ХАЛИЛОВОЙ ЛЕЙСАН МАНСУРОВНЫ\nДЛЯ 5– 6 КЛАССОВ НА 2015-2016 УЧЕБНЫЙ ГОД\nСИРБАЕВОЙ АЙСЫЛУ РАИСОВНЫ\nДЛЯ 1 – 11 КЛАССОВ НА 2015-2016 УЧЕБНЫЙ ГОД\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәтенән 5 класс уҡыусылары өсөн\nметодик һәм баһалау материалдары\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәтенән методик һәм баһалау материалдары 5 класс уҡыусылары өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән белемдәрҙе тикшереү һәм баһалау өсөн тәғәйенләнгән. Материалдар төп дөйөм белем биреү Федераль дәүләт стандарттары талаптары нигеҙендә төҙөлгән. Улар уҡыусыларҙың башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән белем кимәлен тикшереүгә, предмет буйынса алған белемдәрҙең һөҙөмтәле динамикаһын күҙәтергә һәм универсаль уҡыу эшмәкәрлеген формалашыу кимәлен билдәләргә булышлыҡ итә.\nУҡыусыларҙың төп дөйөм белем биреү программаһын үҙләштереүен йомғаҡлау (һөҙөмтә) баһаһы булып предмет һәм метапредмет һөҙөмтәләргә эйә булыуы тора. Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәре лә, яҙма эштәр үткәреү методикаһы ла бик үҙенсәлекле. Шуға күрә, бер яҡтан, контроль эштәр, уларға ҡуйылған баһалар, уҡыусыларҙың башҡорт теленә һәм әҙәбиәтенә ҡарата ҡыҙыҡһыныуын уятыу, дәртләндереү, ыңғай ҡараш формалаштырыу сараһы булып торһа, икенсе яҡтан, ул - уҡыусыларҙың белемдәрен тикшереү, баһалау, динамикаһын күҙәтеү, балаларҙың универсаль уҡыу эш төрҙәрен үҙләштереү кимәлен билдәләү. Былар бөтәһе лә уҡытыу-өйрәтеүгә етди ҡараш булдырыуҙы, ижади эшләүҙе талап итә.\nКонтроль эштәр итеп төрлө характерҙағы диктант, инша, изложение, яҙыу, ижади эштәр эшләү алынған. Өҫтәлмә эштәр өсөн һүҙҙәрҙе тәржемә итеү, һорауҙарға тулы яуап биреү, төшөп ҡалған хәрефтәрҙе, һүҙҙәрҙе яҙыу, һөйләмдәрҙе, кескәй тексты тәржемә итеү, дөрөҫ яуапты, артыҡ һүҙҙе табыу, һүҙбәйләнештәр, һөйләмдәр, текст төҙөү кеүек. төрлө типтағы күнегеүҙәр бирелә. Эштәр һәр класҡа айырым тәҡдим ителә. Бирелгән эш моделдәрен ижади эшләүсе уҡытыусылар кластың, уҡыусыларҙың үҙенсәлегенән, әҙерлек кимәленән сығып, үҙгәртә, өҫтәй алалар.\nКонтроль һәм баһалау материалдары коммуникатив, системалылыҡ, ябайҙан ҡатмарлыға принциптары буйынса төҙөлгән. Эштәр сиректәргә бүленгән һәм уҡыусыларға телгә, әҙәбиәткә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уятыу, ыңғай мотивация булдырыу маҡсатында йөкмәткеһе, формаһы буйынса ҡыҙыҡлы эш-биремдәрҙән тора.\nУҡыусыларҙың контроль эштәрен тикшергән саҡта балл системаһын ҡулланыу тәҡдим ителә. Балаларҙа башҡорт дәүләт теленә ҡарата ыңғай мотивация, стимул, ҡыҙыҡһыныу булдырыу маҡсатында эштәрҙе баһалау һәм анализлау берҙәм йөкмәтке һәм критерийҙар нигеҙендә булырға тейеш. Контроль эштәрен баһалау, анализлау уҡыусыларҙың ниндәй теманы яҡшы, йәки, насар өлгәшеүен күрһәтә, динамикаһын күҙәтергә, предмет һәм метапредмет һөҙөмтәләрҙе баһаларға булышлыҡ итә.\nДыуан районы Мәсәғүт лицейының 5 класс уҡыусыларына башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән белемдәрҙе контролгә алыу, тикшереү өсөн инеш контроль диктант, һәр сирек һуңында үткәрелгән контроль диктанттар, шулай уҡ сирек уртаһында үтелгән грамматик һәм лексик темаларҙы йомғаҡлау маҡсатында изложение, төрлө әҙәби, ирекле темаларға иншалар, ижади эштәр үткәрелә. Контроль диктанттар өсөн текст уҡытыусы тарафынан төҙөлөргә лә, төрлө авторҙар тәҡдим иткән «Башҡорт теленән диктанттар йыйынтығы»нан да алынырға мөмкин. Өҫтәлмә эштәр итеп дәрестә үтелгән грамматик темалар буйынса һүҙҙәрҙе билдәләү, тәржемә итеү, һ.б. бирелә. «Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән 5 класс уҡыусылары өсөн методик һәм баһалау материалдары» 5 өлөштән тора: титул бите, аңлатма яҙыу, методик һәм баһалау материалдары, контроль эштәрҙе баһалау нормалары һәм ҡулланылған әҙәбиәт исемлеге.\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәтенән 5 класс уҡыусыларының контроль эштәрен баһалау нормалары\nИнша, изложение һәм ижади эштәрҙе баһалау\nИнша, изложение яҙҙырыу һәм ижади эштәр эшләтеү аша уҡыусыларҙың:\nтеманы аса белеүе, тел сараларын инша, изложение, ижади эштең темаһына һәм уларҙағы төп фекерҙе аңлатыу бурыстарына ярашлы һайлай белеүе,\nяҙғанда, грамматик нормаларға һәм дөрөҫ яҙыу ҡағиҙәләренә таянып эш итеүе тикшерелә. Шуның өсөн бындай эштәргә һәр ваҡыт ике билдә ҡуйыла. Беренсе билдә менән уларҙың йөкмәткеһе һәм телмәр төҙөлөшө, икенсе билдә менән грамоталылыҡ кимәле баһалана.\n4. Эш лексик яҡтан бай булыуы менә айырылп торһа,\nЯҙма эштә 1 орфографик,йәки 1 пунктуацион,йәки 1 грамматик хата (тимәк,бөтәһе 1 генә хата) булһа\nЭштең йөкмәткеһе,нигеҙҙә,темаға тура килһә (теманан ситкә китеү бик аҙ булһа),\nЯҙма эш,нигеҙҙә,синоним һүҙҙәргә һәм синонимик грамматик формаларға бай булһа,\nИҫкәрмә. Яҙма эштең телмәр хаталары өстән дә,йөкмәткеһендәге хаталар икенән дә артмаһа,уға «ғ» билдәһе ҡуйырға мөмкин.\nЯҙма эштә 2 орфографик һәм 2 пунктуацион хата, йәки 1 орфографик һәм 3 пунктуацион хата булһа, йәки бер орфографик хатаһы ла булмайынса, пунктуацион хаталары 4-тән, һәм грамматик хаталары 2-нән артмаһа,\nИҫкәрмә. Яҙма эштәге телмәр хаталары 5-тән, йөкмәткелеге хаталар 4-тән артмаған хәлдә лә, эшкә «3» билдәһе ҡуйырға мөмкин.\nЯҙма эштә 4 орфографик һәм 4 пунктуацион хата,йәки 3 орфографик һәм 5 пунктуацион хата, йәки 7 пунктуацион хата һәм орфографик хатаһыҙ булһа,шулар өҫтөнә 4 грамматик хата ебәрелһә,\nЭштең бөтә өлөштәрендә фекер аңлатыу эҙмә-эҙлеклеге боҙолһа,текст өлөштәре араһында бәйләнеш булмаһа,плпнға ярашһыҙ булһа,\nһүҙлеге ғәҙәттән тыш ярлы булһа, эш үҙ-ара бәйләнеше булмаған бер төрлө конструкциялы ҡыҫҡа һөйләмдәрҙән торһа,һүҙҙәр ҡулланышында ла хаталр осраһа,\nИҫкәрмә. Яҙма эштәге телмәр хаталары ҡ-нән,йөкмәткеһендәге хаталар һаны 6-нан артмаған хәлдә лә, уға «2» билдәһе ҡуйырға мөмкин.\n1.Инеш тикшереү диктанты уҡыу йыл башында яҙыла.\nМаҡсаты: Уҡыусыларҙың түбәнге класта алған белемдәрен тикшереү, контролгә алыу һәм системалаштырыу.\nКөҙ етте. Көндәр һалҡынайҙы. Парктарҙа, урмандарҙа ағастарҙың япраҡтары ҡойола. Һары, ҡыҙыл, һоро япраҡтар ер өҫтөн ҡаплаған. Һыуыҡ ямғырҙар яуа башланы.\nХәҙер урманда ҡош тауыштары ишетелмәй. Улар йылы яҡҡа осоп киткәндәр. Беҙҙә ҡышлай торғандары ғыны ҡалған. Беҙ уларға тағараҡтар әҙерләп ҡуйҙыҡ.\nӨҫтәлмә эш: беренсе абзацты рус теленә тәржемә итеү.\n2.Изложение Т.Ғәниеваның «Уралиә тигән ил» әкиәте буйынса изложение яҙыла.\nМаҡсаты: әкиәттең йөкмәткеһен үҙләштереү, үҙ һүҙҙәрең менән төп мәғәнәһен аңлатыу, яҙыу күнекмәләрен үҫтереү.\nУралиә иленә һоҡланмаған халыҡ булмаған. Уны үҙенеке итергә теләүселәр бөркөт ҡарашлы һыбайлы кешеләргә көнләшеп ҡараған һәм күптәре күңеленә хаслыҡ төйнәгән.\nШул саҡ һөйәктәрҙән өйөлгән тау теҙмәләренең көньяғынан бер шишмә атылып сыҡҡан. Башта ул ҡалҡыулыҡтар буйлап юлланған. Тауҙарҙы үткәс, төньяҡҡараҡ ыңғайлап, шул көйө аға биргән дә көньяҡ-көнсығышҡа, һуңынан төнъяҡ-көнбайышҡа тәгәрәгән. Уның һылыулығы тураһында хәбәрҙе ҡоштар бөтә тирә-яҡҡа таратҡан һәм ҡайһы бер дыуамал егеттәр, уны күрәм тип, һыбай елдергән.\n- Ап-аҡ, күрегеҙ әле, ҡалай ап-аҡ йылға! – тип һөрәнләгән егеттәрҙең береһе.\n- Аҡйылға, ҡалай гүзәлһең һин! – тип һоҡланған икенсеһе.\nАҡйылғаны күрергә тип килгән егеттәр Нөгөш, Еҙем, Сөн, Бөрө, Танып, Ашҡаҙар, Инйәр, Ҡариҙел, Стәрле, Өршәк, Дим, Ҡармасан, Сәрмәсән, Базы, Әй, Йүрүҙән исемле булған. Аҡйылға ярына баҫып, арттарына әйләнеп ҡараһалар, егеттәрҙең килгән юлдары эреле-ваҡлы йылғалар булып ағып ята, ти. (Т.Ғәниева).\n3. Контроль диктант беренсе сиректә үтелгән темаларҙы ҡабатлау өсөн яҙыла.\nМаҡсаты: «Яңғыҙлыҡ исемдәр» темаһын ҡабатлау, белемдәрҙе контролгә алыу, грамматик теманы үҙләштереү кимәлен асыҡлау.\nБашҡортостандың тәбиғәте матур. Уның тауҙары бейек, йылғалары һәм күлдәре мул һыулы. Ағиҙел, Ҡариҙел, Әй, Дим һәм башҡа йылғалар тураһында халыҡ матур йырҙар сығарған. Ямантау, Ирәндек, Ирәмәл тауҙары күккә олғашҡан. Асылыкүл, Яҡтыкүл, Талҡаҫ күлдәре тирә-яҡҡа йәм биреп тора. Ә Шүлгәнташ – Көньяҡ Уралда иң ҙур мәмерйә булып тора.\nБеҙгә ошо бай тәбиғәтте һаҡларға, ҡәҙерләргә генә ҡала!\nӨҫтәлмә эш: яңғыҙлыҡ исемдәрҙең аҫтына һыҙырға.\n1.Инша Н.Мусиндың «Ҡоралайҙар» хикәйәһе буйынса «Матур кеше» темаһына яҙыла.\nМаҡсаты: әҫәрҙең төп йөкмәткеһенән сығып матур кеше ниндәй булырға тейешлеген тасуирлап яҙыу, яҙма телмәрҙе үҫтереү.\n2. Изложение М.Кәримдең «Ҡыш бабай бәләкәй саҡта» хикәйәһе буйынса яҙыла.\nМаҡсаты: әҫәрҙең төп йөкмәткеһенән сығып үҙ һүҙҙәрең менән Яҡшы малай менән Уңған ҡыҙ тураһында яҙыу, уларға ҡылыҡһырлама биреү.\nЯҡшы малай менән Уңған ҡыҙ.\nӘлеге дүрт баланы мин һаман дә хәтерләйем. Үҙемдән сығарып, һәр береһенә исем дә ҡуштым. Береһе - Яҡшы малай, береһе – Яман малай, береһе – Уңған ҡыҙ, береһе – Илаҡ ҡыҙ.\nЯҡшы малай уйындан ҡапыл туҡтаны ла иптәштәренә былай тине:\nӘйҙәгеҙ, малайҙар, ҡарҙан кеше яһайбыҙ! – Ул ҡыҙҙарға ла«малайҙар» тип өндәшә торғайны...\nЯрай әле араларында Уңған ҡыҙ бар ине. Ул шунда уҡ ырғый-ырғый сәпәкәй итергә тотондо:\nЯһайбыҙ! Яһайбыҙ! – тине.\nЯҡшы малай менән Уңған ҡыҙ минең кәүҙәмә бик аҡыллы баш ултыртты, үткер күҙҙәр ҡуйҙы, һиҙгер ҡолаҡтар тиште, ҙур ғына танау йәбештерҙе, ике эшлекле ҡул яһаны. Ҡыҫҡараҡ булһа ла, аяҡтарым да бар ине. Торғаны менән кеше булдым.\nТик Яман малай ғына миңә тынғы бирмәне. Уңған ҡыҙ менән Яҡшы малай мине һәр саҡ бәләнән ҡотҡара торҙо... (М.Кәрим).\n3.Иҫкәртмәле диктант «Башҡорт халыҡ ижады» темаһы буйынса яҙыла.\nМаҡсаты: Башҡорт халыҡ ижады, уның жанр үҙенсәлектәрен белдергән һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙыу буйынса иҫкәртеү, аңлатыу.\nКеше үҙенең тормошон һәр саҡ матурларға тырышҡан. Шүға күрә төрлө байрамдар уйлап сығарған. Кейем-һалымын, өй йыһаздарын биҙәгән. Йырҙар, бейеүҙәр ижад иткән.\nБашҡорт халыҡ ижады – бик бай мираҫ. Унда әкиәттәр, йомаҡтар, мәҡәлдәр, эпостар, легендалар урын алған. Быуындан быуынға күсә килә улар шымартыла, күркәмләнә генә бара. Ата-бабалар тыуҙырған тарихты беҙ ихтирам итергә, өйрәнергә, ҡәҙерләргә бурыслы.\nӨҫтәлмә эш: Башҡорт халыҡ ижадының жанрҙарын белдергән һүҙҙәрҙең аҫтына һыҙырға.\n4.Контроль диктант. Икенсе сиректә үтелгәнде йомғаҡлау өсөн яҙыла.\nМаҡсаты: Балаларҙың белемдәрен, орфографик күнекмәләрен тикшереү. ҡағиҙәләрҙе иҫкә төшөрөү. Иғтибарҙы, фонематик һәләттәрен үҫтереү.\nНоябрь - ҡышҡа инеү айы, һуң яҡтыра, иртә ҡараңғы төшә. Ағастар һәм емеш ҡыуактары япраҡтарын ҡойоп, ҡышҡы йоҡоға тала.\nЕләк - емеш үҫентеләре ҡышҡа инер алдынан ҙур һынау үтә. Ҡар иртә яуһа, ер туңмай ҡала. Был осорҙа ҡайһы бер үҫентеләрҙең тамыры яйлап тын ала, киләһе йыл уңышына көс туплай. Ҡайһы бер йылдарҙа оҙаҡ ҡар яумай, ҡаты һалҡындар башлана. Көҙҙән еләк - емеш төптәре серетмә, торф, йәки бысҡы вағы менән күмелһә, үҫентеләрҙең тамыры һыуыҡҡа бирешеп бармай. Шуға ла уҫенте, ҡыуаҡтар яҡшы ҡышлаһын өсөн, көҙҙән үк хәстәрләргә кәрәк.\nӨҫтәлмә эш: бер һөйләмдәге һүҙҙәрҙе ижектәргә бүлеү.\n1. Инша «Әсәләр көтәләр улдарын» темаһына яҙыла.\nМаҡсаты: Әсә образын яҙма телмәрҙә һүрәтләү, тасуирлау, һөйләмдәрҙе дөрөҫ төҙөү, яҙыу күнекмәләрен, яҙма телмәрҙе үҫтереү.\n2. Изложение «Сыйырсыҡ» тексы буйынса яҙыла.\nМаҡсаты: Ишетеп тыңлау һәләттәрен үҫтереү, тексты аңлап, үҙ һүҙҙәрең менән яҙма телмәрҙә тасуирлау күнекмәләрен нығытыу.\nЙәй килде. Сыйырсыҡ ояһының түңәрәк тишегенән әле бер, әле икенсе сыйырсыҡ балаһының башы күренә башланы. Ата сыйырсыҡ уларға нимәлер һөйләне, тышҡа саҡырҙы, ышандырырға тырышты. Унан бер ҡошсоҡ ҡурҡыуынан сипылдай-сипылдай оянан сығып ботаҡҡа баҫты. Уның артынан икенсеһе сыҡты. Ата сыйырсыҡ бер ботаҡтан икенсеһенә күсте. Уның артынан балалары эйәрҙе.\nСыйырсыҡ балалары хәҙер баштағыға ҡарағанда ла көслөрәк сырылдаштылар. Инә сыйырсыҡ балаларының һәр хәрәкәтен күҙәтеп ултырҙы. Үҙенсә нимәлер һөйләп, уларҙы дәртләндерҙе. Башта, нисектер, бер сыйырсыҡ балаһы ояла тороп ҡалғайны. Инә сыйырсыҡ уны шунда уҡ оянан суҡышы менән төртөп төшөрҙө. Йығылып төшөү менән, уныһы ҡанаттарын ҡағып торҙо ла ҡыйыуһыҙ ғына осоп китте.\nСыйырсыҡ балалары өсөн тағы тынғыһыҙ көндәр башланды. Бер ҡараңғынан икенсеһенә тиклем осорға, үҙҙәренә аҙыҡ табырға өйрәнделәр, туптарға ҡушылдылар. Шундай матур ҡошсоҡтарға һоҡландым.\n3. Контроль диктант өсөнсө сиректә үтелгәндәрҙе йомғаҡлау өсөн яҙыла.\nМаҡсаты: Балаларҙың белемдәрен, орфографик күнекмәләрен тикшереү. Төп грамматик ҡағиҙәләрҙе иҫкә төшөрөү, нығытыу.\nИсеме бөтөн илгә билдәле булған «Янғантау» шифаханаһы янында, оло юл өҫтөндә, барыһының да күҙенә ташланып ултыра «Ҡорғаҙаҡ» шишмәһе туҡталышы. Был – ҡышын да туңмай торған шишмәләрҙең беҙҙә иң ҙурыһы. Йыл әйләнәһенә һыуының темпетартураһы 16 градустан ашмай. Ҡорғаҙаҡтың һыуы ныҡ минералле, ашҡаҙан өсөн файҙалы, шуның өсөн уның һыуын алып китергә теләүселәр өҙөлмәй. Шишмә Ҡаратау һыртынан башлана ла Йүрүҙән йылғаһына ағып төшә. Был һырт Салауат районының көнбайыш сигенән үтә, оҙонлоғо 80 саҡрымға һуҙыла, иң бейек түбәһе булған Ашығарҙаҡ тауы 700 метр бейеклектә тора.\nӨҫтәлмә эш: Һеҙҙең яҡтарҙа ниндәй йылға-күлдәр бар? Һанап яҙығыҙ.\n1. Инша М.Кәримдең “Өс таған” повесы буйынса малайҙарҙың башлыҡ һайлауы темаһына яҙыла.\nМаҡсаты: әҫәрҙең төп йөкмәткеһен үҙләштереү, үҙ һүҙҙәрең менән төп теманы тасуирларға өйрәнеү, яҙма телмәрҙе үҫтереү.\n2. Биремле диктант үтелгән грамматик темаларҙы ҡабатлау өсөн яҙыла.\nМаҡсаты: Балаларҙың белемдәрен, орфографик күнекмәләрен тикшереү. Төп грамматик ҡағиҙәләрҙе иҫкә төшөрөү, нығытыу, системаға һалыу.\nМин, һуң йоҡоға китһәм дә, бик иртә уяндым. Тороп тышҡа сыҡҡанда, бөтә ауыл йоҡлай, ҡояш саҡ күтәрелеп килә ине. Һауа сиктән тыш матур, тап яҙ ҡояшы ҡалҡҡан. Ауыл яҙының йәмле иртәһен күреү минең өсөн тәүге тапҡыр ине.\nАлыҫта, ҡарҙар эсендә, шыйыҡ ҡына томан аша күгәреп, урман күренә. Яртылаш томанға төрөлгән бейек тау баштары яҙғы ҡояш аҫтында тағы ла матурыраҡ, тағы лы серлерәк булып күренеп торалар.\nМөрйәләрҙән сыҡҡан шыйыҡ төтөн иртәнге тымыҡ һауа менән ауыл өҫтөнә йәйелгән. (Д.Юлтыйҙан).\nӨҫтәлмә эш: текста фразеологизмдарҙың аҫтына һыҙырға.\n3. Контроль диктант дүртенсе сиректә үтелгәндәрҙе ҡабатлауға яҙыла.\nМаҡсаты: Ҡағиҙәләрҙе иҫкә төшөрөү. Иғтибарҙы, фонематик һәләттәрен үҫтереү. Балаларҙың белемдәрен, орфографик күнекмәләрен тикшереү.\nБик борон булған, ти, был хәл. Инйәр буйының данлыҡлы бер батыры булған. Бер үҙе бихисап ғәскәргә ҡаршы тора алған ул.\nБер ваҡыт көнтыуыштан Урал аша артылып, бик ҙур яу килгән. Ул. Юлында осраған халыҡтарҙы, ырыуҙарҙы иҙеп-тапап, байлығын талап килә икән.\nБыл батыр, ғәскәр туплап, яуға ҡаршы сыҡҡан. Һуғыш бик ҡаты барған. Дошман яғы сыҙамаған, боролоп ҡасҡан. Ошо һуғышта батыр бик ныҡ яраланған була. Күп тә үтмәй, ул йән бирә. Батырҙы хөрмәтләп, тауҙың иң бейек түбәһенә күмәләр. Дошман ҡалдырып ҡасҡан мал-тыуарҙы ырыуҙарға ҡайтарып биргәндәр. Батыр ерләнгән изге тауға әйләнгән. Аҙаҡ батырҙың үҙен Изгейән тип, ә ул ерләнгән тауҙы Изгетау тип атағандар.\n1. Башҡорт теленән программа. Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 1-11 кластары өсөн. / Төҙөүселәре: Толомбаев Х.А., Дәүләтшина (1-4 кластар өсөн), Ғәбитова З.М., Усманова М.Ғ. (5-11 кластар өсөн). - Ижевск: КнигоГрад, 2008.\n2.Бикбаева Т.Я., Ҡунафина Т.Ы. Башҡорт теленән диктанттар йыйынтығы. Милли мәктәптәрҙең 5-11 синыфтарында эшләгән уҡытыусылар өсөн ҡулланма. – Өфө: Эдвис, 2008.\n3.Бикбаева Т.Я., Ҡунафина Т.Ы. Изложениелар өсөн текстар йыйынтығы. Милли мәктәптәрҙең 5-11 синыфтарында эшләгән уҡытыусылар өсөн ҡулланма. – Өфө: Эдвис, 2008.\n4.Ғәбитова З.М., Баһауетдинова М.И., Йәғәфәрова Г.Н., Йәғәфәров Р.Ғ, Рус телле мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу: Методик күрһәтмә. – Өфө: БМҮИ, 2008.\n5. Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. Башҡорт теленән диктанттар һәм изложениелар йыйынтығы: Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-11 синыф уҡытыусылары өсөн ҡулланма. – Өфө: Китап, 2002.\n6. Хажин В.И., Вилданов Ә.Х. Башҡорт теле: Рус мәктәптәренең 5-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек. – Үҙгәртелгән 7-се баҫма. - Өфө: Китап, 2012.\nПрезентация по башкирскому языку на тему"Наречие"


Дарыу менән генә түгел, йылы һүҙе, йылмайыуы менән дә дауалай » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Дарыу менән генә түгел, йылы һүҙе, йылмайыуы менән дә дауалай\n17.11.2018 Дарыу менән генә түгел, йылы һүҙе, йылмайыуы менән дә дауалай\nҮҙ эшенә мөкиббән бирелеп, ваҡыт менән иҫәпләшмәй эшләгән табиптарҙың халыҡ араһында абруйы ҙур. 30 йылдан ашыу Көйөргәҙе районының Яҡут ауылында фельдшер булып эшләгән Роза Ишбулат ҡыҙы Әбйәлилованы кесеһе лә, олоһо ла хөрмәт итә.\nСтәрлетамаҡ медицина училищеһын тамамлап, бер йыл ғына эшләп өлгөргән йәш, әле тәжрибәһе лә булмаған шәфҡәт туташын депутат наказы менән Яҡут ауылына медицина пункты асырға ебәрәләр. Клубтың бәләкәй генә бер бүлмәһен ошо маҡсатҡа яраҡлаштырып, эшкә тотона ул. Бер аҙ эшләгәндән һуң белемен камиллаштырыу маҡсатында Өфөгә курсҡа ебәрәләр. Кескәй ҡыҙын ҡәйнәһенә ҡалдырып, фельдшер-акушер дипломына эйә булып ҡайта ул. Яңы диплом менән эш тә, яуаплылыҡ та арта төшә. Әммә һынатмай, ауылдаштарының иң ышаныслы ярҙамсыһына, дуҫына һәм кәңәшсеһенә әүерелә.\nӘлеге көндә уның ҡарамағында 300-ләп кеше, шул иҫәптән 45 бала. Роза Ишбулат ҡыҙы уларҙың һәр береһенә йылы һүҙен дә, иғтибарын да, ваҡытын да йәлләмәй.\n– Ауыл халҡы һәйбәт, шунлыҡтан эшләүе лә ауыр түгел. Улар минең әйткәнде тыңлай. Йыш ҡына, ата-әсәләр прививканан баш тарта, тигәнде ишетергә тура килә. Беҙҙә улай түгел, әйткәнде һис һүҙһеҙ үтәйҙәр. Ваҡытында бөтә прививканы эшләп барабыҙ. Йыл һайын киҙеүгә ҡаршы ла прививкалар яһала. Йәш әсәләргә, балағыҙ ауырый башлау менән әйтегеҙ, һуҙмағыҙ, тип кенә торам. Тыңлайҙар. Ғөмүмән, халыҡ менән уртаҡ тел табып була.\nАуылда табип булып эшләүҙең үҙ ауырлыҡтары, үҙ нескәлектәре бар. Медицинаның һәр өлкәһен белергә тейеш ул. Сөнки ҡайһы ере борсоһа ла – теше һыҙлаһа ла, күҙе ауыртһа ла, йөрәге сирләһә лә – һәр кем күҙ төбәп уға бара. Кисекмәҫтән ярҙам күрһәтеү кәрәк булған киҫкен осраҡтарҙа ла юғалып ҡалмай, дөрөҫ ярҙам күрһәтеү мөһим. Роза апайҙың 35 йыл эшләү дәүерендә төрлө хәлдәр була. Бер үк укол төрлө реакция биреп, ике ут араһында ҡалдырған мәлдәре лә. Өйҙәрендә ҡанһырап ятҡан ауырыуҙарҙы ашығыс рәүештә дауаханаға оҙатҡан саҡтары ла. Яһалма тын алдырыу ысулын ҡулланып, өс кешене үлем тырнағынан да йолоп ала ул.\n– Киҫкен хәл килеп тыуһа, ауырыраҡ, бер үҙең, ярҙам итер кеше юҡ. Хатта “Ашығыс ярҙам” саҡыртырға ла ваҡыт ҡалмай, үлем сигендәге ауырыуҙы ҡотҡарыу мөһимерәк, – тип иҫкә ала ул бындай мәлдәрҙе. Ғөмүмән, һәр саҡ үҙенең эш тәжрибәһенә таянып эш итә.\nАуыл халҡы ихласлығы, һәр кемгә йылы һүҙен таба белеүе, ярҙам һорап барғандарҙы кире бороп сығармауы өсөн дә үҙ итә уны.\n– Психолог та булып китәһең. Айырыуса ололар менән. Уларға бер йылы һүҙ етә. Күптәренә хәҙер аралашыу етмәй, шуға миңә киләләр, һөйләшеп, хәлдәрен һорашып алһаң, ауырыуҙарын да оноталар, – ти пациенттарын дарыу һәм уколдар менән генә түгел, йылмайыуы, күңел йылыһы, яғымлы мөнәсәбәте менән дә дауаларға өйрәнгән табип.\nҺөнәрен яратҡан кеше генә эшен бар күңелен биреп башҡара алалыр. Көн-төн, эш сәғәте үткән тип тормай, ауырыу янына саҡырталар икән, Роза Ишбулат ҡыҙы ярҙам күрһәтергә һәр саҡ әҙер. Өйөнөң ишеге лә килгән кеше өсөн гел асыҡ. Ғаиләһе лә хужабикәнең көндәр буйына пациенттары янында юғалыуына күптән өйрәнеп бөткән. Хеҙмәтенә күрә – хөрмәте. Халыҡты сәләмәтләндереү өлкәһендә оҙайлы фиҙакәр хеҙмәте өсөн Роза Ишбулат ҡыҙы Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлыу министрлығының Маҡтау ҡағыҙына лайыҡ булған.\n– Элек ауырыу янына саҡыртһалар, йәйәү йөрөргә тура килә ине, хәҙер өйҙән машина менән генә килеп алалар, – ти ул, һуңғы йылдарҙа эштең күпкә еңеләйеүен һыҙыҡ өҫтөнә алып. Заманында хәлдәре ҡапыл киҫкенләшкән ауырыуҙарҙы Күмертауға йә район дауаханаһына оҙатып барырға тура килһә, хәҙер “Ашығыс ярҙам” саҡыртыу ҙа етә, үҙҙәре килеп ала.\nРоза Ишбулат ҡыҙы һөйләүенсә, фельдшер пункттарын тейешле медицина ҡорамалдары менән йыһазландырыу ҙа күпкә яҡшырған. Хәҙер һәр береһендә үҙҙәренең яһалма тын алдырыу ҡапсыҡтары (Амбу), ЭКГ үткәреү ҡорамалы бар. “60 йәште уҙғандарға медицина тикшереүе үткәреү” район программаһына ярашлы, йылына бер тапҡыр өлкәндәрҙән ҡан анализы алалар, ЭКГ үткәрәләр. Ғөмүмән, райондың һәр ауылында медицина пункты эшләй, төпкөл һәм бәләкәй ауылдарҙа ғына ике ауылға берәү тура килә. Уларҙа күберәк Роза апай кеүек тәжрибәле белгестәр эшләһә лә, эшкә ҡайтыусы йәштәр ҙә юҡ түгел.\nРоза Ишбулат ҡыҙы ауыл тормошонда ла ла әүҙем ҡатнаша. Сәләмәт тормош алып барыуҙы пропагандалап, теге йәки был ауырыуҙы дауалау буйынса файҙалы кәңәштәре менән сығыш яһай, күргәҙмәләр ойоштора, матбуғат баҫмаларында ла хәбәрҙәре баҫылып тора.


Өфөлә Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының Йондоҙҙар матчы үтте - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\n20 января 2017 ГТРК «Башкортостан»\nӨфөлә Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының Йондоҙҙар матчы үтте.\nУйын Көнбайыш конференцияһы вәкилдәре файҙаһына 4-0 иҫәбенә тамамланды. Билдәле булыуынса, ҡатын-ҡыҙҙар лигаһында тиҙлек яйыраҡ. Осрашыу ҙа һәүетемсә башланды. Әммә, алтынсы минутта уҡ, Алевтина Штарева иҫәпте асты. Күп тә үтмәне, Александра Хусак уңышты тағы ла нығытып ҡуйҙы. Быны көтмәгән Көнсығыш конференцияһы командаһы алға ынтылды, әммә, бар һөжүм уңышһыҙ тамамланды. Икенсе осорҙа ла үҙгәрештәр булманы. Көнбайыш конференцияһы командаһы ике тапҡырға күберәк штрафтар алһа ла, Көнсығыш конференцияһы ҡыҙҙары шайба индерә алманы. Әммә, хоккейҙа һин индермәһәң, һиңә индерәләр тигән мәҡәл бар. 39-сы минутта Людмила Белякова өсөнсө голды индерҙе. Һуңғы өсөнсө осорҙа ла хәл яҡшы яҡҡа үҙгәрмәне. Денис Афиногенов дружинаһы ҡапҡаны яулауға бар көсөн һалһа ла, һөҙөмтә булманы. Ә бына уйын тамамланыуға саҡ ҡына ваҡыт ҡалғанда Көнбайыш командаһы капитаны Анна Шохина иҫәпте 4-0 итте. Көнсығыш конференцияһы командаһы өсөн Өфөнөң Ағиҙел клубынан 7 хоккейсы сығыш яһаны. Капитан Ольга Сосина билдәләүенсә, Көнсығыш командаһы беренсе булып шайба индерһә, бәлки, осрашыу икенсе төрлө тамамланыр ине, тип уйлай.Әйткәндәй, уйын һәм Өфөлә ойошторолоуы менән бөтә ҡунаҡтар ҙа ҡәнәғәт ҡалды. Көнбайыш конференцияһы командаһы тренеры Алексей Чистяков һөйләй.\nИке команданың да иң яҡшы хоккейсылары тип капитандар Анна Шохина һәм Ольга Сосина танылды. Шулай итеп, Ҡатын-ҡыҙҙар хоккей лигаһының беренсе тапҡыр уҙғарылған Йондоҙҙар матчында Көнбайыш конференцияһы еңеү яуланы.\n20 января Милли матбуғат киләсәге\n23 января Республиканың башҡалаһы яңы эш аҙнаһын тағы ла ҙур тығындар менән башланы


Башҡортостанда күп балалы ғаиләләргә һәм яңғыҙ пенсионерҙарға коммуналь субсидиялар алыу еңелләшә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда күп балалы ғаиләләргә һәм яңғыҙ пенсионерҙарға коммуналь субсидиялар алыу еңелләшә\n15:32, 29 января 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 29 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов граждандарҙың айырым категориялары өсөн торлаҡ һәм коммуналь хеҙмәт өсөн түләүгә субсидиялар биреү шарттарын еңеләйтеү тураһында ҡарар ҡабул итте. Тейешле бойороҡ республика Хөкүмәтендә әҙерләнә.\nДокументҡа ҡул ҡуйылғандан һуң 2015 йылдың 1 ғинуарынан 30 июнгә тиклем граждандарҙың торлаҡ һәм коммуналь хеҙмәт өсөн түләү сығымдарының иң күп рөхсәт ителә торған өлөшө стандарттары кәметеләсәк: күп балалы һәм тулы булмаған ғаиләләр өсөн — 20-нән 15 процентҡа тиклем; яңғыҙ йәшәгән пенсионерҙарға — 20-нән 18 процентҡа ҡәҙәр. Башҡа категория граждандары өсөн иһә стандарттар күләме 20 процент кимәлендә ҡаласаҡ.\nСтандарттарҙы кәметеү граждандарҙың аҙ яҡланған категорияларына субсидиялар алыу мөмкинлеге бирәсәк. 2015 йылда ай һайын уртаса субсидия алыусы ғаиләләр һаны 75 меңдән ашыу тәшкил итәсәк тип күҙаллана.\nСубсидия юллау өсөн Халыҡҡа социаль ярҙам республика үҙәге филиалдарына һәм бүлектәренә мөрәжәғәт итергә кәрәк. Субсидия алыу өсөн документтар исемлеге Башҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының сайтында бирелгән.\nТеги: бр башлығы,субсидиялар,торлаҡ-коммуналь хужалыҡ


Ни өсөн кәмейбеҙ? - Юлдаш\nИбатуллин Урал яратам - Риф Арыҫлан көйө Яратам\nЗемфира Садыкова hүззәре. Көмөш йондоҙҙар - Фәрхәт Ғәйнетдинов көйө - Зиннәтов Айрат\nФирүзә Абдуллина һүҙҙәре. Тыуған ерем - Рәмил Туйсин көйө - Заманов Әлфир\nИнтернет селтәрҙән ҡыҙыҡай - Линара Шабаева көйө һәм һүҙҙәре. - " ЕвроАзия " төркөмө\nНи өсөн кәмейбеҙ? https://bash.news/yuldash/20659_ni-esen-kemejbez\n2016 йылда Башҡортостанда 55 мең 708 бала тыуған. 2015 йыл менән сағыштырғанда, был һан 5 ярым процентҡа аҙыраҡ.\n- Ни өсөн балалар әҙ тыуа?\n- Республикала бала тапҡан ҡатындарҙың уртаса йәше 27. Былтыр Өфө, Күмертау, Баймаҡ, Ейәнсура, Стәрлетамаҡ райондарында тыуым артҡан. Ә Йәрмәкәй, Федоровка, Борай, Краснокама райондарында ныҡ түбәнәйгән. Был күренеште нисек аңлатырға мөмкин?\n- Ғаиләләрҙең бала табырға атлығып тормауын иҡтисади шарттарға япһара алабыҙмы?\n- Ә миграцияның эҙе бармы? Мәғлүмәттәргә ҡарағанда, һуңғы йылдарҙа ғына Сибай ҡалаһынан, Мәләүез, Иглин, Ҡыйғы, Мәсетле райондарынан кешеләр күпләп күсенгән.\n- Йөҙ йыл элек медицина ул тиклем көслө булмаған, дәүләт тә әллә ни ярҙам күрһәтмәгән, һәр өйҙә кер йыуыу машиналары ла тормаған, әммә ҡатын-ҡыҙ өс, биш, ете бала тапҡан. Хәҙер иһә тотороҡло ғаиләләрҙә лә бер генә бала. Шуға ла дәүләт ярҙамы тураһында һүҙ алып барғанда пособиеларҙы арттырыу мәсьәләһен күтәрергә ғаиләгә социаль ярҙам системаһын булдырырға кәрәктер?\n- Хәҙер мин бер һан әйтәм. 2,15. Был һанды белгестәр аңлай. Һәр ҡатын-ҡыҙ шунса бала табырға тейеш. Һәм шул саҡта халыҡ һанын һаҡлап ҡала алабыҙ, ти эксперттар.\n- Бөгөн 30 йәшлек ҡатын-ҡыҙ икенсегә, өсөнсөгә бала табырға теләмәй икән, 5-10 йылдан һуң буласаҡ.\n- Күп балалы ғаиләләргә ниндәй льготалар булырға тейеш?\n- Әсәлек капиталы программаһы илебеҙҙә тыуымды арттырыуға этәргес булдымы? Ни генә тимә, үҫешкән илдәрҙең тарихына ҡарғанда, йомарт инвестициялар менән генә тыуым күрһәткесен үҙгәреүгә ирешә алған дәүләттәр юҡ тиерлек.\n- Бөгөндән ниндәй саралар күрелмәһә, беҙ һуңланыҡ тигән һүҙ?\nОшо һәм башҡа һорауҙарға студия ҡунаҡтары менән бергәләп яуап эҙләнек.\n15:07, 02 мар\nТабын ырыуы йыйыны\n15:22, 21 фев


ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 20.01.2017\n2020 йылға Рәсәй юлдарының 85 проценты тейешле талаптарға яуап бирәсәк. Был турала бөгөн ил хөкүмәте премьер-министры Дмитрий Медведев юл хужалығы үҫешенә арналған кәңәшмәлә белдерҙе. Уның фекеренсә, юл комплексы ил иҡтисадының үҙаллы мөһим тармағы, эске тулыйым продуктта уның өлөшө 7-8 процентҡа етә.\nДәүләт Думаһы бөгөн Төркиә менән «Төрөк ағымы» газүткәргес проекты буйынса килешеүҙе раҫланы. Ул Рәсәй газы экспортын һәр яҡлап камиллаштырыуҙы күҙаллай. Документҡа ярашлы, проектты ғәмәлгә ашырыу өсөн Рәсәй яғынан «Газпром» йәмғиәте, ә Төркиәнән «Боташ» компанияһы яуаплы тип күрһәтелгән.\nИталияла ҡар өйөрмәһе аҫтында ҡалған «Ригольяно» отеле емереклектәренән 8 тере кеше табылған. Пескара провинцияһында ҡотҡарыу операцияһы 18 ғинуарҙан бирле дауам итә. Ҡунаҡхананы ер тетрәүе тауҙарҙан ишелгән ҡар баҫты, ғәҙәттән тыш хәл мәлендә 30 кеше булыуы билдәле.\nВашингтонда полиция Дональд Трампҡа ҡаршы һәм уның яҡлылар араһындағы бәрелеште сикләү өсөн газ ҡулланырға тура килгән. Ассошейтед пресс агетлығының мәғлүмәтенән күренеүенсә, Ҡушма Штаттарҙың баш ҡалаһында һуңғы тәүлектәрҙе күләмле урам акциялары дауам итә. Төрлө сәйәси ҡараштағы йәштәрҙең бер-береһенә ҡарата көс ҡулланыу осраҡтары лә теркәлгән.\nҠытай халыҡ республикаһы халҡы һаны 1 миллиард 400 миллионға етеп килә. Был турала илдең дәүләт статистика комитеты хәбәр итә. Рәсми сығанаҡтан күренеүенсә, 2016 йылда Ҡытай халҡы яҡынса 18 миллион кешегә артҡан, 10 мең самаһы үлем теркәлгән.


«Йәйләү» профилле лагерь - 3 Июля 2018 - Управление образования\nГлавная » 2018 » Июль » 3 » «Йәйләү» профилле лагерь\n«Йәйләү» профилле лагерь\n«Йәйләү» талантлы балаларға өҫтәмә белем биреү, рухи һәм физик сәләмәтлектәрен нығытыу йүнәлешендә эшләүсе профилле лагерь. Был уҡыусылар филолог һәм журналист булыу теләге менән яналар.\n«Йәйләү» профилле лагерь 14 йыл эшләй. Быйыл 17 июндән 30 июнгә тиклем алдан төҙөлгән һәм раҫланған программа буйынса эшләне.\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте, инглиз теле уҡытыусылары билдәләнгән көндәрҙә дәрес темалары буйынса уҡыусыларҙы олимпиадаға, фәнни-ғәмәли конференцияларға әҙерләнеләр, журналистика серҙәренә өйрәттеләр.\nПрограммала ҡаралған кластан тыш саралар уҡыусылар өсөн файҙалы булды. Ҙур Әбештең «Ағинәйҙәр»е менән осраштыҡ. Йола күрһәттеләр, дауалы, шифалы дарыу үләндәре менән таныштырҙылар. 22 июнь митингыға Сурин Фазылйән Айса улы һуғыш йылдары хәтирәләре менән уртаҡлашты. 23 июнь Һабантуй байрамы. 24 июнь Йәйләү балалары Ҙур Әбеш ауылында йәшәгән Лилиә инәй Әбделмәноваға ҡорот эшләү серҙәрен төшөнөргә, ҡул эштәре оҫтаһы Аҡсәскә апай Әбделмәноваға барҙыҡ. 25 июнь "Йәйләү" лагерына ауыл муллаһы, тарихсы, Дамир олатай Исмәғилевты осрашыуға саҡырҙыҡ. Ул ауыл, ауылды уратып аған тау, һыу, урман тарихтарын һөйләне.Олатай тағы ла М. Аҡмулланың нәсихәттәрен яттан уҡып ишеттерҙе. Ә аят уҡыуы беҙҙең күңелебеҙҙе йомшартты, еңеләйтте. Осрашыуҙың икенсе өлөшөндә ырыуҙар араһында "Бер тигәс тә ни яман" , "Бер тигәс тә ни яҡшы" тигән сәсәндәр әйтеше ярышы үткәрелде.\nБеҙ Әбеш ауылында йәшәгән Ғәлиә инәй Ибраһимоваға осрашыуға барҙыҡ.. Ғәлиә инәй, беҙгә мөнәжәт һәм үҙенең ижад иткән шиғырҙарын уҡып күрһәтте. Уға 91 йәш. Шуға күрә беҙ уға ярҙам итергә булдыҡ.Ҡыҙҙар өйҙөң һәм усаҡлыҡтың иҙәндәрен йыуып бирҙе, башҡалар баҡсалағы ҡыйҙы утанылар,картуф сәселгән ерҙе тәпкеләр менән йомшарттылар, гөл-сәскәне йомшаҡ ергә күсерҙеләр.\n28 июнь Вәзәм ауылына Рамаҙан олатай менән бергә уның исемендәге ҡоҙоҡто күрә барҙыҡ. Вәзәм ауылының оҫта балаҫ,шәл һуғыусылары менән осрашыҡ. Ғаилә йылына арналған саралар күп булды, татыу ғаиләләр менән осраштыҡ. Лилиә инәй Әбделмәнова 24 йыл килене Алсыу менән татыу йәшәй, үҙе лә 24 йыл бейеме менән бергә татыу йәшәгән. Йосопов Айҙар менән Миңһылыу апайҙарҙың татыу йәшәүҙәренә 40 йыл тулған. Фәриғә инәй мондолинала уйнарға өйрәтте... Бик күп саралар үтте, ҡайһы берәүҙәре телгә алынманы.\nПросмотров: 40 | Добавил: ROO | Рейтинг: 0.0/0


Рәсәй сәйәсәте мәктәбенән оҫталыҡ дәресе // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРәсәй сәйәсәте мәктәбенән оҫталыҡ дәресе\n9:58, 4 октября 2010 Иҡтисад\nӨфөнөң Конгресс-холында Рәсәй сәйәсәте мәктәбе менән ойошторолған мастер-класс үтте.\nПрезентацияла Волга буйы федераль округының йәш эшҡыуарҙары – Рәсәй Йәш эшҡыуарҙар ассоциацияһы ағзалары һәм партнерҙары ҡатнашты.\nБашҡортостан Бизнес-тренерҙары һәм консультанттары ассоциацияһы президенты Ғабдулла Хәмитов модератор булып сығыш яһаған мастер-класс сиктәрендә бер нисә тема тикшерелде. Атап әйткәндә, эшҡыуарлыҡҡа бала саҡтан ыңғай ҡараш булдырыу тураһында һүҙ барҙы.\nШулай уҡ инициативалы йәш эшҡыуарҙарҙы эҙләү һәм уларға артабан ярҙам итеү менән бәйле мәсьәләләр ҡаралды.


Өфөлә Халыҡ-ара балалар уйындарының бюджеты 167 миллион һумдан ашыу тәшкил итте // Спорт | новости башинформ.рф\n14:29, 18 марта 2019 Спорт\nӨфөлә Халыҡ-ара балалар уйындарының бюджеты 167 миллион һумдан ашыу тәшкил итте Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nӨФӨ, 2019 йыл, 18 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.\n«Был ярыштарҙың үҙенсәлеге шунда: унда илдәр түгел, ә ҡалалар йыйылмаһы ҡатнаша, — тип билдәләне министр республика хөкүмәтендәге оператив кәңәшмәлә. — Уйындарға 9 олимпия спорт төрө күрһәтелгән. Сараны асыу тантанаһы «Уфа-Арены» майҙансығында уҙа.\nХалыҡ-ара балалар уйындарының бюджеты 167 миллион 200 мең һум (2 миллион 200 меңе — Өфө бюджеты, 150 миллионы — «Газпром» йәмғиәте, 15 миллионы — Рәсәйҙең спорт министрлығы) тәшкил итте.\nРеспубликаның Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы башлығы билдәләүенсә, Ҡамышлы урамындағы яңы Спорт әҙерлеге үҙәген Халыҡ-ара балалар уйындары алдынан һынап ҡарайҙар. Унда 2019 йылдың июнендә еңел атлетика, фехтование, йөҙөү һәм грек-рим көрәше буйынса төбәк ярыштары ойошторола.\nТеги: Өфө, Халыҡ-ара балалар уйындары, бюджет


Күмәкләгән – яу ҡайтарған - Wikisource\nИжад итеү ваҡыты: 2016. Нәшер ителгән: 2016. Сығанаҡ: Ансар Нуретдинов. Күмәкләгән – яу ҡайтарған // «Башҡортостан» гәзите, 2016, 17 август\nУл ниндәйҙер дәрәжәлә «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» байрамы менән ауаздаш. Әлбиттә, ҡалала шәхси йортонда ғүмер иткәндәрҙең көндәлек тормошо күп кенә үҙенсәлектәргә эйә: ул бер үк ваҡытта ауылдыҡына һәм ҡаланыҡына оҡшаш та, айырыла ла. Шулай ҙа йәшәү урыны кешеләрҙе барыбер берләштерә һәм яҡынайта, күршеләр хаҡында күберәк белергә, улар менән тығыҙыраҡ аралашырға этәрә. Ә иң мөһиме – ҡалалағы тәғәйен бер урам һәм биҫтә, даими йәшәү урыны булараҡ, бында тыуып-үҫкән һәм көн иткән һәр кемдең күңеленә яҡын. Шуға ла «Урам байрамы» тәү сиратта йәш быуында илһөйәрлек, ватансылыҡ һәм патриотлыҡ тойғолары тәрбиәләүгә ҙур өлөш индерә. Хеҙмәте менән дан-шөһрәт ҡаҙанған сал сәсле ветерандарҙың, бер нисә тиҫтә йыл татыулыҡта ғүмер иткән матур парҙарҙың, бөгөнгө көндә коллективтарында алдынғы булғандарҙың исем-шәрифе бар урамға яңғырауы, бер яҡтан, оло хөрмәт билдәһе булһа, икенсе яҡтан, уларҙың туған-тыумасаһында, таныштарында, ут күршеләрендә, әлбиттә, урынлы ғорурлыҡ уята.\nУрам һәм биҫтәнең тышҡы күренеше, юлдар торошо һәм уларҙы тәртипкә килтереү кеүек күп кенә башҡа мәсьәләләрҙе хәл итеүгә халыҡ әүҙем йәлеп ителә. Мәҫәлән, быйыл «Урам байрамы» ҡаланың төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан «Үрнәк» биҫтәһендә ойошторолдо. Сараға әҙерләнеү барышында бындағы юлдарҙың яҙғы ташҡындан бер ни тиклем зыян күреүе, урамдарҙы яҡтыртыуҙа етешһеҙлектәр булыуы асыҡланды. Етәкселек тәҡдиме менән был проблемаларҙы хәл итеү дөйөм эшкә әйләнде. Ҡар һыуҙарын ағыҙған торбаларҙы алыштырыу һәм кәрәк урындарға яңыларын ҡуйыу менән шөғөлләнгән коммуналь хеҙмәттәргә Беүә һәм Үрнәк урамында йәшәүселәр үҙҙәре лә әүҙем ярҙамға килде. Ә урамдарҙы яҡтыртыуҙы тейешле кимәлгә еткереү, әлбиттә, белгестәр ҡулына тапшырылды. Шулай итеп, проблемалар ҡала хеҙмәттәренең йә урындағы халыҡтың үҙҙәренә генә йөкмәтелмәне, дөйөм тырышлыҡ менән хәл ителде. Йорт хужаларының күршеләре менән ярыша-ярыша үҙ ихаталарын һәм яҡын-тирәне тәртипкә килтереүенә лә һоҡланмау мөмкин түгел ине...\nНәҡ ошонда сараның өсөнсө ыңғай практик әһәмиәтенә лә айырым туҡталырға кәрәк: «Урам байрамы»ның һәр йыл яңы урында ойошторолоуын иҫкә төшөрһәк, ҡалала төрлө көнкүреш мәсьәләләрен шулай сиратлап хәл итеүҙең үҙенсәлекле юлы табылған тип әйтергә кәрәк. Көндәлек тормошта бер-бер артлы тыуып торған бындай проблемаларҙың мөһимлеген һәм көнүҙәклеген район һәм ҡала хакимиәттәре халыҡ менән кәңәшләшеп билдәләүе лә ыңғай күренеш. Үҙ-ара аралашыу ваҡытында шулай уҡ төрлө йәштәгеләрҙе борсоған социаль мәсьәләләр ҙә өҫкә ҡалҡып сыға, уларҙы хәл итеү буйынса тәҡдимдәр иҫәпкә алына, кәрәк булғанда тейешле ярҙам һәм булышлыҡ күрһәтелә.\n«Үрнәк» биҫтәһенең заманса материалдарҙан һалынған, бер-береһенән матур 111 йорт-хужалығында 322 кеше йәшәй, уларҙың алты тиҫтәһе – хаҡлы ялдағылар, дүртәүһе – тыл ветераны, тағы ла дүртәүһе – оло ғорурлыҡ менән күкрәгендә “Хеҙмәт ветераны” миҙалын йөрөтә. Бындағы ғаиләләрҙең өсәүһе – күп балалы.\n«Урам байрамы»нда үҙ ихаталарын яҡшы тәртиптә тотҡан өсөн ун һигеҙ йорт хужаһына район хакимиәте башлығының Рәхмәт хаттары тапшырылды. Ә Үрнәк урамынан Глүзә менән Радик Ғәниев, Резеда менән Дамир Мулләхмәтов, Люциә менән Зәмфир Саҙрисламовтың, Беүә урамынан Инна менән Флүр Шәйхуллин һәм Хәсибә менән Фәнүс Ғаязовтың өйҙәре «Өлгөлө йорт» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды. Сараны ойоштороусылар үҙҙәренең юбилейҙарын билдәләгәндәрҙе лә онотманы. Һәр береһенә йылы һүҙҙәр әйтелде, иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды. Мәҫәлән, сирек быуаттан артығыраҡ тимер юлында эшләгән Анархана Ҡадир ҡыҙы Ғарипова менән Алина Сафуан ҡыҙы Зәкирйәнова үҙҙәренең 75 йәшен май айында билдәләһә, 23 йыл бухгалтер вазифаһын башҡарған Әнисә Хәйрун ҡыҙы Мөхәмәтдинова иҫтәлекле байрамын 21 августа үткәрә. Ғүмерҙәренең ете тиҫтәһен үткән Фәнүзә Ғәҙел ҡыҙы Бикчәнтәева һәм Дәмфирә Ғәҙелгәрәй ҡыҙы Вилданова, 65 йәштәрен тултырған ирле-ҡатынлы Зәбир Зәкир улы менән Фәрүзә Хәмзи ҡыҙы Хәйретдиновтар, алты тиҫтәһен түңәрәкләгән Флүсә Рәис ҡыҙы Сафина ла район һәм ҡала етәкселәренән, күрше-күләндәренән ихлас ҡотлауҙар ҡабул итте.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Күмәкләгән_–_яу_ҡайтарған&oldid=511511"


Әсәйемдең әхирәттәре араһында Анна Прокофьевна һәр саҡ оҙон еңле кейем кейеүе менән айырылып торҙо, хатта йәйҙең тынсыу көндәрендә лә уны ҡыҫҡа еңле күлдәктә күргәнем булманы. Кейем аҫтында ул төҫө уңған күкһел дүртмөйөш - немец концлагеры тураһында хәтергә төшөрөүсе һандарҙы ҡаплаусы татуировкаһын йәшерә. Ғүмеренең ул осоро тураһында һөйләргә яратманы, әммә ҡайһы ваҡыт хәбәрендә быға ниндәйҙер ишара һиҙелә ине: "Нисек кенә булмаһын, мин үҙемә иҫән ҡалырға тейешмен, тип ҡабатланым һәм иҫән ҡалдым!"\nҮткән йыл Франкфурттан Мюнхенға барған юлда беҙҙең поезд Бавария ҡаласығының күркһеҙ генә бер платформаһында ике минутҡа туҡталып ҡалды. Башҡа пассажирҙарҙың йөҙөндә бер тойғо ла сағылмай, ә минең тыным ҡыҫылды - поезд нацистар Германияһының тәүге һәм төп концентрация лагерҙарының береһе - Дахау эргәһенән үтеп бара. Уның ғазаптарын үҙ иңенд ә кисергән сирек миллион әсирҙәрҙең 70 меңе үлтерелә.\nБөгөн бөтә донъя буйынса фашист лагерҙары әсирҙәрен азат\nитеү көнө билдәләнә. 61 йыл элек союз ғәскәрҙәре Бухенвальд һәм Дора концлагерҙары тотҡондарын ҡотҡара. Лениндың тыуған көнөндә Заксенхаузендағы, апрелдең һуңғы ике көнөндә - Дахау\nһәм Равенсбрюк тотҡондары азат ителә. Бухенвальд концлагерының мемориаль комплексында йыл һайын һәләк булған һәм тере ҡалған әсирҙәрҙең туғандары, яҡындары яндырылған кешеләрҙең көлө һаҡланған ҡара мәрмәр һауыт эргәһенә килеп тын ҡала.\nГермания һәм уның оккупацияһындағы илдәр территорияһында\n14 меңдән ашыу концлагерь, гестапо төрмәләре һәм гетто эшләй. Ғүмере бер йылдан кәмерәк тәшкил иткән бер тотҡон нацистарға мең ярым рейхсмарка таҙа табыш алып килә. Был лагерь ҡапҡаларын "Һәр кемгә - үҙенеке", "Эш беҙҙе ирекле итәсәк", "Бында ингән һәр кем өмөтөңдө ҡалдыр" тигән яҙмалар\n"биҙәй". Икенсе донъя һуғышы йылдарында донъяның 24 иленән 18 миллион кеше үлем лагерҙары аша үтә, уларҙың биш миллионы - Советтар Союзы граждандары. Дөйөм алғанда, лагерҙарҙа 12 миллиондан ашыу кеше үлтерелә һәм һәләк була. Равенсбрюкта ғына күмәк кешене юҡ итеү камераларында һәм крематорийҙа ағыу һәм бактериялар ярҙамында йөҙ меңгә яҡын ә сирҙең ғүмере ҡыйыла. "Үлем фабрикаларының" иң ҙурыһы - Освенцим - Польшаның Краков ҡалаһы эргәһендә фашистар тарафынан 1941 йылда төҙөлә. Дүрт йыл эсендә фашистар бында дүрт миллионға яҡын кешене юҡ итә. Ҡыҙыл Армияның беренсе ук раин фронты һалдаттары Освенцимды азат иткәндә, ни бары 3 790 кеше генә тере ҡалған була, уларҙың 158 - е - совет граждандары.\nБыл кешеләрҙең ҡырҡ йылдан ашыу аңлатып булмай торған ғәйеп тойғоһо менән йәшәүҙәре аяныс. Был турала Анна Прокофьеваның да әйткәне булды кеүек: " Үҙебеҙ хужа булмаған\nүткәнебеҙ өсөн оялырға өйрәттеләр". Концлагерь тамуғы аша үтеүселәрҙең береһе, яҡташыбыҙ, ветеран - нефтсе Филипп Бровко "РГ" хәбәрсеһенә түбәндәгеләрҙе һөйләй: "Беҙҙең ауылдан Освенцимға егерме кешене алып килделәр - икәүебеҙ генә тере ҡалдыҡ. Быны йәшәү тип атауы ҡыйын. Иртә барактарҙан мәйеттәрҙе алып сығыуҙан башлана. Йәкшәмбене ҡотобоҙ осоп көтәбеҙ. Был көндө фашистар медицина тикшереүе үткәрә: хәлһеҙҙәрҙе крематорийға оҙаталар. Башта бары тик\nашау тураһында ғына уй. Бер йылдан беҙҙе тағы ла тауар поезына тейәп Бухенвальдҡа ебәрҙеләр. Американдар азат итте" . Статистика аяуһыҙ - фашистар әсирлеккә ҡыуып алып киткән һәр ун баланың береһе генә иҫән ҡала. Ә улар кисергән фажиғә тураһында иҫтәлек Рәсәй йәмғиәтендә ун биш - егерме йыл элек\nкенә реабилитация үтте. Әйткәндәй, был да бик ҙур ауырлыҡта р аша башҡарылды. Ватанға хыянат темаһына килгәндә зомбиға әүерелгән йәмғиәтебеҙ ҡамауҙа ҡалған территорияла йәшәүсе\nхалыҡ алдына концентрация лагерына барырғамы - юҡмы тигән һайлау ҡуйылмағанын онотто, күрәһең. Балалар тураһында әйтеп\nтә тораһы түгел.\nНацистарҙың яуызлығы тиңе булмаған ҡыйыулыҡтар өлгөһөн барлыҡҡа килтерә. Уларҙың береһе билдәле шағир Муса Йәлил. К онцлагерҙа ул фашистарға ҡаршы ойошма төҙөүгә ирешә һәм 44 - се йылдың авгусында язалап үлтерелә. Яҡташыбыҙ Вәли Бикташев Дахауҙа геройҙарса иҫән ҡалыуға ирешә, һуңынан ул\n"Беҙ үлемдән олораҡ" тигән китабын яҙа. "Иртәнге аш булмай\nторғайны, - тип һөйләй "БАШвестЪ" хәбәрсеһенә Вәли Бикташев . - Төшкө аш урынына бер сүмес шалҡан өйрәһе, унда бармаҡ\nбашындай бер нисә картуф йөҙөп йөрөй. Кисен - "туҡлыҡлы аш" : 150 грамм эрзацикмәк һәм ҡайһы ваҡыт 30 грамм сыр йәки эрзацсыр". Ул ике тапҡыр лагерҙан ҡаса, әммә уңышһыҙ. Американдар Дахау концлагерын азат иткәндә, унда ни бары 30 мең әсир ҡалған була.\nБөгөн концлагерҙарҙың элекке тотҡондары Рәсәйҙең һәр бер\nтөбәгендә йәшәй, уларҙың һаны төрлө урында - төрлөсә - 300 кешенән 3000 кешегә тиклем. Фашист лагерҙарынан тере ҡайтҡан рәсәйлеләрҙән бөгөн Башҡортостанда 500 - гә яҡын элекке әсир иҫән, фашизмдың бәләкәй тотҡондарының һаны ла шу л тирәһе.\n2000 йылдың август айында Германияла "Хәтер, яуаплылыҡ һә м киләсәк" Фонды эшләй башланы. Ул "Өсөнсө рейхтың" элекке әсир эшселәренә компенсация түләргә тейеш. СССР территорияһында компенсациялар түләү өсөн Рәсәй, Белоруссия һәм Украинаға ярты миллиард евро тапшырылды. 200 меңгә яҡын рәсәйле Германия фондынан аҡсаны беренсе этапта алды. Үткән февраль айында Рәсәйҙең 77 төбәгендә 8,3 милилон евро күләмендә сираттағы транш түләүҙәре башланды. Был аҡса\nнацизм ҡорбандары булған 10 меңдән ашыу рәсәйлегә тапшырыла. Бөгөн улар, сабый көйө генә фашизм ҡорбандарына ә йләнгәндәрҙе лә иҫәпкә алып, Германия хөкүмәтенең уларға\nматди компенсация түләү теләген аңлап ҡабул итә, әммә элекке әсирҙәрҙән "Германияға ҡарата бер ниндәй ҙә\nдәғүә белдермәүҙәре" тураһында расписка һорауҙары бер ҙә\nБыйылғы йылдың сентябрь айында немец яғынан ҡаралған түләүҙәр тамамланасаҡ. Австрия хөкүмәтенең нацизм ҡорбандарына матди ярҙам түләүҙәре кеүек үк. Башҡортостанда Австрия хөкүмәтенән компенсация алыуға 503 кеше ғариза биргән, уларҙың 197 - һе Өфөлә йәшәй.\nРәсәй ҡануниәтендә фашизмдың элекке тотҡондарына льготалар ҡаралған. Рәсәй Федерацияһының 122 - се законына ярашлы, фашист концлагерҙарының балиғ булмаған тотҡондары, и нвалидлыҡ алған хәлдә, һуғыш инвалидтарына тиңләнә һәм 2005 йылдың 1 авгусынан алып, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар кеүек үк, ай һайын 1643 һум күләмендә, инвалид\nбулмағандар - 1050 һәм 1113 һум түләү ала. Бына тыш, улар\nсоциаль хеҙмәтләндереү күрһәтеү формаһында дәүләттең социаль яҡлауына хоҡуҡлы.


15 Ғинуар 2018, 18:18\n“Йондоҙ” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә малдарҙы ҡышлатыу билдәләнгән темптарға ярашлы бара.\nХужалыҡтың һыйыр малдары ҡышҡы ябып аҫрауға сентябрь һуңында күсерелгәйне. Бынан алда ауыл хужалығы объекттарында ремонт эштәре башҡарылды. Быҙау аҙбарын тиреҫ таҙартыу транспортеры менән йыһазландырҙылар, хәҙер бында ҡул хеҙмәте аҙыраҡ файҙаланыла.\n“Йондоҙ” йәмғиәте фермаһында – 300 баш һауын һыйыры, Көршәленекендә – 205 баш йәш мал, Ясиндыҡында 90 баш ат аҫрала. Мал аҙығы етерлек күләмдә әҙерләнгән – һәр бер шартлы баш малға 31 ц аҙыҡ берәмеге тура килә. Малдар рационына фураж, бесән, сенаж һәм биоөҫтәмәләр инә.\nВетеринар-зоотехник Илһам Фәт-ҡуллин һүҙҙәренсә, малдар яҡшы торошта, улар тәрбиәле, туҡ һәм сәләмәт. Хеҙмәтсәндәрҙең эше яйға һалынған, үҙ эштәренә яуаплы ҡарай-ҙар. Дисциплина ла тейешле кимәлдә.\n10 һауынсы эшләй, уларҙың икәүһе – сменалап. Уларҙың һәр береһенең ҡарамағында 35-40-ар баш һауын һыйыры. Йыл башынан һәр бер һыйырҙан 3014 кг һөт һауып алынған. Һауынсылар Рәзимә Шакирова (йыл башынан һәр һыйыр-ҙан – 3331 кг), Лилиә Хәмиҙуллина (3184 кг) һәм Зәлифә Мөхәмәтйәноваларҙың (3166 кг) күрһәткестәре юғары. Мал ҡараусылар Илфат Ғәниев менән Фәнис Фәйзуллин да яҡшы хеҙмәт иткән.\nЙәш малдарҙың юғары артымы – быҙау ҡараусылар Мәҡсүт Һөйәр-ғолов (йыл башынан 741 г уртаса тәүлек артымы алған), Динар Һө-йәрғолов (431 г) һәм Гөлбикә Закироваларҙың (510 г) хеҙмәте.\nКөршәле фермаһы хеҙмәтсәндәре – ферма мөдире Айрат Сәләховтың, малсылар Флүр Баишев, Фәнил Ғайсин һәм Альфред Камаловтарҙың, шулай уҡ Ясин фермаһының ат ҡараусыһы Марат Сәләховтың яуаплы эшен билдәләп үтергә кәрәк.\nТағы ла шуныһы иғтибарға лайыҡ – “Йондоҙ” йәмғиәтендә йәш белгестәр: һауынсылар Ләйсән Сөләймәнова, Зилена Мофаззалова, малсы Нияз Йомағужин һәм төрлө эштәр башҡарыусы Сыңғыҙ Хәйруллин эшләй.


Яҡшембәттән – яҡшы кәйеф менән! | Йәншишмә\nЯҡшембәттән – яҡшы кәйеф менән!\nНаписал в 29 декабря 2017, 07:40\nБәй-бәй! Ҡыш бабай бүләктәрен өләшә инде әллә? Ана, тоғон күтәреп Көйөргәҙе районының Яҡшембәт мәктәбендә йөрөп ята. Приздары ла етерлек кенә күренә. Ни эшләп юлын был тарафтарҙан башлаған тиһәк, әлеге белем усағында уҡыусылар «Йәншишмә»гә күпләп яҙылған икән. 2018 йылдың ярты йыллығында 30-ҙан ашыу бала гәзитте алдырып уҡыясаҡ. Һай, афариндар!\nБына ул гәзиткә яҙылыусылар!\nҠыуаныстан ауыҙҙар йырылып, Ҡыш бабайыбыҙ менән бергәләп улар араһында отош уйыны үткәреп ҡарарға булдыҡ. Яратып уҡыйҙар, тырышалар бит, үҙҙәрен дә һөйөндөрәйек әле. Башланғыс синыф уҡытыусыһы Фәнүзә Миңлебулат ҡыҙы Хәлитова гәзиткә яҙылыусыларҙың исемдәрен йөрәк рәүешендәге ҡағыҙ киҫәгенә яҙып, стенаға элеп тә ҡуйҙы. Улар араһынан бүләк отоусыларҙы һайларға журналист булырға теләгән Аделина Арманшина, «Урал батыр» эпосының 3 мең 500 юлын яттан белеүсе Гөлгөнә Суванова һәм уҡыу алдынғыһы Азалиә Кикбаеваны саҡырып сығарҙыҡ. Иң беренсе призыбыҙ Юлиә Петроваға яҙған икән. Эй, ҡыуанды ҡыҙыҡай. Унан Руслан Фәйезов, Азалиә Кикбаева, Айбулат Бикмаев, Карина Сабирова, Динар Рахманғолов, Илнур Айҙаров, Линар Петров, Артур Искәндәров, Марсель Рәхмәтуллов, Әҙилә Вәлитова, Гүзәлиә Саттарова, Илфина Аҡкилдина, Эмиль Ғүмәров, Рәдиф Әхтәмов, Салауат Исхаҡов, Резеда Абдуллина, Гөлназ Ҡотләмбәтовалар бүләк отоп шатланды.\n«Йәншишмә»нең дуҫтары күп йыйылғайны.\n– «Йәншишмә» гәзитен бик яратабыҙ. Синыф сәғәттәрендә бергәләп уҡыйбыҙ. Уның буйынса өйгә эштәр ҙә биреп ҡайтарам. Беҙгә күберәк «Тәбиғәт мөйөшө», «Күңелдәрҙең иләҫ-миләҫ сағы» махсус биттәре, «Тәрбиә мәктәбе» рубрикаһы оҡшай, – ти башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Рузалиә Әхмәҙи ҡыҙы Айҙарова.\nФәнүзә Миңлебулат ҡыҙының да синыфы гәзит менән дуҫ булыуын яҡшы беләбеҙ. Ул алдағы көндәрҙә балаларҙа гәзит-журналдарҙы уҡыуға һөйөү уятыу маҡсатында «Йәншишмә»гә арнап уйындар, викториналар ойошторорға ла ниәтләй. Еңеүселәргә өйҙән бешереп килтерелгән тәмлекәстәр вәғәҙә итмәксе. Бик хуп!\n– Яңы йылды яҡшы кәйефтәр менән ҡаршылайбыҙ. Күптәребеҙ тырышып уҡый, матур-матур һүрәттәр төшөрә. Ә инде Карина Сабирова менән Аделина Арманшина синыфыбыҙ ғорурлығы булып тора. Бик уңған ҡыҙҙар. Аделина тәүҙә башҡорт телен белмәй килһә лә, тиҙ өйрәнде. Хәҙер, ана, нисек һөйләй, уҡый! Иншалары ла матур килеп сыға. Яңы йыл байрамын да көтөп торабыҙ инде: шиғырҙар ятлайбыҙ, йырҙар, бейеүҙәр өйрәнәбеҙ. Ҡыҙҙарыбыҙ Гөлшат Ғибәҙулла ҡыҙы Хәйбуллина етәкләгән хореография мәктәбендә шөғөлләнә. Улар район конкурстарында еңеүҙәр яулай. Хоккей командаһы ла бар. Унда егеттәребеҙ, тәүге йыл ғына шөғөлләнеүҙәренә ҡарамаҫтан, беренселекте бирмәй. Беҙ улар өсөн ҡыуанабыҙ. Киләсәктә «Салауат Юлаев» клубының алмашсылары булып үҫерҙәр, тигән өмөттә ҡалабыҙ, – ти өсөнсөләрҙең уҡытыусылары Фәнүзә Хәлитова.\nҠыш бабай Яҡшембәт мәктәбендәге уҡыу алдынғыларын да онотманы. Бишенсенән Ләйсән Әбдрәхимова, Сөмбөл Бикмаева, алтынсынан Айгизә Бикмаева, Әҙилә Вәлитова, Илдан Исламғолов, етенсенән Азамат Хәйбуллин, һигеҙенсенән Илүзә Сәлтәшева, туғыҙынсынан Динара Кинйәкәева, Әлиә Саттароваларҙың тырыш, өлгөр булыуҙарына хайран ҡалып, ҡул сабып, алҡышлап та ебәрҙе.\nАллаға шөкөр, бында балаларға уҡырға бөтә шарттар булдырылған. Түбәнге Баба, Ҡотлоюл, Көйөргәҙе, Урта Баба, Яңы Юлдан килеп уҡыусыларҙы йөрөтөргә автобустары ла бар. Теләүселәр интернатта ятып та уҡый ала. Волейбол, баскетбол, хоккей, милли көрәш секциялары ла әүҙем эшләй. Был ауылда райондағы музыка мәктәбенең филиалы ла булыуы шатландырҙы. Тимәк, ҡыҙҙар, малайҙарға ҡурай, баян, бейеү серҙәрен төплөрәк төшөнөргә лә киң юлдар асыла.\nОшондай матур хәбәрҙәр ишетеп, күңел тағы ла күтәрелеп китте. Яңы йылда ла бындай яңылыҡтарҙы күберәк булһын ине. Эт йылы һәр береһенә күтәренке кәйеф, ҡыуаныстар, уңыштар ғына килтерһен.\nГөлнур АҠҺАРОВА, Яҡшембәт мәктәбе директоры:\n– «Йәншишмә»нең барлыҡ уҡыусыларын тыуып килгән Эт йылы менән ихлас күңелдән ҡайнар ҡотлайым. Һәммәһенә лә уҡыуҙарында уңыштар, иҫәнлек-һаулыҡ теләйем. Гәзитте алдырығыҙ, уҡығыҙ. Сөнки уҡыған кеше бер ваҡытта ла юғалып ҡалмай, киң даирәле, мәғлүмәтле булып үҫә.\nРубрика: Осрашыуҙар\t| Комментировать | Permalink\n« Эт йылынан нимә көтөргә?\nБер ҙә һынатҡы килмәй »


Журналист, мөхәррир, дәүләт эшмәкәре Марат Әбүзәровтың тыуыуына – 60 йыл\n«Ғәжәйеп егет» тигән һүҙбәйләнеште юҡҡа ҡулланманым. Уны белгән, уның менән аралашып йәшәгән һәммә кеше лә был ҡылыҡһырлама менән, моғайын, килешер. Тәбиғәттән, нәҫелдән бирелгән һәләт, отҡорлоҡ, зиһен байлығы, тел байлығы Марат Әбүзәровҡа шәхес булараҡ бик тә иртә өлгөрөп, бик тә иртә юғары вазифалар биләргә ярҙам иткәндер ҙә инде.\nҮҙ ауылындағы башланғыс мәктәпте тамамлағас, Марат уҡыуын Еҙем аръяғындағы Имәндәш урта мәктәбендә дауам итә. Үтә лә зирәк, теремек үҫмер яҡшы билдәләргә генә өлгәшеп, йәмәғәт эштәрендә ихлас ҡатнашып, стена гәзитенә хәбәрҙәр яҙып, райондың «Йондоҙ», «Башҡортостан пионеры» республика гәзиттәрендә 9 йәшендә тәүге шиғырҙарын һәм нәҫерҙәрен баҫтырып, тиҙ арала күптәрҙе таң ҡалдыра.\nУҙған быуаттың 70-се йылдары ине Мараттың әҙәби ижад күгенә талпынған тәүге ынтылышы. Мин уны нәҡ шул осорҙа матбуғатта донъя күргән әҫәрҙәре аша ғына белә инем. Ә инде күҙмә-күҙ ҡарашып күрешеү 80-се йылдар аҙағында булды. Был ваҡытта инде яҡташым Башҡорт дәүләт университетында өс йыл белем алып, артабан Ленинград дәүләт университетының журналистика факультетын тамамлап, 1980 йылда Башҡортостанға төплө кадр булып ҡайтып төшә. «Совет Башҡортостаны» гәзите редакцияһында башта хәбәрсе, артабан ижтимағи-сәйәси бүлек мөдире булып эшләп йөрөгән журналисты 1982 йылда урыҫса һәм башҡортса нәшер ителгән «Ленинец»-«Ленинсы» гәзитенең баш мөхәррире итеп тәғәйенләп ҡуялар. Ә был ваҡытта Марат Әбүзәровҡа ни бары 24 йәш була.\nМинең район гәзитендә мөхәррир урынбаҫары булып эшләп йөрөгән саҡ. 1989 йылда уның тәҡдиме менән “Ленинец” – “Ленинсы” гәзитенең баш мөхәррир урынбаҫары булып эш башланым.\nӘммә Марат Тәлғәт улының урынбаҫары булып оҙаҡ эшләргә насип булманы. Илдә үҙгәртеп ҡороу һәм билдәлелек «мода»ға ингән дәүер ине. СССР тигән дәүләтебеҙ йәшәһә лә, хаким ролен үтәгән КПСС бәлтерәй башлаған саҡ. Йәмғиәттә барған ижтимағи-сәйәси ваҡиғаларҙы матбуғат биттәрендә ҡыйыуыраҡ яҡтыртыу форсаты тыуһа ла, партия әһелдәре дөрөҫлөктө өнәп етмәй ине – улар өсөн бар нәмәнең дә тыштан булһа ла матур һәм шыма булыуы шарт.\nЙәштәргә хас ҡыйыулыҡ һәм дыуамаллыҡ менән «Ленинец»-«Ленинсы» үҙ биттәрендә болғауыр замандың киҫкен проблемаларына арналған үткер мәҡәләләр баҫтыра башланы.\nАғиҙел ҡалаһында атом электр станцияһына нигеҙ һалынған ваҡыт. Уны төҙөүҙең халыҡтың һаулығы, именлеге һәм экология өсөн үтә лә хәүефле буласағы хаҡында нәҡ «Ленинец»-«Ленинсы» гәзите яҙып сыҡты. Һөҙөмтә билдәле: матбуғат көсө һәм йәмәғәтселек фекере оло төҙөлөштө туҡтатыуға иреште.\nИштуған һыуһаҡлағысын төҙөүгә ҡаршы йүнәлтелгән күләмле тәнҡит мәҡәләләре лә КПСС өлкә комитетының беренсе секретары Рефмир Хәбибуллинды сығарынан сығара – ВЛКСМ өлкә комитетының беренсе секретары Рафаэль Сафуановҡа Марат Әбүзәровты саҡыртып, уға тейешле яза бирергә ҡуша. Һөҙөмтәлә, ВЛКСМ өлкә комитеты бюроһы мөхәрриргә шелтә бирә. Әммә һуңынан үткән пленумда бер төркөм комсомол етәкселәре, Марат Тәлғәт улын яҡлап сығыш яһап, бюро язаһын ғәмәлдән сығарыуға ирешә.\n1989 йылда, сәйәсәт майҙанына талпынып килеп ингән һәм ил ҡоролошон үҙгәртеү кәрәклеген тәҡрарлаған КПСС-тың Мәскәү ҡала комитеты етәксеһе Борис Ельцинды Кремль «ауыҙлыҡларға» маташҡан мәлдә, беҙҙең гәзит уның менән интервью баҫтырып сығарҙы. Тотош бер битте биләгән был яҙма юғары власть өсөн аяҙ көндө йәшен атҡандай тәьҫир итте. Баҡтиһәң, «дыуамал сәйәсмән» тураһында яҙып сыҡҡан гәзитебеҙ илдә берҙән-бер баҫма булған икән. КПСС-тың өлкә комитеты хужаһы Р.Хәбибуллин әфәнде йәнә Р.Сафуановты саҡыртып ала ла: «Былай булмай, етте! Үҙең эштән китәһең, йә иһә Әбүзәровты ҡыуаһың!» - тип әмер бирә.\nБыл хаҡта өлкә комитетынан сираттағы мәртәбә «туҡмалып» ҡайтҡан Марат Тәлғәт улы эш аҙағында миңә үҙе һөйләне.\n- Рафаэль Мәхмүтович: «Мин Мәскәүҙәге Ижтимағи фәндәр академияһына уҡырға керергә йыйынам, шуға күрә үҙ вазифамдан ҡолаҡ ҡаға алмайым», - тине. Мин, ярай, аңлашылды, үҙем китәм, тинем дә ғариза яҙып, ҡулына тоттороп сығып киттем, - тип «өҫтә» булған күңелһеҙ һөйләшеүҙе бәйән итте ул.\nЕгет һүҙе бер була. 1989 йылдың июнь айында Марат Тәлғәт улы гәзиттән китте... Дөрөҫөрәге, китергә мәжбүр булды. Ете йыл буйы баш мөхәррир вазифаһын башҡарған, артабан да матбуғатта ең һыҙғанып эшләрлек булдыҡлы журналисты ВЛКСМ өлкә комитеты аппаратына эшкә күсерҙеләр.\nЭйе, үҙ заманыңдың ҡыйыу ҡәләм оҫтаһы булыу, дөрөҫлөктө яҙыу ғүмер баҡый властар тарафынан хупланмаған һәм хуп-ланмай ҙа. Һәр дәүерҙә журналистарҙың, урыҫ әйтеменсә, һыуҙан шымыраҡ, үләндән түбәнерәк булыуы хуп күрелә. Әммә был аҙымға барыу - үҙ намыҫыңа төкөрөү тигән һүҙ. Ысын журналистар ғына, власть алдында аумаҡайланмай, үҙ позицияһында ҡала белә. Марат Әбүзәров та үҙ иманына, үҙ йәшәү принциптарына тоғро ҡалды һәм намыҫлы ҡәләм оҫтаһы булып танылды.\nУның был профессиональ һәм кешелек сифаттары Башҡортостандың Юғары Советы Президиумы Рәйесе итеп Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимов һайланғас, 1990 йылда матбуғат хеҙмәтен булдырғанда бик тә кәрәк булды. Һәр эште юғары сифат менән тиҙ арала атҡарып ҡуйған, урыҫ һәм башҡорт телдәрен берҙәй яҡшы белгән әҙерлекле белгес, артабан президент институты индерелгәс тә, алмаштырғыһыҙ матбуғат етәксеһе булып эшләне. Тәүге Президенттың матбуғат буйынса төп ярҙамсыһы булыу, әлбиттә, һәр кемгә тәтемәй. Был яуаплы вазифаны Марат Тәлғәт улы Әбүзәров юғары кимәлдә башҡарып, республика етәкселеге һәм матбуғат хеҙмәткәрҙәренең ихтирамына лайыҡ булды.\nКүп мәсьәләләр буйынса хәбәрҙар, төплө белемле булыуы, киң күңеллелеге, эскерһеҙлеге һәм ябайлығы менән дә ҙур абруй ҡаҙанды ул. Ихлас әңгәмәсе лә, көләмәстәр оҫтаһы ла, йыр-моңдо яратҡан музыкант та ине ул. Кемгә генә ярҙам итмәне: туғандарына ла, һабаҡташтарына ла, ҡәләмдәштәренә лә. Шуға уны барыһы ла яратты, хөрмәт итте, «О-о, беҙҙең Марат шәп егет бит ул!» - ти торғайны яҡташтарым, уның менән ғорурланып.\n- Әбүзәров кеүек һәр нәмәгә маһир егеттәрҙе «штучный товар» тиҙәр, бик һәләтле журналист ине, - тип иҫтәлектәре менән уртаҡлашты күренекле дәүләт эшмәкәре Урал Насир улы Бакиров.\nҒаиләһенән дә уңды Марат Тәлғәт улы. Оҙаҡ йылдар «Һәнәк» журналы редакцияһында һәм артабан дәүләт хеҙмәтендә эшләгән хәләл ефете Лилиә Фаяз ҡыҙы (күренекле шағирә Таңһылыу Ҡарамышеваның бер туған һеңлеһе) менән Гөлназ исемле ҡыҙ үҫтерҙеләр. Ояһында ни күрһә, осҡанында шул булыр, тиҙәр бит: журналистар ғаиләһендә тәрбиәләнгән бала, Башҡорт дәүләт университетында белем алып, ата-әсәһе юлын дауам итте. Гөлназ Марат ҡыҙы байтаҡ йылдар инде Башҡортостан Республикаһының Милли банкында матбуғат хеҙмәтенә етәкселек итә. Матур ғаилә ҡороп, ул һәм ҡыҙ тәрбиәләйҙәр, хаҡлы ялдағы Лилиә Фаяз ҡыҙы иһә бөгөн – ейән-ейәнсәре өсөн өлтөрәп торған бәхетле өләсәй.\nМарат Әбүзәров дәүләт эшмәкәре булып танылһа ла, нисек кенә булмаһын, ғүмере буйы ижад кешеһе булып ҡалды. Ул - байтаҡ шиғырҙар һәм сәсмә әҫәрҙәр авторы. Әммә баҫалҡылығы арҡаһында уларҙы бергә туплап, китап итеп нәшерләү тураһында уйламаған, күрәһең. Хәйер, ваҡыты ла булмағандыр инде – дәүләт хеҙмәте електе ныҡ һура бит ул.\nӘ бына «Ыҙан» пьесаһы хаҡында айырым әйтеп китергә кәрәк булыр. Бер көндө ул миңә шылтыратып:\n- Сәләм, Нияз! Беләһеңме, мин бер сәхнә әҫәре яҙып ташланым бит әле, - тине көр тауыш менән. – Шуны тиҙҙән Стәрлетамаҡ театры ҡуясаҡ.\n- Ҡотлайым, Марат! –тинем мин, ихлас шатланып.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙең уй-ниәт тормошҡа ашманы. Ҡапыл сирләп китеп, 1996 йылдың 21 июлендә талантлы журналист, дәүләт эшмәкәре, ВЛКСМ-дың XX съезы делегаты Марат Тәлғәт улы Әбүзәровтың йөрәге тибеүҙән туҡтаны...\nМарат Тәлғәт улының тәүге хәтер кисәһен Лилиә Фаяз ҡыҙының тәҡдиме менән 1998 йылда Стәрлетамаҡ театрында үткәрергә булдыҡ. Халҡыбыҙ өсөн үтә лә мөһим ер һәм тел мәсьәләләрен күтәргән «Ыҙан» спектаклен йәнә сәхнәләштереүҙәрен үтендек. Рәхмәт театр етәкселегенә – һүҙебеҙҙе кире йыҡманылар.\nТанылған яҙыусы, публицист Ғәзим Шафиҡов, был пьесаны уҡып сығып, «Ыҙан»ға юғары баһа бирә һәм «башҡорт әҙәбиәтенә аяҡ баҫҡан йәш драматургтың баҡыйлыҡҡа бик тә иртә күсеүенә» ҙур үкенес белдерә.\nҒүмер юлын, гүйә, ярһыу атта елдереп үткәндәй, үҙ артында яҡты эҙ ҡалдырған, халҡы өсөн янып йәшәгән, зат-зәүеренең шөһрәтен күтәргән талант эйәһенә ошо көндәрҙә 60 йәш тулған булыр ине. Ҡыҙғаныс, әлбиттә: аҫыл таштай ир-уҙамандарҙы үҙ ваҡытында ҡурсалай ҙа, баһалай ҙа алмайбыҙ, хатта был хаҡта уйлап та бирмәйбеҙ... Ә бит илебеҙ, ҡәүемебеҙ бөгөн шундай булдыҡлы бөркөт-азаматтарға бик тә мохтаж.\nӘммә шуныһы хаҡ: башҡорт халҡының арҙаҡлы шәхестәре исемлегендә Марат Тәлғәт улы Әбүзәров лайыҡлы урын биләп тора һәм торасаҡ та. Кескәй генә Таш-Аҫты ауылында тыуып-үҫеп, ҙур дәрәжәләргә ирешкән һәм Башҡортостанын, ғәзиз халҡын данлаған Уҡлыҡаялай ғорур затты онотоу мөмкин түгел.


Наҙгөл Отузова «Балалар Евровидениеһы»н яулай\n3 Апрель 2018, 19:41\nБеренсе каналда «Голос.Дети» шоуында ҡатнашҡан яҡташыбыҙ Наҙгөл Отузова «Балалар Евровидениеһы» музыкаль конкурсының беренсе милли һайлап алыу турында сығыш яһай. Бәйге Мәскәүҙә уҙа.\n«Мин унда күптән ҡатнашырға теләй инем, ләкин, һайлап алыу турында ҡатнашыу өсөн автор йырын башҡарыу төп шарт булғанлыҡтан, килеп сыҡманы, сөнки ундай йырым юҡ. Быйыл ойоштороусылар ҡағиҙәләрҙе бер аҙ йомшартты һәм теләгән әҫәрҙе башҡарырға рөхсәт итте. Миңә, «Голос» проектындағы кеүек үк, «Адажио»ны башҡарырға тәҡдим иттеләр, мин шулай эшләнем дә», – тине Наҙгөл.\nУның һүҙҙәренсә, ошо ике проект бер ваҡытҡа тура килмәгәнлектән, ул барыһына ла өлгөргән. «Евровидение» конкурсының һайлап алыу турында Беренсе каналдағы кеүек үк тулҡынланған. Ләкин майҙансыҡтағы тыныс мөхит, иғтибарлы жюри ағзаларын һәм конкурсанттарҙы күргәс, тиҙ генә тынысланған.\n«Судьяларҙың күҙҙәренә ҡарап йырлауы еңелерәк булды. Өҫтәүенә бында «Голос.Дети» проектынан күп кенә ҡатнашыусыларҙы осраттым», – ти Наҙгөл.\nУл – Башҡортостандан берҙән-бер ҡатнашыусы. Ҡыҙыҡайҙың киләһе турға үтеү-үтмәүе гала-концертта, 5 апрелдә, билдәле була, әлегә иһә ул буш ваҡытында конкурсты ойоштороусылар үткәргән оҫталыҡ дәрестәренә йөрөй.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, йома, 6 апрелдә, Беренсе каналда Наҙгөлдөң остазы – Баста командаһы сығыш яһай. Киске 10-сы яртыла тамашасылар ҡыҙыҡай артабан сығыш яһармы, юҡмы икәнлеген белә ала.\nЭльмира Сабирова. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы.


«Инвестиция сәғәте» сиктәрендә ауыл хужалығы проекттары ҡаралды - Правительство Республики Башкортостан\n«Инвестиция сәғәте» сиктәрендә ауыл хужалығы проекттары ҡаралды\n7 мартта Республика Йортонда Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров «Инвестиция сәғәте» форматында сираттағы ултырыш үткәрҙе. Унда Башҡортостан Хөкүмәте ағзалары, министрлыҡ һәм ведомство етәкселәре,ҡала-район хакимиәте башлыҡтары ҡатнашты.\nУлтырышта ауыл хужалығы тармағына ҡараған эре проекттар ҡаралды.\nМәҫәлән, Илеш районындағы «Урожай» тоҡомсолоҡ заводы базаһында һөтсөлөк компексы төҙөү. Заводтың генераль директоры Айҙар Мөхәрләмов әйтеүенсә, проект һыйырҙар малы өсөн каркас өс һарай һәм һөт һауыу залын төҙөүҙө күҙаллай. Заманса төҙөлөш конструкциялары район биләмәһендә урынлашҡан предприятиеларҙың береһендә әҙерләнә. Комплекстың проект ҡеүәте – йылына 13 мең тонна һөт. Инвестицияның дөйөм күләме – 500 млн һум.\nБашҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры вазифаһын башҡарыусы – Ауыл хужалығы министры Илшат Фазрахманов әйтеүенсә, был проект – республика инвесторҙары әүҙемлеген сағылдырыусы матур миҫал. Проект концепцияһына ярашлы, төҙөлөштә заманса технологиялар ҡулланыу күҙаллана. Эштең күп өлөшөн урындағы эшҡыуарҙар тормошҡа ашырырға әҙер.\nРадий Хәбиров проектты тормошҡа ашырыу, ярҙам итеү юлдарын ентекле өйрәнергә һәм сираттағы ултырыштарҙың береһендә аныҡ тәҡдимдәр нигеҙендә уны яҡларға кәрәк тине.\nИкенсе проект – Асҡын районында рапс һәм бөртөклө культураларҙы үҫтереү һәм эшкәртеү буйынса комплекс төҙөүҙө күҙаллай.\nБеренсе этапта инвестор орлоҡ эшкәртеү һәм үҫемлек майы етештереү буйынса завод төҙөргә нийәтләй. Артабан орлоҡ һаҡлау өсөн элеватор төҙөү һәм предприятиены сыймал менән тәьмин итеү өсөн рапс һәм бөртөклө культуралар үҫтерә башлауҙы планлаштыра. Инвестицияның дөйөм күләме – 1,2 млрд һум.\nӘлеге ваҡытта инвестор тарафынан өҫтәмә аҡса йәлеп итеү варианттары өйрәнелә.\nТөбәк етәксеһе Башҡортостан Хөкүмәтенә, билдәләнгән графикка ярашлы эш башланһын өсөн, инвесторға банк ойошмалары менән хеҙмәттәшлек юлдарын нығытырға ярҙам итергә ҡушты.


Ут-ялҡынға ҡаршы атлай улар\n29 Апрель 2019, 14:58\nКөслө, ҡыйыу йөрәкле ир-егеттәр көн һайын еңел булмаған хеҙмәтен башҡарып, ут-ялҡынға ҡаршы атлай, кешеләр ғүмерен ҡотҡара.\nРайонда янғындарға бәйле хәл киҫкен тора, йыл башынан ғына 49 янғын сыҡҡан, былтыр шул уҡ осорҙа 15 осраҡ теркәлгән. Йорт-ҡуралары янып, биш кеше һәләк булған. Ут сығыуҙың сәбәптәре булып, элеккесә, электр ҡорамалдарының төҙөк булмауы, ут менән һаҡһыҙ эш итеү, мейестән файҙаланғанда ҡағиҙәләрҙе боҙоу, сүп-сар һәм ҡоро-һары яндырыу тора.\n- Беҙҙең янғын һағы часында 27 кеше хеҙмәт һала, - ти 62-се янғын һағы етәксеһе Венер Арыҫланов. – Коллективта башлыса ун биш йылдан ашыу эшләгән янғын һүндереүселәр хеҙмәт һала. Олег Корнев, Владислав Метелев, Азамат Яхин, Рим Ибраһимов, Фәрит Әхмәтов, Владимир Петров, Оксана Мисерева, Алексей Смоленко, Александр Чистяков, Юрий Малышев үҙ белемен һәм тәжрибәһен йәш быуын менән бик тел әп уртаҡлаша. Венер Харисов, Илгиз Сафин, Илмир Миңлебаев, янғын һағы элемтәһе диспетчеры Алина Рәхмәтуллина ла тырышып хеҙмәт һала. Һөнәри бурыстарын намыҫлы башҡарыуҙан тыш, улар подразделениеның йәмәғәт тормошонда һәм спорт сараларында әҙүем ҡатнаша. Етәксе урынбаҫары Илгиз Сәлимов, отделение командирҙары Фларит Хәбибов, Юрий Дергунов та маҡтау һүҙҙәренә лайыҡ.\nЯнғын һүндергәндә һәм ҡаза күреүселәрҙе ҡотҡарғанда техниканың төҙөк булыуы бик мөһим. Янғын часының төп автопаркы күптән яңыртылмаһа ла, шоферҙар Тимур Хажиев, Фәрхәт Хәлиуллин, Рәфис Еникеев, Александр Марченко тырышлығы менән янғын һүндереү машиналары һәр ваҡыт әҙерлек һыҙығында.\nВетерандарыбыҙ исеменә лә ихлас теләктәр еткерге килә. Һеҙ еңел булмаған хеҙмәтебеҙҙә беҙҙең өсөн ныҡлы һәм ышаныслы терәк. Беҙ Андрей Евграфович Столбов, Фларит Фуат улы Насибуллин, Людмила Николаевна Гапонова, Мәхмүт Ғаблатип улы Арыҫланов, Альберт Абдулла улы Батыршин, Иван Николаевич Овчинников, Михаил Константинович Бабченко, Фердинанд Райнольдович Вайнц кеүек остаздарыбыҙ менән сикһеҙ ғорурланабыҙ.\nЫсын күңелдән подразделениеның шәхси составын, ветерандарҙы һөнәри байрамыбыҙ менән ҡотлайым, ныҡлы сәләмәтлек, ғаилә бәхете, именлек һәм, әлбиттә, игелекле эшебеҙҙә уңыштар теләйем.


Иҫке Монасип ауылы тарихы\nИҫке Монасип ауылы тарихы(2019 йылдың 6 июлендә “Һаумыһығыҙ ауылдаштар!” байрамында һөйләнгән докладтан)\n1 Ауылға нигеҙ һалыныу\n2 Аралар тарихы\n3 Ауылдың совет осорондағы тарихы\n4 Ауылда мәғәриф эшенең ойошторолыуы\nАуылға нигеҙ һалыныу[үҙгәртергә]\nИҫке Монасип ауылында ҡарағай-ҡыпсаҡ ырыуы башҡорттары йәшәй. Иҫке Монасип ауылы халҡы 1669 йылда, унан да алдараҡ уҡ Һарт ауылы булып хәҙерге Мишәр (Яңы Монасип) ауылы ултырған туғайҙа йәшәгән. Ул ваҡытта Ағиҙел йылғаһы һыуының йырҙаһы тар булыу сәбәпле, ташҡын ваҡытында тәпәш ярлы туғайҙарҙы һыу баҫа торған булған.\nЙылдар үтеү менән Ағиҙел ярҙары һыуҙан ашалып киңәйгән. Ауыл халҡы ла күбәйгән, йорттар төҙөү өсөн ер етмәй башлай. Шуға күрә Һарт ауылы халҡы Үрге туғайҙан (хәҙерге Мишәр ауылы ултырған туғай элек шулай аталған) Ҡарағай туғайына (ауылдың хәҙерге урыны) күсенеп ултырған.\nШул ваҡыттағы мәсет йортон да үҙҙәре менән күсереп алып килеп , хәҙерге урынында күтәргәндәр.Ул осорҙа ауылдың имамы Буран Йылҡыбай улы булған, Рахманғол Яҡшыбаев – йорт старшинаһы, Шаһиәхмәт Хоҙайбиргәнов – сәркәтибе булған. Ауылдың төп халҡының яңы урынға күсенеп ултырыуы 1817 була.\nҠулъяҙма шәжәрәләрҙән күренеүенсә, 1817 йылғы мәғлүмәттәр буйынса, Буран Йылҡыбай улы 57 йәштә, улы Ишемғужаға – хәҙерге Ишемғужиндар, Бурановтар, Көнәфиндәр, Абдуллиндарҙың олатаһы - 27 йәш. Хәҙерге Әмирхановтар, Ғәлиндар, Ишмурзиндарҙың олатаһы Мөхәмәтғәле Рәхимовғолов 41 йәштә.\nБаймурзиндар, Юлдашевтарҙың олаталары Юлдаш Ҡужағоловҡа 55 йәш. Ҡужағол – Вәлиев Вара ағайҙың олатаһы. Хоҙайбиргән Ишҡоловҡа 32 йәш, улы Шаһиәхмәткә 5 йәш (ул һуңынын йорт старшинаһы була, Хоҙайбиргәновтар, Биргановтарҙың олатаһы).\nӘюповтарҙың олатаһы Әюп Ишимбәтовҡа – 24 йәш. Йомағужа Ишҡоловҡа 40 йәш, уның улы Исламбайға 7 йәш була. Исламбай ауылына уның исеме бирелгән булырға тейеш. Исламбай Йомағужин 1828-1829 йылдарҙа урыҫ-төрөк һуғышында ҡатнаша. Һуғыштан ҡайтҡас Исламбай ауылына нигеҙ һала.\nАғиҙелдең уң яҡ яры туғайында Йылҡыбай Буранбаевтың ағайы Яҡшыбайҙың ейәндәре нигеҙ ҡора (Рахманғолға 31 йәш, Муллағолға 32, Йомағолға 23 йәш була). Монасип Юлдашбаевҡа 63 йәш, уның улы Исмәғилгә - хәҙерге Исмәғилевтарҙың олаталарына – 22 йәш була.\n1806-1807 йылдарҙа рус-прусс- француз һуғышында Иҫке Монасиптан зауряд-есаул Рахманғол Яҡшыбаев, рядовойҙар Хоҙайбирҙе Ишҡолов, Зиянғол Туғыҙбаев, Иҫәнғол Ишембәтовтар ҡатнашҡандар.\nМонасиптан Беренсе бөтә донъя һуғышында ҡатнашҡан Ҡотлобаев Шәкир ситенән көмөш менән ялатылған Георгий тәреһе ордены һәм башҡа миҙалдар (аслыҡ йылдарында әбейе миҙалдарын аҙыҡ-түлеккә алмаштырған) менән бүләкләнгән. Буранов Сәғит һәм Засов Евсий күп миҙалдар менән бүләкләнгәндәр.\nАуылда бер төрлө фамилиялы кешеләр күбәйгән. Шунлыҡтан ололар кәңәшләшеп, ауылды араларға бүлгәндәр һәм һәр береһенә исем ҡушҡандар. Бының өсөн бер баш малды һуйғандар һәм өлөшләп бүлеп таратҡандар.\nБаш һөйәген алғандар- бүкән баш, елкә һөйәгенән өлөш алғандар –сәкәш, эс ҡарынын алғандар – сәрмә булып киткәндәр. Ә ҡалғандарға малдың күҙе эләккән.\nКүҙ кепсәндәп торғас, уларға кепестәр тип әйткәндәр. Улар үҙҙәре айырым, йылғаның икенсе яғында йәшәгәндәр. Ауылдың артындағы тауҙы ла Кепес тауы тип йөрөтәләр. Хәҙерге көндә -Кепес яғында 2 урам бар. Үҙәк урам Кепес, аҫтағы урам Суҡтал тип атала. 58 өй бар. Бөтәһе 198 кеше йәшәй.\nТимер ауылынан күсеп килеүсе Көҫәпҡоловтар - ҡушыҡ; Аллабирҙиндар һәм Дәүләтбирҙиндар – шаҡым (Шахморат олаталарының исемдәре ҡыҫҡартып алына) була.\nРахманғоловтар – сәкәш; Баймурзиндар һәм Юлдашевтар – ҡыҙылбаш; Газиндар – ҡалмыҡ; Атауллиндар, Көнәфиндәр, Ишемғужиндар, Бурановтар – бүкәнбаш; Исмәғилевтар –сәрмә; Хәлитовтар һәм Әмирхановтар –тауым (?); Вәлиевтар – ҡара табан; Ҡарағоловтар – көшөл; Ҡотлобаевтар – бешкәк; Хоҙайбиргәновтар - өшә; Муллағоловтар, Йомағоловтар, Бикмәтовтар – кепестәр.\nКепес һүҙенең икенсе мәғәнәһе лә бар: төрки теленән “бейек булмаған текә ярлы тау” тигәнде аңлата.\nАуылдың совет осорондағы тарихы[үҙгәртергә]\nАуыл тарихы ил тарихынан айырылмай. Бөйөк Октябрь революцияһынан һуң иң ауыр һәм ҡатмарлы бурыстарҙың береһе булып ваҡ крәҫтиән хужалыҡтарын эре коллектив хужалыҡтарға берләштереү тора. 1929 йылдың март башында Бөрйән улусы Аралбай ауыл советының Иҫке Монасип ауылында ҡортсолоҡ артелен ойоштороу эше башлана.\nАртелдың рәйесе һәм кассиры вазифаһын Аралбай ауыл советы рәйесе Буранов Нәжмитдин алып бара. Ҡортсолоҡ артеленә “Маяҡ түбә” исеме бирелә.\n1929 йылда бөтәһе 14 хужалыҡ була: Рәхмәт һәм Афзал Баймырҙиндар, Зата һәм Йосоп Юлдашевтар, Хәсән Ғәзизов, Моратша Ғиззәтуллин, Мөхөмәтдин Әмирханов, Моталлап һәм Шәрифулла Хәлитов, Йыһанур һәм Зәбир Газиндар.\nПартия ҡарарына ярашлы “Маяҡ түбә” артеле нигеҙендә Иҫке һәм Яңы Монасип, Тимер, Аралбай ауылдары крәҫтиәндәре колхозға берләшәләр һәм ул “Монасип промколхозы” исемен йөрөтә. Тәүге етәксеһе Өмөтҡолов Нөғәмән, сәркәтибе Баймурзин Афзал була. Артабан Зата Юлдашев, 1931 йылдан Рәхмәт Баймурзин колхоз рәйесе итеп һайланалар.\nҮтәбаев Фәхретдин, Бикмәтов Рәшит, Буранов Моталлап, Әхтәмов Сабирйән төрлө етәксе вазифаларҙа эшләп, колхозды нығытыуға тос өлөш индерәләр.\nЛәкин тыныс тормош фашистик Германияның мәкерле һөжүме менән өҙөлә. Ҡорал тота алырлыҡ ир-егеттәр фронтҡа китә. 1941 йылдың декабрендә иң яҡшы ат һәм сбруялар Башҡорт атлы кавалерия дивизияһын төҙөү өсөн оҙатыла.\nАуылдың төп эшсе көсө булып ҡатын-ҡыҙҙар һәм үҫмерҙәр, тартыу көсө булып үгеҙҙәр, хатта һыйырҙар ҡала. Ул ваҡыттарҙағы тыл хеҙмәтсәндәренең хеҙмәтен һуғыш яланындағы батырлыҡҡа тиңләргә мөмкин.\nБына уларҙың ҡайһы берҙәре: Бикмәтова Ғәлимә, Газина Хөмәйрә, Көнәфина Зәбирә, Ишемғужина Мәрғиә, Көнәфина Мәрзиә, Муллағолова Бибикамал, Буранова Зәбирә, Буранова Ғилмияза, Ишемғужина Маһира, Йомағолова Мәрйенбикә.\nҮҫмер егет һәм ҡыҙҙар: Муллағолов Хәкимйән, Рахманғолов Рәмзи, Муллағолова Фәхерниса, Муллағолова Хаят, Ишемғужин Рәхимйән балалыҡтан сығып та өлгөрмәй ауыр эшкә егеләләр.\nБөйөк Ватан һуғышына ауылыбыҙҙан 72 кеше фронтҡа китә, шуларҙың 42-һе яу яланында ятып ҡала, тик 30 һалдат ҡына ауылына әйләнеп ҡайта. Тере ҡайтҡандар араһынан Әхмәтшәриф Сәғитов ике “Дан” ордены кавалеры. Фронтовиктар ауыл һәм колхоз тормошон яҡшыртыу өсөн эшкә егеләләр.\n1950-се йылдарҙа колхоздарҙы эреләтеү башлана. 1951 йылдың март айында “Партизан”, “Маяҡ”, “К. Маркс” колхоздарын берләштереп, Сталин исемендәге колхоз ойошторола, колхоз рәйесе Әхмәт Уразаев, парторгы Халиҡ Буранов була. Колхоз үҙәге Яңы Монасипҡа күсерелә.\nШул йылдарҙа районда тәүге трактор һәм машиналар күренә башлай. Тәүге механизаторҙар Нурмөхәмә, Сөләймән һәм Ниятша Муллағоловтар, тәүге шофер Можаһитдин Буранов була.\nКолхоз етәкселәре булып 1955-1959 йылдарҙа Рәхмәт Баймырҙин, 1965-1974 йылдарҙа Рәмзи Рахманғолов эшләй. Артабан был яуаплы эште Ғилман Сәфәрғәлин, Әхәт Буранов, Әхтәм Муллағоловтар алып бара, улар колхозды районда иң алдынғылар рәтенә алып сығалар. Яуаплы эштәрҙә эшләүсе Буранов Хәлиҡ, Буранов Әхәт, колхозды үҫтереүгә күп көс һалалар.\nКолхозда ал-ял белмәй эшләгән:\n*алдынғы механизаторҙар: Көнәфин Фәрит, Муллағолов Әнүәр, Бикметов Рәжәп, Хисмәтуллин Ғәфүр, уларҙан йәшерәктәр Көнәфин Наил, Муллағолов Азат, Ҡарағолов Мозафар, Буранов Фәнил;\n*шоферҙар: Көнәфин Рауил, Көнәфин Ғәфүр, Буранов Шамил, Вәлиев Зәки, Ҡыуандыҡов Рафаил, Буранов Илшат;\n*һауынсылар: Муллағолова Фәхерниса, Муллағолова Хаят, Атауллин Миҙхәт, Йомағолова Шәүрә, Көнәфина Хәҙисә, Муллағолова Лилиә, Ишморатова Флүрә, Көнәфина Мәйсәрә, Көнәфина Миңниса һәм башҡалар.\nАуылда мәғәриф эшенең ойошторолыуы[үҙгәртергә]\nОктябрь революцияһынан һуң Совет хөкүмәте мәғарифты үҫтереүгә етди ҡарай. Тик Совет власының мәктәптәр тоторға мөмкинлеге булмай, шуға ла был эште муллаларға, халыҡҡа ауҙара. Муллалар үҙ өйҙәрендә, мәсеттәрҙә мәктәптәр асып, эшкә тотона.\nБеҙҙең районда ошо күрһәтмә буйынса иң беренсе мәктәп Иҫке Монасипта асыла. Уҡытыусыһы ла, етәксеһе лә, ойоштороусыһы ла Мансур хәлфә Рахманғолов була.\nМәктәп бик тиҙ абруй ҡаҙана, башҡа ауылдарҙан да килеп уҡыйҙар. Тәүге белемде Мансур хәлфә Рахманғоловтан алған бер төркөм райондың төрлө ауылдарына уҡытыусы итеп эшкә ебәрелә.\nБер нисәһе район күләмендә етәксе булып китәләр. Бына улар: Ғизетдин һәм Шаһиғәле Муллағоловтар, Нәжметдин һәм Рәшит Бикмәтовтар, Баймырҙин Рәхмәт, Латыпов Фитрат, Йомағолов Фәсхетдин, Көнәфин Хисаматдин, Бирғәнова Кәримә һәм башҡалар.\nМансур хәлфә Рахманғолов бик уҡымышлы кеше була. Ул Көнсығыш әҙәбиәтен, ғәрәп, фарсы һәм төрөк телдәрен белгән. Күпмелер ваҡыттан һуң уға ярҙамсы итеп Сабирйән сәсәндең ҡустыһы Ғәлимйән Мөхәмәтҡоловты ебәрәләр.\n1924 йылда мәктәпкә Ихсанов Ғимат ағай килә. 1965 йылда мәктәп урта мәктәпкә әйләнә. 86 йыллыҡ тарихы булған мәктәп бик күптәргә белем һәм тәрбиә биреп, тормошта кәрәкле һөнәр алырға ярҙам итә.\nУлар араһында күп төрлө һөнәр эйәләре бар: уҡытыусылар, табиптар, ауыл хужалығы белгестәре һәм башҡалар.\nИшемғужин Самат Барый улы – нефтсе, техник фәндәр кандидаты, нефть сәнәғәтендә яуаплы урындарҙа эшләй. 22 рационализаторлыҡ тәҡдиме инглиз телендә китап булып баҫылып сыға һәм сит илдәрҙә киң ҡулланыу таба, Самат Барый улы үҙе инглиз телен бик яҡшы белә һәм шул сәбәпле сит илдәргә яуаплы командировкаларға йыш йөрөгән абруйлы белгес була.\nМуллағолов Мирза Ғизетдин улы – тарих фәндәре кандидаты, Муллағолов Марат Ғизетдин улы –РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы, БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы.\nМәктәпте тамамлаусыларҙың бик күбеһе уҡытыусы һөнәрен һайлай. Улар араһында Рәсәй Федерацияһының, Башҡортостандың маҡтаулы исемдәренә лайыҡ булғандар бихисап. Мәктәп директорҙары булып төрлө йылдарҙы оҙаҡ йылдар Хисаметдин Көнәфин, Зәки Сөләймәнов, Сәлих Дәүләтбирҙиндар һәм башҡалар эшләй. Шәмсениса Абдуллина, Надежда Альхамова, Ишемгужина Сәрүәр Барый ҡыҙы, Буранова Гәүһәр Вәли ҡыҙы, Маликова Фәниә Насип ҡыҙы исемдәрен уҡыусылары оло хөрмәт менән хәтергә алалар.\nМонасип ауылынан сыҡҡан иң беренсе табип Ғәфүров Фәүзи, артабан Йәғәфәрова (Ғәфүрова) Хәмдиә, Рахманғолов Рауил, Муллағолова Гөлсөм ошо изге һөнәр эйәләре булып китәләр. Һуңғы йылдарҙа бик күптәр табип һөнәренә уҡып йөрөйҙәр\nҮҙҙәренең тормошон хәрби хеҙмәткә бағышлаған ауылдаштарыбыҙ: Көнәфин Хәлил Шәмсетдин улы – отставкалағы подполковник, Тверь ҡалаһында хәрби фәнни тикшеренеү институтында эшләй; Хәлитов Хәниф Мансур улы – подполковник.\nАуылыбыҙ ғорурлығы булған төрлө һөнәр кешеләре күп. Композитор Ғәзиз Дәүләтбирҙин; шағирә, Ш. Бабич исемендәге премия лауреаты Тәнзилә Дәүләтбирҙина; журналист, яҙыусы, публицист Рәсүл Сәғитов; билдәле фоторәссам Флүр Газин; йырсылар Венера Рәхмәтуллина, Сөмбөл Баймырҙина (Моратова), Заһит Көнәфиндар менән хаҡлы рәүештә ғорурланабыҙ.\nӘлеге көндә ауылда 215 йорт булып, бөтәһе 886 кеше йәшәй. Шуларҙың 265-е балалар. Йәштәр күпләп ситкә китә, сәбәбе билдәле – ауылдағы эшһеҙлек. Шуға ла балалар һаны кәмей, ауыл ҡартая. Шулай ҙа беҙ ауылыбыҙҙың ныҡлы киләсәге булыуына ышанабыҙ.\nДоклад авторы: Муллағолова Рәхимә Фәтхетдин ҡыҙы – башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, хаҡлы ялда.\nДоклад Рахманғолов Рәмзи Мансур улының балаларында һаҡланған ауыл йылъяҙмаһына нигеҙләнеп яҙылған.)\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Иҫке_Монасип_ауылы_тарихы&oldid=23619»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:57 23 ноябрь 2020 үҙгәртелгән.


Бәләкәй эшҡуарлыҡҡа – бәләкәй ставкалар\nБөгөндән “Башҡортостан микрокредит компанияһы” кесе эшҡуарлыҡ өсөн микрозаймдар ставкаларын кәметә. Был хаҡта Башҡортостандың Эшҡуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты хәбәр итә.\n01 мар, 11:47\nБанктарҙың халыҡты ислам ҡанундары буйынса хеҙмәтләндереү проекты Өфө, Ҡаҙан һәм Грозный ҡалаларында һынау үтәсәк.\nРөстәм Хәмитов Башҡортостан эшҡуарлығы тураһында һөйләне\nРәсәй төбәктәре араһында кесе һәм уртаса эшҡуарлыҡ әүҙемлеге индексы буйынса Башҡортостан беренсе урында, бының турала Рәсәй сәнәғәт форумының пленар ултырышында Рөстәм Хәмитов хәбәр итте.\n28 фев, 09:36\nРөстәм Хәмитов Башҡортостандың урта һәм бәләкәй предприятиеларына экспортҡа сығыу бурысын ҡуйҙы\nБыл турала Республика башлығы бөгөн Өфөлә асылған Рәсәй сәнәғәт форумында белдерҙе. Абруйлы сара машиналар, станоктар эшләү, ағас эшкәртеү, Өфөнөң инновация ҡеүәте йүнәлештәрен үҙ эсенә ала. Форумда Рәсәй һәм Себер фәндәр академияһы ғалимдары, Рәсәйҙең18 төбәгенән һәм 8 сит илдән ҡеүәтле сәнәғәт предприятиелары етәкселәре ҡатнаша. Өс көн эсендә түңәрәк өҫтәлдәр, тематик секциялар эшләйәсәк.\n27 фев, 23:25\nСибай, Ағиҙел һәм Межгорье моноҡалалар булып танылды\nБашҡортостан президиумы ултырышында монопрофилле ҡалаларҙы билдәләгән критерийҙар ҡаралды.\nБашҡортостанға йәлеп ителгән инвестициялар күләме артыуын дауам итәсәк, бер үк ваҡытта ивесторҙар менән эшләүҙе камиллаштырыу мотлаҡ\nБыл эш һис шикһеҙ дөйөм иҡтисади үҫешкә йоғонто яһаясаҡ. Ауыл хужалығы һәм юғары технологиялы сәнәғәт тармаҡтарына яңы проекттар йәлеп итеү ҙә ҡаралған. Был турала Республика Башлығы «Эксперт Урал» журналына биргән интервьюһында белдерҙе.\nУҡыусыларға - уңайлы йәшәү урындары\nБөрйән районының Иҫке Собханғол ауылы урта мәктәбе янында 120 урынға иҫәпләнгән интернат сафҡа инде.\n26 фев, 20:02\nБашстат Өфө фатир баҙарының уртаса хаҡын иҫәпләне\nФедераль дәүләт статистика хеҙмәтенең Башҡортостан бүлеге хәбәр итеүенсә, яңы төҙөлгән йорттарҙа бер квадрат метр 52,2 мең һумға барып еткән, 2017 йыл башында был һан 51,5 мең ине.\n26 фев, 15:18\nБашҡортостан ике ауыл хужалығына байыясаҡ\n“Туҡмаҡ” агрофирмаһы Хәйбулла районында һөт һәм сырҙар производствоһын асырға, ә Шишмә районында ҡуян аҫрарға йыйына.\nӨфөлә автомобилдәр аукционы үтәсәк\nБашҡортостан Республикаһы буйынса суд приставтарының Федераль хеҙмәте идаралығы хәбәр итеүенсә, 12 март, арест һалынған автомобилдәр аукционы ойоштороласаҡ.\nБашҡортостан халҡы 10 млрд. һумлыҡ микрозаймдар алған\nРеспубликала тиҙ ваҡытта бурысҡа аҡса алыу сараһы популярлығын юғалтмай. 2017 йыл эсендә 10 млрд. һум үтескә бирелгән.\nЯҡташтарға сәксәк һәм эш урындары\nОшо ниәт менән Федоровка районы Өсбүләк ауылында тыуып үҫкән Зөлфиә Насирова сәксәк етештереү цехы асҡан.\n23 фев, 21:01\nАуыл ерҙәрендә янғын һүндереүсе машиналарға айырыуса ихтыяж ҙур\nОшоно иҫәпкә алып Йылайыр районы үҙәгендә республиканың 100 йыллығына яңы янғын һүндереү депоһы төҙөлә. Эш әле тамамланыуға табан бара. Төҙөүселәр эске биҙәкләү эштәре менән мәшғүл. Төбәктәге заманса янғын һүндереү депоһы үҙенсәлектәре менән хәбәрсебеҙ Рафиҡ Әхмәтшин яҡындан танышты.


Юл күрһәтеүсе ҡаҙ | Йәншишмә\n«Һуғыш осоронда Ноҡат леспромхозында үҫмер генә көйө эшләп йөрөргә тура килде. Аҙналар буйы шунда йөрөп, туғандарҙы күрергә, мунса инергә алмашлап ҡайта торғайныҡ. Шулай бер көндө нормаға бирелгән аҙыҡ-түлекте арттырып, инәйемә, туғандарыма күстәнәс итеп алдым да яңғыҙым кискә табан Ноҡаттан сығып киттем. Көҙ, һыуыҡ… Елмерҙәкте үтеп, Йөйәк буйына еткәнсе ҡараңғы төштө, хәлем бөттө, сөнки ҡар яуған – һыртта ул тубыҡҡа етә. Инде ҡайтып етә алмам, аҙаштым, тигән саҡта Изгеләр зыяраты янында (ауылға алты саҡрымлап була) бер ҡаҙ килеп сыҡты ла алдымдан төшөп алды. Ул мине аҙашмаҫлыҡ ергә – «Күперле» кисеүенә еткәнсе эйәртеп килде лә күҙҙән юғалды», – тип һөйләгәйне бабай. Бына шундай хәлде нисек аңлатырға?\nИзгеләр зыяраты ауылдан ситтә, Оло ялан тигән ерҙә, урынлашҡан. Унда Ҡатай иленең бик күренекле кешеһе (әүлиә, тип тә әйтәләр) күмелгән. Бей (кенәз, ырыу башлығы) булған тигән мәғлүмәттәр ҙә бар. Батшаға барып жалованный грамота алып ҡайтҡан Ҡолман бей күмелгән, тип тә һөйләйҙәр. Аҙаҡ уның янына Ҡатай ерендәге күренекле кешеләрҙе килтереп күмер булғандар. Сермән, Айыс яҡтарынан да күптәр шунда ерләнгән.\nБыл зыярат янында шифалы шишмәһе лә бар. Һыуыҡйылға, тип тә йөрөтәләр үҙен. Ҡышҡыһын ул бер ваҡытта ла туңмай, ә бына йәйен һыуы теште ҡамаштырырлыҡ һалҡын була. Сит-ят күҙҙәргә ташланып бармаһын өсөн ҡәберҙәр өҫтөнә бер ниндәй ҙә билдә ҡуйылмаған. Хәҙер улар беленмәй ҙә тиерлек. Шулай ҙа кешеләр ул ерҙе онотмай, изге урын һанай.\n1927 йылда Ҡатай төбәгендә Николай Дмитриев етәкселегендәге этнографик экспедиция ағзаһы Билалов яҙып алған легендала, Оло ялан зыяратына туғыҙ ауыл изгеләрен күмер булған, тиелә.\nРинат ШӘЙБӘКОВ, уҡытыусы.\nРубрика: Ғәжәп хәлдәр\t| Метки: Ғәжәп хәлдәр\t| Комментировать | Permalink\n« Аттар ниңә тиргә батҡан?\nЙәш физиктар турниры »


«Ер хужаһы» кем?\nАуылдарҙа эш булмағанлыҡтан, бөгөн күпселек йәштәрҙең ситкә ылығыуы һәм ерҙәребеҙҙең етемһерәп ҡалыуы, тыуған тупраҡҡа ҡәҙер-хөрмәт юғалыуы ҙур борсолоу уята. Ә бит туған телебеҙҙең, халҡыбыҙҙың яҙмышы уның менән бәйле лә баһа! Үҙ тупрағыбыҙҙы, тыуған еребеҙҙе юғалтыу телебеҙҙән, бер милләт, бер халыҡ булып йәшәүебеҙҙән яҙыуға тиң, тип уйлайым мин. Бөйөк шағирыбыҙ Шәйехзада Бабич: «Тупраҡ ҡәҙерен аңламау беҙҙең өлкән хатабыҙ», – тип юҡҡа ғына әйтмәгән бит.\nЙәш быуындың иғтибарын ошо һорауҙарға йүнәлтеү өсөн Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се башҡорт интернат-гимназияһында «Ер хужаһы» III республика фәнни-тикшеренеү конференцияһы үткәрелде. Тыуған ергә, тупраҡҡа, тыуған төйәккә һөйөү-хөрмәт уятыу, дөрөҫ һөнәр һайлап, киләсәккә айыҡ аҡыл менән килеү, файҙалы ғилем алып, ысын мәғәнәһендәге ер хужалары тәрбиәләү конференцияның төп маҡсаты булды. Был сара шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы һәм ЮНЕСКО-ның 20 йыллыҡ хеҙмәттәшлегенә лә арналды.\nРеспубликабыҙҙың 16 район һәм ҡалаһынан килгән 90-дан ашыу уҡыусының эше ошо ете номинация буйынса бүлеп баһаланды: «Минең ауылым», «Минең бизнес-планым», «Минең кәсеп», «Башҡортостан шарттарында үҫемлекселек», «Зоология һәм ветеринария», «Умартасылыҡ һәм бал биргән үҫемлектәр», «Тәбиғәт һәйкәлдәрен һаҡлау».\nҠыҙҙар, егеттәр ғилми хеҙмәттәрендә ауыл хужалығы, сәнәғәт проблемаларына ҡағылған ниндәй генә темаларға мөрәжәғәт итмәй! Мәҫәлән, Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се башҡорт интернат-гимназияһының VII синыф уҡыусыһы Оскар Хәлитов әлеге көндә бик көнүҙәк булған гидропоника темаһына үҙ бизнес-планын әҙерләгән. «Күптәргә әлегә был фантастика төҫлө тойола. Әммә уны тиҙ арала тормошҡа ашырыу мөмкин», – ти ул етди йөҙ менән. Әлбиттә, тупраҡһыҙ шарттарҙа үҫемлектәр үҫтереүҙе үҙ эшенең нигеҙе итеп алған уҡыусының фәнни-тикшеренеү эше жюри ағзаларын да таң ҡалдырҙы, Оскарҙың эшен улар киләсәк проекты тип атап, ихлас маҡтанылар.\nЖюри ағзалары итеп баш ҡалабыҙҙан Башҡорт дәүләт аграр университетының тупраҡ тураһындағы фән, ботаника һәм селекция кафедраһының мөдире, профессор, ауыл хужалығы фәндәре докторы Мөхәмәт Хәйбуллин, Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министрлығының фән-ғилем учреждениелары менән үҙ-ара хеҙмәттәшлек бүлегенең алдынғы белгес-эксперты Алевтина Пицко, Рәсәй Федерацияһының агросәнәғәт комплексы хеҙмәткәрҙәренең профсоюз ойошмаһы рәйесе Ҡәҙриә Ғәйнетдинова, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының баш белгесе Рәйсә Күзбәкова саҡырылғайны. Уларҙың һәр береһе секция эштәрен етәкләп, еңеүселәрҙе билдәләне.\n«Ер хужаһы» фәнни-тикшеренеү конференцияһының еңеүсеһе итеп Хәйбулла районының Аҡъярҙағы 1-се мәктәбенән Нәркәс Мөхәмәтова, үҙебеҙҙең белем усағынан Ильяс Рахманов, Дания Мырҙабаева, Элина Ғәзизова, Ишембай районының Урман-Бишҡаҙаҡ мәктәбенән Әҙилә Ғәлиуллина, Күгәрсен районы Яңы Хвалын мәктәбенән Гөлфиә Килсенбаева, Шаран мәктәбенән Дарья Бикташева, Баймаҡтан Солтан Джумаев билдәләнде. Республикабыҙҙың 12 ҡала һәм районынан 29 уҡыусы бәйгенең призёрҙары булып танылды.\nБеҙ, киләсәк быуын вәкилдәре, туған башҡорт телебеҙҙең, ер-һыуыбыҙҙың яҙмышы һағында торабыҙ. Тап туған тупраҡ, ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған мираҫ, беҙҙе берләштергән, телебеҙҙе, илебеҙҙе һаҡлап алып ҡалған. Шуның өсөн дә еребеҙҙең ҡәҙерен белергә, уны дөрөҫ файҙаланып, киләһе быуынға тапшырырға, илебеҙҙә үҙ еребеҙҙең хужалары булырға тейешбеҙ. Был – беҙҙең оло бурысыбыҙ, шуны онотмайыҡ, милләттәштәр!\nГөлсәсәк ШӘРИПОВА, йәш хәбәрсе.


Инфоурок / Другое / Научные работы / Инновационный проект "Проблемное обучение в школе"\n8.52 МБ Защита проекта.ppt\nМәүлитбаева Мөнирә әлтәф ҡыҙы\nКоллектив алдында үҙенең эше,тәртибе өсөн яуап бирергә, баһаланырға тейеш.(Уҡытыусы ла ошо коллектив ағзаһы булып тора). Уҡыусының башҡарылған эше уҡытыусыға түгел,ә бөтә класс коллективына адресланырға тейеш. Һәр уҡыусы контроллек итеүҙә,баһалауҙа ҡатнашырға тейеш. Һәр уҡыусы уҡыу барышында үҙенең шәхси маҡсаттарын ҡуйырға,фекер алышыуҙа ҡатнашырға хоҡуҡлы.\nВ)үҙ ҡарашыңды иҫбатлау,проблеманың дөрөҫ сиселеш юлдарын тикшереү һәм баһалауҙы тәшкил итә. В)уҡытыусының талапсанлығы һәм педагогик оҫталығы. Б)маҡсатҡа ирешеү юлдарын билдәләү,йәғни йүнәлеш биреү ; Б)яңы төшөнсәләр биреү,эш ысулдарын асыҡлау; А)проблемалы ситуация булдырыу ; А)уҡыусыларҙың белгән белем багажына таяныу; Дәрестең эске структураһы Дәрестең тышҡы структураһы\n1.Проблемалы ситуация тыуҙырыу өсөн,уҡыусылар алдына практик һәм теоретик мәсьәләләр ҡуям.Был мәсьәләнең сиселеше аша яңы асыштар һәм яңы оҫталыҡҡа эйә булдырырға ынтылам;\n2.Бирелгән эштәр уҡыусыларҙың интеллектуаль мөмкинселектәренә тап килергә тейеш. Проблемалы мәсьәләнең ҡатмарлылығы уҡыу материалының яңылығы һәм уны йомғаҡлау күләменә бәйләнгән. 3.Проблемалы мәсьәлә яңы материалды үҙләштереүгә тиклем бирелә.\n4.Проблемалы мәсьәләнең түбәндәге төрҙәре булырға мөмкин: үҙләштереү; һорауҙы формулировкалау; практик эш. Проблемалы мәсьәлә үрҙә күрһәтелгән ҡағиҙәләрҙе иҫәпкә алғанда ғына проблемалы ситуация тыуҙыра ала. Бер төрлө проблемалы ситуацияны төрлө типтағы мәсьәләләр тыуҙыра ала. Ҡатмарлы ситуациялы проблеманан сыға алмаған осраҡта, уҡыусыларҙың иғтибарын ебәрелгән хаталы урындарға йүнәлтә.\nКүҙәтә,һораһалар, консультация һәм кәңәш бирә. Ҡабул ителгән фаразды тикшереү ысулдары,информа- ция сығанаҡтары тураһында фекер алыша. Ҡабул ителгән фаразды тикшереү ысулдары,мәғлүмәт сығанаҡтары тураһында фекер алышыу. 3.Ҡуйылған гипотезаны тикшереү ысулдары Анализларға ярҙам итә,күҙәтә. Ғилми фараз тәҡдим итә,маҡсатын билдәләй. Проблеманы анализлау,ғилми фаразды нигеҙләү. 2.Планлаштырыу. Балаларҙы ҡыҙыҡһындыра, маҡсатты аңлата, күҙәтә. Мәғлүмәтте аныҡлай, проблема күтәрә һәм фекер алыша. Теманы билдәләү, пробле- маны асыҡлау, ижади төркөм ойоштороу 1.Маҡсат ҡуйыу. Уҡытыусы эшмәкәрлеге Уҡыусылар эшмәкәрлеге Маҡсаты Этаптары\n4.Эште башҡарыу.\tФаразды дәлилләү йәки инҡар итеү өсөн кәрәкле мәғлүмәтте эҙләү, проект эшен башҡарыу. Мәғлүмәт менән эш итә, фекерен анализлай,тикше- реү эшен алып бара,проект эшен башҡара. Күҙәтә,һораһалар, анализларға ярҙам итә. 5.Проектты яҡлау.\tПроект эшен күрһәтеү, эште баһалау. Проект эшен яҡлай, эштәрҙе баһалауҙа, анализлауҙа ҡатнаша. Проект эштәрен баһалауҙа,анализ- лауҙа ҡатнаша.\nЙыл уҡытыусыһы – 2012\nСулпылар түңәрәгенең сығышы\nНомер материала: ДБ-058239