Тарихты дөрөҫ яҙайыҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Рухиәт » Тарихты дөрөҫ яҙайыҡ\nКүсейҙә белем биреү Фазулла хәлфә мәктәбенән башланған.\n1954 – 1962 йылдарҙа Баймаҡ районының Күсей мәктәбендә уҡыным, дипломлы белгес рәүешендә хеҙмәт юлымды туған мәктәбемдә башланым һәм ете йыл уҡытыусы, директор урынбаҫары булдым. 42 йылдан ашыу рус теле һәм әҙәбиәтенән уҡыттым. Тыуған ауылым менән бәйләнеш бер ҡасан да өҙөлмәне.\nАуылым, мәктәбем яҙмышына битараф түгелмен, шуға күрә фекерҙәрем, миңә билдәле булған дәлилдәр менән уртаҡлашырға теләйем, сөнки бөгөнгө йәштәр күп мәғлүмәтте белмәй, ә ҡайһы берәүҙәр үткәндәр тураһында ялған хәбәр таратыуҙан тартынмай.\nФазулла хәлфә йорто\nБеҙгә билдәле булыуынса, Күсейҙә революцияға тиклем мәсет һәм мәҙрәсә булған. Мәҙрәсәнең тәүге мөғәллиме булып Ырымбур губернаһында билдәле, уҡымышлы хәҙрәт – Хөснөтдин Мөхәмәтов, унан һуң Хәйербәшер Әхмәтов эшләгән. 2011 йылда мәҙрәсәнең 130 йыллығына арнап бик матур сара үткәрелгәйне, ләкин революцияға тиклем Күсейҙә тағы бер белем усағы булған. Тыуған яҡты өйрәнеүсе Р.И. Үтәғолов (ваҡытында район хакимиәтенең мәғариф бүлеген етәкләне) 1905–1907 йылдарҙан һуң райондың ҡайһы бер ауылдарында, шул иҫәптән Күсейҙә лә, яңы типтағы мосолман йәҙит мәктәптәре асылыуы тураһында яҙа. Уларҙа Ҡөрьәндән тыш донъяуи предметтар — математика, тарих, география һәм башҡа фәндәр уҡытылған, парталар һәм класс таҡталары индерелгән.\nКүсейҙә йәҙит мәктәбен кем асҡан һәм ул ҡайҙа урынлашҡан? Ошо һорауҙарға яуап эҙләп, күп кенә кеше менән аралашырға тура килде һәм шуны белдем: үткән быуат башында ауылда бик көслө Фазулла Ялалетдин улы Рәсүлев тигән хәҙрәт булған. Халыҡ уны Фазулла хәлфә тип йөрөткән.\nЭлекке ололар ауылдың тәүге ағас мәктәбен “Фазулла хәлфә мәктәбе” тип һөйләгән. Мәктәп янында бейек таҡта ҡапҡалы ҙур йорт булды, эргәһендә ҙур тирәге һәм оҙон таш келәте бар ине. Халыҡ уны “Фазулла хәлфә йорто” тигән. Унда 80-се йылдар уртаһына тиклем барлыҡ мәктәп директорҙары йәшәп китте, таш келәт мәктәптең оҫтаханаһы итеп файҙаланылды.\nБылтыр йәй донъя ҡуйған 89 йәшлек Зәкирә Бикмөхәмәт ҡыҙы Бикҡолова (Баймаҡта йәшәне) үҙенең һеңлеһе Шәһиҙә Байрамғоловаға “Күсейҙең ағас мәктәбе — Фазулла хәҙрәттән ҡалған мәктәп” тип һөйләп ҡалдыра. Хәҙрәттең ейәнсәре — Иҫке Сибайҙан 85 йәшлек Зөһрә апай Сөләймәнова былай тип әйтте: “Беҙҙең олатайҙың Күсейҙә мәктәбе булған, бер бүлмәһендә ауырыуҙарҙы дауалаған, тигәнде йыш ишеттем”.\nҮҙемдең уҡыусым, һуңынан коллегам булған, оҙаҡ йылдар Сибай ҡалаһында бергә эшләгән Фәзилә Әхмәтйән ҡыҙы Әхмәтова мәктәптәге ҡайһы бүлмәләрҙең Фазулла хәлфәнән ҡалғанлығы тураһында бәләкәй сағынан белгәнен әйтте. Уларға был турала тәүге уҡытыусылары Сәлихә Ғәббәс ҡыҙы Сәйғәфәрова һөйләп ҡалдырған.\nФазулла хәлфә, уның мәктәбе, йорто тураһында йәштәштәремдән Ш. Байназарова, А. Иҫәнбаева, Д. Ишкилдин, Н. Әхмәтов ата-әсәләренән ишетеп белә.\nОло йәштәге Әлимә апай Ишкилдина мәктәп мөйөшөндәге ике бүлмәлә Фазулла хәлфәнең туғаны Әхтәмдең улы Зиннәтулла Рәсүлевтең йәшәүен әйтте. Беҙҙең ваҡытта унда директор һәм уҡытыусылар бүлмәһе булды.\nФазулла хәлфәнең мәктәбе ике бүлмәнән торған, береһе бик ҙур ине, өс тәҙрәһе баҡсаға ҡараны, унда иң күп кластар уҡыны, мәктәп саралары үткәрелде. Кино ла күрһәтелде, унда 40-50 кеше һыя ине.\nЭргәһендәге ишек аша бәләкәй бүлмәлә иһә 10-лап ҡына бала уҡый алды, VIII класта беҙ (туғыҙ бала) шунда белем алдыҡ.\nҺуңынан Зиннәтулла Рәсүлевтең өйө ағаһының мәктәбе менән тоташтырыла, төрлө йылдарҙа төкәтмәләр яһап, мәктәп ҙурайтыла. 1936 йылда Әсмә Баймырҙинаның балалары яҙғанса, мәктәп түгел, ә сираттағы класс бүлмәһе төҙөлгәндер.\nБелеүебеҙсә, совет мәктәптәре асыу тураһында ҡарар сыҡҡас, мәҙрәсәләрҙе һәм дини мәктәптәрҙе күпләп яба башлайҙар. Мәҫәлән, IХ-ХI кластар өсөн “Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте” дәреслегендә ошондай һандар килтерелә: “1919/20 уҡыу йылында Өфө губернаһында 91 мәҙрәсә һәм 250 мәктәп “совет мәктәптәре” тип үҙгәртелә. Уларҙың мөлкәте тартып алына һәм урындағы мәғариф бүлектәре ҡарамағына тапшырыла”.\nЫрымбур губернаһында ла шундай уҡ хәлдәр булған, әлбиттә.\nШулай итеп, 1918 йылда районда беренселәрҙән булып Күсейҙә совет мәктәбе асылыуы осраҡлы түгел. Бының өсөн ауылда төп шарттар — бина һәм уҡытыусылар булған.\nБыл мәктәптең тәүге уҡытыусылары — Фитрат Абдуллин һәм Әшрәф Ғайсин. Мәктәптә ошо турала архив документтарының күсермәһе бар. Унда уларҙың уҡытыу стажы, йәшәгән урыны күрһәтелгән. Мәҫәлән, Ә. Ғайсиндың эш стажы булмай, Ф. Абдуллин тураһында “үҙ өйөндә йәшәй, хеҙмәт стажы — дүрт йыл” тип яҙылған, сөнки Фитрат Хөснөтдин улы мәҙрәсәлә уҡытып йөрөгән.\n1921 – 1925 йылдарҙа мәктәптә уҡытыу эше билдәле сәбәптәр арҡаһында туҡтатылып торған. 1925 йылда мәктәп яңынан асылғас, уҡытыусылар булып Мөхәмәт Шәйхислам улы Аҡназаров һәм Әширәф Әбделғәни улы Ғүмәров эшләгән. Ә Ф.Х. Абдуллин 1923 – 1929 йылдарҙа ауыл советында секретарь була.\nНисек кенә булмаһын, Күсейҙә мәктәп 20-се йылдарҙа ла, 30-сы йылдарҙа ла булған һәм даими эшләп торған. Ә инде 1928 – 1929 йылдарҙа унда һәм күрше ауылдарҙа ликбез курстары асыла башлай. Был турала Фатима инәйемдең (хәҙер Күсейҙә ейәне Исмәғил Әхмәтов йәшәй) һөйләгәне иҫемдә: “Ликбез асылғас, апаңдан рөхсәт алып, шунда уҡырға йөрөнөм. Ҡаршы килмәне мәрхүмкәй, үҙе уңай ғына итеп таҡта эшләп бирҙе, шуны ҡултыҡ аҫтына ҡыҫтырып бара торғайным. Ул саҡта дәфтәр, ҡәләм булманы, таҡтаға күмер менән яҙып уҡыныҡ. Латинды тиҙ генә отоп алдым”.\nТормош ауырлығына, донъя мәшәҡәттәренә ҡарамай, ғәрәпсә уҡый-яҙа белгән инәйем латинды ла үҙләштерә. Халыҡ һәр ваҡыт белемгә ынтылған.\nХәҡиҡәт өҫкә сыға\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, һуңғы йылдарҙа мәктәп тарихын боҙоп күрһәтә башланылар. Йәнәһе, 30-сы йылдар уртаһында Күсейҙә мәктәп булмаған, 1935-1936 йылдарҙа килгән Әсмә Баймырҙина тәүге совет уҡытыусыһы булған, мәктәпте ул төҙөткән һ.б. Был мәғлүмәт дөрөҫ түгел, сөнки 1937 йылдан Күсейҙә яҡын-тирәләге иң ҙур ете йыллыҡ мәктәп була. Унда Басай, Иҫәнбәт, Тоҡтағол, Ишбирҙе, Хәлил, Төркмән ауылдарынан балалар килеп уҡый. Мәктәп директоры С. Хәйбуллиндың булыуы билдәле. Ул йылдарҙа уҡытыусыларҙан Ғ. Әҙеһәмов, М. Исмаҡов, Мәжитов, З. Йәрмөхәмәтов, С. Ҡужабаев, З. Юлыева, Р. Зәбирова, Ф. Мотаева, М. Аҫылбаев, З. Сәлиев, Ә. Йәнтүрин һ.б эшләй.\nШул йылдарҙың тере шаһиты булған оло быуын ауылдаштарҙың һүҙҙәрен тыңлайыҡ. 2006 йылда “Йәшлек” гәзитендә (№ 64, 65, 66) Абдулхаҡ Игебаевтың ағаһы Әхәт Хажмөхәмәт улының “Бәләкәй хәйерселәр” тигән хәтирәләре баҫылып сыҡты. Ул унда әсәһе үлеп, атаһын юғалған ат өсөн төрмәгә япҡас, ике ҡустыһы – дүрт йәшлек Абдулхаҡ һәм ике йәшлек Хөснихаҡ менән күргән михнәттәре тураһында яҙа. Унда мәктәпкә ҡағылышлы юлдар ҙа бар: “1933 йылдың сентябре, һигеҙ йәшлек балалар уҡый башланы. Миңә лә һигеҙ йәш тулды. Ул ваҡыттағы йәш уҡытыусы Мостафа Зәйнәғәбдинов мине осратып, ҡолаҡтан тотоп мәктәпкә индереп, парта артына ултырта, ә мин тәнәфес булғас та ҡасам... Шулай бер нисә тапҡыр “уҡырға инеп” сыҡтым. Беҙ ул саҡта тамаҡ туйҙырыу тураһында ғына уйланыҡ, уҡыу ҡайғыһы булманы”.\n“Баймаҡтан йәйәүләтеп бик күп кешене (30-40 самаһы булғандыр) алып килеп мәктәпкә яптылар. Атайҙың тәҙрәнән үҙенең өйө яғына ҡарап тороуы хәҙер ҙә күҙ алдында”.\n“Бер уҡытыусы баҡсабыҙға картуф сәсте”. Тимәк, 1933 йылда мәктәп тә, уҡытыусылар ҙа булған. Бөгөн ауылыбыҙҙың иң оло кешеһе – Әлимә Хафиз ҡыҙы Ишкилдина. Ул инде 95 йәште үткән. 30-сы йылдар башында мәктәпкә бара һәм унда ете класс тамамлай. Уға “Уҡырға ниндәй мәктәпкә барҙың? Ул саҡта кемдәр уҡыта ине?” тип һорауҙар бирҙек. Яуабы түбәндәгесә булды: “Мин дә шул һеҙ уҡыған оҙон ағас мәктәптә уҡыным. Бер осор балалар күбәйеп киткәс, Фазулла хәлфәнең өйөндә лә класс булды. Ул ваҡытта “А”, “Б” кластарына бүлендек. Тәүҙә Әширәф ағай Ғүмәров эшләп йөрөнө, һуңыраҡ Юлыҡтан Мостафа Зәйниғәбдинов, Таулыҡайҙан Дамулла Игебаев менән Дауыт Имелбаев килде. Әсмә Баймырҙина 1932 йылда килеп, бер нисә ай эшләп киткәйне, 1935 йылда ғаиләһе менән Күсейгә күсеп килде”. Әлимә апайҙың хәтере бик яҡшы, тап ошо дүрт уҡытыусының бергә төшкән фотоһын Р.И. Үтәғолов китабында күргәйнем.\n– Ул йылдарҙа М. Зәйниғәбдинов директор булып йөрөнө. Маһикамал Ибәтуллина оҙаҡ эшләмәне. Үҙебеҙҙең ауыл кешеһе Хәкимйән Байназаров та эшләне, һуңынан Икенсе Этҡолға китте, – тип һүҙен дауам итте Әлимә апай.\n1950 – 1970 йылдарҙа мәктәптә төрлө ҙурлыҡтағы туғыҙ бүлмә булды, эргәһендә өс бүлмәле ятаҡ, директор өйө янында уҡытыусылар өсөн өс бүлмәле йорт та бар ине. Бынан тыш, өҫкө урамда клуб (мәсет) ҡаршыһында мәктәп фатиры булды. Улар ваҡытында һөргөнгә эләгеп киткән кешеләрҙең өйҙәре ине.\nОшо иҫке ағас мәктәп ауыл халҡына бик оҙаҡ, 1974 йылға тиклем, хеҙмәт итте. Унан инде бер ҡатлы кирбес мәктәп төҙөлөп бөттө, ә 1988 йылдан балалар ике ҡатлы заманса мәктәптә белем ала башлай. Яңы белем усаҡтары ауылдың бөтөнләй икенсе яғында төҙөлдө. Ағас мәктәп тә, уның янындағы алма баҡсаһы ла хәҙер юҡ инде. Улар урынында шәхси йорттар ҡалҡып сыҡты.\nҺуғыштан һуң тыуһам да, мин дә ошо телгә алынған уҡытыусыларҙың күбеһен беләм. Әсмә Баймырҙина оҙаҡ йылдар Күсейҙә йәшәне, күреп-белеп, аралашып йөрөнөм. Мин мәктәпкә барғанда (1954 йыл), ул уҡытмай ине инде. М. Зәйниғәбдиновты 1968 йылдың 18 майында, Д. Игебаевты 1972 йылдың 19 майында уҡыусылар менән осрашыуға саҡырып, дружинаның почетлы пионерҙары итеп ҡабул иткәйнек. Улар икеһе лә һуғыш ветерандары ине.\nУл ваҡытта Күсейгә автобус йөрөмәне. Иртә менән берәй уҡытыусы арбалы мотоцикл менән 40 саҡрымдағы Сибайҙан алып килә һәм кире илтеп ҡуя торғайны. Улар элекке уҡыусыларын күреп-һөйләшеп, беҙҙең менән тәбиғәт ҡосағында ял итеп, бик ҡыуанып ҡайтып китте. Бергә төшкән фотолар ҙа бар.\nАуылыбыҙҙан сыҡҡан тәүге билдәле уҡытыусыларҙың береһе Х.Ш. Байназаровты уҡыусы саҡтан хәтерләйем. Туғандары Сөләймән һәм Муллахмәт Байназаровтарға ҡайтып йөрөгәндә беҙҙең өйгә лә һуғылды. Һуғыштан һуң ул Баймаҡтың 1-се мәктәбендә директор була, 50-се йылдарҙа Стәрлетамаҡта колхоз рәйестәре әҙерләгән ике йыллыҡ курста эшләй, шунда атайыбыҙ Ш.М. Ҡыуатовты ла уҡыта. Ҡатыны Фатима Ғәниева БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы, “Почет Билдәһе” ордены кавалеры, СССР Юғары Советының икенсе саҡырылыш (1946 йыл) депутаты була.\nАуылыбыҙҙа тәүге совет уҡытыусыһы булған Фитрат Хөснитдин улы Абдуллинды бик яҡшы хәтерләйем, сөнки ғүмеренең һуңғы биш йылында ул ғаиләһе менән беҙгә күрше генә йәшәне. Ул үҙе лә, Тутыя инәй ҙә тыныс холоҡло, ипле кешеләр булды. Ауыл халҡы уларҙы ихтирам итте. Балалары Ғәле менән Әминә лә тәртипле, тәрбиәле булып үҫте, яҡшы уҡыны.\n30-сы йылдарҙағы репрессиялар Фитрат Хөснөтдин улын да уратып үтмәгән. 1933 йылда ҡулға алына, 58-се статья буйынса ғәйепләнеп, төрмәлә дүрт йыл ултырып сыға, Беломорканал төҙөлөшөндә ҡатнаша.\nОҙаҡ йылдар Төркмән ауылында шәфҡәт туташы булып эшләп, хаҡлы ялға сыҡҡан ҡыҙы Әминә Яҡупова 1966 йылда мәрхүм булған атаһының документтарын әле булһа ҡәҙерләп һаҡлай. Ул ҡағыҙҙар уның бөтә тормош юлын сағылдыра. Дәлилдәрҙе үҙгәртеп күрһәтеү мөмкин түгел. Шуларҙың ҡайһы берҙәре тураһында ғына әйтеп китәм. Иң мөһиме, әлбиттә, уның аҡланыуы тураһындағы ҡағыҙ — БАССР Юғары суды Президиумының 1960 йылдың 5 авгусында сығарған ҡарары буйынса ул ғәйепһеҙ тип табыла, уға ҡарата ҡуҙғатылған енәйәт эше ябыла һәм 19 августа ҡарар уға ебәрелә.\nАуыл советының мисәте ҡуйылған тағы бер документҡа иғтибар иттем. Унда ауылдаштары Һиҙиәт Сәғәҙи улы Үтәғолов (1883 йылғы), Фәтхрахман Йәғәфәр улы Ишбирҙин (1891 йылғы), Басай ауылынан уҡытыусы-пенсионер Мазһар Дауыт улы Аманғолов (1896 йылғы) уның 1918 – 1921 йылдарҙа Күсей башланғыс мәктәбендә уҡытыусы булып эшләүен раҫлай.\nҮҙ ҡулы менән рус телендә бер хатаһыҙ яҙылған ғаризаһы уның грамоталы кеше булыуын күрһәтә. Юҡҡа ғына төрмәгә тиклем алты йыл ауыл советы секретары булып эшләмәгәндер.\nОшолар тураһында былтыр райондың “Һаҡмар” гәзитенең 14 сентябрь һанында яҙып сыҡтым. Ә 16 октябрҙә “Башҡортостан”да ауылдашыбыҙ Т. Ғарипованың мәҡәләһе донъя күрҙе. Яҙыусы гәзиттең был һанын Күсей мәктәбендәге осрашыуҙа күпләп халыҡҡа өләште.\nБаҫылған мәҡәләләге һәм сығыштағы ҡайһы бер фекерҙәргә үҙ ҡарашымды белдерергә теләйем. “Тарих яҙыр булғас, минән һорашырға кәрәк ине. Мәктәп тарихын минән дә яҡшы белгән кеше юҡ. Уны мин V класта уҡығанда әсәйемдән һорап яҙып, мәктәпкә тапшырҙым”. Был һүҙҙәр менән килешмәйем. Бынан 60 йыл элек 12-13 йәшлек бала тарафынан яҙып алынған бер кешенең хәтирәләрен бөтә мәктәп тарихы тип ҡабул итеп булмай. Тарих төрлө кешеләрҙең иҫтәлектәренә, иҫбатланған дәлилдәргә, документтарға таянып яҙыла. “Ул альбом хәҙер юҡ, ләкин мин ундағы һәр һүҙҙе хәтерләйем”. Әммә балаларының әсәләре тураһында төрлө йылдарҙа төрлөсә һөйләүе, уның ҡайҙа белем алыуын, Күсейгә ҡасан килеүен бутауы бының киреһен күрһәтә. Ошолар тураһында документтар булғандыр бит.\nМәктәп йылдарында беҙ барыбыҙ ҙа ауыл тарихын, халыҡ ижадын өйрәнеү менән мауыҡтыҡ. Башҡорт теле уҡытыусыһы Мөхәмәт Мөхәмәтҡол улы Рәшитов беҙ VII класта уҡығанда ауылдың ололарын бүлеп биргәйне. Миңә, мәҫәлән, Һиҙиәт бабай Латипов эләкте. Күпте белгән, белгәндәрен бик оҫта итеп һөйләгән апаның өйөндә мин күп кенә ҡышҡы кистәрҙә әкиәттәр, ауылға ҡағылышлы легендалар яҙып үткәрҙем. Шул саҡта улар Мәрғизә инәй менән икеһе генә йәшәгәс, берәү ҙә ҡамасауламаны. Һуңға ҡалып китәм дә ауылдың бер осонан икенсе осона ҡурҡышымдан йүгерә-атлай ҡайтам. Бер саҡ уҡытыусыбыҙ күршебеҙҙә йәшәгән Хәкимйән апа Мусиндың һуғыш хәтирәләрен яҙып алырға ҡушты. Әсирлеккә эләгеп, концлагерҙа булған яугирҙең иптәштәре менән ике тапҡыр ҡасып ҡарауы, ләкин тотолоуы тураһында һөйләгәндә, “эттәре яман булды бит немецтарҙың, шулар менән килеп тоттолар, тотолғас, бигерәк ыҙалаттылар” тип һөйләгәне иҫемдә. Унан мин концлагерҙарҙа “каменный мешок” тип аталған махсус язалау урындары булыуы, илебеҙгә сыҡҡас, әсирлектә булғандарҙың фильтрация лагерҙары аша үтеүе һәм башҡа хәл-ваҡиғалар тураһында ишетеп белдем. Аллаға шөкөр, әлегә беҙҙең дә “аҡылыбыҙ айныҡ, хәтеребеҙ яҡшы”. Шулай ҙа яҙғандарыбыҙҙы һүҙмә-һүҙ хәтерләйбеҙ, тип әйтә алмайбыҙ. Шуға ла класташтар менән осрашҡанда, шул яҙмаларҙың ҡараламалары булһа ла һаҡланмағанға үкенеп һөйләшеп алабыҙ.\nУҡытыусыбыҙ уларҙы китап итеп сығарыр тигән өмөт аҡланманы. Уның хәтере лә, үҙе әйткәнсә, яҡшынан түгелдер, сөнки булғандарҙы бик ныҡ байытып яҙған һуңғы мәҡәләһендә хаталар етерлек. Бер-икеһен генә әйтеп китәм. “Әсәйем үҙенә алмаш әҙерләгән һеңлеһе Гөлнур менән уҡыусыһы Сәкинә Исламғолованы Ырымбурға алып барып, педтехникумға уҡырға индергән. Сәкинә Исламғолова, дипломлы белгес булып ҡайтып, әсәйем менән һуғыш йылдарында бергә эшләп йөрөгән”, – тип яҙа.\nСәкинә апай (беренсе уҡытыусым) 1927 йылда тыуған, һуғыш башланыр алдынан ғына ете класс тамамлаған һәм һуғыш йылдарында ошо белеме менән эшләп йөрөгән. Һуғыштан һуң Темәс педучилищеһында ситтән тороп уҡыған. Ә Ырымбурҙағы педтехникум 1935 йылда уҡ ябылған була.\nМәктәп янындағы мөһабәт ҡарағастарҙы ла бик ныҡ йәшәртеп ебәрә.\nТарихта һәр кемдең үҙ урыны\nӘ иң ғәжәпләндергәне шул: “Күсейҙә 1918 йылда асылған мәктәп совет мәктәбе тип аталһа ла, унда дин тәғлимәттәре уҡытылған”, – тип яҙылған мәҡәләлә. Быға ниндәй дәлилдәр бар? Иң тәүге декреттарының береһе динде мәктәптән айырыу тураһында булған Советтар илендә бының булыуы мөмкинме? Киреһенсә, дин уҡытыу ҡәтғи тыйылған. Ә тәүге уҡытыусылар Ф. Абдуллин менән Ә. Ғайсин, дәүләт хеҙмәткәрҙәре булараҡ, хөкүмәттән хеҙмәт хаҡы алып эшләгән. Ә инде әсәһен бысаҡ тотоп һуйырға килеүе ысын булһа, ауыл ғына түгел, бөтөн район халҡы белер ине. Һөжүм итеүселәр ҙә, ҡотҡарыусылар ҙа булған хәлде йәшереп тотамы ни?\nКүсейҙәр Әсмә Баймырҙинаны 30-сы, 40-сы ауыр йылдарҙа эшләгән оло быуын уҡытыусыларының береһе тип белде. Район мәғарифына арналған хеҙмәттәрҙә лә шулай тип телгә алына. Уның хеҙмәтен берәү ҙә инҡар итергә йыйынмай, шуға ла бынан бер нисә йыл элек балаларының һорауы буйынса элекке мәктәп урамына уның исеме бирелеүе ғәжәп түгел. Ысынлап та, бөгөн мәктәптә уның таш һыны тора, ләкин оҙаҡ йылдар зыяратта торған был бюсты балаларының мәктәпкә индереп ҡуйып китеүе ауыл хаҡында ҙур ризаһыҙлыҡ тыуҙырған һәм был аңлашыла ла.\n“Совет осоронда Ф. Абдуллинды беренсе уҡытыусы тип атамағандар” тигән һүҙҙәр дөрөҫ түгел. Замандаштары был турала белгән, таныған. Тик был турала берәү ҙә һәр ерҙә һөйләп йөрөмәгән һәм бөгөн дә шулай. Халыҡ араһында абруйы булды. Бөгөн мәктәп музейында уға арналған мөйөш булдырылған. Төрлө сараларҙа, матбуғат биттәрендә уның исеме беренсе уҡытыусы булараҡ иҫкә алына. Мәҫәлән, “Һаҡмар”, “Атайсал” гәзиттәрендә, “Ватандаш” (2017 йыл, №11) журналында.\nОшо 100 йыл эсендә Күсейҙә йөҙләгән уҡытыусы эшләп киткән. Уларҙың һәр береһе мәғарифты үҫтереүгә үҙ өлөшөн индергән, халыҡ хәтерендә эҙен ҡалдырған.\nТарихта һәр кемдең үҙ урыны. Кемделер тарих битенән һыҙып ташларға йәки булған ваҡиғаларҙы үҙе теләгәнсә үҙгәртеп күрһәтергә берәүҙең дә хаҡы юҡ.\nАвтор: Ғәрифә ҠЫУАТОВА Рәсәйҙең мәғариф алдынғыһы хеҙмәт ветераны\nТотош уҡырға 1 421\nТотош уҡырға 1 455


Спорт » Страница 3 » Архив газеты "Йәшлек"\nИң элек уйла, унан эшлә.\nБразилия, Аргентина, әлегә һау бул... Яңылыҡтар » Спорт\nИсемеңә, үҙеңә ҡарап тормайҙар икән шул... Заманаһы икенсе. Футбол буйынса күп өмөттәр бағлаған Бразилия йыйылма командаһы сирекфиналдан үтә алмағайны, илдең Футбол федерацияһы етәкселеге, баш тренерының ҡайтҡанын да көтөп тормай, отставкаға ебәрҙе. Иҫкәртеп китәбеҙ: бөйөк Бразилия командаһы сирекфиналда Голландия футболсыларына 1:2 иҫәбенә отолдо. Шулай уҡ чемпионатта үҙен яҡшы яҡтан күрһәтеп, күп белгестәрҙең ышанысын яулаған Аргентина командаһы, Германияға ҡаршы бер ни ҡыла алмай, мәсхәрәле рәүештә уларға 0:4 иҫәбенә еңелде.\nФутбол «йондоҙо» Криштиану Роналду Башҡортостан кейәүе булырмы? Яңылыҡтар » Спорт\nАрағыҙҙа Криштиану Роналду исемле футбол «йондоҙо»н белеүселәр барҙыр, моғайын. Донъяла майҙанда «туп артынан йүгереп йөрөгән» өсөн иң юғары хеҙмәт хаҡы алып эшләгән 25 йәшлек футболсы Португалия йыйылма командаһында уйнай. Әле Көньяҡ Африка Республикаһында нәҡ футбол буйынса донъя чемпионаты бара. Уны һәр төбәктә ҡыҙыҡһынып ҡарайҙар. Ә бына Салауат ҡалаһында Роналду өсөн бигерәк тә «ауырыусы» көйәрмәндәр бар. Ни өсөн, тиһегеҙме? Баҡһаң, футболсының һөйгәне тап ошо ҡалала тыуған икән. Башҡорт-урыҫ «коктейле», йәғни ошо ике милләт балаһы Ирина Шәйхисламова – топ-модель.\nЯпондар «үрнәк» күрһәтте... Яңылыҡтар » Спорт\nШулай итеп, футбол буйынса донъя беренселегенең бөтә сирекфиналсылары билдәле булды. Хәҙер ярымфиналға сығыр өсөн Голландия – Бразилия, Уругвай-Гана, Аргентина – Германия һәм Парагвай – Испания командалары үҙ-ара уйнаясаҡ. Күреүегеҙсә, Европанан ни бары өс команда ғына ошо бәйгегә сыҡты. Әлегә Испанияны һанамағанда – уның дәғүәсеһе үҙенән күпкә көсһөҙөрәк. Алда ҙур һынау буласаҡ. Сөнки Бразилия менән Аргентина әлеге ваҡытта бик матур, һөҙөмтәле уйын күрһәтә.\nФранция артынан Италияға ла көн етте... Яңылыҡтар » Спорт\nКөндән-көн сафтар кәмей бара... Футбол буйынса донъя беренселегенә эләккән командалар, бер ни тиклем шатлыҡ кисереп, яйлап тоҡсайҙарын төйнәй башланы. Франция, Греция, Нигерия, Алжир, Австралия, Сербия, Дания, Камерун, Яңы Зеландия, Словения һәм инде Италия кеүек билдәле командалар өсөн чемпионат тамам. Бигерәк тә был һуңғыһына үкенесле, сөнки уҙған беренселек чемпионы тәүге этапта уҡ төшөп ҡалды. Әгәр тарихҡа әйләнеп ҡайтһаҡ, шул уҡ хәлгә 1966 йылда Бразилия һәм 2002 йылда Франция футболсылары тарығайны. Улар ҙа чемпион исеменә тап төшөрөп, көйәрмәндәрен хафаға һалды. Нишләйһең, дүрт йыл аҙ ара түгел. Бында төрлө хәл булыуы ихтимал.\nШулай итеп, стартҡа сыҡҡан 32 команданың 12-һе әлегә юлын дауам итте.\nЦСКА-ның Красичы командаһына ярҙам итә алманы Яңылыҡтар » Спорт\nКүптән көтөп алған футбол чемпионаты ла старт алды. Беренсе булып майҙанға донъя беренселеге хужалары – Көньяҡ Африка Республикаһы уйынсылары менән Мексика командаһы сыҡты. Командалар күпме генә тырышмаһын, 1:1 иҫәбенә уйнап, дуҫтарса айырылышты. Шул уҡ төркөмдән Франция футболсылары менән Уругвай командаһы бер-береһенең ҡапҡаһына «асҡыс» таба алмай, мәрәйҙәрен бүлешергә булды.


ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 31.10.2016\nМысырҙа Синай ярымутрауы өҫтөндә һәләкәткә тарыған А 321 Рәсәй авиасудноһы ҡорбандарын иҫкә алыу сараһы үтте. Шарм-әл-Шәйех сиркәүендә үткән хәтер кисәһендә Мысырҙың граждандар авиацияһы министры, Көньяҡ Синай провинцияһы губернаторы, Рәсәй дипломаттары, һәм илселек вәкилдәре ҡатнашты. Мысыр чиновниктары яҡындарын юғалтыусыларҙың ҡайғыһын уртаҡлашып, ҡабат бындай фажиғәләргә юл ҡуйылырға тейеш түгел, тип билдәләне.\nБөгөн 150-нән ашыу мигрант Марокко менән Испания сиген үткән. Бының өсөн уларға Марокко менән ошо уҡ илдә урынлашҡан Испания биләмәһен айырып торған ике бейек стенаны аташлап сығырға тура килгән. Ҡыҙыл тәре ойошмаһы хәбәр итеүенсә, сикте үтеүсе мигранттар һаны билдәһеҙ, сөнки улар шунда уҡ төрлө йүнәлештә таралышҡан. Шулай уҡ, сәнскеле сым уратылған 7 метр бейеклектәге стенаны аша төшкәндә йәрәхәт алған 20 мигрант дауаханаға оҙатылған.\nБөгөн Мәскәү тимер юлының Чухлинка станцияһында тауар поезы вагондарының береһендә шартлатҡыс табылған. Был турала баш ҡала хоҡуҡ һаҡлау оргондары хәбәр итә. Ғәҙәттән тыш хәлдәр килеп сыҡмаһын өсөн, состав шунда уҡ запас юлдарға күсерелгән. Тикшереүҙән һуң хәүефле табыш Рәсәй оборона министрлығына ҡараған булыуы асыҡлана. Ведомство хәрби припастар көнбайыш хәрби округҡа тәғәйенләнгән һәм улар бер ниндәй ҙә хәүеф тыуҙырмаған, тип билдәләгән. Тимер юл вәкиллегенән хәбәр итеүҙәренсә, станцияла поездар хәрәкәтендә тотҡарлыҡтар юҡ, рейстар ғәҙәти режимда башҡарылған.\nБөгөн 102-се йәшендә билдәле актер Владимир Зельдиндың ғүмере өҙөлдө. Мәрхүмдең тормош иптәше Иветта Зельдина әйтеүенсә, актер өс аҙна элек ҡаты ауырып китә. 29 октябрҙә уны Склифосовский исемендәге фәнни тикшеренеү үҙәгенә урынлаштыралар. Быйыл СССР-ҙың халыҡ артисы Владимир Зельдинға 101 йәш тулды. Сәхнә оҫтаһы үҙенең тыуған көнөн ғәҙәттәгесә, Рәсәй армияһының Үҙәк академия театры сәхнәһендә үткәргән. Унда ул 1945 йылдан эшләгән.


Өфөнөң 153-сө лицейы республикала тәүгеләрҙән булып «Еңеү өсөн йөҙ балл» бөтә Рәсәй акцияһына ҡушылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөнөң 153-сө лицейы республикала тәүгеләрҙән булып «Еңеү өсөн йөҙ балл» бөтә Рәсәй акцияһына ҡушылды\n15:52, 6 мая 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 6 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nӨфөнөң 153-сө лицейы республикала тәүгеләрҙән булып Мәғариф һәм фән өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт ойошторған «Еңеү өсөн йөҙ балл» бөтә Рәсәй акцияһына ҡушылды. Уның асылы шунда: былтыр дәүләт имтихандарында юғары балл йыйған беренсе курс студенттары быйылғы сығарылыш класс уҡыусыларына кәңәштәр бирә.\nДөйөм белем биреү учреждениеһы директоры Эльвира Минюк һүҙҙәренсә, лицей уҡыусылары, һәр ваҡыттағыса, Берҙәм дәүләт имтихандарында юғары һөҙөмтәләр күрһәтә.\nСара Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығы алдынан уҙғарылғас, ул Эрнест Хәйруллин уҡыуында Юрий Визборҙың «Ветеран хикәйәһе» шиғыры менән башланды.\n2013 йылда информатика буйынса 100 балл йыйған Әлиә Ғәзизова, хәҙер инде М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының математика факультеты студенткаһы, ун беренсе класс уҡыусыларына видеомөрәжәғәт менән сығыш яһаны. Былтыр физика буйынса Берҙәм дәүләт имтиханында йөҙ балл туплаған Артур Шәрәфетдинов та бөгөн Мәскәү физика-техник институтының беренсе курсын уңышлы тамамлай.\n— 98 балл йыйғас, уҡытыусыларҙың кәңәше буйынса апелляцияға бирҙем һәм 100 балға лайыҡлы икәнлегемде раҫлай алдым, — тип һөйләне Артур. — Имтихан ваҡытында үҙегеҙгә ышанығыҙ һәм барыһы ла яҡшы буласаҡ.\nСара һуңында ун беренсе класс уҡыусыһы Рәмил Рюков Иосиф Уткиндың «Һин миңә хат яҙаһың» шиғырын уҡыны. Ул «Тоталь диктант» бөтә Рәсәй акцияһында ҡатнашып, икенсе йыл рәттән яҡшы баһа алған.\nЛицейҙа 250 бала уҡый, шуларҙың 103-ө — ун беренселәр.\n— «Еңеү өсөн йөҙ балл» акцияһы тәү сиратта былтыр Берҙәм дәүләт имтиханын 100 балға яҙған уҡыусыларҙың мәктәбендә үтәсәк. Республикала шундай 14 уҡыусы булды. Сығарылыш уҡыусыларына теләгем шул: юғары балл йыйырға тырышырға һәм уҡыусыларҙың 100 балды күсереп түгел, ә үҙ белемдәренә таянып алыуҙарын иҫбатларға кәрәк, — тине Башҡортостан Мәғариф министрлығының дәүләт йомғаҡлау аттестацияһы һәм белем сифатын баһалау бүлеге етәксеһе Жанна Миникеева.\nТеги: еңеүҙең 70 йыллығы,акция,бди


Благовещен ҡалаһының Песочный урамындағы 6-сы йортта янғын сығыуы тураһында хәбәр иткәйнек инде\nЙортта биш балалы ғаилә йәшәгән, уларҙың дүртәүһе бәлиғ түгел йәштә. Сабыйҙар Республика Ғаиләгә һәм балаларға социаль-психологик ярҙам үҙәгенә урынлаштырылған.\nОльга Ғәлимоваға ҡыҙҙарына эшләгән айырым бүлмә тураһында янғын урынында ҡалған уйынсыҡтар, көл-күмер генә хәтерләтә. Ут эсенән ғаилә ни бары өс пакет кейем һәм бер-нисә ҡашығаяҡ, түшәк кәрәк-яраҡтары ғына сығарып өлгөргән. Электр селтәрендәге ҡыҫҡа ялғаныштан сыҡҡан янғын йортто һынаулы минуттар эсендә эшлектән сығара. Ғаилә урамда тороп ҡала.\nОльга Ғәлимова, янғында зыян күреүсе: «Тырышып донъя көттөк. 2008 йылда Благовещен ҡалаһының «Иң өлгөлө ғаиләһе» исемен алдыҡ. Минең өсөн иң ҡәҙерлеһе - балаларым. Улар етәү. Иң өлкәненә 23, кинйәбеҙгә ике йәш тулды. Өлкән ҡыҙым менән улым беҙҙән айырым йәшәйҙәр. Мәктәпкә уҡығандары яҡшы билдәләре менән ҡыуандыра. Балаларымды юҡһынам».\nБәлиғ булмаған дүрт бала әле ваҡытлыса Республика Ғаиләгә һәм балаларға социаль-психологик ярҙам үҙәгенә урынлаштырылған. Ғаилә был йортҡа ярты йыл самаһы элек кенә күсенгән була. Торлаҡ өсөн хаҡты бүлеп түләргә килешкәндәр. Әлегә Ғәлимовтарға район хакимиәтенән ғәҙәттән тыш фондтан ваҡытлыса йәшәү урыны тәҡдим ителгән.\nҒәҙәттән тыш фондта бөтә уңайлыҡтар ҙа бар. Ғәлимовтар торлаҡ мәсьәләһен хәл иткәнсе унда йәшәп тора ала. Күп балалы ғаилә булараҡ йәшәү шарттарын яҡшыртыуға мохтаж икән, ғаилә документтар йыйып торлаҡҡа дәғүә итә ала.\nТик ғәмәлдә барыһы ла ябай ғына түгел. Ғәлимовтар фатир алыуға 2009 йылда ғариза яҙа. Тик сират нишләптер һаманғаса килеп етмәй. Хужабикә әйтеүенсә, 2014 йылда улар бишенсе булһа, быйыл ни сәбәптәндер дүрт йөҙ һигеҙенсегә төшкән. Шулай ҙа күп балалы ғаилә өмөтөн өҙмәй һәм бәлә менән яңғыҙ ҡалмаҫтарына ышана.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИШЕҢ ЭРГӘҢДӘ ЙӨРӨЙ ТҮГЕЛМЕ? ЙӘКИ ИНТЕРНЕТ АША КЕЙӘҮ ЭҘЛӘГӘНДӘРГӘ БЕР КӘҢӘШ - 2015 - Мәҡәләләр\nИШЕҢ ЭРГӘҢДӘ ЙӨРӨЙ ТҮГЕЛМЕ? ЙӘКИ ИНТЕРНЕТ АША КЕЙӘҮ ЭҘЛӘГӘНДӘРГӘ БЕР КӘҢӘШ\nБөгөн "интернет аша таныштыҡ" тигән һүҙҙәр берәүҙе лә аптыратмайҙыр. Танышып, табышып, бәхетле йәшәп киткән йәки осрашып йөрөгәндәр аҙ түгел. Заманы шулай булғас, виртуаль аралашыуҙар ғәҙәти хәлгә әүерелгәс, кемдәрҙелер шундай ысулдар ҡәнәғәтләндергәс, тибеҙ инде…\nБигерәк тә ниндәйҙер айырым тәртиптәргә ҡоролған тормош алып барыусылар өсөн ҡулайлы ул компьютер. Мәҫәлән, дини кешеләрҙе алайыҡ. Мосолман ҡатын-ҡыҙҙары үҙҙәренең төркөмдәрен булдырып, кейем-һалым, аш-һыу, бала-саға кеүек көнитмеш мәсьәләре хаҡында һөйләшә. Шунда уҡ мосолмандар араһындағы танышыу сайттары ла бар. Һүҙем ана шул сайттар хаҡында. Әлбиттә, улар күптәрҙе бәхетле иткәндер, шунда танышып, оҡшатышып, матур ғаилә ҡороп ебәргәндәрҙе үҙем дә беләм. Ә шул уҡ ваҡытта ошо уҡ сайттар ярҙамында танышып, бөтөнләй юҡҡа сыҡҡан ҡыҙҙар тарихы ла билдәле.\nТуғандарым, дуҫтарым араһында мосолмандар күп булғас, миңә йыш ҡына улар үткәргән сараларҙа, байрам аштарында ҡатнашырға тура килә. Ҡатын-ҡыҙҙар ғына йыйылған урындарҙа, ғәҙәттә, өйләнешеү йәшенә еткән ул-ҡыҙҙары, ҡусты-һеңлеләре хаҡында һүҙ сыға. Һәр кемдең яҡындарын яҡшы ергә урынлаштырғыһы, һәйбәт иш табып биргеһе килә. Шундай бер кисәлә педагогия колледжын тамамлап йөрөгән бер бик һылыу ҡыҙға бер нисә әсәй кеше күҙ һалды. Был ҡыҙ әхирәтемдең балаларын ҡарашырға килеп йөрөй торғайны һәм был әхирәтемә: "Әйҙә, ошо ҡыҙҙы минең улым (ҡустым, ҡәйнешем) менән таныштырайыҡ әле", - тип өндәшеүселәр аҙ булманы. Ҡыҙ, ысынлап та, күркәм дә, аҡыллы ла, матур ҙа, мосолман ҡағиҙәләре менән йәшәй. Үҙем дә йыш ҡына уға ҡарап һоҡлана инем.\nҺуңынан әхирәтем һөйләүенсә, Гөлсирәнең (әйҙә, уны шулай атайыҡ) артынан йөрөүсе мосолман егеттәре байтаҡ булған, әммә береһе лә күңелен яулай алмаған. Көндәрҙең береһендә ул интернет аша Питер ҡалаһының бер мосолманы менән танышҡан. Ислам динен ҡабул иткән урыҫ егете Гөлсирә менән матур итеп аралашып, һүҙ һайын шиғырҙар һөйләп, уның иғтибарын яулай. Ҡыҙҙың өйөнә курьер аша сәскәләр ташыта. Бындай романтик мөнәсәбәт кемдең йөрәгенә үтмәһен инде! Оҙаҡламай сәскәләре артынан егет үҙе лә килеп төшә. Ҡыҙ уны ата-әсәһе менән таныштыра. Йәштәр араһында тағы ла бер-нисә айлыҡ хис-тойғоло интернет аралашыуҙар дауам итә һәм был аралашыу өйләнешеүгә алып килә. Балалар йортонда тәрбиәләнеп үҫкән егет ҡыҙҙың ата-әсәһе йәшәгән ауылда никах уҡытып, кәләшен Питерға алып ҡайтып китә. Һуңынан әхирәтем менән "Бәйләнештә" селтәрендә яҙышыуҙарынан билдәле булыуынса, йәш ғаиләлә бала тыуа ла, улар ҡайҙалыр күсеп китәләр һәм аралар өҙөлә. Тағы ла бер йыл самаһынан әхирәтемә шул уҡ "Бәйләнештә" сайтына ят исем аҫтында Гөлсирә мөрәжәғәт итә һәм унан ярҙам һорай. Улар ғаиләһе менән Төркиәгә йәшәргә күскән булғандар икән. Бер аҙҙан ире Гөлсирәне һәм балаһын таныштарында ҡалдырып, үҙе Сирияға һуғышҡа киткән. Күп тә үтмәй, таныштары уның үлеп ҡалыуы тураһында хәбәр еткергән. Гөлсирә иренең кем булыуын да, ниндәй тормош алып барыуын да белмәй булып сыҡҡан. Ул иренең һуғышҡа китеү-китмәүен дә, ысынлап та үлеме-тереме икәнен дә берәүҙән дә һораша алмай. Таныштары уны, балаһын ҡалдырып, ире өсөн үс алырға китергә өндәй, хатта бурысы тип ҡарай икән. Улар ҡатынды "Рәсәйгә ҡайтырға ярамай, унда һиңә ирең өсөн яуап бирергә тура киләсәк", тип ҡурҡыта. Гөлсирә әхирәтемдән ире хаҡында берәй мәғлүмәт табып биреүҙе һорай. Ошо аралашыуҙан һуң Гөлсирә юғала. Ул хәлгә ике йыл ваҡыт үтеп китте…\nИкенсе бер тарихта бала менән тороп ҡалған мосолман ҡатыны интернеттан Төркиәлә йәшәүсе мосолман ире менән таныша һәм оҙаҡ ҡына аралашҡас, барыһын да үлсәп-самалап, уның саҡырыуын ҡабул итә. Төркиәлә йәшәй башлағас, туғандарына төрлө бәхетле фотолар ебәрә. Ләкин оҙаҡламай ағаһына шылтыратып, килеп алыуын үтенә. "Улар тотҡан дин бөтөнләй аңлайышһыҙ, үҙаллы ҡайта алмайым", - ти ул. Туғандары илселек аша уның менән бәйләнешкә инергә маташып ҡарай, тик файҙаһыҙ - һеңлеләренең эҙен юғалталар…\nБыларҙы ни өсөн яҙаммы? Яңы ғына дингә баҫып, үҙҙәренә уңышлы иш эҙләгән мосолман ҡатын-ҡыҙҙарын бер аҙ һағайтыу өсөн. Сөнки улар йыш ҡына дини секталарҙың, ислам дине артына йәшеренеп, ҡара эштәр башҡарған төркөм вәкилдәренең ҡорбаны була. Ҡыҙҙарҙың күптәре ысын динде башҡа йоғонтоло тармаҡтарҙан айыра алмай. Үҙҙәре исламға таҙа, пак күңел менән баҫҡас, башҡалар ҙа шулай икән тип уйлай. Ә яуыздар кәләш күҙләгән, ҡатын эҙләгән булып, тап шундайҙарҙы ҡармаҡлай ҙа инде.\nӘйтергә теләгәнем шул: хөрмәтле ҡатын-ҡыҙҙар, интернет аша танышыуҙарҙа һаҡ булығыҙ. Һеҙҙе тейешенсә баһалар егеттәр мотлаҡ ҡайҙалыр диңгеҙ аръяғында тимәгән, улар һеҙ йөрөгән мәсет юлында ла, дуҫтарығыҙ, таныштарығыҙ араһында ла осрарға мөмкин. Ишегеҙҙе интернет аша тапҡанда инде, һайлаған кешегеҙҙең ҡыҙыҡһыныуҙары, уй-хыялдары, хатта туғандарын, эш урынын тикшереп ҡарау ҙа артыҡ булмаҫ. Ҡыҫҡаһы, бәхетһеҙлеккә осрағандарҙың хатаһы башҡаларға ғибрәтле миҫал булһын ине. "Һаҡланғанды һаҡлармын" тигән бит Аллаһ та.\nЯҙылған: 07.09.15 | Ҡаралған: 803


Арҙаҡлы түрәләр һәм беҙ\n25 Октябрь 2019, 16:34\nРәсүл Ғамзатов, Кайсын Кулиев, Михаил Дудин, Сыңғыҙ Айтматов, Давид Кугультиновтар менән бергә мин оҙаҡ йылдар буйы дуҫ, татыу йәшәнем. Сәбәбе сыҡҡанда, форсат табып, сәбәп булмағанда яй сығарып, бер-беребеҙҙең иленә йөрөштөк, икмәк-тоҙ татыныҡ. Шул арҡала ер-һыуҙарыбыҙҙы, халыҡтарыбыҙҙы яҡын иттек, яҡын күрҙек. Кавказдан килгән мосафир Рәсүл йәки Ҡайсын исеме менән ишегемде ҡаҡты. Үҙемдең яҡташтарым ул тарафтарға барып сыҡһа, дуҫтарым уларға яҡты сырай, ҡунаҡсыллыҡ күрһәтте. Мәскәүҙең үҙендәме, Советтар Союзының бүтән ҡалаларындамы осрашһаҡ, әңгәмәләр танһыҡ, табындар уртаҡ булды. Бер ҡашыҡтан тигәндәй ашаныҡ, бер касанан эстек. Хәҙергә әле дүртәүебеҙ иҫән. Икәүебеҙ юҡ. Ҡайсын Кулиевты 1985-тең май йәшендәре яндырҙы, унан һуң ун йыл уҙғас, Михаил Дудин декабрь бурандарына инеп юғалды.#Шоңҡаржурналы #МостайКәрим\nРәсүл Ғамзатов, Кайсын Кулиев, Михаил Дудин, Сыңғыҙ Айтматов, Давид Кугультиновтар менән бергә мин оҙаҡ йылдар буйы дуҫ, татыу йәшәнем. Сәбәбе сыҡҡанда, форсат табып, сәбәп булмағанда яй сығарып, бер-беребеҙҙең иленә йөрөштөк, икмәк-тоҙ татыныҡ. Шул арҡала ер-һыуҙарыбыҙҙы, халыҡтарыбыҙҙы яҡын иттек, яҡын күрҙек. Кавказдан килгән мосафир Рәсүл йәки Ҡайсын исеме менән ишегемде ҡаҡты. Үҙемдең яҡташтарым ул тарафтарға барып сыҡһа, дуҫтарым уларға яҡты сырай, ҡунаҡсыллыҡ күрһәтте. Мәскәүҙең үҙендәме, Советтар Союзының бүтән ҡалаларындамы осрашһаҡ, әңгәмәләр танһыҡ, табындар уртаҡ булды. Бер ҡашыҡтан тигәндәй ашаныҡ, бер касанан эстек. Хәҙергә әле дүртәүебеҙ иҫән. Икәүебеҙ юҡ. Ҡайсын Кулиевты 1985-тең май йәшендәре яндырҙы, унан һуң ун йыл уҙғас, Михаил Дудин декабрь бурандарына инеп юғалды.\nУл осорҙоң «тоталитар» тигән режимы шарттарында аҙым һайын алан-йолан ҡаранып, ҡурҡып-өркөп йәшәмәнек. Әҫәрҙәребеҙҙә лә күҙ күргән, ҡолаҡ ишеткән актуаль сәйәси күренештәргә шапыртып дан йырлау менән мауыҡманыҡ. Хәйер, ташламалар осрағандыр. Мәҫәлән, үҙемдең «Һаумы, иртәгә!» тигән шиғырымды әйтеп була. Ул, моғайын, минең берҙән-бер шау-шыулы көнүҙәк шиғырымдыр. Ә асылда беҙ ижадыбыҙҙа ысынбарлыҡтың үҙе менән бик йыш бәхәскә индек тиһәм дә, арттырыу булмаҫ. Биш дуҫымдың ижадын танып белгән кеше шуны әйтер: уларҙың береһе лә юғары властарҙың, рәсми даирәләрҙең йәки сәйәси конъюктураның, ҡушыуы буйынса яҙманы. Шулай ҙа беҙ заманыбыҙҙың килмешәктәре түгел, үҙ кешеләре инек. Халҡыбыҙҙың бөйөк ҡаҙаныштары ла, табыштары ла, юғалтыуҙары ла беҙҙе ситләтеп уҙманы. Беҙ ил менән бергә ҡыуандыҡ, бергә хәсрәтләндек. Әйтер һүҙҙәребеҙҙе киләсәккә һаҡламаныҡ, ваҡытында әйттек яҙғаныбыҙҙы «киләсәк өсөн» тип өҫтәл тартмаһына бикләмәнек. Фекерҙәребеҙҙең хағы ла, хәҙергесә ҡарағанда, нахағы ла, күңелдә яралып, аҡ ҡағыҙға төштө, һәммәһе лә ихлас ҡылынды. Сөнки беҙ заманыбыҙҙың үгәй балалары түгел, үҙ улдары инек. Ватан алдындағы яуаплылыҡ тойғоһо ла, рух хөрлөгө лә ана шунан килә.\nҮҙ республикабыҙҙың етәкселәре менән (улар, әлбиттә, Партия әлкә комитетының беренсе Секретарҙары) күпселегебеҙ асылда килешеп йәшәнек. Әммә һәр сөскөргәндәренә: «Йәрхәмбикә, алла!» — тип хуплап торманыҡ.\nБер саҡ үҙәк комитеттың культура бүлегендә ике-өс иптәш менән үҙ-ара былай ғына әңгәмәләшеп ултырғанда Нина Жильцова тигән иптәш миңә һорау бирҙе:\nҺеҙ Зыя Нуриевич менән дуҫһығыҙ, буғай. Ҡунаҡҡа йөрөшәһегеҙме?\n– Былай дуҫбыҙ. Ләкин ҡунаҡҡа йөрөшмәйбеҙ.\n– Шулай. Обкомға килһәм, батшаға инәм. Быныһы тәбиғи. Ә инде өйөмә саҡырһам, ҡунағым — батша, уға барһам, хужам батша буласаҡ. Бер үҙемә өс батша. Күберәк бит... — тип аңлаттым.\nБүлмәләгеләр тәүҙә сәйерһенделәр, унан ҡысҡырып көлдөләр. Минең яуабым шаярыу кеүегерәк булһа ла, ирмәк өсөн генә әйтелгән һүҙ түгел ине. Юғары етәкселәр менән мөнәсәбәт ҡағиҙәм шул. Һәм уны мин һаҡлай килдем. Ә инде «бер үҙемә өс батша» һуңыраҡ әлеге иптәштәр араһында шаян һүҙгә әйләнеп китте.\nДуҫтарым тураһында һүҙ ҡуҙғатыуым шунан. Ҡайһы саҡта беҙ ҡыҙмаса баштан ирәйеп китеп, үҙебеҙҙең етәкселәргә ҡарата шаянлыҡ ҡына түгел, инсаф ҡағиҙәләренә һыйып бөтмәҫ шуҡлыҡ та күрһәткеләңек. Алтмышынсы йылдар уртаһында булыр, Мәскәүҙә РСФСР Яҙыусылар союзының ниндәйҙер йыйылышы КПСС Үҙәк Комитеты Пленумы барған көндәргә тап килде. Беҙ ҙә, республикаларыбыҙ етәкселәре лә «Москва» ҡунаҡханаһында торабыҙ. Бер кисте һуңлатып бишәүебеҙ Рәсүлдең ҙур номерына йыйылдыҡ. Сыңғыҙ был саҡ Мәскәүҙә юҡ ине. Ярты төн ауышып, табын ҡыҙа, һүҙ ҡуйыра төшкәс, хискә тиҙ бирелеүсән тәүәккәл Ҡайсын Кулиев хәтәр тәҡдим яһаны:\n– Әйҙәгеҙ, егеттәр, батшаларҙың шағирҙарға булған мөнәсәбәтен һынап ҡарайыҡ!\nБеҙ аптырабыраҡ ҡалдыҡ. Ундай һынауһыҙ ҙа бында эштәр көйлө бара. Ҡайсын төшөндөрөп бирҙе:\nҺәр беребеҙ үҙенең Беренсеһенә хәҙер үк шылтыратып, ай-вайына ҡарамай, түшәгенән торғоҙоп, бында саҡыра. Телефондарын беләһегеҙҙер. Килгәне беҙгә хөрмәт күрһәтер, килмәгәне үҙен күрһәтер.\nЫсынлап та, шәп тәҡдим бит! Ҡомарланып киттек. Тәүҙә Кулиев үҙе шылтыратты. Еңел һөйәкле сибек Мальбаков биш-ун минуттан килеп тә етте. Рәсүл Данияловҡа: «Абдрахман Даниялович, бында һеҙҙе минең дуҫтарым бик күрергә теләй – исемдәребеҙҙе теҙеп сыҡты – ике ҡулығыҙҙа ла күстәнәс булһа, ишекте тибеп асығыҙ», – тип ишара яһаны. Әлбиттә, йомарт Абдрахман Даниялович буш ҡул менән килмәне. Мин Зыя Нуриевичты уяттым. «Тапҡанһығыҙ ваҡыт, Хужа Насретдиндәр, йоҡлай инем бит!» – ти. «Хужа Насретдинды» ул, ғәҙәттә, ғәйепләп түгел, еңелсә хуплап йә саҡ ҡына битәрләп әйтә. Мин табындаштарымды һанап торманым. «Биш шағир ашамай-эсмәй зарығып көтә», – тинем. Күп тә үтмәй йәтеш ҡара костюм кейгән, ап-аҡ күлдәгенә ҡара галстук таҡҡан мөһабәт Нуриев пәйҙә булды. Михаил Дудин Ленинград Секретары Толстиковҡа шылтыратманы ла: «Күңелем ятҡан кеше түгел», – тине. Давид Кугультинов үҙҙәренең Городовиковына ике тапҡыр шылтыратты. Вәғәҙә итте, тине. Килмәне. Давид менән аралары ла бик үк һәйбәттән түгел ине, буғай. Званиеһы буйынса генерал-майор булған түрәнең ниндәйҙер шағирҙар менән буталып, ваҡланаһы килмәгәндер, бәлки.\nКүпме ултырғанбыҙҙыр, иҫәпләмәнек. Әммә иртәгәһен һәр ҡайһыбыҙ үҙ юлына, үҙ эшенә китте.\nТеге саҡта был ҡылығыбыҙға бер шаянлыҡ, бер мәрәкә итеп кенә ҡараныҡ. Әле килеп уйлаһаң, уның мәғәнәһе лә бар кеүек. Йәғни беҙҙең етәкселәребеҙ шағирҙарҙың һүҙен йыҡмағандар. Йығыуҙы урынһыҙ тапҡандар. Хикмәт бында табында түгел, беҙгә булған ҡарашта, мөнәсәбәттә. Ә мөнәсәбәт эштә лә, ашта ла бер булырға тейеш. Һүҙебеҙҙе йыҡһалар ҙа, үпкәләр урын юҡ. Төн уртаһында бимазаланыҡ. Аҡыллы Даниилов беҙҙе бөтөнләй ирәйтеп үк ебәрҙе: «Бынау төн уртаһында бер юлы ҡыҙмаса биш шағир менән табындаш булыу тағы кемгә тейә? Шағирҙар өсөн!» – тип бокал күтәрҙе.\nНуриев эшләгән йылдарҙа төрлө ерҙәге төрлө байрамдарға хөкүмәт делегациялары бара торғайны. Делегаттар араһында йә эшсе, йә колхозсы, йә әҙәбиәт, сәнғәт, фән вәкилдәре була. 1960 йылдың майында Татарстан Республикаһының 40 йыллығына йүнәлгән хөкүмәт делегацияһы, мәҫәлән, дүрт кешенән тора ине — Беренсе Секретарь Зыя Нуриевич Нуриев (башлығыбыҙ), моторҙар төҙөү заводының эшсеһе, Социалистик Хеҙмәт Геройы Любовь Волкова, композитор Заһир Исмәғилев, яҙыусыларҙан – мин. Элек беҙҙә эшләп киткән Семен Денисович Игнатьев – хәҙер Татарстан әлкә комитетының беренсе Секретары – беҙҙе айырыуса иғтибар, хөрмәт менән солғаны. Тантаналар йәмле уҙҙы. Уҙҙы ла китте. Ә бына Зыя Нуриевичтың сабыр ҡылығы ғүмергә хәтерҙә ҡалды.\nБайрамдың һуңғы көнөндә Любовь үҙ мәшәҡәттәре менән булды, ә беҙ өсәүебеҙ Лениндың йәшлегенә бәйләнгән иҫтәлекле Кокошкино утарына юл тоттоҡ. Заһир менән икебеҙҙең үтәлмәгән бер вәғәҙәбеҙ бар ине. Шул эсте ҡырып ҡуйҙы. Нәҡи Иҫәнбәт ағай кистән шылтыратып: «Заһир менән икәүегеҙ тупһам аша атлап ҡына сыҡһағыҙсы», – тигәйне. Машинаға ултырғас, мин был хаҡта етәксебеҙгә белдерҙем. «Вәғәҙәне үтәү кәрәк, Нәҡи ағайға иғтибар күрһәтеү тейешле», – тине ул. Шоферға адресын әйттем. Урау ҙа түгел икән. Барып еткәс, Нуриев машинанан төшөргә ашыҡманы. «Әйҙәгеҙ инде», – тигәс тә ҡуҙғалманы. «Мин дә инһәм, оҙаҡ торолор. Барығыҙ, сәләм бирегеҙ ҙә 15–20 минуттан әйләнегеҙ. Минең бындалыҡты әйтмәгеҙ. Нәҡи ағай ебәрмәҫ, юғиһә».\nБер ингәс, ваҡыт һиҙелмәгән дә. Гөлсөм апайҙың мул һыйынан берәм-берәм ауыҙ итмәй буламы һуң? Сәғәткә яҡын ваҡыт уҙғас ҡына Нәҡи ағайға Кокошкиноға барышлай юл ыңғайына һуғылыуыбыҙҙы, урамда Зыя Нуриевич көтөп торғанын әйттек. Ағайыбыҙ беҙгә ныҡ үпкәләне, оло ҡунаҡ алдында оялыуынан беҙҙе оҙата ла сыҡманы. «Ну, Хужа Насретдиндәр, муйынығыҙға сәғәт аҫып ебәрәһе ҡалған икән... Ярай әле имен-аман икәнһәгеҙ», – ти Нуриев. Тауышы тыныс., битәр-фәлән һиҙелмәй. «Беҙ ни, һеҙ ял итә төшһөн, тип, йыбандыҡ», – тигән булдым, башҡа дәлил тапмағас.\nҠунаҡтан күтәренке кәйефтә килеп сыҡҡан композитор менән шағирҙың хәтерен ҡырырлыҡ бүтәнсә ләм-мим һүҙ әйтмәне. Былай һауалы ғына түрәләрҙән булһа ла, ваҡсыл, мыжыҡ кеше түгел ул. Ҙур шәхес. «Түрәкәй» тигән йырҙы яратыуы ла тиктәҫтән түгел. Уның да мәғәнәһе барҙыр, моғайын.\nПарлап та ғына парлап ат ектергән, тимен,\nҠайһы илдәрҙән килгән был түрә?\nБыл түрәлек, ай-һай, бирелде микән, тимен,\nАҡылдары камилға күрә?\nКамил аҡыллылар хатта ахмаҡтарға ҡарата ла мәрхәмәтле, рәхимле булалар.\nКокошкинонан бик күңелле йөрөп ҡайттыҡ.


Иҡтисад // Энергетика\nБәләкәй йәрәхәт ҙурынан яҡшыраҡ, әлбиттә. Ә бөтөнләй б өтөнләй йәрәхәт алмайынса йәшәүе тағы ла һәйбәтерәк. Әммә ке ше - машина түгел, ҡайһы бер ваҡыт, арыған осраҡта, йә тәжри бәһе аҙыраҡ булһа, хеҙмәт урынында йәрәхәтләнеү ҙә ихтимал. Хатта йыш ҡына йәрәхәт алыу ғына түгел, үлем осраҡтарына кил тергән хәлдәр ҙә булғылай. Өфөлә үткән ун һигеҙенсе "Электро профсоюз" Бөтә Рәсәй энергетика пленумында нисек итеп ошонд ай үлемесле осраҡтарҙы булдырмау тураһында һүҙ алып барылды.\nӨлгө итеп Башҡоротстан энергосистемаһы тәжрибәһе алыныуын б илдәләп үтергә кәрәк. Профсоюздың йыйылыу урынын билдәләүҙә лә әйтелгән факт мөһим роль уйнаны. Беҙҙең энергосистема, ба шлыса "Башкирэнерго" акционерҙар йәмғиәте был һорау буйынса ла иң алда барыусыларҙың береһе булып тора. Энергетиктарҙың хеҙмәтен хәүефһеҙләндереү өсөн күп нимә эшләнә. Рәсәйҙең баш ҡа предприятиеларынан айырмалы рәүештә беҙҙең белгестәрҙә бө тә төр индивидуаль һаҡланыу кәрәк - яраҡтары бар. Акционерҙа р йәмғиәтенең " Персоналдың профессиональ эшмәкәрлеген тәьми н итеү һәм йәрәхәтләнеүгә юл ҡуймау программаһында" уларҙың ғүмерен һәм һаулығын һаҡлау тактикаһы яҙылған. Бөтә Рәсәй "Э лектропрофсоюз" башлығы Валерий Кузичев йыйылыусыларға дауал ау - сәләмәтләндереү комплексы яҡшы эшләгән "Теплоцентраль" акционерҙар йәмғиәтенән өлгө алырға кәңәш бирҙе.\nРеспублика энергосистемаһында үткәрелгән саралар һөҙөмтәһ е - һуңғы өс йыл эсендә бер профессиональ ауырыу ҙа булмаған . Хеҙмәтте һаҡлау буйынса тулы хоҡуҡлы профкомдар институты был һорауҙы күҙ уңынан төшөрмәй. Үткән йыл улар 600 тикшереү\nүткәргән. Йыл һайын предприятиеларҙа был сифатта иң яҡшы эш ләүселәрҙе билдәләйҙәр. Әйткәндәй, был йәһәттән дә Башҡортос тан энергетиктары беренсе урындарҙа бара.\nПленумда килтерелгән һандар уйланырға мәжбүр итә. Рәсәй э нергосистемаһында эш урынында алған йәрәхәт алыу осрағы йыл һайын кәмей бара, әммә шулай булыуға ҡарамаҫтан, һаман да яр айһы уҡ ҙур - үткән йылда 475, уларҙың 60 - ы үлем менән там амланған. Иң күп үлеү осрағы электр тогы һуғыу сәбәпле, икен се урында - бейеклектән йығылып төшөү һөҙөмтәһендә.\nҺуңғы йылдарҙа булған үҙгәрештәр һөҙөмтәһендә күп һанда в аҡ энегофирмалар барлыҡҡа килде. Был бәлки яҡшылыр ҙа, әммә уларҙа йыш ҡына хеҙмәтте һаҡлау яуаплылығы тураһында онотоу күҙәтелә.\nПленумда яҡты мәлдәр ҙә етерлек булды. БР Профсоюздар фед ерацияһы рәйесе Әмирхан Сәмирханов "Башкирэнерго" филиалдары ның ҡайһы бер профкомдарына Почет грамоталары тапшырҙы. Һуңы нан Валерий Кузичев ҡатнашлығында матбуғат конфернцияһы үтте .


Инфоурок › Другое › Презентации › Презентация исследовательской работы 7 класса «Исемдәр сере»\nБашҡарҙылар: 7 класс уҡыусылары Хөсәйенова Л. Насырова И. Йыһанурова Л. Буранова Ә. Бикметова Ғ. Көнәфинә А. 2012 МОБУ СОШ д. Старомунасипово\nИсемдәрҙең кеше ҡылығына тәъҫирен өйрәнеү .\nИсемдәр тарихын өйрәнеү; 5-8 класс уҡыусыларының исемлеген йыйыу; Исемдәренең мәғәнәһен асыҡлау;\nИсемдәрҙең әһәмиәте һәм кеше ҡылығына тәъҫире тураһында материалдар туплау; 5-8 класс уҡыусыларынан анкета тултыртыу; Йыйған мәғлүмәттәрҙе дөйөмләштереү, диаграмма төҙөү; Һығымта яһау.\nНиколай Александр Евгений Антон Дмитрий Денис\nЗәңгәр - 26% күк – 25% ҡыҙыл - 17% алһыу - 14% ҡара – 7% зәңгәр – 6% йәшел – 4% көрән – 4% Радуга имён\nЗәңгәр төҫтө оҡшатҡан кешеләр бик һиҙгерҙәр, тиҙ ҡуҙғыусандар, ярҙамға һәм хуплауға мохтаждар.\nКүк – уңыш, мәңгелек һәм күк йөҙө төҫө. Күк төҫ тоғролоҡто, намыҫлы булыуҙы даимилыҡты, аҡылды, изгелекте һәм изге данды символлаштыра.\nҠыҙыл – әүҙемлекте, энергияны, тәүәкәллекте кәүҙәләндереүсе , тереклек төҫө. «Ҡыҙыл» исемле балалар ғөмүмән асыҡ, әүҙемдәр, тәрбиәгә ауыр биреләләр. Өлкәнәйгәс эшкә һәләтлектәре юғары һәм маҡсатҡа ынтылыусан булалар.\nАлһыу төҫ – мөхәббәт һәм нәфислек төҫө. Улар һөйкөмлө һәм аралашыусан,йомарт . Тик улар иң яуаплы мәлдә юғалып ҡалыусан, оялсан булалар.\nҺары – фән, күҙәтеүсәнлек һәм анализлау төҫө, байлыҡ, хыял, фантазия, шатлыҡ, көнләшеү һәм ҡыҙғаныусанлыҡты символлаштыра.\nҠара – ҡараңғылыҡ һәм төшөнкөлөк төҫө. Ҡара юл – ауыр тормош һынауҙары, уңышһыҙлыҡ юлы.\nЙәшел– һаулыҡ, рухи көсөргәнеш төҫө, аҡыл көсө һәм ныҡышмалылыҡта сағыла. Был төҫтө оҡшатҡан кешеләр беренселеккә ынтылалар.\nКөрән төҫтө аяғында ныҡ баҫып торған, ғаиләне һәм традицияларҙы баһалаусылар ярата. Көрән төҫтө яратыусылар эгоист һәм аҫтыртын булмайҙар. Улар киң күңеллеләр.\n*Был эҙләнеү эше кеше исеменең төп сифаттары буйынса уҡыусыларҙың портретын төҙөргә ярҙам итте. *Беҙҙең мәктәптә 5-8 синыф уҡыусылары араһында күпселеге теремек, изге, һиҙгер күңелле, энергиялы, тәүәкәл, еңел аралашыусан, шул уҡ ваҡытта тиҙ ҡуҙғыусан, хуплауға мохтаж уҡыусылар барлығын асыҡланыҡ\nИмя каждого человека дает информацию о характере, о качествах человека, о склонностях к хорошему или плохому. Мы в своей исследовательской работе попытались выяснить это у своих одноклассников и сверстников. В начале работы собирали имена, выяснили их значения, часто повторяющиеся имена; анкетировали учеников, для выяснения любимых цветов, обобщили информации исоставили диаграмму; оказывается по любимым цветам тоже можно определить характер человека.\nЭҙләнеү эшенең маҡсаты\nИсемдәрҙең кеше ҡылығына тәъҫирен өйрәнеү Эҙләнеү эшенең бурыстары:\nИсемдәр тарихын өйрәнеү;\n5-8 класс уҡыусыларының исемлеген йыйыу;\nИсемдәренең мәғәнәһен асыҡлау;\nЭҙләнеү эщенең этаптары Исемдәрҙең әһәмиәте һәм кеше ҡылығына тәъҫире тураһында материалдар туплау;\n5-8 класс уҡыусыларынан анкета тултыртыу;\nЙыйған мәғлүмәттәрҙе дөйөмләштереү, диаграмма төҙөү;\nОшо исемдәр берләштергән сифаттар Аралашыусанлыҡ Тыйнаҡлыҡ Һәләтлелек тәүәкәллек Исемдәр йәйғоры\nКүк уңыш, мәңгелек һәм күк йөҙө төҫө. Күк төҫ тоғролоҡто, намыҫлы булыуҙы даимилыҡты, аҡылды, изгелекте һәм изге данды символлаштыра.\nҠыҙыл әүҙемлекте, энергияны, тәүәкәллекте кәүҙәләндереүсе тереклек төҫө. «Ҡыҙыл» исемле балалар ғөмүмән асыҡ, әүҙемдәр, тәрбиәгә ауыр биреләләр. Өлкәнәйгәс эшкә һәләтлектәре юғары һәм маҡсатҡа ынтылыусан булалар.\nАлһыу төҫ мөхәббәт һәм нәфислек төҫө. Улар һөйкөмлө һәм аралашыусан,йомарт Тик улар иң яуаплы мәлдә юғалып ҡалыусан, оялсан булалар. Һары фән, күҙәтеүсәнлек һәм анализлау төҫө, байлыҡ, хыял, фантазия, шатлыҡ, көнләшеү һәм ҡыҙғаныусанлыҡты символлаштыра.\nҠара ҡараңғылыҡ һәм төшөнкөлөк төҫө. Ҡара юл ауыр тормош һынауҙары, уңышһыҙлыҡ юлы. Йәшел– һаулыҡ, рухи көсөргәнеш төҫө, аҡыл көсө һәм ныҡышмалылыҡта сағыла. Был төҫтө оҡшатҡан кешеләр беренселеккә ынтылалар.\nКөрән төҫтө аяғында ныҡ баҫып торған, ғаиләне һәм традицияларҙы баһалаусылар ярата. Көрән төҫтө яратыусылар эгоист һәм аҫтыртын булмайҙар.\nУлар киң күңеллеләр. Һығымта:\n*Был эҙләнеү эше кеше исеменең төп сифаттары буйынса уҡыусыларҙың портретын төҙөргә ярҙам итте.\n*Беҙҙең мәктәптә 5-8 синыф уҡыусылары араһында күпселеге теремек, изге, һиҙгер күңелле, энергиялы, тәүәкәл, еңел аралашыусан, шул уҡ ваҡытта тиҙ ҡуҙғыусан, хуплауға мохтаж уҡыусылар барлығын асыҡланыҡ\nКувандыкова Гульназ Рафаиловна\nНомер материала: 18522110515


Донъяның ҡояшлы яғында » Башкортостан кызы\nКирстен Гайнет. Ят һәм сағыу исем хужаһының эштәре, матбуғат сараларына биргән интервьюлары менән таныша башлағас, күҙ алдына һүҙен һүҙ итә торған «тимер леди» килеп баҫты. Журналистарға биргән яуаптары, уларҙы бүлдереп, үҙ фекерен ҡайырырға уңайһыҙланмауынан уҡ уның алдына алғанын ҡуймаҫ ғәйрәтле һылыу икәне тоҫмаллана. Ғөмүмән, режиссер һөнәрен ихтыярһыҙ кеше йүгәнләй алмай, әлбиттә. Әммә Кирстендан бөркөлгән талымһыҙ энергия ҡырыҫ та түгел, унда ниндәйҙер сихри нәзәкәтлек бар.\n...Белорет ҡыҙы ул. Инйәр ҡасабаһында игеҙәге, Рәсәй кимәлендә исемен ишеттерергә өлгөргән йәш шағирә Эвита, тағы ла оло апайҙары Әлиә менән ата-әсәһенең наҙлы ҡосағында үҫә Кирстен. Ишле булып тыуған ҡыҙҙар гел бергә йөрөй, хатта береһе сырхап торғанда, икенсеһе лә мәктәпкә бара алмай, үҙҙәрен бер бөтөн тойоп буй еткерәләр. Үҫмер ҡорона ингәс, ҡыҙҙар етди һөнәр алырға тип Өфөгә, медицина колледжына юллана. Уҡыу йортоноң ШТК (КВН) командаһында ҡатнашалар, актерлыҡ курстарында шөғөлләнәләр, хатта кинола төшәләр. Ижад аша ғына күңел түңәрәклегенә ирешә аласаҡтарын аңлап, колледждан һуң Екатеринбургтағы Кино һәм телевидение институтына уҡырға инәләр. Кирстен тәүҙә кинооператор һөнәрен үҙләштерә. Әммә бының менән генә туҡталып ҡалмай, әүҙем ҡыҙ үҙенең таҫмаларына сценарий ҙа яҙа, үҙе төшөрөп, монтажлап ҡуйырға ла өйрәнә. Тиҙҙән уҡыуын Санкт-Петербург ҡалаһындағы Мәҙәниәт университетының кино һәм фото сәнғәте кафедраһында дауам итә. Фото төшөрөү менән дә етди шөғөлләнә. Диплом алғас, «Мосфильм» киностудияһында режиссер ярҙамсыһы булып эш башлай, шул арала үҙ проекттарын да алып бара.\n«Сит илдә генә түгел, хатта илебеҙҙең баш ҡалаһында ла башҡорттарҙы, беҙҙең мәҙәниәтте белмәүселәр булыуы эсемде бошорҙо. Ижадым аша тыуған яғымдың матурлығын, халҡымдың гүзәл булмышын донъяға танытҡым килә. Инйәрҙә саҡта ниндәй хозур төйәктә йәшәүебеҙ хаҡында уйлап та бирмәгәнмен. Ҡырға китеп, тормош күргәс кенә, сағыштырып ҡарап, ниндәй ғәжәйеп тәбиғәт ҡосағында, ябай һәм ихлас кешеләр араһында тыуып үҫкәнемде аңланым», – ти йәш режиссер...\nТеги: Кино йылы Кирстен Гайнет Белорет


Ғафури районынан хеҙмәт ветерандары Өфөгә экскурсияға килде\n16 кешенән торған төркөм Хәрби Дан һәм халыҡ шағиры Мәжит Ғафури музейҙарында булды, ҡаланың башҡа иҫтәлекле урындары менән танышты.\nЭкскурсияға килеүсе төркөм хаҡлы ялдағы уҡытыусыларҙан һәм төрлө йылдарҙа етәксе вазифаларҙа эшләүсе хеҙмәт ветерандарынан тора. Республика Хәрби дан музейында яҡташтарын музейҙың ғилми хеҙмәткәре, билдәле яҙыусы-документалист Фәрит Вахитов ҡаршыланы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар хаҡында бай мәғлүмәт туплаусы эҙәрмән -яҙыусы яҡташтарына иҫтәлеккә үҙе яҙған китабын бүләк итте. Артабан ветерандар Хәрби дан музейында тупланған экспонаттар менән танышты, Бөйөк Ватан һуғышы тарихына ҡағылышлы бай мәғлүмәт тупланы.\nҒафури районы ветерандары башҡалабыҙ Өфөгә сәфәр сиктәрендә билдәле яҡташтары, халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың йорт-музейында экскурсияла булды. Халыҡ яҙыусыһының тыуыуына 130 йыл тулыу айҡанлы Мәжит Ғафури хаҡында тарихи хәтерҙе лә яңыртты. Яҙыусы йәшәгән был ыҡсым йортта уларҙы яҡташтары-билдәле яҙыусы Лира Әхмәт ҡыҙы Яҡшыбаева ҡаршыланы\nЙорт-музейҙың бүлмәләрендә күп кенә экспонаттар яҙыусы йәшәгән дәүерҙе сағылдыра. Мәжит Ғафуриҙың эш кабинеты, шәхси әйберҙәре беҙҙең көндәргә лә килеп еткән. Ябай, изге күңелле, ихлас кеше тураһында мәғлүмәттәр Троицк ҡалаһында йәшәгән йылдары, Рәсүлиә мәҙрәсәһендә Зәйнулла ишандың иң белемле уҡыусыларының береһе булыуы хаҡында мәғлүмәт менән байытылды.\nБашҡалаға сәйәхәт Ғафури районының ветерандар советы рәйесе тәҡдиме менән ойошторолған. Йәшлектәрендә тырышып эшләгән хеҙмәткәрҙәргә хаҡлы ялға сыҡҡас, танышыу-аралашыу бәхетен татыу оло бер ҡыуаныс.\nҒафури районы ветерандарының Өфөгә сәфәре район хакимиәте ярҙамында ойошторолдо. Бындай осрашыуҙар һуңғыһы булмаясаҡ, тип ышандырҙы Ғафуриҙар. Оло тормош юлы үткән хаҡлы ялдағылар үҙҙәренең тәьҫораттарын бала-сағаларына ла яҡты хәтирә итеп һөйләйәсәк.


Радий Хәбиров Шабай балаларын хоккейға саҡырҙы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Социаль мәсьәлә » Радий Хәбиров Шабай балаларын хоккейға саҡырҙы\nРадий Хәбиров Шабай балаларын хоккейға саҡырҙы 02.03.2019 // Социаль мәсьәлә\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров – Борай районында.\nРеспублика етәксеһе иң тәүҙә төбәктәге Шабай балалар йорто тәрбиәләнеүселәре менән осрашып, уларҙы иртәгә Өфөгә “Салауат Юлаев”тың сираттағы уйынын ҡарарға саҡырҙы.\n“Әйҙәгеҙ, беҙҙең егеттәрҙе бергәләп ҡеүәтләйек, уларға сағыу еңеү теләйек”, – тине Радий Фәрит улы. Ул малайҙарға – сәкәндәр, ҡыҙҙарға конькиҙар бүләк итте. Ә тәрбиәләнеүселәрҙән Ангелина Абдрахманова республика етәксеһенә үҙенең ҡул эшен – башҡорт тирмәһен – бирҙе.\nБалалар йорто директорының тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары Илһөйәр Сафиуллина әйтеүенсә, учреждениела 20 малай, ун ҡыҙ тәрбиәләнә. Бина 1972 йылда төҙөлгән, ошонда уҡ фельдшер-акушерлыҡ пункты һәм мәктәп урынлашҡан. 192 балаға иҫәпләнгән уҡыу йортонда – 51 уҡыусы. Балалар йорто тәрбиәләнеүселәре ауылдағы тиҫтерҙәре менән бергә белем ала.\nМатематика уҡытыусыһы Люция Төхвәтуллина республика етәксеһенә “Взлетай” мәғариф программаһы һәм биш көнлөк уҡыуға күсеү өсөн рәхмәт белдерҙе.\n“Эш барышына зыян килмәйәсәк, киреһенсә, балаларға ата-әсәһе менән күберәк бергә булыу, түңәрәктәрҙә, секцияларҙа әүҙемерәк шөғөлләнеү мөмкинлеге киңәйәсәк, – тине педагог. – Шулай уҡ биш көнлөк хеҙмәткә күсеүҙең беҙҙең эш хаҡына кире йоғонто яһамаясағын билдәләгәнегеҙ өсөн айырым рәхмәт”.\nРадий Хәбиров балаларҙың арырға тейеш түгеллеген әйтте. “Улар сифатлы белем ала, шул уҡ ваҡытта уларҙың һаулығын, төрлө яҡлап үҫешен дә хәстәрләргә бурыслыбыҙ”, – тине ул.\nУрындағы фельдшер-акушерлыҡ пункты фельдшеры Айһылыу Йәһүҙина менән осрашып, Радий Фәрит улы уның эш шарттары, медицина пунктының төрлө яҡлап мохтажлығы хаҡында белеште.\n“Бина тығыҙ булһа ла, зарланмайбыҙ, ололарға ла, балаларға ла тейешле ярҙам күрһәтергә тырышабыҙ, – тине фельдшер. – Беҙҙең ҡарамаҡта – 230 кеше”.


Башҡортостанда Фәйзи Ғәскәров исемендәге призға халыҡ бейеүҙәре ансамблдәре фестивале башланды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n15:24, 19 апреля 2018 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2018 йыл, 19 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБашҡортостанда Фәйзи Ғәскәров исемендәге VIII төбәк-ара халыҡ бейеүҙәре ансамблдәре фестиваленә старт бирелде. Фестивалде асыу тантанаһы Мәләүездә уҙҙы.\nСарала ҡатнашыусыларҙы һәм ҡунаҡтарҙы Республика халыҡ ижады үҙәгенең генераль директоры Артур Әлибәков, Мәләүез районы хакимиәте башлығы Рөстәм Шәмсетдинов сәләмләне. Ижади бәйгенең тәүге көнөндә Стәрлетамаҡ, Күгәрсен, Ғафури, Бүздәк, Баймаҡ райондарынан, Стәрлетамаҡ, Ишембай һәм Нефтекама ҡалаларын иң яҡшы бейеү коллективтары сығыш яһаны.\nҠатнашыусылар өсәр композиция тәҡдим итте: урындағы традициялар нигеҙендә, сюжетлы-уйын халыҡ бейеүе һәм коллектив етәксеһе һайлаған йәки Фәйзи Ғәскәров исемендәге ансамбль репертуарынан номер. Конкурсанттарҙы Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле директоры, Башҡортостандың халыҡ артисы Филүс Ҡаҙаҡбаев рәйеслегендәге жюри баһаланы.\nЖюри составында Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле репетиторы, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының хореография кафедраһы профессоры, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Рим Әбделмәнов; Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле репетиторы, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы Гүзәл Әбсатарова; П.И. Чайковский исемендәге Көньяҡ Урал сәнғәт институтының хореография факультеты деканы, Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, «Халыҡ художество ижады» номинацияһында Силәбе өлкәһенең дәүләт премияһы лауреаты Евгений Кацук; Республика халыҡ ижады үҙәгенең хореография буйынса баш белгесе, яуаплы секретарь Әлиә Ғәйфуллина эшләне.\nСара республиканың халыҡ хореографияһын артабан үҫтереү маҡсатында уҙғарыла. Ойоштороусылар — Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы, Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле һәм Мәләүез район хакимиәте.\n19 апрелдә конкурс ҡарауҙары дауам итә. 20 апрелдә иртәнге сәғәт 10-да коллектив етәкселәре менән ижади лаборатория һәм халыҡ бейеүе буйынса семинар; көндөҙгө 3-тә — гала-концерт һәм фестиваль еңеүселәрен бүләкләү.


Ил ҡурсалар ир ине... » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Йәмғиәт » Ил ҡурсалар ир ине...\n13.05.2016 Ил ҡурсалар ир ине...\nОшо көндәрҙә ҡулыбыҙға яңы китапты алып шатландыҡ. “Ил ҡурсалар ир инең...” тип аталған ҙур күләмле баҫма “Йәшлек” гәзитендә икенсе йыл уңышлы барған, өлкән класс уҡыусылары ҡатнашҡан Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһына арналған.\nПремия, былтыр ғына иғлан ителеүенә ҡарамаҫтан, республикабыҙҙа билдәлелек яуланы. Унда йөҙҙән ашыу уҡыусы ҡатнашып, ижади эштәрендәге тәрән фекерҙәре, үҙенсәлекле ҡараштары менән иғтибарҙы йәлеп итте. Премия ил күләмендә лә танылыу яуланы – Рәсәй Журналистар союзы ярышында лауреат булды.\nТелгә алынған китап сығарылыш уҡыусыларына һәр ваҡыт тиҫтер булып ҡаласаҡ Булат Солтангәрәев хаҡында. Йәштәргә эталон булырлыҡ аҫыл егет үҙен төрлө яҡлап үҫтереп, уҡыуҙа, сәнғәттә, спортта маһирлыҡ күрһәтте, геосәйәсәт, хоҡуҡ менән ҡыҙыҡһынды һәм ун ете йыл ғүмере эсендә күп яҡлы шәхес булып формалашты. Әҙәм балаһы үҙенең ғүмер оҙонлоғон билдәләмәһә лә, тормош ағышының ниндәй тәрәнлектә һәм киңлектә булырын үҙе хәл итә. Ләкин, үкенескә күрә, аяуһыҙ яҙмыш егеттең ғүмерен өҙҙө...\nБулат Солтангәрәевтың тормошсан фекерҙәре, идеялары, хыялдары аңлы тиҫтерҙәренә маяҡ булыр тәрәнлектә. Улар ошо китапта урын алған. Унда бер кешенең ғүмере, ҡараштары, хыялдары һыйған.\nБаҫмаға шулай уҡ премия лауреаттары һәм номинанттарының ижади эштәре лә индерелгән. Уларҙың һәр береһендә йәш кешенең донъяға ҡарашы, кешеләргә әйтер һүҙе ярылып ята. Үҙ һүҙеңде ваҡытында әйтә алыу, хыялдарыңды тормошҡа ашырыу – ҙур бәхет. Үҫмерҙәргә, оло тормошҡа аяҡ баҫыусы йәштәргә нәҡ үҙҙәрен күрһәтеү, донъяға танытыу мөмкинлеге биргән платформа ул был проект.\nБулат Солтангәрәев исемендәге республика премияһына килгәндә, ул “Йәшлек” гәзите тарафынан Булат кеүек төплө, киң ҡарашлы егет-ҡыҙҙарҙы табып, уларға хыялдарын тормошҡа ашырыуҙа ярҙам ҡулы һуҙыу маҡсатында ойошторолдо. Ул артабан да дауам итер, “Һәләтле йәштәр” серияһы сиктәрендә ошондай уҡымлы, йөкмәткеле китаптар әле сығыр, тип ышанайыҡ.


Песня «Һаман яратам» исполнителя Фидан Гафаров. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Һаман яратам»\nШик тыуһа кинәт яныңда әгәр,\nЙә килһә һиңә куркыныс хәбәр\nМин йөргән яҡтан, йыраҡ-йыраҡтан,\nЫшана күрмә, һаман яратам.\nЫшана күрмә, ялғыштан һаклан,\nЙондоҙло аяҙ күгеңде әгәр\nҠара болоттар ҡаплап китһәләр,\nҠаршы иҫкән ел ҡапланһа тынға,\nБирешә күрмә, тик һин янымда!\nБирешә күрмә һагышҡа, моңга,\nЯнымда тик һин, тик һин җанымда.\nСакла сөюне, ваҡлама берүк,\nОло хистәрҙе таплама берүк!\nУҙар гүмерҙәр аҡҡан һыу кеүек,\nҒүмер бер генә, һөйөү мәңгелек.\nУҙар ғүмерҙәр иҫкән ел кеүек,\nҺөйөү мәңгелек, һөйөү мәңгелек!


Бөгөн баш ҡалала Халыҡ-ара Аксаков көндәре башланды\n24-се тапҡыр ойошторолған байрамға йылдағыса төрлө тарафтарҙан ҡунаҡтар килде.\nТантаналар Өфөнөң бер нисә майҙанында барҙы, Аксаковтың мемориаль йорт-музейында күргәҙмә асылды, яҡташыбыҙ һәйкәленә сәскәләр һалынды. Ҡунаҡтар кис Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһына йыйылды. Унда бай программалы тамаша күрһәтелде. Ҡупшы күлдәктәрҙәге ҡыҙҙар һәм фрак кейгән егеттәр вальс бейене. Аксаков балы гүйә бөтәһен дә 19 быуатҡа алып ҡайтты. Әйткәндәй, ул 2007 йылдан бирле үткәрелә. Быйыл балда теләгән һәр кем ҡатнаша алды. Байрам саралары иртәгә Бәләбәй районында дауам итә. Унда «Өмөт ҡыңғырауы» тип аталған Аксаков кисе ойошторола. 21 сентябрҙә фольклор байрамдары Өфө һәм Ҡырмыҫҡалы райондарында үтә.


«Кесе һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса федераль корпорация» генераль директоры Александр Браверман менән осрашыу\n28 февралдә «Торатау» Конгресс-холында Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров «Кесе һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса федераль корпорация» акционерҙар йәмғиәте идара рәйесе – генераль директоры Александр Браверман менән осрашты.\nЯҡтар хеҙмәттәшлек перспективаларын барланы, төбәктә эшҡыуарҙарға ярҙам итеү мөмкинлектәре һәм уларҙы камиллаштырыу юлдары тураһында фекер алышты.\n–Һеҙгә республикалағы күп һанлы кесе һәм урта эшҡыуарҙар коллективы, шулай уҡ Башҡортостан Хөкүмәте исеменән күп яҡлы ярҙамығыҙ өсөн рәхмәт белдерәм, – тине Радий Хәбиров. – Һеҙҙең корпорация – бизнесҡа финанс ярҙам күрһәткән ышаныслы ойошмаларҙың береһе.\nАлександр Браверман һуңғы биш-алты айҙа Башҡортостанда эшҡыуарлыҡ йүнәлешендә һиҙелерлек ыңғай тенденция күҙәтелеүен һыҙыҡ аҫтына алды. Мәҫәлән, 600-ҙән ашыу кесе һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекты дөйөм алғанда 5,5 млрд һумлыҡ ярҙам алған.\nКесе эшҡыуарлыҡҡа аныҡ ярҙам күрһәтеүсе тағы ла бер инструмент – Бизнес-навигатор порталы. Унда бөгөн 20,6 мең ҡулланыусы теркәлгән. Уларҙың 11 меңдән ашыуы тап навигатор менән файҙаланыу сәбәпле килемен арттырған.\n–Был күрһәткестәр беҙҙе һөйөндөрә. Һуңғы бер-нисә айҙа бары ыңғай динамика күҙәтәбеҙ. Был хәлде республика етәкселеге алмашыныу менән дә бәйләйбеҙ, – тине Александр Браверман.


Пластик ЦОГ - ЦОГ һығылмалы PTFE - Пластик Етештереү ЦОГ - Тефлон Тефлоновый PTFE пластиналар япраҡ пластик Кокс, Фторопласт брусты етештереү, Тефлон фильм таҡта, Тефлон ялғап бар ФТОРОПЛАСТОВОЙ, Плита Фторопласт, Фольга\nПластик ЦОГ,Пластик ЦОГҠарап Пластик ЦОГ н 20 октябрь, 2014Рейтинг: 4.5Пластик кокс сифатында тәьмин пластик коксҠытайҙың иң яҡшы пластик кокс менән тәьмин итеү хаҡын пластик plasticbest цог цог.\nПрофессиональ машина сифатлы кокс етештергән аҙыҡ-түлек продукцияһының сифатын һәм пластик береһе булып тора инженерство. Компания эске баҙарға әсә пластикты айырып ЦОГ, бер нисә халыҡ-ара ойошманың ойошторолоуы ҙур талаптар нигеҙендә менән пластик рәүештә 2008, иң мөһиме ялғап ебәрҙе береһе булып фторопластовой, Япраҡ Фторопласт, ФТОРОПЛАСТОВОЙ һалыу, Торба үткәргес PTFE, Был skived PTFE PTFE өлөшө һәм Шланг ПТФЭ, PTFE формаһында ҡойолған., PTFE тултырыу, Ҡытай сит илдә файҙаланыу һәм яҡшы репутацию базаһында. ПТФЭ ЧПУ.\nIso стандарттарына тура килгән һәм кокс буйынса табып була 9001, Rosh6, Идаралығы, SGS һәм Msds. Ошолай иң яҡшы аҙыҡ-түлек һатылған.\nПТФЭ япраҡ skived, PTFE пластина рәүешендә ҡойолған., Япрағы тултырылған ptfe һәм Япраҡ киңәйтеү PTFE дөйөм Төр Пластиналар ФТОРОПЛАСТОВОЙ, Тефлон япраҡ вытравлять. Ҡалынлығы 0,1 мм тиклем булыуы мөмкин. формовой һәм япрағы ҡулланыла эшләргә теләһә 100мм обточить. Был тиклем ҡалынлығы 0,1 мм япраҡ менән skived 10мм PTFE. 3мм япраҡ формаһына тиклем баш 100мм Птфэ. Япрағы тултырылған PTFE ( Анод Тултырыу, Продуцияһы Тултырыу, Бронза Тултырыу, Углерод Тултырыу ). 100mm тиклем ҡалынлыҡта булырға 1mm. Ергә ҡойолған япраҡ, төлкө һәм иҫ киткес тура килә формаһы булараҡ ptfe скольник., иҫ киткес тура килә өсөн әҙерләмәне эшкәртеү өсөн күп өлөшө ваҡ н сапфировый.\nБоламыҡ штанга ptfe, PTFE ялғап формаһында ҡойолған., Бар PTFE тултырыу был төрө киң тарала бара өсөн птфэ. Виргин сорттарын һәм формаларын булдырыу һәм эшкәртеү ялғап боламыҡ. (механик) әҙерәк требовательный өсөн ҡушымталар. Барлыҡ стандарт формаларынан һәм күләмдәренән 3 мм тиклем штанга ҡойола. боламыҡ ptfe диаметры 300 мм.. Тултырылған соотвествовать PTFE өсөн уңайлы өсөн төрлө үҙенсәлектәре үҙгәрҙе. Пластик запасы төрө Кокс ФТОРОПЛАСТОВОЙ ялғап шулай ялғап һаны һәм ҙурлығы, күләме күпселек отгрузка шул уҡ көндө стандарт булдырылды.\nТрубка һатыусыларға экструдировать ФТОРОПЛАСТОВОЙ, Тултырыгыз формаһын һәм ҡойола.. Торба үткәргес тиклем 1mm 300mm PTFE боламыҡ менән OD. Торба формаһындағы ҡойолған 600мм 30мм тиклем баш ptfe. Торба үткәргес тултырып PTFE ( Анод тултырыу, Продуцияһы тултырыу, Бронза Тултырыу, Углерод Тултырыу ), 600мм күләме 30мм тиклем О баш.\nНабивка PTFE ҡырҡып һәм ҡойолары. Набивка күләме киҫек О PTFE. 10мм тиклем баш 2500мм. 10mm тиклем баш һалыу күләме ptfe 1200mm о прессформ. PTFE тултырып набивка ( Анод тултырыу, Продуцияһы тултырыу, Бронза тултырыу, Ҡорос тултыра тултыра һәм углерод ), 2500мм күләме 10мм тиклем О баш ).\nOem өсөн кокс етештереү завод пластмасс формаһы эйә булыу өсөн бөтә ил буйынса неакционерный.\nПластик ЦОГ термины, һыу пластик төркөмө инженеры котор биреү, уларҙан табыш һәм физик берәмектәр өсөн ҡулланылған формаларҙы тәҡдим сәнәғәте өҫтөнлөк йәки теге йәки был общемашиностроительный. Етештереү һәм продукция етештереүсе кеүек һөнәрҙәрҙе, күмәртәләп һәм ваҡлап сауҙа хеҙмәттәренең киң спектрын тәҡдим беҙ ПТФЭ, ПВДФ, АПФА, PCTFE, УОТ, Подглядывать, ПЭНД, Пом., Полиуретан, Нейлон һәм башҡа бик күп пластик. Пластик квалификациялы техник изделиелар тәҡдим арналған булыуы үҙе ЦОГ, ышаныслы клиенттарҙы хеҙмәтләндереү хаҡтары һәм профессиональ ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү өсөн дәғүәсеһе менән stafs.


Республика Президенты Рөстәм Хәмитов Бахрейн принцессаһы менән осрашты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспублика Президенты Рөстәм Хәмитов Бахрейн принцессаһы менән осрашты\n10:47, 20 июня 2013 Иҡтисад\nРеспублика Президенты Рөстәм Хәмитов Бахрейн принцессаһы менән осрашты. «Рияда» төркөмө президенты Шейха Дейя бинт Ибраһим Әл Хәлифә Башҡортостанға эш визиты менән килде. Осрашыуҙа республика предприятиелары менән хеҙмәттәшлек итеү, берлектәге халыҡ-ара проекттарҙа ҡатнашыу мәсьәләләре һәм инвестициялар тураһында һүҙ барҙы.\nБахрейн принцессаһының Башҡортостанға визиты сараларға бай: бизнесмендар менән осрашыуҙар, заводтарға барыу планлаштырылған. Республика Президенты төбәк иҡтисады үҫешенең төп күрһәткестәре, предприятиелар һәм сәнәғәт өлкәһендәге өҫтөнлөклө йүнәлештәр тураһында һөйләне һәм берлектәге проекттарҙа ҡатнашырға саҡырҙы.\n— Башҡортостанда инвестициялар йәлеп итеү эшмәкәрлеге әүҙем алып барыла, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Заманса ҡануниәт булдырылды. Уға ярашлы, инвесторҙар өсөн ҙур һалым ташламалары ҡаралған. Беҙҙә инвесторҙар өсөн уңайлы шарттар булдырыла, һеҙҙе хеҙмәттәшлек итергә саҡырабыҙ. Һеҙҙең инвестициялар йәлеп итеү һәм ҙур фондтар менән килешеп эш итеү буйынса әүҙем эшмәкәрлек алып барыуығыҙ хаҡында беләбеҙ, беҙҙең проекттарҙы ла ҡарап сығырға тәҡдим итәбеҙ. Республика банк структураларының Фарсы ҡултығы илдәрендә эшмәкәрлек алып барыуы һәм Башҡортостан предприятиелары продукцияһын Яҡын Көнсығыш илдәренә сығарыу өлкәләрендә хеҙмәттәшлек итергә теләр инек. Беҙҙә донъя кимәлендәге продукция етештергән, халыҡ-ара проекттарҙа ҡатнашҡан предприятиелар бар. Атап әйткәндә, һүҙ Кубала өс нефть эшкәртеү заводын ойоштороу тураһында бара. Ҡорамалдар урынлаштырыуҙан алып технологиялар индереүгә тиклем барлыҡ эштәрҙе Башҡортостан белгестәре башҡара ала. Проект бюджеты – яҡынса 20 миллиард доллар.\nБахрейн принцессаһы күптән Башҡортостанды күрергә хыялланыуы хаҡында әйтте. Шейха Дейя бинт Ибраһим Әл Хәлифә нефть һәм нефть продукттарын һатыу, ауыл хужалығы, аҙыҡ-түлек продукттары етештереү, энергетика өлкәләрендә хеҙмәттәшлек итергә теләүен белдерҙе. Шулай уҡ, уның һүҙҙәренсә, киләсәктә нефть-газ секторын да үҫтерергә мөмкин.\nТеги: халыҡ-ара хеҙмәттәшлек,тышҡы бәйләнештәр,бр президенты


Шишмәләр — тәбиғәт күрке\n5 Июль 2017, 17:30\nГөмбәлә үткәрелгән байрам әлегә иң яҡшыһы тип баһаланды Иҫ киткес матур тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан Гөмбә ауылында Шишмә байрамы үтте. Был сара Экология һәм айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылы уңайынан районыбыҙҙа ауыл биләмәләре араһында иғлан ителгән “Асҡын районының тәбиғәт ҡомартҡылары парады” ижади конкурсы сиктәрендә ойошторолдо.\nГөмбәлә үткәрелгән байрам әлегә иң яҡшыһы тип баһаланды\nИҫ киткес матур тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан Гөмбә ауылында\nШишмә байрамы үтте. Был сара Экология һәм айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләре йылы уңайынан районыбыҙҙа ауыл биләмәләре араһында иғлан ителгән “Асҡын районының тәбиғәт ҡомартҡылары парады” ижади конкурсы сиктәрендә ойошторолдо.\nҠашҡа ауыл Мәҙәниәт йорто һәм Билгеш ауыл клубы хеҙмәткәрҙәре әҙерләгән сара Гөмбәлә осраҡлы үткәрелмәй. Беренсенән, Гөмбә ауылы тәбиғәте, ысынлап та, иҫ киткес матур, хозур. Уға ҡарап һоҡланмаған, таң ҡалмаған кеше юҡтыр ул. Икенсенән, тау-урмандар ҡосағында урынлашҡан ауыл эргәһендә тәбиғәт ҡомартҡыһына әйләнгән тере һыу – Төпһөҙ шишмә сылтырап аға. Өҫтәүенә нәҡ Гөмбәлә Төй йылғаһынан, урындағы халыҡ әйтеүенсә, шифалы зәңгәр балсыҡ тапҡандар. Өсөнсөнән, Гөмбәлә шундай егәрле, уңған, талантлы, илһөйәр халыҡ йәшәй. Шуныһы үкенесле, ошо тәбиғәт ҡомартҡылары бөгөнгә тиклем ныҡлап өйрәнелмәгән, тикшерелмәгән, асыҡланмаған. Мәҫәлән, халыҡ шифалы тип һанаған зәңгәр балсыҡты ғына алайыҡ: нисек барлыҡҡа килгән, составы ниндәй, кеше организмы өсөн зыянлы түгелме? Һәм башҡалар, һәм башҡалар...\nШишмә буйынса ла һорауҙар күп. Уның ағып сыҡҡан урыны бәләкәй генә, шул уҡ ваҡытта сикһеҙ тәрән, ҡара зәңгәр булып ялтырап тора. Элекке ҡарттар уны үлсәп ҡарау маҡсатында 10 дилбегә ( беҙҙеңсә 120 метр) төшөргөн, тик төбөнә етә алмаған.\nАуылдың аҡһаҡалы, 86 йәшлек Зыязетдин Фәүзетдин улы һөйләүенсә, 1982 йылда ошо күлгә урып-йыйыу ваҡытында комбайн төшөп бата. Нисек кенә тырышһалар ҙа уны табып, тартып ала алмайҙар. Хатта баш ҡаланан водолаздар ҙа килеп эҙләп ҡарай. Ошо ваҡыттан һуң ауыл халҡы уны “Төпһөҙ шишмә” тип атап йөрөтә башлаған.\nШишмә байрамына килгәндә, ул “Асҡын районының тәбиғәт ҡомартҡылары парады” ижади конкурсы положениеһына ярашлы, бик йөкмәткеле булды.\nСараны үткәреү урыны матур итеп әҙерләнгән, әйләнә-тирә йыйыштырылған, үлән сабылған, алғы планда – сәхнә, уның янындағы эскәмйәләрҙә кешеләр урын алған. Майҙанда халыҡ гөж килә. Береһе туғанын күреп шатлана, икенсеһе – класташын, өсөнсөһө – йәшлек дуҫын, танышын осратып, һөйөнөс тойғоһо кисерә.\nБайрамдың сценарийын төҙөп, уны алып барыусы Ҡашҡа ауыл Мәҙәниәт йорто методисы Фәрзәнә Яруллина менән Билгеш ауыл китапханасыһы Фәнилә Шәмсетдинова район үҙәгенән килеүсе ҡунаҡтарҙы сәк-сәк менән ҡаршы алып, барыһын да сәләмләп, сараны асты. Шишмә байрамына килеүселәрҙе район Мәҙәниәт йортоноң баш методисы, конкурстың жюри ағзаһы Гөлзифа Мөхәмәтдинова ла тәбрикләп, ошондай матур сараны әҙерләүҙә ҡатнашыусыларға рәхмәт белдерҙе.\nАртабан һүҙ ауылдың имам-хатибы Мөхәррәм хәҙрәт Ғилмийәровҡа бирелде. Ул илебеҙгә — именлек, халҡыбыҙға — татыулыҡ, йәшәгән еребеҙгә бәрәкәт теләп, Ҡөрьән аяттары уҡыны. “Аллаһы Тәғәлә әҙәм балаһына йәшәр өсөн бар мөмкинлектәр биргән: еләк-емешкә бай ҡалын урмандар, саф һыулы йылғалар, сылтырап аҡҡан шишмәләр, иген үҫтерер өсөн баҫыуҙар, мал көтөр өсөн ялан-ҡырҙар. Беҙ барыһына ла шөкөр итеп, тәбиғәтебеҙҙе һаҡлап, иманлы булып йәшәргә тейешбеҙ. Аллаға шөкөр, ауылыбыҙҙа тәртип бар. Күмәк көс менән зыярат кәртәләре лә яңыртылды. Киләсәктә лә берҙәмлектә ғүмер итергә насип булһын”, — тине Мөхәррәм хәҙрәт.\nГөмбә ауылы халҡын һәм йыраҡ-араларҙы яҡын итеп байрамға йыйылыусыларҙы Ҡашҡа ауыл биләмәһе башлығы Ҡәнәфи Шакируллин да сәләмләне. Ул барыһына ла сәләмәтлек, ғаилә бәхете, эштәрендә уңыштар теләп, ошо сараны үткәреүҙә ҙур өлөш индереүселәргә ауыл Советының Рәхмәт хаттарын һәм иҫтәлеккә бүләктәр тапшырҙы.\nБайрамдың рәсми өлөшө тамамланғас, “Һыу юлы башлау” йолаһы күрһәтелде. Өләсәй ролен башҡарыусы Нәфҡиә апай Ғилмийәрова йәш ҡыҙҙарға һыу алыу тәртибен һөйләне. “Иртән иртүк алып ҡайтҡан һыу шифалы була. Шуға борон өләсәйҙәр йәш киленгә һыу юлын ҡояш ҡалҡҡан саҡта күрһәткән. Һыу алғанда “бисмилла” әйтеп, ипләп кенә, тыныс күңел менән алырға кәрәк. Уның күңеле, аҡылы бар. Ҡояш байығас, һыуға барырға кәңәш ителмәй — һыу пәрҙәләнгән була, йоҡлай. Әгәр шулай тура килһә, һыуҙан рөхсәт алырға кәрәк”, — тип ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған теләк-кәңәштәрҙе еткерҙе. Әйткәндәй, Нәфҡиә апай шифалы үләндәрҙән күргәҙмә лә эшләгәйне.\nИңдәренә биҙәкле биҙрәләр эленгән көйәнтәләрен һалып шишмәнән һыу алып килеүсе килендәрҙе “Һыу юлы” йырын йырлап ҡаршы алдылар һәм изге теләктәр теләп оҙатып ҡалдылар.\nҠашҡа ауыл китапханасыһы Гөлфиә Сабированың сығышы ла бик фәһемле булды. Ул ауыл биләмәһе территорияһында үҫкән шифалы үләндәр, уларҙы йыйыу, ҡулланыу, файҙаланыу тәртибе тураһында һөйләне. Экология йылына арнап әҙерләгән шифалы үләндәр тураһында китап күргәҙмәһе менән дә таныштырҙы Гөлфиә Мәғзүмйән ҡыҙы.\nАуыл тарихына бәйле фекерҙәрен Ҡашҡа урта мәктәбенең география уҡытыусыһы Наил Хәйруллин белдерҙе. Уның сығышын ауылдың аҡһаҡалы Зыязетдин Фәүзетдинов тулыландырҙы. Улар, йәштәрҙе әүҙемерәк булып, ауыл тарихын төптәнерәк өйрәнергә саҡырҙы.\nСара урындағы һәүәҫкәр артистар әҙерләгән концерт номерҙары менән үрелеп барҙы. Район Мәҙәниәт йортоноң художество етәксеһе Ирина Струкачева, “Хазина” халыҡ коллективы етәксеһе Айгөл Барыева, талантлы йырсы Вилдан Сәмиғуллин, Гөмбә ауылында тыуып үҫеп, бөгөн Екатеринбург ҡалаһында йәшәүсе Флүрә Хәбибуллинаның сығыштары ысын мәғәнәһендә байрам бүләге булды.\nСараның мәҙәни өлөшөнән һуң төрлө уйындар һәм ярыштар ойошторолдо. Һатыу нөктәләре лә, аттракциондар ҙа эшләне. Ҡыҫҡаһы, халыҡ рәхәтләнеп ял итте, уйындарҙа ҡатнашып, бүләктәр отто, сит яҡтарҙан ҡайтҡан ауылдаштар ырыуҙаштары менән осрашты.\nЛира Рәхимова, Ҡашҡа ауыл Советы депутаты:\n— Байрамға бөтә ауыл халҡы менән әҙерләндек. Һәр йорттан 150-шәр һум аҡса йыйып, уйындар үткәреү өсөн бүләктәр алдыҡ. Сара үтәсәк майҙанды әҙерләүҙә Фларит Рәхимов, Фәрҙүс Сабиров, Йәмил Ғилмийәров, Рәмилә Йәнгирова, Фәниә Сабирова, Фларида Ғилмалтдинова ҡатнашты. Ҡашҡанан Вадим Шакируллин сәхнә һәм эскәмйәләр эшләр өсөн материалдар бирҙе. Күрше генә торған йорттан Рәмзил Ғатауллин электр линияһын һуҙып бирҙе. Уларҙың барыһына ла рәхмәт белдерәм. Байрам бик күңелле һәм матур үтте.\nГөлзифа Мөхәмәтдинова, район Мәҙәниәт йортоноң баш методисы, конкурстың жюри ағзаһы:\n— “Асҡын районының тәбиғәт ҡомартҡылары парады” ижади конкурсы 1 марттан 30 ноябргә тиклем районыбыҙҙың ауыл биләмәләрендә барасаҡ. Бәйгелә ҡатнашыусылар үҙҙәрендә генә үткәрелгән байрамды, йоланы әҙерләп күрһәтеп, ауылдың билдәле кешеләрен, биләмәләге тәбиғи ҡомартҡыны (шишмәләр, тауҙар, күлдәр, мәмерйәләр ....) яҡлап сығыш яһарға тейеш. Әлегә конкурста ҡатнашыусы биләмәләр араһында Ҡашҡа ауыл биләмәһе генә бөтә талаптарға тура килтереп сығыш яһаны. Гөмбәләге байрамда йола ла күрһәтелде, ауыл тарихын да һөйләнеләр, тәбиғәт ҡомартҡылары ла (Төпһөҙ шишмә, зәңгәр балсыҡ) тәҡдим ителде. Ауылдың ихтирамлы, шиғри күңелле кешеһе, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөгөн инде беҙҙең арала булмаған Йәмилә Ғәли ҡыҙы Фәрәхетдинова тураһында ла мәғлүмәт еткерҙеләр. Йәмилә апайҙың бар ғүмере фиҙаҡәр хеҙмәттә үтә. Ул 14 йыл буйына Ҡашҡанан Гөмбә халҡына ат менән икмәк тә ташый. Уның шиғырҙары йыш ҡына “Ышаныч” район гәзитендә баҫыла. Ауыл оҫталарының ҡул эштәренән күргәҙмә лә әҙерләнгәйне.


20 Ноябрь 2018, 14:47\nУңайһыҙ булһа ла, Өфө-Аэропорт юлын тағы ла бер иҫкә алып китәйек. Ике яғын да һәр йыл тип әйтерлек, яңынан түшәйҙәр. Беләбеҙ, юл төҙөү һәм ремонтлау эштәре бик ҡиммәт. Быйыл ғына республикала төрлө кимәлдәге бюджеттарҙан юл эштәренә егерме миллиард һум самаһы аҡса тотонолдо. Ифрат ҙур аҡса был. Юл эштәре һәр ваҡыт табышлы тармаҡ булып ҡала. Әгәр йыл һайын төҙәтеп-йүнәтеп тороу файҙалы икән, тимәк, Рәсәйҙә сифатлы юл төҙөү бер ваҡытта ла тормошҡа ашмаясаҡ.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Өфө ҡалаһын төҙөкләндереү йәһәтенән киләсәккә етди талаптар ҡуйҙы. Ҡала башлығы урынына яңы кеше килде. Өфөләр Өлфәт Мансур улы Мостафинға ҙур өмөт менән ҡарай. Беҙгә бөгөн Рәсәй кимәлендә Мәскәү, Ҡаҙан, Екатеринбург һ.б. мегаполистар менән юғары рейтинг бүлешкән башлыҡ түгел, ә Өфөнөң үҙ йөҙөн булдырған, юлдарҙы сифтлы итеп төҙөкләндергән, ҡаланы ошонда йәшәүселәр өсөн уңайлы, ә көн һайын эш буйынса килеп торғандарға – ҡунаҡсыл баш ҡала хужаһы кәрәк.\nТормош киләсәккә өр-яңы маҡсаттар билдәләй. Киләһе йылда Башҡортостан Республикаһы ойошторолоуына 100 йыл тулыуы билдәләнәсәк, Өфө Бөтә донъя балалар уйындары баш ҡалаһына әүереләсәк, артабанғы йылдарҙа Фольклориада үтәсәк, күп тә үтмәй, барлыҡ илдәрҙән умартасылар республикабыҙға йыйыласаҡ. 2019 йылда шулай уҡ Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең һәм Башҡорт академия драма театрының 100 йыллығына төрлө тарафтарҙан абруйлы ҡунаҡтарҙың килеүе көтөлә. Республикабыҙҙың яңы етәкселеге алдында ҙур йыйындарҙы лайыҡлы кимәлдә ойоштороу һәм үткәреү бурысы тора. Билдәле, бындай ҙур йыйындарҙан республика халҡы ла ситтә ҡала алмай. Үҙебеҙгә ошо ҙур саралар үткәреүҙән республикабыҙ өсөн мөмкин тиклем фәһемле тәжрибә, файҙалы һабаҡтар алып ҡалырға кәрәк. Донъяла илдәр, ҡалалар менән үҙ-ара аралашыу йылдан-йыл киңерәк ҡолас ала. Беҙҙең тарафтарға туристар ағымының да көсәйеүе көтөлә. Ә бына уларҙы заманса, ҡунаҡсыл һәм йүнсел хужа сифатында ҡаршылау беҙҙең ҡулдан килерлек эш. Ҡунаҡтарыбыҙ һоҡланып, рәхмәттәр уҡып ҡайтһын. Уларҙы Өфөбөҙҙө гөл-сәскәгә күмеп, матурлап ҡаршы алайыҡ.


Бәләкәй Ҡыпсаҡ — Башҡорт Википедияһы\n53°17′07″ с. ш. 57°47′13″ в. д.HGЯO\n80 219 820 004\n80 619 420 111\nБәләкәй Ҡыпсаҡ (рус. Малый Кипчак) — Башҡортостандың Бөрйән районындағы ауыл. Ҡыпсаҡ ауыл советана ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 57 кеше. Почта индексы — 453583, ОКАТО коды — 80219820004.\n1 Урынлашҡан урыны\n3 Тарих яҙыр инем ташына\n4 Начальник һәм мастерҙар\n5 Мәктәп тормошо\nУрынлашҡан урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБәләкәй Ҡыпсаҡ — ауылы Башҡортостан Республикаһының Бөрйән районы Ҡыпсаҡ ауыл биләмәһенә ҡараған ауыл. Ул Үҙән йылғаһы буйында, һөҙәк тау битендә урынлашҡан. Тирә-яғын ҡуйы урмандар ҡаплап тора. Тау башынан ҡарағанда, ауыл соҡор эсендә ултырған кеүек тойола.\nАуыл янындағы ер-һыу атамалары бик һуң барлыҡҡа килгән һәм ҡасандыр ошонда йәшәп киткән кешеләр менән бәйле. 1950 йылға тиклем үк, Үҙән йылғаһының һул ярында урман ҡарауылсыһы Капалов Петр Иванович йәшәгән (башта ул дүрт бүлмәле ҙур йортта тора, ауыл төҙөлә башлағас, иҫке өйҙө һүтеп, шул нигеҙгә бәләкәйерәк өй һалып бирәләр — 90-сы йылдарға тиклем ултыра был йорт). Ауылдан көнсығышта, 200—300 метр алыҫлыҡта, ҙур булмаған асыҡлыҡ бар — унда Петр Иванович бесән сапҡан. Бөгөнгө көндә был асыҡлыҡ Кыпыл сабыны тип йөрөтөлә. Һарағы юлы буйындағы һулаҡайҙағы асыҡлыҡты Кәлентей баҡсаһы тип атаған халыҡ. Элек ошо ерҙә Кочетков Калентий баҡса тотоп, картуф сәскән. Атама шунан ҡалған да инде. Һарғая юлы буйында әүәл икешәр квартиралы 4 йорт була. Халыҡ күсенеп киткәс, иң аҙаҡҡы булып, ошо йорттарҙың береһендә Ҡарасурин Муса Сәләх улы йәшәй. Ул күсенеп киткәс, был тирә Муса туғайы тип атала. Кыпыл сабыны янындағы ауылда күренеп торған ҡабаҡ Пикарный тауы, ә үҙәк Пикарный тип аталыуы ҡыуғын мәлендә ошо урында төҙөлгән пекарнянан тороп ҡалған. Үҙән йылғаһының ҡаяға һуғылып, киҫкен боролош яһап аҡҡан һулаҡай яры — шау ҡырсын аръяҡтағы ҡаршыһындағы ҡая — Ҡырсынҡая исемен алған. Янындағы үҙәктән Суҡмуйыл (һөрөп ташланғанға ҡәҙәр суғым ғына муйыл ағастары бар ине) яландары янынан башланған ҡотоғо аға. Элек йәшәп киткән урыҫтарға эйәрә, ауыл халҡы туғайҙарҙы исеме менән түгел, ә кисеү һаны менән йөрөтә. Урал колхозы биләмәһенә ҡараған был туғайҙарҙың үҙ атамаһы бар. Пикарный тауының урта билен ярып, атылып сыҡҡан шишмә — Түбәнге ҡотоҡ, ә үрҙәрәк Алаша ҡотоғо бар. Халыҡ ошо ҡотоҡтарҙан, Үҙәндән һыу ала.\nТарих яҙыр инем ташына[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1950 йылға тиклем хәҙерге ауыл ултырған тау битендә ҡуйы урман, Үҙән туғайы шау әрәмәлек була. Был тирәлә тик урман ҡарауылсыһы Петр Иванович Капаловтың ғына, русса әйтмешләй, кордоны була. (Ауылдың тәүге — Кордон исеме лә шунан ҡалған. Ә рәсми документтарҙа Бәләкәй Ҡыпсаҡ тип яҙыла — ауылдың тәүге уҡытыусыһы Ғәликәев Мөҙәрис, ауыл советы рәйесе Ғәлиәкбәров Ғәлийәндәр яҙҙыралар). 1950 йылда Әүжән химлесхозына ҡарағанКөньяҡ Үҙән участкаһы асыла. Участкала ағас ҡырҡыу, таҡта ярыу, һал ағыҙыу эштәре башҡарылырға тейеш була. Ситтән эшселәр йыйыу башлана. Килеүселәр өсөн биш бүлмәле дөйөм ятаҡ төҙөлә. Янында дөйөм мунса ла була. Шулай уҡ, күрше ауылдарҙан йөрөп эшләүселәр ҙә була. Участканың тәүге мастеры — Яхин Рәхимйән. Был осорҙа сайырсылыҡ киң ҡолас ала. Сайыр ағыҙыу — мәшәҡәтле эш. Шуға ла уға әҙерлек ҡыш көнө үк башлана. Ҡыш диләнкәләге ҡарағайҙың ҡабығы әрселә. Ул осорҙа тимер мискәләр булмай. Ағас мискә һәм ҡатырға мөшкәт(воронка) һәм ағас сөй әҙерләү өсөн 1952 йылда бондарка асыла. Тәүге бондар (мискә яһаусы) Витя Пиндюрин. Мискә өсөн бер тигеҙ таҡталар — көлөпкә ярыла. Уны бондарканың сушилкаһында киптерәләр. Сушилкала Гущенская Мария (аҙаҡ Һарғаяла йәшәй) эшләй. Ут яғып, глицерин ҡатнаштырып, елем әҙерләнә. Кипкән таҡтанан, алты урындан ҡоршау һуғып, төпләп мискә яһайҙар. Эҫелә ултырған мискәнең бик тиҙ ҡорғаҡһып шаурауы мөмкин. Шуға ла, мискәне диләнкәләргә таратҡас, ерҙә баҙ ҡаҙып, «хронилкаға» ултырталар. Ағас сөй ярыу эше лә булған. Шулай уҡ, газогенераторлы техника өсөн «чурка» ярғандар. Ҡайын ағасынан, башта тәгәрмәстәр бысып, шаҡмаҡлап туралған утын яғыулыҡ итеп файҙаланыла. Эшселәр бер диләнкәлә бригада ысулы менән күмәкләп «һыҙып», (ағастарға сайыр ағыҙып төшөрөү өсөн һаҡ (резец) менән һыҙылған юлдар), бергәләп йыйғандар. Быға урмандарҙа айыуҙарҙың ишәйеүе, кеше ашау осраҡтары булыуы ла сәбәп . Ауылда барлығы 1 ат, ул да булһа, начальник өсөн. Еккегә ике үгеҙ тотола. 1952 йылда эш тарҡала башлай, килгән кешеләр ҙә ҡайталар. 1953 йылда, эш яңынан башланғас ҡына, ғаиләлеләр күсеп килә башлайҙар. Беренсе булып — Петр Поросенков, икенсе — Әйүп Әбдрәшитов. Шул уҡ йылдың 8 июнендә Ҡаһарманов Мөхәмәдйән, унан Исмәғилев Хәкимйәндәр ғаиләләре менән киләләр. Ситтән кешеләрҙе эшкә йыйыу башлана, вербовать ителеп тә киләләр. Әүжәндән килгән балтасылар бригадаһы икешәр квартиралы дүрт йорт төҙөйҙәр(унда бондарҙар һәм уҡытыусылар тора). Ирҙәр ҡыш Әүжәндә ағас ҡырҡыуҙа яталар. Ә ҡатын-ҡыҙҙар, бригада ысулы менән, акаринйәлә(ағас ҡабығын әрсеүҙә) йөрөйҙәр. Йәй ирҙәр сайыр һыҙа, ә ҡатын-ҡыҙҙар йыя (тулы мөшкәттәрҙәге сайырҙы махсус бысаҡ менән биҙрәгә йыйып, биҙрәләгеһен төйөп-төйөп мискәгә тултырыу). Тәүге сборщиктар (сайыр йыйыусылар): Юлдашева Ғәфифә, Теләүбаева Бибиямал, Байрамғолова Йәмилә, Абдуллина Зәйтүнә, Алтыншина Хәҙисә. Сайыр ташыу эшендә Исмәғилев Х. менән Ҡаһарманов М. йөрөйҙәр. Ат көсөнә мохтажлыҡ тыуғанға, 1954 йылда 28-30 эш аты килтерелә. Ошо осорҙа иң тәүге шәхси өйҙәр барлыҡҡа килә. Батыров Сәлимйән һәм Зәкирйәндәр беренсе булып, үҙ йорттарын бөтөрөп инәләр. Ауыл ҙурая, халыҡ һаны ла арта, эш тә көсәйә. 1962 йылда Әүжәндәге Серегин Николайҙың төҙөлөш бригадаһы өҫкө урамда йорттар һала башлай. Әйткәндәй, заманында дан өйҙәр була улар. Бер стандартта — бейек болдорло, ҡупшы соланлы, бер иш кәртә-ҡуралы һәм һарайлы, матур ихаталы һәм өй алды баҡсаһы булған — күрше ауылдағыларҙың күҙҙәрен ҡыҙҙырырлыҡ инде! Хатта ете йыллыҡ мәктәп асырға тип, ҙур бина ла һалына башлай. Эш гөрләй, план үтәлә. Һаман да бригада ысулы менән эшләнә: бер бригада Бөрйәндә ағас ҡырҡа, икенсеһе акаринйәлә йөрөй. Сайыр Белоретҡа, шунан Свердловскиға китә. Буйҙаҡ эшселәргә һәм ағас ҡырҡыусылар өсөн пекарня асыла. Исмаҡова Рәйсә, Мөхәмәтғалина Мөнийә, Исмәғилева Зөлхизә, Ҡарабулатова Флүрә, Теләүбаева Бибиямалдар икмәк бешерәләр. Ҡыуғын мәлендә Үҙән тамағына тиклем (Янһары ауылы эргәһе) ҡыуғынсыларға ат менә икмәк ташыйҙар. Дөйөм мунсала Сафина Зәйтүнә, Батырова Мәрйәм эшләй. Магазин бик бай була. Уралда йәйләүселәр, башҡа юлаусылар, яҡын тирәләге ауылдыҡылар баҙарға барғандағы кеүек, тейәнеп ҡайта торған булғандар. Башҡа яҡтарҙа булмаған ҡуйыртылған һөт, быҡтырылған ит, колбаса, какао, өрөк һәм башҡа ризыҡтар килтереп һатыла. Халыҡ, тауышһыҙ булһа ла, кино ҡарай. Клуб юҡ, тип аптырап тормағандар. Урамда ла, бондаркала ла кино күрһәткәндәр. Тәүге тауышлы киноны 1965 йылда Ишембай районы кешеһе Абдуллин ҡуя. Клуб 1966 йылда ғына, мәктәп менән бер бинала төҙөлә. Уға тиклем мәктәп1959 йылдан бирле тау аҫтындағы йортта урынлашҡан була. Фәйзуллин Булат, Ғәбиҙуллин Хамматта тәүге кино ҡуйыусылар була. Ауыл халҡының яртыһы башҡорт, ҡалғаны урыҫ, татар һәм башҡа милләт кешеләре. Уҡытыу рус телендә, башҡорто рус телен өйрәнә, урыҫы башҡортса һупалап маташа. Халыҡ күп. Спектакль йәки концерттар ҡуйыла. Бынамын тигән һәүәҫкәр артистар ҙа етерлек: Сөләймәнов Сәғәҙи, Мөхәмәтйәнова Фәриҙә, Исмаҡов Ҡондоҙбай, Ҡарабулатов Әмир, Рәхмәтуллин Мәүлитбай. Сәхнәгә күтәрелеп баҫмайынса, халыҡ араһында танылыу алғандар ҙа етерлек. Мәжлестәрҙең түр башында, яҡын-тирәлә ҡурайсы булараҡ даны таралған 1812 йылғы Ватан һуғышынан урап ҡайтҡан тимер ҡурайы менән Ғәйфулла Ғиззәтуллин ултырыр. Ғафури районынан күсеп килгән Ғәлиә һәм Кәшфулла Мәжитовтар кеүек, парлы татар халыҡ бейеүҙәрен башҡарыусылар ул ваҡытта районда ла булмағандыр.\n1974 йылда Үҙән йылғаһынан һуңғы тапҡыр ҡыуғын (сплав) ҡыуыла. Ауылдағы ағас әҙерләү бригадалары Бөрйәнгә Ағиҙел поселогына күсерелә шулай уҡ бухгалтерия һәм бөтә төр техниканы ла алып китәләр. Ауылда тик сайыр әҙерләү участкаһы ғына тороп ҡала. Ағас ҡырҡыу эше бөтөү менән күптәр, бигерәк тә урыҫтар, ауылдан китә башлайҙар. Ҡалған урман ҡырҡыусылар ҙа сайыр ағыҙыу эшенә күсә. Кордон сайыр участкаһы Бөрйән леспромхозында иң ҙур сайыр участкаһы була: Ҡолғананан 23, Һарағынан — 15, Ҡыпсаҡтан — 12 сайырсы эшләй. 1980 йылдар башында Ҡолғана айырым участка булып айырыла. Сезонға 250—300 тонна сайыр әҙерләнә. Тәүге осорҙан айырмалы рәүештә хәҙер бригада ысулы менән түгел, ғаилә подряды менән эшләнә. Эш хаҡы яҡшы — сезонға 400—700 һум түләнә.Йәй буйы урманда сайыр һыҙған ирҙәрҙең ҡатындарына мал көтөү, бесән әҙерләү эштәрен үҙҙәренә атҡарырға тура килә. 1974 йылда ауылға терәп, Муса туғайында иген сәсәләр, аръяҡҡа колхоздың һимертеүгә тана-торполары килтерелә. Былай ҙа диләнкә сапҡан урмансыларҙың сабындары махсус рәүештә колхоз малдарынан тапатылып, тәләфләнә, ауыл эсенән ситкә сыҡҡан быҙауҙар бикләп ҡуйыла. Ауыл аша үткән юғары вольтлыэлектр линияһы үтә, ләкин Бәлкәй Ҡыпсаҡҡа һуҙмайҙар. Йән-яҡлап ҡыҫырыҡланған ауыл перспективаһыҙҙар иҫәбенә индерелә, йылына 1-2 ғаилә күсеп китеп тора, ауыл яйлап бөтөүгә бара.\nНачальник һәм мастерҙар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nОшо йылдарҙа эшләп киткән начальник һәм мастерҙар: Бардин, Мөхәмәтйәнов Мәрхәм, Килдейәров Альберт, Көмөшбаев Сабир, Йоспов Рәсүл, Волков Андрей, Әбдрәшитов Әйүп, Островский Николай, Кимирилов Дмитрий, Ҡарағолов Батыр, Сальников Михаил, Мөхәмәтғалин Зәки.\nТәүге фельдшерҙар: Пашина Мария, Пудовкин Геннадий.\nТәүге һатыусылар: Поросенков Петр, Дауытова Нина, Шәйхисламов Нуриман, Усманова Ғәйшә, Хәсәнова Нина, Кимирилов Дмитрий.\nМәктәп тормошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҒәликәев Мөҙәрис ауылдың тәүге уҡытыусыһы була (ике йылға яҡын уҡыта). Унан Ҡәҙерғолова Мәрйәм уҡытып китә. Бик дәртле уҡытыусы була: концертын да ойоштора, кисәләр ҙә үткәрә. Уларҙан тыш, Дятлова Валентина, Мәғәфүрова Нажия, Ишбулатова Роза, Зәйнуллина Ғәлиә, Уразаева Сәғүрә, Ҡасимова Зәкиә, Ҡаһарманова Мәрйәм, Ҡаһарманова Фәүриә Бәләкәй Ҡыпсаҡта уҡытып китәләр. Ҡаһарманова Мәрйәм хаҡында ла айырым әйтеп үтмәй булмай. Белорет районы Һаралы ауылы ҡыҙына бағышлап сығарған Һарағы ауылы егете Сабитулла Хөснөтдиновтың "Мәрйәмем минең" йыры йыр китабында ла сыға.\nТәүге сығарылыш уҡыусылары: Балгазин Марат, Исаев Владимир, Яровая Любовь, Исмәғилев Хәсән, Ҡаһарманова Фәүриә, Поросенков Михаил, Сөләймәнов Таһир.\nРСУ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1979 йылда Башремстрой берекмәһе, 10 йылға договор төҙөшөп, Бәләкәй Ҡыпсаҡ ауылында Салауат РСУ-һының Бөрйән урман участогын аса. Ҡыш уртаһында ауылға электр линияһы һуҙыла, пилорама ултыртыла, дөйөм ятаҡ өсөн буш өйҙәр ремонтлана, контора эшләнә, урман ҡырҡыу эшенә кәрәкле техникалар килә башлай. Ауылдан һәм ситтән эшселәр йыйыу башлана, Ҡолғананан Ишбулатов Вәлит һәм Ильястарҙың ғаиләләре күсеп килә, халыҡ дәртләнеп йорт төҙөү эшенә тотона. (Батыров Зәкирйән һәм Сәлимйәндәр, Насыров Вәлиттәр 80-се йылдарҙа яңы өй бөтөп инәләр.) Салауат РСУ-һының урман участкаһы тиҙ арала нығына: бер бригада урманда ағас әҙерләй икенсеһе пилорамда таҡта быса. Йылына уртаса 3,5-4 мең кубометр, шул иҫәптән, 1,5кубометр ҡарағай,2,5 мең кубометр ҡайын ағасы әҙерләнә, 1-1,5 мең кубоетр ағас пилорамда таҡтаға ярыла. Әҙерләнгән ағас-таҡталарҙы Башремстройҙың райондарҙағы РСУ-ларынан килеп алалар (Салауат, Ишембай, Стәрлетамаҡ, Дәүләкән, Күмертау). Ҡолап барған ауыл клубына капиталь ремонт эшләнә. 90 сы йылда, бер нисә ай эсендә, тимер свайҙар ҡатып, Үҙән йылғаһы аша күпер һалына. РСУ-ның урман участогында оҙаҡ йылдар мастер булып Фәйзуллин Булат эшләй. Ауылдың яртыһы РСУ-ның урман участогында, яртыһы сайырсылыҡ участкаһында эшләй. Сайыр эше яйлып һүрелә башлай. Сайыр тапшырыу, сайырҙы йыйған расходтар үҙен аҡламай. 1995 йылда сайыр ағыҙыу эше бөтөнләйгә туҡтап ҡала. Хатта йыйылған сайырҙар ауылда мискәләрҙә ултырып, тик ике йылдан һуң , 1997 йылда ғына һуңғы сайыр оҙатыла. Элекке сайырсылар леспромхозға заказ буйынса бура бурау эшенә тотоналар. Ауылда яңы магазин бинаһы төҙөлә. Участканың һуңғы мастеры — Боҫҡонов Әбүзәр. (1987-97 й.й.) 1991 йылдың аҙаҡтарында бөтә ил буйынса милек бүлешеү башлана. Башҡортостан территорияһында урынлашҡан Рәсәй предприятиелары республика милкенә , Бөрйән районында урынлашҡан һәм районға ҡарамаған предприятиелар райондың муниципаль милке тип һанала. Бөрйән районының муниципаль милке иҫәбенә Башремстрой берекмәһенән Бәләкәй Ҡыпсаҡ ауылында урынлашҡан Бөрйән урман участогы ла инә. 15 кешенән торған урман участогы ҡапыл эшһеҙ ҙә, аҡсаһыҙ ҙа тороп ҡала. Районда, тәүгеләрҙән булып, Башарт бәләкәй предприятиеһы төҙөлә. Элекке урман участогы мастеры Ҡаһарманов Фәрзәт предприятие начальнигы булып тәғәйенләнә. 1992 йылдың көҙөндә дүрт бүлмәле мәктәп бинаһы төҙөлә башланып, тик 1997 йылда ғына эксплуатацияға тапшырыла. 1995—1996 йылдарҙа ауылда көслө янғындар була Мөхәмәтғалин Зәки йәшәгән ике квартиралы, Исмаков Ғаяз һәм Балгазин Мараттар йәшәгән ике квартиралы йорттар бөтә кәртә-ҡураһы менән янып бөтә. 1996 йылдың июнь айында Батыров Сәлимйән, Батыров Ғәлимйәндең оло һәм бәләкәй өйө, яңы күтәреп ултыртҡан өйө янып, көлгә әйләнә. Был ваҡиғанан һуң янғында ҡазаланыусылар, Ҡыпсаҡ, Һарағы, Һарғая ауылдарына күсәләр.2001 йылдың апрелендә Ковалевский Виктор ике квартиралы йортта янып үлә. 1996 йылда Башарт предприятиеһы ябыла, бурысы һәм бар мөлкәте менән Урал колхозына күсеп, төҙөлөш бригадаһы булып һанала. Бригадирҙар булып Насыров Юнир, Һарағынан Усманов Рәфис эшләй. 1998 йылда Бәләкәй Ҡыпсаҡта Шәрипов Юлайҙың шәхси предприятиеһы барлыҡҡа килә 1990 йылдың ташҡынында үҙән йылғаһы ташып, туғайҙарҙы баҫа, аҫҡы урамдың кәртә-ҡураһын емерә. Ошонан һуң халыҡ өйҙө өҫкө урамға һалыуҙы хуп күрә.\n2010 йыл 14 октябрь 57 29 28 50,9 49,1\nРайон үҙәгенә тиклем (Иҫке Собханғол): 51 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Белорет): 125 км\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Бәләкәй_Ҡыпсаҡ&oldid=768192 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:09 18 декабрь 2017 үҙгәртелгән.


Ҡаршылыҡтар сәм генә уята » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Ҡаршылыҡтар сәм генә уята\nҠаршылыҡтар сәм генә уята 14.04.2017 // Эшҡыуар\nКадрҙар барыһын да хәл итә, ти торғайнылар элгәре. Ләкин был һүҙҙәр һис ҡасан да, ниндәй генә заманда йәшәһәк тә, көсөн, актуаллеген юғалтмай.\n– Беҙ тәүҙә хеҙмәткәрҙәрҙең төрлө һөнәрлеләрен һайланыҡ. Йәғни һәр береһе ике-өс төрлө техниканы хеҙмәтләндерә ала, – ти ошо һүҙҙәрҙе ҡеүәтләгәндәй “Асҡын” юл-төҙөлөш күсмә механизацияланған колоннаһы директоры Сергей Шаравьев.\nЫсынлап та, эшенә ҡарағанда коллектив бында ҙур түгел – 35 кенә кеше. Ләкин башҡарған эштәре, ай-һа-ай… Һанай китһәң, кем әйтмешләй, бармаҡтар етмәҫ: төҙөлөш-монтаж эштәре, етештереү һәм башҡа объекттарҙы төҙөкләндереү, юл төҙөлөшө, яңы юлдар һалыу һәм булғандарын тәртипкә килтереү… Быларҙан тыш, үҙҙәренең пилорамалары өсөн ағас әҙерләйҙәр. Тағы ла уҙған йылда предприятие Златоуст ҡалаһында керамзит блоктар етештереү буйынса бәләкәй завод һатып алған. Унда айына ике мең кубометр төҙөлөш материалдары етештерелә. Төҙөлөш эштәренә килгәндә, механизацияланған колонна райондың социаль объекттарын төҙөкләндереүҙә ныҡлы эш алып бара. Мәҫәлән, Ҡубыяҙ фермаһы территорияһын нығытып, бетон йәйгәндәр. Иҫке Балтас – Асҡын араһында дүрт километр юл һалынған. Асҡында бер нисә урамға асфальт түшәгәндәр…\nБер аҙ башҡарған эштәрҙән арынып, предприятиеның тарихын байҡайыҡ. “Асҡын” юл-төҙөлөш күсмә механизацияланған колоннаһы 1989 йылда Мишкә ойошмаһының филиалы булараҡ ойошторола. Төп маҡсаты – колхоз-совхоз араларында юл төҙөү, ферма һәм иген майҙансыҡтарын төҙөкләндереү. Ә инде 2003 йылдан үҙаллы ойошма булараҡ эш башлай. Бөгөн яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт аяғында ныҡлы баҫып тороуын, улай ғына ла түгел, төбәктә баҙар дилбегәһен ҡулына ныҡлы алғандар иҫәбендә. Бик күп һандарға туҡталмайынса, йылына уртаса продукция күләменең 10-11 миллион һум менән билдәләнгәнен генә әйтәйек. Шунан, һуңғы өс-дүрт йылда ғына ла 15 миллион һумлыҡ яңы, заманса техника алыныуы ла күп нәмә тураһында һөйләй.\nҺүҙебеҙҙең башында “кадрҙар барыһын да хәл итә” тинек. Быны йәмғиәтте Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе Сергей Шаравьевтың ун ике йыл буйы етәкләүе лә күрһәтеп тора. Алдынғы эшселәр Валерий Кармальков, Рафиҡ Ғәлиев, Сергей Дубовиковтар ҙа һис ҡасан һынатмай.\nӘлбиттә, барыһы ла ал да гөл генә бармай – һәр эштә ауырлыҡтар була. Ләкин улар сәм генә уята – хәл иткән һайын алға барғаныңды тояһың. Заман талабы шулай.


Ҡояш кеүек инәй » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Ҡояш кеүек инәй\nҠояш кеүек инәй 30.09.2016 // Йәмғиәт\nСаф Нөгөш һыуын эсеп, тәбиғәттең матурлығын, көсөн алған инсафлы ҡыҙҙың Хоҙай уны оҙон ғүмерле итеүе башына ла килмәгәндер. Ул йәшәгән йорттан нур бөркөлөп торған кеүек. Оло йөрәкле, күңел йылыһын һәр береһенә тигеҙ бүлеп таратҡан, ҡунаҡсыл һәм дә кешеләргә ихтирамлы, ҡояш кеүек асыҡ йөҙлө, киң күңелле сибәр инәй Миңһылыу Иҫәнбаева тураһында һүҙем.\nМиңһылыу Иҫәнбаева — Мәләүез районы Әбет ауылы ҡыҙы. Ул тәбиғәттең ағастар төрлө төҫкә мансылған көҙ айында күп балалы ғаиләлә Рәжәп Иҫәнов менән Гөлбикәнең өсөнсө шатлығы булып донъяға ауаз һала. Тәүге ике малайҙан һуң ҡыҙ баланы айырыуса көтөп алалар. Миңһылыуға әсәһе янында иркәләнеп үҫергә тура килмәй. Унан башҡа тағы бер-бер артлы алты ир бала – ҡустылары тыуа.\nУҡырға бик зирәк булһа ла, ҡыҙға белем алыу бәхете теймәй, биш класс ҡына тамамлай. Ун ике йәшенән колхоз эшенә егелә, үҙенән өс-дүрт йәшкә өлкәндәр менән ярышып сөгөлдөр утарға, утын-бесән эшләргә, емеш-еләккә йөрөй.\n— 1933 йылда, аслыҡ ваҡытында, үлән ашы ашап иҫереп ятҡан саҡтар булды, – тип хәтерләй Миңһылыу инәй. – Халыҡ астан шешенеп ҡырылды. Ярай әле, бәхеткә күрә, ауылдашыбыҙ Ахун ағай бик йомарт кеше булды, беҙҙе аслыҡтан ҡотҡарҙы. Халыҡ күпләп үлә башлағас, ул колхоз игенен кешеләргә таратып биргән. Арала бер насары була бит ул: кемдер өҫтөнән ялыу яҙған. Ахун ағай судҡа тарттырылған. Был хәлгә тиклем ул ауыл халҡына күп кенә ялман тоторға ҡушҡан. Халыҡ ул ҡушҡанса эшләгән. Суд барышында олатайым теге ялмандарҙы өҫтәлгә сығарып һалып: “Вина не моя, нападение со стороны крыс”, – тип яуап биргән. Уны аҡлағандар.\nМиңһылыуҙың әсәһе Гөлбикә бик уҫал булған, гел генә ҡарауыллап торған. Шуға ла, ни ҡушһа ла, башын аҫҡа эйеп, эшләп тик йөрөгән. Кистәрен күҙлекәй таҫтамалдар, сәскәле сигеүҙәр сиккән. Ул әйберҙәре һаман да һаҡлана әле. Әсәһенә ҡустыларын ҡарашырға ла өлгөргән.\nҺуғыш башланып китә. Ике ағаһы – Рәхмәтулла менән Рәсүл яу яланында ятып ҡала. Атаһы тәүге һуғышта уҡ беләге яраланып, эшкә яраҡһыҙ тип, кире ҡайтарыла. Миңһылыуға тағы ла бөтөн ауырлыҡ өйөлә. 1941 – 1942 йылдарҙа хат ташыусы булып эшләй. Кистәрен әсәһе менән фронтҡа ебәрер өсөн ойоҡ-бейәләй бәйләй.\nКешеләр был донъяға бәхетле булыр өсөн парлы булып тыуа, тиҙәр. Миңһылыуға ла үҙ ише табыла. 19 йәшлек ҡыҙҙы күрше Түбәнге Таш ауылы егете Ғәйнулла Иҫәнбаевҡа димләйҙәр. 1942 йылдың май айында өйләнешәләр. Үҙаллы йәшәү өсөн йорт төҙөйҙәр. Ғәйнулла бик шәп ҡул оҫтаһы була. Ағас күнәк, батман, тырыз кеүек һауыт-һаба эшләп, аҙыҡҡа, кейемгә алмаштырып, аҡсаға һатып, тырышып донъя көтөп алып китәләр. Ә кистәрен ире гармун уйнаһа, өй эсе моңға тулған. Миңһылыуы ҡушылып йырлап ебәрһә, тағы ла йәмләнеп киткән.\nЙәш ғаиләне шатландырып, бер-бер артлы Зилә, Тәлғәт, Люциә, Рәмзиә, Фәрғәт, Фәүзиә, Гөлсиә донъяға килә. Әммә алда уларҙы яҙмыш һынауы көтә. Фәүзиә исемле ҡыҙы, бер йәше тулғас, ауырып китә. Әсә кеше күпме өҙгөләнһә лә, ҡыҙы мәңгелеккә күҙҙәрен йома. Тағы бер ҡыҙын Фәүзиә тип атайҙар. Тыныс ҡына йәшәп ятҡанда, тормош иптәше 67 йәшендә донъя ҡуя. Кинйә ҡыҙы Гөлсиәһенең ире Владимир һыуға батып вафат булғас, ҡыҙына ике балаһын да ҡараша. Һуңынан был ҡыҙы ла фажиғәле рәүештә баҡыйлыҡҡа күсә.\n— Гөлсиәм дә үлгәс, йөрәгем өҙөлгәндәй булды. Етем ҡалған балаларҙы Фәүзиә ҡыҙым кейәүем Фәррәх менән ҡарамаҡҡа алды, үҙем ҡартайып киттем бит инде. Балаларҙы аяҡҡа баҫтырҙылар, туйлап кейәүгә бирҙеләр, – тип шатлана инәй.\nМиңһылыу инәйҙең ҡыҙҙары тәүге мөхәббәттәрен әрме сафына оҙатып көтөп алғандар, ике килене лә, инәйҙең улдарын әрмегә оҙатып, ҡайтҡас, туйҙар үткәреп өйләнешкәндәр. Балалары бергә дуҫ, татыу ғүмер итә. Инәй Күгәрсен районының Йомағужа ҡасабаһында оло ҡыҙы Зилә менән ғүмер итә. Доғалар уҡый, намаҙын да ҡалдырмай, бик күпте белә. Балалары, ейән-ейәнсәрҙәре, бүлә-бүләсәрҙәре наҙына төрөнөп йәшәй.\nҒүмер юлы иң яҡын кешеләрен — ирен, ике ҡыҙын, ике кейәүен — юғалтыу ҡайғыһы менән үрелеп барһа ла, бирешмәгән, йөҙөнән сафлыҡ бөркөлә. Күңел нурҙарын һәр балаһына, балаларының балаларына, яҡындарына тигеҙ бүләк итеп йәшәй. Шунан да ҙурыраҡ бәхет юҡтыр ул.\nАвтор: Рәмилә НӨГӨШ-ЯМАНАЕВА.


Инфоурок › Другое ›Презентации›А.Абдуллин 13-сө председатель Презентация\nАзат Абдуллин (1930)\nТема: «Ғәйепләргә ярамай аҡларға!» А.Абдуллиндың ун өсөнсө председатель драмаһы буйынса дәрес-дебат. Маҡсат: әҫәрҙе анализлау, төп геройҙың ғәйебен асыҡлау (ярлыҡау йәки хөкөм итеү) Дебат – икенсе төрлө - дискуссия, ике ҡапма-ҡаршы яҡ өсөнсө яҡҡа үҙҙәренең хаҡлығын иҫбат итергә тейеш.\nДраманы анализлау Темаһы: «Ҡыҙыл нур» колхозы председателен хөкөм итеү. Идеяһы: яуызлыҡты изгелеккә әйләндереп була. Конфликты: дәүләт закондарынан тайпылыу. Композицион яҡтан нисә өлөштән тора? Әҫәрҙең теле. Әҫәрҙе уҡыу күңелгә ятышлымы, түгелме? Һеҙҙең кәйефегеҙгә нисек тәьҫир итте? Әҫәр ни өсөн шулай атала?\nОбразға ҡылыҡһырлама 1. Геройҙың исеме нимә аңлата? 2.Геройҙың өҫ-башын, ҡылыҡ-фиғелен һүрәтләгеҙ. 3. Геройҙың холҡо ниндәй ҡыланыштарында яҡшыраҡ асыла? 4. Уның тураһында башҡаларҙың фекере. 5. Авторҙың фекере ниндәй? 6. Ҡайһы яғығыҙ менән геройға оҡшарға (оҡшамаҫҡа) теләр инегеҙ? 7. Геройҙың киләсәген нисек күҙ алдына килтерәһегеҙ?\nТекст буйынса эштәр Түбәндәге һүҙҙәр кем тарафынан әйтелә, мәғәнәһен аңлатығыҙ. 1-се төркөм. Халыҡ алдында үҙ өҫтөнән үҙе көлә, һәр үлгән колхозсыны илап оҙата, уҡыған-белгәнен беҙгә бирә, яна һәм алйый, берсә балҡый, берсә ағара ине. 2-се төркөм. Кеше, минең аңлауымса бөгөнгөһө менән баһалана. Уның бөгөнгөһөн үткәндәре менән аҡларға тырышыу һәйбәт түгел. 3-сө төркөм. Вәғәҙә үтәлмәһә, кешенең күңеле ҡала.\nБелемдәрҙе тикшереү 1. А.Абдуллин ҡайһы ауылда тыуған? 2. Был әҫәрҙә Сәғәҙиевтың дуҫтарынан кем консерва цехын етәкләй? 3. Сәғәҙиев хөкөм ителгәндән һуң, уның урынына колхоз етәксеһе булып кем ҡала?\nЙомғаҡлау, рефлексия Дәрес миңә оҡшаны. Дәрес миңә оҡшаманы. Мин бер нәмә лә аңламаным.\nӨйгә эш. «Мин Морат Сәғәҙиев урынында булһам...» темаһына инша яҙырға.\nНомер материала: ДВ-487495