Күлдәр иле Ҡоншаҡта ҡот бар » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Башҡорт донъяһы » Күлдәр иле Ҡоншаҡта ҡот бар\nМилләттәштәребеҙҙең асылға тоғролоғона һоҡландыҡ.\nКүптән түгел Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаһы Рәйсә Күзбәкова етәкселегендә ата-бабаларыбыҙ төйәк иткән, милләттәштәребеҙ бөгөн уларҙың аманатына тоғролоҡ һаҡлап йәшәгән ерҙәргә – Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы башҡорт ауылдарына сәфәр ҡылдыҡ.\nМаяҡ малайҙарының ҡулынан ҡурай төшмәй\nКөн шундай матур, йылы. Ябалаҡлап яуған ҡар бөртөктәре, ҡояш нурҙарына ялтырап, беҙҙе сәләмләгән кеүек. Ҡыуанып, дәртләнеп, киләсәккә пландар ҡороп барғанғамы 500 саҡрымдан ашыу ара һиҙелмәй ҙә ҡалды, арығаныбыҙҙы ла тойманыҡ.\nБеҙҙе Маяҡ ауылында йәшәгән уҡытыусылар ғаиләһе Ғәҙелниса Варис ҡыҙы менән Хабрахман Хизбер улы Мансуровтар ҡаршы алды. Улар – халҡым, телем, мәҙәниәтем тип янып көйгән заттан. Мәктәптә өс йәш төркөмөнән торған “Йәйғор” ансамбле ойоштороуҙарына – ун йыл. Хабрахман Хизбер улы ҡурайсылар түңәрәгенә, ағас эше һәм фольклор ансамбленә етәкселек итә, Ғәҙелниса Варис ҡыҙы йырларға, бейергә, тасуири һөйләргә, ҡумыҙҙа уйнарға өйрәтә. Балалар оло теләк менән йөрөй был түңәрәктәргә.\nҒәҙелниса Варис ҡыҙы менән Хабрахман Хизбер улына башҡорт телендә белем алыу насип булмаған. Үҙ тырышлыҡтары менән туған телдә уҡырға, яҙырға, шиғырҙар һөйләргә, йырларға өйрәнгәндәр. Әле ошо изге эште йәш быуын менән лайыҡлы дауам итәләр. Маяҡ мәктәбендә башҡорт теле уҡытылмаһа ла, төрлө саралар, конкурстар, түңәрәктәр әсә телендә алып барыла. “Балаларға ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, йолаларҙы ла өйрәтәбеҙ. Мәҫәлән, әрмегә юлланған егеттәрҙе “Любизар”, “Порт-Артур” йырҙары менән оҙатабыҙ, уларға изге теләктәребеҙҙе еткерәбеҙ”, – ти Мансуровтар.\nАнсамбль өсөн сағыу костюмдар тектергәндәр, бағыусылар ярҙамында музыка ҡоралдары һатып алғандар. Маяҡ малайҙары ҡурайҙан һис тә айырыла алмай: хатта тәнәфестә лә ҡурай һыҙҙыралар, һәр береһенең үҙ уйын ҡоралы бар.\n2016 йылда Хабрахман Хизбер улы яңы проект – милли Ҡыш бабайҙан Яңы йыл ҡотлауы ойоштороп ебәрә. Үҙенең программаһы менән Бөйөк Устюгта үткән Бөтә Рәсәй Ҡыш бабайҙары конкурсында ҡатнаша. Шулай итеп, Бөйөк Устюг башҡорт Ҡыш бабайы башҡарыуында беренсе тапҡыр ҡурай тауышын ишеткән.\nҠайҙа ғына барһалар ҙа, еңеүһеҙ ҡайтҡандары юҡ “Йәйғор”ҙарҙың. Таганрог ҡалаһында үткән Бөтә Рәсәй фольклор фестивалендә еңеү яулағандар. 2014 йылда Бөтә Рәсәй балалар фестивалендә, 2016 һәм 2017 йылдарҙа Вологда өлкәһенең Вытегра ҡалаһында фольклор конкурсында лауреат булып танылалар. Быйыл коллективҡа “Өлгөлө балалар фольклор ансамбле” исеме бирелгән.\nӘлбиттә, был уңыштарҙың башында үҙ халҡын сикһеҙ яратҡан, рухлы уҡытыусылар Мансуровтар тора. Ә улар янында тупланған йәш быуын өлгө ала, остаздары кеүек ғәмле, сәмле булып үҫергә тырыша. Маяҡ мәктәбенең 8-се класс уҡыусыһы Ильяс Аллабирҙин Башҡортостан ойошторған Йосопов проектында уңышлы сығыш яһаған. Ул, Калашников автоматын һүтеп йыйып, уҡтан атып, ҡурай уйнап, шиғыр һөйләп, 15 мең һумлыҡ сертификат менән бүләкләнгән.\nМәктәп директоры Татьяна Әсфән ҡыҙы Йосопова: “Башҡорт теленә сәғәттәр бирһәләр, беҙ бик шат булыр инек. Киләсәктә лә бергә эшләрбеҙ, Башҡортостан беҙҙе ташламаҫ, тигән өмөттә ҡалабыҙ”, – тине хушлашҡан ваҡытта.\nХәлиттә хәлдәр нисек?\nБеҙҙе Хәлит мәктәбе уҡытыусылары һәм уҡыусылары дәртле йыр менән ҡаршы алды. Мәктәп директоры Сажиҙә Носрат ҡыҙы Ғибәҙуллина менән яҡын туғандарҙай ҡуш ҡуллап күрештек.\nХәлит мәктәбендә 296 бала белем ала. Күрше ауылдарҙан – Сосновка, Ҡаҙаҡбай, Ҡунаҡбай, Мансур, Ҡарасур, Баязит һәм Маяҡтан да йөрөп уҡыйҙар. Башҡорт теле аҙнаһына бер сәғәт инә. Барлыҡ саралар башҡорт телендә үткәрелә.\nСажиҙә Носрат ҡыҙының тырышлығы менән егеттәрҙе тракторсы һөнәренә уҡыта башлағандар. Быйыл тәүге һигеҙ уҡыусы белем тураһында аттестат менән бергә шундай танытмаға ла эйә булған.\nМәктәп үҙ һөнәренең оҫтаһы булып танылған уҡытыусылары менән ғорурлана. Шундайҙарҙың береһе – Земфира Ирек ҡыҙы Байрамғәлина. Ул, 1993 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлап, тыуған яғына ҡайтып, башҡорт телен уҡыта башлай. Әммә әсә теле дәрестәре кәмегәс, тарихтан һабаҡ бирә. Кластан тыш сараларҙа балаларҙы халҡының сал тарихы, бай мәҙәниәте менән таныштыра. Уҡыусылары менән башҡорт халыҡ йырҙарын өйрәнеп, башҡортса шиғырҙар һөйләп, төрлө кимәлдәге конкурстарҙа йыш ҡатнашалар.\nЗимфира Ғәфүр ҡыҙы Шафранская ла, Башҡортостанда белем алып, 1999 йылда Хәлит мәктәбенә эшкә ҡайтҡан. Мәктәптә әҙәби түңәрәк ойоштороп ебәрә. Уның етәкселегендә булдырылған Шаяндар һәм тапҡырҙар клубы командаһы район, өлкә кимәлендә еңеүҙәр яулай. Тағы ла мәктәптә “Гөлнәзирә” фольклор ансамбле уңышлы эшләп килә.\nХәлит ауылының әүҙем ҡатын-ҡыҙҙарын берләштергән “Әхирәттәр” клубының эшмәкәрлегенә лә туҡталып үтмәйенсә булмай. “Ата-бабаларҙан ҡалған йолаларҙы, халҡыбыҙҙың бай ижади мираҫын һаҡларға, киләһе быуындарға тапшырырға тырышабыҙ”, – ти уның етәксеһе Нурия Носрат ҡыҙы.\nХәлит ауылының гүзәл ханымдары кис ултырыу йолаһын да һаҡлап ҡалған. Кәримә Ғиләжева, Әлфиә Ханова, Тәскирә Хөснөтдинова, Клара Солтанова, Гөлсирә Ширбановалар бәйләм бәйләү, ҡул эштәре оҫталары булып танылған. “Яңы йылдан һуң мәшәҡәтле, күңелле шөғөлгә күсәбеҙ: үҫентеләр ултырта башлайбыҙ, бер-беребеҙ менән алыш-биреш итәбеҙ, кәңәш бүлешәбеҙ”, – ти уңған ҡатындар.\nКөнитмештәрен үҙҙәре биҙәп, ауыл тормошона йәм һәм мәғәнә өҫтәп йәшәй “Әхирәттәр”. Мәҫәлән, самауыр ҡайнатып, көлгә картуф күмеп, уйындар уйнап, йырҙар йырлап “Көҙҙө оҙатыу” сараһы уҙғаралар. Тәүге ҡар яуғас, урманға сығып, ҡайын ағасын шыршы кеүек биҙәп, уйнап-көлөп, күңел асып ҡайталар. Скандинавса йөрөү менән шөғөлләнәләр. Ауыл мәсетендә Люциә Хисмәт ҡыҙы ғәрәп телен өйрәтә. Унда ла күптәр теләп, ихлас йөрөй.\nБүрелә ишле ғаиләләр күп\nБүре ауылында тормош ҡайнап тора. Бында өсәр, бишәр, етешәр бала тәрбиәләгән ғаиләләр бихисап. Мәҫәлән, ауыл мәктәбенең быйылғы 11-се класында ғына ла 49 уҡыусы белем ала. Мәктәп директоры Нурнисә Йәһүд ҡыҙы Шәүәлиева: “Беҙҙең ауылда ситтән килгән халыҡ юҡ. Үҙебеҙҙең генә тамырҙарыбыҙ – аҫаба башҡорттар йәшәй”, – тип хәл-әхүәлдәре менән таныштырҙы.\nМәктәптә лә, ауыл күләмендә лә барлыҡ саралар саф башҡортса ойошторола. Мәктәптә “Айгөл” фольклор ансамбле уңышлы эшләй. Тарих уҡытыусыһы Розалиә Йәһүд ҡыҙы мәктәп музейын етәкләй. Бүре мәктәбе уҡыусылары эҙәрмәнлек менән әүҙем шөғөлләнә. Был йәш быуынды илһөйәрлек рухында тәрбиәләүгә булышлыҡ итә.\nҺары халҡы йолаларға тоғро\nМәктәп директоры Әлфиә Шәрифулла ҡыҙы Шәрипова: “Беҙҙә бөгөн 154 уҡыусы белем ала. Күрше Ҡаракүлмәк, Сөләймән, Башакүл, Әмин, Ҡайынкүл, Сыбаркүл ауылдарының өлкән класс уҡыусылары беҙгә йөрөп уҡый”, – тип һөйләне. Ҡоншаҡ районының күп кенә мәктәптәрендәге кеүек, башҡорт теле кластан тыш, йәғни факультатив дәрес булараҡ уҡытыла. Халҡым, телем тип тырышып, аныҡ маҡсаттарға таянып эшләгән уҡытыусылар коллективы балаларҙа милли үҙаң тәрбиәләргә тырыша. Быны улар милли йолаларҙы өйрәтеү, традицияларға тоғролоҡ аша башҡара. Һәр мәктәптә музей булдырылған.\nБуш ҡул менән барманыҡ\nҺәр осрашыуҙан һуң милләттәштәребеҙ ихлас рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе, сөнки беҙ ҙә буш ҡул менән, ҡарап ҡайтыу өсөн генә барманыҡ. Рәйсә Абдрахман ҡыҙы Күзбәкова менән Әхәт Ғәлим улы Илмөхәмәтов халҡыбыҙ алдында торған мөһим бурыстар, телебеҙҙе, ғөмүмән, үҙебеҙҙе халыҡ булараҡ һаҡлау тураһында бик фәһемле сығыштар яһаны. Радик Олег улы Баһауетдинов Ҡоншаҡтан сыҡҡан тарихи шәхестәр тураһында бик мауыҡтырғыс итеп һөйләне. Уның сығышынан һуң киләһе йылда Силәбе ерендә Абдулҡадир Инандың 130 йыллыҡ юбилейын киң билдәләү тураһында һүҙ алып барылды.\nСәрүәр Аслаева ҡул эштәренә, милли биҙәүестәр яһарға өйрәтте. Сибайҙан Морат Йәноҙаҡов ҡурай серҙәренә төшөндөрҙө, ә Ғаяз Ғәйетбаев, оҙон көйҙәребеҙҙе йырлап, уларҙы башҡарыу нескәлектәре менән уртаҡлашты. Учалынан Тәфтизан менән Әлиә Зәйнишевтәр бейергә өйрәтте. Ҡоншаҡ районы ҡыҙы, бөгөн Өфөлә йәшәгән эшҡыуар Эльвира Ишмөхәмәтова беҙҙең төркөмдөң уңышлы сәфәрен тәьмин иткән кешеләрҙең береһе булды. Эльвира Айрат ҡыҙы Башҡортостан автономияһы өсөн көрәштә әүҙем ҡатнашҡан данлыҡлы яҡташтары рухына бағышлап ҡорбан салдырҙы, Хәлит ауылы мәсетендә аят уҡытты. Баш ҡаланың 136-сы башҡорт лицейынан Гөлсөм Мөбәрәк ҡыҙы Монасипова менән 114-се мәктәптән Яҙгөл Айрат ҡыҙы Сирбаева башҡорт теленән асыҡ дәрестәр күрһәтте.\nТырыш, эшсән, ҡунаҡсыл халыҡ йәшәй күлдәр иле Ҡоншаҡта. Уларҙың милли асылға тоғролоғона һоҡланып, күңелебеҙгә ҡот, йөрәктәргә ут алып, киләсәктә лә бергә булырға, берҙәм булырға тигән изге теләк менән ҡайттыҡ.\nАвтор: Рәхилә ҒИЛЕМЙӘНОВА\nРайон: Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы


Һуғыш М.Ғафури ғаиләһен дә урап үтмәгән » Табын\nМ.Ғафури һәм уның тормош иптәше Зөһрә ханымдың 2 улы була. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уландарының бәләкәйе Хәлит 1935 йылда, 15 йәшендә генә йөрәк сиренән вафат була. 1910 йылда тыуған Әнүәр Ғафури Өфө ҡалаһындағы 1-се Совет мәктәбенең 2-се баҫҡысынан һуң, урта мәктәпте тамамлағас, Мәскәү туҡыу сәнәғәте институтында, артабан Ҡазан педагогия институтында уҡый. Бер үк ваҡытта "Коммунист” гәзите редакцияһында ла эшләй. 1933 йылда атаһының һаулығы ныҡлы ҡаҡшау сәбәпле тыуған яғына кире әйләнеп ҡайта. Бында Башҡорт дәүләт педагогия институтына уҡырға инеп, уҡыуын дауам итә. 1939-40-сы йылдарҙа Әнүәр Ҡыҙыл Армия сафында хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1942 йылда үҙ теләге менән фронтҡа китә. Бына уның рапортынан бер өҙөк: "Фашист илбаҫарҙарының илебеҙгә һөжүм итеүенә 1 йыл да үтеп китте. 12 ай буйына совет халҡы үҙ ерен, намыҫын, азатлығын һаҡлап дошмандарға ҡаршы батырҙарса һуғыша. Билдәле яҙыусыларҙың береһенең улы булараҡ, минең пассив тамашасы булып ҡалырға хоҡуғым юҡ. Минең урыным унда – фронтта. Һеҙгә һуңғы һулышыма тиклем Тыуған илемде намыҫ менән һаҡларға һүҙ бирәм”.\nӘнүәр Мәжит улы 11-се гвардия армияһы составында Сухиничиҙан Кенигсбергҡа тиклем яу юлын үтә. "Батырлыҡ өсөн”, "1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Германияны еңгән өсөн” миҙалдары менән бүләкләнә.\nҺуғыш ғәрәсәте эсенән иҫән-һау әйләнеп ҡайтҡас, Ә.Ғафури оҙаҡ йылдар Башҡортостан радиокомитетында музыкаль тапшырыуҙар редакцияһында, артабан телевидениела штаттан тыш хәбәрсе булып эшләй. "Белем” йәмғиәтендә лектор-пропагандист булып әүҙем эш алып бара. СССР Журналистар Союзы ағзаһы, район Советы депутаты итеп һайлана.\nЗамандаштары хәтирәләре буйынса Әнүәр Ғафури уникаль шәхес булған. Ул күп төрлө һәләт эйәһе: шиғыр яҙырға ла, музыка ижад итеп, музыка ҡоралдарында башҡарырға ла һәм һүрәт төшөрөргә лә бик оҫта булған.\nМузыка Әнүәрҙе бала сағынан оҙата килгән: әсәһе Зөһрә атаһы – М.Ғафури бүләк иткән пианинола уйнар булған. Уларҙың йортонда З.Яруллин, Х.Ибраһимов, Ғ.Әлмөхәмәтов, С.Сәйҙәшевтар импровизацияланған концерттар ҡуйған.\nӘнүәр Ғафури Роза Ғосман ҡыҙына өйләнеп, Рәиф менән Хәлит исемле улдар тәрбиәләп үҫтерәләр. Өлкәне Рәиф мәктәпте тамамлағас, 1954 йылда Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетына уҡырға инеп, 1959 йылда ҡулына диплом ала. Бөгөн Рәиф Әнүәр улы Мәскәүҙә йәшәй, техник фәндәр докторы, профессор. Хәлиттәре Өфөлә йәшәй, ҡатыны Люциә Камаева менән Мирсәйет исемле ул үҫтерәләр.\nШанлы һуғыш юлдары эҙһеҙ үтмәй, әлбиттә. Әнүәр Ғафури яҡындарын ауыр ҡайғыға һалып, 1977 йылда, 67 йәшендә генә мәңгелек донъяға күсә.


Июндә республика халҡын дүрт көнлөк «каникулдар» көтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nИюндә республика халҡын дүрт көнлөк «каникулдар» көтә\n16:59, 30 мая 2014 Йәмғиәт\nИюндә республика халҡын дүрт көнлөк «каникулдар» көтә. БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мәғлүмәттәренә ярашлы, Рәсәй көнө хөрмәтенә ял көндәре тип 12, 13, 14-се һәм 15 июнь иғлан ителгән. Шаршамбы, 11 июндә, эш көнө бер сәғәткә ҡыҫҡартыла.\nЙома, 13 июнгә йәкшәмбе, 5 ғинуарҙан, ял көнө күсерелгән.\nТеги: байрамдар,рәсәй көнө


Иҫке Балтас ауылында осрашыу\n20 Декабрь 2018, 13:48\nБалтас районы Иҫке Балтас ауылындағы 1-се мәктәп уҡыусылары менән "Аҡбуҙат" журналы хеҙмәткәрҙәре осрашыу үткәрҙе.\nБалтас районы Иҫке Балтас ауылындағы 1-се мәктәп уҡыусылары менән "Аҡбуҙат" журналы хеҙмәткәрҙәре осрашыу үткәрҙе. Был матур кисәне башҡорт теле уҡытыусыһы Гөлсирә Хөрмәт ҡыҙы ойошторҙо. Балалар һәр бер класта журналға яҙылған икән.\nБаш мөхәррир Тамара Искәндәриә журнал тураһында һөйләне, китапсыҡтар эшләп күрһәтте, үҙенең шиғырҙарын да уҡыны. Бүлек мөхәррире Миңлегөл Тайсина ла баҫманың рубрикалары менән таныштырҙы, шиғырҙар һөйләп ишеттерҙе. Ә рәссам Дамир Мөхәмәтйәров нисек итеп комикстар эшләүе, һүрәттәрҙең нисек килеп сығыуы хаҡында һөйләп, балаларҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Кескәйҙәр кем уҙарҙан викторина һорауҙарына яуап биреп, бүләктәр алды.\nЖурналдың Сочи ҡалаһында үткән конкурста еңеүен, "Рәсәйҙең иң яҡшы милли балалар баҫмаһы" булып танылыуын да дәррәү алҡыштарға күмде Балтас уҡыусылары. Иҫтәлеккә фотоға төшөп, яратҡан баҫмаларынан киләсәктә лә айырылмауҙарын белдереп хушлашты балалар.


17 июнь — Башҡорт Википедияһы\n17 июнь — григориан стиле буйынса йылдың 168-се (кәбисә йылында 169-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 197 көн ҡала.\n17 июнь Викимилектә\nБМО: Ерҙе ярлыландырыу һәм ҡоролоҡ менән көрәш көнө.\nЕр: Крокодилдар көнө.\nӘрмәнстан: Авиация көнө.\nИндонезия: Балалар көнө.\nИсландия: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.\nРумыния: Милли авиация көнө.\nЕр: Суп йыйыусы көнө.\nӘзербайжан: Медицина хеҙмәткәрҙәре көнө.\n1930: СССР-ҙың Сталинград (артабан Волгоград) трактор заводында тәүге трактор эшләнә.\n1955: Ту-104 реактив пассажир самолёты тәүге осош яһай.\n1970: АҠШ ғалимы һәм уйлап сығарыусы Эдвин Лэнд «Polaroid» камераһына патент ала.\nСевастьянова Нина Васильевна (1920—2010), педагог, 1939—1978 йылдарҙа Хәйбулла районы Аҡъяр ауылының 1-се урта мәктәбе уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.\nНиғмәтуллин Роберт Искәндәр улы (1940), ғалим-инженер-механик, математик, фән һәм юғары мәктәп эшмәкәре. 1993—2006 йылдарҙа Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәге президиумы рәйесе, 1995—2004 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы президенты. 2006 йылдан Мәскәүҙәге Рәсәй Фәндәр Академияһының Океанология институты директоры, бер үк ваҡытта 2010 йылдан Мәскәү дәүләт университетының газ һәм тулҡын динамикаһы кафедраһы мөдире. Рәсәй Фәндәр академияһы (1991), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы (1997) академигы, физика-математика фәндәре докторы (1971), профессор (1974). Рәсәй Федерацияһының 3-сө саҡырылыш Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы, Башҡортостан Республикаһының 1-се һәм 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. СССР-ҙың Дәүләт премияһы (1983), Ленин комсомолы премияһы (1973), Рәсәй Федерацияһының Хөкүмәтенең фән һәм техника өлкәһендәге премияһы (2012) лауреаты. Почёт (2000) һәм 4-се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2011) ордендары кавалеры.\nӘлибаев Ҡадир (Әбделҡадир) Әхмәткирәй улы (1940—4.12.2003), уҡытыусы, шағир. 1968 йылдан Хәйбулла һәм Учалы райондары, Сибай мәктәптәре уҡытыусыһы. 1990 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1990).\nСафин Станислав Ғәзиз улы (1950), нефть сәнәғәте тармағы һәм хужалыҡ эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы, ғалим-физик. 1975—2004 йылдарҙа Татар АССР-ы, Төмән һәм Архангельск өлкәләрендәге нефть һәм газ сығарыу предприятие һәм ойошмаларының яуаплы хеҙмәткәре; 2001—2002 йылдарҙа Архангельск өлкәһенең хакимиәт башлығы урынбаҫары; 2004 йылдан — Архангельск техник университеты, 2010 йылдан — М. В. Ломоносов исемендәге Төньяҡ (Арктик) университеты (Архангельск ҡалаһы) уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2008), профессор (2008). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Еҙем-Ҡаран ауылынан.\nМельгунов Алексей Павлович (1876—1917 йылдан һуң), Рәсәй империяһының хәрби хеҙмәткәре, сәйәсмән һәм йәмәғәт эшмәкәре. Өфө губернаһынан IV саҡырылыш (1912—1917) Дәүләт Думаһы депутаты. Артабанғы яҙмышы билдәһеҙ.\nКарепанов Евгений Яковлевич (1941), комсомол органдары, сауҙа өлкәһе һәм муниципаль хеҙмәт ветераны. 1996—2003 йылдарҙа Белорет ҡалаһы һәм Белорет районы хакимиәте башлығы, 2003 йылдан Белорет ҡала Советы, 2012—2016 йылдарҙа Белорет район Советы рәйесе. Башҡортостан Республикаһының беренсе һәм икенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәтәре. «Почёт Билдәһе» (1981), Башҡортостан Республикаһының Халыҡтар дуҫлығы (2000) һәм «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2016) ордендары кавалеры. Белорет ҡалаһы һәм Белорет районының почётлы гражданы (2004). Сығышы менән ошо райондың Шушпа ауылынан.\nКирәев Хәмит Дауыт улы (1922—2007), ҡулланыусылар кооперацияһы хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Ҡыҙыл Йондоҙ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы Сафар ауылынан.\nВилданов Флүр Шафиҡ улы (1937—31.07.2020), урмансы. 1977 йылдан Дүртөйлө махсус орлоҡсолоҡ урман хужалығының бүлек начальнигы, 1978 йылдан — урман хужалығы директоры; 2000—2004 йылдарҙа директор урынбаҫары, махсус урман питомнигы начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урмансыһы (1995). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы Иҫке Боғаҙы ауылынан.\nТуснякова Файза Шакир ҡыҙы (1937), педагог. 1979 йылдан Хәйбулла районы Аҡъяр ауылындағы «Чебурашка» балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе, 1987—1992 йылдарҙа — мөдире. РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1989). Башҡорт АССР-ы уҡытыусылары съезы делегаты (1966, 1975). Сығышы менән ошо ауылдан.\nХотяновский Константин Дмитриевич (1937), актёр һәм режиссёр. 1983—1987 һәм 1991—2003 йылдарҙа Стәрлетамаҡ дәүләт рус драма театры режиссёры, 1988—1991 һәм 2003—2012 йылдарҙа — актёры. 1965 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1996). Сығышы менән Баҡы ҡалаһынан.\nМинәзева Флүрә Кәримйән ҡыҙы (1952), хореограф. 1973—2007 йылдарҙа Борай район мәҙәниәт йортоноң халыҡ ансамбле һәм «Ынйылар» өлгөлө балалар ансамбле етәксеһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1988). Сығышы менән хәҙерге Свердловск өлкәһенең Невьянск ҡалаһынан.\nОгаринов Иван Степанович (1918—12.11.1988), ғалим-инженер‑геофизик. Геология‑минералогия фәндәре докторы (1971), профессор (1972). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1979). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1971). Сығышы менән Ҡазан губернаһының Әлек ауылынан.\nПротасов Николай Михайлович (1948), хужалыҡ һәм йәмәғәт эшмәкәре, 1988—2004 йылдарҙа Куйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе начальнигы. Башҡортостан Республикаһының 2-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Рәсәй Федерацияһының почётлы тимер юлсыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған транспорт хеҙмәткәре. III дәрәжә Хеҙмәт Даны (1978) һәм Дуҫлыҡ (1995) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы Черниговка ауылынан.\nБикташев Марис Лотфый улы (1958), табип-хирург, Нефтекама ҡала дауаханаһының икенсе хирургия бүлеге мөдире, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.\nИслахов Фазлетдин Фәррәх улы (1944—18.04.2016), рәссам-график. Башҡортостандың Дәүләт гербы авторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2000).\nКиладзе Темур Какоевич (1949), ғалим-химик‑технолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1987—1997 йылдарҙа Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис университетының дөйөм химия кафедраһы мөдире. Химия фәндәре докторы (1985).\n17 июндә тыуғандар\n1856: Рубо Франц Алексеевич, Рәсәй империяһы рәссамы.\n1882: Игорь Стравинский, Рәсәй империяһы композиторы, дирижёр һәм пианист.\n1920: Сэцуко Хара, Япония актрисаһы.\n1925: Александр Шульгин, АҠШ-тың химик-фармакологы, психоактив матдәләрҙе эшләүсе.\n1929: Тигран Петросян, СССР шахматсыһы, 9-сы донъя чемпионы.\n1945: Эдди Меркс, Бельгия спортсыһы, велосипедта уҙышыусы, «Тур де Франс» һәм «Джиро д’Италия» турнирҙарының күп тапҡыр еңеүсеһе.\n1945: Игорь Яковенко, Рәсәй культурологы, философ, хоҡуҡ яҡлаусы.\n1970: Саша Сокол, Мексика йырсыһы, актриса һәм телетапшырыуҙар алып барыусы.\n1980: Винус Уильямс, АҠШ тенниссыһы, халыҡ-ара турнирҙарҙың күп тапҡыр еңеүсеһе.\n17 июндә вафат булғандар\n1958: Халиҡов Тимербулат Ғәләүетдин улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1944).\n2012: Кәтибә Кинйәбулатова, башҡорт балалар шағиры һәм яҙыусыһы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=17_июнь&oldid=1142489 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 16 июнь 2022 в 06:16\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:16 16 июнь 2022 үҙгәртелгән.


Абруйлы уҡытыусы » Табын\nЙәш сағынан ситтә мөғәллимлек иткән Рәмил ағай юғары белем алғас, тыуған яҡтарына әйләнеп ҡайта. Үҙ фәнен яҡшы белгән уҡытыусы уҡыусыларына төплө белем бирә. Рәмил Сәлих улына Ҡарағай урта мәктәбе директоры вазифаһын да башҡарырға тура килде. Бында ла һынатманы ул, бик матур эшләне. Коллективта хөрмәт иттеләр үҙен. Оҙаҡ ҡына мәктәпкә етәкселек иткәндән һуң, ҡабаттан яратҡан эшен - уҡытыусылыҡты дауам итте. Ҙур тәжрибәгә һәм хеҙмәт стажына эйә мөғәллим бер нисә йыл элек 100 мең һумлыҡ грантҡа эйә булды, Маҡтау грамоталарының да иҫәбе-һаны юҡ.\nРәмил Сәлих улы тормош иптәше Флүзә Хәйрулла ҡыҙы менән иңгә-иң терәшеп, бик бәхетле итеп йәшәйҙәр. Ул һәм ҡыҙ тәрбиәләп үҫтереп, оло тормош юлына сығарҙылар. Улдары Рәмзил Себер тарафтарында эшләп йөрөй, 2 бала атаһы. Медицина университетын тамамлаған ҡыҙҙары Гөлйемеш тә башлы-күҙле булып, икенсе яртыһы менән Себергә юлланды һәм бында үҙ һөнәре буйынса хеҙмәт юлын башланы.\nФлүзә апай ҙа Ҡарағай мәктәбендә уҡыусыларға математиканан белем бирә. Ул да бик яҡшы уҡытыусы булып танылды, балалар менән тыныс, яғымлы ғына итеп аралаша. Балалар ҙа, коллективта ла үҙен хөрмәт итәләр.\nКинйәбулатовтар мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрап, матур итеп донъя көтәләр.


Улар мәңге үлемһеҙ\nГимназия-интернатында 9 Май байрамы тантаналы линейка менән башланды. Ысын парадтағы кеүек байраҡ индереү, Рәсәй һәм Башҡортостан Республикаһы гимндарын тыңлау, 10-сы класс егеттәренән төҙөлгөн өс взводтың сәләме һәм маршы байрамға йәм өҫтәне. Директор Люциә Тәлғәт ҡыҙы Хәмитованың Еңеү көнө менән ҡотлау сәләмендә бик мөһим һүҙҙәр яңғыраны: «Беҙҙең гимназия-интернатында уҡыусыларҙа тыуған илде яратыу, илһөйәрлек тойғолары тәрбиәләү эше юғары кимәлдә алып барыла. Февраль айында ойошторолған «Зарница» уйындары, хәрби йырҙарҙы өйрәнеү, маршировка, хәрбиҙәр, ветерандар менән осрашыуҙар – был эштәр барыһы ла йәш быуынды лайыҡлы алмаш итеп тәрбиәләү өсөн эшләнелә. Бөгөн бер нисә минуттан 170-тән ашыу уҡыусы һәм уҡытыусы “Үлемһеҙ полк” акцияһына ҡушылып, Еңеү парадында ҡатнашасаҡ. Уҡыусыларыбыҙҙың яуҙа ҡатнашҡан олаталары, туғандары, ауылдаштары тураһында белешмә йыйыуы, утыҙ уҡыусыбыҙҙың «Юлдаш» радиоһы ойошторған «Рәхмәт, олатайҙарға» тапшырыуында ихлас ҡатнашыуы ҙур хөрмәткә лайыҡ. Афарин, уҡыусылар!\nЭйе, азатлыҡ өсөн көрәшеүсе яугирҙарҙы оноторға беҙҙең хаҡыбыҙ юҡ. Беҙ уларҙың батырлығына лайыҡлы булырға тейешбеҙ!»\nБайрамға республикабыҙҙың билдәле шәхестәре ҡунаҡҡа саҡырылды: ветерандар советы ағзаһы, «Һуғыш балалары» дөйөм Рәсәй ойошмаһының Башҡортостан бүлеге рәйесе, йәштәргә хәрби-патриотик тәрбиә биреү һәм ветерандар хәрәкәтенең әүҙем ағзаһы Александр Михаилович Палтусов һәм ветерандар комитетының махсус бүлеген әйҙәүсе, боксер-чемпион Рифҡәт Ғәбделәхәт улы Мырҙағолов. Уларҙың фәһемле сығыштары барыһының да йөрәгенә үтеп ингәндер.\nШиғыр һөйләүсе ҡыҙҙар һәм егеттәр ҙә, «Атайсал» төркөмө йырсылары ла һынатманы. Бер минут тынлыҡтан һуң, дәррәү алҡыштар менән директор Люция Тәлғәт ҡыҙы һәм Гөлнара Ғәрифйән ҡыҙы етәкселегендә 170 уҡыусы һәм уҡытыусыны «Үлемһеҙ полк» акцияһына ҡуҙғалды.\nЛинейканан һуң, барыһы ла «һалдат бутҡаһын» тәмләргә йыйылды. Ҡырҙа бешкән ҡарабойҙай бутҡаһы һәм ҡара сәй, ысынлап та, телде йоторлоҡ ине.\nАртабан спорт ярыштары, уйындар дауам итте, кемдер байрам тамашаһын ҡарар өсөн класс етәксеһе менән Октябрь прспектына юлланды.\nБайрам сараһын ойоштороусы Тимерас Ҡәнзәфәр улына, Оксана Нурғәле ҡыҙына, Вәсил Ришат улына, Гөлсәсәк Салауат ҡыҙына ҙур рәхмәттәребеҙҙе еткерәбеҙ.\nИле өсөн һәләк булғандарҙың\nИсемдәре халыҡ телендә,\nКәүҙәләре ҡайҙа ҡалһалар ҙа,\nОло хөрмәт тыуған ерендә!\nбашҡорт теле һәм уҡытыусыһы


Беҙҙекеләр – Сочиҙа!\n14 Сентябрь , 09:19\nОшо көндәрҙә Сочи ҡалаһында XXV “Бөтә Рәсәй-2021” хәҙерге заман журналистика форумы бара. Унда Башҡортостан вәкилдәре лә ҡатнаша. Делегация составында республикабыҙҙың гәзит һәм журналдары, ҡала-район баҫмаларының баш мөхәррирҙәре һәм хәбәрселәр бар.\nФорумдың тәүге көндәрендә “Медиала трендтар” тигән киңәйтелгән һөйләшеү булды. Уны Рәсәй Журналистар союзы секретары Роман Серебряный алып барҙы. Семинарҙа һанлы эшмәкәрлеккә күсеү, социаль селтәр, киң мәғлүмәт сараларын үҫтереү һәм башҡа һорауҙар ҡуҙғатылды.\n“Аҡбуҙат” журналының баш мөхәррире Лариса Абдуллина фекер алышыу барышында журналистикала балаларҙы тәрбиәләү темаһын күтәреп сыҡты. Миҫал итеп башҡортса нәшер ителгән “Аҡбуҙат” журналын килтерҙе. Роман Серебряный, башҡорт балалар журналистикаһының ынтылыштарын юғары баһалап, замансалыҡҡа ынтылырға, уҡыусыларҙа даими рәүештә ҡыҙыҡһыныу тыуҙырып торорға саҡырҙы.\n11 сентябрҙә тантаналы рәүештә XXV “Бөтә Рәсәй-2021” хәҙерге заман журналистикаһы форумы асылды. Сара үҙ эсенә Арина Шарапова, Елена Меркачева һәм башҡа билдәле журналистар, йәмәғәт эшмәкәрҙәре ҡатнашлығында оҫталыҡ дәрестәре, дискуссия майҙансыҡтарын, түңәрәк өҫтәлдәрҙе ала.\nФорум сиктәрендә Ҡышҡы театрҙа “ТЭФИ-Мультимедиа” премияһы менән бүләкләү тантанаһы үтте. Премия төрлө номинациялар буйынса журналистикалағы уңыштар өсөн тапшырыла – интервью, документаль фильм, ток-шоу һәм башҡалар. Сараны Дмитрий Дибров менән Яна Чурикова алып барҙы, ә еңеүселәргә статуэткаларҙы билдәле медиа-шәхестәр тапшырҙы. Улар араһында Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының рәсми вәкиле Мария Захарова, Рәсәй Журналистар союзы рәйесе Владимир Соловьев, радиожурналист Диана Берлин булды.\nСараны асыу тантанаһында музыкаль сәләм менән пианист Даниил Крамер һәм “Секрет” төркөмө ҡатнашыусыһы Максим Леонидов сығыш яһаны.\nФорум эшендә Рәсәйҙең сит ил эштәре министры Сергей Лавров та ҡатнашты һәм Башҡортостан журналисының Афғанстандағы хәлдәргә бәйле һорауына яуап бирҙе. Сочиға, “Рәсәй-2021” форумында ҡатнашҡан илдең төрлө төбәктәренән килгән күп һанлы журналистар менән аралашыу өсөн Сергей Лавров Минсктағы һөйләшеүҙәрҙән һуң тура килгән.\nМинистрға бик күп һорауҙар бирелде, улар халыҡ-ара хәлдәргә, тышҡы һәм эске сәйәсәткә, коронавирус һәм вакцинацияға бәйле булды, шәхси һорауҙар ҙа бирелде.\nБашҡортостан Журналистар союзы рәйесе, “Башҡортостан” гәзитенең баш мөхәррире Вәдүт Исхаҡов Сергей Лавровтан Афғанстандағы хәлдәр тураһында һораны. “Талибан халыҡ-ара йәмәғәтселек тарафынан танылырмы?” – тип тә һораны ул.\nВәдүт Исхаҡовтың һорауына яуап биреп, министр тәүҙә Өфөнө коронавирусҡа ҡаршы “Спутник V” вакцинаһы етештерелгән ҡала тип билдәләне.\nАфғанстанға бәйләп, Сергей Лавров фекеренсә, был илдә йәшәгән барлыҡ этник төркөмдәрҙе сәйәси процеста берләштермәй тороп әлеге мәсьәләне хәл итеп булмаясаҡ.\nШул уҡ ваҡытта халыҡ-ара йәмәғәтселектең ярҙамынан тыш та был проблеманы хәл итеү мөмкин түгел. Шуға күрә, Сергей Лавров белдереүенсә, яҡын арала афған проблемаһы буйынса халыҡ-ара конференция үткәрергә йыйыналар.\nЗаман журналистикаһы форумында йәнә бер матур яңылыҡ билдәле булды. Башҡортостан Журналистар союзы Рәсәйҙең иң яҡшы өс төбәк ойошмаһы иҫәбенә инде. Ошо айҡанлы уның рәйесе Вәдүт Исхаҡовты Рәсәй Журналистар союзы рәйесе Владимир Соловьёв шәхсән ҡотланы. Рейтингты төҙөгәндә уҙғарылған саралар һаны, берекмәгә яңы ағзалар ҡабул итеү, медиаәүҙемлек, сайтта һәм социаль селтәрҙәрҙә эшләү кимәле баһаланды.


Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында 2014 — Мәҙәниәт йылын асыу\n22 февраль көнө сираттағы премьераһы — Игорь Герман пьесаһы буйынса «Ғәфү ит мине!» спектакле менән Башҡорт дәүләт академия драма театры рәсми рәүештә 2014 — Мәҙәниәт йылын аса. Спектаклдең режиссеры Олег Ханов, рәссамы -Альберт Нестеров, композиторы – Ләйсән Шәрипова. Спектаклдә Сара Буранбаева, Илдар Ғүмәров, Алһыу Ғәлина — Ғафарова, Ирек Булатов, Милена Сираева, Зилиә Хәлилова, Лилиә Ғәлина ҡатнаша.\nМәҙәниәт йылын ошо спектакль менән асыу символик мәғәнәгә лә эйә: мелодрама йәмғиәттә кешеләрҙең үҙ-ара аралашыуы, бер-береһе менән, иң мөһиме, яҡындары, балалары, һөйгән йәрҙәре менән аралашыу мәҙәниәте, тимәк, йәшәү мәҙәниәте, тормош матурлығы, ғүмер асылы хаҡында.\nМәҙәниәт йылында театрҙа бик күп саралар үтәсәк. Туған телгә, сәнғәткә һөйөү, күңелдә рух тәрбиәләгән, театр сәнғәтен пропагандалауға, тамашасылар һанынарттырыуға йүнәлтелгән бай йөмәткеле саралар төрлө быуын тамашасылары өсөн буласаҡ.\nСпектакллдәр уйнау менән бер рәттән, фестивалдәрҙә ҡатнашыу, гастроллдәр ойоштороу, «Самрау» Балалар студияһының эш һөҙөмтәләрен күрһәтеү, мәктәп, уҡытыу-тәрбиә учреждениелары менән берлектә эштәр алып барыу, район, ауыл һәм ҡалаларҙа ижади осрашыуҙар — барыһы ла буласаҡ Мәҙәниәт йылында.\nКемдәрҙеңдер шаярыу ҡатыш: « Театрҙың 95 йыллыҡ юбилей йылында Мәҙәниәт йылы иғлан ителгәнме, әллә Мәҙәниәт йылында театрҙың 95 йыллығы билдәләнәме?» тигән һорауына: был бәхетле тап килеү, тип яуапларға ғына ҡала. Ә бәхетленең ҡунағы бер көндә, тиҙәр… Шулай итеп, Мәҙәниәт йылы – ваҡиғалары театрҙың юбилей байрамына әҙерлек менән дә үрелеп барасаҡ һәм театрҙың декабрь айындағы юбилей тантанаһы — Мәҙәниәт йылының иң сағыу ваҡиғаһы булып тарихта ҡаласаҡ.


Ер мәсьәләһе буйынса Төбәк-ара ғилми-ғәмәли конференция эшләй башланы\n2 Декабрь 2010, 12:29\nӨфөлә, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың ҙур залында, «Ер-милек мөнәсәбәттәрен үҫтереү һәм камиллаштырыуҙың төбәк проблемалары» Төбәк-ара ғилми-ғәмәли конференцияһы эшләй башланы. Унда Рәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары Алексей Кубрин, Премьер-министр урынбаҫары – БР Хөкүмәте Аппараты Етәксеһе Илшат Тажетдинов, БР ер һәм милек мөнәсәбәттәре министры Юлай Ильясов, РФ Иҡтисади үҫеш министрлығы, Росреестр, шулай уҡ республиканың һәм башҡа төбәктәрҙең дәүләт органдары, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре ҡатнаша.\nАлексей Кубрин конференцияла ҡатнашыусыларҙы Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Григорий Рапота исеменән тәбрикләне.\n— Ер мәсьәләһе илдең иҡтисади үҫеше өсөн иң мөһим мәсьәләләрҙең береһе булып тора, — тине ул. – Бөтә донъяла ер-милек мөнәсәбәттәрен һөҙөмтәле юлға һалыу өҫтәмә финанс мөмкинлектәре йәлеп итеү өсөн нигеҙ булып тора. Рәсәйҙә был мәсьәләгә тейешле иғтибар бирелмәй. Әлеге ваҡытта беҙ яңы менталитетты ойоштороу стадияһындабыҙ. Волга буйы федераль округында ер участкаларының 20 процентының ғына билдәле бер сиге һәм беркетелгән милек мөнәсәбәттәре бар. Ҡалғандары – хужаһыҙ. Дәүләттең һәм физик шәхестәрҙең үҙ-ара хеҙмәттәшлеген ойоштороуға өлгәшергә кәрәк. Конференцияла федераль кимәлдә норматив-хоҡуҡи акттар әҙерләү өсөн нигеҙ итеп алырлыҡ ер һәм милек мөнәсәбәттәрен үҫтереү буйынса перспективалы тәҡдимдәр индерелер, тип ышанам.\nИлшат Тажетдинов БР Президенты Рөстәм Хәмитов исеменән тәбрикләү һүҙен уҡып ишеттерҙе. Уның һүҙҙәренә ҡарағанда, республиканың инвестициялар йәлеп итеүсәнлеген яҡшыртыу өсөн ер һәм милек мөнәсәбәттәрен юлға һалырға кәрәк.\n— Беҙ конференцияла һөҙөмтәле эшләргә һәм күп яңы тәҡдимдәр ишетергә тейешбеҙ, — тип билдәләне Илшат Тажетдинов.\nПленар өлөш тамамланғас, секциялар эше башланасаҡ.\nТеги:ер һәм милек мөнәсәбәттәреконференциялар


9 Ноябрь 2010, 13:34\nБелорет районында яҙыусылар менән осрашыуҙарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе, Башҡортостандың халыҡ шағиры, ошо төбәктән БР Дәүләт Йыйылышы – ҡоролтай депутаты Рауил Бикбаев, Башҡортостандың халыҡ шағиры Тимер Йосопов, шағир Зөфәр Вәлитов, Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр премияһы лауреаты Зөлфиә Ханнанова, күренекле яҙыусы Яныбай Хамматовтың ҡыҙы Гүзәл Яныбай ҡыҙы, “Аманат” журналының яуаплы сәркәтибе, шағир һәм журналист Дамир Шәрәфетдинов ҡатнашты. Әҙиптәр Белореттағы ҡала башҡорт гимназияһында, педагогия колледжында, интернат-гимназияла, райондың Шығай, Сермән, Татлы, Инйәр ауылдарында халыҡ менән осрашты.\nБелорет ере халҡыбыҙҙың бик күп мәшһүр улдарын биргән. СССР-ҙың халыҡ артистары Арыҫлан Мөбәрәков, Гөлли Мөбәрәкова, Заһир Исмәғилевҡа тиклем үк әле, Башҡортостан республика булараҡ үҫешә генә башлаған осорҙа, райондың Сермән ауылынан өс халыҡ наркомы – ер эштәре наркомы, аҙаҡ Совнарком рәйесе Шаһиәхмәт Дауытов, мәғариф наркомы Ибраһим Абыҙбаев һәм һаулыҡ һаҡлау наркомы Кинйәбай Ишмөхәмәтов сыҡҡан. Уларҙың ғүмере 1937 йылғы репрессия ваҡытында өҙөлөп ҡала. Ғөмүмән, ҡатай һәм Тамъян ырыуҙары башҡорттарының аҫаба ерҙәре булған Иҙел башы төбәге башҡорт халҡының, Башҡортостандың яҙмышында ғәйәт ҙур роль уйнаған төбәк ул. Бында һәр атама, һәр ауыл тарихында тотош илебеҙ яҙмышына йоғонто яһаған ваҡиғалар, кешеләрҙең эҙҙәре уйып яҙылған. Мәҫәлән, ҡаһарман ауылында башҡорттарҙы Рәсәй дәүләтенә ҡушыу эшен алып барған Тамъян ырыуы бейе Шағәле Шаһмандың ҡәбере ҡәҙерләп һаҡлана.\nАсылда ҡатай ырыуы башҡорттарынан 300 һумға ғына һатып алынған 179 мең дисәтинә ерҙә 1762 йылда Сембер сауҙагәрҙәре Твердышев менән Мясников завод һалып сыҡҡаны бирле төбәк башҡорт ерҙәре өсөн аяуһыҙ тартҡылаш майҙанына әүерелә. Был ерҙең аҫты ла, өҫтө лә сикһеҙ байлыҡ булғанға күрә Иҙел башы биләмәләре башта тимер заводтары менән сыбарлана, уларға алмашҡа алтын сығарыусылар килә, уларын иһә урман ҡырҡыусылар алмаштыра. Тик ваҡыт елдәренең сәйер холҡо ла бар: бөгөн уларҙың барыһы ла тарих төпкөлөндә ятып ҡалған, ә урындағы халыҡ иһә һаман да үҙ көнөн үҙе күреп, киләсәккә өмөт менән ҡарап йәшәүен дауам итә.\nУл шанлы ваҡиғаларҙың байтағы ошо яҡтарҙан сыҡҡан яҙыусыларҙың әҙәби әҫәрҙәрендә сағылыш тапҡан да инде. 1879 йылда уҡ бында буласаҡ яҙыусы-демократ Григорий Ларионов (Белорецкий) тыуған, Октябрь революцияһына тиклем Белоретта йәшәгән һәм ижад иткән. Башҡорт әҙәбиәтенә Белорет еренән сыҡҡан Мөхөтдин Тажи, Яныбай Хамматов, Тайфур Сәғитов, Нурислам Шәйхулов, Сабир Шәрипов, Әхмәҙин Әфтәх, Гүзәл Ситдиҡова ҙур өлөш индерҙе. Әҙәбиәтте үҫтереү йәһәтенән Иҙел башында бөгөн дә байтаҡ эш башҡарыла. Белоретта шиғриәт өлкәһендә “Ағиҙел өҫтөндә йәйғор”, проза өлкәһендә эшләүсе авторҙар өсөн Яныбай Хамматов исемендәге, публицистика өлкәһендә ижад итеүселәр өсөн Григорий Белорецкий (Ларионов) исемендәге әҙәбиәт премиялары булдырылған. Әҙәби әҫәрҙәр районда даими сығып килгән өс баҫмала – башҡортса “Урал” гәзитендә, рус телендә “Белорецкий рабочий” гәзитендә һәм металлургия комбинатының “Металлург” гәзитендә даими бирелеп бара.\nБелорет ере һуңғы йылдарҙа ҙур үҙгәрештәр кисерә. 2012 йылда ҡала Иҙел башы заводына нигеҙ һалыныуҙың 250 йыллығын байрам итергә йыйына. Был тарихи датаға әҙерлек тураһында һүҙ яҙыусыларҙың ҡала хакимиәте башлығы Владислав Геннадьевич Миронов менән осрашыуы ваҡытында барҙы. ҡала һәм райондың бөгөнгө хәле менән иһә әҙиптәрҙе хакимиәт башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Илгиз Сафа улы Теләүбаев таныштырҙы.\nҒөмүмән, Иҙел башы төбәгендә ситтән килеүселәргә ғорурлыҡ менән күрһәтерлек нәмәләр күп. Осрашыуҙар үткән матур мәктәп, социаль-мәҙәни үҙәк биналары, музейҙар, юлдар, төҙөк ауылдар, һәр ерҙә ышаныслы эшләгән элемтә селтәре – барыһы ла республика етәкселегенең ошо тау-ташлы, урманлы яҡтарға ҙур иғтибар биреүенән барлыҡҡа килгән. Ни генә тимә, әле яңыраҡ ҡына тотош республика кимәлендә Белорет яғы иң төпкөл һәм ҡараңғы яҡ булып һынлана ине. Белореттан, тип әйткәндә лә иң тәүҙә: ”Ә-әй, тау-таш араһынанмы ни?” – тигән яуап ғәҙәти хәл булды. Һәр нәмә сағыштырыуҙа ғына күренә, тиҙәр, ә бында, уйлап ҡараһаң, нисә тиҫтә генә йыл эсендә тотош ҙур төбәк республикала алдынғыларҙың береһенә әүерелде. Мәҫәлән, электр ҙа булмаған ауылда шәм яҡтыһында сығарылыш имтихандарына әҙерләнеп ултырғанда, мин тиҙҙән бында өй һайын еңел машина ултырыр, күрше әбейҙәре бер-береһен кеҫә телефоны аша ғына ҡунаҡҡа саҡырышыр тип күҙ алдына килтерә ала инемме?\nҮткән быуат менән сағыштырғанда, ыңғай үҙгәрештәр бихисап булһа ла, Иҙел башында хәл ителмәгән мәсьәләләр ҙә тулып ята. Тигеҙ ерҙең бөтөнләй булмауы юлдар төҙөүҙе иң ҡыйын бурысҡа әйләндерә. Әйтерең бармы: билдәле яҙыусы Сабир Шәрипов тыуып үҫкән бай тарихлы Баҡый яҡтарына әлегәсә машина менән үтерлек юл юҡ. Был яҡтағы бер нисә ауыл халҡы үҙ ғүмерендә берәй артисты йә яҙыусыны күреп тә ҡарамаған. Дөйөм алғанда, Өфө – Белорет автотрассаһынан ситтәрәк бында асфальт юлдар ҙа юҡ... тиер инем, яңыраҡ Асы шифаханаһына юлды матурланылар. Мәшһүр артист Арыҫлан Мөбәрәковтың тыуған төйәге булған был ауыл да хәҙер райондың йөҙөк ҡашына әүерелде.\nБашҡорт әҙәбиәте көндәрен үткәреүгә лә белореттар етди ҡараған. Бөтә ерҙә лә әҙиптәрҙе ихлас күңел, яҡты йөҙ менән ҡаршы алып, үҙҙәренең ҡаҙаныштары, тарихы, бөгөнгө хәлдәре тураһында һөйләнеләр, осрашыуҙарҙа әңгәмәләрҙә ихлас ҡатнаштылар, һорауҙар бирҙеләр. Әңгәмәләр ваҡытында халыҡтың әҙәбиәт менән ҡыҙыҡһыныуын, ундағы яңылыҡтар менән хәбәрҙар булыуын күреп һөйөндөк.\nБелорет педагогия колледжының бер быуатҡа яҡын тарихы бар. 1930 йылда ул педагогия техникумы булараҡ барлыҡҡа килә. Бында мәктәпкә тиклем һәм башланғыс кластар уҡытыусыларын әҙерләйҙәр. Йәғни бынан сыҡҡан белгестәр – балалар күңеленә телебеҙгә, илебеҙгә һөйөү орлоҡтарын иң тәүләп сәсеүселәр. Колледж үҙенең сығарылыусылары менән ғорурлана ала: улар араһында профессорҙар Әхмәр Аҙнабаев, Фирҙәүес Хисамитдинова, элекке мәғариф министры Фатима Мостафина, яҙыусылар Роберт Паль, Сабир Шәрипов, Гүзәл Ситдиҡова бар. Студенттар алдына сығып шиғыр уҡығанда был уҡыу йортона үҙемдең дә һөйкәлешем барлығын иҫемә төшөрҙөм: 90-сы йылдарҙа “Урал” гәзитендә эшләгәндә әҙәбиәт уҡытыусыһы Хәтимә Хажиевна Вәлиева тәҡдиме менән ошонда әҙәбиәт түңәрәге алып барырға тура килгәйне.\nӨр-яңы дүрт ҡатлы йортҡа күсеп сыҡҡас, Белорет колледжы үҙенең бик боронғо бинаһын ҡалала яңы ойошҡан башҡорт гимназияһына ҡалдырҙы. Уны Иҙел башында башҡорт милли хәрәкәтен етәкләп йөрөүселәрҙең береһе Зөбәржәт Суфиянова етәкләне. Был тынғыһыҙ ханым уҡыу йортон тиҙ арала республика кимәлендә алдынғылар рәтенә сығарҙы. Гимназия хәҙер яҙыусы Яныбай Хамматов исемен йөрөтә. Балаларҙы маҡсатлы һәм рухлы итеп тәрбиәләүҙең бер генә миҫалы – йыл да сығарылыусыларҙың 100 проценты тиерлек юғары уҡыу йорттарына инеп тора.\nБелорет лицей-интернаты һигеҙ йыллыҡ интернат булып 1961 йылда уҡ асылған. Бында аҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙән балалар уҡый, йәғни уҡыу йорто үҙенең тура асылына ярашлы эшләй. Мәктәп директоры Гөлйемеш Хәйрулла ҡыҙы Садиҡованы, ойоштороу һәм тәрбиә эшенең оҫтаһы, тип кенә әйтеү әҙ булыр һымаҡ. Уның етәкселегендә был уҡыу йорто Рәсәй кимәлендә конкурстарҙа ла еңеп сыҡҡаны булды. Лицейҙа “Сатҡылар” әҙәби түңәрәге эшләй, балалар өй, хужалыҡ эштәренә, тегенсе, парикмахер һөнәрҙәренә өйрәнәләр. Мәктәп менән танышып йөрөгәндә, осрашыу ваҡытында мин тап ошо мәктәптә физкультура уҡытыусыһы булып эшләгән Хәниф Сәләховтың бик күптән республикала тәүгеләрҙән булып мәктәп һабантуйҙарын башлап ебәргәнен хәтерләнем. ҡала уртаһындағы мәктәп янында балаларҙың ихласлап көрәшеүен, йомортҡа һалынған ҡалаҡты ҡабып йүгереүҙәрен мәрйәләр ҙә рәхәтләнеп тамаша ҡыла ине...\nШығай ауылы бик боронғо тарихы менән билдәле. Советтар Союзы Геройы Шаһи Ямалетдиновтың тыуған ауылы ул. Мәктәптә иһә атаҡлы ҡурайсы Мөхәммәт Түләбаев уҡыта. Мәктәп һәм уның янындағы интернат, әлбиттә, бик иҫкергән. Директоры Нәҙерғәле Аҫылғужин әйтеүенсә, тиҙҙән был мәсьәлә хәл ителергә тейеш. Ә бына ауыл уртаһында ҡалҡып сыҡҡан социаль-мәҙәни үҙәк бар тирә-яҡҡа күркәмлек биреп ултыра. Әйткәндәй, уның директоры Сәғирә Шәрәфетдинова ла хикәйәләре, повестары менән республика әҙәбиәт һөйөүселәренә яҡшы таныш. Уның артынан эйәреүселәр ҙә юҡ түгел был ауылда, тип уйланып ултырҙым осрашыу ваҡытында. Ни тиһәң дә, тап ошо ауылда “Аманат” журналы үҙенең ике йәш авторына “Йәш хәбәрсе” танытмаһын тапшырҙы. Яҙыусыларҙың киләсәк быуынға аманаты түгелме был?\nСермән ауылы ҙур ҙа, күркәм дә, боронғо ла. Быны ауыл уртаһында ҡалҡып сыҡҡан социаль-мәҙәни үҙәктә урынлашҡан ҙур музей менән танышҡандан һуң аңлайһың. Әйткәндәй, элек музей урынлашҡан бик боронғо йорт хәҙер үҙе музей экспонаты булып, һаман ауылды йәмләп ултыра. Тағы ла бында композитор, СССР-ҙың халыҡ артисы Заһир Исмәғилевтың йорт-музейы ла бар. Ауыл уртаһындағы күркәм ҡайынлыҡта тағы бер мөғжизәүи күренеш – ҡара ҡайын үҫеп ултыра. Ағиҙел ярында ултырған был ауыл заманында район үҙәгенә лә әйләнә яҙып ҡуйғайны әле. Хәҙер ул Бөрйән, Әбйәлил, Учалы яғына киткән өс юл сатында ултыра, киләсәге бик өмөтлө.\nШығайҙан юлыбыҙ – заманында бөтә Союзға билдәле “Әр ташы” турбазаһы аша Межгорье ҡасабаһына. Межгорье – айырым һәм ябыҡ биләмә, ул ике ҡаланан тора. Береһе ҡасандыр күсенеп килеүселәр лагеры булған Көҙйылға ауылы урынында, Ямантау төбөндә барлыҡҡа килде, икенсеһе иһә боронғо башҡорт ауылы Илмәш (Татлы) янында үҫеп сыҡты. Татлы ауылының боронғо өйҙәре янында биш ҡатлы күркәм йорттар сәйер күренеш тыуҙыра. Шуға клубта йыйылған халыҡ та сыбар, рус теллеләре лә осрай. Межгорье ул – совет хөкүмәтенең уйланмай алып барылған сәйәсәте ҡорбаны. Был халыҡ – илебеҙ сәйәсәтенең икенсе быуыны, тип уйландым залда йыйылған халыҡҡа ҡарап. Беренсеһе кулактарҙы һөрөү осоронда булһа, быларын татлы ҡалас менән әүрәтеп килтергәндәр һәм яҙмыш елдәре ҡосағына ташлағандар...\nАлыҫ араларҙы яҡын итеп, тигән әйтем туранан-тура Белорет ерҙәренә ҡағылалыр ул. Был районды арҡырыға киҫеп үткән кеше асылда тотош Урал һыртын артыла. Сөнки көнбайыш сигендә ултырған ҡолмас ауылына тиклем юл әле тигеҙ ерҙән килә, ә көнсығыш ситендәге Абҙаҡ ауылынан тағы ла тигеҙ һәм ялан яҡтар башлана. Ә Инйәр зонаһын ошо тауҙар иленең нәҡ уртаһында ултырған айырым бер район тип ҡарарға ла мөмкин. ҡатай башҡорттары йәшәгән был төбәк Көньяҡ Уралдың мәшһүр һырттары – Елмерҙәк менән Ямантау биле араһында ята. Совет осоронда Инйәр тигән айырым районды бүлеп сығарыу проекты ла бар ине хатта. Һәр хәлдә, халҡы һәм ерҙәре буйынса ул Бөрйәнгә торошло. Инйәрҙә өс урта мәктәп эшләй. Шуның буйынса ғына ла уны ҡалаға тиңләргә мөмкиндер. Береһе башҡорт мәктәбе булһа, ҡалған икәүһендә параллель башҡорт кластары бар. Әммә шундай ҙур һәм бай тарихлы биләмәнең үҙ музейы юҡ, быныһы ғәжәпләндерә. Мин мәктәптә уҡығанда (ул бина ла хәҙер юҡ инде) унда ҡасабаның бай музейы бар ине, хәҙер уны ҡайҙа иткәндәрҙер, аңлашылманы. Бында, күрәһең, атҡарып сығылған проекттарҙан хәл ителмәгән мәсьәләләр күберәктер. Әммә, хакимиәт башлығы, үҙе Иглин яғынан булған Ғайса Мөстәхитдинов әйтеүенсә, был тирәнең киләсәге өмөтлө. Иң мөһиме, ул ике яҡлап Оло һәм Бәләкәй Инйәр йылғалары буйында ултыра, ҡасабаның ике осонан автомобиль һәм тимер юлдары үтә. Бында бынамын тигән турбазалар, ял йорттары төҙөп булыр ине.\nИнйәрҙә заманында урман техникумы булған. Тап шул уҡыу йортон яҙыусы Яныбай Хамматов тамамлап сыҡҡан да инде. Мәҙәниәт йортонда йыйылыусыларға үҙем менән булған бер хәлде лә һөйләп үткәйнем. Яныбай ағай тураһында яҙған мәҡәләмде гәзиттә уҡығас, бер ҡайтҡанымда күрше ағай эҙләп тапты. “ҡустым, һин яҙыусы Яныбай Хамматовты беләһеңме?” “Яҡшы танышбыҙ, ағай”. “Ә бит мин, ҡустым, уның менән урман техникумында бергә уҡыным!” “Улай булғас, Ғүмәр ағай, сәләмегеҙҙе алып барып еткерәйем, бәлки, осраштырып та булыр һеҙҙе!” “Шулай итеп ҡара әле, йыш иҫләйем мин уны, китаптарын уҡыған һайын...”\nОсраштырып булманы тиҫтерҙәрҙе – яҙыусыны уҡыусыһы менән. Яңы быуын уҡыусылар хәҙер йәш быуын яҙыусылар менән осраша. Бына, тағы мине Инйәргә ижад кисәһенә саҡыралар. Ижад һәм хәтер кисәһенә. Бында йәшәгән талантлы шағир Йыһангир Вәлиев арабыҙҙан ваҡытынан алда китеп барғайны шул.\nБөгөн тағы ниндәй буласаҡ яҙыусылар тапай икән ҡасандыр Яныбай ағай йөрөгән һуҡмаҡтарҙы? Саң ҡунмаһын ине ул юлдарға...


Шәрәташ таш тирмәләре — Башҡорт Википедияһы\n56°50′34″ с. ш. 60°40′42″ в. д.\nШәрәташ таш тирмәләре\nШәрәташ таш тирмәләре Викимилектә\nШәрәташ таш тирмәләре (рус. Шарташские ка́менные пала́тки ) — гранит тау ҡалдыҡтары, Рәсәй Федерацияһының Свердловск өлкәһе Екатеринбург ҡалаһындағы Шәрәташ күле янында урынлашҡан тәбиғи таш өйөмдәре. Геоморфологик һәм тарихи-мәҙәни ҡомартҡы, ҡала халҡының популяр ял урыны \nТаш тирмәнең өҫтән ҡарағандағы күренеше\nЕкатеринбург ҡалаһы эсендә күркәм мөһабәт тәбиғәт ҡомартҡыларының береһе. Өҫтө-өҫтөнә һалынған түшәк кеүек был таштар ел, һыу, температура йоғонтоһо һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килгән. Ҡаялар үҙҙәре 12 метр бейеклеккә етә, ә ер ҡатламы менән бергә 25 метрға тиклем күтәрелә. Диңгеҙ кимәленең бейеклеге - 299 метр, ә Шәрәташ күле өҫтөнән һанағанда - 24 метр. Йәше 300 миллион йыл тәшкил иткән Шәрәташ гранит массивына ҡарай.\nХәҙерге көндә Шәрәташ күле янында табылған неолит осорондағы боронғо кешенең бер нисә туҡталҡаһы хаҡында билдәле. XIX быуатта уҡ Таш тирмәләр тирәләй тимер быуат дәүерендәге артефакттар табылған Улар араһында уҡтар, таш балталар, биҙәкле һауыт ярсыҡтары һәм хатта тау гәлсәренән эшләнгән муйынсаҡ та булған.\nШулай ҙа иң ҡыҙыҡлы табыш - таш "табаҡ" - ҡаяларҙың береһендә түңәрәк уйым, уны хәҙер ҙә теләгән һәр кем күрә ала.\nЕкатеринбург янында ҡаялар түбәһендәге бындай уйымдар йыш осрай: боронғо замандарҙа мәғдәнселек ырымға бәйле булған, шуға күрә металл тау түбәләрендә, махсус урындарҙа иретелгән.\nХХ быуат ахырына тиерлек Таш Тирмәләр ҡала янындағы урманда булған, ләкин 1980-се йылдарҙа Екатеринбургтың майҙаны үҫә барыу сәбәпле, хәҙер ҡала сигенә ингән. Әлеге ваҡытта Таш Тирмәләр Киров районында урынлашҡан һәм йәйәү, велосипедта йә иһә саңғыла йөрөү, пикниктар, саф һауала балалар менән ял итеү өсөн яратҡан урындарҙың береһе булып тора. Тирмәләр итәгендә төньяҡтан гранит амфитеатр йыһазландырылған.\nҠала яғынан ҡаялар эргәһендә иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған булған (хәҙер алып ташланған). Октябрь революцияһына тиклем был урында эшселәрҙең йәшерен йыйылыштары, маёвкалар, большевиктарҙың 1905-1917 йылдарҙа йыйналыуҙары үткәрелгән, уларҙа урал большевиктары рәйесе Свердлов Яков Михайловичтың күп тапҡырҙар сығыш яһауы тураһында яҙылған булған.\nҺуғыштан һуң әле "Рәсәй" мәҙәни-һауыҡтырыу спорт комплексы бинаһы торған урында Таш тирмәләр эргәһендә немец хәрби әсирҙәре өсөн лагерь ойошторолған булған .\nЕкатеринбургта Таш тирмәләргә тиклем 8, 13, 15, 23, һәм 32 "А" трамвай маршруттары менән, шулай уҡ 15, 25, 27, 059, 61, 077, 082 маршруттарындағы автобустар менән "Каменные палатки" туҡталышына тиклем барып етергә мөмкин.\nШәрәташ тирмәләре атамаһын Шәрәташ күленән алған. Гидронимдың килеп сығышын буйынса иһә бер нисә фараз бар. Берәүҙәре - мансиҙың "сор то" һүҙҙәренән яһалған, "ҡылымыҡлы күл" була тип аңлата. Икенсе фараз - төрки телдәрҙән, бында иһә өс вариант әйтелә: «һары таш», «шор таш» (урындағы диалект, «шар таш» - һаҙ ташы  .\nБилдәле булыуынса "урындағы диалект" - ул башҡорт теле, сөнки был ерҙәрҙә тап башҡорттар йәшәгән: ап-асыҡ булып шор түгел, ә шәрә - йәғни, яланғас тигән һүҙ күренеп тора. Рәсәй Фәндәр Академияһының Башҡортостан ғилми үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты сығарған 2 томлыҡ "Башҡорт теленең һүҙлеге"ндә шәрә һүҙенең бер нисә аңлатмаһы бар. Шуларҙың икәүһе: өҫтөндә бер нәмәһе лә булмаған, яланғас; үҫентеһе булмаған,бер ни менән дә ҡапланмаған\n↑ Постановление правительства Свердловской области от 17.01.2001 №41-ПП\n↑ Шарташские каменные палатки\n↑ https://xn-----8kca8cc4agt0f.xn--p1ai/places/108-shartashskie-kamennye-palatki Шарташские каменные палатки\n↑ Озеро Шарташ\n↑ от слов «сары таш» — «жёлтый камень», от «шор таш» — голый камень (диалектный вариант, характерный для местности, где расположено озеро), или от слов «шар таш» — «болотный камень» (в данном варианте «шар» является несколько видоизменённым заимствованием в башкирский язык манскийским словом «сор») - Озеро Шарташ\nБашҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. — Мәскәү, 1993. — 2-се том, 861 бит.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Шәрәташ_таш_тирмәләре&oldid=1019770 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:41 18 март 2021 үҙгәртелгән.


17 Июнь , 22:05\n– Гәүһәр, әсәйемден гүр эйәһе булғанына бер йыл инде, шунан бирле ҡулыма бер эш тә бармай, йөрәгем урынында түгел һымаҡ, унын үлемендә һаман үҙемде ғәйепләйем, – тип тағы ике ҡулы менән йөҙөн ҡапланы.\nКөҙ айы булғанғамы, көндәр монһоу. Япраҡтарын ҡойған шыҡһыҙ ағастарға ҡарайым. Ҡайһыныһы ҡороп ергә ауған, йәшерәктәре генә һындарын төҙ тотоп, сәс толомдарын туҙратып, ҡаршы иҫкән әсе елгә тарай төҫлө. Үҙем юлдамын, күңелем машина тәгәрмәсенә эләгеп осҡан һары япраҡтар менән бергә йыраҡҡа тәгәрләгән кеүек. Бынан бер йыл элек, күптәнге әхирәтемдең әсәһен һағынып һөйләгәндәре уйымдан китмәй, иҫләһәм, күҙҙәремә йәштәр тығыла.\nАуыл ерендә мал тотҡас, ағын эшкәртәһең, үҙенә лә, һатып аҡса эшләргә лә була. Иптәшем менән ял көнө тейәнеп күрше Ырымбур әлкәһенә юл тоттоҡ. Барып, үҙәк баҙарға инеп, алып барған әйберҙәремде һатыуға ҡуйҙым да торам. Ҡараһам, ни күҙем менән күрәйем, әхирәтем Рәмилә мине әллә ҡайҙан танып, ҡосаҡлап алды. Ваҡыт тигәнен тиҙ үтә, олоғайып, сәс толомдарына сал төшөргә лә өлгөргән. Төптө әсәһе булып киткән, һөйләшеп хәл-әхүәлде һорашҡас, әсәһенең хәлен белештем. Мәктәп интернатында ятҡан ваҡытымда, бүлмәләш ҡыҙҙар менән шәл сите өйрәнергә тип инәйҙәргә төшә инек, ул инде беҙҙе ихлас ҡаршылап, бирелеп китеп, элекке күнелле ваҡиғаларын һөйләп, тәм-томлап сәй эсерә, унан һун ғына шәлгә тотона инек. Ҡышҡы сатлама һыуыҡ бурандарҙа ауылға ҡайта алмай ҡалһаҡ та, шунда инек. Әхирәтем мине тынлап бөткәс, ҡапыл һыҡтап илап ебәрҙе. Бала-саҡты иҫенә төшөргәс, шуға күнеле нескәреп киткәндер, тип уйланым.\n– Гәүһәр, әсәйемден гүр эйәһе булғанына бер йыл инде, шунан бирле ҡулыма бер эш тә бармай, йөрәгем урынында түгел һымаҡ, унын үлемендә һаман үҙемде ғәйепләйем, – тип тағы ике ҡулы менән йөҙөн ҡапланы. Яныбыҙҙан үткән урыҫ мәрйәләре беҙгә аптырап ҡарай башлағас, әхирәтемә:\n– Әйҙә берәй аулаҡ ергә барып ултырып һөйләшәйек, – тип, әйберҙәремде йыйнаным да, автобус туҡталышындағы эскәмйәгә барып ултырҙыҡ. Артабан һүҙҙе дауам итеп, Рәмилә минә ғибрәтле хәлдәр һөйләне.\n«Июнь айы ине, кискә торо, түтәлдәргә һыу һибеп йөрөйөм. Урам яҡта бер машина ҡысҡыртҡанға сыҡһам, аҡ төҫтә «девятка» ултыра. Руль артындағы урыҫ мәрйәһе башын сығарып, «говядину берем», – тип ҡысҡырҙы. Унғансы янында ултырған күршеһе машинан төшөп: «О привет, Рая, мине танымайһыңмы ни, Фәниә апанды, бер йылы һеҙҙән быҙауҙар алып киткәйнек», – тигәс кенә иҫкә төштө. Ихатаға ингәс һүҙен дауам итеп, «Мин бит хәҙер янғыҙаҡ, сирле ҡарттарға приют астым, дүрт койкам бар, үҙем повар, табип, вот шуларға хәҙер ҡышҡылыҡҡа берәй үгеҙ алып һимертә торорға кәрәк. Туҡта, һинен ҡолаҡҡа ҡатыраҡ әсәйен бар ине, иҫәнме әле ул?» – тип ит һорашып торған ҡаҙаҡ бисәһе ҡапылда әсәйем менән ҡыҙыҡһынып китте, һүҙемде башлап та өлгөрмәнем, аласыҡтан төртәләнеп әсәйем килеп сыҡты ла:\n– Рәмилә, ҡайҙаһын, баянан бирле ҡысҡырам һиңә, тәки ишетмәйһең, ауыҙым кипте, сәй генә яһап бирсе, – тип, ҡулындағы таяғы менән ишек янағын туҡылдатты. Өндәшмәй торған теге мәрйә ҡатыны:\n– Мамкан вообще күрмәй ҙәме әллә? – тип һорай ҡуйҙы. Сәй янына тегеләрҙе лә саҡырһам, инеп торманылар, ҡабаланған кеше булдылар. Китер саҡта ҡаҙаҡ Фәниәһе былай тип һалды:\n– Ҡара әле, Рәмилә, һин бының менән ныҡ ыҙаланаһың, тағы мамкаң һымаҡ бер- ике әбей тап та, ярты йылға булһа ла алып килеп һал минең приютҡа, ҡурҡма, беҙ матур ҡарайбыҙ, табип янында тигән һымаҡ. Уйла, тик оҙаҡ түгел, – тине.\n– Ярай инде, шулай ҡайғыртҡас, мин, бер уйлаһан, уға кем, ете-ят кеше, – тигән булам эстән генә.\nЙәйҙең иң мәшәҡәтле бесән осоро етте. Бар ауыл халҡы бесәнгә төштө. Быға тиклем ин яҡын кешемдең бер ниндәй ҙә ауырлығын уйлап та бирмәй торғайным. Хәжәтен үтәргә булһа ла, етәкләп мунса индереүҙе, унын алдында ҙур бурысым һымаҡ үтәй инем. Күпме ҡайғы кисергән, атайым менән бергә дүрт балаһын ер ҡуйынына һалған кеше бит ул, күп илауҙан, күнел тетрәнеүенән тома һуҡыр булып, ҡолаҡтары ишетмәй ҡалды. Шулай булһа ла тәһәрәтләнеп, ҡулынан тәсбихен төшөрмәне, һәммә кеше хәйер биреп, мәрхүмдәренә доға ҡылдыра торғайнылар әсәйемдән.\nШулай бер көн иптәшем менән оҙаҡ ҡына уйлашҡандан һуң, теге ҡаҙаҡ бисәһенең кәнәшен тоторға булдыҡ. Кис мунса яғып, әсәйемде йыуындырып өҫтөн алмаштырып, баланы алдаштырған кеүек, бер айға дауаханаға, уколдар алырға кәрәк, шунһыҙ ҡолағын сәпсим ишетмәй ҡаласаҡ, тип алмашҡа кәрәк-яраҡ, ашамлыҡтарын төйнәп, алып киттек теге приютҡа. Үҙемде эстән генә, минә лә ял кәрәк, уттай эш ваҡытында былай ҙа өлгөрөп булмай, унда ла барыбер ҡараулы, бер юлы дауалау курсын да үтер, тип йыуатам.\n– Әсәй, һин нинә өндәшмәйһең иртәнән бирле, ятырға риза түгелһенме, әллә берәй нәмәгә үпкәләттемме? – тинем.\n– Ә, юҡ, балам, апайың, ағайыңдарҙы уйлайым, әгәр ошо көндә улар тере булһа, мин былайтып, бер һине генә ыҙаламаҫ та инем, бер көн береһендә, икенсе көн икенсеһендә, шулай алмашлап йөрөп тик ятыр инем, нишләйһең, күрәсәгеңде күрмәй, гүргә инмәйһең тигән шикелле, алла ҡушҡанды үтәйбеҙ инде, – тине.\nИремә күҙ йәштәремде күрһәтергә теләмәй, машина тәҙрәһе аша тышҡа ҡарап барам. «Йәй йәннәт, ҡыш михнәт» – әсәйем һәр ваҡыт шулай ти торғайны, бына бит, юл буйы сәскәләр, ниндәйе генә юҡ. Тиҙҙән килеп тә еттек, Фәниә беҙҙе ҡолас йәйеп ҡаршы алды, бер алдыбыҙға, бер артыбыҙға сығып:\n– Бик дөрөҫ эшләгәнһең, иптәшкә ике әбейем бар, уға сөкөрҙәшергә, – тине. Бер вагон һымаҡ йортҡа алып инеп китте. Эйе, ысынлап та, дүрт карауат, дауаханалағы шикелле яндарында иҫкереп бөткән тумбочкалар. Үҙем ауылдан, өйрәк мамығынан яһалған яҫтыҡ, юрған алып барған инем, шуларҙы түшәнем. Әсйемде ҡулынан етәкләп карауат янына алып барҙым да: – Бошонма, беҙ, алла бирһә, аҙна һайын килеп торабыҙ, нимә кәрәк Фәниәнән һора, хәҙер телефон бар, ана бүлмәләштәрен менән сөкөрҙәшкән бул, һиңә улар иптәш, өйҙә булғанда беҙ һәр ваҡыт һинен янында була алмайбыҙ бит, – тип йыуатҡан булдым сығыр ваҡытта.\n– Балам, ун көндән һуң килеп алырһығыҙ, мин бында ерҙәй алмам, ярар барығыҙ, эшегеҙ уң булып торһон, – тип фатихаһын биреп ҡалды. Ҡаҙаҡ бисәһенең кеҫә телефонын алып ҡайтырға сыҡтыҡ. Әсәйемде ҡалдырып киткәс, күңелемдә лә, өйҙә лә бушлыҡ. Ун көн дә үтмәне, теге ҡатын килеп, пенсияны үҙенә күсерттерҙе.\n– Үҙем түләйем, ҡараған өсөн, – тиһәм дә.\n– Мин уларға нимә ашатырға, дарыуҙар алырға тейеш, һин ҡалай анһат уйлайһың, за свет, за газ, кто платить будет? – тип ҡара күҙлеге аша минә баҡайып ҡараны.\n– Уныһы шулай инде, – тип, килешә һалдым. Әҙәм балаһы һәр нәмәгә лә өйрәнеп китә бит, мин дә баштан-аяҡ эшкә сумдым. Аҙна һайын барабыҙ тигән кешеләр, ваҡыт еткереп тә булмай, кис булһа, үкерешеп мал ҡайта, эшселәргә тамаҡ әҙерләйһең, шулай өс ай үтеп, бишенсе айға етте, аҙбар баштарына бесән дә ҡайтып ятты, көндәр бер аҙ ҡыҫҡара төштө. Фәниәнән белешһәк, һәр саҡ:\n– Все нормально, лучше килмәй тороғоҙ, һеҙ килһәгеҙ ҡайтам, ти башлай ул, – тигәс, шуға бармай торҙоҡ инде.\nКөҙ еткәс киттек әсәйемде алырға. Ошо осорҙа төшөмдә әйҙә әсәйемде күрҙем. Бына бит ҡыуанысҡа булған, осрашыуға күренгән, тип үҙ-үҙемде йыуаттым. Был юлы килеүебеҙҙе белгертмәгәйнем. Хужабикә өйҙә булмай сыҡты. Бер һимеҙ ҡорһаҡлы ир генә тимер ҡапҡаны асып индерҙе лә, шундуҡ кеҫәһенән телефонын сығарып, ҡыҙып-ҡыҙып һөйләшә башланы. Беҙ шунда уҡ әсәйем янына ашыҡтыҡ. Барып инһәк, әсәйемдән ҡоро танау ғына ҡалған, күҙҙәре тағы ла өңрәйеп эскә батып киткән кеүек, биш ай эсендә ҡул-аяҡтары сабый балаларҙыҡы шикелле генә. Янына сүгәләп, ҡысҡырып илап ебәрҙем. Хәлһеҙ ҡулдарын минен башым өҫтөнә һалып, нимәлер ауыҙ эсенән генә мөңгөрләне, быға тиклем асыҡ итеп һөйләшеп, көйҙәр көйләп йөрөгән кешенән өн дә сыҡманы.\n– Әсәй, әйҙә ипләп кенә ултыр, кейендерәм, өйгә ҡайтабыҙ, – тинем. Ауыҙын асып: – Ыу-ыу, – тигән он сығарҙы, баҡһан, һыуһаған икән. Тора алманы, ятҡан килеш йылы кейемдәрен кейҙерә башланым, шул арала шатырлап тотоп теге бисә ҡайтып инде.\n– Эй-эй, нимә эшләйһегеҙ рөхсәтһеҙ, ҡарсыҡты алырға кто разрешил вам? – тимәһенме.\n– Нисек инде, мин үҙ әсәмде алып ҡайтырға тейеш түгелме ни, аҡсаһын алдын, хәлен һорашҡан һайын һәйбәт тинен, ошо көндә әсәйемдән һин тере мәйет яһағанһың, – тип асыуымдан ҡысҡырып ебәрҙем.\n– Осторожно, кем ғәйепле, минме, әллә һин үҙен, наҙан ауыл бисәһеме, берәү ҙә көсләшмәне, икенсенән, мамкаң бөгөн өсөнсө көн түшәгемде буяй, фу, даже бында инерлек түгел, чтобы артынса йыуып, таҙалап китәһегеҙ, – тип ишеген шартлата ябып сығып китте. Әсәйемде бала күтәргән кеүек ипләп кенә машина эсенә һалдыҡ. Кәүҙәһе ҡомалаҡ кеүек еп-еңел. Эскәйҙәрендә бер нәмә лә юҡтыр инде ошо көндә, өйҙәге кеүек уға һурпа, йомшаҡ икмәк булған тиһенме, тим үҙ алдыма.\nҠайтҡас, тиҙ генә, һыу йылытып йыуындырырға булдым, эске кейемдәрен сисһәм, арҡаһы ҡып- ҡыҙыл, сейләнеп киткән. И-и генәмде, шуға ла тәнен тартып, һыҙланыуға түҙмәй ыңғырашҡан инде. Теймә, тигәнде аңлатып башын болғай. Май һөртөп, йомшартып, ҡырын һалдым. Ауыҙына ҡалаҡлап һурпа эсерһәм, кире сығара. Янында ултырып күңелен күтәрәйем, тип, элекке, барыбыҙ ҙа бергә булған сағыбыҙҙы иҫләп һөйләгән булам. Ҡулын тотам – һыуыҡ боҙ кеүек. Йылытырға тырышып ыуам, ташып ҡалҡып торған ҡан тамырҙары күптән ятҡан, тыны ла һирәкләнә башланы. Таң алдынан әсәйем йән бирҙе. Ерләшергә бар ауыл халҡы килде. Оят миңә, кешеләр алдында. Ана, үҙ ҡулдары менән әсәһен үлергә алып барҙы, тип әйтәләр кеүек. Күрәләтә тороп, шул шарлатанға ышанып, һап-һау яҡын кешемде тапшыр ҙа яуап итеп шытырҙап торған ҡоро һөйәк менән тирене алып ҡайт. Ул бит бер ҙә ҡарамаған, аҡса ғына тип йөрөгән, ә мин иҫәр. Баҡһаң, ҡала ситендә кирбестән ике ҡатлы өй һалып яталар икән».\nХушлашҡанда әхирәтем әҙерәк тынысланғандай булып:\n– Гәүһәр, бер үк әсәйенде ҡәҙерлә, ниндәй генә хәлдә булһа ла. Үҙебеҙ бала үҫтермәйсә тороп, һуңлап аңлайбыҙ икән әсәйҙәрҙен әйткән һүҙҙәрен, шунын өсөн дә боронғолар белмәй әйтмәгән, «Йәннәт – әсәйҙәрҙен аяҡ аҫтында», тип, ошо йәшкә еткәнсе һаман да уны һағынам, – тине.


Төбәктә туберкулез менән сирләүселәрҙең 85 проценты — ир-егеттәр // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТөбәктә туберкулез менән сирләүселәрҙең 85 проценты — ир-егеттәр\n17:35, 24 марта 2016 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 24 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nБашҡортостанда туберкулез менән сирләүселәрҙең 85 проценты — ир-егеттәр, уларҙың уртаса йәше — 40, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығында уҙған матбуғат конференцияһында Республика клиник туберкулезға ҡаршы диспансерының баш табибы Рәүил Шәрипов. Бигерәк тә халыҡтың социаль яҡланмаған ҡатламы — эшһеҙҙәр, инвалидтар, пенсионерҙар, аныҡ йәшәү урыны булмаған, холоҡ төҙәтеү учреждениеларынан сыҡҡан кешеләр ошо сиргә дусар була. Алкоголь, наркотик ҡулланыусылар, тәмәке тартыусылар йышыраҡ ауырый.\nБөгөн республикала туберкулездың әүҙем формаһы менән сирләүсе 4,5 меңдән ашыу кеше теркәлгән. 2015 йылда төбәктә йәшәүсе 1566 кешелә ошо сир асыҡланған, ауырыу күрһәткесе 100 мең кешегә — 38,5, Рәсәйҙә 49,3 тәшкил иткән.\nИң юғары күрһәткестәр Иглин районында, Благовещенск, Баймаҡ, Салауат, Өфө ҡалаларында теркәлгән.\n«Туберкулез — һауа-тын алыу юлы менән таралған инфекция ауырыуы. Уны туберкулез таяҡсаһы тыуҙыра. Сирҙе дауалау оҙаҡ ваҡыт талап итә. Уртаса 90 көндән алып бер нисә йылға тиклем, — тип аңлатма бирҙе Рәүил Шәрипов. — Туберкулезды иҫкәртеүҙең төп сараһы — сәләмәт тормош алып барыу, гигиена ҡағиҙәләрен үтәү, дөрөҫ туҡланыу».\nҮҙ ваҡытында флюорография тикшеренеүе үтеү — туберкулезды иртә асыҡлауҙың төп ысулы булып ҡала. Уны ике йылға бер тапҡыр үтеү мөһим.\nТеги: һаулыҡ һаҡлау,бөтә донъя туберкулезға ҡаршы көрәш көнө


Һөнәрлене данлай "Башҡортостан" » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Һөнәрлене данлай "Башҡортостан"\nҺөнәрлене данлай "Башҡортостан" 17.12.2013 // Йәмғиәт / Анонстар\nРеспубликала тәүге тапҡыр алтын ҡуллы оҫталар конкурсы уҙғарылды\nСебеште көҙ һанайҙар тигән әйтем бар. Быуаттар буйы һыналып, юҡҡа беҙҙең көндәргә килеп етмәгән ул: нәҡ көҙөн уңышты барлар саҡ булһа, йыл аҙағында өлгәшелгәндәргә баһа бирер ваҡыт етә. Был бар тармаҡта ла сағыла. "Башҡортостан" гәзите редакцияһы "Мираҫ" хәйриә фонды һәм Республика халыҡ ижады үҙәге менән берлектә үткәргән "Һөнәрмән" конкурсы ла тамамланып, еңеүселәр билдәләнде. Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында уҙғарылған ҙур сараға райондарҙан оҫталар саҡырылды, ҡунаҡтар килде, бағыусылар ҡатнашыусыларға бүләктәр тапшырҙы, республикаға танылған артистар концерт күрһәтте.\nБыл донъяға беҙ тыуғанбыҙ икән,\nБаҫҡан ерҙә ныҡлы торайыҡ.\nУның өсөн күпте һорамайыҡ,\nБеҙ Хоҙайҙан һөнәр һорайыҡ.\nДонъя яралғандан алып Хоҙай\nКеше өсөн һөнәр таратҡан.\nБыл донъяны тотоп торор өсөн\nЕрҙә Кеше итеп яратҡан.\nЙәнә тағы һөнәр кәрәк икән,\nНыҡлап өйрәнергә һөнәрҙе.\nФайҙа килтерерлек һәр кемгә лә\nБар кешеләр хуплап өнәрҙе.\nУңған да бар ерҙә, туңған да бар,\nУңған яҡшы белә һөнәрен.\nЭшләй белгән һәйбәт тешләй белә,\nХатта тауыҡ белә төнәрен.\nБар бәхетең — һинең ҙур тәхетең —\nТапҡан һөнәреңде һөйөүҙә.\nУл юҡ икән, ниндәй файҙа инде\nҠыҫыр көйөктәргә көйөүҙән.\nҺөнәреңде һөйөп туймаҫ булһаң,\nКөтә бәхетеңдең әҙере.\nЕрҙә үҙ ҡәҙерең булһын тиһәң,\nБелеү кәрәк һөнәр ҡәҙерен.\nКүренекле шағир, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты Ирек Кинйәбулатов һөнәрмәндәр тураһында яҙып, тос фекерен шиғри юлдар аша еткерҙе. Йөҙләтә, меңләтә хаҡ шағир — Хоҙай Тәғәлә һәләтен биргән икән, теләгән кеше һөнәрен үҙе таба, тормошонда алтын сөйҙө ҡаға, тырышлығын, уңғанлығын өҫтәп, тәжрибә туплай, оҫта исемен йөрөтә. Был юғары баһаны тирә-яҡтағылар бирә, халыҡ нарыҡлай.\nБар бәхетең – һөнәреңде һөйөүҙә\nҺөнәрмән. Күпме тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ, эшкә ҡарата ижади ҡараш йәшәтә ул күңелендә, булмышында! Булмаһа, Башҡорт дәүләт академия драма театры ишеген асайыҡ та алтын ҡуллы кешеләр араһына инәйек. Улар бит тәүге тапҡыр күргәҙмә-йәрминкәгә йыйылған: шуға ла бер-береһе менән танышалар, шат ауаздар ишетелә, тәжрибә уртаҡлашалар. Әлегә тиклем "Башҡортостан" гәзитендә донъя күргән мәҡәлә, хәбәрләмәләр аша ғына таныш булһалар, яҡындан аралашыу һәр ҡайһыһына бөтмәҫ, әйтеп аңлата алмаҫлыҡ хис-тойғо, кисерештәр алып килде. Төрлө шөғөл эйәләре йыйылған бында: ағас, тимер эше оҫталары, бәйләү, сигеү, балаҫ һуғыу, музыка ҡоралдары яһау, һүрәт төшөрөү... Һанап бөткөһөҙ. Уларҙың барыһын бер нәмә берләштерә — үҙ шөғөлдәренә тоғролоҡ, яңылыҡты отоп алып, әрһеҙләнеп һөнәр эстәү, булғанын камиллаштырыу...\nБинаның тәүге ҡатында Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районындағы Ерекле ауылынан килгән Люция Тойғонова шәл күргәҙмәһе ойоштороп ебәргән. Шуны ғына көткәндәй, йылылыҡ бөрккән, биҙәктәре нур балҡытҡан башҡорт шәлен алырға теләүселәр сиратҡа баҫты. Ә быймалар, быймалар һуң! Ниндәйе генә юҡ: сәскәлеһе, милли биҙәклеһе — күҙҙең яуын алырлыҡ. Мәсетле районынан килгән быйма баҫыу оҫтаһы Иштуған Ғәүнетдиновтың өҫтәле эргәһенән дә кеше өҙөлмәй. Тормош иптәше Гөлназ һәр береһенә йылы һүҙ таба. Арыраҡ атлайбыҙ: эх, ошо йүгәндәр кейҙерелгән пар аттарҙа еләһе ине! Кемдәрҙе генә ҡыҙыҡһындырмай Учалынан килгән Сәғит Фәхретдиновтың сбруйҙары. Бына мөғжизә! Ағас шарҙа-ар... Ябай түгел улар. Береһе эсенә икенсеһен, һуңынан өсөнсөһөн урынлаштырып эшләгән Сибай оҫтаһы Әнүәр Игебаев. Фаберже йомортҡаларының һүрәттәрен күргәнегеҙ барҙыр. Уныһы тарихҡа ингән, оҫтаһын эштәре үлемһеҙ иткән. Ҡырмыҫҡалы районынан килгән Әхәт Нурушевтың эштәре лә уларҙан һис ҡалышмайҙыр. Юҡ, донъя кимәленә билдәле бөйөк оҫтаны ҡабатламай Әхәт, үҙ алымын тапҡан, һүрәттәрен беҙҙең ерлеккә ҡайтарып төшөргән. Ах итеп, тел шартлатырлыҡ Көйөргәҙе районынан килгән Юлай Хәлитовтың эштәре. Ҡурайҙы сағылдырған гөл һауыттары ҡуйыу урыны булһынмы, семәрле башҡа йыһазмы, өҫтәл-ултырғысмы — барыһы ла зауыҡ менән яһалған. Юлайҙың күршеһендә генә байтаҡ урынды Асҡын районы оҫталары Хөснөтдиновтарҙың ҡул эштәре биләй. Хужа булған Ғәйнетдин ағай күберәк ағас эшенә маһир булһа, Фәриҙә апай кейеҙгә өҫтөнлөк бирә. Ҡыҙҙары Әлфиә иһә һаламдан паннолар эшләй, майлы буяу менән һүрәт төшөрә. Улар араһында шаҡтай урынды һаламдан киҫеп яһалғаны алып тора. Бик үҙенсәлекле был сәнғәт төрөн ул Өфө ҡалаһының Ленин районындағы балалар ижад үҙәгендә йәштәргә өйрәтә. Түңәрәк ойошторған. Мөғжизә тәк мөғжизә... Ябай ғына ҡайын туҙынан да иҫте китәрерлек сувенирҙар яһап була икән дә! Мәсетле районы оҫталарға бай икәнен ишеткән-күргән бар, әлбиттә. Йыланыш ауылынан ҡул эштәре оҫтаһы Вәсилә Фәтхетдинованың ижады ғына ла баһалап бөткөһөҙ. Ә бына Илгизә Лоҡманованың шөғөлө бөтөнләй башҡа йүнәлештә: май һуңында, июнь баштарында кәрәккәнсә делянка алып, ҡайын туҙы һыҙыралар ҙа икән, киптереп, ҡышын сувенирҙар яһайҙар. Биҙәкле самауыр, сынаяҡ, батмустар — һанап бөткөһөҙ. Халыҡтың борондан килгән шөғөлдәре эргәһенән тыныс ҡына үтеп китеп буламы? Юҡ. Күңелде арбап, зауыҡлы биҙәктәре, орнаменттары менән әллә ҡайҙан саҡырып тора бит улар. Балаҫ һуғыу оҫталары — Ғафури районынан Рабиға апай Йәрмиева менән Федоровканан Роза апай Раҡаеваның станоктары был көндө лә тик торманы — ҡыҙыҡһыныусыларҙың күҙ алдында йәйғор төҫтәре уйнатып, ысын мәғәнәһендә хазина тыуҙы. Ҡыйғы районы һәр эштә лә әүҙем. Был юлы ла район мәҙәниәт бүлегенең халыҡ ижады методик үҙәге етәксеһе Рәфилә Хәсәнова оҫталарҙы ойоштороп, Нәсимә Йосопова, Рәфҡәт Миңләхмәтов, Йәлил Заһретдиновтарҙы алып килгән. Эх, думбыраһы! Ғафури районы Сәйетбаба ауылынан Илһам Байбулдин һымаҡ ир-азаматҡа туранан-тура ҡағылалыр "егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ" тигән һүҙҙәр. Илһам үҙе думбыра яһай (хатта яҡут милли музыка ҡоралына ла заказ биргәндәр), үҙе уйнай, ҡурайҙа һыҙҙыра, моңло итеп йырлай, бейей...\nҺөнәрмәндәрҙең тәүге күргәҙмә-йәрминкәһенә йыйылған оҫталарҙың барыһын да исемләп, бигерәк тә эштәрен барлау мөмкин түгел. Уларҙың илленән ашыуы тураһында "Башҡортостан" гәзите яҙып сыҡты. Конкурс тамам, ләкин был алтын ҡуллы һөнәр эйәләре тураһында киләсәктә яҙмайбыҙ тигән һүҙ түгел. Конкурс оҫталарҙы күрһәтеү, туплау йәһәтенән үҙ эшен атҡарһа, ошо уҡ "Һөнәрмән" рубрикаһы оҙон ғүмерле булып, уның аҫтында материалдар даими сығып торор тигән ышаныста ҡалабыҙ.\nХеҙмәт баһаһы менән ҡәҙерле\nБашланды-ы! Фойела мәж килгән халыҡ залға инеп урын алды. Бында сценарий авторы Сәрүәр Сурина, ҡуйыусы режиссер Линара Таһирова, артистар, һәүәҫкәрҙәр ҡунаҡтарға оло байрам ойошторғайны.\n"Һөнәрлене данлай "Башҡортостан"! Сараның девизына әйләнгән был һүҙҙәр күңелдәрҙе тулҡынландырҙы, илһам нуры өләште.\n— Беҙ халҡыбыҙҙың иң уңған, иң һәләтле кешеләре тураһында яҙабыҙ, уларға мәҙхиә йырлайбыҙ. Ысынлап та, ата-бабаларыбыҙҙан мираҫ булып ҡалған кәсепселек күңелдәребеҙҙә йәшәй икән, бөгөнгө эшһеҙлек заманында, баҙар иҡтисады алҡымдан алғанда юғалып ҡалмаҫбыҙ, һөнәрселекте артабан үҫтереп, үҙебеҙҙең көндө үҙебеҙ күрербеҙ. Ошо шөғөлдө балаларыбыҙға, йәштәргә күберәк өйрәтергә ине. Яңыраҡ Башҡортостанға "Рәсәйҙең халыҡ художество кәсептәре" ассоциацияһы идараһы рәйесе Геннадий Дрожжин килеп китте. Бөгөнгө социаль проектты тормошҡа ашырыу ошо сәфәргә тап килеүе ҙур әһәмиәткә эйә. Халҡыбыҙ өсөн бик мөһим сараны ойоштороуға һәм үткәреүгә тос өлөш индергән Республика халыҡ ижады үҙәгенә, "Мираҫ" хәйриә фондына ҙур рәхмәт әйтке килә, — тине, байрам тантанаһын асып, "Башҡортостан" гәзитенең баш мөхәррире Нияз Сәлимов. — Һөнәрмәндәрҙең эшенең баһаһын күтәрергә ныҡ кәрәк әле. Ни өсөн уларға наградалар, юғары исемдәр бирмәҫкә? Быларҙың барыһы ла — өлгөрөп еткән мәсьәлә...\nАлып барыусылар Наил Юнысов менән Элмира Юлдашева "йүгән"де шунда уҡ ҡулына алып, сараны күңелле, ойошҡан итеп үткәрергә тырышты.\nЭш башҡарғас, ҡыуаныстан\nЙырлай торған йола бар.\nЙән табайыҡ халҡым һөйгән\nОшо матур йоланан!\nҠумыҙ моңо. Республиканың илаһи тәбиғәт ҡосағында таң ата: кәкүк саҡыра, ат тояҡтары дөпөлдәүе, талғын ел, сылтырап аҡҡан йылға, шишмә тауышы, ағас япраҡтары шыбырлауы... Сәхнәлә — донъяның виртуоз ҡумыҙсыһы, Рәсәй, халыҡ-ара конкурстар дипломанты Миңлеғәфүр Зәйнетдинов!\nҺөнәрлене ҙурлай сәсән һүҙе. Һөнәрлене данлай йырсы моңо. Шағир Ирек Кинйәбулатов ҡатнашыусыларға һүҙен шиғри юлдар аша еткергәс, сәхнәгә Башҡортостандың халыҡ артисы Әлфиә Юлсурина сыҡты. Зал уны алҡыштарға күмде.\nНаил Юнысов "Башҡортостандың алтын ҡуллы һөнәрмәне" исеменә лайыҡ оҫталарыбыҙҙың исемлеген уҡығас, Вәкил ағай Шөғәйеповҡа айырым туҡталды:\n— Ҡурай, думбыра эшләүсе, башҡорт музыка ҡоралдарын тергеҙеүсе Вәкил ағай Шөғәйепов бөгөн Мәскәүҙә. Ул быйыл Рәсәй Хөкүмәтенең "Душа России" премияһы лауреаты булды. Ғорурланабыҙ һеҙҙең менән, Вәкил ағай! Башҡортостан оҫталары исеменән ҙур рәхмәт!\nБашҡортостандың атҡаҙанған артисы Фәрүәз Урманшиндың һәр сығышы күңелгә яҡын, тамашасы уны көтөп ала. Был юлы ла шулай булды — һөнәрмәндәр үҙ эшенең ысын һөнәрмәне булған йырсыны тиҙ генә сығарып ебәрә буламы һуң?!\nХеҙмәттәшебеҙ Салауат Әбүзәровтың "Хыялый" спектакленән күренеш йыр-моңдан торған концертҡа йәм өҫтәп ебәрҙе, залды йәнләндерҙе. Ролдәрҙе Башҡортостандың халыҡ артистары Рәүис Заһитов менән Гүзәл Маликованың башҡарыуы үҙе ни тора!\nӘлбиттә, "Һөнәрмән" конкурсына йомғаҡ яһалыуын, оҫталарға бағышлап ҡуйылған концерт тураһында яҙғы ла яҙғы килә. Пародия артисы Илсур Тайсиндың, Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия һәм Р. Ғарипов исемендәге 1-се республика гимназияһының "Аҡйондоҙ" бейеү ансамблдәренең сығыштары, "Төньяҡ амурҙары" егеттәренең, Рафаэль Амантайҙың сәхнәне дер һелкетеүен, Илһам Байбулдиндың ҡурай һыҙҙырыуын әйтмәйенсә булмай. Һәр сығыш конкурста еңеүселәргә бағыусылар тарафынан бирелгән бүләк менән нығытылып барҙы.\nГәзиткә ошо көндә һәм алдараҡ яҙылғандар араһында "Һөнәрмән-лото" уйнатылыуы ла залға йәнлелек өҫтәне. Күптәре иҫтәлекле бүләк алды.\n"Башҡортостан" гәзите ойошторған "Һөнәрмән" бәйгеһе — ул гәзит битендәге оҫталар галереяһы. "Һөнәрмән" бәйгеһе — ул халыҡ кәсептәрен тергеҙеү, халыҡсан оҫталыҡ үрнәктәрен дауам итеү, халыҡсан һөнәри ысулдарҙы һаҡлау, декоратив биҙәү сәнғәтен үҫтереү.\nКүптәрҙең хәтерендә ҡалырлыҡ байрам да булды оло сара. Оҫталар: "Был беҙҙең тәү тапҡыр бергә йыйылыуыбыҙ, беренсе ҡоробоҙ. Алдағы йылдарҙа ла осрашырға яҙһын ине", — тигән теләк белдерҙе. Иншалла, тип әйтәйек тә, Алла бойорһа, тип өҫтәйек. Бәлки, яҡын киләсәктә республикала һөнәрмәндәргә осрашыр, тәжрибә уртаҡлашыр өсөн ижади үҙәк булдырылып, кәсепселектең был төрө сәнғәткә, сәнәғәткә мәртәбә өҫтәр, яңы йүнәлеш алыр тигән өмөттә ҡалайыҡ.\n"Иң яҡшы ағас эше" номинацияһында еңеүселәр:\nҺаҙыев Рәфҡәт, Әбйәлил районының Хәмит ауылы;\nИманғолов Рафаэль, Бөрйән районының Байназар ауылы;\nИгебаев Әнүәр, Сибай ҡалаһы;\nҒәйнетдинов Әхмәт, Яҡут (Саха) Республикаһы;\nФәриҙә һәм Ғәйнетдин Хөснөтдиновтар, Асҡын районының Яңы Ҡарткиҫәк ауылы;\nХәлитов Юлай, Көйөргәҙе районы;\nКинйәбаев Фазыл, Бөрйән районының Яңы Собханғол ауылы.\n"Металдан иң яҡшы әйбер яһаусы":\nАллаяров Нәғим, Учалы районының Юлдаш ауылы;\nҒилфанов Фларит, Илеш районы.\n"Иң яҡшы техника эшләүсе":\nНазарғолов Иҙел, Бөрйән районының Әбделмәмбәт ауылы.\n"Иң яҡшы ҡул эше":\nҠужабәкова Резеда, Хәйбулла районы.\n"Иң яҡшы музыка ҡоралы эшләүсе":\nБайбулдин Илһам, Ғафури районының Сәйетбаба ауылы.\n"Халыҡ традицияларын үҫтереүсе":\nСөләймәнов Шәһит, Баймаҡ ҡалаһы;\nФәхретдинов Сәғит, Учалы районының Сәфәр ауылы;\nРаҡаева Роза, Федоровка районының Оло Сытырман ауылы;\nЙәрмиева Рабиға, Ғафури районының Сәйетбаба ауылы.\n"Таштан әйбер яһаусы":\nФазлыев Рәмил, Яңауыл районы.\n"Иң әүҙем автор":\nУсманова Кәримә, "Башҡортостан" гәзитенең үҙ хәбәрсеһе;\nУраҙғолов Рәлис, "Башҡортостан" гәзитенең үҙ хәбәрсеһе;\nШәрипова Сания, Бүздәк районының Уран ауылы.\nБағыусыларыбыҙға оло рәхмәт!\nРәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы Мырҙабаеваға,\nРәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы депутаты Марсель Харис улы Йосоповҡа,\nРәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы депутаты Иршат Юнир улы Фәхретдиновҡа,\nБашҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе урынбаҫары Йомабикә Сәләхетдин ҡыҙы Ильясоваға,\nБашҡортостандың урман хужалығы министры Рәжәп Байғондо улы Нәбиуллинға,\nӨфө ҡалаһы хакимиәтенә,\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитетына,\n“Башинформсвязь” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә,\n“ХАZINА” туристик агентлығының генераль директоры Комил Олим улы Сиражетдиновҡа,\n“Россельхозбанк”тың Башҡортостан төбәк филиалы директоры Ирек Радил улы Мөхәмәтдиновҡа,\nБашҡортостандың Умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге директоры Әмир Миңнәхмәт улы Ишемғоловҡа,\n“Ғәлиә” химик таҙартыу предприятиеһы директоры Рәйлә Ғариф ҡыҙы Фәсхетдиноваға,\nӨфө ҡалаһының “Умартасы” магазины директоры Наилә Абдуловаға.\nХалыҡ оҫталары конкурсында ҡатнашыусы хөрмәтле һөнәрмәндәр!\nҺеҙҙе халҡыбыҙҙың таланттарға байлығын сираттағы тапҡыр иҫбатлаған һоҡланғыс байрам менән ҡотлайым!\n"Башҡортостан" гәзите йыл дауамында халыҡ таланттарын эҙләне һәм тапты, улар тураһында мәҡәләләрҙе даими баҫтырҙы. Ошондай таланттарҙың иң-иңдәре бөгөн бында фестивалгә йыйылған. Күргәҙмәлә тәҡдим ителгән өлгөләрҙең ижад ҡына түгел, шулай уҡ аҡса эшләү, ғаиләне ҡарау алымы булыуын да аңлайбыҙ.\nРеспубликабыҙҙа халыҡ оҫталары өсөн берҙәм үҙәк ойоштороу, оҫталарға ярҙам күрһәтеү һәм уларҙы заказдар менән тәьмин итеү йәһәтенән тейешле законға төҙәтмәләр индереү ниәте бар. Беҙ ошондай эште башҡарырға әҙербеҙ. Был идеяны депутаттарыбыҙ, муниципаль власть һәм эшлекле даирәләр хуплар тип ышанам. Республикала халыҡ кәсептәрен тергеҙеүселәр һәм үҫтереүселәр өсөн яҡшы шарттар булдырылырға тейеш.\nҺеҙгә һаулыҡ, ҡыҙыҡлы һәм йәмғиәткә кәрәкле эшегеҙҙә уңыштар теләйем.\nПремьер-министры урынбаҫары Дмитрий ШАРОНОВ.\nРәйсә ХӘМИТОВА, хаҡлы ялдағы уҡытыусы:\n– Сараның үткәреләсәге хаҡында ишеткәс үк шатландым. Бындай күргәҙмәләр миңә оҡшай. Халыҡ кәсептәрен күтәрәһегеҙ, ә уларҙы һаҡларға кәрәк. Һөнәрмәндәрҙе һәр кем хөрмәт итә. Улар тураһында күберәк һөйләргә һәм яҙырға кәрәк. Үҙем мәктәптә уҡытҡан осорҙа балалар ҙа ҡул эштәре менән бик теләп шөғөлләнә ине. Кәсепселек – элек-электән килгән байлығыбыҙ ул. Бөгөнгө күргәҙмәлә бына тигән һандыҡты күрҙем. Ағастан эшләнгән әйберҙәр, мәҫәлән, йөҙлөктәр шәп. Хәҙер ауылдарҙағы өйҙәр ҙә уйынсыҡ кеүек матур. Балтас районының Штәнде ауылында ирем яһаған бәләкәй генә саналар бар. Эй, шәп ҡул оҫтаһы ине! Барыһын да үҙе эшләне. Балтаста гармунды ла матур яһайҙар.\nСветлана ШӘЙХЕТДИНОВА, Бүздәк районының Ҡаран ауылынан:\n– Элек матур кейемдәр һатыуға бик һирәк сыға ине. Бөтә нәмәне үҙем бәйләп кейҙем. Бының өсөн француз телендә донъя күргән журналды яҙҙырып алдыра торғайным. Хәҙер өҫтәл япҡыстары, салфеткалар бәйләйем. Фарфорҙан сәскәләр яһау менән ныҡлап шөғөлләнәм. Бының өсөн кәрәк материалдарҙы Марокконан, Испаниянан алдырам. Ауылдашым Рима Юнысова менән бик теләп килдек. Ул бәйләнгән әйберҙәрен күргәҙмәгә ҡуйҙы.\nСәғит ФӘХРЕТДИНОВ, Учалы районы Сәфәр ауылынан:\n– Күргәҙмәгә дилбегә, йүгән, ҡамыт, ыңғырсаҡ, дуға кеүек әйберҙәрҙе килтерҙем. Был шөғөл менән 1990 йылдан алып мауығам. Быйыл ошо эштәрем менән Санкт-Петербургтағы һабантуйға барҙым, былтыр Татарстандың Алабуға ҡалаһында ойошторолған «Төрки халыҡтарҙың күн эштәре» күргәҙмәһендә ҡатнаштым. Ғаиләбеҙ – ҡатыным Айгөл, ҡыҙым Ләйсән, улдарым Мәүлетдин, Салауат — менән бергәләп күн әйберҙәр эшләйбеҙ.\nӘхәт НУРУШЕВ, Ҡырмыҫҡалы районының Ҡырмыҫҡалы ауылынан, I группа инвалиды:\n– 1993 йылда трактор аҫтына эләккәйнем, өс йыл тора алмай яттым. Бухгалтерлыҡҡа уҡып сыҡһам да, эшкә урынлашып булманы. Өйҙә ҡул әйберҙәрен яһау менән ныҡлап мауыға башланым. 2000 йылдан алып төрлө сувенирҙар эшләйем. Йомортҡа ҡабыҡтарынан төрлө һындар яһайым. Мин эшләгән бал ҡорттарын «Ағиҙел» предприятиеһы күмәртәләп етештереп, һатыуға сығарһа ине тип хыялланам. Бындай күргәҙмә күңел төшөнкөлөгөнә бирелгән саҡта ҙур этәргес кеүек. Әйберҙәрем кемгәлер оҡшай, ҡыҙыҡһыныу уята икән, тимәк, мин дә бушҡа тырышмаған булып сығам.\nАйһылыу НИЗАМОВА яҙып алды.\nРезеда ҠУЖАБӘКОВА, Хәйбулла районы, “Иң яҡшы ҡул эше” номинацияһында еңеүсе:\n– Бәйгелә ҙур теләк менән ҡатнаштым, әммә ул бындай юғары кимәлдә үтер тип уйламағайным. Республиканың төрлө тарафынан килгән оҫталар менән бер рәттән был күргәҙмә-йәрминкәлә ҡатнашыу, үҙем теккән әйберҙәрҙе ҙур тамашасы алдында тәҡдим итеү – минең өсөн ҙур ғорурлыҡ, мәртәбә. Конкурсты гәзит биттәренән күҙәтеп барҙым, шуға күрә һәр ҡатнашыусыны алдан белә инем. Бында килгәс, улар менән яҡынданыраҡ таныштым. Ошондай бәйгеләр ауылда йәшәгән, ниндәй ҙә булһа һөнәргә эйә булған кешеләр өсөн артабан үҫешергә көс бирә. Уларҙа үҙҙәре генә түгел, башҡалар өсөн дә кәрәкле әйберҙәр эшләү, кәсепселек менән шөғөлләнеү, етештереү күләмдәрен арттырыу теләге барлыҡҡа килә. Сарала ҡатнашыу миңә лә артабанғы эшмәкәрлегемдә ярҙам итер тип уйлайым. Бөтә бәйгеселәр исеменән ойоштороусыларға рәхмәт белдерәм.\nФәрзәнә ХӘБИБУЛЛИНА, Өфө ҡалаһы, тамашасы:\n– Был сара хаҡында радио аша ишетеп, мотлаҡ килергә булдым. Ҡулдан эшләнгән әйберҙәр менән һәр ваҡыт ҡыҙыҡһынам, улар бала саҡты, ауылды хәтерләтә. Өләсәйем ҡул эштәренә оҫта була торғайны, уға ҡарап өйрәндем. Күҙ нурҙары түгеп, йән йылыһы һалып эшләнгән әйберҙәр йөрәккә яҡын, шуға күрә бындай күргәҙмәләргә йыш йөрөргә тырышам. Бөгөнгө йәрминкәлә төрлө биҙәүестәр, ҡорама әйберҙәр һатып алырға мөмкин. Сара бик матур ойошторолған, халыҡ өсөн ул файҙалы һәм ҡыҙыҡлы. Оло йәштә булыуыма ҡарамаҫтан, ҡорама тегеү курсына йөрөйөм, шуға бындай сараларҙан илһамланып ҡайтам, башта яңы идеялар тыуа. Минеңсә, һәр ҡатын-ҡыҙ ҡул эштәре менән шөғөлләнергә тейеш: гүзәл заттың күңеле нескәрә, өйҙә ниндәйҙер нур, ҡот барлыҡҡа килә, балаларға тәрбиә йәһәтенән дә был бик яҡшы тәьҫир итә.\nИштуған ҒӘҮНЕТДИНОВ, Мәсетле районы, быйма баҫыу оҫтаһы:\n– Быймаларҙы теҙеп ҡуйырға тотондом – һатып алыусылар ябырылып килә лә башланы. Йәрминкәгә балалар, йәштәр, өлкәндәр өсөн 600 – 1300 һумлыҡ быймалар алып килдем. Бындай сараларҙан ҡалғаным юҡ. Үткән аҙнала ғына Балаҡатай районында “Быйма көнө” бәйгеһендә ҡатнашып, өсөнсө урынға лайыҡ булғайным. Ауылда эш юҡ тип һылтанып ятырға ярамай, тырышҡан кеше сараһын таба ул. Йәштәргә эш башлағанда Хөкүмәт тә ярҙам итә. Беҙгә лә заманында Хөкүмәт тарафынан 100 мең һум күләмендә ярҙам күрһәтелде. “Һөнәрмән” конкурсы эшсе һөнәренең абруйын арттырырға булышлыҡ итә. Әлеге сарала беҙҙең продукция хаҡында күп кеше белде, шуға күрә һатып алыусылар, заказ биреүселәр ҙә ишәйер тип өмөтләнәм.\nаүхәҙи от 18.12.2013, 17:20\nшәп сара булды!


Илһамлы нәҫел » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Факиһа Туғыҙбаева – башҡорт әҙәбиәтен, матбуғатын, мәҙәниәтен үҫтереүгә тос өлөш индергән мәшһүр әҙибә. Һүнмәҫ ижады менән халыҡ һөйөүен яулаған шәхестең ҡайҙан юл алған һуң уңыш сере? Шағирәнең бала сағы, әсәһе һәм ҡыҙы хаҡындағы мәғлүмәттәр уны бөтөнләй икенсе яҡтан асып, ысын булмышын төҫмөрләргә, бәхет инешен табырға ярҙам итер, моғайын.\n...Һуғыштан яраланып ҡайтҡан Һаҙый Саҙиҡа исемле һылыуҙы һората. Иренең тәүге никахынан булған Зөфәр улын үҙенекеләй ҡабул итә ике бала менән тол ҡалған йәш ҡатын. Гүзәл тәбиғәт ҡосағында – Бүздәк районы Бәләкәй Ҡаңныла (ул ауыл хәҙер инде юҡ) тырышып донъя көтөп алып китә Нафиҡовтар. Ауыр яу юлы үткән фронтовикҡа һуғыштан һуңғы емереклектәрҙе бөтәйтеү, тормоштарын яйға һалыу еңелдән булмай. Күңелдәренә нур ҡабыҙып, йәшәүгә дәрт уятып мөхәббәт емеше – Факиһа ҡыҙҙары тыуа. Исламморат улдарының донъяға килеүе һөйөнөстәрен тағы арттыра. Әммә яҙмыш аяуһыҙ шул. 1954 йылда, кесе улдары Исламморатҡа – ике, Факиһаға дүрт йәш тигәндә, Нафиҡовтар йортона ҡайғы ишек шаҡый – һуғыш йәрәхәтенән мандый алмай ғәзиз аталары донъя ҡуя. Ләкин бының менән генә тамамланмай бәхетһеҙлектәр. Төнөн көтмәгәндә йорттарын ялмап алған ялҡын бар мөлкәтте бер нисә сәғәт эсендә көлгә әйләндерә. Биш балалы яңғыҙ әсә урамда бер нәмәһеҙ тороп ҡала. Ярай, бәләкәстәрен ҡотҡаралар, юғиһә ирен юғалтыу ғазабынан нығынып та өлгөрмәгән ҡатын был хәтлем ҡайғыны нисек күтәрер ине икән?! Ҡыҙыу уттың, ажар дейеүҙәй ҡотороп, донъяларын юҡ итеүе ғүмер буйы хәтерендә һаҡлана шағирәнең. «Йәй уртаһында күҙ алдында дөрләп янды ла бөттө өйөбөҙ. Әсәйемдең ул ваҡыттағы һыҙланыуҙары...\nМәҡәләнең тулы вариантын журналдың 12-се һанынды уҡығыҙ.\nТеги: Факиһа Туғыҙбаева


"Киске Өфө"лә башҡорт бейеүе буйынса мәҡәләләр баҫылып тора. Әле күптән түгел Әнүәр Шафиҡов та "Башҡорт бейеүен боҙмайыҡ!" тигән саҡырыу ташланы. Уның әйткәндәре лә, әле мин әйтәсәк ҡайһы бер фекерҙәр ҙә беҙҙең барлыҡ бейеү коллективтарына ла ҡағыла. Уны шулай уҡ "Байыҡ" бейеү конкурсында ҡатнашыусылар һәм ҡатнашасаҡ оҫталар ҙа ҡолағына киртеп ҡуйһа ине.\nРәссам-скульптор булараҡ, халҡыбыҙҙың бейеү сәнғәтен күптәндән күҙәтеп барам һәм ул минең ижадыма ла ҙур йоғонто яһай. Дөрөҫ ҡуйылған, дөрөҫ башҡарылған бейеүҙәр халҡыбыҙҙың рухын тойорға, һаҡларға ярҙам итә, ғорурлыҡ тойғоһо уята. Башҡорт халыҡ бейеүҙәре бик үҙенсәлекле, бай булған кеүек үк, уның мөһим элементы булған милли кейемдәребеҙ ҙә бик үҙенсәлекле һәм күп төрлө. Шуға күрә лә, һәр бер бейеүгә тәғәйенләп тегелгән кейемдәргә лә иғтибарлы булырға кәрәк. Сөнки ҡайһы бер бейеүҙәрҙә халҡыбыҙ өсөн ят, традицион булмаған деталдәрҙе күреп, күңел ҡырыла. Мәҫәлән, еләнгә нескә ҡулдарҙы тағы ла нескәртеп, һылаштырып тегелгән еңдәр башҡорт кейемдәренә тап килмәгән күренеш. Әлеге лә баяғы, Кавказ халыҡтары кейемдәрен хәтерләтә ул.\nҠайһы саҡта ир-егеттәр еләненең арҡа яғына, ҡалаҡ һөйәге тапҡырына ҡыҙҙарҙың ҡашмау ҡойроҡтарындағы биҙәктәрҙе сигеп ҡуялар, бындай биҙәкләү иһә ир-егеттәрҙең егетлеген юя һымаҡ. Башҡорт бейеүендә бит яурындарын һелкетеп, ҡалаҡ һөйәген уйнатып бейеүе ир-егеттең беҙҙең халҡыбыҙға ғына хас сифаттарын да төҫмөрләтә! Ә уның еләнендәге баяғы биҙәктәр күҙ ҡарашын урлай. Тамашасы күҙҙәрен берсә ҡыҙҙарҙың ҡашмауына, берсә егеттәрҙең арҡаһындағы биҙәктәргә күсерә һәм тамашаны бер бөтөн итеп ҡарай алмай. Шулай итеп, урынһыҙ ҡулланылған һәр бер биҙәк матурлыҡ була алмай, киреһен эшләй башлай.\nӘнүәр Шафиҡов үҙенең мәҡәләһендә "Тәпән" исемле ҡатын-ҡыҙҙар бейеүендәге тәре һүрәтенә аптыраған. Әммә тәпәндә тәре түгел, башҡорт халыҡ тамғаһы - ҡойошҡан төшөрөлгән. Уның саманан тыш ҙур булыуы, төҫтәрҙең контраст ҡулланылыуы арҡаһында биҙәк кейемдән айырылып, күҙгә ныҡ ташланып тора, шуға ла ул Әнүәр Шафиҡовты аптыратҡандыр.\nБуянғандың буяуы матур, буянмағандың йөҙө матур, тигәндәй, кейемдәге төҫтәр буйынса ла күңелде борсоған мәлдәр күп. Йыраҡтан күренһен типмелер, сәхнә кейемдәрендә артыҡ сағыу төҫтәр ҡулланыу менән мауығыу китте. Беҙҙең халҡыбыҙ шул тиклем тотанаҡлы, тыйнаҡ, баҫалҡы, әҙәпле. Ошо сифаттар быуаттар буйы уның көнкүрешендә, кейемдәрендә сағылыш тапҡан. Төҫтәр иһә тәбиғәттән алынған. Ҡыҙыл төҫ икән - көңгөрт ҡыҙыл, бешкән сейә төҫөндәгерәген, йәшел төҫ икән - ап-асыҡ, ҡысҡырып торған йәшел түгел, тәбиғәттең үҙе кеүеген, ҡатмарлыраҡ төҫтәрен үҙ иткәндәр.\nСәхнәлә артыҡ сағыу ғына түгел, киреһенсә, артыҡ тоноҡ төҫтәрҙе лә күрергә мөмкин. Миҫал өсөн "Байыҡ" телевизион бейеү конкурсында ҡатнашҡан Әбйәлил районынан килгән егет һәм ҡыҙҙың кейемен алайыҡ. Улар үтә тоноҡ зәңгәр, хатта көл төҫөнә яҡын камзулдарҙа, егет ҡыҫҡа ҡуныслы итектә, тәпәш кейеҙ ҡалпаҡта (барыһы ла сонтоҡ) бейенеләр. Был төҫтәр ҙә халҡыбыҙға хас түгел. Бейеү хәрәкәттәре лә ят булып, ирекһеҙҙән мари бейеүен хәтерләтте.\nТағы. Елән салғыйының бер яғын билбауға ҡыҫтырып бейеү күренешен дә ҡайһы бер осраҡта биҙәк менән генә, заманса күрһәтә башланылар, эште еңеләйттеләр.\nБыл етешһеҙлектәр нилектән килеп сыға һуң? Сәхнә кейеме тегеүселәр, күрәһең, билдәле белгестәр, этнографтар менән кәңәшләшеү тигәнде онотто. Бейеү сәнғәтеме, йыр сәнғәтеме, башҡа йүнәлеш булһынмы- профессионалдар менән кәңәш-төңәш итеү, оло, урта быуын вәкилдәре менән эҙмә-эҙлекле быуындар бәйләнеше, күсәгилешлек булдырыу зарур. Ошонда күренә лә инде үҙ традицияларыбыҙға ҡарата һаҡсыл ҡараш, ошо була инде үҙлегеңде һаҡлау һәм мәҙәнилек! Шуға күрә лә бейеү һәм йыр сәнғәтебеҙ оҫталарын үҙҙәре иҫән саҡта мөмкин тиклем ҡәҙерләп, уларҙан өйрәнеп, өлгө алып, түкмәй-сәсмәй йәш быуынға, киләсәккә еткерергә бурыслыбыҙ икәнде онотмайыҡсәле.\nЯҙылған: 03.03.14 | Ҡаралған: 1324


Фәйез Фәтих улы Вәхитов (1916-2006)\nАктер, режиссер Фәйез Фәтих улы Вәхитов 1916 йылдың 4 авгусында Өфө губернаһы Бөрө өйәҙе Таҫҡаҡлы ауылында, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районында тыуа. БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1977). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. А.Н.Островский исемендәге Ленинград театр институтын тамамлаған (1956). 1934—40 йй. Ауырғазы (хәҙерге Салауат башҡорт драма театры) һәм Дүртөйлө колхоз-совхоз театрҙары актёры. 1946—61 йй. Башҡорт академия\nМирзаһитов Әсғәт Мәсғүт улы башҡорт драматургы, актёр, режиссёр һәм тәржемәсе, йәмәғәт эшмәкәре. 1973—1988 йылдарҙа БАССР Яҙыусылар союзы идараһы председателе, 1976—1988 йылдарҙа СССР Яҙыусылар союзы секретары. Башҡорт АССР-ының IХ, Х һәм ХI саҡырылыш Юғары Советы депутаты һәм Юғары Совет рәйесе. Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1978) һәм Халыҡтар дуҫлығы (1984) ордендары кавалеры. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт\nБиҡҡолов Шәриф Сәғәҙәтулла улы (1924-1995)\nШәриф Биҡҡол (Шәриф Сәғәҙәтулла улы Биҡҡолов) 1924 йылдың 28 майында Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районы Ҡарлыман ауылында тыуа. Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, 1937 йылда Дәүләкән педагогия училищеһына уҡырға инә, уны 1940 йылда тамамлай. Артабан ете йыллыҡ мәктәптә уҡытыусы, совхозда политик бүлек начальнигы урынбаҫары булып эшләй. 1942 йылдан Шәриф Биҡҡол Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Яуҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн\nАсанбаев Нәжиб Вилдан улы (Васильевич) (1921-2013)\nБашҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, драматург Нәжиб Асанбаев 1921 йылдың 7 ноябрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе, хәҙерге БР-ҙың Баҡалы районы Аҡман ауылында тыуған. Әҙип Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан. 1941 йылда Рязань артиллерия училищеһын тамамлағандан алып һуғыш аҙағына тиклем артиллерия батареяһы командиры була. Беренсе һәм икенсе дәрәжә Ватан\nӘнғәм Ҡасим улы Атнабаев Башҡортостандың халыҡ шағиры (1997), драматург, РСФСР-ҙың 1988) һәм Башҡорт АССР-ының (1977) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡортостан комсомолының Ғәлимов Сәләм исемендәге премияһы лауреаты, 1960 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Әнғәм Ҡасим улы Атнабаев 1928 йылдың 23 февралендә БАССР-ҙың Бөрө кантоны Иҫке Күрҙем исемле башҡорт ауылында тыуған. Урта мәктәптән һуң Ҡазан дәүләт педагогия институтын\nКамалетдинова Фәриҙә Мирсаяп ҡыҙы (1916-2008)\n«Театрҙа һандуғас тауышлы йондоҙ ҡабынды», — заманында Фәриҙә Камалетдинованың труппаға алыныуына ҡыуанып бөйөк Мәкәрим Мәһәҙиев шулай тигән. Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Фәриҙә Мирсаяп ҡыҙы Камалетдинова Салауат районының Малаяҙ ауылында 1916 йылдың 25 авгусында донъяға килгән. Актриса үҙенең тәрән драматизм, шул уҡ ваҡытта еңелсә юмор менән һуғарылған образдары аша тамашасы күңелен яулай. Ижад юлын башлаған актриса Мәжит\nАлтыншин Ғаяз Сәғит улы (1966-2008)\nАлтыншин Ғаяз Сәғит улы (23 апрель 1966 йыл — 20 август 2008 йыл) — башҡорт театр актёры, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1995). Ғаяз Сәғит улы Алтыншин 1966 йылдың 23 апрелендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында тыуған. Атаһы Сәғит Ғиниәт улы Алтыншин Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша. Ете йыл армияла булғандан һуң,\nЙомағолов Илфат Әбделәхәт улы (1962-2018)\nБашҡортостандың атҡаҙанған артисы Илфат Йомағолов 1962 йылда Ғафури районының Юлыҡ ауылында тыуып үҫә. 1987 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының актерлыҡ бүлеген тамамамлап, режиссер Рифҡәт Исрафилов курсында уҡый. Ул Мәжит Ғафури исемендәге Башкорт дәүләт академия драма театрында, Өфө «Нур» татар дәүләт театрында эшләй. Уның «Ай тотолған төндә», «Балаҡайҙарым», «Һөйәһеңме, һөймәйһеңме?», «Һуңғы уҙаман» һәм башҡа спектакльдәрҙәге рольдәре\nСәхи Сәйетов Башҡорт театрына 20-се йылдар аҙағында, профессиональ сәхнә сәнғәте яңы көс йыйып, ҡолас йәйә башлаған мәлдәрҙә килә. Билдәле булыуынса, 30-сы йылдар башында Башҡорт театр сәнғәтендә ойоштороу яғынан етди генә үҙгәрештәр була — был “хеҙмәтсән массаны” театрға күберәк йәлеп итеү, мәҙәниәтте республиканың алыҫ райондарына, төпкөл ауылдарына тиклем еткереү маҡсатында эшләнә. Ошоға бәйле Күсмә театр —\nСаттаров Ғәлләм Саттар улы 1894 йылдың 27 июлендә Ҡазан губернаһы Миңзәлә өйәҙе (хәҙер Татарстан Республикаһы Дубьяз районы) Юрташ ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. 1903—1906 йылдарҙа ауыл мәҙрәсәһендә уҡый. Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Ғәлләм Саттар улы Саттаров башҡорт профессиональ театр сәнғәтенең иң тәүге нигеҙ таштарын һалған ветерандарҙың береһе. Ул — республикабыҙҙа театр сәнғәтен үҫтереүгә һәм уның өсөн милли\nБашҡорт сәхнәһенең Мересьевы… Икенсе төрлөрәк әйткәндә, Риф Имам улы Мозаһитовтың үҙенсәленкле ижад юлы сәхнәгә үҙ-үҙеңде аямай хеҙмәт итеүҙең ҡыйыу өлгөһө ул. Риф Мозаһитов Салауат башҡорт драма театрында эшләгән саҡта (1968 йыл) коллектив Ишембайҙа Баязит Бикбайҙың «Ҡарлуғас» спектакле менән сығыш яһай. Староста ролен башҡарған Риф Мозаһитов уйын барышында оркестр «соҡорона» йығылып төшә, аяғын имгәтә. Ана шул


Яңауыл — Башҡорт Википедияһы\nРәсәйҙең Башҡортостан Республикаһындағы ҡала, тимер юл станцияһы\n(Яңауыл (ҡала) битенән йүнәлтелде)\nЯңауыл — Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышындағы ҡала.\n▼ 26 924 кеше (2010)\n80 659 101 001\n7 Ҡала — матбуғатта\nӨфө ҡалаһынан 218 км алыҫлыҡта, Яңауыл һәм Беүә йылғалары ҡушылған урында урынлашҡан. Ҡала аша Горький тимер юлы (Ҡазан—Екатеринбург участкаһы) үтә, бында уның Ижевск бүлексәһенә ҡараған Яңауыл тимер юл станцияһы урынлашҡан. .\nЯңауыл — бай тарихлы ҡала. Уның тамырҙары алыҫ XVI—XVII быуаттарға барып тоташа. Ул бәләкәй генә ауыл булып барлыҡҡа килә. 1770 йылдарға тиклем ауылды урыҫтар «Новая» тип йөрөтәләр, халыҡ «Яңауыл» тип атағанға күрә, тарихҡа ул «Янаево» булараҡ ингән. Документта уның исеме тәүге тапҡыр 1750 йылда телгә алына. Телгә алыныу нигеҙ һалынған йылды аңлатмай. Уның тарихы күпкә алдараҡ башланған тигән һүҙ. 1795 йылда бында 30 йорт булып, 173 кеше йәшәй. 1920 йылда 105 йортта 685 кеше көн иткән.\n1909—1914 йылдарҙа Ҡазан-Екатеринбург тимер юлы төҙөлә. Тимер юл бер-береһенән бер саҡрым йыраҡлыҡта ғына ятҡан Иванай (Иманай, Йобанай) һәм Яңауыл ауылдары араһынан үтә. Бында станция төҙөлә. Уға Яңауыл исеме бирелә. 1916 йылда беренсе поезд үтә. Станцияны 1919 йылда В. М. Азин аҡтарҙан азат итә.\n1938 йылда Яңауыл, Иванай, Ҡыҙыл Октябрь бергә ҡушыла һәм «Яңауыл» эшселәр ҡасабаһы тип атала башлай. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң Яңауыл үҫә, нығый.\n1990 йылда Яңауылға ҡала статусы бирелә.\n2004 йылдан башлап Яңауылда Фәтих Иҡсанов исемендәге призға «Моңға бай гармун байрамы» республика конкурсы үткәрелә. 2013 йылдан ул «Рәсәй мәҙәниәте» тип аталған маҡсатлы федераль программаға индерелә. Был сараға 1985 йылда Башҡорт дәүләт филармонияһының ул ваҡыттағы режиссеры, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Фәтих Иҡсанов нигеҙ һалған. «Тальян байрамы» исеме менән бер нисә тапҡыр ойошторолғандан һуң, ул төрлө сәбәптәр арҡаһында туҡтап ҡалғас, яңауылдар сараны яңынан тергеҙә.\nҠала паркында гармунға махсус һәйкәл ҡуйылған.\n↗27 500 ↘26 924 ↘26 900 ↘26 669 ↘26 597 ↘26 297 ↘26 074 ↘25 882\n2010 йылғы Бөтә Рәсәй йән иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә ярашлы: башҡорттар — 39,4 %, татарҙар — 29,9 %, урыҫтар — 16,5 %, удмурттар — 9 %, мариҙар — 3,9 %, башҡа милләт вәкилдәре — 1,3 %.\nЛоскутов Виктор Георгиевич (27.09.1923—23.02.1970), Бөйөк Ватан һәм совет-япон һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, Тымыҡ океан флоты Хәрби-Һауа көстәренең бомбардировщиктар дивизияһы осоусыһы, майор. Советтар Союзы Геройы (1945).\nСазонова (Иванова) Светлана Романовна (6.10.1943), ғалим-химик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Химия фәндәре докторы, профессор. СССР-ҙың юғары белем биреү отличнигы, Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең Фән һәм техника буйынса премияһы лауреаты.\nҠалалағы төп сәнәғәт предприятиелары:\nАНК «Башнефть» «Башнефть-Яңауыл» асыҡ акционерҙар йәмғиәте филиалы.\nмай, сыр комбинаты\nтөҙөлөш материалдары заводы\nҠазан–Екатеринбург (Горький тимер юлы, Башҡортостан Республикаһы территорияһы буйлап 69 км). Дөйөм йүнәлеше – көнбайыштан көнсығышҡа. Яңауыл ҡалаһы һәм районы аша үтә.\nҠала — матбуғаттаҮҙгәртергә\nНуретдинов А. Күмәкләгән — яу ҡайтарған. «Башҡортостан» гәзите, 2016, 17 август.\n«Янаул, ты в сердце нашем…»\nЯңауыл ҡалаһының рәсми булмаған сайты\n↑ Яңғыратты Яңауылды көмөш моң «Башҡортостан» гәзите, 2015, 2 июнь\n↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 Народная энциклопедия «Мой город». Янаул. Тәүге сығанаҡтан архивланған 9 октябрь 2013. 9 октябрь 2013 тикшерелгән.\n↑ [http://www.journal-ufa.ru/index.php?id=600&num=60 Айдар Хусаинов. Непрерывная нить оптимизма. Журнал «Уфа». № 11 (60), Ноябрь 2006 года] (рус.) (Тикшерелеү көнө: 3 октябрь 2018)\n, 2016, 17 август (Тикшерелеү көнө: 2 июнь 2017)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Яңауыл&oldid=907698 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 10 сентябрь 2019 в 14:11\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:11 10 сентябрь 2019 үҙгәртелгән.


Ҡатын-ҡыҙ менән танышырға теләп иғлан - Видеочивать Бразилия - Bate-Papo!\nбразилия өсөн поилка күрһәтә\nВеб-камера күрһәтә Повернулся ҡабан пляжлы көньяҡ өлөшө (унда, бында форт Копа ҡабан ҡушыла)Ҡайһы саҡта ҡыҙыҡлы сараларҙа камера ебәреп, ул уны радиуста урынлашҡан күҙәтеү, мәҫәлән, яңы йыл фейерверкы буласаҡ. Веб-камера күрһәтә атлантик тропик урмандарҙағы емеш-еләк кормушка для птиц. Ҙур булмаған камераны ҡуйыуҙан моррис бразилияның көньяғындағы ҡала. Был ҡыр кормушка күп төрҙәре полакомиться тропик ҡош. Веб-камералар урынлаштырылды һәм атлантик...\nСайты-ара танышып, Венеция\nइस्टोनिया मा महिला काम विज्ञापन\nчатта аралашыу рулетка фото һәм видео менән танышты танышырға теләп иғлан 18 ч видео трансляции онлайн 18 видеочивать онлайн видеочивать эротическое ҡыҙ менән танышып бушлай онлайн видео чат видеочить чатрулетка чатта теркәлергә рулетка башҡа 18 фото теркәлгән танышты


Өфөлә йәш яҙыусыларҙың әҙәби фестивале ойошторола // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә йәш яҙыусыларҙың әҙәби фестивале ойошторола\n17:16, 29 октября 2015 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 29 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\n19 ноябрҙә Өфөнөң «Башҡортостан» дәүләт концерт залында «Йәштәр тауышы» йәш яҙыусыларҙың әҙәби фестивале уҙғарыла. Быйыл фестиваль Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда иғлан ителгән Әҙәбиәт йылына арналған. Сараны ойоштороусылар — республиканың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте.\nБашҡортостан Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының баш белгесе Нилә Ғәйнетдинова хәбәр итеүенсә, йыл һайын «Йәштәр тауышы» серияһында әҙәбиәт өлкәһендә һиҙелерлек аҙымдар яһаусы йәш авторҙарҙың әҫәрҙәре баҫыла. Быйыл «Китап» нәшриәтендә ошо проект һөҙөмтәһендә яҙыусыларҙың рус, башҡорт һәм татар телдәрендә биш китабы донъя күрҙе. Бына улар: Розалиә Зарипова («Ерем моңо»), Миңлегөл Тайсина («Бала саҡ күҙҙәре»), Хәким Алсынбаев («Күңел дәфтәре»), Михаил Кривошеев («Өфө ярымутрауы»), Илүсә Исмәғилева («Йыһандың бер тамсыһы»).\nФестивалдә тамашасыларҙы быйыл «Йәштәр тауышы» серияһында баҫылған йыйынтыҡ авторҙары — йәш яҙыусылар һәм шағирҙар менән осрашыу көтә, шулай уҡ китаптарҙың исем туйы була. Бынан тыш, байрам программаһында башҡорт эстрадаһы артистарының сығыштары ҡаралған. «Китап» нәшриәтендә донъя күргән иң яҡшы китаптар күргәҙмәһе ойоштороласаҡ.\nСара киске сәғәт 5-тә башлана. Инеү ирекле.\nТеги: әҙәби фестиваль


Никотин — Башҡорт Википедияһы\nСистематик исеме (S)-3-(1-метил-2-пирролидинил)-пиридин\nХимик формула C10H14N2\nМоляр масса 162.23 г/моль\nТығыҙлығы 1.01 г/см³\nИреү температураһы −79 °C\nҠайныу температураһы 247 °C\nНикоти́н — эт ҡарағаты һымаҡтар (Solanaceae) ғаиләлеге үҫемлектәрендә, айырыуса тәмәке, махоркала, бик аҙ күләмдә томат, бәрәңге, баклажан, йәшел бороста тупланыусы алкалоид. Никотин алкалоидтар шулай уҡ кока япраҡтарында бар. Никотин ҡоро тәмәкенең 0,3−5 % ауырлығын тәшкил итә, махоркала 2,2 %. Никотиндың биосинтезы тамырҙа, ә никотин туплануы япраҡтарҙа уҙа. Никотин — бөжәктәргә тәҫир итеүсе нейротоксин һәм кардиотоксин; шунлыҡтан элек инсектицид булараҡ файҙаланылған.\n1 Тарихы һәм атамаһы\nТарихы һәм атамаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n«Никотин» һүҙе латинса Nicotiana tabacum − тәмәке һүҙенән килеп сыҡҡан. Был һүҙ үҙ сиратында, 1560 йылда королева Екатерина Медичиға мигрень ауырыуына сара булараҡ бер аҙ табак ебәргән, португал һарыйындағы Франция илсеһе Жан Нико хөрмәтенә уйлап сығарылған. Никотинды беренсе тапҡыр 1828 йылда Германия химиктары Посселт һәм Райманн тәмәкенән айырып ала. Уның химик формулаһын 1843 йылда Мельсенс яҙа. Химиктар А. Пиктет һәм Крепьё 1893 йылда беренсе тапҡыр никотин синтезлай.\nНикотин — гигроскопик әсе тәмле майлы шыйыҡса, нигеҙле формула буйынса һыү менән еңел ҡушыла. Амин булараҡ никотин кислоталар менән тоҙ барлыҡҡа килтерә, тоҙҙары ҡаты һәм һыуҙа яҡшы эреүсән. Никотин тире аша еңел үтеп инә. Башласа никотин ҡайныу температураһынан тәбәнерәк температурала янып бөтә. Пар баҫымы түбән булыуға ҡрамаҫтан, һауала ялҡынланыу температураһы 95 °C. Шул сәбәпле никотиндың күп өлөшө тәмәке тартҡанда янып бөтә, әммә ҡалған өлөшө эскә һүлыш алғанда етә. Никотин ағыуһыҙ никотин кислотаһына тиклем окислана (РР витамины). Тик кеше организмында окислау өсөн кәрәкле ферменттар юҡ. Шуға күрә хроник тәмәке тартыусылар ҙа был витамин етмәүҙән зарар күрә.\nФармакология[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТәмәке төтөнөнөң составында 30-лап химик матдәнең (никотин, аммиак, синиль кислотаһы, еҫле газ, никель, хром, мышьяк һәм башҡалар) ҡатнашмалары бар, никотин — иң ҡурҡынысы. Әлеге алкалоид тәмәкенең барлыҡ төрҙәренә лә керә һәм 0,68—4,8 процент тәшкил итә. Кешене үлтереү өсөн уның 0,08—0,16 граммы (20—25 папирос) ла етә. Ағзаларға кергән никотиндың бер өлөшө бик тиҙ тарала, ләкин шул ҡыҫҡа ваҡытта ла ул бар организмды ағыуларга өлгөрә. Ағыуланыу беренсе тапҡыр тәмәке тартҡанда айыруыса һиҙелә. Бындай саҡта кеше хәлһеҙләнә, ҡолаҡ һәм баш шаулай, йөҙ ағара, һеләгәй аға, уҡшыта, йөрәк ҡаға, хатта аң юғалтып йығылырға мөмкин. Бер нисә тәмәке тартҡандан һуң, кеше уға шул ҡаҙәр эйәләшә: организмда үзгәрештәр башлана. Ағулы матдә беренсе сиратта үҙәк нерв системаһын, йөрәк-кан тамырҙарын зарарлай. Һуңынан башҡа ағзаларға — үпкәгә, бауырға, ашҡаҙанға сират етә. Әгәр бүлмәлә тәмәке тартыусы бар икән, тәмәке төтөнө барлыҡ кешене лә ағыулай. Уларҙың организмында ла үҙгәрештәр башланыуы ихтимал.\nНикотин йөрәк ҡыҫҡартыуҙарын 15—20 процентҡа көсһөҙләндерә, йөрәк-ҡан тамырҙары системаһын күтәренке режимда эшләргә мәжбүр итә. Нәтижәлә ҡан тамырҙары ҡыҫыла, инфаркт булырға мөмкин. Тәмәке тартыу шулай уҡ тирә-яҡтағы кешеләр өсөн дә хәүефле. Тартыусы ата-әсәнең балалары йүткереү менән интегә, уларҙа бронхит һәм пневмония ауырыуы үҫеү ҡурҡынысы арта. Төрлө органдар һәм системаларҙың, беренсе сиратта йөрәк һәм баш мейеһенең ҡан менән тәьмин ителеше боҙола. Хәтер һәм эшкә һәләтлелек әкренәйә. Аҡыл һәләте кәмей. Тәмәке төтөнендә булған зарарлы матдәләр яман шеш ауыруының барлыҡҡа килеүенә булышлыҡ итә. Организмдың һаҡланыу сифаты көсһөҙләнә. Тәмәке тартыусылар үпкә ялҡынһынуы, туберкулёз, бронхиаль астма менән йыш ауырыйҙар.\n↑ . Алкалоидтар, (урта быуат лат. alkali — һелте һәм гр. eidos — төр), составында азот булған тәбиғи сығышлы органик нигезҙәр. Структур яҡтан күп төрлө физиологик активлыҡҡа эйә. Алкалоидтар молекулалағы углерод-азот каркасының төзөлөшө (пиридин, хинолин, акридин, изохинолин, хиназолин, фенилэтиламин һ.б. төркөм, шулай ук стероидлы, колхицинлы, терпенлы һ.б. төркөм алкалоидтар), һирәк осраҡта — филогенетик билдәләре (бер затҡа ҡараған үҫемлекләр составындағы матдәләр бер төркөмгә индерелә) буйынса классификациялана. Волга һәм Урал буйы флораһы алкалоидлы үҫемлекләргә бай: айыутабан, ҡамсат сәскә, һөйял үләне, йылан көпшәһе һ.б. Алколоидтар (морфин, кофеин, кодеин, пилокарпин, галантамин, папаверин, атропин, резерпин, эфедрин, аймалин һ.б.) медицинала, ветеринарияла ҡулланыла. Ҡайһы бер алкалоидтар — көслө ағыуҙар (аконитин, стрихнин, тубакурарин, гелиотрин һ.б.). Сығанаҡ: Башҡорт энциклопедияһы(недоступная ссылка)\n↑ ВТ: Сәламәтлек. (недоступная ссылка)Ваҡытһыз ҡартайма!(недоступная ссылка)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Никотин&oldid=1055802 ҡабул ителгән\nБик хәтәр матдәләр


(30 ноября битенән йүнәлтелде)\nБМО: Мәғлүмәтте һаҡлау көнө.\nЕр: Бөтә донъя йорт хайуандары көнө.\nНиғмәтуллин Әхәт Зәйнетдин улы (1921—11.05.2015), әҙәбиәт белгесе, шағир, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1993), профессор (1996). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1966 йылдан СССР Журналистар союзы, 2000 йылдан — Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы. 1‑се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1982). Мәжит Ғафури исемендәге премия лауреаты (2007).\n► 30 ноябрҙә тыуғандар\n► 30 ноябрҙә вафат булғандар\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=30_ноябрь&oldid=990551 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:50 29 ноябрь 2020 үҙгәртелгән.