Ташҡа һалған эҙҙәр юйылмай\n22 Май 2018, 12:37\nҠотош мәҙәниәт йортонда иктапхана менән берлектә яҡташыбыҙ шағирә Миңзиә Шаһманованың “Ташҡа һалған эҙҙәр юйылмай” исемле китабының исем туйы үтте. Залда шағирәнең фотоларынан стенд, китап, “Башҡортостан ҡыҙы”, “Һәнәк”, “Йәш көстәр” журналдарында баҫтырылған төрлө йылдағы ижадынан күргәҙмә төҙөлдө.\nСараны асып, әҙибәнең “Бараһы ла миңә бараһы” шиғырын китапханасы Лена Фазләхмәтова һәм Зөлфиә Алтаева уҡып ишеттерҙе. Тормош юлы һәм ижады менән таныштырҙылар. Миңзиә Шаһманова (Байсарова) 1938 йылдың 24 ноябрендә Ҡотош ауылының колхозсы Сәғиҙә һәм Сәфәрғәли Байсаровалар ғаиләһендә һигеҙ бала араһында тыуа, икенсе бала була. Ишле ғаиләлә атай-әсәһенә ярҙамлашып, бәләкәй туғандарын тәрбиәләшеп, игелекле, алсаҡ бала булып үҫә. Бала саҡтан матурлыҡты нескә тойған ижадҡа ынтылған ҡыҙҙың шағирә булыуы ул саҡта уҡ тойомлана.\nТормош иптәше Раһип Шаһманов, балалары, туғандары уның тураһында йылы һүҙҙәр менән иҫкә алды. Китап сығарыуҙа ярҙам иткән ҡаланың балалар китапханаһынан Нәзимә Исхаҡова, Рәзилә Ҡотлогилдина, Күмертау ҡалаһынан килгән Зилә Насирова ла яҡты хәтирәләре менән уртаҡлашты. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы 62 йәшендә шағирә яҡты донъянан китә. Уның ижадын ағаһы Сәхипгәрәй Байсаров һәм ире Раһип Шаһманов иғтибарһыҙ ҡалдыра алмай 2012 йылда “Йөрәгемдән аҡҡан нурым” исемле, икенсеһен быйыл “Ташҡа һалған эҙҙәр юғалмай” китабын сығара.\nСығыштар араһында Миңлехан Ибәтуллин, Мөкәрәмә Ғәлләмова, Светлана Кәримова, Тимербикә Шәрипова, Салауат Иҫәнғолов, “Әхирәттәр” ансамбле коллективы йырҙары яңғыраны. Шулай уҡ “Бөрйән”, “Бишбармаҡ” бейеүен шағирәнең туғандары Илүзә Шәрипова, Смаҡ ауылынан Венера һәм Нурзилә Байгилдиналар башҡарҙы, ҡурайҙа Сәит Күзәшев һәм баянда Сәхипгәрәй Байсаров дәртле моңдар яңғыратты. Сценарий оҫтаһы Әнисә Фазләхмәтова төҙөгән инценировка әҙибәнең ижадынан “Сөгөлдөр баҫыуында”, элекке заманды һүрәтләгән “Киске уйын” тамаша күңелендә йылы хистәр уятты.\nМиңзиә Шаһманованың туғандары йылы һүҙҙәрен еткереп ойоштороусыларға бүләктәр һәм Ҡотош китапханаһына китабын бүләк итте.


Хөрмәт менән иҫкә алабыҙ\n18 Декабрь 2017, 16:06\nОлатайым Әнүәр Мөжәһит улы бәләкәйҙән үк эшләй башлаған. Ул атаһына ярҙам итешә һәм йәше еткәс, әрме сафына баҫа. Өс йылдан һуң һалдат хеҙмәтенән ҡайтҡас, Ҡаҙағстанға шахтёр булып эшкә китә. Унда өс йыл буйы тир түгә.\nТыуған яғына ҡайтҡас, үҙен ауыл советына етәксе итеп ҡуялар. Бында һигеҙ йыл эшләй. Олатайымды ауыл халҡы бик ныҡ хөрмәт итә. Ул эшләгән ваҡытында Лира Ҡәүи ҡыҙы менән ғаилә ҡора. Бер-бер артлы дүрт балалары донъяға килә. Олатайым һуңынан колхозда янғын һүндереүсе һәм кочегар булып эшләй.\n1984 йылда ҡаты ауырып, үлеп китә. Беҙ уны әле лә хөрмәт менән иҫкә алабыҙ, әсәйем менән атайым Ҡөрьән, ҡорбан аштарында ла аят уҡыта. Өләсәйемде лә онотмайбыҙ: тәмле аштар бешереп саҡырып торабыҙ, үҙебеҙ ҙә көн дә янына барып, хәлен белешәбеҙ, уға ярҙам итәбеҙ.\nҠыйғы районы, Ибрай ауылы.


Донъя яңылыҡтары - 02.04.2018 - Bash.News\nДонъя яңылыҡтары - 02.04.2018\nДонъя яңылыҡтары - 02.04.2018 https://bash.news/news/38259_donya_yaylytary__02042018/?lang=bash\nРәсәйҙә ракетаға ҡаршы оборона системаһында яңы ҡорал уңышлы һынау үтте. Был турала Оборона министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә. Ракета Ҡаҙағстандағы Һары-Шаған полигонынан һауаға күтәрелгән һәм шартлы сәпте билдәләнгән ваҡытта юҡ иткән. Ракетаға ҡаршы оборона системаһы Хәрби йыһан көстәренә ҡарай һәм илде һауа-йыһан һөжүменән һаҡлай.\nӘ бына Рәсәй Почтаһының беренсе пилотһыҙ осоу аппараты һынауҙы үтә алманы. Бөгөн иртән Улан-Удэ ҡалаһында бандероль беркетелгән дрон тантаналы осорғандан һуң бер нисә секунд үткәс өй стенаһына бәрелә. Шаһиттар төшөргән видеонан күренеүенсә, осоу аппараты башта бейеклеккә күтәрелә, һуңынан ниндәйҙер сәбәп менән идараһын юғалтып түбәнгә табан атыла. Алдан күҙаллауҙар буйынса, дрондың осоуына яҡын тирәләге йорттарҙа урынлашҡан wi-fi нөктәләре ҡамасаулауы ихтимал. Ҡолаған аппарат тергеҙеүгә яраҡһыҙ, тип табылған. Әйткәндәй, уның хаҡы 1 миллион 200 меңдән ашыу.\nАмерика Ҡушма Штаттарының Сиэтл ҡалаһындағы Рәсәйҙең генераль консуллығы эшен туҡтатты. Консул-советник Хәлит Айсин хәбәр итеүенсә, быға тиклем Америка властары бинаны 1 апрелгә тиклем бушатырға тигән күрһәтмә яһаған. Беҙ әйтелгән ваҡытҡа барлыҡ мөлкәтебеҙҙе сығарҙыҡ, тине Рәсәй вәкиле. Үткән аҙна башында АҠШ Скрипаль эшенә бәйле 60 Рәсәй дипломатын илдән сығарыуҙары тураһында белдергәйне. Рәсәй ҙә яуап аҙымы эшләне. Аҙна дауамында 60 Америка дипломаты океан арьяғына ҡайтарыласаҡ.\nМариуполь ҡалаһында «Мариуполь» менән «Динамо» клубтары араһындағы уйын барышында футбол көйәрмәндәре менән бәрелешеү һөҙөмтәһендә 9 полиция хеҙмәткәре йәрәхәтләнгән. Ҡайһы бер сығанаҡтар яҙыуынса, ғауғала журналистар араһында ла зыян күреүселәр бар. Әммә был мәғлүмәт әлегә раҫланмаған. Тәртип боҙоусылар һыу пушкалары ярҙамында тынысландырылған.\nАвторы: Таһир Вәхитов


Һыйырҙарҙың да тырнағын киҫәләр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Ауыл хужалығы » Һыйырҙарҙың да тырнағын киҫәләр\nҺыйырҙарҙың да тырнағын киҫәләр 29.01.2019 // Ауыл хужалығы\nМәләүез районында иң йәш етәксе, блогер (интернет селтәрендә ул хужалыҡ яңылыҡтары менән даими уртаҡлашып бара), “Ашҡаҙар” ауыл хужалығы кооперативы директоры урынбаҫары Илнур Хәлитовтың янып эшләгәненә хайран ҡалырлыҡ. Фермалар буйлап экскурсияла йөрөткәндә, бар эштең уң барғанына һоҡланаһың, ташып торған дәрт-дарманы янындағыларға ла күсә кеүек.\nУл Өфө дәүләт нефть университетын тамамлаған, әммә ауыл хужалығына ҡарата һөйөү хисе өҫтөнлөк ала: атаһы Илдус Тимерхан улы янында эшкә ҡала.\nМалсылыҡты тәрәнерәк өйрәнеү маҡсатында, Израилгә барып, фермерлыҡ эшмәкәрлеге менән яҡшылап таныша һәм үҙҙәрендә алдынғы ысулдарҙы ҡуллана башлай. Фермалары, әлбиттә, өлгөлө. Әйткәндәй, Нордовкала быйыл үҙ проекттары буйынса тағы ла 400 баш мал тоторлоҡ ҡура һәм һауын залы булған бина төҙөгәндәр. Һыйырҙар торасаҡ урын, зал тотош автоматлаштырылған, һауынсыларға эш күпкә еңеләйгән.\nМалдар йәйге лагерға сығарылмай, урында тотола. Арпа, борсаҡ, һолонан торған сенаж, кукуруз силосы һәм башҡа микроэлементтарға бай аҙыҡты миксерҙа болғатып, махсус техника таратып сыға, шуға ла һөт составы Европа стандарттарына тап килә.\n– Килограмын 29 һум менән Бәләбәй һөт комбинатына һатабыҙ, – ти Илнур. Малдың муйынындағы датчиктар аша аппетиттары тураһында ғына түгел, башҡа төр мәғлүмәтте лә алырға була. Ә махсус станокта һыйырҙарҙың тырнағын да киҫәләр һәм спрей менән эшкәртеп тә ҡуялар. Бына һиңә педикюр!\nИлнур, Германияла үҙе фермалар буйлап йөрөп, һыйырҙарҙы һайлап алған. Декабрь баштарында – 133 башмаҡ, ә ай урталарында һыйырҙар килтерелә. Яңыраҡ Израилдән белгес килеп, Варварино һөтсөлөк фермаһының яңы ебәрелгән һауын залында һыйыр һөтөндәге май һәм аҡһым күләме буйынса малдарға диагноз ҡуйыу тураһында белеме менән уртаҡлаша.\nИлнур Илдус улы ауыл хужалығы хеҙмәтсәндәренең һөнәри байрамында республика министрлығының Маҡтау грамотаһына лайыҡ булды.\nАвтор: Әҡлимә ИМАМОВА\nҺаҡ булығыҙ: фермала ҡоторған малдар! 21.02.2019 // Ауыл хужалығы\nБаҡалы районының Нуғайбәк һөтсөлөк фермаһында ҡотороу сире таралыу сәбәпле карантин индерелгән....\nМиллионды нисек эшләргә? 21.02.2019 // Ауыл хужалығы\nКүгәрсен районында ауыл хужалығы буйынса күсмә кәңәшмә үткәрелде....


Белем көнөнә бүләк!\nӨфөнөң 16-сы гимназия уҡыусылары икеләтә ҡыуана - мәктәп эргәһендә йыл әйләнәһенә төрлө спорт төрҙәре менән шөғөлләнер өсөн яңы спорт майҙаны асылды.\nОбъект баш ҡаланың Киров районы халҡы һорауы буйынса «Реаль эштәр» проекты сиктәрендә тормошҡа ашырыла. Йәйге миҙгелдәрҙә бында футбол, баскетбол, гандбол, волебол уйнарға, еңел атлетика менән шөғөлләнергә мөмкин. Ә ҡышҡыһын майҙан һырғалаҡҡа әйләнәсәк, сәкән һуғыу, коньки шыуыу өсөн яраҡлаштыраласаҡ. Спорт майҙанын асыу тантанаһын ҡунаҡтарҙың сығышы, балаларҙың йыр-бейеүҙәре биҙәне.


Кемерово өлкәһе — Башҡорт Википедияһы\nКе́мерово өлкәһе (Кузбасс) — Рәсәй регионы, Себер федераль округына инә.\n2 742 450 (2013)\n622,5 млрд. һум млрд. һум (2010)\n204,0 Мең һум мең һум\nМСК+4[d] һәм Азия/Новокузнецк[d]\nСебер региондары араһында халыҡ тығыҙлығы буйынса өлкә иң юғары кимәлдә. Урыҫтар өлкәнең 90 % тәшкил итәләр. Аҫаба халыҡтар — шорцылар, телеуттар һәм себер татарҙары.\n2.1 Ҡиммәтле ҡаҙылмалар\nКемерово өлкәһе Уставына ярашлы дәүләт власы суд, башҡарма һәм закондар сығарыу йүнәлештәренә бүленә.\nКемерово өлкәһе Губернаторы — Кемерово өлкәһе башлығы һәм Кемерово өлкәһенең иң юғары вазифалы кешеһе. Кемерово өлкәһе Хөкүмәте етәксеһе.\nКемерово өлкәһе Хөкүмәте статусы һәм хоҡуғы Кемерово өлкәһе Уставы менән билдәләнгән.\n1997 йылдын 1 июленән 2018 йылдың 1 апрелена тиклем өлкә губернаторы — Тулеев Амангилде Ғүмәр улы, 2018 йылдың 17 сентябренән — Цивилёв Сергей Евгеньевич.\nКемерово өлкәһе суд системаһы составында:\nКемерово өлкәһе өлкә суды — Рәсәйҙен юғары судының түбәнге инстанция суды\nКемерово өлкәһе арбитраж суды — Рәсәйҙен юғары арбитраж судының түбәнге инстанция суды\nӨлкә Парламенты — Кемерово өлкәһе Халыҡ депутаттары Советы.\nӨлкә Көнбайыш Себерҙең көньяҡ-көнсығышында, Саян һәм Алтай итәктәрендә урынлашҡан.\nГорная Шория трассаһы. Новокузнецк — Таштагол\nКүмер, баҡыр, көкөрт, цинк концентраттары, алтын, көмөш, башҡа тимер һәм төҫлө металдар.\nИң йышы көлһыу тупраҡ осрай. Кузнецк ҡаҙанлығында бик ҡиммәтле ҡара тупраҡ майҙаны бар.\nӨлкә йәшелсәгә бай. Тау башында тундра һәм Альп яландарында ла йәшелсә осрай. Урта һәм түбән тауҙарын пихта, уҫаҡ урмандары биҙәй. Тау итәктәрендә урман далалары урынлашҡан. Кондома йылғаһының бассейнда, Куздееево янында реликт себер йүкә урмандары бар.\nЭре хайуандарҙан Кузбасста мышы, аҫыл болан, ҡоралай, айыу, Һеләүһен, росомаха тереклек итә. Тейен, Ондатра, Һуйыр, Сел бар.\nКузнецк ҡәлғәһе , 2006\nМаслобоев Юрий Александрович (5.02.1939—29.12.2017), дәүләт, партия, профсоюз һәм комсомол органдары эшмәкәре. 1972—1978 йылдарҙа ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары. 1982—1988 йылдарҙа КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының бүлек мөдире урынбаҫары һәм мөдире. 1988—1994 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Профсоюздар федерацияһы Советы рәйесе, 1994—2000 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһының Дәүләт социаль страховкалау фонды рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡты социаль яҡлау хеҙмәткәре. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.\nНиколаев Василий Семёнович (3.04.1907—29.12.1989), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, механизацияланған бригада пулемётсыһы, гвардия ҡыҙылармеецы. 1942 йылдан КПСС ағзаһы. Советтар Союзы Геройы (1944). 1955—1989 йылдарҙа Банново ауылында йәшәй һәм эшләй, ундағы урамға исеме бирелгән.\nСмородин Александр Алексеевич (22.09.1933—22.12.2009), инженер-механик, хужалыҡ эшмәкәре. 1991—1994 йылдарҙа «Салаватнефтеоргсинтез» берекмәһе генераль директорының иҡтисад буйынса урынбаҫары. СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1982). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1980). Крапивин районы Барбаза ҡасабаһынан.\nТолкачев Константин Борисович- Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе (1999 йылдан).\nХәмитов Рөстәм Зәки улы, Башҡортостандын икенсе Президенты (Ленинск-Кузнецк районының Драченино ауылы).\nЧуркин Юрий Васильевич (6.03.1935—1.09.1998), ғалим-инженер-химик-технолог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1995), техник фәндәре докторы (1980), профессор (1986). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1989), СССР-ҙың нефть эшкәртеү һәм нефтехимия сәнәғәте отличнигы (1966), СССР-ҙың уйлап табыусыһы. СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1970). Осинники ҡалаһынан.\n↑ Башҡортостан энциклопедияһы — Смородин Александр Алексеевич 2016 йылдың 21 апрель көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 20 сентябрь 2018)\nКузбасс парламенты депутттары рәсми сайты\nКузбасс Губернаторы рәсми сайты\nКузбасс картаһы 2009 йылдың 17 июнь көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Кемерово_өлкәһе&oldid=1054009 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 10 август 2021 в 08:58\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:58 10 август 2021 үҙгәртелгән.


Эй ултыра балыҡсы... » Страница 6 » Башҡортостан гәзите\nТабыш сере – ҡармаҡ ебендә\nЭй ултыра балыҡсы... // 23-05-2017, 16:18\nНейлон ҡармаҡ ебе булмаған саҡта капронды файҙаланған ваҡыттар өлкән йәштәге балыҡсыларҙың иҫендәлер әле. Ырғағын тимерсыбыҡтан бөгөп эшләй торғайныҡ. Хәҙер тормош ныҡ алға китте. Кибеттә ни генә юҡ: кеҫәңде ҡапшап ҡарайһың да йәнең теләгәнен алаһың.\nКом: 0 // Уҡынылар: 239 тапҡыр // Тотош уҡырға\nТаң менән сыҡ күлдәргә...\nЭй ултыра балыҡсы... // 23-05-2017, 03:51\nТаңдың ҡыҙғылт нурҙары уйнай, ҡоштар сутылдаша, ваҡ балыҡтар ҡарпып китә... Ә күл йоҡлай. Үҙ донъяһындағы һиллектән кинәнгән мәле. Ярҙағы ағастар ҙа, ҡымшанырға ла ҡыймағандай, тынып ҡалған. Илаһилыҡ...\nҠышҡыһын боҙ өҫтөндә...\nЭй ултыра балыҡсы... // 10-02-2017, 03:48\nСибай – Асҡар юлынан үткән саҡта Ишҡол ауылы янындағы Ҡыҙыл йылғаһы буйында, боҙ туңыуға ҡарамаҫтан, палаткалар ҡороп, балыҡсыларҙың ултырыуына һәр кем иғтибар итмәйенсә үтмәйҙер, моғайын. “Ҡыш көнө ни эшләп ултыралар икән?” тигән һорауға яуап алыу өсөн улар янына туҡтап, балыҡсылар менән аралашырға булдыҡ.\nКом: 0 // Уҡынылар: 457 тапҡыр // Тотош уҡырға\nҠаҙанға һыймаған һаҙан\nЭй ултыра балыҡсы... // 7-02-2017, 03:53\n70 йәшендә ғәйәт ҙур балыҡ тотоп, барыһын да аптыратты Сәүиә Сафиуллина. Иҫке Балтас ауылында йәшәгән ҡатындың Танып йылғаһынан ун бер килограмм тартҡан һаҙан балығын эләктереүе тураһындағы хәбәр районға ғына түгел, күрше төбәктәргә лә тиҙ таралды. Барыһы ла балыҡсы апайҙың оло табышы менән ҡыҙыҡһынды. “Балыҡты күреү өсөн таныш-белеш, күрше-күлән, хатта бөтөнләй ят кешеләр килде. Минең нисек итеп уны ҡаптырыуымды, тартып сығарыуымды ҡат-ҡат һораштылар”, — тип йылмайып һөйләй Сәүиә апай.\nКом: 0 // Уҡынылар: 436 тапҡыр // Тотош уҡырға\nБөрйән боҙо һынау тотто\nҒинуар аҙағында “Бөрйән боҙо-2017” балыҡсылыҡ фестивале ойошторолдо. Сараның маҡсаты – әүҙем ялды, сәләмәт тормошто, тәбиғәтте һаҡлау эшен һәм тирә-яҡ мөхиткә һаҡсыл мөнәсәбәтте пропагандалау, спорт һәм һәүәҫкәр балыҡсылыҡты үҫтереү, иң оҫталарҙы асыҡлау, тәжрибә уртаҡлашыу, бер-берең менән танышыу, йәштәрҙе ошо кәсепкә ылыҡтырыу.\nҺыуыҡ көндәрҙе суртан йылытыр\nЭй ултыра балыҡсы... // 7-02-2017, 03:52\nЙәмле лә, тәмле лә\nУҡыусыларыбыҙҙы балыҡтарҙың төрҙәре менән таныштырыуҙы дауам итәбеҙ. Бөгөн һүҙебеҙ Башҡортостандың һыу ятҡылыҡтарында һирәгерәк осраған алабалыҡ тураһында.\nКом: 0 // Уҡынылар: 454 тапҡыр // Тотош уҡырға\nДөрөҫ емләһәң, буш ҡайтмаҫһың\nЭй ултыра балыҡсы... // 7-02-2017, 03:38\nТотҡан урыныңды емләмәйенсә, балыҡ тотормон тип уйлама ла. Яҡшы итеп емләр өсөн нимәләр кәрәк һуң?\nБалыҡ тотҡан туҡ булыр...\nЭй ултыра балыҡсы... // 13-12-2016, 02:48\nБынан бер нисә йыл элек Асҡын районына юл төшкәйне. “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамында ҡатнаштыҡ. Сара тау битләүендә үтте, һөҙәктә ауыл ята. Өҫтән ҡарап торһаң, эй матур инде. Ауылда быуаларҙың күплегенә иғтибар иттем. Һәр йорттоң ихатаһы, уның янында картуф баҡсаһы бар, унан һуң инде ялтырап быуалар теҙелгән. Улар әллә ни ҙур ҙа түгел, әммә һәр шәхси ихатала тиерлек быуа булыуы аптыратты.\nКом: 0 // Уҡынылар: 559 тапҡыр // Тотош уҡырға\nБына һиңә балыҡ...\nЭй ултыра балыҡсы... // 13-12-2016, 02:43\nҒәҙәти булмаған был йән эйәләре үле һәм тере балыҡтарҙың ите менән туҡлана. Уларҙың 40 төрө бар. Төньяҡ һәм Көньяҡ ярымшарҙарҙың уртаса йылылыҡтағы һыуҙарында, шулай уҡ Төньяҡ Боҙло океанда йәшәйҙәр.\nАртҡа 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 18 Алға Бит башына


Матур кейенһен, биҙәнһен... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Матур кейенһен, биҙәнһен...\nӘл-хәмдү лил-ләһ, мосолман ҡатын-ҡыҙы кейеме йылдан-йыл күркәмләнә, зауыҡлыраҡ, сағыуыраҡ була бара. Был, әлбиттә, Исламдың үҫешенә бәйле.\nӘммә, динебеҙ ҡанундарына ярашлы, ҡатын-ҡыҙҙың урамда ғына түгел, өйҙә лә матур итеп кейенеп, биҙәнеп-төҙәнеп йөрөүе хәйерле һанала. Гүзәл зат ошолай йортҡа нур, йәм таратып, иренең күңелен хушландырып, уны яңы бейеклектәргә маҡсатландырып йәшәргә, балаларын яҡшы итеп ҡарарға, күркәм тәрбиә бирергә, аш-һыуға иғтибарлы булырға тейеш.\nИслам дине гүзәл затҡа биҙәнергә рөхсәт итә. Әйтәйек, йөҙөңдә бер аҙ һыр барлыҡҡа килде икән, быны ир күрергә тейеш түгел, уның алдында гелән матур булырға кәрәк. Урамға биҙәнеп сығыу иһә сит-ят күҙҙәрҙән һаҡлай, тиҙәр. Алтын, көмөш биҙәүестәр ҙә рөхсәт ителә. Яулыҡтың, күлдәктең, итәктең формаһына килгәндә, уларҙың, урындағы йолаларға бәйле, төрлө булыуы ихтимал.\n“Ҡайһы бер ҡатын-ҡыҙ мосолман кейемен мода өсөн генә кейә” тигән һүҙҙәрҙе лә ишетергә тура килә. Бындай дәғүә дөрөҫлөккә тап килмәй. Беренсенән, мосолман кейемендә мода булырға тейеш: ул ҡатын-ҡыҙға күркәмлек, нәзәкәтлелек өҫтәй. Икенсенән, мәғлүм ки, иманға килеү бер-ике көнлөк кенә юл түгел. Кемдер ошо аҙымды кейемдән башларға булған икән, дәғүәләр менән уның күңелен төшөрөү гонаһ булыр.\nГүзәллекте нисек һаҡларға?\nГүзәллек, әлбиттә, тәү сиратта эске донъяның торошона бәйле. Изге уйлы, мәрхәмәтле, тормошто, ғаиләһен яратҡан, ҡәҙер-хөрмәттә йәшәгән мосолман ҡыҙынан нур бөркөлөп торор.\nИсламда матурлыҡты һаҡлауҙың элек-электән килгән алымдары ла бар.\nҺөрмә – күҙ ҡабағы өсөн тәбиғи буяу. Уны көн һайын ҡулланырға мөмкин. Һөрмә, күҙҙәрҙең матурлығын билдәләп, ҡатын-ҡыҙҙың һөйкөмлөлөгөн арттыра.\nҠына – онтаҡ хәленә еткәнсе иҙелгән үлән. Тирене, сәсте, тырнаҡтарҙы буяу өсөн ҡулланыла. Тәбиғи ҡына зарарлы түгел, тәнде яндырмай. Фабрикала эшләнгәненең составында иһә зыянлы химик матдәләр булыуы ихтимал.\nЗәйтүн майы. Зәйтүн ағасы Исламда элек-электән изге һаналған. Емештәре һоҡланғыс косметик үҙенсәлеккә эйә. Зәйтүн майын биткә, тәнгә, сәскә һылайҙар, эсергә лә мөмкин. Ул тирене шымарта, тырнаҡты нығыта, йәшәртеү үҙенсәлегенә эйә.\nПарфюмерия. “Был донъяла иң серлеләре – ҡатын-ҡыҙ һәм хушбуй”, – тигән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм. Гүзәл зат тәмле еҫте иренең күңелен яулау, хистәрҙе яңыртыу өсөн ҡуллана. Мосолман донъяһында концентрациялы хушбуй киң файҙаланыла. Уларҙың составында спирт юҡ, еҫе оҙаҡ һаҡлана.\nСәләмәт йәшәү рәүеше һәм дөрөҫ туҡланыу. Мосолман һаулығына, күңел торошона зыян килтерер аҙыҡты ҡулланмай. Өҫтәүенә күңел сафлығы, тормошто, яҡындарын яратыу гүзәл затты бәхетле, нурлы йөҙлө итә. Тимәк, уның тормошо ла бәрәкәтле була.


Факиһа Туғыҙбаева иҫтәлегенә таҡтаташ асылды\n23 Декабрь 2021, 15:53\nБашҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Факиһа Һаҙый ҡыҙы Туғыҙбаева иҫтәлегенә үҙе йәшәгән йортта мемориаль таҡтаташ асыу тантанаһы булды. Унда ижадташ дуҫтары, хеҙмәттәштәре, туғандары килгәйне.\nФакиһа Туғыҙбаева Бүздәк районы Бәләкәй Ҡаңны ауылында донъяға килгән. Башҡорт дәүләт университетын тамамлағандан һуң хеҙмәт юлын «Башҡортостан пионеры» (беҙҙең «Йәншишмә») гәзитендә башлаған, 1979 йылда «Пионер» («Аманат») журналына күсә. 1990—2010 йылдарҙа «Аҡбуҙат» журналының баш мөхәррире була.\nТаҡтаташ асыу тантанаһында республикабыҙҙың мәҙәниәт министры урынбаҫары Рәнис Алтынбаев Факиһа Һаҙый ҡыҙының башҡорт әҙәбиәтенә һәм журналистикаға индергән тос өлөшөн билдәләп китте. Өфө ҡала округы хакимиәтенең бүлек етәксеһе Салауат Дәүләтшин таҡтаташтың киләсәк быуын өсөн мөһимлеген белдерҙе.\n– Факиһа Туғыҙбаева тәүгеләрҙән булып башҡорт шағирәләре араһында лиро-эпик йәки поэма жанрын оло әҙәбиәт юлына сығарҙы. Халҡыбыҙ, милләтебеҙ, тип янып-көйөп йәшәне, – тип хәтергә алды Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе Зәки Әлибаев.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбаев бергә эшләгән йылдарҙы иҫкә алып, Факиһа Туғыҙбаеваға арналған шиғырын да уҡып ишеттерҙе. Режиссёр, яҙыусы Зөһрә Бураҡаева Мостай Кәрим фонды исеменән дә килеп, Әлфиә Мостай ҡыҙы исеменән сәләм еткерҙе. «Аҡбуҙат» журналының баш мөхәррире, танылған шағирә Лариса Абдуллина Факиһа Туғыҙбаева эшләгән журналдың тәүге һандарын алып килгәйне.\nБүздәк районының Ҡаңны-Төркәй ауыл советы ауыл биләмәһе башлығы, ҡаңны ырыуы рәйесе Ғәли Барый улы Шәғәлиев ҡаңны ырыуы менән таныштырҙы, Факиһа Туғыҙбаеваның ошо ырыуҙан булыуы хаҡында ғорурланып һөйләне.\nШағирәнең ҡыҙы Зөлфиә Кускилдина бөгөнгө сара уларҙың яҡындары өсөн ҙур тантана булыуын белдерҙе, таҡтаташ асыуҙы хәстәрләгән мәҙәниәт министрлығына, Яҙыусылар союзына, Совет районы хакимиәтенә, уны ихтирам итеп килгән ҡәләмдәштәренә, дуҫтарына ҙур рәхмәтен белдерҙе.


Көрәштек. Еңеү яуланыҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Көрәштек. Еңеү яуланыҡ\nКөрәштек. Еңеү яуланыҡ 10.10.2018 // Йәмғиәт\nХLVII “Апимондия” халыҡ-ара конгресына әҙерлек башланды.\nҠайһы саҡта бәләкәй генә эштәрҙе лә олоғара итеп, әллә ниндәй тауҙар аҡтарғандай күрһәтеп була, ҡайһы саҡ инде ҡәҙимгесә, шау-шыуһыҙ ғына, үҙ яйына алып барыла. Һуңғыһын әйткәндә, республикала ҙур эштәр атҡарылыуын күҙ уңында тотам.\nТөрлө кимәлдәге фестивалдәр уҙа, ил кимәлендәге иҡтисад, сәнәғәт өлкәһендә эшлекле форумдар, саралар үтә. Ә бит һәр береһенә әҙерлек кәрәк. Хатта өйөнә ҡунаҡ килгәндә лә кеше кәртә-ҡураһын нығыта, йортон ҡарай. Ә бында республика, Рәсәй йөҙөн билдәләгән әҙерлек кәрәк: юлдарҙы нығытыу, башҡа объекттар төҙөү, булғандарын ҡарау... Ашаған белмәй, тураған белә, ти халыҡ аҡылы. Һәр сара инвесторҙар йәлеп итеүгә булышлыҡ итә, бөгөнгө шарттарҙа ил, донъя баҙарына сығырға мөмкинлектәр аса. Шунан һуң, сара үтә лә китә, ә төҙөгән объекттар, һалған юлдар, башҡаһы ошонда ҡала.\nБына әле лә республикабыҙ 2021 йылда үтәсәк умартасылыҡ буйынса ХLVII “Апимондия” халыҡ-ара конгресына әҙерләнә. Халыҡ-ара конгресс Башҡортостанда — бал илендә үтә! Илебеҙ бындай форумды бер генә тапҡыр, 1971 йылда, Мәскәүҙә ҡабул иткән. Был да күп нәмә тураһында һөйләйҙер.\n— Бер нисә йыл, 2015 йылдан, беҙ һеҙҙең менән был ҙур донъя форумын уҙғарыу хоҡуғы өсөн көрәштек, еңеү яуланыҡ. Һис шикһеҙ, был республика өсөн бик мөһим уңыш, уны халыҡ-ара кимәлдә танытыу өсөн мөһим аҙым, — тине республика Башлығы Рөстәм Хәмитов халыҡ-ара конгресҡа әҙерлек һәм уны уҙғарыу мәсьәләләре буйынса кәңәшмә үткәргәндә. — Хәҙер конгресты шулай уҡ ойошҡан рәүештә һәм лайыҡлы итеп уҙғарыуға әҙерләнергә кәрәк. Өс йылдан донъяның умартасылыҡ берләшмәһе вәкилдәре — беҙҙең күҙаллауҙар буйынса, бөтәһе 10 мең самаһы ҡатнашыусы килә. Беҙҙең бурыс — конгресты иң юғары кимәлдә үткәреү, тулы күләмдә илдең, республиканың мөмкинлеге, йолалары, компетенциялары менән таныштырыу һәм тотош Башҡортостандың алдынғы умартасылыҡ үҙәктәренең береһе булараҡ статусын нығытыу...\nБындай статусҡа Башҡортостан ысын мәғәнәһендә хоҡуҡлы. Башҡорт балының күптән республика бренды булыуы билдәле. Әммә быны донъя кимәлендә танытып, гелән нығытып тороу мөһим. Бөгөн беҙҙә 350 мең башҡа яҡын бал ҡорто ғаиләһе иҫәпләнә, йыл һайын биш-алты мең тонна тауар балы етештерелә. Был бөтә ил буйынса йыйылған балдың — һигеҙ, Волга буйы федераль округындағының 23 процентын тәшкил итә.\nКиләсәктә бының менән генә сикләнмәй, тағы ла арттырыу мөмкинлектәре бар: йүкә урмандары ла, техник культуралар сәсеү өсөн баҫыуҙар ҙа, тәбиғи болондар, туғайҙар ҙа етерлек.\nБалды күп йыйыу ғына түгел, тауар баҙар талаптарына тап килергә, конкурентлыҡҡа ҡаршы торошло булырға тейеш. Сифат яғы айырыуса мөһим. Әйтергә кәрәк, конгресҡа тиклем балдың сифатын билдәләгән лаборатория төҙөп, уны тейешле, донъя кимәлендә һыналған ҡорамалдар менән йыһазландырыу ҙа ҡаралған.\nУмартасылыҡ буйынса сарала Башҡортостан донъяның 10 мең вәкилен ҡаршыларға йыйына. Тимәк, юлдарҙы нығытып, яңы тармаҡтар һуҙыу ғына түгел, юл буйы кафеларын, ҡунаҡханаларҙы ла ипкә килтереп, яңыларын төҙөргә кәрәк. Әйткәндәй, Мораҡ — Иҫке Собханғол юлына капиталь ремонт үткәреү күҙаллана. Шүлгәнташҡа илткән юлдар ҙа ҡараласаҡ.\nБулғандарына ҡушып, яңы туристик маршруттар асыласаҡ. Улар буйынса ла ял итеү өсөн бар шарттар тыуҙырылыуы мөһим. Тағы ла “бал ауылдары”, умарталыҡтар барлыҡҡа киләсәк. Башҡорт бал йорто, бал музейы асыу ҙа мөһим эштәрҙең береһе булып тора.\nҠыҫҡаһы, республикалағы ойоштороусыларға ла, төҙөүсе, юлсыларға ла эш етерлек. Ә конгрестың профессиональ ойоштороусыһын “Апимондия” билдәләйәсәк. Элек бының менән ҡабул итеүсе яҡ шөғөлләнгән. Бындай форматты иң тәү 2019 йылда Монреалдә үтәсәк ХLVI конгресында ҡулланып ҡараясаҡтар.


Беҙ үҙебеҙ – башҡорттар! | Йәншишмә\nБеҙ үҙебеҙ – башҡорттар!\nНаписал в 29 декабря 2017, 07:50\nУҙып барған йылда республикала туған телгә бәйле саралар күп уҙҙы. Телебеҙҙең киләсәге өсөн һәр беребеҙ яуаплы икәнен, ниһайәт, аңланыҡ, буғай. Башҡорт телен йәшәтергә, киләһе быуындарға шул килеш тапшырырға бурыслыбыҙ. Ә бының өсөн үҙ-ара туған телдә аралашырға, интернетта башҡортса яҙышырға кәрәк. Улай ғына ла түгел, ижад итергә, фильмдар төшөрөргә, башҡорт теленең абруйын күтәрергә тейешбеҙ.\nАбруйлы ҡунаҡтар менән иҫтәлеккә фото.\nБаймаҡ районынан Мәҙинә Тайбугина Баязит ҡустыһы менән.\nОшо йәһәттән Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының балалар араһында дүрт номинация буйынса интернет-конкурс ойоштороуы әһәмиәтле. «Тыуған Башҡортостан тураһында иң яҡшы шиғыр», «Халҡым теле – хаҡлыҡ теле» тигән эссе, «Башҡорт телендә иң яҡшы фильм» һәм «Башҡорт халыҡ әкиәтен һөйләүсе» бәйгеләрендә еңеүселәр Өфөләге Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһында ойошторолған Башҡорт теле көнө байрамына саҡырылды. Төрлө ҡала һәм райондарҙан йыйылған балалар тәүҙә йәштәренә ҡарап төркөмдәргә бүленеп, майҙансыҡтарҙа мауыҡтырғыс уйындарҙа ҡатнашты. Башҡорт теленең грамматикаһынан алып халҡыбыҙҙың арҙаҡлы шәхестәренә тиклем күп һорауҙарҙы үҙ эсенә алған ине ярыштар. Белемлеләргә һәм зирәктәргә бүләктәр бирелде. Һәр кем үҙе өсөн һығымта яһағандыр, моғайын. Интеллектуаль алыштар көсөргәнешле барҙы. Үҙ телендә аңлап та, ләкин һөйләй алмауы арҡаһында үкенеүселәр, юғалып ҡалыусылар ҙа булманы түгел, булды. Киләсәктә башҡортса матур итеп һөйләшергә өйрәнергә кәрәк, тигән маҡсат ҡуйҙы ундайҙар алдарына. Ысын, бер егеттән үҙем ишеттем.\nБүләкләү тантанаһы уҡыусылар хорының Башҡортостан гимнын башҡарыуынан башланып китте.\n– Башҡорт теле көнө 2015 йылдан Мифтахетдин Аҡмулланың тыуған көнөндә билдәләнә башланы. Уҡыусылар араһында бындай конкурсты алдағы йылдарҙа тағы ла киңерәк йәйелдерергә, бөтә республиканы йәлеп итергә кәрәк, – тине Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Әмир Ишемғолов тәбрикләү һүҙендә. Еңеүселәрҙе ҡотларға Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаев, Яҙыусылар союзы рәйесе урынбаҫары Рәшит Зәйнуллин, Мәғарифты үҫтереү институтынан Әхәт Илмөхәмәтов, баһалама комиссияһы рәйесе, шағир, ғалим Фәнил Күзбәков һәм башҡа абруйлы ҡунаҡтар килгәйне.\nАуырғазынан Алмас Раяновты филология фәндәре кандидаты Әхәт Илмөхәмәтов ҡотлай.\nШиғырҙар буйынса Илүзә Ураҙгилдина (Баймаҡ, Иҫке Сибай), эссе буйынса Лиә Юлбарыҫова (Баймаҡтағы 4-се лицей), фильм буйынса Алмас Раянов (Ауырғазы, Түрһәгәҙе), башҡорт халыҡ әкиәтен һөйләү буйынса Айзель Әҙелбаева (Сибайҙағы «Сулпылар» балалар баҡсаһы), Алһыу Абдуллина (Өфөләге 128-се мәктәп), Нияз Замалетдинов (Әбйәлил, Атауҙы) I урынға лайыҡ булды. Бөтә еңеүселәр һәм призлы урын алыусылар ҡоролтайҙың Маҡтау ҡағыҙҙарын һәм ҡиммәтле бүләктәр алып ҡыуанды.\nБаймаҡ районы Ишбирҙе ауылынан Мәҙинә Тайбугина менән яҡындан таныштыҡ. Әсәһе һәм ҡустыһы менән бергәләп килгәндәр.\n– Беҙ балаларыбыҙ телде яҡшы белһен, милли рухлы булып үҫһен, тип йәшәү өсөн ауыл ерен һайланыҡ. Атай-әсәйҙәр ул, ҡыҙҙарының һәләттәрен үҫтереү өсөн тырышып, үҙҙәре конкурстарға ла йөрөтөргә тейеш, – ти Римма Рәфит ҡыҙы. Ғаиләләрендә өс бала үҫә. Өсөнсөлә уҡыған Мәҙинә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ойошторған конкурста «Башҡорт халыҡ әкиәтен һөйләү» номинацияһында II урын алған. Бәләкәй генә сағынан төрлө бәйгеләрҙә ҡатнаша. Рухлы ҡыҙыҡай үҙ ҡулдары менән эшләгән селтәрен тағып алған. Баязит ҡустыһы ла унан ҡалышмай, икеһе лә йырға әүәҫтәр. Бәләкәс Асия һеңлеһе әле балалар баҡсаһына йөрөй икән.\nАрхангел районы Ҡыҫынды мәктәбенән ике ҡыҙ килгән. Башҡорт халыҡ әкиәтен һөйләү буйынса өсөнсөнән Нәркәс Ғайсарова һәм бишенсе синыфтан Айһылыу Хәлиуллина III урынға лайыҡ булған. Ҡыҙҙар мәктәптәрендәге йыр, бейеү, думбыра түңәрәктәрендә шөғөлләнә, уҡыуҙары ла яҡшы. Республика кимәлендә тәүге уңыштары.\nV синыфта уҡыған Алмас Раянов тыуған ауылы тураһында документаль фильм төшөргән. Ул камера менән әллә ҡасандан дуҫ, ҡыҙыҡһыныуы көслө булғас, әсәләре алып биргән. Яңыраҡ Түрһәгәҙе ауылының Шәжәрә байрамын да төшөргән, мәктәптә үткән сараларҙың да видеояҙмаларын эшләп бара икән. Иң яратҡан дәрестәре – инглиз теле һәм математика.\n– Киләсәктә кем булырға теләйһең? – тигән һорауға яуабы әҙер ине:\nБашҡортса фильмдар төшөрөп, милли сәнғәтебеҙҙе байытыуға үҙ өлөшөн индерер әле Алмас бер заман.\nКонкурстар шулай ойошторолоп торһон, улар балаларҙы ҡанатландыра, дәртләндерә, башҡортса ғына ойошторолғандары телебеҙҙе үҫтереүгә, абруйын арттырыуға ярҙам итә.\n« Бер ҙә һынатҡы килмәй\nБайрам түрендә – Шыршыҡай »


Башҡортостанда ауыл ипотекаһы 0,1 процент менән биреләсәк - Bash.News\nБашҡортостанда ауыл ипотекаһы 0,1 процент менән биреләсәк\nБашҡортостанда ауыл ипотекаһы 0,1 процент менән биреләсәк https://bash.news/news/115661_bashortostanda_auyl_ipotekay_01_procent_menn_birelsk/?lang=bash\n06 фев 2020, 23:12\nБыл турала бөгөн Өфөлә, ауыл биләмәләрен комплекслы үҫтереү буйынса Бөтә Рәсәй кәңәшмәһендә белдерелде. 2020 йылдан ғәмәлгә ингән программаға ярашлы, ауыл кешеләренә ташламалы торлаҡ кредиты йылына 3 процент менән бирелә, Башҡортостан был кредитты тағы ла төшөрәсәк. Кәңәшмәлә ауыл ерендә эш урындары асыу, бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү, уңайлы мөхит тыуҙырыу хаҡында ла һүҙ барҙы. Ер хужаларын көткән яңылыҡтар хаҡында БСТ каналы хәбәрсеһе Рәмзиә Кәримова репортажы.\nКәзә мал түгел тип шаяртһала рҙа, ваҡ малдың был төрө үрсетеү өсөн бик ҡулай, ите файҙалы, һөтөнән ҡымыҙ бешергә мөмкин, ә мамығынан йылы әйберҙәр бәйләргә була. Ниғмәтуллиндар әйтеүенсә, продукцияны һатыу менән дә проблема юҡ. Эшҡыуарҙарға дәүләт яғынан да ярҙам күрһәтелә, әммә техника һәм һарайҙар етмәй, мал башын 180-дән 100-гә кәметергә тура килде, ти фермер.\n"Бай" кооперативы иһә көньяҡ райондарҙың фермерҙарын берләштерә, был зонала мал тотоусылар күп. Кооператив милли ризыҡтар етештереүҙә махсуслашҡан, уларҙың буҙа, ҡорот, эремсектәрен халыҡ яратып ала. Әммә хужалар әйтеүенсә, даими табыш килһен өсөн ҙур селтәрҙәргә сығыу шарт.\nКәңәшмәлә фермерҙарҙы борсоған проблемалар уртаға һалып тикшерелде, сөнки һәр төбәктең үҙенә генә хас ҡатмарлыҡтары бар. Белгестәр әйтеүенсә, эшҡыуарҙарға иғтибар үҙ һөҙөмтәһен бирә, райондарҙа үҙ эшен асыусылар һаны артҡан.\nАуыл биләмәләрен комплекслы үҫтереү хаҡында һүҙ барғанда эш урындары асыу ҙа, торлаҡ мәсьәләһен хәл итеү ҙә, уңайлы мөхит тыуҙырыу ҙа күҙ уңында тотола. Глобалләштереү шарттарында был еңел эш түгел, йәштәр ҙур ҡалаларҙа төпләнергә ашыға. Әммә алға китеш бар, 2003 йылдан башлап ауыл биләмәләренең тотороҡло үҫеше программаһы сиктәрендә 19 миллиард һум аҡса тотонолған, ошо осорҙа республикала 10 мең ғаилә торлаҡ шарттарын яҡшыртҡан. Быйыл түбән процентлы ауыл ипотекаһы ла ғәмәлгә инә. Займдың суммаһы 3 миллион һумға тиклем, уны үҙ ғүмереңдә бер тапҡыр юлларға була.\nОксана Лут, Рәсәй ауыл хужалығы министры урынбаҫары: “Кредитты февраль аҙағынан бирә башлайбыҙ, әле норматив документтарҙы әҙерләү бара. Башҡортостандың ипотека процентын тағы ла кәметергә теләүе, мөмкинлеге булыуы бик яҡшы. Был программаның төп маҡсаты булып ауыл ерендә йшәүселәрҙең торлаҡ шарттарын яҡшыртыу тора”.\nИлшат Фәзрахманов, Башҡортостан хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары – ауыл хужалығы министры: “Был программала ҡатнашырға теләүселәр күп, ғаризалар ҡабул ителә башланы ла инде. Бөтәһе 16 банк кредит бирергә әҙер. Төп ставканы федераль бюджет, ә республика ҡалған сумманы 0,1 процентҡа тиклем ҡаплай”.\nБашҡортостан федераль аҡсаларҙы йәлеп итеү буйынса ла алдынғылар иҫәбендә. Киләһе өс йылда ауыл биләмәләрен төҙөкләндереүгә 5 миллиард һумға яҡын аҡса йүнәлтелә. Белгестәр фекеренсә, комплекслы ҡараш ауыл ерендәге тормошҡа яңы һулыш өрәсәк, тормош сифатын яҡшыртасаҡ.\n1 июлдән электрон иҫәпләшеү ҡоролмаһы булмаған автобус водителдәренә штраф һалынасаҡ\n21:00, 27 ғин


Берҙәм дәүләт имтиханы ҡағиҙәләренә яңылары өҫтәлә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n12 февраля 2016 — 15:38\nУларҙы имтихан тапшырыусылар ғына түгел, ә ошо яуаплы сараны ойоштороусылар ҙа көнэлгәре үҙләштерергә тейеш. Республика Дәүләт имтихан комиссияһы ағзалары бөгөн Өфөлә үткән уҡыу-семинар барышында берҙәм дәүләт имтиханы буйынса тулы белешмә алып ҡына ҡалманы, ә эшлекле уйындар ойоштороп, имтиханды тапшырыусылар менән ҡабул итеүселәр ролен ғәмәлдә башҡарып ҡараны. 2016-сы йылда берҙәм дәүләт имтиханын … кеше бирергә теләк белдергән. Улар өсөн 103 ҡабул итеү нөктәһе әҙерләнә. Әйткәндәй, былтыр имтихан тапшырыусыларҙы 119 уҡыу йорто ҡабул итһә, быйыл ҡайһы бер муниципаль берәмектәр берҙәм дәүләт имтиханын үҙҙәрендә ойоштормай. Балалар имтиханды күрше ҡала райондарҙа эшләгән ҡабул итеү нөктәләренә барып тапшырырға әҙерләнә.


Халыҡ өсөн эшләү»: Рөстәм Хәмитов Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышына Мөрәжәғәт менән сығыш яһаны\nУларҙы тормошҡа ашырыу йәһәтенән ниндәй дәрәжәлә алға китеш бар? Йәмғиәт менән тығыҙыраҡ бәйләнеш булдырыу буйынса алынған юл файҙа килтерә башланымы? Уны ниндәй йүнәлештәрҙә үҫтереү һәм көсәйтеү зарур? Яҡын киләсәккә алдыбыҙға ниндәй аныҡ маҡсат ҡуябыҙ, ниндәй һөҙөмтәләргә өлгәшергә теләйбеҙ? Беҙгә нимә ҡамасаулай? Бөгөн Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға икенсе Мөрәжәғәтнамәмдә ошо турала әйтергә теләйем.\nӘле алдыбыҙҙа торған төп проблема — ул республиканың иҡтисади ҡеүәте менән халҡыбыҙҙың йәшәү кимәле араһындағы айырмалыҡ. Беҙ ауыл хужалығы ерҙәренә, урмандарға, һыу ресурстарына, файҙалы ҡаҙылмаларға бай булған гүзәл төбәктә йәшәйбеҙ. Башҡортостандың иҡтисади, фәнни, белем биреү ҡеүәте күп быуындарҙың хеҙмәте менән тупланған. Ошо ҡеүәте республикабыҙҙы тотош илгә танытты.\nБөгөн республика — күп кенә күрһәткестәр буйынса алдынғылар төркөмөнә ингән, иҡтисади яҡтан алға киткән Рәсәй төбәктәренең береһе. Ҡабатлап әйтәм, был ҡаҙаныштар тәү сиратта халҡыбыҙҙың хеҙмәт емеше. Тап ул — беҙҙең төп байлығыбыҙ һәм ғорурлығыбыҙ.\nХәҙерге тормоштоң төп ҡаршылығы ла ошоға ҡайтып ҡала. Халҡыбыҙ аҙ эш хаҡы ала, иҫке фатирҙарҙа йәшәй, хеҙмәте өсөн тейешле баһанан мәхрүм, ә бит беҙ ғорурланған нәмәләрҙең барыһына ла нәҡ уның хеҙмәте һалынған. Ошо рәүешле ғәҙеллек принцибы боҙола.\nӘүәлерәк тә әйткәнем булды: йәшәү сифатын билдәләүсе ҡайһы бер критерийҙар буйынса беҙ Рәсәй буйынса уртаса кимәлдән арттараҡ ҡалабыҙ. Күпкә түгел, әммә арттабыҙ. Әлбиттә, быға юл ҡуйырға ярамай. Беҙ ғорурланған дөйөм иҡтисади күрһәткестәр, һис шикһеҙ, мөһим. Әммә улар үҙмаҡсат түгел, ә аныҡ кешеләрҙең проблемаларын ни тиклем уңышлы хәл итеүебеҙҙе генә сағылдыра. Шуны аңлау зарур: халыҡ иҡтисади күрһәткестәр менән йәшәмәй. Һандарҙы ашап булмай, ҡыйынлыҡтарҙан да улар артына йәшеренеү мөмкин түгел.\nЯҡын киләсәккә бурыс — республика байлығының һәм иҡтисади ҡеүәтенең ябай граждандар мәнфәғәтендә һөҙөмтәлерәк файҙаланылыуына өлгәшеү. Бының өсөн власть һәм иҡтисади структураларҙы халыҡ ихтыяжына йүнәлтеү талап ителә. “Кешеләр өсөн эшләргә” — хәҙер ошо өс һүҙ властың оҙайлы стратегияһын да, көндәлек эшмәкәрлегебеҙҙе лә билдәләй.\nВласть асыҡ булырға тейеш. Беҙгә власть вәкилдәре хаҡында халыҡтан йыраҡ торған, үҙ мәнфәғәтен генә ҡайғыртҡан ришүәтсе бюрократтар кеүек фекерҙе юҡҡа сығарыу зарур. Быны эшләү еңел түгел. Әммә шунһыҙ, халыҡты үҙебеҙҙең әүҙем союздашыбыҙға әүерелдермәй тороп, ҡуйылған маҡсаттарҙың береһенә лә өлгәшә алмаясаҡбыҙ.\nМәҫәлән, көнүҙәк мәсьәләләрҙең береһен — торлаҡ-коммуналь хужалығын ғына алайыҡ. Тиҫтәләрсә йыл инде дәүләт власы органдары бында тәртип булдырырға тырыша. Мәсьәлә хәл ителдеме? Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлегә юҡ. Торлаҡ-коммуналь хужалығы хеҙмәттәренә хаҡ арта, торлаҡ фонды, инженерлыҡ селтәрҙәре иҫкерә. Тураһын әйтергә кәрәк: тармаҡта граждандарҙың аҡсаһын оятһыҙ рәүештә үҙләштереүсе йөҙҙәрсә әрәмтамаҡ барлыҡҡа килде. Ҡайһы бер йорттарға инеүе лә ҡурҡыныс. Ниңә дәүләт был мәсьәләлә алға китә алманы? Эштә торлаҡ-коммуналь комплексының хеҙмәттәренән файҙаланған граждандарға таянмағанғалыр, тип уйлайым.\nӘле беҙ мәсьәләне хәл итеүгә ҡарашты үҙгәрттек. “Йорт комитеттары” проектын ғәмәлгә индерҙек. Уға ярашлы, граждандар күп фатирлы йорт советтары ойоштора. Улар коммуналь хеҙмәттәрҙең сифатына контроллек итәсәк. Тармаҡта тәртип булдырыуҙы йорт хужаларынан да нығыраҡ яҡлаған кеше юҡтыр. Әммә ышаныс уятҡан осраҡта ғына улар союздашыбыҙға әүереләсәк.\nКешеләргә ялған һүҙ һөйләүҙе, күрһәткестәрҙе арттырып яҙыуҙы, “күҙ буяу”ҙы туҡтатырға кәрәк. Намыҫлы булыу зарур. Проблема бар икән, уны йәшермәйенсә, асыҡтан-асыҡ әйтергә кәрәк. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, властың төп бурысы — етешһеҙлектәрҙе йәшереп, уңыштарҙы күрһәтеү, тигән фекер нығынып ҡалған. Юҡ, властың бурысы бөтөнләй икенсе — проблемаларҙы хәл итеү.\nМиңә көн һайын йөҙҙән ашыу кеше мөрәжәғәт итә. Хат, Интернет аша. Айына кәмендә бер тапҡыр граждандарҙы ҡабул итәм. Бынан тыш, республика буйынса сәфәрҙәрем барышында предприятиеларҙа булам, завод, фабрика, ферма, оҫтаханаларҙың ябай хеҙмәткәрҙәре менән даими аралашам. Һөйләгәндәрем раҫ булһын өсөн мәсьәләләр буйынса ярайһы уҡ хәбәрҙармын. Властың ялған һүҙ һөйләүен халыҡ шунда уҡ тоя һәм ышанмаусанлыҡ менән яуап бирә. Һөҙөмтәлә халыҡ менән власть араһындағы упҡын тәрәнәйә, ә иҡтисад тейешле һөҙөмтәлелеккә өлгәшә алмай. Сөнки коллектив эш итеү һәләте юҡҡа сыға. Был — билдәһеҙлеккә алып барған юл, уны беҙ бер ысул менән — намыҫлы булып ҡына үҙгәртә алабыҙ. Бәлки, власть ҡыҫҡа перспективала отолор ҙа, сөнки хаталарҙы һәм етешһеҙлектәрҙе танығандан һуң, уларҙы төҙәтергә лә тура киләсәк, әммә оҙайлы киләсәктә мотлаҡ отасаҡ. Халыҡҡа таянған власть абруйлы һәм көслө буласаҡ. Халыҡ һәм власть бер бөтөнгә әүереләсәк.\nЙәмғиәтте туплау өсөн байҙар менән аҙ тәьмин ителгән кешеләр араһындағы айырмалыҡты кәметеү кәрәк. Был маҡсат — иң мөһимдәрҙең береһе. Бөтә кимәлдәге хеҙмәткәрҙәрҙең килемен эҙмә-эҙлекле арттырыу зарур. Беҙ был эште башланыҡ. Минималь эш хаҡын арттырҙыҡ. Хәҙер уның республика буйынса кимәле федераль кимәлдәгенән юғарыраҡ: беҙҙә — 5500 һум, ә Рәсәйҙә — 4600. Республикалағы бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең окладтарын 13 процентҡа күтәрҙек. Былтыр августа уҡ балалар баҡсалары тәрбиәселәренең, мәктәпкәсә мәғариф учреждениеларындағы башҡа хеҙмәткәрҙәрҙең эш хаҡына айлыҡ өҫтәмәләр билдәләнек. Быйыл октябрҙә ошо өҫтәмәләрҙе тағы ла ике тапҡырға арттырҙыҡ. Уҡытыусыларға эш хаҡын 30 процентҡа күтәреү хаҡында һеҙ, әлбиттә, беләһегеҙ, хөрмәтле депутаттар. Бынан тыш, төп эшсе һөнәрҙәренең беренсе разряды тариф ставкалары күләменә, хаҡтарҙың үҫеүен иҫәпкә алып, квартал һайын индексация яһайбыҙ. Мәҫәлән, йәй уртаһына инфляцияның рәсми кимәле кәмендә 5 процент тәшкил итһә, ставкалар 9 процентҡа арттырылды.\nОшо саралар ярҙамында беҙ мөлкәт йәһәтенән ҡатламдарға бүленеште тотҡарланыҡ. Былтырға тиклем республикалағы иң бай һәм иң фәҡир кешеләрҙең килемендәге айырма артыуға бара ине. 2009 йылда был айырма 19 тапҡырға тиерлек барып етте. Былтырғы йомғаҡтар буйынса, ул 17,5-кә кәмегән. Быйыл да кәмеү дауам итә. Әлбиттә, уңыштар әлегә ҙур түгел, әммә ыңғай үҙгәрештәр өмөт уята. Эш хаҡы йәшәү минимумынан түбәнерәк булған халыҡ һаны ла кәмей башланы. Йыл аҙағына был төркөм республика халҡының яҡынса 11 процентын тәшкил итәсәк. Йыл башында әлеге күрһәткес 12 процентҡа еткәйне. Эшләгән кеше фәҡир булмаҫҡа тейеш, тип ышанам.\nБыл иҡтисади ғына түгел, шулай уҡ сәйәси күҙлектән дә бик мөһим. Ябай кешеләр, хеҙмәтсәндәр тормоштоң яҡшы яҡҡа үҙгәреүен, властың улар хаҡында ысын хәстәрлек күреүен тойорға тейеш.\nХалыҡ мөмкин булмағанды талап итмәй. Иң мөһиме — беҙ барыһына ла йәшәү өсөн намыҫлы хеҙмәт менән аҡса эшләү мөмкинлеген бирергә тейешбеҙ. Эш урындары, яңы заманса производстволар булдырырға кәрәк. Һәр ерҙә: ауылда ла, ҡалала ла, Өфөлә лә, көньяҡ-көнсығыш райондарҙа ла. Был — эшебеҙҙең мөһим өҫтөнлөгө.\nӘле инвесторҙар, милекселәр, дәүләт власы тырышлығы менән бик күп эштәр башҡарыла. Бер нисә ай элек Хәйбулла районында “Юбилей” ятҡылығында яңы байыҡтырыу фабрикаһының тәүге сираты файҙаланыуға тапшырылды, баҡыр-цинк линияһы эшләй башланы. Инвестициялар күләме 4,5 миллиард һум самаһы тәшкил итте, 300-гә яҡын кеше эшле булды.\nЙәй Благовещенда йылылыҡты изоляциялаусы материалдар заводы асылды. Уға 3 миллиард һумдан ашыу аҡса һалынды, 300 яңы эш урыны булдырылды. Йәй шулай уҡ яңы милекселәр Октябрьскийҙа керамик плитә етештереү эшен башланы. Инвестициялар күләме — 245 миллион һум, 200-ҙән ашыу эш урыны булдырылды.\nӨфөлә “Витценманн-Руссия” берлектәге предприятиеһының яңы цехы файҙаланыуға тапшырылды. Уға 250 миллион һум аҡса һалынды, 100 эш урыны барлыҡҡа килде.\nБер ай элек “Салауатметалл” ҡыҙыу килеш цинклау заводы эшләй башланы. Төҙөлөшкә 1 миллиард һум самаһы аҡса һалынды. Заводта 200 кеше эш урынына эйә булды, яҡын арала тағы ла 100 кеше йәлеп ителәсәк.\nНиһайәт, “ИКЕА” һәм “Ашан” магазиндары, сауҙа комплекстары асылды. Инвестициялар күләме 9 миллиард һум самаһы тәшкил итте, 500-ҙән ашыу эш урыны булдырылды.\nБыл исемлек, әлбиттә, дауам итәсәк.\nӘле “Биополимер” проектын һынау этабын тамамлайбыҙ. Ул Рәсәйҙә бойҙайҙы тәрән эшкәртеү буйынса тәүге завод буласаҡ. Бынан тыш, унда башҡа аҙыҡ-түлек сәнәғәте предприятиеларының ҡалдыҡтары эшкәртеләсәк. 2,5–3 йылдан “Биополимер”ҙа һәм ҡатнаш предприятиеларҙа 1,5 меңгә яҡын белгес эшләй аласаҡ. Тағы ла бер нисә мең кеше, нигеҙҙә ауыл райондары халҡы, “Биополимер” өсөн сеймал етештереү — бойҙай үҫтереү менән шөғөлләнәсәк.\nТүбәнге Һөйән ГЭС-ы проекты буйынса эште дауам итәбеҙ. Әлегә бында бюрократик ҡаршылыҡтар, Мәскәү кабинеттарында һәм күрше территорияларҙа яраштырыу эштәре бихисап. Әммә ГЭС төҙөлөшөн башлаһаҡ, был республиканың төньяҡ-көнсығышында сәнәғәтте үҫтереүгә этәргес бирәсәк, Өфөнө һыу баҫыуҙан ышаныслы һаҡлау мөмкинлеге тыуасаҡ.\nӨфөнөң 5-се ТЭЦ-ы төҙөлөшөн тамамлау менән тағы ла бер ҙур энергетика объекты барлыҡҡа киләсәк. Уның өсөн 14 миллиард һум аҡса һалынасаҡ, 250-нән ашыу эш урыны булдырыласаҡ.\nБыйыл декабрҙә бәләкәй һәм уртаса ГЭС-тар өсөн ҡорамалдар етештереү буйынса “РусГидро-Альстом” заводының төҙөлөш участкаһында тикшеренеү эштәре башланасаҡ. Предприятиеның тәүге сиратына ғына һалынған инвестициялар 5 миллиард һумдан артасаҡ. Ике йылдан завод тәүге продукцияһын бирәсәк. Унда 600-ҙән ашыу кеше эшләйәсәк. Завод эргәһендәге технопаркта ла, беҙҙең ҡарашҡа, бер нисә мең кеше эшле буласаҡ.\nКиләһе ике йылда “Туймазыбыяла” заводында етештереү артасаҡ. Предприятиела 500 эш урыны барлыҡҡа киләсәк.\nЯңауылда торба заводы һалынасаҡ. Производствоның тәүге сираты 2013 йылда эш башларға тейеш. Бында 400-гә яҡын кеше эш табасаҡ.\n2015 йылға тиклем “КамАЗ” менән берлектә Нефтекама автосамосвалдар заводында яңы автобустар сығарыу проектын тулыһынса аҙағына еткереүҙе күҙаллайбыҙ. Уның тәүге сираты киләһе йыл сафҡа инәсәк. Ҡалалағы 400-ҙән ашыу кеше эш менән тәьмин ителәсәк.\nБлаговещен районында микро-металлургия заводы проектлана. Тағы ла 250 эш урыны барлыҡҡа киләсәк.\nПрецизиялы машиналар эшләү үҙәге лә юғары технологиялы предприятие буласаҡ. Бындай предприятиелар Рәсәйҙә әлегә юҡ. Уны ойоштороуға 2 миллиард һум самаһы инвестиция һалынасаҡ, 500 кеше эш табасаҡ.\nЯңы кабель заводында 250 кеше эшләйәсәк. Ул киләһе йыл төҙөлә башлаясаҡ. Инвесторы “Башбетон” яңы металл конструкциялары заводы төҙөлөшөндә лә ҡатнашасаҡ. Ә был — тағы ла 400 эш урыны.\nӨфө моторҙар эшләү берекмәһендә вертолет двигателдәрен етештереү ойошторола. Уны федераль ҡаҙна финанслай. Быйылғы лимит 300 миллион һумдан ашыу тәшкил итте. Проекттың дөйөм хаҡы — 10 миллиард һум самаһы. Яңы производствола 1,5 мең кеше эш табасаҡ.\n“Газпромнефтехим Салауат” заманса индустриаль паркын төҙөгәндән һуң Салауатта ла эш урындары артасаҡ. Уның буйынса эш башланды ла инде.\n“Полиэф” та индустриаль парк ойоштора. Етештереү майҙандары Благовещендағы 200-ҙән ашыу кешене эш менән тәьмин итеү мөмкинлегенә эйә.\nОшонда уҡ, Благовещенда, ике йыл эсендә ҡағыҙ эшләү производствоһын ойоштороу күҙаллана. Сеймал рәүешендә ҡағыҙ ҡалдыҡтары файҙаланыласаҡ. Проектҡа 4 миллиард һум самаһы аҡса һалына, йөҙҙән ашыу эш урыны барлыҡҡа киләсәк.\n“Газпромнефтехим Салауат” менән Стәрлетамаҡтың “Каустик” предприятиеһы араһындағы сеймал бәхәсенең уңышлы хәл ителеүе һөҙөмтәһендә “Каустик” ПВХ етештереүҙе киңәйтеү проектын тормошҡа ашырыуға тотондо. Биш йыл эсендә заводҡа 18 миллиард һум аҡса һалынасаҡ, 500-гә яҡын эш урыны булдырыласаҡ.\nМәғлүмәт-коммуникация технологиялары өлкәһендә “Ҡурай” тип аталған тағы ла бер технопарк төҙөү күҙаллана. Ул 2014 йылға 1,5 мең эш урыны булдырырға ниәтләй. Рәсәй Президентының Башҡортостанға һуңғы сәфәре барышында уның менән ошо идеяны тикшерҙем һәм хуплау таптым. Минеңсә, был проектҡа Федераль үҙәктән 1 миллиард һумға тиклем аҡса бүленеүгә иҫәп тота алабыҙ.\nУрман комплексы. Белорет районында ике йыл эсендә урман сәнәғәте заводы ойошторолорға тейеш. 200-гә яҡын кеше эш табасаҡ. Баймаҡта “Башлеспром” юғары технологиялы ағас эшкәртеү комплексын ойоштороуҙы күҙаллай. Уның бер нисә сиратының төҙөлөшөнә 15 миллиард һумға тиклем инвестиция һалынасаҡ, комплекста 1 мең самаһы кеше эшләйәсәк.\nСалауат районында 2014 йылға МДФ плитәләрен сығарыу комбинатын планлаштырыла. Инвестор уға 6 миллиард һум самаһы аҡса һалырға һәм 500-ҙән ашыу эш урыны булдырырға ниәтләй.\nАуыл хужалығында ла ҙур проекттар бар. Киләһе йыл Мәләүездә күркә үрсетеү һәм уның итен эшкәртеү буйынса комплекстың икенсе сиратын киңәйтеү тамамланасаҡ. Бында 400-гә яҡын эш урыны булдырылған, өҫтәмә рәүештә тағы ла 200 урын барлыҡҡа киләсәк. 2013 йылдың уртаһында өсөнсө сират файҙаланыуға тапшырылғандан һуң, заводта 1 меңдән ашыу кеше эшләйәсәк. Ул Рәсәйҙә иң юғары технологиялы производстволарҙың береһе буласаҡ.\n“Разгуляй” компаниялар төркөмө менән берлектә әле ит етештереү һәм эшкәртеү буйынса ҡеүәтле агрохолдинг ойоштороу буйынса эшләйбеҙ. Ул биш заманса сусҡасылыҡ комплексынан һәм эшкәртеү заводынан торорға тейеш. Инвестицияларҙың дөйөм күләме 13 миллиард һум тәшкил итәсәк тип күҙаллана. 1 меңгә яҡын эш урыны барлыҡҡа киләсәк.\nКиләһе йылдан республикала малсылыҡ комплексын яңыртыу программаһы тормошҡа ашырыла башлаясаҡ. Биш йыл, иң күбе ете йыл эсендә беҙ 500 һөтсөлөк фермаһын төҙөкләндерергә һәм сафҡа индерергә тейешбеҙ. Улар кәмендә 400–500 баш малға иҫәпләнгән заманса юғары технологиялы ҙур предприятиелар буласаҡ. Әйткәндәй, программа йәш белгестәр өсөн торлаҡ һалыуҙы ла күҙаллай — һәр ферма ҡарамағында уңайлыҡтары булған кәмендә ике йорт төҙөләсәк.\nОшо көндәрҙә Күгәрсен районында инкубаторҙа тоҡомло күркә йомортҡаһы етештереү буйынса фабрика төҙөү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйылды. Ул селекция өлкәһендәге һуңғы ҡаҙаныштарҙы файҙаланған производство буласаҡ. Инвестициялар күләме — 1 миллиард һум, 200-ҙән ашыу эш урыны булдырыласаҡ.\nБыйыл да, киләһе йыл да беҙ Ейәнсура һәм Баймаҡ райондарындағы мегафермаларҙың төҙөлөшөн аҙағына еткерәсәкбеҙ. Улар — ҡеүәтле заманса комплекстар. Был эште лә тамамларға тейешбеҙ.\nИсемлекте артабан да дауам итә алам — ул бик ҙур, әммә, минеңсә, инвестициялар йәлеп итеү һәм яңы производстволар ойоштороуға ниндәй иғтибар бүлеүебеҙҙе аңлау өсөн әйтелгәндәр ҙә етер. Был проекттар, нигеҙҙә, һуңғы йылда ғына барлыҡҡа килде. Пландар ҙур, барыбыҙға ла уларҙы тормошҡа ашырыу буйынса эшләргә кәрәк.\nБәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ эш урындарын булдырыу мәсьәләһен хәл итеү мөмкинлеген биргән мөһим йүнәлеш булып ҡала. Уны үҫтереү ҙур өҫтөнлөктәргә эйә. Эшҡыуарлыҡҡа ҡамасаулаған төп проблема — кредит алыу мөмкинлегенең сикләнеүе. Был мәсьәләне хәл итеү өсөн “Башҡортостан Республикаһының микрофинанслау үҙәге” ойошторолдо. Ҡайһы берәүҙәр уны “бәләкәй бизнес өсөн ашығыс ярҙам” тип тә атай. Ул, кредитлауҙан тыш, эшҡыуарҙарға бушлай консультациялар биреү менән дә шөғөлләнә. Быйылға тиклем беҙҙә ошо структураның ике офисы ғына эшләй ине. Быйыл беҙ Салауат, Учалы, Бәләбәй, Октябрьский ҡалаларында, Асҡар һәм Ҡариҙел ауылдарында тағы ла алты офис астыҡ.\nБеҙ Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып Һаҡлыҡ банкы менән берлектә консультация-кредит үҙәктәре ойоштора башланыҡ. Унда эшҡыуарҙарға “Рәсәй таянысы” йәмәғәт ойошмаһы аудиторҙарының квалификациялы ярҙамы күрһәтелә, шунда уҡ кредит алыу мөмкинлеге лә бар. Киләһе 1–2 йылда бындай үҙәктәр 30-ға еткерелергә тейеш. Шуларҙың икеһе Стәрлетамаҡта һәм Өфөлә асылды. Эшҡыуарҙар уларҙан аҡса ала башланы ла инде.\nЭшҡыуарлыҡты үҫтереү йәһәтенән яһалған киләһе аҙымыбыҙ — бәләкәй бизнесҡа ярҙам күрһәтеүгә йүнәлтелгән аҡсаны бүлеү механизмдарын үҙгәрттек. Элек бының менән республика Хөкүмәте генә шөғөлләнһә, хәҙер аҡсаның 50 проценты ярҙам күрһәтеү үҙаллы хәл ителһен өсөн муниципалитеттарға тапшырыла. Вәкәләттәрҙе урындарға тапшырыу, һис шикһеҙ, үҙен аҡланы. Муниципалитеттар үҙҙәренең иҡтисади хәлен, эшҡыуарҙарын яҡшыраҡ белә, һөҙөмтәлә теге йәки был проекттарға булышлыҡ итеү тураһындағы ҡарарҙар ҙа дөрөҫөрәк һәм һөҙөмтәлерәк була. Әлбиттә, бындай вәкәләттәр муниципаль властың ресурстарҙы һөҙөмтәле бүлеү, урындағы бәләкәй эшҡыуарлыҡтың үҫеше өсөн яуаплылығын арттыра.\nАлдағы Мөрәжәғәтнамәмдә күпселек муниципалитеттарҙың эшен әлегә ҡәнәғәтләнерлек тип әйтеп булмай, тигәйнем. Йыл башында шулай булды. Бөгөн хәлдең үҙгәрә башлауын ҡыуаныс менән билдәләргә теләйем. Алда йөрөүселәр барлыҡҡа килә. Мәҫәлән, Белорет ҡалаһы һәм районы. Бында 1,5 йыл эсендә бәләкәй эшҡыуарлыҡ тарафынан 2 мең самаһы эш урыны булдырылған. Ике йыл элек кенә ҡалала эшһеҙлек мәсьәләһе киҫкен торһа, бөгөн бында эшсе ҡулдар етешмәй.\nРеспубликаның барлыҡ ҡала һәм райондарында халыҡты иҡтисади тормошҡа йәлеп итеү буйынса әүҙем эш алып барыла. Был бик ҡыуаныслы. Ике аҙна элек “Форбс” журналы Рәсәйҙең бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа һөҙөмтәле ярҙам күрһәткән урындағы хакимиәттәрҙең рейтингын баҫтырып сығарҙы. Рәсәйҙә иң алдынғы ете хакимиәт араһында беҙҙең ике муниципалитет — Октябрьский ҡалаһы һәм Нуриман районы бар. Уларҙың башлыҡтарына ҙур рәхмәт әйтергә теләйем. Был — етди уңыш. Элегерәк ҙур халыҡ-ара рейтингтарҙа беҙҙең муниципалитеттар бындай кимәлгә етмәй торғайны. Әйткәндәй, Октябрьский әлеге рейтингта беренсе урынды яуланы.\nБәләкәй эшҡыуарлыҡ тураһындағы һүҙҙәр — ябай теләк кенә түгел. Барыһының да аныҡ финанс үлсәме бар. Социаль һалымға ставкалар артыуға ҡарамаҫтан, республика һәм урындағы бюджетҡа 2011 йылда дөйөм килемгә һалымдар, йәғни бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ түләгән һалым, 2010 йыл менән сағыштырғанда 17 процентҡа күберәк түләнгән. Йылына 17 процент үҫеш биргән сығанаҡтар айырым ярҙамға һәм иғтибарға мохтаж, тип ышанам.\nОшондай һөҙөмтә биргән эште дауам итергә кәрәк. Эре сәнәғәт предприятиелары өсөн аутсорсинг хеҙмәтен ойоштороу бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса тырышлығыбыҙҙы тупларлыҡ төп йүнәлеш булып тора. Мәҫәлән, ниңә республиканың ҙур предприятиелары комплектлау өлөштәрен ситтән һатып ала? Уларҙың күбеһен үҙебеҙҙә етештерергә мөмкин бит. Ниңә беҙгә башҡа төбәктәрҙә эш урындары булдырырға һәм шунда һалым түләргә? Быларҙың барыһы ла үҙебеҙгә кәрәк бит. Республикала инфраструктураны, шул иҫәптән гиганттарға һәм уларҙың потенциаль партнерҙарына, бәләкәй предприятиеларға бер-береһен тиҙ арала табырға мөмкинлек биргән мәғлүмәттәр инфраструктураһын үҫтереү зарур. Предприятиеларға республикабыҙҙа заказдарҙы һөҙөмтәле һәм ҡыҫҡа ваҡытта эшләргә мөмкинлек бирһәк, берәү ҙә ситтән партнер эҙләмәйәсәк. Беҙгә эшҡыуарҙар үҙ-ара бәйләнештә булған берҙәм майҙансыҡ кәрәк. Мин республиканың Сауҙа-сәнәғәт палатаһына уны ойоштороу мәсьәләһен ҡарарға ҡуштым.\nОшо майҙансыҡты сафҡа индереп үҫтерә, уны тейешле инфраструктура менән тәьмин итә алһаҡ, бизнес-берләшмә тап ошонда, бер урында, көнүҙәк иҡтисади һәм сәнәғәт мәғлүмәттәре тупланыуын күрһә, был беҙгә тағы ла бер ҙур мәсьәләне хәл итеүҙә булышлыҡ итәсәк. Бында мин хаҡтарҙың йыш ҡына контролһеҙ үҫешен күҙ уңында тотам.\nЯңы электрон майҙансыҡта һатыусылар, ҡомһоҙлоғо арҡаһында йыш ҡына проблемалар тыуҙырған аралашсыларҙы урап үтеп, арзаныраҡ етештереүселәрҙе һайлап, улар менән туранан-тура ирекле эш итә аласаҡ.\nХаҡ үҫеше мәсьәләһен хәл итеү өсөн тормошҡа ашырылырға тейешле киләһе бурыс — ул логистик үҙәктәр һәм күмәртәләп һатыу складтары системаһын ойоштороу эшен тиҙләтеү. Һүлпән үҫешкән логистика тауарҙар һәм хеҙмәттәрҙең ирекле әйләнешенә, баҙар үҫешенә ҡамасаулай. Республиканың Ауыл хужалығы министрлығы минең күрһәтмәмә ярашлы әле аҙыҡ-түлек буйынса логистик үҙәктәр төҙөү йүнәлешендә эш алып бара.\nХаҡтарҙың үҫеше етештереү һәм ҡулланыу араһындағы нисбәт менән билдәләнә, тигән фекер менән берәү ҙә бәхәсләшмәҫ, моғайын. Шәхси ярҙамсы хужалыҡтар ауыл хужалығы етештереүен арттырыуҙың ҙур ҡеүәтенә эйә. Ауылда йәшәүселәрҙең күпселеге, ә улар беҙҙә халыҡтың яртыһын тиерлек тәшкил итә, сифатлы, экологик яҡтан таҙа, арзан аҙыҡ-түлекте үҙҙәре үк етештерә алыр ине. Ҡулланыусылар кооперацияһы уларға ярҙам күрһәтергә тейеш. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уның бөгөн кешеләрҙе берҙәм баҙарға тупларға, ауыл хужалығы етештереүен үҫтереүгә йоғонтоло этәргес бирергә мөмкинлеге юҡ. Был турала әүәлге Мөрәжәғәтнамәмдә лә әйткәйнем, шул осорҙан алып, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, үҙгәрештәр бик аҙ булды. Республиканың Сауҙа буйынса дәүләт комитеты ҡулланыусылар кооперацияһын үҫтереү программаһы проектын эшләне, һәм ул ведомство-ара яраштырыуҙар мәлендә туҡтап ҡалды.\nКоллегалар, мәсьәлә ҡатмарлы һәм етди эш талап итә, әммә оҙаҡ уйланырға ваҡыт юҡ. Яҡын киләсәктә был мәсьәләлә аныҡ ҡарарҙар ҡабул итергә кәрәк.\nБынан тыш, республика Хөкүмәтенә ауыл халҡына көрсөккә ҡаршы социаль ярҙамдың өҫтәмә саралары буйынса программа эшләргә ҡушам. Ауыл халҡы өсөн тоҡомло мал һатып алыуға ресурстарҙы күҙ уңында тоторға һәм малдарҙы субсидиялау шарттарында шәхси хужалыҡтарға тапшырырға, килеме аҙ булған күп балалы ғаиләләргә малды мөмкин тиклем бушлай бирергә кәрәк. Программаға ярашлы шәхси ярҙамсы хужалыҡтарға бәләкәй тракторҙар, мотоблоктар һәм башҡа бәләкәй техника һатып алыуҙы субсидиялау мөмкинлеген ҡарау зарур. Программаны тормошҡа ашырыу буйынса экспериментты киләһе йыл республиканың бер йәки бер нисә муниципаль районында башларға мөмкин.\nАртабан. 2011 йыл мул уңыш үҫтерә алыуыбыҙҙы күрһәтте, әммә уны йыйырға техника юҡ икән, игенде баҫыуҙа ҡалдырыу йәки ҙур юғалтыуҙар менән йыйып алыу хәүефе бар. Сәбәбе — техника етмәү. Беҙ был мәсьәләне системалы хәл итә башланыҡ. Быйыл аграрийҙар һатып алған ауыл хужалығы машиналары хаҡының 40 процентына тиклеме республика ҡаҙнаһынан компенсацияланды. Беҙҙең ауыл хужалығы тауар етештереүселәре 3 мең самаһы комбайн, трактор, башҡа техника һәм ҡорамал һатып алды. Әммә был ғына етмәй. Ошо практиканы киләһе йылда ла дауам итәсәкбеҙ. Ауыл хужалығы техникаһы паркы етди яңыртыуға мохтаж.\nДәүләттең ярҙамынан башҡа ауылдың күтәрелә алмауы көн кеүек асыҡ. Әммә ауыл халҡы булмаһа, беҙ ҙә аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү мәсьәләһен хәл итә алмаясаҡбыҙ. Аҙыҡ-түлеккә хаҡтың ҡиммәтләнеүе проблемаһын да хәл итмәйәсәкбеҙ.\nҠиммәт хаҡтар темаһын туҡтатып, тағы ла шуны әйтергә теләйем. Коллегалар, хөрмәтле депутаттар, арта барған хаҡтар аҙ тәьмин ителгән граждандарыбыҙҙың кеҫәһенә ныҡ һуғыуын хәтерҙә тотоу мөһим. Көндәлек кәрәк-яраҡҡа — аҙыҡ-түлеккә, торлаҡ-коммуналь хужалығы хеҙмәттәренә хаҡ зауыҡлы әйберҙәргә ҡарағанда йылдамыраҡ арта. Йәғни ҡаҙнаһының яртыһын аҙыҡ-түлеккә тотонған кешеләр, мәҫәлән, үҙ килеменең 5 процентын ғына туҡланыуға сарыф иткәндәр менән сағыштырғанда юғарыраҡ инфляция һалымын түләй. Инфляцияның “фәҡирҙәр һалымы” тип аталыуы осраҡлы хәл түгел.\nШуға күрә хаҡ үҫеше мәсьәләһен хәл иткәндә, үрҙә әйтеүемсә, бөгөн ауыр хәлдә йәшәгәндәр хаҡында оноторға ярамай. Аҙ тәьмин ителгәндәргә ҡарата ашығыс ярҙам саралары күрелергә тейеш. Аҙыҡ-түлеккә хаҡтың ҡиммәтләнеүе менән бәйле сығымдарҙың бер өлөшөн ҡаплау йәһәтенән йоғонтоло алымдар булдырыу зарур. Әле беҙ “Башҡортостандың социаль картаһы”на дисконт ҡушымтаһын ғәмәлгә индерәбеҙ. Уның ярҙамында халыҡтың аҙ яҡланған ҡатламына аҙыҡ-түлек һатып алғанда ташламалар һәм бонустар биреләсәк. Бындай сараларҙы йылдамыраҡ тормошҡа ашырырға кәрәк.\nРеспубликала йәштәр араһында эшһеҙлек киҫкен мәсьәлә булып ҡала. Юғары уҡыу йортон йәки техникумды тамамлағандан һуң тәжрибәһе булмаған йәш белгестең берәүгә лә кәрәге юҡ тиерлек. Баҙарҙың стандарт талабы — “һөнәре буйынса эш тәжрибәһе”. Кисәге студент бындай тәжрибәне ҡайҙан алһын? Эш биреүсене был мәсьәлә бөтөнләй борсомай. Күрһәтмәмә ярашлы, республиканың Мәғариф министрлығы һәм Сауҙа-сәнәғәт палатаһы быйыл “Стартҡа хоҡуҡ” проектын ғәмәлгә индерә. Уның асылы шунда: һуңғы уҡыу йылында һәр студент республика предприятиеларының береһендә ярты йыл дауамында ярты ставкаға булһа ла эшләү мөмкинлегенә эйә булырға тейеш. Маҡсат — диплом менән берлектә резюмеға “һөнәрем буйынса эш тәжрибәһенә эйәмен” тигән һүҙҙәрҙе индереү.\nОшо уҡыу йылында проектҡа 500-гә яҡын кеше — нигеҙҙә, техник профиль белгестәре йәлеп ителде. Киләһе йыл был һанды арттырасаҡбыҙ. Бер нисә йылдан бишенсе курста уҡыусы һәр студент, әгәр теләге бар икән, ошондай стартҡа хоҡуғын тормошҡа ашырырға тейеш. Стажһыҙ эшкә урынлашып булмаһа, йәштәргә был стажға эйә булыуҙа ярҙам күрһәтергә кәрәк.\nӨлкәндәр әүәлгесә социаль яҡтан яҡланмаған төркөмдәрҙең береһе булып ҡала. Быйыл хеҙмәт пенсияларының — 9, социаль пенсияларҙың 10 процентҡа арттырылыуынан, дөрөҫөн әйтергә кәрәк, улар әллә ни байып китмәне. Рәсәй Хөкүмәте киләһе йылда ла пенсияны арттырыуҙы дауам итергә вәғәҙә бирә, әммә беҙгә лә уларҙың тормошон еңеләйтеү хаҡында әүҙем уйларға кәрәк. Беҙ ике яңы алымды таптыҡ — “Өлкәндәр өсөн халыҡ университеты”н һәм быйыл ғына эшләй башлаған социаль туризм программаһын күҙ уңында тотам. Программаға ярашлы 3 меңгә яҡын оло йәштәге һәм инвалид республика шифаханаларында, башҡа ҡалаларҙа һәм илдәрҙә, хатта сит ил курорттарында булды. Был сәфәрҙәргә ҡарата баһалар бик яҡшы.\nБындай проекттар әлегә бик аҙ. Хөкүмәттең социаль блогын һәм депутаттар корпусын тағы ла ошо мәсьәләне бер тапҡыр ҡарауҙы һәм өлкәндәрҙең, пенсионерҙарыбыҙҙың тормошон яҡшыртыу буйынса тәҡдимдәр индереүҙе һорайым.\nХөрмәтле депутаттар! Тәү сиратта хәл итергә тейешле мәсьәләләр даирәһен билдәләү ҡыйын түгел. Ябай кешене, уның көндәлек тормошон күҙ алдына килтерегеҙ. Уны нимәләр ҡатмарлаштыра? Һәм, киреһенсә, нимә еңеләйтә? Барыһын да күҙ уңында тоторға кәрәк.\nМәҫәлән, һыу менән тәьмин итеү мәсьәләһе. Был йәһәттән проблемалар бар. Ҡайһы бер райондарҙағы йылға-күлдәр ныҡ бысранған. Ҡалаларҙа һәм ауылдарҙағы һыу менән тәьмин итеү системалары йыш ҡына иҫкергән, ҡайҙалыр улар бөтөнләй юҡ. Республиканы һыу менән тәьмин итеү буйынса комплекслы программа ҡабул итергә кәрәк. Ауылдарға электр, газ үткәреүҙе тамамлау мәсьәләһен хәл итеп беҙгә бәләкәй ҡалаларҙы, ҡасабаларҙы, ауылдарҙы һыу менән ышаныслы тәьмин итеү программаһын ҡабул итергә, ошо өлкәләге мәсьәләләрҙе хәл итеүҙе күҙ уңында тоторға кәрәк.\nАртабан. Иртән кеше эшкә бара һәм кисен ҡайта торған ихата йәки урам йыйыштырылырға һәм яҡтыртылырға тейеш. Беҙҙә урамдарҙы яҡтыртыуҙы яңыртыу программаһы эшләй башланы. Уны финанслау күләме 1 миллиард 700 миллион һумдан ашыу тәшкил итә. Ә бына тәртипкә килтереүгә бәйле хәл шәптән түгел. Йәй — бысраҡ һәм туҙан, ҡыш — ҡар. Күп йылдар эсендә тәүге тапҡыр беҙ ҡала ихаталарын төҙөкләндерә башланыҡ. Әйткәндәй, үҙеңде ябай кеше урынына ҡуйып ҡарау алымының һөҙөмтәлелегенә был асыҡ дәлил. Элегерәк ихаталарҙы төҙөкләндереүгә ҡул етмәй ине, сөнки власть “ваҡ-төйәк” менән шөғөлләнмәне. Ул ихатаның мөһимлеге хаҡында уйламай торғайны. Ә бит кеше өсөн, әгәр уның балалары ла бар икән, был бик етди мәсьәлә. Шуға күрә ошо эште дауам итергә кәрәк. Ресурстар табасаҡбыҙ. Быйыл ғына ошо маҡсатҡа 1 миллиард һум самаһы аҡса бүлдек, быны артабан да дауам итәсәкбеҙ.\nАуылдарҙы төҙөкләндереү буйынса юлдарҙы нығытыу, төп урамдарға асфальт түшәү, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигондарын тәртипкә килтереү менән шөғөлләнеү зарур. Быйыл көҙ һәр ауыл биләмәһенә төҙөкләндереүгә ҡағылған тәү сираттағы ихтыяждарға 200-әр мең һум аҡса бүлдек. Был — яңы аҙым. Элегерәк биләмәләргә аҡса бүленмәй ине. Бындай тәжрибә Рәсәй Федерацияһында ла тәүгә тормошҡа ашырылды тиерлек. Ошо хаҡта ентеклерәк һөйләп үтергә теләр инем.\nБелеүегеҙсә, республикала 800-ҙән ашыу ауыл биләмәһе бар. Һуңғы бер нисә айҙа уларҙың башлыҡтары менән аралаштым. Сығыш яһап ҡына ҡалманым, уларҙы ла тыңланым, проблемаларын аңларға тырыштым. Бындай кимәлдәге власть — исем өсөн ҡағыҙҙа ғына йәшәгән власть, бөтөнләй власһыҙлыҡ, аҡсаһыҙлыҡ тигән тәьҫир ҡалды. Мәҫәлән, биләмәләр төҙөкләндереү өсөн яуап бирә, әммә уларҙың ошо эште тәьмин итерлек аҡсаһы юҡ. Техника булмаһа, урамды нисек таҙартаһың да һеперәһең? Ауыл биләмәләренә аҡса бүлеү практикаһын киләһе йылда ла дауам итәсәкбеҙ. Кварталға бер тапҡыр 100 мең һум күләмендә дотация бирәсәкбеҙ. Йылына йәмғеһе һәр ауыл биләмәһенә 400-әр мең һум тура килә. Тәү ҡарашҡа, ҙур аҡса түгел, әммә биләмәләрҙең тәү сираттағы мәсьәләләрен хәл итергә — ҡоймаларҙы йүнәтергә йәки буярға, һыу торбаһы һалырға, йылға аша күперҙе төҙәтергә мөмкин. Ауылды киләсәктә коммуналь техника менән тәьмин итеү мәсьәләһен ҡарарға кәрәк. Республиканың Финанс министрлығынан, Торлаҡ-коммуналь хужалығы министрлығынан һәм Транспорт буйынса дәүләт комитетынан ошо мәсьәләләрҙе хәл итеү менән шөғөлләнеүҙе һорайым.\nПрезидент Хакимиәтенән тағы ла бер мәсьәләне хәл итеү буйынса тәҡдим индереүен үтенәм. Ауыл биләмәләре башлыҡтары контроль-күҙәтеү органдарынан ҡәнәғәт түгел. Һәр башлыҡҡа ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигондары булмаған йәки мәктәптәрҙә янғынға ҡаршы хәүефһеҙлек системаларын тейешле кимәлдә ҡарамағаны өсөн бер нисә тапҡыр штраф һалынған. Ошо мәсьәләләр өсөн законға ярашлы улар яуап бирә, әммә аҡса булмау арҡаһында мәсьәлә хәл ителмәй. Был йәһәттән закон тормошҡа тулыһынса ҡаршы килә. Ниндәй ҙә булһа сара күрергә кәрәк.\nБыл мәсьәләне үҙебеҙҙең кимәлдә көйләй алмайбыҙ икән, инициатива менән Мәскәүгә сығайыҡ. Хәҙер ҡулай ваҡыт: федераль Хөкүмәттә һәм Президент Хакимиәтендә вәкәләттәрҙе һәм килем сығанаҡтарын власть кимәлдәре араһында ҡайтанан бүлеү буйынса тәҡдимдәр әҙерләнә. Беҙ бөтә ҡарарҙар ҡабул ителгәнгә тиклем өлгөрөргә тейешбеҙ. Мин — ошо мәсьәләне көйләү буйынса Рәсәй Президенты тарафынан махсус ойошторолған эшсе төркөмө ағзаһымын, тимәк, киләсәктә ошондай бәхәсле хәлдән сығыу мөмкинлеге бар.\nТағы ла бер тәҡдим менән Мәскәүгә мөрәжәғәт итергә мөмкин тип уйлайым. Тирә-яҡ мөхитте бысратҡан өсөн түләү беҙҙә түбәндәгесә бүленә: 40 процентты — муниципалитет, 40 процентты — төбәк һәм 20 процентты Федерация ала. Тәбиғәте бысратылған аныҡ биләмәгә бер нәмә лә эләкмәй. Минеңсә, был — ғәҙелһеҙлек. Бүленеш федераль закон менән билдәләнгәнгә күрә, уны ҡайтанан ҡарау тәҡдимен индерергә кәрәк. Президент Хакимиәтенән, Финанс министрлығынан һәм һеҙҙән, хөрмәтле депутаттар, ошо мәсьәләне ҡарауҙы һорайым.\nҒөмүмән, беҙгә биләмәләрҙе шәхси килем сығанаҡтары менән тәьмин итеү хаҡында етди уйланырға кәрәк. Улар беҙҙән 100 йәки 400 мең һумды көтмәҫкә, үҙҙәре аҡса эшләргә тейеш. Республика власы, муниципалитеттар һәм ауыл биләмәләре араһында һалымдарҙы ғәҙелерәк бүлеү мәсьәләһенә әйләнеп ҡайтыу зарур.\nКешене тағы ла ниҙәр борсой? Ул эштә саҡта балаһы — балалар баҡсаһында. Урындар етмәй, был бөтәһенә лә билдәле. Әле республикала балалар баҡсаһы йәшендәге 10 баланың 6-һы ғына баҡсаға йөрөй. 40 меңдән ашыу сабый сиратта тора. Беҙ мәсьәләне яңыса хәл итеүгә тотондоҡ. Йыл аҙағына тиклем балалар баҡсаларында 8 мең самаһы урын булдырыласаҡ. Өфө ҡалаһында ғына быйыл ун балалар баҡсаһы сафҡа индерелә. Бындай һөҙөмтәләр һис ҡасан да булғаны юҡ ине, хатта совет осоронда ла аҙыраҡ төҙөнөләр. Киләһе йыл 52 балалар баҡсаһы төҙөйәсәкбеҙ. Уларҙың дөйөм хаҡы — 5 миллиард һум самаһы. Артабан да эш күләмен кәметмәҫкә ниәтләйбеҙ. Өс йылда, 2011 йылды ла индереп, беҙгә балалар баҡсаларында 25 меңдән ашыу урын булдырырға кәрәк. Ошоға ярашлы уларҙы файҙаланыуға, тәрбиәселәр һәм тәрбиәсе ярҙамсыларының эш хаҡына ресурстарҙы ҡайтанан ҡарау бурысы тора. Республика Хөкүмәтенән мәктәпкәсә балалар учреждениеларын хәстәрләү буйынса барлыҡ иҫәп-хисапты алдан уҡ әҙерләүҙе һорайым.\nКешене борсоған төп мәсьәләләр хаҡында һүҙ алып барғанда, торлаҡ төҙөү темаһын урап үтергә ярамай. Кешеләрҙең күпселеге өсөн үҙ йортонан, фатирынан мөһимерәк бер нәмә лә юҡ. Эштән һуң кеше нәҡ шунда ҡайта, тап шунда уның ғаиләһе йәшәй.\nУҙып барған йыл йомғаҡтары буйынса, торлаҡ төҙөлөшөндә ҙур булмаған үҫеш күҙәтелә: бер йыл эсендә башҡарылған эш күләме яҡынса 5 процентҡа артҡан. Тармаҡтың беҙ ҡабул иткәндәге хәлен иҫәпкә алғанда, был һөҙөмтәне ҡәнәғәтләнерлек тип булмай. Торлаҡ менән тәьмин итеү йәһәтенән беҙ әүәлгесә төбәктәр араһында алтынсы тиҫтәгә инәбеҙ. Торлаҡтың 80 проценты беҙҙә шәхси төҙөүселәр тарафынан сафҡа индерелә.\nБелеүегеҙсә, быйыл беҙ эконом класлы торлаҡ һатып алыусылар өсөн кредитты арзанайтырға тейешле ипотека программаһын тормошҡа ашыра башланыҡ. Процент ставкаһының бер өлөшө дәүләт иҫәбенә субсидиялана. Программа һиҙелерлек һөҙөмтә бирә башланы: алынған ипотека кредиты ике тапҡырҙан ашыуға артты. Шатланыу өсөн сәбәп булыр ине, тик бер мәсьәлә күңелде ҡыра. Төҙөлөш күләме түбән булған осраҡта ихтыяждың артыуы хаҡтың ҡиммәтләнеүенә килтерә. Торлаҡ алыу тағы ла ҡыйынлашасаҡ.\nТәҡдимде һорау менән тигеҙләү өсөн беҙгә йылдам үҫеш, башҡа динамика кәрәк. Төҙөүселәр эш башларлыҡ инфраструктура менән тәьмин ителгән участкалар, белеүемсә, юҡ тиерлек. Күп тапҡыр таратылған участкаларҙағы хәлде тикшерергә, ни өсөн уларҙа эш алып барылмауын асыҡларға, конкурс шарттары боҙолған осраҡта, уларҙы муниципаль һәм дәүләт структураларына кире ҡайтарыуҙы тәьмин итергә тигән күрһәтмә бирҙем. Участкаларҙы төҙөлөшкә әҙерләү өсөн ҡаҙнанан бүленгән аҡсаның ваҡытында үҙләштерелмәү мәсьәләһен хәл итергә, ер бүлеү буйынса сауҙалашыу системаһын тикшерергә ҡуштым. Башҡа күрһәтмәләр ҙә булды. Республика Хөкүмәтенең төҙөлөш блогынан яңы йылға тиклем ошо күрһәтмәләрҙең барыһы буйынса ла отчет биреүҙе, тармаҡтағы хәлде үҙгәртеү өсөн нимәләр эшләнеүе хаҡында хәбәр итеүҙе, артабанғы үҫеш пландарын тәҡдим итеүҙе һорайым.\nГраждандарҙы борсоған проблемалар байтаҡ. Уларға мин бөгөн артыҡ туҡталып тормайым. Был мәсьәләләр ҙә бик мөһим, тик бер сығышта ғына уларҙың барыһын да әйтеп бөтөрөү мөмкин түгел. Мәҫәлән, транспорт проблемаларын хәл итеү: юлдарҙағы тығындарға ҡаршы көрәш, урамдарҙы киңәйтеү, юл үткәргестәр төҙөү. Өфө ҡалаһында яңы Затон күпере төҙөлөшөнә генә 7,5 миллиард һум самаһы аҡса бүлеүҙе күҙ уңында тотабыҙ. Ошо йүнәлештә тығындарҙы бөтөрөүҙе яйға һалһаҡ, Затонда күпләп шәхси торлаҡ төҙөй башлаясаҡбыҙ.\nРәсәй Федерацияһының Транспорт министрлығы менән һөйләшеүҙәрҙән һуң уны “Европа–Көнбайыш Ҡытай” яңы трассаһы участкаһының, башта планлаштырылғанса, көнбайыштараҡ түгел, ә республика биләмәһе аша үтергә тейешлегенә инандырҙыҡ. Проект тормошҡа ашырылғас, Бәләбәйҙән алып Күмертауға тиклем “1А” класлы юғары тиҙлектәге яҡтыртылған заманса магистралгә эйә буласаҡбыҙ. Республикабыҙ биләмәһенән 300 саҡрымлыҡ Европа кимәлендәге юл үтәсәк.\nКиләһе йыл Рәсәйҙең Транспорт министрлығы республика өсөн 3 миллиард һумды резервҡа һалды. Ул “М-5” һәм “М-7” трассаларын төҙөкләндереүгә тотоноласаҡ.\nБеҙгә ауылдар менән эре магистралдәр араһында асфальт түшәлгән юл һалыу эшен дауам итергә кәрәк.\nКиләһе мәсьәлә — һаулыҡ һаҡлау. Уның менән дә беҙ ныҡлы шөғөлләнәбеҙ. Мәҫәлән, күптән түгел республиканың төньяҡ-көнсығышында урынлашҡан биш райондағы дауаханаларҙы йүнәттек һәм яңы ҡорамалдар менән йыһазландырҙыҡ. Хәҙер төбәк халҡы заманса медицина ярҙамы алыу өсөн Өфөгә йөрөмәйәсәк.\nКиләһе ике йылда тармаҡты яңыртыуға, дөйөм алғанда, 15 миллиард һум аҡса һалынасаҡ. Республика клиник, Республика балалар клиник дауаханаларында яңы корпустар төҙөйәсәкбеҙ. Улар 2012 йылға һалынып бөтәсәк.\nЯдро медицинаһы үҙәген ойоштороу буйынса бик ҡыҙыҡлы проектҡа айырым туҡталып үтәм. Уны беҙ РОСНАНО менән берлектә эшләйбеҙ. Был үҙәк 2013 йыл уртаһында сафҡа инәсәк. Ул — яман шеш һәм йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарын алдан иҫкәртеү һәм дауалау мөмкинлеген биргән заманса, ХХI быуат медицинаһы. РОСНАНО менән тейешле протоколдарға ҡул ҡуйылды ла инде.


АстрономияБиологияВоспитательная работаГеографияДиректору, завучуДоп. образованиеДошкольное образованиеДругоеИЗО, МХКИностранные языкиИнформатикаИсторияКазахский язык и лит.Классному руководителюЛогопедияМатематикаМузыкаНачальные классыОБЖОбществознаниеРусский язык и литератураСоциальному педагогуТехнологияУкраинский языкФизикаФизкультураХимияШкольному психологуЯзыки народов РФ Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Рус мәктәптәрендә уҡыусыларҙы башҡортса\nРус мәктәптәрендә уҡыусыларҙы башҡортса уҡырға һәм яҙырға өйрәтеү. Башҡорт халҡы борон - борондан йәш быуынға белем һәм тәрбиә биреүгә, балаларҙың һәләтен үҫтереүгә айырыуса иғтибар итә килгән. Элек йәш кешегә белем һәм тәрбиә биреүҙә ата – әсәләр генә түгел, бөтә ырыу яуап биргән. Башҡорт халҡының әҙәплелеге, ҡунаҡсыллығы, кешелеклелеге ошо мөһим мәсьәләләрҙе дөрөҫ аңлауҙан сығанаҡ алған. Хәҙерге тормош , яңы иҡтисади шаттар һәм мөнәсәбәттәр һәр кемдән тәрбиәле, юғары мәҙәниәтле, тарихты һәм халыҡ тормошон белеү йәһәтенән мәғлүмәтле булыуҙы талап итә. Шуға күрә лә беҙ, уҡытыусылар йәш быуынды даими үҙгәреш һәм конкуренция шарттарында йәшәй алырҙай инициативалы, белемле, бөтә яҡлап үҫешкән кеше итеп тәрбиәләргә тейешбеҙ. Балаларҙа уҡырға һәм белемгә булған ҡайнар теләкте бөтә алымдар менән үҫтерергә кәрәк.(Я.А.Каменский) Тел уҡытыу – әҙәпкә өйрәтеү бит ул. Бының өсөн дәрестә эш алымдарын төрләндереп, төрлө методтар ҡулланырға кәрәк. Традицион уҡытыу системаһында уҡытыусы яңы теманы бик матур итеп һөйләй, ә уҡыусылар, тын да алмайынса, дәресте тыңлап,уны ябай үҙләштереүсе ролен үтәй. Артабан тема нығытыла, күнегеүҙәр эшләтелә һәм дәрес йомғаҡлана. Икенсе дәрескә бала өйгә бирелгәнде уҡып килә лә , уҡытыусы һөйләгәндәрен иҫкә төшөрөп, шартлатып һөйләп бирә. Үҫтереүсе уҡытыу системаһында уҡыусы һәм уҡытыусы алдына бөтөнләй икенсе маҡсаттар тора. Уҡыусы яңы теманы үҙе эҙләүсе , тикшереүсе сифатында үҙләштерергә тейеш. Ә уҡытыусы был осраҡта бөтә эшкә йүнәлеш биреүсе, юл күрһәтеүсе ролен үтәй. Көндәлек эшемдә уҡыусыларҙы күҙәтеп, үҫтереүсе уҡытыу системаһын өйрәнеп, мин был яңы уҡытыу мөһимлегенә нығыраҡ ышандым. Сөнки традицион булмаған эш шарттарында кешелектең ҡатмарлы эшмәҡәрлегенә шәхескә принципиаль яңы талаптар ҡуя, бөгөнгө белем биреү системаһы уҡытыусыға ижади, ирекле, стандарт булмаған мәсьәләләрҙе хәл итә белгән шәхес үҫтереү бурысын йөкмәтә. Рус мәктәптәренең башҡорт теле дәрестәрендә үҫтереүсе уҡытыу методикаһының ҡулланыу балаларҙың белем сифатын күтәреүҙә ыңғай һөҙөмтәләргә өлгәшергә ярҙам итә. Дәрестең уңышлы килеп сығыуында , балаларҙың теманы яҡшы үҙләштереүендә , аңдарына һеңдереүендә уҡытыусының уҡыу маҡсатын дөрөҫ ҡуйыуы бик мөһим. Быны мин яҡшы аңланым һәм дәрестәрҙә уҡыу маҡсатын ҡуйыуҙың төрлө формаларын эҙләнем. Дәресте ниндәй формала ғына башлаһаҡ та , беҙ уҡыусыларҙың белгән белемдәренә таянып, уларға таныш булмаған ергә килеп етәбеҙ һәм балалар үҙ алдарына һорау ҡуялар һәм уҡыу мәсьәләһе ҡуйыла. Мәҫәлән, Н. Мусиндың “Ҡоралайҙар” хикәйәһен өйрәнеү. Ижади диктант яҙыла. Уҡытыусы кейек исемдәрен русса әйтә, ә балалар башҡортса яҙалар, һуңынан һәр йәнлек тураһында бер инсә һүҙ менән аңлатма бирәләр һәм һөйләм төҙөйҙәр. Беҙҙең яҡта һирәк осраған ҡоралай тураһында мәғлүмәттең етмәүе асыҡлана. Уҡыусыларҙың был йәнлек тураһында бик белгеләре килә һәм уҡыу маҡсаты ҡуялар. Ҡоралай ниндәй йәнлек, уның күркәмлеге, матурлығы нимәлә? Өсөнсө класта Ж.Кейекбаевтың “Бал ҡорттары ниңә кешегә эйәләшкәндәр?” тигән әкиәтен өйрәнеү. Йомаҡ ҡоябыҙ Нимә ул бал? Балды ҡайҙан алабыҙ? – Бал ҡорттары йыя. Улар ҡайҙа йәшәйҙәр? – Кешеләр янында, умартала. Ә элек улар ҡайҙа йәшәгәндәр? – Урманда, өйҙәре ағаста, ағас ҡыуышында. Ә ниңә улар хәҙер кешеләр янында йәшәй икән? Белгегеҙ киләме? Уҡыу мәсьәләһе : бал ҡорттары ни өсөн кешегә эйәләшкән? Ҡыҫҡаһы, дәрестең уҡыу мәсьәләһен ҡуйғанда мин ошондай ысулдар ҡулланам. Кроссворд сисеп, проблема ҡуйып, дәрескә инеп китеү. Көләмәстең төп фекерен табыу. Йомаҡ ҡойоу, яуабын табыу. Ижади, һүҙлек диктанттарындағы таныш булмаған һүҙ аша эш. Хатаны табыу. Әкиәт геройы дәрескә килеп инә. Дәрестең темаһына барғансы лабиринт аша үтеү. Бәхетле осраҡ. Дәресте йыйын формаһында үткәреү. Мөғжизәләр яланы. Шулай итеп, бөгөнгө көндә рус мәктәптәрендә эшләгән башҡорт теле уҡытыусылары алдында ҙур проблема булып балаларҙы башҡортса иркен һөйләшергә өйрәтеү тора. Һәр көн дәрес алдынан дежур уҡыусы бөгөнгө көн тураһында һөйләй, дәрескә кемдәр нисек әҙерләнгәндәрен әйтеп китә. Дәрестең аҙағында 5-6 минут билдәле бер темаға уҡыусылар үҙ – ара фекер алыша. Мәҫәлән, “Мин ғаиләмде бик яратам”, “Минең яратҡан йәнлегем”. “Тәмлекәйҙә ҡунаҡта”, “Минең дуҫым”, “Дауаханала”, “Танышыу”, “Китапханала” һәм башҡа темаларға әңгәмәләшәбеҙ. Теманы уҡыусылар үҙҙәре әйтә һәм әңгәмә ваҡытында гел башҡортса ғына һөйләшеү мәжбүри булып тора. Бында әңгәмәне алып барыусы юҡ, һәр кем үҙ фекерен әйтә. Шулай уҡ, бик йыш булмаһа ла башҡорт теле дәрестәрендә “Әсәйемдең яратҡан йырҙары” тигән рубрика аҫтында эшләйбеҙ. Уҡыусылар үҙҙәренең әсәйҙәре йырлаған йырҙарҙа алып киләләр, һәм дәрестә өйрәнәбеҙ. Уҡыусылар үҙҙәре уҡытыусы булырға ярата. Уҡытыусы булғас, ул башҡорт теле дәресендә русса һөйләшә алмай, гел башҡортса ғына һөйләшә. Дәрес алдынан башта уҡыусыға ниндәй тема һәм ниндәй эштәр буласағы тураһында аңлатыла, ә дәрес ваҡытында уҡытыусы уҡыусыға әйләнә. Был эштә балаларҙың башҡортса аралашыуында ыңғай һөҙөмтә бирә. Бындай дәрестәрҙе балалар көтөп алалар уларҙың бөтәһенең дә уҡытыусы булғыһы килә. Мәҫәлән, класта Фазлыева Лилиә уҡытыусы булырға ярата, бер яңылышмайынса башҡортса дәрес алып бара. Ошо класта башҡортса бик һөйләшергә теләмәгән Мөхәмәтдинов Раил да тырыша, сөнки Лилиә тейешле һорауҙар ҡуя белә. Мәҫәлән, “Минең әсәйем” тигән темаға уҡыусылар күмәкләп һөйләм төҙөйҙәр һәм таҡтаға сығып яҙалар. Ә Раил бер һөйләмдә төҙөмәй, Лилиә түҙмәне : “Һин, Раил, әсәйеңде яратмайһыңмы ни? Ниңә бер матур һөйләм дә әйтмәйһең”,-ти. Бына ошо уҡыусы ла дәрескә ҡушылып китте лә: “Минең әсәйемдең күҙҙәре ҡара муйыл төҫөндә, улар гел йылмая”, - тип әйтеп ҡуйҙы. Рус мәктәптәрендә башҡорт телен нисек уҡытһаң уңышлыраҡ була? Мин башҡорт телен һәр ваҡыт рус теле менән сағыштырып уҡытам. Мәҫәлән, башҡортса теманы яҙғас уҡ, русса нисек булғанын һорайым, рус телендә уҡыусыларҙың был теманы ниндәй кимәлдә белгәнен асыҡлайым, шунан һуң ғына тема башҡорт телендә аңлатыла. Телдәрҙе сағыштырыу, уларҙың үҙенсәлектәрен айыра алыу телде яҡшыраҡ үҙләштереүгә ярҙам итә. Рус һәм башҡорт теленең күпселек грамматик категориялары бер – береһенә оҡшаш. Миҫалға, исемдәрҙең мәғәнәләре, килештә үҙгереше, ҡылымдарҙың һөйкәлештәре, сифат дәрәжәләре кеүек темаларҙы күрһәтергә була. Уларҙың рус теленә оҡшаш моменттарынан тыш, башҡорт теле өсөн генә хас булған мәғәнә биҙәктәре, яһалыу, үҙгәреү, ҡулланылыу үҙенсәлектәре бар. Ана шул үҙенсәлектәрҙе айыра алып телмәрҙә дөрөҫ ҡулланырға өйрәтәм. Мәктәптәге һәр бер бала дәрескә башҡорт телендә уҡырға теләп килһә, ул беҙгә, башҡорт теле уҡытыусыларына, ҙур мәртәбә. Уҡыусы ысын йөрәктән сыҡҡан матур хистәрен, күңел түрендәге тәрән кисерештәрен үҙ теле – башҡорт телендә аңлата, яҙа, һөйләй белә икән , халыҡтың үткәнен, бөгөнгөһөн белә, ярата, ә киләсәген үҙе һыҙа икән –беҙ, башҡорт теле уҡытыусылары, үҙебеҙҙең бурысыбыҙҙы үтәнек тип әйтә алабыҙ. Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года. Выберите специальность, которую Вы хотите получить:\nДВ-439354 Получить свидетельство о публикации\n10.02.2016 Просмотров: 244 Комментариев: 0 Тема урока 6 класс Башҡортостанда көҙ.Сифат\n10.02.2016 Просмотров: 137 Комментариев: 0 Методические рекомендации по проведению уроков к 100 - летию К.Симонова\n10.02.2016 Просмотров: 209 Комментариев: 0 Презентация на тему "Авиационный транспорт" (9 класс)\n10.02.2016 Просмотров: 1679 Комментариев: 0 Тема урока "Һандар"(5 класс)\n10.02.2016 Просмотров: 258 Комментариев: 0 Урок по казахскому языку на тему "Жыл мезгілдері"\n10.02.2016 Просмотров: 174 Комментариев: 0 Сабақ жоспары "Сан есім"\n10.02.2016 Просмотров: 157 Комментариев: 0 865765865752865749865741865736865730865720


Өфөлә беренсе «Ҡала йөрәге» хәйриә кибете асыла // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә беренсе «Ҡала йөрәге» хәйриә кибете асыла\n12:27, 25 марта 2014 Йәмғиәт\n«Юғалтыуҙар юҡ» ҡаты ауырыған балаларға ярҙам күрһәтеү фонды Өфөлә беренсе хәйриә кибетен аса. «Юғалтыуҙар юҡ» ҡаты ауырыған балаларға ярҙам күрһәтеү хәйриә фонды етәксеһе Радмила Сурначева һөйләүенсә, һатыуҙан килгән аҡса ҡаты ауырыған балаларға ярҙам күрһәтеүгә һәм фондтың хәйриә программаларын тормошҡа ашырыуға йүнәлтеләсәк.\n— Беҙҙең хәйриә кибет «бүләк-ярҙам» системаһы буйынса эшләйәсәк. Был магазинда тауарҙарға хаҡнамә ҡуйылмай. Һәр һатып алыусы үҙе өсөн – кейем, уйынсыҡтар, ҡул эштәре һайлай һәм үҙ иғәнәһен махсус йәшниктә ҡалдыра аласаҡ. Йыйылған аҡсалар хәйриә маҡсаттарға, тәү сиратта фондтың опекалағы кешеләренә дауалауҙы түләү өсөн барасаҡ. Хәйриә кибетенең бөтә финанс эшмәкәрлеге отчетлылығы сайтта күрһәтеләсәк, — тип аңлатты Радмила Сурначева.\nХәйриә кибете ижади оҫталыҡ-кластары үткәреү, ижади кешеләрҙең, фонд волонтерҙарының һәм шәфҡәт күрһәтеүселәрҙең аралашыу өсөн майҙансыҡ урыны ла буласаҡ.\n— Быға оҡшаш кибеттәр Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта эшләй. Был проект Өфө өсөн дә бик мөһим. Миҫалға, беҙҙең фонд менән республика дауаханаһының онкология бүлеге менән эш тәжрибәһе буйынса киләһене әйтергә була, бәләкәй пациенттар дауаханаға ҡышын ята, ә инде йәй сыға йәки киреһенсә. Күп кенә балаларҙың ағымдағы миҙгелгә ярашлы кейемдәре булмай, ә уларҙың ата-әсәләренең, шул иҫәптән баланың дауаланыуы ҡиммәтле булыу сәбәпле, йыш ҡына аҡсалары етмәй. Беҙҙең кибеттә улар бушлай кейем һайлай аласаҡ, — тип һөйләне Радмила Сурначева.\nФонд ойоштороусылары Өфө һәм республика халҡын проектта ҡатнашырға саҡыра һәм үҙ кейемдәре менән ярҙам итеүҙәрен һорай .\n— Беҙ ҡала халҡына, ҡала магазиндары етәкселәренә мөрәжәғәт итәбеҙ. Йыш ҡына ҡайһы бер әйберҙәр һатылмай оҙаҡ ята, ә улар берәйһенә шатлыҡ килтерә алыр ине. Әгәр өфөлөләр әйберҙәрҙе үҙҙәре килтерә алмаһа, беҙ барып алырға әҙер. Бөтә әйберҙәр ҙә хәйриә магазины кәштәләренә ҡуйылыр алдынан, тәртипкә килтереләсәк, — тине «Юғалтыуҙар юҡ» хәйриә фонды етәксеһе ярҙамсыһы Гөлшат Йәрмөхәмәтова.\nАсыу көнөндә халыҡ ҡурсағы һәм скрапбукинг буйынса хәйриә оҫталыҡ-кластары, шулай уҡ рәсми булмаған әңгәмә уҙасаҡ.\n«Ҡала йөрәге» кибете 29 мартта 12 сәғәттә Менделеев урамы, 120 (инеү ихата яғынан) адресы буйынса тантаналы рәүештә асыласаҡ.\nҮҙ әйберҙәрен, сувенирҙарҙы, балалар уйынсыҡтарын бирергә теләүселәр был адрес буйынса хәйриә кибетенә килтерә йәки 89373040424, 89374744145 телефондары буйынса шылтырата ала.\nТеги: хәйриә проекттары,«юғалтыуҙар юҡ» фонды


Ҡағыҙ — Башҡорт Википедияһы\nҠағыҙ — яҙыу, һүрәт төшөрөү, төрөү һ.б. өсөн табаҡ бит формаһында материал. Ҡағыҙ үҫемлектәрҙән, икенсел сеймалдан, иҫке сепрәктәрҙән, макулатуранан алынған целлюлозанан эшләнә.\n1803 йылдан башлап ҡағыҙ эшләүсе машина ҡулланыла.\nЦай Лун буйынса ҡағыҙ эшләү\nҠағыҙға оҡшаш материалдар, мәҫәлән, папирус, ҡайын ҡабағы, пергамент һәм башҡа материалдар эшләү технологияһы кешелеккә «классик ҡағыҙ» сығарыуҙың тәүге тасуирламаһы барлыҡҡа килгәнгә тиклем үк билдәле булған.\nДо Цай Луняға тиклем Ҡытай бамбуктан ҡағыҙға оҡшаш материал эшләгән. Боронғо индуистар ҙур үлән ҡалдыҡтарынан, мәҫәлән, филдәрҙән ямғыр яуғандан һуң, һыу өйөмөндә ҡағыҙға оҡшаш материал барлыҡҡа килтереүҙең тәбиғи процесын асҡан. Бындай ҡағыҙ етештереүсе заводтар Әле лә Һиндостанда һәм Таиландта бар.\nӘммә ҡағыҙ етештереү өсөн бамбук ауыр, ә ебәк ҡиммәткә төшә. Ундай сүстәрҙән эшләнгән ҡағыҙ еңел генә дымланаһәм нәҙек була. Кай Луня министр-кәңәшсе итеп тәғәйенләнә һәм арзаныраҡ технологик ысул уйлап табырға бойора. Эҙләнеүҙәр уны һағаҙаҡтарға. Һағаҙаҡ оялар яһалған йоҡа, әммә сыҙамлы материал ул эҙләгән нәмә булып сыға. Төҙөлөш өсөн бөтә ерҙән , мәҫәлән, бүрәнәләрҙән, ҡоймаларҙан һәм ағас төҙөлөш материалдарынан йыйған ағас һәм үҫемлек сүстәре материал булып тора. Бөжәктәр целлюлозаға бай был сеймалды һығылмалы, аҡһымға бай сүстәр менән ентекләп сәйнәй һәм дымландыра. Һағаҙаҡ төкөрөгө менән дымландырылған сүстәр, һыуҙы кире ҡағыусы үҙенсәлектәр бирә (коллаген менән үлсәүсе аҡһым (шулай уҡ балауыҙ (һеркә)), йәки крахмал (аш һеңдерелгән япраҡ)сүстәрендә ҡатнашма бирә. Шунан йомшартылған масса кибеп аҡ ҡаты ҡағыҙға әйләнә. Кай Луня сүсте һындырып ҡарай һәм шундай йөҙәрләгән тәжрибә үткәргәндән һуң, тут ағасы ҡабағынан, киндер йүкәһенән, йыртылған балыҡ тотоу ауҙарынан һәм иҫке туҡымаларҙан, тут сүстәренән, ағас көлөнән дә эшләргә мөмкин тигән һығымтаға килә. Быларҙың барыһын да һыу менән бутап, килеп сыҡҡан массаны ҡалыпҡа һала (ағас каркас һәм бамбук иләк). Ҡояшта кипкәс, таштар ярҙамында был массаны шымарта. Һөҙөмтә — көслө ҡағыҙ биттәре килеп сыға.\nКлассик» ҡағыҙ массаһын Кай Луня беҙҙең эраның 105 йылында уйлап тапған.\nБыл уйлап табыуҙан һуң ҡағыҙ эшләү ысулы бик тиҙ камиллаштыралған. Ҡағыҙға крахмал, келәй, тәбиғи буяуҙар ҡуша башлағандар.\nОҙаҡ ваҡыт Урта Азияла ҡағыҙ 751 йылда Талас һуғышына тиклем эшләнмәгән тип иҫәпләнелә. Әсирлеккә эләккән ҡытайҙар араһында үҙ кәсептәрен Самаркандҡа алып килгән ҡағыҙ етештереүселәр ҙә булған, тип фараз ителә. Әммә археологтар иҫбатлауынса, III быуатҡа инде Көнсығыш Төркөстандың Турпан, Хотан һәм Дунхуан кеүек ҡалаларында ҡағыҙ етештерелгән. Был ҡалалар Согдий сауҙа йорттары эшмәкәрлеге арҡаһында Тянь-Шандан көнбайыштараҡ Урта Азия менән тығыҙ сауҙа бәйләнешендә була. Сауҙагәрҙәр яңы уйлап табыуҙы бик теләп аңлай һәм был процесты өйҙә ҡабатлай алыр өсөн уны етештереү нескәлектәрен тиҙ өйрәнә.\nVII быуат башында ҡағыҙ эшләү ысула Корея, Японияла билдәле була. Тағы 150 йылдан әсиргә алынған хәрбиҙәр аша ҡағыҙ эшләү ғәрәптәргә билдәле була.\nXI—XII быуаттарҙа Европала ҡағыҙ барлыҡҡа килә, яйлап пергамент алмаштырыла. Рәсәйҙә XV быуатҡа тиклем ҡағыҙ китаптар менән бер рәттән пергамент китаптар ҙа баҫылған. Бөгөнгө көнгә тиклем Һаҡланған беренсе рус документы 1341 йылға ҡарай (Ғорур Семен уставы).\nVI—VIII быуаттарҙа ҡағыҙ Урта Азия, Япония һәм Азияның башҡа илдәренде етештерелә. XI—XII быуатта ҡағыҙ Европаға килеп етә һәм яҙыу өсөн ҡулланылған күнде (пергамент) алыштыра. XV—XVI быуатта китап баҫыу эше алға киткәс ҡағыҙ етештереү эше үҫешә. Ул ваҡытта ҡағыҙҙы ябай ысул менән эшләйҙәр — килелә ағасты сүкеш менән ваталар.\nXVII быуаттың икенсе яртыһында уйлап табылған онтау машинаһы — рол ҡағыҙ етештереү эшендә ҙур әһәмиткә эйә була. XVIII быуатта ролдар ҙур кимәлдә ҡағыҙ етештерергә һәләтле була. Әммә ҡағыҙ массаһын ҡулдан ҡойоу был эште тотҡарлай. 1799 йылда Н. Л. Робер (Франция) хәрәкәт итеүсе селтәр ярҙамында ҡойоу эшен механизациялаштыра.\nАнглияла бер туған Г. һәм С. Фурдринье, Роббер патентын һатып алып, механизациялаштырыу эшен дауам итәлер һәм 1806 йылда ҡағыҙ эшләү иашинаһына патент алалар. XIX быуат уртаһында ҡағыҙ эшләү машинаһы бер туҡтауһыҙ эшләүсе ҡатмарлы агрегатҡа әйләнә.\nXX быуатта ҡағыҙ етештереү, үҙенәң йылылыҡ станциялары, химик цехтары булған эре сәнәғәт тармағына әйләнә.\n105 — Цай Луня Ҡытайҙа ҡығыҙ уйлап таба.\n600 — Кореяла ҡығыҙ эшләй башлайҙар.\n625 — Японияла ҡағыҙ эшләй башлайҙар.\n751 — Таласс ҙуғышынан һуң ҡағыҙ Ғөнбайышта билдәле була.\n800 йыл тирәһе — Багдадта вәзир Харуна ар-Рашида Джафар ибн Яхья ҡағыҙ тирмән төҙөйҙәр.\n1100 йылға тиклем — маврҙар Испанияла ҡағыҙ эшләй башлайҙар, Хативала ҡағаҙҙан тирмән эшләнә.\n1238 — Испанияла ҡағыҙ фабрикаһы эшләй башлай.\nоколо 1770 — инглиз ҡағыҙ фабриканты Дж. Ватман селтәр эҙе ҡалмаған ҡағыҙ табағы эшләү юлын уйлап таба.\n1799 — ҡағыҙ эшләү машинаһына патент алына (Луи-Николя Робер).\n1803 — Бөйөк Британияла ҡағыҙ эшләүсе машина ҡуйыла (Брайен Донкин).\n1806 — Күсермә ҡағыҙына (копировальная бумага) патент алына.\n1816 — Рәсәйҙә беренсе ҡағыҙ эшләү машиналары барлыҡҡа килә (Петергоф ҡағыҙя фабрикаһы)\n1827 — АҠШта ҡағыҙ эшләү машиналары барлыҡҡа килә.\n1856 — гофрокартон уйлап табыла.\n1857 — ағастан ҡағыҙ эшләү технологияһы уйлап табыла.\n1884 — рулонлы бәҙрәф ҡағыҙы эшләнә башлай.\n↑ Бумага из слоновьего навоза. wtalks.com. 11 август 2016 тикшерелгән.\nБумага писчая // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)\nМузеи бумаги в мире на сайте paperhistory.org. (инг.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡағыҙ&oldid=1103422 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 25 декабрь 2021 в 19:05\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:05 25 декабрь 2021 үҙгәртелгән.


85-се мәктәп командаһы«Беҙ сәләмәт тормош рәүеше өсөн» конкурсында гран-при яуланы\nБалалар ижады йорто «Новатор»ҙа шаулап–гөрләп «Беҙ сәләмәт тормош рәүеше өсөн» агитбригада конкурсының район этабы үтте.Был конкурс йыл һайын уҙғарылып килә. Конкурсҡа һәр мәктәп үҙ командаһын әҙерләй.\nИсиргакова Зилә Зәйнулла ҡыҙы, башҡорт теле уҡытыу... 07.03.2018 91 просмотров\nСәхнәлә һәр сығыш сағыу һәм тапҡыр, ижади табыштарға иҫ киткес бай булды!. Сценарийҙы бик оҫта итеп, 10-сы класс уҡыусыларының класс етәксеһе Ольга Петровна Грибова яҙҙы. Ул оло маҡтауға лайыҡ! Ә уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары Наталья Адольф ҡыҙы Нәбиуллина балаларҙы әҙерләп, сәхнәгә сығарҙы.\nБыл еңеү уҡыусыларға ла, уҡытыусыларға ла ҙур шатлыҡ алып килде. 85-се мәктәптең «Кулибин» командаһы иң яҡшы команда булып сыҡты! «Был еңеүебеҙҙе беҙ арабыҙҙан киткән физкультура уҡытыусыһы Рылова Ирина Борис ҡыҙының яҡты иҫтәлегенә бағышлайбыҙ»- тиҙәр командала ҡатнашыусылар.


Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Ғафури районында булды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n11:02, 25 апреля 2011 Сәйәсәт\nКрасноусол ауылында Рөстәм Хәмитов капиталь ремонт талап ителгән үҙәк район дауаханаһын ҡараны – дауалау учреждениеһының торошо шәптән түгел. Шул уҡ мәлдә медицина учреждениеһын ремонтлауға аҡса алдан уҡ бүленгән, әммә ремонт эштәре тулы күләмдә башҡарылмаған. Хәйер, башҡарылған эштәр сифаты ла ҡәнәғәтләнерлек түгел. Ремонт үткән палаталарҙың ҡайһы бер урындарында ярыҡтар барлыҡҡа килгән. Эштәрҙе тамамлау өсөн тағы 17 миллион һум кәрәк.\nҮҙәк район дауаханаһының төп проблемаһы – поликлиниканың булмауы. Уның корпусында ремонт барғанға күрә, ҡорамалдар һәм белгестәр дауахананың башҡа бүлектәрендә урынлаштырылған. Өҫтәүенә бина торошо асептика һәм антисептика талаптарын күҙәтергә мөмкинлек бирмәй.\n«Янығыҙҙан ҙур түрәләр үтеп йөрөүенә, эргәгеҙҙә генә бик шәп шифахана булыуына ҡарамаҫтан, дауаханала ярлылыҡ хөкөм һөрә, ауыр сирле пациенттар коридорҙарҙа ята, — тип асыуланды Рөстәм Хәмитов. — Миндә был ауыр тәьҫораттар ҡалдырҙы, һәм мин ҡәтғи рәүештә дауахананы ошо хәлгә еткергән вазифалы кешеләрҙе яуаплылыҡҡа тарттырыуҙарын талап итәм».\nРеспублика башлығы дауахана бүлектәрен ҡараны, клиника пациенттары менән аралашты һәм уларға тиҙ арала һауығыуҙарын теләне. Медицина персоналы менән әңгәмәләшкәндә дауахананың ремонттан башҡа проблемалары булыуы ла асыҡланды. Торлаҡ етешмәүе арҡаһында учреждение штаты тулы түгел. 86 белгес урынына бында ни бары 53 кеше эшләй. Шулай ҙа был мәсьәлә хәл итерлек.\n«Әгәр бында табиптар өсөн торлаҡ төҙөлһә, белгестәр килерме?» – тип ҡыҙыҡһынды Рөстәм Хәмитов һәм ыңғай яуап алды.\nӘлеге ваҡытта ауылда 24 фатирлыҡ йорт төҙөлә. Ләкин республика башлығы бының ғына аҙ булыуын блдәләне.\n«Киләсәкте уйларға, 2012-2013 йылдарға йорттар һала башларға кәрәк» — тине Башҡортостан Президенты.\nКитер алдынан Рөстәм Хәмитов, дауахананы ремонтлауға средстволар мотлаҡ бүленәсәк, бәлки аҡса быйыл уҡ булыр, тине. Ә аҡсаны файҙаланыу тураһындағы материалдар тикшереү органдарына ебәреләсәк.\nҒафури районының район үҙәгендә балалар икенсе йыл инде файҙаланыуға тапшырылмаған мәктәптә уҡый. Уҡыу учреждениеһының яңы бинаһы 2010 йылда төҙөлгән, ләкин заказсы-төҙөүсе төҙөлөш-монтажлау эштәрен әле һаман тамамламаған, шуға күрә бинаны сафҡа индереүгә документтар ҙа юҡ.\nТөҙөлөп бөтмәгән спорт майҙансығында етешһеҙлектәр бар. Уҡыу йорто янындағы территория ла төҙөкләндерелмәгән. Өҫтәүенә корпустарҙың береһендә канализация эшләмәй. Норматив документацияның булмауы мәктәп хакимиәтенең хеҙмәт күрһәтеүгә һәр төрлө ойошмалар менән килешеүҙәр төҙөгәндә ҡатмарлыҡтар тыуҙыра.\nРөстәм Хәмитов хеҙмәт, информатика кабинеттарын, ашхананы ҡараны.\nТөбәк башлығына мәктәптә 530 бала уҡыуы хаҡында һөйләнеләр. Был уҡыу йорто республикала үҙенең спорт ҡаҙаныштары менән дан тота. Мәктәпте тамамлаусылар араһында күренекле кешеләр күп.\n«Башҡортостан уҡытыусыларына эш хаҡын 30 процентҡа арттырасаҡтар», — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов педагогтар менән осрашыуҙа.\nРеспублика башлығы һүҙҙәренсә, быйыл мәғариф системаһын финанслауға федераль бюджеттан 750 млн һум тиерлек аҡса бүленәсәк. Был средстволар мәктәптәр өсөн ҡорамалдар һатып алыуға йүнәлтеләсәк. Федераль финанс һалыуҙар мәктәптәрҙе йыһазландырыуға билдәләнгән республика бюджеты средстволарын педагогтарҙың эш хаҡын арттырыуға тотонорға мөмкинлек бирәсәк.\nБыл аҡсаға Башҡортостан ҡаҙнаһынан йәнә 300 миллион һум йүнәлтеү планлаштырыла. Шулай итеп, уҡытыусыларҙың эш хаҡын арттырыуға дөйөм алғанда миллиард һум йүнәлтеләсәк. Тәүге арттырылған күләмдәге түләүҙәр ағымдағы йылдың 1 сентябренән бирелә башлаясаҡ. Һөҙөмтәлә һәр педагог, улар республикала 48 мең кеше, хеҙмәт хаҡына 30 процент самаһы өҫтәмә аласаҡ.\nҒафури районы буйлап эш сәфәре барышында Рөстәм Хәмитов экологик өмәлә ҡатнашты. Красноусол ауылының 2-се «Тирәккәй» балалар баҡсаһы территорияһында республика башлығы бер нисә ағас ултыртты һәм өмәгә килгән тәрбиәселәр менән аралашты.\nРөстәм Хәмитов мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһында ремонт барышы менән дә танышты. «Тирәккәй» 1970 йылда төҙөлгән. Икенсе яңыраҡ корпусы бында 1991 йылда һалынған. Әлеге ваҡытта төҙөүселәр иҫке бинаны ремонтлай. Был маҡсатта 4 миллион һум үҙләштерелгән. Объекттағы ҡалған эштәрҙе тамамлауға ла шул сама кәрәк. Белгестәрҙе иҫке бина стенаһында йыл ярым элек барлыҡҡа килгән ярыҡ борсой. Төҙөүселәр фундаментын нығытҡан һәм стеналағы ярыҡты беркеткестәр менән тарттырған.\nЭш сәфәре йомғаҡтары буйынса Рөстәм Хәмитов Ғафури районы етәкселегенә социаль өлкә учреждениелары төҙөлөшөн һәм ремонтын, шулай уҡ уларҙы ҡорамалдар менән йыһазландырыуҙы күҙаллаған программа әҙерләргә ҡушты (2015 йылға тиклемге осорҙа).\n«Районға социаль инфраструктура үҫеше өлөшөндә ярҙам күрһәтеләсәк», — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.\nҒафури районы бюджеты — дотациялы. 2010 йылда ул 630 млн. һум тәшкил иткән, шуларҙан 124 млн. һумы – үҙенең табышы (19,7%).


Бәхәсләшеүҙәр тынды, ә "Матурлыҡ" планетаһында Ал ина исемле яңы йондоҙ балҡыны. Йәш матурҡай "Һылыуҡай - 2005 " конкурсының финалға сығыусы 12 сибәркәй араһында бәхет тап үҙенә йылмайырын көтм әгән дә икән. Әммә тап ошо ҡыҙ, Рәми Ғарипов исемендәге 1- се Башҡор т республика гимназияһы уҡыусыһы, еңеүсе тип иғлан ителде һә м үткән йыл һылыуҡайы Алтынай Ибраһимова уға таж кейҙерҙе, ә бағыусылар конкурстың\nтөп бүләге - ноутбук тапшырҙы.\nЯрыш ғәҙел булды. Жюри ағзаларының оҙаҡ ваҡыт кемде һылыу ҡай итеп һайларға ҡарар ҡабул итә алмай ыҙаланыуы ла быға дәлил. Судь ялар һайлауҙың һуңғы этабында, 12 ҡыҙҙан дүртәүһе генә ҡалға с та оҙаҡ бәхәсләште.\n- Мин кемде еңеүсе итеп билдәләү хаҡында уйлап, төнө буйы\nйоҡламаным. Ә барыһы ла бер нисә секунд эсендә хәл ителде,\n- ти конкурстың жюри рәйесе, "Башҡортостан ҡыҙы" журналының\nбаш мөхәррире Йомабикә Ильясова. - Ҡыҙҙарға залдан ҡарағанда Лира Әбдрәхимова барыһынан да мату рыраҡ кеүек ине, әммә кәңәшләшергә сығып, фойела ямғырҙан һуң сыҡҡ ан ҡояш кеүек балҡыған Алина Харисованы күргәс, "Һылыуҡай - 2005" та п ул икәнлеге асыҡланды.\nЖюри кәңәшләшкән ваҡытта мин түҙмәнем, йәштәрҙең кем өсөн\n"ауырыуы " менән ҡыҙыҡһындым.\nИлдар Бәшәров менән Дим Асанбаев Башҡорт гимназияһынан үҙ ҙәренең класташтары Алинаны дәртләндерергә килгән.\n- Беҙ бында тәүге тапҡыр, - тип тәьҫораттары менән уртаҡл аша егеттәр, ҡыҙыҡлы тамаша. Еңеүҙең 60 йыллығына арналған күренеш айырыу са оҡшаны. Беҙ Алина яҡлы, әлбиттә, әммә беҙгә Розалия Әхмәҙ иева ла оҡшаны.\nРуслан Шәйхетдинов, Рәшит Мөхәмәтйәнов, Өфө эске эштәр ид аралығы хеҙмәткәрҙәре, "Любизар" төркөмө йырсылары:\n- Айһылыу Баязитованы ҡыйыулығы өсөн бүләкләргә була, сөн ки ул иң йәше. Көнһылыу ҡурайҙа бик матур уйнай. Ә беҙгә ике\nАлина оҡшаны - береһе Имәнғолова, икенсеһе - Харисова.\n- Миңә Бөрйән районынан килгән ҡыҙ оҡшаны (Көнһылыу Ишмөх әмәтова). Уның тауышы шундай тулҡынландырғыс, хатта тәндәрем земберләп китте...\n- Эйе, быйыл ҡыҙҙар матур һәм йәшерәк, - тип өҫтәй Әғзәмд ең дуҫы Илшат Бәшәров, БДУ студенты.\nАльберт Ниғмәтуллин, "Карауанһарай" төркөмө музыканты:\n- Мин ҡыҙҙарҙың әҙерлек репетицияларында булдым. Барыһына н бигерәк миңә Әлфиә Ғималова оҡшаны. Ҡыҙҙарҙың ике аҙна эсендә барыһы на ла өйрәнеп өлгөрөүе иғтибарға һәм ихтирамға лайыҡ.\nНефтселәр һарайында был тамашаның нисегерәк үтеүе тураһын да һөйләп китмәйенсә булмай. Йола буйынса, Милли йәштәр театры артисы Венер Камалов ҡыҙҙарҙы сәхнәгә саҡыра. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Венер эрг әһендә Земфира Байбулдина юҡ ине, уның урынын яңы алып барыусы - "Һ ылыуҡай" төркөмө йырсыларының береһе Асия Шахрина биләгән.\nСибәркәйҙәр ярышы уларҙың иң сағыу хыялдары менән уртаҡла шыуынан башланды.\nАлина Харисованың иң ҙур теләге - кешеләргә шатлыҡ өләшеү .\n- Минең хыялымда ай менән ҡояш осраша, балаларҙы бәхетле ата - әсәләре тәрбиәләй, барыһы ла дуҫ йәшәй, һәр кем үҙенең\nһөйөклө яртыһын осрата.\nСәлиә Мөхәмәтғәлиева юл күрһәтеүсе йондоҙ булырға, Вәсилә\nҒайсина, Көнһылыу Ишмөхәмәтова һәм Айһылыу Баязитова әсә булып, донъя ға сәләмәт балалар бүләк итергә хыяллана. Нәйлә Ключарева йы лмайыуҙар ямғыры яуған планетала йәшәргә теләй...\nБыйылғы конкурстың Наркомания, эскеселек һәм тәмәке тарты уҙы иҫкәртеү йылына арналыуын хәтерҙән сығармайыҡ. Конкурста\nҡатнашыусылар ҙа заман афәттәренә үҙҙәренең ҡарашын белдер ҙе.\nҠыҙҙар бер - бер артлы умырзая сәскәләре кеүек асыла барҙ ы. Береһе сибәр йөҙө менән таң ҡалдырһа, икенсеһе матур һөйләшеүе һәм яғымлы тауышы менән әсир итте, өсөнсөһө бейеү оҫталығы менән иғтиба рҙы йәлеп итте. Милли костюмдарҙа сығыш яһауҙа 18 йәшлек Өфө ҡыҙы Алин а Имәнғолова айырылып торҙо. Уға жюри өсөнсө урын бирҙе. Өфөнә н Әлфиә Ғималова һәм Әбйәлил районынан Сәлиә Мөхәмәтғәлиева ла ошонд ай уҡ баһаға лайыҡ булды. Әйткәндәй, Сәлиә бынан тыш "Башинформ" агентлығында үткән матбуғат конференцияһынан һуң "Мисс пресс а - 2005" тип тә иғлан ителде.\nИкенсе урынға Стәрлетамаҡтан килгән 17 йәшлек Лира Әбдрәх имова һәм иң йәш конкурсантка Айһылыу Баязитова сыҡты.\nБеренсе урында Әбйәлил районы ҡыҙы Дилбәр Ғайсина. "Мисс\nдуҫлыҡ" номинацияһында еңеүсе тип жюри 18 йәшлек Нәйлә Ключарева, " Мисс фото" - Розалия Әхмәҙиеваны билдәләне. "Тамашасылар һөй өүе" 20 йәшлек Көнһылыу Ишмөхәмәтова өлөшөнә төштө, "Һылыуҡа й" студияһының махсус призы Әлфиә Ғималовала, "Флер де Сантэ " косметика компанияһының махсус призы 16 йәшлек Вәсилә Ғайс инала.


Баш ҡалала вакансиялар һаны аҙна эсендә 1600 берәмеккә артты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала вакансиялар һаны аҙна эсендә 1600 берәмеккә артты\n17:04, 6 февраля 2012 Иҡтисад\nӨфөлә бер аҙна эсендә вакансиялар һаны 1600 берәмеккә артты. Бөгөнгө көнгә баш ҡаланың вакансиялар банкында 12600 буш эш урыны иҫәпләнә. Ғинуар башына ҡарата иһә вакансиялар һаны һигеҙ меңгә яҡын тәшкил иткәйне.\nКөсөргәнешлек коэффициенты Өфөлә шулай уҡ кәмене һәм әлеге ваҡытта 0,73 тәшкил итә, йәғни бер эш урынына рәсми рәүештә бер кешенән дә әҙерәк тура килә. Эшһеҙлек кимәле ҡалала 1,58 процентҡа тиң.\n«Башинформ» агентлығына Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, 8800 эшһеҙ бөгөн хеҙмәт биржаһында иҫәптә тора, уларҙың 8 меңдән ашыуы эшһеҙлек буйынса пособие ала. Баш ҡаланың Халыҡ мәшғүллеге хеҙмәтендә йәмғеһе 9200-ҙән ашыу кеше иҫәптә тора.


Ваҡытһыҙ өҙөлгән ғүмер | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nВаҡытһыҙ өҙөлгән ғүмер\nБелорет районы Тирлән ауылында йәшәүсе Еникеевтар ғаиләһе ҡыҙының үлемендә урындағы дауахана табиптарын ғәйепләй. Әгәр ҙә табиптар анализдары насар булыуын күреп тә, дауаханан сығармаһалар, бәлки пациентты ҡотҡарып булыр ине, тип иҫәпләй улар. Был мәсьәләне тәфтиш комитеты тикшереүгә алған. Таһир Еникеевҡа хәҙер ҡыҙының һәр ваҡыт тик алсаҡ күңелле булыуын һәм донъяға нисек шатланып йәшәүен иҫләп һөйләргә генә ҡала. Теүәл бер йыл ул дөрөҫлөктө асыҡлай алмай. Былтыр март айында ҡыҙы Лилиә ҡаты ауырып китә. Таһир Еникеев һүҙҙәренсә, ҡыҙының анализдары насар булыуға ҡарамаҫтан, урындағы район табиптары уны дауаханан сығарған. Ҡатындың хәле көндән көн насарайғас, атаһы уны урындағы Тирлән дауаханаһына алып барған. Тик бында ла пациентҡа бер ниндәй ҙә ярҙам күрһәтмәнеләр, тип зарлана ул. Таһир Еникеевты район табиптарының пациенттарға ҡарата һүлпән мөнәсәбәттә булыуы аптырашта ҡалдыра. Әгәр ҙә табиптар тиҙ арала дауалай башлаһалар, бәлки уны ҡотҡарып та булыр ине, тип һанай ата-әсәһе. Ҡатындың ата-әсәһе уны Өфө дауаханаһына һалырға ла тәҡдим иткән. Ләкин табиптар уны юлда йөрөтөүе ҡурҡыныс, тип таба. Ауыр хәлдә йөрөгән пациент Белорет үҙәк район клиник дауаханаһында ятҡан. Әммә табиптар уның ғүмерен ваҡытында ҡотҡарып өлгөрә алмай. Тыуған көнөнә тиклем ни бары бер ай ваҡыт ҡалғас, ҡатын хирург бүлегендә үлә. Ә урындағы табиптар иһә пациент дауаханан үҙ теләге менән сығыу өсөн ғариза яҙҙы, тип раҫлай. Әммә ҡултамға ҡуйылған ҡағыҙҙы улар ҡыҙҙың ата-әсәһенә хоҡуҡ һаҡлау органдары был мәьсәлә буйынса эш башлағас ҡына күрһәтәсәк. Тәфтиш комитетына ла был мәсьәлә яҡшы таныш. Хәҙер Лилиә Хисәметдинованың берҙән бер ун биш йәшлек улы тороп ҡалған. Суд ултырышында ваҡытында дауалау башлаһалар, ҡатынды ҡотҡарып булыр инеме тигән һорауға хәҙер яуап алыу Таһир Еникеевтың берҙән –бер теләге. Табиптарҙан ул матди һәм әхлаҡи зыян өсөн аҡса һорай.