Бөгөн Республика башлығы Өфө моторҙар эшләү берекмәһендә булды\nРөстәм Хәмитов предприятиеның самолеттар двигателдәре йыйыу цехындағы яңы өлгөләрҙе ҡараны, сит илдәр менән бәйләнештәрҙе нығытыу юлдарын барланы.\nӨфө моторҙар эшләү берекмәһе Рәсәйҙең иң ҡеүәтле авиасәнәғәт предприятиеларының береһе. Бында барлығы 20 мең кеше эшләй. 1925 йылдан алып эшләгән заводта 200-гә яҡын төр самолет һәм ракеталар өсөн 50-ләп модель авиадвигателдәр сығарылған. Һуғыш йылдарында Өфө моторҙар эшләү берекмәһе фронтҡа 50 меңдән ашыу авиадвигатель ебәрә. Ә М-105 моторы 40-сы йылдарҙа иң күләмле сығарылған двигателдәр исемлегенә инә. Данлыҡлы традициялар әле лә дауам итә, предприятие сит илдәр менән әүҙем эшләй. Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең продукцияһы донъя баҙарында ҙур ихтыяж менән файҙалана. Предприятие етәкселеге Республика башлығына авидвигателдәр йыйыу цехында сығарылған төрҙәрҙе күрһәтте. Хужалар әйтеүенсә, заказдар күп, мәҫәлән, был цехта эш тәүлек әйләнәһенә туҡтамай.


Скутер ҡатнашлығында тағы бер юл-транспорт фажиғәһе\nЭске эштәр министрлығының дәүләт автоинспекцияһы идаралығы мәғлүмәттәре буйынса 24 июндә Мәләүез ҡалаһында еңел автомобиль менән скутер бәрелешә.\nБәхетһеҙ осраҡ һөҙөмтәһендә бер кеше һәләк була. Асыҡланыуынса, скутерҙағы 63 йәшлек ир ҡаршы һыҙатҡа сыға. Ул «ВАЗ» машинаһына төкәлә. Оло йәштәге уҙаман дауаханаға барып етмәй һәләк була. Осраҡ буйынса тикшереү бара.


Республика балалары Австрияла Халыҡ-ара ҡышҡы уйындарҙа сығыш яһай // Спорт | новости башинформ.рф\nРеспублика балалары Австрияла Халыҡ-ара ҡышҡы уйындарҙа сығыш яһай\n12:51, 20 марта 2017 Спорт\nӨФӨ, 2017 йыл, 20 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nБашҡортостандан һаулыҡ мөмкинлектәре сикле алты бала Австрияла абруйлы халыҡ-ара ярыштарҙа ҡатнаша. Башҡортостандан Дәүләт Думаһы депутаты Рима Баталова йәш спортсыларға уларҙың Олимпҡа ынтылышында ярҙам күрһәтте.\nДәүләт Думаһының Физик культура, спорт, туризм һәм йәштәр эштәре комитеты ағзаһы Рима Баталова Австрияла 2017 йылғы Махсус Олимпиаданың Халыҡ-ара ҡышҡы уйындарын асыу тантанаһында һәм Шладминг ҡалаһындағы Планай стадионында Атлеттар парадында ҡатнашты.\nМахсус олимпиадала интеллектуаль үҫеше боҙолған кешеләр ҡатнаша. Уйындарҙа 107 илдән 2600 атлет үҙ оҫталығын күрһәтә. Ярыштар түбәндәге спорт төрҙәре буйынса ойошторола: флорбол, иҙәндә хоккей, фигуралы шыуыу, шорт-трек, тау саңғыһы, сноуборд. Рәсәй йыйылмаһы составына 22 төбәктән 119 кеше ингән.\n«Донъяла күптәр Олимпия һәм Паралимпия уйындарының нимә икәнлеген белә, ә бына илебеҙҙә Махсус Олимпия уйындары хаҡында барыһы ла хәбәрҙар түгел. Был да бөтә донъялағы интеллектуаль үҫеше боҙолған кешеләрҙе туплаған, үҙҙәрен күрһәтергә мөмкинлек биргән бик мөһим ярыштар. Рәсәй командаһында Башҡортостан балаларының да булыуына бик шатмын. Уларға уңыштар һәм сағыу еңеүҙәр теләйем!» — тине Рима Баталова.\nТеги: Дәүләт Думаһы депутаттары,махсус Олимпиаданың Халыҡ-ара ҡышҡы уйындары


Йондоҙнамә (11-17 февраль) » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Йондоҙнамә (11-17 февраль)\n11.02.2019 Йондоҙнамә (11-17 февраль)\nОсор тыныс үтер. Уйламаған ваҡиғалар көтөлмәй тип әйтерлек. Шишәмбелә генә эштәгеләр менән аралашыуҙа ҡайһы бер ҡыйынлыҡтар килеп сығыуы бар. Быны алдан белеү мотлаҡ ярҙам итер.\nМәл уйланылған маҡсаттарҙы бойомға ашыра башлау өсөн уңайлы. Үҙаллы эш итеүегеҙ бик мөһим. Кеше кәңәштәре башығыҙҙы бутар. Аҙна йомғаҡтары менән бик тә ҡәнәғәт булырһығыҙ.\nАҙна яңы өмөтлө танышлыҡтар булдырыу өсөн һәйбәт булырға оҡшай. Уларҙың ҡайһылары оҙайлы буласаҡ. Был йәһәттән кесе йома һәм шәмбе ыңғай яҡтары менән айырылып торор. Йомала ниндәйҙер тәҡдим ишетеүегеҙ ҙә ихтимал.\nЙәмәғәт эшмәкәрлеге менән булышҡандар мотлаҡ уңыр. Был арала мәжлестәрҙән һәм башҡа сараларҙан баш тартмаҫҡа кәңәш ителә. Улар һеҙҙең өсөн файҙалы буласаҡ. Кесе йомала ҡулығыҙға аҡса инер.\nОсор яҡшы ғына башланып китер. Тик шаршамбынан һуң һис тә уйламаған ваҡиғалар килеп сығыр кеүек. Нисек кенә ауыр булмаһын, башлаған эштәрегеҙҙе тулыһынса тамамларға тырышығыҙ.\nБыл арала ниндәйҙер яуаплы эште башлап ебәрерһегеҙ һымаҡ. Уның һөҙөмтәләре һеҙҙең өсөн бик мөһим буласаҡ. Аҙна бер аҙ көсөргәнешле үтер. Үҙегеҙгә ял бирергә бер үк онотмағыҙ.\nҺеҙҙе ҡәҙимге аҙна көтә. Шишәмбе һәм кесе йома бигерәк тә уңышлы булыр. Шаршамбыла кемдер эсегеҙҙе бошорор. Уйламаған мәшәҡәттәргә лә осрауығыҙ ихтимал. Саҡырған урынға мотлаҡ барығыҙ.\nБөтәһе лә һәйбәт барырға тейеш. Тик аҡса етмәүе генә ҡайһы ваҡыт күңелегеҙҙе ҡырыр. Һеҙ өмөт иткән аҡса һаман да килмәҫ. Тағы ла бер аҙ сабыр итергә кәрәк.\nАҙна тыныс һәм файҙалы үтер. Шулай ҙа ҡайһы ваҡыт күңелегеҙгә һис тә ятмаған эш менән булышырға һәм ышанысһыҙ кешеләр менән аралашырға тура килер. Һөҙөмтәлә барыһы ла һәйбәт тамамланыр.\nҮҙ көсөгөҙгә ышанысығыҙ мотлаҡ артыр. Бәғзеләр элек тотонорға баҙнат итмәгән эштәрҙе лә башлап ебәрер. Шаршамбыла ваҡытлыса ҡыйынлыҡтар менән осрашырһығыҙ. Йомала ниндәйҙер ҡыуаныслы мәл кисерерһегеҙ.\nКөндәр һәйбәт килер. Шишәмбелә генә иғтибарлыраҡ булығыҙ. Был көндө өйөгөҙҙә лә, эштә лә төрлө мәшәҡәт килеп сығыуы бар. Кешеләрҙең татлы һүҙҙәренә берүк алдана күрмәгеҙ.\nОсор аралашыуға бай булмаҡсы. Матди хәлегеҙ тотороҡлана башлар. Шишәмбелә һис тә уйламағанда ҡулығыҙға аҡса инер. Яҡындарығыҙ тураһында онотмаҫҡа тырышығыҙ. Улар араһында ярҙамға мохтаж булғандар бар.\n09.02.2019 - Махсус биттәр Нимәне һыуытҡыста һаҡларға ярамай?


Синыф менән - “Аҡбуҙат”ҡа! - 20 Января 2015 - Отдел образования Баймакского района\nГлавная » 2015 » Январь » 20 » Синыф менән - “Аҡбуҙат”ҡа!\nБеренсе синыф уҡыусыһы Сәйетова Камилла: “Беҙҙең синыфыбыҙҙа 10 уҡыусы: 4 ҡыҙ һәм 6 малай. Беҙ бик татыубыҙ, дуҫбыҙ. Ҙур теләк менән уҡырға һәм яҙырға өйрәнәбеҙ. Күпте белергә теләйбеҙ. Шуға күрә лә бөтә синыфыбыҙ менән яратҡан журналыбыҙға яҙылып та ҡуйҙыҡ. Синыф етәксебеҙ Ғәлина Нәзирә Борхан ҡыҙы илебеҙҙе, матур башҡорт телебеҙҙе һөйөргә һәм хөрмәт итергә өйрәтә. Беҙ беренселәр, шуға ла беҙ гел беренсе!”- тип һөйләй ғорур лыҡ менән.


Аҙна яңылыҡтары. Беренсе март башҡорт ғаиләһе көнө билдәләнде - Bash.News\nАҙна яңылыҡтары. Беренсе март башҡорт ғаиләһе көнө билдәләнде\nАҙна яңылыҡтары. Беренсе март башҡорт ғаиләһе көнө билдәләнде https://bash.news/news/36167_ana_yaylytary_berense_mart_bashort_aile_kn_bildlnde\nИл үҫешенең төп йүнәлешен Владимир Путин ғаиләләрҙең етешлегендә һәм именлегендә күрә. Һәм был тик матди байлыҡҡа ғына ҡағылмай. Тәү сиратта әхлаҡи нигеҙҙәр ҙә нығынырға тейеш. Сөнки тулы булмаған ғаиләләргә шул уҡ ипотеканы ла биреп бармайҙар. Ә ундайҙар байтаҡ. Үткән аҙнала республика етәксеһе Башҡортостанда һәр икенсе ғаилә тулы түгел ,тип белдергәйне. Көнбайыш йәмғиәте булып ҡыланыу, үҙ асылыбыҙҙы онотоу шулай килтереп терәне. Хәҙер, елкәне тырнай-тырнай хатаны төҙәтер кәрәктер.\nБеренсе март башҡорт ғаиләһе көнө билдәләнде. Яңы байрам булыуға ҡарамаҫтан, уны билдәләргә теләүселәр күп булыуы ҡыуандыра. Хатта, был көндө никахтарын теркәүселәр ҙә булған. Ә был инде ситтән ингән изге Валентин тәьҫиренә лайыҡлы яуап. Башҡорт ғаиләләре һәм ҡиммәтәре тураһында Рәмилә Исмәғилева.\nКөтөп алған ваҡиға өсөн улар ниндәйҙер серле матур дата, йәки изге Валентин көнөн һайламаған. Баймаҡ районында йәшәүсе Сәғитовтар никахын Башҡорт ғаиләһе көнөндә теркәй. Йәш парҙан тыш уларҙың яҡындары ла милли кейемдә һәм туй боронғо йолаларға таянып үткәрелә. Былтыр ғына барлыҡҡа килгән байрам быйыл бөтә республика кимәленә сыҡты. Башҡортостандың төп сәхнәһендә иләктән иләнгән телһөйәр һәм илһөйәр ғаиләләр.\nУлар сәхнә йондоҙо түгел, әммә был ғаиләне бөтә Рәсәй белә тиһәк, хата булмаҫ. Интернет аша. Туҡһанышар йәшлек Ишбикә һәм Нурийән Абдразаҡовтар социаль селтәрҙә лә теркәлмәгән. Хеҙмәттәшебеҙ Илдар Байбулатов төшөргән ошо фото уларҙы танытты һәм фото меңдәрсә лайк йыйҙы. Күптән түгел ғаилә тормошоноң 70 йыллыҡ юбилейын билдәләне.Әбйәлил районының Хәлил ауылында йәшәүсе пар дүрт ул, ике ҡыҙ үҫтергән. Егерменән ашыу ейән, бүләсәләре бар.\n70 йыл бергә йәшәп ҡара. Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт ултырышында республикала бәлиғ булмаған бала тәрбиәләгән һәр икенсе ғаилә тулы түгел тип билдәләгәйне. Ысынлап та, хафаға һалырлыҡ һан. Рәсәйҙә һәр өсөнсө бала законлы никахтан тыш тыуа һәм айырылышыуҙар һаны никахтар һанынан ашып китә. Был үҙ атаһы булмаған кеше тарафынан тәрбиәләнеүсе балалар һанының күбәйеүенә килтерә. Бындай хәл йыш осраҡта, балалар психикаһына кире йоғонто яһай. Ата-әсәһе аҡса түгеп яһалған туйҙан һуң йәштәр күп тә йәшәмәй бер береһенән туямы? Ғәйеп атта ла тәртәлә лә, тигәндәй. Ғаиләнең нигеҙе булмауҙа, ти эксперттар.\nДемографик көрсөк шарттарында йәшәйбеҙ. Йылдан -йыл тыуым кәмеүгә таба барған һайын дәүләттән төрлө социаль ярҙам төрҙәре лә арта бара.Ғаилә институтын нығытыу, уның бәҫен күтәреү маҡсатында Башҡортостанда быйыл «Ғаилә йылы» иғлан ителде.\nӘ йәштәр ғаилә ҡорорға ашыҡмай. Беҙҙә уртаса никахҡа инеү йәше 25-тән ашты. Көнбайышта иһә 30 йәштән һуң загс-ҡа баралар. Заман талаптарҙы үҙгәртә һәм матди байлыҡ туплау, карьера яһау, йәғни «кеше» булғас ҡына өйләнеү модала.\nЯҙҙың тәүге көнөндә ойошторолған Башҡорт ғаиләһе көнө үтә лә китә, Ғаилә йылы ла елдәй елеп аҙағына етер. Йәш быуынды тәрбиәләүҙә ғаилә ҡиммәттәрен өҫтөн ҡуйыусы комплекслы программа кәрәклеген билдәләй йәмәғәтселәр.\nӨфөнөң Дим биҫтәһендә «Әйҙә, һайлауға» флешмобы уҙҙы\n21:23, 24 авг\nРеспубликала шәкәр сөгөлдөрөн ҡаҙыу эштәре башланды\n22:32, 23 авг\nҠазанда WorldSkills стандарттары нигеҙендә һөнәри оҫталыҡ буйынса донъя чемпионаты башланды\n21:49, 23 авг


Район баҫмалары вәкилдәре баш ҡалаға йыйылды\nКонгресс-холда муниципаль гәзиттәр хәбәрселәрен берләштергән медиафорум үтә. Унда ҡатнашыусылар район баҫмаларының бөгөнгө хәле һәм киләсәге, хәҙерге шарттарҙа яҡтыртылырға тейеш көнүҙәк темалар, технологиялар заманында гәзит-журналдарҙы һаҡлап ҡалыуға ҡағылышлы мәсьәләләр буйынса фекер алышты.\nРайон гәзиттәре әле һөҙөмтәләштереү осорон кисерә. Урындағы ваҡытлы матбуғат баҫмалары ҙур бер холдингҡа берләштерелде. Был үҙгәреш уларҙың эстәлегендә лә сағылмай ҡалманы. Медиафорумда яңы шарттарҙа эшләү юлдары, район гәзит-журналдары хеҙмәткәрҙәрен борсоған башҡа мәсьәләләр барланды


Илгә тыныслыҡ бүләк иткән быуын вәкиле\nХәйбулла районының Бүребай ауылында йәшәүсе Йомабикә Бикбова ауылдаштары араһында оло ихтирам һәм абруй ҡаҙанған ағинәйҙәрҙең береһе. Ауыр һуғыш йылдарында тормоштоң әсе-сөсөһөн татыған ханым бөгөн йөҙ йәшен билдәләне.\nҒүмер хәтирәләрен һаҡлаған фотоһүрәттәрҙе ҡарағанда Йомабикә Ғиззәт ҡыҙының күҙҙәренә йәш эркелә. Тотош быуат эсендә ул төрлөһөн кисерә. Йәшлек йылдары аяуһыҙ һуғыш йылдарына тура килгән хеҙмәт ветераны еңеүҙе тылда яҡынайта. яу ҡырында ятып ҡалған бер туған ағаһы менән ҡустыһы уның хәтерендә мәңгелеккә уйылған. Йомабикә Ғиззәт ҡыҙын аслыҡ, яланғаслыҡ та урап үтмәй.\nҮкенескә, фронттан әйләнеп ҡайтҡан тормош иптәше Мәхәмәтсәлим Нотоғулла улы тыныс тормоштоң тәмен татып өлгөрмәй, йәшләй яҡты донъя меннә хушлаша. Алты балаһының бишәүһе гүр эйәһе була. Әммә йәштән сыныҡҡан ханым бөгөлмәй, барыһын да күтәреп сыға. Һуғыштан һуңғы йылдарҙа Йомабикә Ғиззәт ҡыҙы ауыл хужалығы тармағында эшләй. Оҙаҡ йылдар быҙау ҡараусы, ҡымыҙ бешеүсе булып эшләп, хаҡлы ялға сыға. Бөгөн йөҙйәшәр ханым ҡыҙы Рәйсә менән кейәүе ғаиләһендә бәхетле ҡартлыҡ кисерә. Ейәндәренең, бүлә бүләсәләренең хәстәрен тойоп йәшәй.\nОҙаҡ йылдар дауамында Йомабикә Бикбова атаҡлы Мөжәүир хәҙрәт фатихаһын алып кешеләрҙе төрлө сырхауҙарҙан дауалай. Яҡындарында әҙәп, тыйнаҡлыҡ кеүек изге ғәмәлдәрҙе тәрбиәләй. Кешене, тормошто яратып ғүмер итә.


Балсыҡ — Башҡорт Википедияһы\nДүртенсел осор балсығы. (Эстония)\nБалсыҡ — ваҡ бөртөклө ултырма тау тоҡомо, ҡоро хәлдә туҙан хәлендә, еүешләгәндә үҙлекле; һыуҙа иҙелеп, яҙылып торған йомшаҡ тау тоҡомо; тәбиғи төҙөлөш материалы; төрҙәре: керамик, кирбескә тотолған, утҡа сыҙамлы.\nҮлсәмдәре 0,01 мм-ҙан да кесерәк булған киҫәксектәр өҫтөнлек иткән (>50 %) ултырма тоҡом; башлыса, балсыҡлы минералдардан (каолинит, монтмориллонит, гидрослюдалар һ.б.) тора, һыу менән яҡшы иҙмә хасил итә, кипкәндә бирелгән формаһын һаҡлап ҡала, яндырғас таш ҡатылығына керә. Составында 1-2 минерал артыҡ булған балсыҡтар — каолинит, монтмориллонит, палыгорскит, каолинит гидрослюдалы һ.б., 3 һәм 3 -тән артыҡ булған осраҡта полиминерал тип атала. Балсыҡлы минералдарҙан торған, ләкин үҙле булмаған һәм һыуҙа ебемәй торған тоҡомдар аргиллиттар тип атала. Балсыҡ боронғо һәм хәҙерге һыу ятҡылыҡтарында төрлө тау тоҡомдары һәм минералдар ашалыуҙан барлыҡҡа килгән дисперсияле продукттар тупланыу нәтижәһендә хасил була. Диңгеҙ, күл, аллювиаль, морена һ.б. балсыҡтар була. Улар бер-береһенән минераль составы һәм шулай уҡ таҙалығы (балсыҡ булмаған эре бөртөклө ҡушымталарһыҙ) менән айырылып торалар.\nЕр шарында балсыҡтар киң таралған: дүртенсел ултырмаларҙан алып кембрий осоро ултырмаларына тиклем (ултырма тоҡомдарынан яртыһы тиерлек) осорай; бороңғораҡ ултырмалар, ҡағиҙә булараҡ, метаморфозланған (үҙгәргән). Балсыҡ сәнәғәттә һәм ауыл хужалығында киң ҡулланыла. Уның ҡулланылышын минераль составына бәйле булған махсус физик һәм технологик сифаттары билдәләй. Мәҫәлән, каолинлы балсыҡтарның иреү температураһы юғары (1580 °C) булыу сәбәпле, уларҙы утка сыҙам балсыҡтар тип әйтәләр һәм утка сыҙам әйберҙәр эшләүҙә, ә иреү температураһы 1580 нән алып 1350 °C ка тиклем булған балсыҡтарны ауыр иреүсән тип әйтәләр һәм керамика сәнәғәтендә (фаянс, плитә, торба, ҡаплау кирбестәре һ.б.) ҡулланалар. Полиминераль балсыҡтар, ғәҙәттә, 1350 °C тан түбәнерәк температурала ирей һәм еңел иреүсән балсыҡтарға керә, тупаҫ керамика һәм кирбес һуғыуҙа ҡулланыла. Монтмориллонит һәм палыгорскит балсыҡтар сорбция, иондар алмашыу, бәйләү, уҙ хәленә кире ҡайтыу (тиксотроп) сифаттарына эйә, быраулау иҙмәләре, адсорбенттар, металл ҡойоу эштәрендә форма яһауҙа, мал өсөн комбиаҙык эшләп сығарыуҙа һ.б. ҡулланыла.\n25100-95 ДСТы буйынса балсыҡ еңел һәм ҡаты була (классификация Һалмаҡ һаны буйынса бирелә).\n↑ Русско-башкирский словарь архитектурных терминов (З. Г. Ураксин, З. А. Сиразитдинов, 2004)\nМинеральное сырьё. Глины: Справочник. М., 1997; Геология твёрдых полезных ископаемых Республики Татарстан. Казан, 1999.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Балсыҡ&oldid=1097894 ҡабул ителгән\nВатыҡ тау тоҡомдары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:49 28 ноябрь 2021 үҙгәртелгән.


Тәбиғәт һәйкәлдәре арта » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Экология » Тәбиғәт һәйкәлдәре арта\nБашҡортостандағы торф һаҙлыҡтарын айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләре тип иғлан итәсәктәр. Улар Ауырғазы, Бишбүләк, Бөрө, Илеш, Ишембай, Кушнаренко, Миәкә, Әбйәлил һәм Учалы райондарында урынлашҡан.\nБерләшкән Милләттәр Ойошмаһының үҫеш программаһы буйынса республикала 2015 йылдан бирле торф һаҙлыҡтарын һаҡлауға йүнәлтелгән фәнни-тикшеренеү эштәре алып барыла. Уларҙың һөҙөмтәһенә таянып, 15 урындағы торф һаҙлығы айырым һаҡланырға тейеш тип табылған. Әгәр экологик проект раҫланһа, Башҡортостанда тәбиғәт һәйкәлдәре һаны 164-тән 179-ға етәсәк.\nБулғанын һаҡлауҙан тыш, кипкәндәрен тергеҙеүгә лә иғтибар бүлергә кәрәк, тип иҫәпләй республика экологтары. Был йәһәттән “Асылыкүл” тәбиғәт паркындағы Берғаҙан-Ҡамыш һаҙлығының яйлап элекке хәленә ҡайта башлауы һөйөндөрә: һыу ағыҙыу нығытмаһы ҡуйылғандан һуң унда экосистеманың тергеҙелеүе, биологик төрлөлөктөң артыуы күҙәтелә.\nИлдар ҺАҘЫЕВ, Башҡортостандың тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры:\n– Торф һаҙлыҡтары бар донъяла иң мөһим иҡтисади һәм тәбиғи ресурс һанала. Уларҙың экосистемаһы биологик төрлөлөктө тәьмин итеүгә өлөш индерә, һыу әйләнешенә булышлыҡ итә, углекислый газды һеңдерә һәм торф эсенә йыя, шулай уҡ тирә-яҡ мөхиттәге зарарлы матдәләрҙе “йота”, ер аҫты һыуҙарын таҙарта. Һаҙлыҡтар һыуға ҡытлыҡ кисергән ялан һәм урман-ялан райондары өсөн айырыуса ҙур әһәмиәткә эйә. Урмандарҙы планетабыҙҙың үпкәһе тип атаһаҡ, һаҙлыҡтар – уның бөйөрө.\nЕкатерина БОГДАН, Йәшәйеш хәүефһеҙлеге фәнни-тикшеренеү институтының айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләре һәм биологик байлыҡтар лабораторияһы мөдире:\n– Айырым билдәләнгән 15 һаҙлыҡта Башҡортостан һәм Рәсәй Ҡыҙыл китаптарына ингән һирәк һәм юҡҡа сығып барған йәнлектәр, үҫемлектәр осрай. Миәкә районындағы Ҡорманайбаш һаҙлығында беҙҙең төбәк өсөн яңы күренеш – Шутлеворттың елкәнле ҡамышы табылды. Әбйәлил районының Сереккүл һаҙлығында Башҡортостанда һәм Рәсәйҙә һирәк осрай торған аҡ буран турғайы йәшәй. Айырыуса Учалы районының Ҡасҡарҙы һаҙлығын билдәләргә кәрәк: майҙаны – 700 гектар тирәһе, углерод запасы – 500 мең тонна самаһы.


Балалар бар дәрәжәнән, дандан, байлыҡтан ҡәҙерлерәк!\n8 Июль 2019, 17:23\nБилдәле йырсы, композитор Рәдиф ЗАРИПОВ менән Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, “Гәлсәр һандуғас” проекты етәксеһе, продюсер Земфира БАЙБУЛДИНАЛАРҘЫҢ ғаиләһен тап ошо бәхетле бала саҡ иле тип әйтергә була.\nБәхетле бала саҡ – ул матур тормош нигеҙе. Һөйөп-һөйөлөп, ҡәҙер күреп башланған ғүмер юлы артабан да матур һәм һөҙөмтәле булып дауам итәсәк. Бындай балаларҙың күңелендә изгелек, яҡшылыҡ һәм яҡтылыҡ орлоҡтары һибелеп, йылдар үткән һайын улар сәскә ата, емеш бирә. Атай-әсәй һөйөүе, тәрбиәһе булған ныҡлы таяуҙар һығылып төшмәҫкә, яҡты маяҡтар тура юлдан тайпылмаҫҡа, үҙ-үҙеңә ышаныс ауыр саҡта баҙап ҡалмаҫҡа ярҙам итә.\nБилдәле йырсы, композитор Рәдиф ЗАРИПОВ менән Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, “Гәлсәр һандуғас” проекты етәксеһе, продюсер Земфира БАЙБУЛДИНАЛАРҘЫҢ ғаиләһен тап ошо бәхетле бала саҡ иле тип әйтергә була. 11 йәшлек Камила, I класта уҡып йөрөүсе Нурсолтан һәм балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүсеһе Сафия – береһенән-береһе ҡәҙерлерәк, береһенән-береһе һөйкөмлөрәк балалар кискә табан бергә йыйылһа, өй эсе күңелле мәшәҡәттәргә, ығы-зығыға, шат тауыштарға тула. Кемдер дәрес әҙерләргә ярҙам һорай, икенсеһе мәктәптә алған яҡшы билдәһен күрһәтә; бөгөн өйрәнгән йырҙарын йырлап күрһәтеү ҙә, иртәнгәһе көнгә матур күлдәген таптырыу ҙа ошонда; хатта йоҡлар ваҡыт етеп килгәндә әсәһен тәмлекәс бешерергә өгөтләй башлауҙары ла бар. Быға күптән күнеккән ғаилә башлығы тыныс ҡына итеп уларҙың һәр береһен тыңлай, йор һүҙле әсәй кеше шаяртып та ебәрә, тыңлашмай башлаһалар бер аҙ әрләп тә ала. Бәхетле ғаиләнең тормошо тап ошо йортта сағылыш таба ла инде.\nИке төрлө тәрбиә берегә аламы?\nЗемфира Байбулдина Ғафури районының Сәйетбаба ауылында күмәк балалы ғаиләлә үҫә. Зәки ағай менән Зилә апай балаларын хеҙмәт менән тәрбиәләй, шул уҡ ваҡытта мәктәп тормошонда әүҙем ҡатнашыуҙарына ла ҡаршы булмай. 40 йылдан ашыу механизатор булып эшләгән ғаилә башлығы ҡара таңдан ҡара төнгә тиклем эштә, бигерәк тә йәй көндәрендә баҫыуҙан ҡайтып инмәй. Зилә апай ҙа һатыусы булып эшләй, йөк ташыу, тауарҙарҙы үлсәү кеүек эштәрҙе башҡарырға йыш ҡына балалары ярҙам итә. Ябай хеҙмәт кешеләре булыуға ҡарамаҫтан, өйҙәрендә уҡыу культы һәм сәнғәткә һөйөү көслө була. Башҡорт телендәге генә түгел, татар, рус телендәге баҫмаларға ла яҙылалар, мәҙәниәт йортонда үткән сараларға ла ихлас йөрөйҙәр. Нимәһе ҡыҙыҡ, улар балаларын бер ваҡытта ла: “Эшлә, уҡы!”– тип өгөтләп ултырмай, барыһын да үҙҙәре белеп башҡара. Картуф утау, өйҙә тәртип булдырыу, мал ҡарау менән бер рәттән, балалар йәй айҙарында йүкә сәскәһе, ҡомалаҡ, әлморон кеүек дарыу үләндәре, шифалы үҫемлектәр йыйып, уларҙы ҡабул итеү пункттарына тапшырып та аҡса эшләй. Земфира VIII класта уҡ сәнғәт мәктәбенә эшкә урынлаша, ярты ставкаға бейеү түңәрәген алып бара. Пионервожатый, комсорг кеүек эштәр ҙә уға йөкмәтелә. Әүҙем тормош алып барыуы менән бер рәттән, ҡыҙ уҡыу алдынғыһы ла була, мәктәпте көмөш миҙалға тамамлай.\nРәдиф Зарипов иһә Салауат районының Малаяҙ ауылында Рәлиф ағай менән Сәриә апайҙың ғаиләһендә баш бала булып донъяға килә. 18 генә йәшлек әсә кеше тәү осорҙа балалар психологияһын аңлап та бөтөрмәй кеүек. Етмәһә, малай йөрәк кәмселеге (порок сердца) менән яфалана, табиптар йәш ғаиләне борсоуға һалып, уға бер нисә генә йыллыҡ ғүмер юрай. Ике тапҡыр операция яһарға юллама бирәләр. Шулай ҙа әсәй йөрәге һиҙгер була бит, балаһының йүнәлеүенә өмөт итеп, бысаҡ аҫтына һалыуҙан баш тарта.\nМалайға биш йәш тулған йылда ғаилә малсылыҡ буйынса эшләр өсөн Нәсибаш ауылына, дөрөҫөрәге, уның янындағы бәләкәй утарға күсә. Сабыйға иреклек һәм иркенлек бирелә. Әммә Рәдиф бер аҙ йомоҡ, аҙ һүҙле булыуына ҡарамаҫтан, тырышып уҡый. Хәйер, һәр һүҙен уйлап, төплө итеп һөйләү ир-егеттәрҙең күркәм сифаты ла бит. Тәбиғәт ҡосағында ауыр сир ҙә яйлап юҡҡа сыға. Йыш ҡына яңғыҙ ҡалып уйланырға яратыу ҙа, күңеленең матурлыҡҡа тартылыуы ла тәбиғәттә үҫеү һөҙөмтәһелер. Биш йылдан Зариповтар ғаиләһе кире Малаяҙға күсеп ҡайта. Рәдифтең ҡартатаһына оҡшап моңло йырлауын белгән уҡытыусылар уны мәктәптә үткән концерттарҙа, төрлө сараларҙа сығыш яһарға саҡыра башлай. Үҙе лә һиҙмәҫтән сәхнәгә ғашиҡ булған егет IX класты тамамлағас Өфө сәнғәт училищеһының вокал бүлегенә уҡырға инә. 2000 йылдар башында киң популярлыҡ яулаған “Гәлсәр һандуғас” проектында үҙен һынап ҡарарға теләгән Рәдиф телеүҙәк ишектәрен асып инеү менән үҙенең ғүмерлек юлдашын осрата. Ул ваҡытта инде Өфө дәүләт сәнғәт институтының – театр, Башҡорт дәүләт университетының журналистика факультеттарын тамамлап өлгөргән Зимфираның ең һыҙғанып эшләп йөрөгән сағы. Тәү осорҙа эш менән үҙенә ғашиҡ егеттең иғтибарын да тоймай йөрөй ул. Хеҙмәттәштәренең: “Ошо Рәдиф һинән күҙен дә алмай бит!” – тигән һүҙенән һуң ғына йырсыға ир-егет булараҡ ҡараш ташлай. Етди холоҡло, оҙон буйлы, талантлы, аҙ һүҙле егет менән яҡындан аралаша башлағас, уның хыялында йөрөткән тормош иптәше образына яҡын булыуын аңлай.\nМөхәббәт уттарында янған йәштәр эште оҙаҡҡа һуҙмай, 2005 йылдың декабрь айында никах уҡытып бергә йәшәй башлай. Ике ғаиләлә ике төрлө тәрбиә алған ике кешегә берегеп китеү еңелдән булмай, әлбиттә. Әммә йәш ғаиләне мөхәббәт хистәренән тыш йыр сәнғәтенә, сәхнәгә һөйөү берләштерә. Яҡты хыялдар ҙа, киләсәккә өмөттәр ҙә бер булғанда бер-береңә өйрәнеү ҙә еңел бит ул.\nНиндәй бәхет атай-әсәй булыу!\n– Миңә ике йәш тулғанда – Урал ҡустым, ете йәшемдә һылыуым Гүзәл тыуҙы. Үҙемде белә-белгәндән бала ҡараным. Туғандарымдан тыш, күрше-күлән дә, уҡытыусылар ҙа, йыраҡ туғандар ҙа ҡайҙалыр китһә, мәшәҡәтле эш менән булышһа, бәләкәй балаларын миңә ҡалдыралар ине. Бала сағым шундай яуаплылыҡ, хәстәр менән үткәнгәме, миндә кейәүгә сығырға, күп итеп балалар үҫтерергә тигән теләк булманы, – ти Земфира ул йылдарҙы иҫләп. – Сәнғәт институтына уҡырға ингәс, сәхнә тормошо менән йәшәнем. Телевидениела эшләй башлағас, башкөлләй эшкә сумдым. Тормошомда Рәдиф осрамаһа, яңғыҙ ҡартайыр инем, тип әхирәттәремде лә көлдөрөп алам. Һаман да иртәнән кискә тиклем эшләнем, “Гәлсәр һандуғас” проекты киң танылыу яулаған ине, яңынан-яңы программалар төшөрҙөк, байрамға концерттар ҡуйҙыҡ, гастролдәргә сыҡтыҡ. Йәш таланттар эҙләү, уларҙы тамашасылар хөкөмөнә сығарыу ҙа күп ваҡытты ала ине. Рәдифтең дә үҫеүен теләнем, шуға күрә Ҡазан дәүләт мәҙәниәт университетына уҡырға инеүен шатланып ҡабул иттем. Дөрөҫөн әйткәндә, бала табыу тураһында уйланмай инем. Бары тик ҡайһы бер артистар тормошона битараф ҡала алмаған, һәр нәмәнән кәмселек эҙләгән кешеләр генә осрашҡанда: “Нисә йыл йәшәйһегеҙ әле? О-о-о, ике йыл, ә балағыҙ һаман юҡмы?” – тип һорай ине. Ниһайәт, берҙән-бер көндө үҙемдең ауырлы икәнемде белдем. Был яңылыҡты тыныс ҡына ҡабул иттем, быға тиклем нисек эшләгәнмен, шулай дауам иттем. Бер уйлап ҡараһаң, өс баланың береһен дә алдан планлаштырманыҡ. Ҡайһы бер ғаиләләр алдан табиптарға йөрөй, малай йәки ҡыҙ булһын өсөн махсус көндәрҙе билдәләй, хатта ниндәй йондоҙнамә аҫтында тыуыуын да һайлап ҡуя. Ә беҙ уларҙың барыһын да Аллаһы Тәғәләгә тапшырҙыҡ.\nӘ Камиланың (ҡыҙға исемде атаһы һайлай) тыуыуы барлыҡ республика халҡы өсөн оло ваҡиға була. Тамашасыларҙан ҡотлауҙар яуа, йәш әсәй ятҡан палата һәм өйҙәре сәскә гөлләмәләренә тула. Республика президенты Мортаҙа Ғөбәйҙулла улы Рәхимов, песпублика президенты ярҙамсыһы Урал Насыр улы Бакировтар ғаиләне шәхсән ҡотлай, ә “Башҡортостан” дәүләт теле-радио компанияһының генераль директоры Рәмис Рәжәп улы Дәүләтбаев сабыйға тәүге кәрәк-яраҡтарҙы һәм коляска бүләк итә. Былар барыһы ла Земфира менән Рәдифтең башҡорт эстрада сәнғәте өсөн башҡарылған фиҙаҡәр хеҙмәттәре өсөн ихлас рәхмәттәр була.\nЭшенә мөкиббән киткән йәш әсә ҡыҙына ике ай тулыу менән эшкә сыға. Бала бағырға тәүге осор өләсәһе ярҙам итә, үҫә килә үҙе менән эшкә йөрөтә башлай. Шул уҡ йылды Земфира Байбулдина президент ҡарары менән “Башҡортостандың атҡаҙанған артисы” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була. Атай кеше йәш кәләше янына быға тиклем ике аҙна һайын ҡайтып йөрөһә, ҡыҙы тыуыу менән, һағыныуға түҙмәй, уҡыуын ташлап Өфөгә ҡайта. Ижад ғаилә мәшәҡәттәре менән бергә дауам итә. Ҡыҙҙарына өс йәш тулыуға ҡатын үҙенең тағы ла ауырға ҡалыуын һиҙә. Намаҙ уҡыған ғаилә башлығы аборттарға ҡәтғи ҡаршы, үҙе лә бындай аҙымдарҙы хупламай. Ғаиләгә шатлыҡ һәм бәхеттәр өҫтәп ир бала – Нурсолтан тыуа. Өфө янындағы ҡасабанан шәхси йорт алып, иркен итеп донъя көтә башлайҙар. Оҫта ҡуллы, тәүәккәл Рәдиф барлыҡ ремонт эштәрен тиерлек үҙ ҡулдары менән башҡара, ә Земфира ғаилә мәшәҡәттәренә сума. Камила ата-әсәһен тәү осор ҡыҙғанып бер булһа ла, бер аҙҙан ярҙамсыға, яратҡан апайға әйләнә. Дүрт йәше лә тулмаҫ борон үҙенән ҙур мендәрҙәрҙе елләтергә ташый, ҡустыһы илаған саҡта көйләй-көйләй бәүетергә өйрәнә. Нурсолтан иртә һәм тиҙ өлгөрә: дүрт айҙа – ултыра, һигеҙ айҙа атлай башлай. Аллаһы Тәғәлә йәш ғаиләне алда һынауҙар көтөүен белеп, шулай еңеллек биргән, күрәһең.\nҺынауҙарҙан кеше сыныға, ғаилә нығына\nНурсолтанға дүрт ай тулыуға, Земфира үҙенең тағы ла йөклө икәнен белә. Яуланаһы үрҙәр яуланған, дан-дәрәжә етерлек, йәшәргә өй бар, туған-тыумасалар иҫән. Атай-әсәй булыуҙың ниндәй бәхет икәнлеген татып өйрәнгән ғаилә өсөнсө баланы ла артыҡ күрмәй.\n– Барлыҡ медицина күҙәтеүҙәрен үтеп, анализдарҙы ваҡытында биреп барһам да табиптар борсолорлоҡ нәмә тапманы. Бары тик Сафия донъяға килгәндең икенсе көнөнә генә беҙгә уның Даун синдромы менән тыуыуын хәбәр иттеләр. Алдан хәбәрҙар булмағас, беҙ уны ҡот осҡос ваҡиға итеп ҡабул иттек. Кеше бәлә үҙенә килеп төртөлмәһә аңламай бит. Уға тиклем был ауырыу тураһында бөтөнләй белмәй инек. Рәдиф ныҡлап дингә бирелде, ижад итеүҙән туҡтаны. Мин: “Ниндәй гонаһтарым өсөн был яҙа?” – тип, тәүҙә – үҙемде йәлләп, аҙаҡ баламдың киләсәген уйлап туҡтауһыҙ йәш түктем. Ул йылда ниҙәр кисереп, нимәләр күргәнде иҫләүе лә ҡурҡыныс. Бары тик ваҡыт үтеү менән генә, Сафияны яза түгел, ә Аллаһы Тәғәләнең бүләге тип ҡабул иттек. Ауырыуҙың да ҡот осҡос булмауын аңлай башланыҡ. Даун синдромлы балаларға бары тик айырым тәрбиә һәм йылы мөнәсәбәт кенә кәрәк.\nҺынауҙарҙы кемдер лайыҡлы үтә, ә кемдәрҙер, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, баҙап ҡала, рухи яҡтан һына. Тормошта миңә ауырыу балаларын ҡатындарына ҡалдырып киткән ирҙәрҙе лә, эскелек һаҙлығына батҡан ҡатындарҙы ла осратырға тура килде. Матур саҡтарҙа, сәхнә матурлығында, дан-шөһрәттә генә түгел, ауырлыҡтарҙа ла ғаиләләрен, бер-береһенә булған мөхәббәтен һаҡлап ҡалған Рәдиф менән Земфираға һоҡланмай мөмкин түгел. Сафия бит бер йәшкә тиклем, ысынлап та, уларға оло һынау булып тора. Даун ауырыуынан тыш, яңылыш ҡолап аяғын һындыра. Ике ай дауамында гипс һалып, тарттырып ҡуялар (шул сәбәпле ул ике йәшендә генә атлап китә). Оҙаҡ хәрәкәтһеҙ ятыуы ла эҙһеҙ үтмәй: үпкәһе шешә башлай. Тағы ла бронхолары өҙлөгөп, баланың йөрәге туҡтай. Бала өсөн өҙгөләнгән атай-әсәй йөрәге ул саҡтарҙа ниҙәр кисереүен, моғайын, таш йөрәктәр генә аңлай алмайҙыр.\nХәйер, донъяның төрлө кешеләре бар. Баланың Даун синдромлы икәнен хәбәр иткәс тә, әсә кеше янына шәфҡәт туташы килеп “кәңәш” бирә: “Һиңә бит эшләргә кәрәк, ҡалдыр ҙа кит. Күптәр шулай итә. Махсус интернаттар бар, шунда ла тапшырырға була. Ауырыу балаң булыуына кеше әллә нимә тип әйтер...” Земфираның тауышында асыу ҙа, ҡәтғилек тә яңғырай: “Мин баламдан баш тартырға йыйынмайым. Ниндәй генә булһа ла ул миңә ҡәҙерле! Ә кеше һүҙенә килгәндә, улар ауырыу баланы ҡараһаң да, ташлап китһәң дә буласаҡ”. Башҡаса уға ундай тәҡдимдәр, кәңәштәр менән килеүсе булмай. Әммә биш йыл дауамында ул йыш ҡына таныштарынан да, таныш булмаған кешеләрҙән дә: “Ике балаң бар ине бит, ниңә таптың инде?” – тигән һорау ишетергә тура килә. Был осраҡта ул аҡланған кеүек яуап биреп тороуҙы артыҡ тип һанай.\n– Сафия ныҡлап ауырый башлағас, тормош туҡтағандай булды. Уның ғүмере өсөн янып-көйөүҙәр миндә күңел төпкөлөндә сығыр-сыҡмаҫ ҡына ятҡан әсәлек хистәрен тулыһынса уятты. Элекке эш өсөн, эфир өсөн борсолоуҙар, ҡайғырыуҙар, етәкселәр менән һүҙгә килешеп илауҙар – былар барыһы ла сүп икәнлеген аңланым. Мин ҡасандыр сәхнәгә сыҡһын, танылыу яулаһын тип көс һалған йырсыларҙың береһе лә ауыр саҡта хәл белешеп шылтыратманы, дауаханаға килмәне. Киреһенсә: “Мине шул-шул саҡта рәнйеткәйне, балаһы ауырыу булып тыуҙы!”– тип үсәп йөрөүселәр булды. Шул саҡта аңланым: был тормошта ғаиләңдән, балаларыңдан яҡын бер кем дә юҡ икән. Башҡалар өсөн яныу кәрәкмәй: изгелектәр онотола. Эш тә ауыр саҡта ярҙам ҡулы һуҙа алмай. Бары тик эргәңдә ышаныслы тормош иптәшең, аңлаған туғандар, бәхетле балалар булһын. Аллаһы Тәғәләнең һынауҙарынан һуң минең ғаилә ҡиммәттәрем бөтөнләй үҙгәрҙе, тормошҡа икенсе күҙҙәр менән бағам, – ти күп һынауҙар аша үткән, сыныҡҡан әсәй кеше.\nБыл йортта бәхет үҙе йәшәй\nБөгөн Сафияға биш йәш. Йырларға, бейергә ярата, көйҙәге ритмдарҙы яҡшы тоя, тауышы ла сағыу. Тағы ла ул яҡын кешеләренә ҡарата үтә ярҙамсыл. Әсәһе өй йыйыштыра башлаһа, тиҙ генә диван япмаларын рәтләргә тотона, туҙан һөртә башлай. Һауыт-һаба йыуышырға теләй ҙә, Камила апаһы әлегә рөхсәт итмәй, эҫе һыуға бешеп ҡуймаһын, тип борсола. Ҡунаҡтар килһә, тәүҙә өндәшмәй генә һынап ала, оҡшатһа инде алдыңдан төшмәүе лә бар. Аралашыуға ихлас, илгәҙәк бала, яратмау мөмкин түгел.\n– Оҙаҡ ҡына кәңәшләшкәндән һуң, ябай балалар баҡсаһына биреп ҡарарға будыҡ. Даун синдромлы балалар тиҫтерҙәренән 3-4 йәшкә ҡалыша. Кемдер физик яҡтан, кемдер аҡыл кимәле буйынса. Йыш ҡына ундай балалар ДЦП йәки йөрәк өйәнәге менән тыуа. Аллаға шөкөр, Камила уларҙан азат, һәр ваҡыт хәрәкәттә, ике минут та тик ултыра белмәй, хәтере шәп, шаярырға ярата. Тиҙ арала тәрбиәселәрҙе лә, тиҫтерҙәрен дә үҙенә ҡаратып алды. Төркөмдөң “йондоҙо” тиҙәр уны. Ауырыуын ауыр телмәре аша ғына аңларға була: “дубовый язык” тигән термин бар, теле ҙурыраҡ булыу сәбәпле, бала ауыр һөйләшә. Әле беҙ уны аҙнаһына ике тапҡыр логопедҡа йөрөтә башланыҡ, артикуляцион массаж менән шөғөлләнгән белгес таптыҡ, – тип Сафияның үҙенсәлектәре тураһында һөйләй Рәдиф. – Ғөмүмән, беҙ уның ауырыуына баҫым яһамаҫҡа тырышабыҙ. Мөмкин тиклем үҙен башҡалар кеүек тойһон. Һуңлап атлай башлағанғамы, гел генә күтәрергә һорай ине. Яйлап баш тартам, арыһа ял итеп алырға мөмкинлек бирәм. Апаһына йәки ағаһына ялыу менән килһә лә, тәүҙә бәхәс нимәнән тыуғанын белешәм. Ғәйеп үҙендә булһа, әрләнеп тә ала. Былар барыһы ла үҙен кәм итеп тоймаһын өсөн башҡарыла.\nТаланттан талант тыуа, тигәндәй, балаларҙың өсәүһендә лә актерлыҡ һәләте бар. Камила сәхнә артында үҫкән бала, йырсылар менән аралашҡан. Шуғалырмы, эстрада тураһында күп белә, үҙенсәлекле фекер йөрөтә. Әҙәбиәт дәрестәрен ярата, матур һөйләй. Киләсәктә кино төшөрөргә хыяллана, әлегә ул ҡустыһы һәм һылыуы ҡатнашлығында роликтар эшләй. Тағы ла ул Сәриә өләсәһе кеүек бешеренергә ярата. 11 йәштә генә булыуына ҡарамаҫтан, ҡоймаҡ та ҡоя, омлет та әҙерләй, салаттар яһай, телеңде йоторлоҡ итеп ҡабаҡ ҡура. Әҙерләгән ризыҡтарын ул ресторандағы кеүек итеп биҙәп, табынға зауыҡлы итеп бирә. Магазинға сыҡҡан һайын ата-әсәһенән матур һауыт-һаба, салфеткалар алдыра.\nНурсолтан атаһы менән мәсеткә йөрөй, дин менән ныҡлы ҡыҙыҡһына. Хатта күптән түгел үҙенә Йософ тигән пәйғәмбәр исеме ҡуштырған. Бик күп доғаларҙы яттан белә, намаҙ тәртиптәрен дә өйрәгән. Шулай уҡ көрәш секцияһында шөғөлләнә, футбол уйнарға ярата. Етди һәм тыныс бала, киләсәктә сит телдәрҙе ныҡлап өйрәнергә һәм сәйәхәт итергә хыяллана.\nЗемфира үҙенең ире менән ғорурланыуын йәшермәй:\n– Рәдифтә мин иң ихтирам иткән сифат – балаларға матур мөнәсәбәте. Ваҡыты булһа, мәктәп йыйылыштарына йөрөй, һәр бер балаға хәрефтәрҙе, һандарҙы үҙе өйрәтте. Ял көндәрендә өйҙә булһа, мотлаҡ ауылға алып ҡайтырға тырыша, бик булмаһа ҡаланан ситкә йәки паркка алып сығып, ығы-зығыларҙан ял иттерә. Ә өйҙә булмаһа ул ике сәғәт һайын шылтыратып хәлдәрен белешә. Артыҡ иркәләтеп китһә, мин талапсан булып күренергә тырышам. Камила һуңғы мәлдәрҙә йыш ҡына серҙәре менән бүлешә башланы, ҡыҙ баланың әсәйгә тартылыуы көслө була бит. Миңә яңыраҡ ҙур аҡсалы, вазифалы, әммә ижадтан йыраҡ эш тәҡдим иттеләр. Рәдиф менән кәңәшләшкәндән һуң баш тарттым. Сөнки көнө-төнө эшкә күмелеп, ғаиләне икенсе планға күсергем килмәй. Минең өсөн хәҙер балаларым мөһим. Икенсенән, сәхнәнән дә айырылырға иҫәп юҡ. Әйткәндәй, һуңғы арала ауырлы ҡатындар күрһәм аҡ көнләшеү менән көнләшеп китәм, һөймәлекле сабыйҙарҙы яратҡым килә башлай. Әллә 45 йәшем тулыуға дүртенсеһен табырғамы икән, тип Рәдифкә уйынлы-ысынлы хәбәр ҙә һөйләй башланым.\nРәдиф менән Земфираның тормош ҡиммәттәре үҙгәрһә лә, сәхнәгә мөхәббәттәре кәмемәгән. Йыл аша “Гәлсәр һандуғас” проекты зәңгәр экрандарға сыға, ике йыл рәттән Рәдиф Зарипов үҙенең концерты менән республика буйлап гастролдәргә сыға. Тағы ла мөхәббәтле тормош ҡорған ғаилә кешеләрҙең ғүмер байрамдарын биҙәй: туйҙар, юбилейҙар алып бара.\nБына шундай тулы тормош менән йәшәй Земфира Байбулдина менән Рәдиф Зариповтың күп балалы, бәхетле ғаиләһе. Берҙәм дә, татыу ҙа, бер-береһенә таяныс та, шул уҡ ваҡытта һәр береһенең яратҡан шөғөлөнә, айырым ҡыҙыҡһыныуына ла ваҡыт ҡала. Һынауҙарҙан сынығып, ҡанат нығытып, алға ынтылып йәшәй белә улар. Хушлашҡанда үҙҙәре кеүек ауыр хәлгә ҡалған ғаиләләргә кәңәштәрен дә еткерҙе ғаилә пары:\n– Ауырыу баланан, ғөмүмән, ауырыуҙан кәмһенергә, оялырға ярамай. Юғалып ҡалмаҫҡа, мөмкин тиклем тиҙерәк үҙеңде ҡулға алырға кәрәк. Үҙ-үҙеңде йәлләп илап ултырыу проблеманы хәл итмәй, шуның өсөн һине яратҡан, ярҙам итергә теләгән позитив кешеләр менән генә аралашырға. Интернет селтәрендә, махсус әҙәбиәттә мәғлүмәт күп, уҡырға, өйрәнергә иренмәһәң, һәр һорауға яуап табыла. Сабыр итһәң ауырлыҡтар яйлап үтә. Беҙ ҙә бер йылдай аңҡы-тиңке булып йөрөгәндән һуң, ҡәҙимге тормошҡа ҡайтырға көс таптыҡ. Ул саҡтар ҡурҡыныс төш кеүек иҫкә төшә. Иң ҙур хата – беҙ Сафия һәм үҙебеҙ тураһында хәсрәттәр менән оло балаларҙы иғтибарһыҙ ҡалдыра яҙҙыҡ. Аллаһы Тәғәлә был һынауҙарҙы бер кемгә лә бирмәһен, биргәндәрҙе сабырлыҡтан айырмаһын, тип теләйбеҙ.


Кемдә – нимә, ә Һабырҙа – мюзикл!\nТеатр йылы - 2019\n21 Февраль 2019, 19:00\nБөтәбеҙгә лә мәғлүм булыуынса, 2019 йыл Рәсәйҙә Театр йылы тип иғлан ителде. Мәҙәниәттең йөрәге, милләттең рухи терәге һаналған театр темаһы бер быйыл ғына көн үҙәгенә сыҡмай, әлбиттә. Театр сәнғәтен үҫтереүгә йүнәлтелгән исемле йыл профессиональ кимәлдәге генә түгел, үҙешмәкәр кимәлдәге йәки халыҡ театрҙары өсөн дә өр-яңы мөмкинселектәр, ижади офоҡтар асыр тигән өмөттә ҡалабыҙ. Иң мөһиме, боҙ урынынан ҡуҙғалды, был йүнәлештә маҡсатлы эш башланды. Баш ҡалабыҙ театрҙарында ғына премьералар осоро тип уйламағыҙ һеҙ, беҙҙең район ауылдарында ла төрлө жанрҙарҙағы бынамын тигән әҫәрҙәр сәхнәләштерелә. Һабыр ауылы мәҙәниәт һәм ял үҙәгендә уңышлы ғына эшләп килгән ижади түңәрәктә шөғөлләнеүселәр, мәҫәлән, үҙ тамашасыларын хатта мюзикл ҡуйып ҡыуандырған.\nМузыка, театр сәнғәтенең бер төрө булараҡ, мюзиклда актерҙар уйыны ла, йыр-бейеүҙәр ҙә бергә ҡушылған. Һабыр үҙешмәкәрҙәре был юлы сюжет нигеҙе итеп барыбыҙға ла бик яҡшы таныш, бала саҡтан яратып тыңлаған “Йомро-йомро йомғағым” башҡорт халыҡ әкиәтен һайлаған. Шуныһы айырым иғтибарға лайыҡ, халыҡҡа ул яңыртылып, йәғни заманлаштырылып тәҡдим ителә. Быныһы инде – Һабыр һәүәҫкәрҙәренең күп яҡлы ижади эҙләнеүенең һөҙөмтәһе. Мәҫәлән, үгәй әсәйҙең ҡыҙына хас эске насар сифаттар мюзиклда уның тышҡы ҡиәфәтендә лә сағыла, спектаклде ҡуйыусылар уны гот итеп күрәләр. Ә бына урмандағы әбейҙең бүләге лә үҙенсәлекле – алтын-көмөш тулы һандыҡ урынына ул ҡыҙҙарға егет “бүләк” итә. Бына ошондайыраҡ бик ҡыҙыҡлы ижади табыштар менән байыта үҙ әҫәрен ҡуйыусылар.\nӘммә, нисек кенә булмаһын, һәр заманда ла үҙ ҡиммәттәрен юғалтмаған изгелек һәм миһырбанлыҡ, мәрхәмәтлелек һәм итәғәтлелек кеүек мәңгелек темалар бик матур итеп асып һалынды. Ғөмүмән, тамашасылар билдәләүенсә, илар ерендә – илап, көлөр ерендә – көлөп, әкиәт геройҙарының кисерештәрен үҙҙәре аша үткәреп, ысын мәғәнәһендә ижади ләззәт ала улар. Ошонан да юғарыраҡ баһа буламы икән артист кешегә?!\nРолдәрҙе башҡарыусылар тураһында һүҙ сыҡҡас, уларҙы исемләп атама-һаҡ, дөрөҫ булмаҫ. “Йомро-йомро йомғағым” мюзиклында төп ролдәрҙе Гөлнара Сөләймәнова (үгәй ҡыҙ Гөлбикә), Әлиә Бағышаева (үгәй әсәй), Гөлфиә Таһирова (үгәй әсәйҙең ҡыҙы), Гөлдәр Таһирова (урмандағы әбей), йырсылар, бейеүселәр Зилә Теүәлбаева, Гөлдәр Ишемғолова, Рәзилә Таһирова, Гөлйемеш Туҡтамышева, юлбаҫарҙар – “Ләйсән” балалар баҡсаһы коллективы, һунарсы, көтөүсе Юлдаш Мырҙабаев, әкиәтсе әбей Гөлназ Мырҙабаева, егет булып уйнаусылар Азамат Туҡтамышев һәм Ғәлим Ишемғолов башҡарҙы. Бына ниндәй ҙур ижади коллектив тупланған бында, афарин!\n– Махсус белемле режиссерыбыҙ булмаһа ла, үҙебеҙ рәссам да, декоратор ҙа, музыкаль биҙәүсе лә ролен башҡарҙыҡ. Репертуарҙы ла бергәләп һайланыҡ, актерҙарыбыҙ менән фекер алышып, уларҙың йәшен, буй-һынын, холоҡ-фиғелен күҙ уңында тотоп, ролдәрҙе бүлештек, – тип һөйләй Һабыр мәҙәниәт һәм ял үҙәгенең художество етәксеһе Гөлйемеш Туҡтамышева. Әйткәндәй, Һабыр һәүәҫкәрҙәренең бындай мюзиклдар ҡуйыуҙа ижади тәжрибәһе күптән бар инде. Ике йыл элек улар “Золушка” әкиәте буйынса театрлаштырылған тамаша күрһәткәйнеләр. Ул ваҡытта хатта итәкле ҡупшы бал күлдәктәрен дә үҙҙәре тегеп кейгәйне Һабыр оҫтабикәләре!\nБыйылғы мюзиклдарын сәхнә оҫталары Һабырҙа һәм күрше Сәләх\nауылында ҡуйған. Ижади уңыштарынан дәрт-илһам алған һабырҙар Йомағужа ауылына ла йыйына икән. Дөйөм алғанда, быйылғы Театр йылына пландары бихисап уларҙың. Бына әле урам-урам булып спектаклдәр ҡуйыу идеяһы менән янып йөрөгән саҡтары. Тимәк, күңел төпкөлөндәге хыялдарын тормошҡа ашырып, ябай тамашасыны артист итеп сәхнәгә алып сыҡҡан Һабыр ижади түңәрәгенең яңынан-яңы спектаклдәре тураһында ишетәсәкбеҙ әле!


Һаҡлыҡ банкы «Башнефть» компанияһына нефть поставкалау буйынса 54 миллиард һумға гарантиялар бирәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nҺаҡлыҡ банкы «Башнефть» компанияһына нефть поставкалау буйынса 54 миллиард һумға гарантиялар бирәсәк\n10:34, 23 января 2015 Иҡтисад\n«Башнефть» Һаҡлыҡ банкы менән нефть поставкалау буйынса 54 миллиард һумға гарантиялар биреү тураһында килеште. Килешеүгә 21 ғинуарҙа ҡул ҡуйылды, тиелә нефть компанияһы материалдарында.\nНефть поставкалау тураһында ентекле килешеү күрһәтелмәгән.\n«Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте — Башҡортостандың яғыулыҡ-энергетика комплексы предприятиелары базаһында барлыҡҡа килгән нефть компанияһы. Рәсәйҙең 20-нән ашыу төбәгендә һәм сит илдәрҙә эшмәкәрлек алып бара. Декабрь башында «Система» акционерҙар финанс корпорацияһы милкенән Рәсәй Федерацияһы милкенә күсте.\nТеги: башнефть,килешеүҙәр,һаҡлыҡ банкы,нефть


Өфө клубының йәш футболсылары быйылғы миҙгелде тамамланы\nҺуңғы турҙа Сергей Томаров дружинаһы үҙ майҙанында Ҡазандың «Рубин»ын ҡабул итте.\nКүрше республика вәкилдәре уйынды әүҙем башланы. Һөҙөмтәлә улар шундай уҡ иҫәпте асыуға өлгәште. Яҡташтарыбыҙ беренсе тайм уртаһында ғына һөжүмгә күсте һәм ҡағиҙәне боҙған өсөн дәғүәселәр ҡапҡаһына пенальти тәғәйенләнде. Бындай мөмкинлекте Дмитрий Голубов оҫта файҙаланды. Әммә тәнәфестән һуң өҫтөнлөк тулыһынса ҡунаҡтар яғында булды. Улар осрашыу аҙағына тиклем тағы ла ике туп индерҙе. Шулай итеп «Рубин» командаһы 3-1 иҫәбе менән еңеү яуланы. Өфө клубының йәш футболсылары миҙгелде 15-се баҫҡыста тамамланы. Ә шәмбе төп командалар Саранск ҡалаһында осраша. Уйын Башҡортостан юлдаш каналында көндөҙгө сәғәт дүртенсе яртыла башлана.


Башҡортостанда йыл башынан эштән бушатылған һәр икенсе кеше эшкә урынлашҡан // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда йыл башынан эштән бушатылған һәр икенсе кеше эшкә урынлашҡан\n18:03, 6 августа 2015 Иҡтисад\nӨФӨ, 2015 йыл, 6 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.\nБашҡортостанда яҡынса 18 мең хеҙмәткәргә эшенән бушатылыу хәүефе янай. Яҡын арала шуларҙың ете меңе эшһеҙ ҡалыуы ихтимал. Республика Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, тулы көн эшләмәгән һәм административ ялда булыусылар хәүеф төркөмөнә инә.\nРеспублика Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, әлеге мәлдә төбәктә эшһеҙҙәр һаны 25 меңдән ашыу тәшкил итә һәм 65 кешегә кәмегән. 29 июлдән 4 авгусҡа тиклем эштән китеүселәрҙең һаны 243 кешегә артҡан — 11329-ҙан 11572 хеҙмәткәргә тиклем. Шуларҙың 5459-ы эшкә урынлашҡан, 3764-е мәшғүллек үҙәктәренә мөрәжәғәт иткән, 729-ы ҡартлыҡ буйынса хаҡлы ялға ебәрелгән.\nТеги: хеҙмәт баҙары,эшһеҙлек,бр хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы


Главная > Новости > Apple представила нову версію iPhone 4\nул. Бурмистенко ул. Столетова ул. Черновицкая ул. Говорова Маршала пл. Космонавтов ул. Ползунова ул. Воздвиженская ул. Метрологическая ул. Симиренко ул. Палладина Академика ул. Ватутина ул. Сковороды Григория ул. Перемоги ул. Медицинская ул. Петровская ул. Ясногородская ул. Циолковского ул. Руставели Шота ул. Ижевская ул. Скляренко Семена ул. Боровиковского ул. Каштановая ул. Кучера Василия ул. Зеленогорская ул. Саксаганского


Китап алһаң ҡулыңа – нур һибелер юлыңа\n30 Апрель 2019, 17:28\nГүзәл Башҡортостаныбыҙҙың оло юбилейына һәм Театр йылына арнап район китапханаһында “Китап уҡыусы ғаилә” исемле конкурс уҙғарылды. Шуныһы ҡыуаныслы, бәйгелә күберәк йәш ғаиләләр ҡатнашты.\nАуылдарҙан килгән һәр ғаилә башҡорт милли аш-һыуынан, ҡул эштәренән торған күргәҙмә ойошторҙо. Асҡарҙан Хисмәтовтар – ҡурсаҡтар, ә Һамарҙан килгән Мөхәмәтшиндар эш ҡоралдары, уйынсыҡтар ҙа эшләп килтергәйне. Райондың иң төпкөл ауылдарының береһе булған Хәмиттән Мөлөковтар ғаиләһе ойошторған күргәҙмә иң байы, күркәме булғандыр, моғайын. Аш-һыуҙың, үҙҙәре теккән милли кейемдәрҙең күп төрлө булыуы шунда уҡ күҙгә ташланды.\nБәйгелә барлығы ун ике ғаилә ҡатнашты. Тәүге турҙа конкурста ҡатнашыусылар үҙҙәре менән таныштырҙы. Һәр команданың исеме, девизы күңелгә ятышлы шиғри формала булыуы менән иғтибарҙы йәлеп итте. Мәҫәлән, Һамарҙан килгән Мөхәмәтшиндар ғаиләһенең исеме “Китап – тоғро дуҫыбыҙ” булһа, девизы – “Ҡулыма алһам китап, күңелем булыр бик шат”. Балалары Илсур, Нурзилә, Асия ла сығыш яһаны. Рауилдан Ғибәҙәтовтар, Асҡарҙан Хисмәтовтар, Салауаттан биш бала тәрбиәләгән Ғөбәйҙуллиндарҙың сығыштары ла бай йөкмәткеле булды. Иҙәш Ҡусҡарынан килгән Шәриповтар үҙҙәренә исемде “Нурлы ғаилә” тип алған, девиздары ла шуға ярашлы шиғри формала: “Китап алһаң ҡулыңа, нур һибелер юлыңа”.\nБөтә ғаиләләрҙең дә сығышын, әлбиттә, балалар биҙәне. Атауҙынан биш бала тәрбиәләгән Ғәббәсовтар ғаиләһенән Максим Новиков менән Полина Скурлаева Мостай Кәримдең “Россиянмын” һәм “Ҡайын япрағы тураһында” шиғырҙарын саф башҡорт телендә һөйләп ишеттерҙе, Салауат ауылынан Ғөбәйҙуллиндар ҙа күмәкләп Башҡортостан тураһында йыр башҡарҙы, шиғыр ҙа һөйләне. Был ғаиләлә лә биш бала тәрбиәләнә. Хәмиттән килгән Мөлөковтарҙың Әнфисә исемле ҡыҙҙары матбуғатҡа әүҙем яҙышҡаны өсөн “Аманат” журналының йәш хәбәрсе исемен алған, бокс буйынса Башҡортостан чемпионы исеменә лә лайыҡ булған.\nБәйгенең икенсе өлөшөндә һәр ғаилә үҙҙәре уҡыған әҙәби әҫәрҙән өҙөк сәхнәләштереп күрһәтте. Әйткәндәй, күптәре арҙаҡлы шағирыбыҙ М. Кәримдең “Беҙҙең өйҙөң йәме”, “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”, “Өс таған” һәм “Әлфиә хикәйәләре”н һайлаған.\nШуныһы ҡыуаныслы: Үтәгәндән Ялмырҙиндар, Рауилдан Ғибәҙәтовтар, Әбделмәмбәттән Ҡарасбаевтарҙың сәхнә күренештәрендә балалар ғына сығыш яһаны. Үтәгән уҡыусылары Шайморат Заһитов менән Раян Ялмырҙиндар Әсғәт менән Кендек ролдәрен ысын артистарҙан бер ҙә кәм башҡарманы. Асҡарҙан Батталовтар ғаиләһе Хужа Насретдин мәҙәктәрен, ә Сиҙәм ҡасабаһынан Низамовтар Кәбир Аҡбашевтың “Һипкелле ҡыҙ” әҫәрен сәхнәләштереп күрһәтте. Уларҙың сығыштарын да тамашасылар алҡыштар менән оҙатты. Башҡорт әҙәбиәте, Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте буйынса бәйгене алып барыусы Айгөл Тоҡомбәтова әҙерләгән викторина һорауҙарына яуап биреү буйынса ла ғаиләләр араһында белемле, ғилемле кешеләрҙең күп булыуы асыҡланды. Сиҙәмдән Низамовтар, Асҡарҙан Хисмәтовтарҙы, Әбделмәмбәттән Ҡарасбаевтар менән Байымдан Мәхмүтовтарҙы тап ана шундайҙар рәтенә индерергә була.\nБәйгелә Үтәгән ауылынан Ялмырҙиндар ғаиләһе – Гран-при, Хәмиттән Мөлөковтар, Асҡарҙан Хисмәтовтар менән Һамарҙан Мөхәмәтшиндарҙың сығыштары беренсе һәм икенсе урындар менән билдәләнде. Өсөнсө урынға Ғәббәсовтар, Низамовтар, Батталовтар сыҡты. Ҡалған ғаиләләрҙең сығышын да билдәләп үттеләр. Еңеүселәрҙең барыһына ла ҡиммәтле бүләктәр менән дипломдар тапшырылды.


«Ҡатынымдың майикмәге уңмаһа, мине халыҡ белмәҫ тә ине!»\n25 Апрель , 15:00\nйәғни Ябай ауыл егете Илсур Ильясов нисек блогер булып киткән?\nХәтерегеҙҙәлер, бер ирҙең тәмләп-тәмләп, ауыҙ һыуын ҡороторлоҡ итеп майикмәк ашағанын һүрәтләгән видеояҙма социаль селтәрҙәр буйлап йәшен тиҙлегендә таралды. Кемдер был ирҙе маҡтаны, икенсе берәүҙәр битәрләне. Әйткәндәй, был видеояҙманы беҙ ҙә ҡыҙыҡ күреп, халыҡтың фекерен белге килеп, “Йәшлек” гәзите сайтына ҡуйҙыҡ. Комментарийҙарҙың төрлөһө булды. Артабан да Илсур төшөргән ҡыҙыҡлы видеороликтарҙы сайтта биреүҙе дауам иттек.\nХатта “Майикмәк” һуңғы арала киң билдәлелек яулаған, ҡатын-ҡыҙҙарҙың тормошон пародиялаған һәм “Сәләм бөтәгеҙгә лә!” тип һәр таңды ҡаршылаған “Башкирская домохозяйка” Миләүшә Шәйхисламованы уҙып киткәндәй тойолдо. Шул ваҡытта ошо ике блогер араһында төркөмөбөҙҙә “Иғтибар! Иң популяр башҡорт блогерын һайлайыҡ!” исемле үҙенсәлекле ярыш ойошторҙоҡ. Уйыбыҙ аҡланды. “Майикмәк” (Илсур Ильясов) конкурс ойошторолған көндө үк алға сығып, ярайһы ғына тауыш йыйҙы. Ә “Башҡорт хужабикәһе”, итәғәтлелек күрһәтепме, тырыш егеткә рәхимле булыу өсөнмө, әллә тауыш йыйыуҙа күпкә артта ҡалғанын һиҙепме, йыйылған тауыштарын Илсурға биреүҙәрен һорап, хат яҙҙы.\nБлогерҙар араһында иғлан иткән конкурс шарттары буйынса беҙ еңеүсе хаҡында гәзитебеҙ биттәрендә мәҡәлә баҫтырырға тейеш инек. Һәм, оҙаҡ та көттөрмәй, беҙҙең бәхеткә, Өфөнән күп саҡрым алыҫлыҡта, Баймаҡ районының Темәс ауылында донъя көтөүсе Илсур Ильясов ҡатыны Гөлназ менән үҙе Өфөгә килде һәм беҙҙең менән дә осрашты. Әйткәндәй, Өфөгә уларҙы “МС Баш” – Заһит Ҡунафин алып килә. Йырсы ҡунаҡтарының юлын тулыһынса түләй, йоҡлар өсөн ҡуртымға фатир ала һәм үҙенең концертына саҡыра. Баш ҡалаға тәүгә килеүсе ҡунаҡтарға билдәле урындар буйлап сәйәхәт тә ойоштора.\nмине халыҡ белмәҫ ине!”\n“Өфө уттары” клубы... Шау-шыу... Бына ашарға ғына түгел, бейергә лә яратыусы, бер йырҙы ла ҡалдырмай өҙҙөрөп бейегән Илсур күренеп ҡалды. Үткән-һүткән һәр кем “Майикмәк” менән фотоға төшөргә ашыға. Уны уратып алған халыҡты йырып, беҙ ҙә үҙ миссиябыҙҙы үтәргә тырыштыҡ. Илсур Ильясовты аулағыраҡ ергә алып барып, үҙебеҙҙе ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға күмдек. Тәүге һорауыбыҙ: “Нисек видео төшөрөргә йөрьәт иттең, был блогерлыҡ, билдәлелек яулау менән бәйле инеме?”.\n– Юҡ. Мин, видеояҙмам таралыр, тип бөтөнләй уйламағайным. Былай ғына, күңел өсөн төшөрөлгән видео ул. Иртән тороуыма ҡатыным уңдырып майикмәк бешереп ҡуйған. Ашап туйғыһыҙ. Белеүегеҙсә, мин ауыл халҡына утын ярырға, пилорама эшселәренә ярҙам итергә йөрөйөм. Хатта унда эшкә барырға онотоп, өйөлөп торған икмәкте ашаным. Шул ваҡытта, мине һәр ваҡыт тәмле итеп һыйлаған ҡатынымдың да күңеле булһын тип, видеоға төшөрҙөм. Төшөргән яҙмамды ҡатыным туғандарға һалған, шулай таралып китте инде. Бөгөн мин танылыу яулағанмын икән, был – ҡатынымдың көсө, ярҙамы. Уның майикмәге уңмаһа, бөгөнгө көндә мин ошонда, һеҙҙең менән әңгәмәләшеп тора ла алмаҫ инем, донъяла барлығымды бер кем дә белмәҫ ине (көлә).\n“Донъяға бер генә\nкилгәнбеҙ, рухи зәғиф\nбулмайыҡ, һәр көнгә\nДонъяның тәмен, ҡәҙерен белеп йәшәгән егет үҙенә күптәрҙе ылыҡтыра. Ул бер ҡасан да зарланмай. Эйе, яҙмыш уны ниндәй генә һынауҙар менән һынамай. Шулай ҙа Илсур һынып ҡалмай, һәр нәмәнән йәм табып, һәр атҡан таңға ҡыуанып, һәр кемгә изге теләктәр теләп йәшәүен дауам итә.\n– Яҙмыштан уҙмыш юҡ инде: мин – икенсе төркөм инвалидымын. Әсәйем ыҙа күреп йәшәгән, миңә йөклө булған саҡта ла тыныс тормош күрмәгән. Шуға ла миңә тыуғандан алып мөһөр һуғылған, зәғифмен. Бәләкәй саҡта, 4 йәшемдә ҡәҙерле кешем баҡыйлыҡҡа күсте. Өләсәйем Сәүҙә менән олатайым Марс Ғәлиндар тәрбиәһендә үҫтем. Коррекцион мәктәптә белем алдым.\nШулай ҙа әлеге тормошома зарланмайым. Етемлектә, ауырлыҡтар күреп үҫһәм дә, булғанына ҡәнәғәтмен. Ә бит ике ҡулы, аяҡтары теүәл, иҫән-һау тыуғандар ҙа эсеп, насар ғәҙәткә ылығып йөрөй. Шулай уҡ рухи зәғифтәрҙе күреп, хайран ҡалам. Был донъяға беҙ бер генә килгәнбеҙ һәм уны лайыҡлы үтергә тейешбеҙҙер, тип уйлайым. Тормош бит ул шундай йәмле. Һәр атҡан таңыма Хоҙайыма рәхмәт әйтәм. Байлыҡ артынан да ҡыумайым, һәүетемсә генә йәшәйем.\nБының өсөн бары тик\nуларға табан ышаныслы\nаҙымдар яһарға кәрәк...”\nБер нисә йыл элек Илсурҙың өйө янып китеп, урамда тороп ҡала. Шулай ҙа егетте ауылдаштары ярҙамһыҙ ҡалдырмай.\nҺаулығы буйынса мөмкинлеге сикләнгән булыуға ҡарамаҫтан, Илсур бүлеп түләү шарты менән бура ала, ҡул аҫтындағы йә ташлап ҡуйылған иҫке материалдарҙан яңынан йорт күтәрә башлай. Иргә урындағы йүнселдәр, ҡатыны Гөлназдың туғандары ярҙам итә. Илсурҙың хыялы – киләсәктә тиҙерәк йортон төҙөп бөтөп, кәләше менән күсеп сығыу һәм улын алып ҡайтыу.\n– Бер нәмәһеҙ урамда тороп ҡалғанда ауылдаштарым оло ярҙам күрһәтте. Шәһиҙә Халиҡова, хәҙер мәрхүмә инде, үҙенең аласығын биреп ҡуйҙы. Шунда инеп йоҡлап, инәйҙә тамаҡ туйҙырып йөрөнөм. Тәүҙә бер аҙ шунда йәшәнем, һуңынан Әлфирә инәй Ғәзизова үҙенә һыйындырҙы. Был изге йәнле инәй ҙә мәрхүм булып ҡалды. Мин уға мең рәхмәтлемен. Әйткәндәй, янғын булған йортто һатып алғансы ла уның йортонда көн иткәйнем. Тап ошо оло йөрәкле инәй мине тормош ауырлыҡтарына бирешмәҫкә, “йәшел йылан” менән дә дуҫ булмаҫҡа өйрәтте. Уның йортонда көн итеп, уның ашын ашап йәшәһәм дә, бер тин дә аҡса һораманы. Әлфирә инәйҙең ярҙамы менән тәүге йортомдо һатып алдым. Унда янғын сыҡҡандан һуң да ошо инәйгә барып ауҙым. Уның Әлфиә, Фәниә, Зөлфиә исемле ҡыҙҙары һәм улдары Әғләм, Әғзәм хәҙер миңә үҙ туғандарым кеүек яҡын. Әле булһа ла уларҙың ярҙамын тойоп йәшәйем. Бөгөнгө көндә кәләшем Гөлназ менән Елена һәм Ғамир Зиянбирҙиндарҙың йортонда көн итәбеҙ. Был ғаилә лә мине үҙ улдары кеүек ҡабул итте. Ғамир ағай атайымды алмаштырҙы, тиһәм дә хата булмаҫ. Ул миңә атайҙарса төплө кәңәш биреүсе лә, яңы башланғыстарыма ҡанат ҡуйыусы ла. Алға ҡуйған маҡсаттарыма ирешергә кәләшем Гөлназдың ата-әсәһе (Сәкинә һәм Мөрит Ҡолһариндар), туғандары ла булышлыҡ итә. Ошо хәтлем яҡындарым-ярҙамсыларым булыуы күңелгә дәрт өҫтәй.\nБерҙәм көс менән төҙөлөп ятҡан яңы йортобоҙға йәйгелеккә күсергә ине иҫәп. Әйткәндәй, йортто туйлауға яратҡан йырсым Иҙел Нурғәлинды саҡырмаҡсымын. Шулай уҡ тәүге ҡатынымдан булған улымды ла алып ҡайтып, ҡунаҡ итергә уйлайым. Үҙем атай-әсәй йылыһын күрмәгәс, баламды был изге тойғонан мәхрүм итергә минең хаҡым юҡ. Ошо хаҡта торһам да, ятһам да уйланам.\nТағы бер хыялым: йортобоҙға күскәс, күпләп мал тотоу, ҡош-ҡорт үрсетеү. Ауылда йәшәгәс, уларһыҙ булмай. Бәлки, фермерлыҡ менән дә шөғөлләнермен әле.\nТик бына бер нәмә күңелде ҡыра, яңы йортҡа сығырмын... Әммә унда әҙме-күпме йәшәп өлгөрһәм ярар ине – мин бит инвалид, сәләмәтлегем сикле. Хоҙай миңә ошо бәхетте насип итһен инде!\nИлсур уйҙар донъяһына сумып, бер аҙ тын ҡалды, ә һуңынан мәрхәмәтле егет йәнә ауылдаштарына, төҙөлөш материалдары менән ярҙам иткән йүнселдәргә рәхмәттәрен яуҙырыуҙы дауам итте. Итмәҫлекме ни, яңыраҡ уға Сибай эшҡыуарҙары кирбес, ишек-тәҙрәләр, мунсаға тимер мейес бүләк иткән, ә Темәстең үҙендә эшләп килгән пилорамалар хужалары таҡта-бүрәнә, таш сығарыу цехы йүнселе нигеҙ таштарын алып барған.\nӨфөгә ҡунаҡҡа килгәс тә уны яҡташтары ташламаны. Билдәле эшҡыуар, меценат Илсур Нәбиуллин Өфө буйлап алып йөрөнө.\nИлсур Ильясов-“Майикмәк” менән әңгәмәнән һуң уның һаулыҡ мөмкинлеге генә сикле, ә эске күңеле матур булыуына йәнә инандым.\nМайҙа йөҙгән, байлығына сыҙамаған, рәхәт тормоштан шашҡан, ҡоторған көнсөл кешеләр өсөн ябайлыҡтың асыҡ өлгөһө ул. Беҙ был ерҙә беребеҙ ҙә мәңге түгел икәнебеҙҙе онотмаһаҡ ине.\nӘ ихласлығы, бер ҡатлылығы менән башҡаларҙан айырылып торған егеткә уңыштар теләйек. Хоҙай һине ярҙамынан ташламаһын, һәр ваҡыт шулай миһырбанлы, оло йөрәкле кеше булып ҡал!\nГөлнара СОЛТАНОВА әңгәмәләште.


Республикала инвалид бала тәрбиәләгән ғаиләләргә ерҙе рәсмиләштереү ябайлаштырыла\n1 Февраль 2021, 17:55\nБашҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары тәүге уҡыуҙа инвалид бала тәрбиәләгән ғаиләләрҙең ер алыу өсөн документтарын рәсмиләштереүҙе ябайлаштырыу тураһында закон ҡабул итте. Халыҡ һайланыусылары тейешле белешмәләр йыйыуҙы компетентлы органдарға тапшырырға йыйына.\n«Участка алыу өсөн инвалидлыҡ тураһында документтарҙы ата-әсәләр үҙҙәре йыйырға тейеш. Аңлашыла, был ваҡыт, көс һәм аҡса талап итә. Даими иғтибарға һәм тәрбиәгә мохтаж инвалид бала ҡараған кешеләрҙән быны талап итеү дөрөҫ түгел. Бюрократик ҡатмарлыҡтарға бәйле граждандарға участка алыу ҡыйынлаша», — тип иҫәпләй Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы рәйесе Константин Толкачев.\nБашҡортостан парламенты спикеры билдәләүенсә, ер биргән органдарға, ведомство-ара үҙ-ара эш итеү барышында, документтар йыйыу тиҙерәк һәм еңелерәк, шуға күрә был участканы рәсмиләштереүҙе тиҙләтергә тейеш.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЙЫЛАН ИТЕ АШАҒАН... - 2021 - Мәҡәләләр\nЙЫЛАН ИТЕ АШАҒАН...\nЭлек беҙҙең өйгә олораҡ кешеләр килһә, сәй артында ниндәйҙер ҡыҙыҡлы ла, серле лә, ғәжәп тә хәл-ваҡиғалар тураһында һөйләшеп ултырырҙар ине. Һүҙ йәйләүҙәге тормош, ниндәйҙер билдәһеҙ йәнлектәр, күҙгә күренмәгән көслө йән эйәһе, уға: "Беҙ һиңә зыян килтермәйбеҙ, һин дә беҙгә теймә", - тип ялбарыуҙары тураһында барыр ине. Һуңынан: "Донъя - даръя, уның төбө юҡ, осона ла сыға алмаҫһың", - тип фекерҙәрен ослап ҡуйыр булдылар. Ул күҙгә күренмәгән йән эйәһен төрлөсә итеп күҙ алдына килтереп ҡарап, ҡурҡышымдан шым ғына берәйһенең эргәһенә һыйына торғайным. Эйе, донъя ғәжәп матур ҙа, серле ул. Әҙәм балалары берәй ваҡыт уның серҙәренә төшөнөп бөтә алырмы икән? Бөгөн һүҙем "Бәйғәмбәрҙәр тарихы" китабында, Изге Ҡөрьәнебеҙҙә лә телгә алынған йән эйәләре - йыландар, улар тураһында йыйған хәтирәләр хаҡында булыр.\nБөрйән районында йәшәгән һеңлем Ҡотлобаева Көнһылыу Зәки ҡыҙы үҙенең йыландар тураһындағы хәтирәләре, мәрхүмә өләсәһе Хөснитдинова Хәкимә Хәйрулла ҡыҙының иҫтәлектәре менән уртаҡлаша: 2-3 йәштәр булғандыр. Стенаға һул ҡырымды ҡуйып, урындыҡта уйнап ултырам. Урындыҡ менән стена араһында бураҙна һымаҡ ҡалдырылған урын була торғайны. Балаҫ ҡаплап торғанлыҡтан, эсе күренмәй. Уйнауымдан туҡтамай ғына, нишләптер, шул бураҙнаға ҡулымды тыҡтым. Ә унда ниндәйҙер һалҡын, шыма, йомшаҡ, әммә тығыҙ һәм һығылмалы әйбер ята ине. Бирелеп китеп уйнағанмындыр, сөнки нимә икән, тип ҡарамайым. Ҡулым менән тегене баҫҡылайым, бармаҡтарым еткәнсә ҡыҫып тотам да ебәрәм. Бер мәл теге һалҡын әйбер ҡулым аҫтында шыуа башланы. Нимә икән тип ҡараһам, бураҙнаның буйынан-буйына һуҙылып, йылан шыуыша ине. Әсе тауыш менән "йылан" тип аҡырып, ни арала урындыҡтан һикереп төшкәнмендер, тышта йөрөгән өләсәйем атылып килеп инде .Туҡтап та тормайынса, аштауға йомолоп, ҡатыҡ һоҫоп алды ла мөйөшкә инеп барған йылан артына һипте. "Йылан артынан аҡ һибеп ҡалырға кәрәк", - тигән һүҙен мәрхүм булғанынса доға урынына ҡабатланы. Беҙ туҙбаш йыландар мыжғып торған урында йәшәнек. Уларҙың үҙ тормошо, беҙҙең үҙебеҙҙеке. Әммә сикте улар ҡуя ине. Ниңәлер беҙҙең аласыҡты, ундағы һыу багын ныҡ яраттылар. Таң менән, ҡараңғылы-яҡтылы, иң беренсе һыу алыр кәрәк бит инде. Ә унда йыуандан йыуан йылан бер ҡапҡас булып уралып ята. Иң тәүҙә уны шунан төшөрөргә кәрәк, ә ул ашыҡмай. Тәүҙә башын ҡалҡытып, ынтыла биреп телен күрһәтә. Шунан ғына кәүҙәһе үҙ яйы менән, бәҫен төшөрмәй генә, мөйөшкә ҡарай аға башлай.\nИкенсе яратҡан урындары ҡашығаяҡ һаҡланған шкаф. Шкафтың ишеген нисек асаларҙыр, әммә уртала өйөлөп ҡуйылған сыняҡтарҙы ҡосаҡлап, тағын береһе ята... Көн эсендә лә аласыҡ һил ҡалдымы, береһе инеп ята ине. Һарай артындағы өйөлгән тиреҫ - туҙбаштарҙың төп төйәге. Бала-сағаларынан алып йыуандарына тиклем шунда ҡайнаша. Ә шул аласыҡҡа ингәндәре гелән йыуандан йыуандары ине. Был үҙенә күрә өҫтөнлөк инеме икән инде уларҙа? Өләсәйемдең йыландар артынан ҡатыҡ һибеп ҡалыуының үҙ тарихы бар. Тол ҡатындар колхоздың иң ныҡ тотонолған хеҙмәтселәре булған, шуға ла сәңгелдәктән төшөү менән донъя көтөү әсәйем елкәһенә төшкән. Шулай бер ваҡыт әсәйем һыйыр һауырға инәйем тиһә, һарай ишеген иңләп йыуан йылан аҫылынып торған. Әсәйемде һанға һуҡмағанмы, торған еренән китмәгән. Ахыры әсәйем ярҙамға күрше малайҙы саҡыра. Уныһы күп уйлап тормай, теге йыланды туҡмап үлтерә. Әммә таң атыуға һарай көл-күмергә әйләнгән була. Малдарҙан өйҙәге быҙау менән һарыҡ бәрәстәре генә тороп ҡала. "Һарыҡтарҙың эстәре ярылып ята ине, бысаҡһыҙ үлгәс, ите харам бит инде. Шулай булһа ла ас ғаиләләр шул һарыҡтарҙы алып киттеләр", - тип һөйләне өләсәйем. Был хәл ил хужалары бик иҫкә алғыһы килмәгән 1933-1934 аслыҡ йылында була.\nЙыланға бәйле хәтирәләре күп ине өләсәйемдең. Уларҙың олатайым ҡайҙандыр алып ҡайтҡан ҡыҙыл йылан мөгөҙө булған. Ул аҙыҡ-түлек һаҡланған айырым келәттә ятҡан.\nГраждандар һуғышы мәлендә аҡтар килһә лә, ҡыҙылдар килһә лә, командирҙарының туҡтау урыны беҙҙең өйҙә булған, сөнки торған еребеҙ ауыл уртаһында, тау битләүендә. Ауылдың ике осо ла күҙ алдында ғына күренеп торған. Ауылдың ҡулдан-ҡулға күскән бер мәлендә ҡыҙылдар төн буйы ауылды ҡотороноп талап сыҡҡан. "Ә ҡыҙылдар аҡтарҙан да әсемәгерәк ине", - тип һөйләр ине өләсәйем. Үҙҙәренә ҡағылһалар, тип, олатай мендәр аҫтына бысаҡ һалып ятҡан. Таңға ҡыҙылдар юҡ булған. Әммә өләсәйемдәрҙең келәтен талап киткәндәр. Шунда теге йылан мөгөҙө лә юҡҡа сыҡҡан. Ул мөгөҙҙө кемебеҙ генә күпме генә эҙләп ҡарамағандыр инде, сөнки өләсәйем шул мөгөҙ менән донъябыҙҙың ҡото-бәрәкәте китте, тип уфтаныр ине. Йыландар ояһы һәм уларҙың батшаһы аҡ йылан тураһында өләсәйем һөйләгәндәрҙән тағын бер иҫтәлек. Һүҙмә-һүҙ бәйән итә алмаһам да, шул саҡта күҙ алдыма килтергәнемде яҙам (кем нимә һөйләһә лә, һәр саҡ шул ваҡиғаны күҙ алдыма килтереп хәтерләй торған һәләтем бар). "Ҡап-ҡара күүүүп йыландар уралышып мыжғып яталар. Уртаһында башында тажы булған аҡ йылан сурайып ултырғанын үҙем күрҙем", - тип һөйләне өләсәйем. Ауылдаштар уны туғры, тура, ғәҙел кеше тип хөрмәт итте.\nБеҙҙең ултырған урын - Аратау бите, ә уның өҫтөндә яҫы түбәһе бар. Һуғышҡа тиклем был тау тоташ урман булған. Түбәнән сылтырап шишмә ағып ятҡан. Ҡыҫҡаһы, йыландар йәшәр өсөн хөрриәт урын инде. Ә олатайым йәйҙәрен таңғы намаҙҙы шул түбәлә уҡыған. Бер намаҙ уҡығанында сәждәлә ултырған көйө йоҡо баҫҡан. Шунда ныҡ ҡына һыу эскеһе килеп киткән. Эсәм тигәнендә генә күҙен асһа, алдында ауыҙына инергә әҙер генә торған ҡара йыланды күргән. Олатайым доға уҡый һалып, йыландың үҙен арбап өлгөргән.\nЭлек сабынлыҡтар етмәй ине, шуға атайым июль аҙағында ҡурсаулыҡтан ялан һорап алыр булды. Шулай итеп, Ҡобағышта бесән эшләйбеҙ. Икенсе класта ғына уҡыйым, шулай ҙа бесән йыйырға алып йөрөйҙәр. Һаҙматыраҡ ер инеме икән, йыландары мыжғып тора, ә үләне хәтәр бейек инде. Бакуйҙары минең бейеклектә була ла ҡуя. Бакуй аҫты тулы теге йыландар ята. Өҫтәренә баҫмаҫ өсөн, йыйылмаған бакуй аша ырғып сығам. Сабынлыҡ алыҫ булғас, бесәнде ятып эшләйбеҙ. Иртәнге һыуһында бесән сабалар, йыя торғанына ысыҡ кипкәс кенә тотонабыҙ, шуға ололар бесән сапҡанда мин ҡыуышта йоҡлап ҡалам. Бер шулай йоҡомдан кемдер ҡапыл һөйрәп торғоҙҙо.Ҡараһам, Зөһрә апайым. "Саҡ өлгөрҙөм", - ти. Ни йомош менәндер ҡыуышҡа килһә, минең ауыҙ асылған, ә алдымда йылан торған. Ниндәйҙер секундта апайым мине тартып алып өлгөргән. Тағын бер тарих: ауылдан берәү аҡ йыланды үлтергән. Өләсәйем һөйләүенсә, бындай осраҡта йыландар үс алмай ҡалмай. Ул кешенең урманда дегет ҡайнатыу баҙы булған. Ул шунда ҡыуыш ҡороп ятып, дегет ҡыуған. Ғәҙәттә, айыу килмәһен өсөн ҡыуыш алдында кистән үк таңға ҡәҙәр янырлыҡ итеп сей ҡайындан усаҡ эшләйҙәр. Был кеше усаҡ алдында ултырғанда, янына ят һалдат килгән. Күҙ асып йомған арала һалдат атын дегет баҙына тыҡҡан. Ҡото алыныуҙан аҡылдан яҙып, ул кеше аҡыра-аҡыра ауылға ҡайтып кергән. Туғандары ярҙам һорап, олатайымдың атаһына килгән. Ә ул өс йәшенән һуҡыр ҡалған, әммә көслө дини белеме булған суфый, ҡөръән-хәфиз һәм табип булған. Теге кешене лә дауалап һауыҡтырған. Әммә ирҙең сире ваҡыт-ваҡыт ҡабатланып алған.\nБеҙ үҙебеҙ күрмәгән донъя барлығын аңлайбыҙ. Әммә күргәненебеҙҙе аңлата алмаһаҡ, мистика тиеүҙән уҙа алмайбыҙ. Бәйән итеүсеһе лә мейеһе шылған, аҡылы теүәл булмағаныраҡ итеп ҡабул ителә. Элек һыуҙы йылғанан ташый инек. Эсергә тигәнен иртә менән, һыу таҙа саҡта алып ҡалабыҙ. Йылға алыҫ ҡына, һыу ҙа күп кәрәк. Эштән йәм табыр өсөнмө, һыуҙы тирә-яҡты байҡай-байҡай, йырлай-йырлай өтә баҫып ташыйым. Аяҡ аҫтына ҡарау бөтөнләй юҡ. Шулай бер китеп барһам, йырым ҡапыл ғына туҡтаны, ә уң аяғым күтәрелгән ергә төшмәне лә ҡуйҙы. Шул һында торған килеш аяҡ аҫтына ҡараһам, шаҡ ҡаттым. Тапҡыр ғына ҡара йылан үтеп бара ине... Нимә туҡтатты икән мине, әле булһа ла аңламайым. Апаруҡ бала-саға Аҫҡарһаҡ йылғаһы Нөгөшкә ҡойған әрәмәлә муйыл йыя инек. Муйыл башында ултырған күрше малайы ҡапыл "Йылан" тип ҡысҡырып ебәрҙе. Ҡараһаҡ, ул ултырған муйылдың олонона уралып ҡара йылан тора ине. Олораҡтар таяҡтар менән ҡурҡытып, һуҡҡылап, теге йыланды ергә төшөрҙөләр ҙә асыҡ урынға ҡыуып сығарҙылар. Кем башлағандыр инде, күмәкләп уратып алдыҡ та тегене таш менән сәпләргә тотондоҡ. Ул түңәрәк тирәләп сығырға тырышып, уңлы ла, һуллы ла борғоланды. Сыға алмаҫын аңлағастыр инде, ҡапыл уртаға күсте. Күҙ менән ҡаш араһында йомарланып төрөлдө, ҡойроғона таянып өҫкә башы менән күтәрелде лә ырғырға ынтылғанында ғына барыбыҙ ҙа кем ҡайҙа һибелдек, табандар ғына ялтыраны. Бына инде, йылан тимә, йылан аҡылы...\nЙылан ите менән дауаланған ауырыу тураһында ла күп ишетергә тура килде. Бала сағымда яңаҡтары тишек оло кешеләрҙе күреп, ғәжәпләнеп ҡарап торғанымды хәтерләйем. Яңаҡтары, муйындары тишелеп, шайыҡтары, эрендәре ағып йөрөгән кешеләрҙе халыҡ "ул ыйыҡ йәки ҡылауыр булған", тип әйтер ине. Әсәйем дә үҙенең бер яҡын ғына ағай тейеш кешеһе тураһында: "Ыйыҡ ине ул, ни хәтлем уҡымышлы зат булһа ла, етешһеҙлегенән ныҡ кәмһенеп, үҙенә лайыҡлы ғына кәләш ала алманы, бер һәпрә генә ҡыҙға өйләнде лә ҡуйҙы" , - тип әсенеп һөйләнгәнен хәтерләйем. "Ыйыҡ", "ҡылауыр" һүҙҙәрен һүҙлектәрҙән эҙләп ҡараным, ләкин был ауырыуға мәғәнәләре тап килеп кенә торғандарын тапманым. Башҡорт теленең һүҙлегендә "Ыйыҡ - аттың мундаһын, түшен ҡамыт, ыңғырсаҡ, эйәр һуҡҡандан боҙолоп, аҙған шешек" тиелә. Һүҙлектә ҡылауыр - балалар ауырыуы, тип яҙылһа ла, ололар ҙа был ауырыуҙан яфаланған бит. Элек ҡарт өләсәйем Аллабирҙина Нәсиха Хөснитдин ҡыҙының ыйыҡтан кешеләрҙе шәбәйткәнен ишеткәнем булды. Ғәмһеҙлектер инде, нисек тәрбиәләгәнен яҙып алып ҡалыу башҡа ла кермәгән. Хәҙерге заманда медицина көслө, шөкөр, ундай ауырыулы кешеләрҙе күргәнебеҙ юҡ, ләкин донъя - ҡуласа, әйләнә лә бер баҫа, тиҙәр. Аллам һаҡлаһын.\nНиндәйҙер ауырлыҡтарға ҡаршы тороп, ҡыйыу аҙым эшләгән кеше тураһында "Йәне теләгән - йылан ите ашаған", тип әйтерҙәр ине. Күрәләтә бер кем дә йылан ите ашап ултырмай инде ул. Шулай ҙа кем белә, бәлки, кәрәге тейер, тип элек ҡылауырҙы, ыйыҡты, ауырыу кешенең үҙенә белгертмәй генә, нисек итеп йылан ите ашатып дауалауҙары тураһында оло кешеләрҙән һорашып яҙып алдым.\nУчалы районы Яңы Байрамғол ауылы Иҙелбаева Рауза апай Харрас ҡыҙы һөйләгәндәрҙән: Ауылыбыҙҙа оҫта балыҡсы Таип бабай менән бәләкәй генә кәүҙәле, сос ҡына Мәүлиха әбей Лоҡмановтар йәшәне. Әбей ҙә, бабай ҙа бик егәрле, ярҙамсыл, кешелекле заттарҙан булдылар. Мәүлиха әбей биҙрә-биҙрә талҡан эшләр, күп итеп муйыл, көртмәле йыйып, кешеләргә таратыр ине. Ағай-энеләренең улы Йосопов Әсғәт ыйыҡ ауырыуы менән ҡаңғырҙы, муйынынан гел эрен ағып тора торғайны. Үҙе аяуһыҙ эшсән, етеҙ кеше булды Әсғәт. Мәүлиха әбей уға белгертмәй генә йылан тотоп алып, тиреһен һыҙырып, итен бешереп ашатҡан, һурпаһын эсергән. Беҙ Әсғәт шәбәйерме икән, юҡмы икән, тип, ситтән генә шым-шым ғына күҙәтә торғайныҡ. Аллаһҡа шөкөр, арыуланды бит, яра урыны әҙ генә ҡыҙарып торҙо. Шәбәйгәс, кәләш алып бирҙеләр.\nЯңы Байрамғол ауылынан Шаһизатова Ғәкифә апай һөйләгәндәрҙән: Сығышым менән Сораман ауылынанмын. Элек әбейҙәр бик шәп ине шул. Атай-әсәйҙәребеҙ, ауырып китһәк, бер ҙә икеләнеп тормай, тиҙ генә уларға мөрәжәғәт итә һалырҙар ине. Беҙҙән ике-өс өй аша ғына бәләкәй генә кәүҙәле сатан Әсмә әбей йәшәне. Көндәшле ине. Әсмә әбейҙең дә, көндәшенең дә балалары күп булды. Нисек булһа ла, был ике көндәш ҡатын бик татыу йәшәнеләр. Әсмә әбей беҙҙе, ваҡ балаларҙы эйәртеп, емешкә лә йөрөттө. Үҙе мут ҡына ине.\n- Әсмә сатан, ни һатаң?\n- Энә менән беҙ һатам.\nЭнә менән беҙ һатмаһам,\nТүшәмгә төкөрөп тик ятам, - тип көлөп, үҙе тураһында һамаҡлар ине.\nҠулы бик ипле булды, ҡот ҡоя, йөрәк һылай торғайны. Беҙҙең аранан күрше Һибәтулла ағай ыйыҡ менән яфаланды. Ыйыҡ - күберәк эйәк аҫтына, муйынға сыға торған эренле шешек инде ул. Әсмә әбейҙең улы ла шул ауырыуҙан ыҙа сикте. Әбейебеҙ урманға барып, миңһеҙ (бер ниндәй ҙә биҙәге булмаған ҡара йыланды миңһеҙ йылан тигәндәр) ҡап- ҡара йыланды тотоп алып, тиреһен һыҙырып, бешереп, һиҙҙермәй генә малайҙарға ашатҡан, һурпаһын эсергән. Малайҙарҙың яралары бөтәште, ҡоп-ҡоро булып, урыны әҙ генә ҡыҙарып бирсәйеп ҡалды. Башҡаса муйындарынан эрендәре ағып йөрөмәне.\nКүмәк бала-сағалар еләккә барғанбыҙ. Ғабдуллин Нафиҡ ағайҙың аяғын йылан тешләне. Әбейҙәр аяғының тешләнгән еренән юғарыраҡ һығып бәйләнеләр ҙә яраһына ҡатыҡ һөрттөләр. "Шоңҡар" тигән этте саҡырып килтерҙеләр ҙә яраны ялаттылар. Ул эт әле лә күҙ алдымда тора. Ағайыбыҙҙың аяғы шешмәне, бәйен систе лә йөрөнө лә китте.\n- Ә бына һеҙҙең яҡтарҙа йылан артынан һөт йәки ҡатыҡ һибеп ҡалыу йолаһы булманымы? - тип һораным Ғакифә апайҙан.\n- Юҡ, йылан осраһа, һин беҙгә дуҫ түгел - дошманһың, тип сыбыҡ йәки үлән булһа ла ырғытып ҡалығыҙ, тип өйрәтерҙәр ине ололар. Әйткәндәй, һыйырҙың ағы ла тылсымға эйә бит ул.\n1950 йыл ине. Сораманда ҙур янғын булды, бер ыңғайҙан ете өй янды. Һис юғында Фәсих ағайҙың өйө янмаһын, тип, стенаһына йән яҡлап кейеҙҙе ҡатыҡҡа буяп ҡағып ҡуйҙылар. Уның өйө янманы.\nХоҙайым үҙе һаҡлаһын.\nҺары йылан саҡһа, саҡһын,\nҠара йылан саҡмаһын, - тип һамаҡлай торғайны ололар.\nБер сирек, йәки сиректән ашыуыраҡ оҙонлоҡта һары йыландар була. Һуҡһаң, сырт- сырт итеп өҙөлөп тора. Уны оса, ағасҡа ҡаҙала ла тишеп инә, өҙгөләнгән кәүҙәһен килеп ялғап алып китә, тип әйтә торғандар ине бабайҙар. Йылан иҫ киткес ғәжәп тә, серле лә йән эйәһе бит ул. Үҙе үлһә лә, ҡойроғо үлмәй. Ағыуын ҡойроғонда ҡалдыра, үҙем күргәнем бар, һары төҫтә була. Тағы ла йылан мөгөҙөн һалып китә. Кем йылан мөгөҙөн табып ала, шул кешенең донъяһына эркелеп байлыҡ ағылып килә. Фәриҙә еңгә тауыҡ ояһынан йылан мөгөҙөн табып алыуы тураһында һөйләгәйне. "Донъябыҙға бол кереп торҙо. Заемдарым отто, етеш кенә йәшәп киттек. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, көшөлөгөмдән мөгөҙөмдө урланылар. Урлаған кеше лә байып китте", - тине.\nУчалы районы Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол ауылынан Мирсәйетова Нәсимә Хәйретдин ҡыҙының һөйләгәндәренән: Мин мулла Мирсәйетов Хәкимйән Мирсәйет улының килене булам. Ул бик кешелекле, изгелексән, ярҙамсыл кеше ине. Ҡайным бер туған һеңлеһенең улын, минең иремде, үҙ балаһылай күреп, матур тәрбиә биреп үҫтергән. Ул иҫ киткес тәрән белемле, көслө мулла ине. Элек ауылдарҙа врачтар булманы бит. Кешеләр һәр ваҡыт ярҙам һорап, ҡайныма килерҙәр ине. Йөклө сағымда ла, былай ваҡытта ла, кеше килһә, ҡайным: "Сарпыу һуғылып ҡуйыр, - тип, мине сығарып ебәрер ине. Ул кешеләрҙе үләндәр менән дауаланы, сынаяҡҡа доғалар яҙып эсерер, бетеү яҙып бирер, үткәрмә ясин аша үткәрер ине.\nБер ваҡыт игеҙәк ҡыҙҙары менән бер ҡатын килде. Ҡыҙҙарҙың береһенең муйынына ыйыҡ сыҡҡан ине. Муйынынан эрен ағып тора. Ҡайным ҡараны ла: "Был ауырыуҙы йылан ите ашатып ҡына дауалап була. Ҡыҙыңа олатай ҡунаҡҡа саҡырҙы, тип әйтерһең", - тине. Ҡайным урмандан йылан эҙләп килтереп, ҡыҙға итен бешереп ашатты. Ҡыҙ һауығып китте. Игеҙәк ҡыҙҙарҙың тормошо матур булды. Арттарынан матур-матур балалар ҡалдырып, һикһәнде тултырып, мәңгелеккә күстеләр. Юлай Моратов тигән ир аҫылы ауылыбыҙҙа бөтә яҡҡа йәм биреп, нур сәсеп торған мәсет төҙөттө. Мәсетебеҙ ҡайнымдың исемен, Хәкимйән мулла исемен йөрөтә...\nҮткән ғүмер иҫкән ел кеүек кенә, тигән боронғолар. Йәшәйештең ҡануны шулай: һәр быуын кешеләре үҙе йәшәгән дәүерҙе иңендә алып китеп тора. Дәүер менән бергә боронғолоҡ, хәтер, тарих китә; заманалар үҙгәреп, аң, донъяға ҡараш үҙгәрә. Ваҡытында иғтибар итмәү арҡаһында күпме мөһим әйберҙәр, боронғолар аҡылы онотола бара.\nИҫ китмәле: йыланды эҙләп табырға, тапҡас та тотоп алырға кәрәк бит әле. Арбап саҡырып килтерҙеләрме икән ни, тип аптырайым. Күҙе ауыртҡан кешеләрҙе лә, йыланды һауытҡа һалып ҡайнатып, шуның быуына тотоп шәбәйткәндәре тураһында элек яҙғайным. Хәҙерге заманда йыландарҙы арбап килтерә алған кешеләр тураһында ишеткәнем дә, күргәнем дә юҡ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ата-бабаларҙан ҡалған был ғилемде алып ҡала алмағанбыҙ, юғалтҡанбыҙ. Бала саҡта: "Борон башҡорт наҙан булған", - тип, тылҡып, мейегә һеңдерергә тырыштылар. Йондоҙҙарға ҡарап, йылдың нисек килерен билдәләгән, тәбиғәт менән килешеп йәшәгән, һәр ауырыуҙың име бар икәнен белгән, көнсығыш әҙәбиәтен һыу кеүек эскән, бар белемен быуындан-быуынға тапшыра барған халыҡ наҙан була торғаны бармы инде! Ни хәтлем күпте белһәләр ҙә, мин-минләнеп ҡупайып, маҡтанып йөрөмәне шул бабайҙар, инәйҙәр. Улар: "Балам, һиңә сауап эҙләп килдем, бына шул эште эшләп өйрән әле, ошо доғаны отоп алып ҡал әле", - тип әйтерҙәр ине. Ныҡ зирәк, һиҙгер, белемле кешеләр тураһында: "Ете ҡат ер аҫтында йылан көйшәгәнен дә белә", - тигән мәҡәл күпте күргән, күпте белгән, изге күңелле, сабыр холоҡло, итәғәтле инәйҙәребеҙ, бабайҙарыбыҙ хаҡында әйтелгән ул. Ололар аҡылын, халыҡ медицинаһы тураһындағы мәҡәләләрҙе туплап, ҙур йыйынтыҡ итеп баҫтырып сығарғанда ла шәп булыр ине.\nУчалы районы Ҡәйепҡол ауылы.\nЯҙылған: 20.08.21 | Ҡаралған: 915


Йәшәүгә ынтылыш » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Йәшәүгә ынтылыш\nЯнғында фажиғәле һәләк булған кешелекле һәм кеселекле коллегабыҙ Әлмира Кәримованың илле бер көн комала ятҡан 25 йәшлек ҡыҙы Динара, иҫенә килеп, һауығыуға юл алды\nЙәшәү өсөн көрәшкән йәш ҡатын өлөшөнә ҡот осмалы һынауҙар төшкән: былтыр ноябрь айында олатаһы менән өләсәһе газдан ағыуланып, гүргә инһә, быйыл ғәзиз әсәкәйе менән һөйөклө бәпесе утта һәләк булды – бер йөрәккә күпме ғазаплы, тәрән яра… Үҙе лә саҡ-саҡ үлемдән тороп ҡалған һылыуға хәҙер ныҡлап аяҡҡа баҫыр өсөн беҙҙең дә ярҙам талап ителә.\n– Динараҡай, зинһар, илама, – күҙ йәштәрен үҙем һыпырҙым.– Юғиһә мине лә илатаһың. Ә мин бер башлаһам, туҡтай алмайым, йә һине йөҙҙөргәнсе илар ҙа ҡуйырмын, биллаһи, диваның менән ҡуша ағып китерһең! Бәлки, һин йөҙә лә белмәйһеңдер әле…\nДинара күҙ йәше аша йылмайҙы:\n– Эйе, йөҙә белмәйем.\n– Шулай булғас, әйҙә иламайыҡ. Артыҡ күп илаһаң, әсәйең менән ҡыҙыңдың да йәндәре үҙҙәренә урын тапмай өҙгөләнер… Һиңә, бер нәмәгә ҡарамаҫтан, артабан йәшәргә кәрәк, Динара. Аяғыңа баҫһаң, уларҙың рухы һис шикһеҙ ҡәнәғәт, шат булыр.\nУл күҙҙәремә тултырып ҡарап, һүҙҙәремдең айышына төшөнөргә тырышҡандай, бер мәлгә маңлайын йыйырҙы, шунан әйткәндәрем менән ризалашып, башын ҡаҡты. Шул мәлдә ишектә Иманғол ауыл хакимиәте башлығы Фәнил Бүләков күренде.\n– Фә-нил а-ғай! – йөҙө яҡтырған Динара, саҡ ҡына уйланып ятҡас, йәш шағирҙы фамилияһы менән дә атаны, – Бүләков!\n– Иҫләй әле ул мине, – Фәнил Динара менән ҡуш ҡуллап күреште.\n– Мин бөтәһен дә иҫләйем, – уның йөрәк яраһы тағы яңырҙы, күҙ йәштәре булып һулҡылдап бәреп сыҡты. – Беҙ йоҡлап ята инек, әсәйемдең, Динара, янғын, тигән тауышына уянып киттем. Бүлмә эсенә төтөн тулғайны, бер ни күренмәй, бер-ике аҙым эшләп өлгөрҙөммө-юҡмы, төтөнгә сәсәп, башым әйләнеп, нимәгәлер һөрөнөп йығылдым. Аҙаҡ иҫемде юйғанмын. Бер ваҡыт, аҙашып, теге донъяға барып юлыҡтым. Унда, ысынлап та, тамуҡ та, ожмах та бар… Мәрхүм ҡартатайым, Әнисә апайымдың өлкән улы Дим ағай осраны ла, һин ни эшләп йөрөйһөң бында, һиңә бит әле иртә килергә, һиңә йәшәргә кәрәк, йәһәтерәк кире ҡайт, тине. Уларҙы тыңлап, теге донъянан был донъяға ҡайттым…\nТын юлдары, үпкәһе, тәне ныҡ бешеп (йәмғеһе 80 процент!) илле бер көн буйы реанимацияла комала ятҡан Динара инде терелмәҫ кеүек тойолғайны, әммә йәш ҡатын, бар диагноздарҙы инҡар итеп, уянды. Иҫенә килгәс тә үҙаллы тын ала башлай. Реанимацияла уҡ әсәһенең бер туған һеңлеһе – Әнисәне танып, исеме менән өндәшкәс, барыһы ла хайран ҡала. Сөнки янғын мәлендә бүленгән төрлө ағыулы матдәләр уның бөтә организмын ағыулай, шул иҫәптән мейеһе лә зарарланыу ихтималлығы юғары була.\n– Динара Өфөлә реанимацияла иҫһеҙ ятҡанда, ике тапҡыр янына барып ҡайттым, – тип һөйләй һеңлеһен тәрбиәләгән Әнисә Ғәлимова. – Табиптарҙан хәлен белешәм, йәш кешенең йөрәге ныҡ, шуға аппараттар ярҙамында әле йәшәй, башҡа прогноздар бирә алмайбыҙ, тиҙәр. Йәшерен-батырыны юҡ: эске органдары зарарланып, айҙан ашыу иҫенә килмәгән Динараның әҙәм булырына бер кем дә ышанманы. Әммә өмөтөмдө өҙмәнем, сөнки Динараның атаһы яғынан олатаһы ла, тәне 40 – 50 процент бешеп, дауаханала ятҡан, ул заманда ундай хәлдәге кешеләрҙе ҡотҡара алмай торғайнылар, ләкин һауыҡҡан бит. Тимәк, Динара ла тереләсәк, тип ышандым. Иҫенә килеп, мине танығас, зиһененә зыян килмәгәненә ҡыуандым. Беҙ үҙебеҙҙең яҡтан хәлдән килгәндең барыһын да эшләйбеҙ, инде Динараның үҙенән ҡала – көслө ауыртыуҙы еңеп, даими шөғөлләнһә, һауығыуға бар көсөн һалһа, мотлаҡ аяғына баҫасаҡ.\nӨфөгә йөрөүе алыҫ булғас, тәрбиәгә мохтаж һеңлеһен Әнисә апай Учалыға алып ҡайтты. Дауалауҙы үҙәк ҡала дауаханаһының неврология бүлегендә дауам иттеләр. Әлеге ваҡытта мөғжизә менән тере ҡалған Динара – Әнисә апаһының өйөндә. Апаһы ғына түгел, Жәмил еҙнәһе лә, уларҙың эшкә шәп, өлгөр ҡыҙҙары Илүзә лә, тыумыштан йөрәге сирле Камил да уттан ҡотолған Динара өсөн өлтөрәп тора, тиҙерәк һауыҡһын өсөн бөтә шарттарҙы тыуҙырырға әҙерҙәр.\n«Дауахананан ҡайтҡанда Динара беҙгә таянып, өйгә үҙ аяҡтарында ингәс, рәтләнә былай булғас, тип һөйөндөк», – балдыҙының кескәй генә уңыштары өсөн дә шатланған еҙнәһенә ҡарап Динара йылмайҙы, унан ҡарашын беҙгә күсереп:\n– Әнисә апайыма, еҙнәмә, Илүзә менән Камилға, хәлемде белешеп торған башҡа туғандарға ҙур рәхмәт, әлдә улар бар, – тине. – Миңә ярҙам иткән һәр кемгә рәхмәт!\nХушлашыр саҡта Динара, «Бәйләнештә» сайтына инеп, ҡыҙымдың фотоһын ҡарағыҙ, йәме, ул шундай матур ине, тине лә, тағы йөрәкһеп китте. Бындай ваҡытта йыуатыу һүҙҙәрен табыуы ифрат ҡыйын, шуға үҙен ҡосаҡлап, йөрәк яныуҙарын бүлештек… Йәшәү өсөн көрәшкән йәш ҡатын өлөшөнә ҡот осмалы һынауҙар төшкән: былтыр ноябрь айында олатаһы менән өләсәһе газдан ағыуланып, гүргә инһә, быйыл ғәзиз әсәкәйе менән һөйөклө бәпесе утта һәләк булды – бер йөрәккә күпме ғазаплы, тәрән яра… Үҙе лә саҡ-саҡ үлемдән тороп ҡалған һылыуға хәҙер ныҡлап аяҡҡа баҫыр өсөн беҙҙең дә ярҙам талап ителә.\n– Әлбиттә, кейем-һалым да алырға кәрәк, янғындан ҙур зыян күргән ятаҡ бүлмәһен дә кеше йәшәрлек хәлгә килтереү зарур, ләкин иң тәү сиратта реабилитацияға аҡса талап ителә, – ти акушер булып эшләгән Әнисә Фәрит ҡыҙы. – Эшемдә, Учалы бала табыу йортонда, хәлебеҙҙе белеү менән аҡса йыйҙылар, республикабыҙҙың Журналистар союзы ла ярҙамға килде – ярҙам ҡулы һуҙған кешеләргә рәхмәттән башҡа һүҙ юҡ.\nЙәшәүгә ынтылышы менән барыһына ла өлгө булған Динара өсөн артабан да аҡса йыйыласаҡ. Ошо көслө йәш ҡатынға ярҙам итергә теләүселәр мотлаҡ булыр тип, Әнисә Ғәлимованың «Сбербанк» картаһы реквизиттарын һәм БР Журналистар союзы иҫәбен күрһәтәбеҙ.\nИзгелек ҡылырға ашығайыҡ, дуҫтар!\nӘнисә Фәрит ҡыҙы Ғәлимованың «Сбербанк» картаһы номеры: 4276 8060 1478 5538\nБанк аша күсереүселәргә:\nПолучатель: Галимова Аниса Фаритовна\nСчет получателя: 40817810006498802320\nКод подразделения банка по месту ведения счета карты: 1685980321\nАдрес подразделения банка по месту ведения счета карты: г. Учалы, ул. Ленина, д. 25а\nСығыу ваҡыты 24-07-2015, 15:54 | Ҡаранылар: 1824\nДинара – камиллыҡ өлгөһө!


“Урал батыр”ҙы белгән балала өмөт бар » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » “Урал батыр”ҙы белгән балала өмөт бар\n“Урал батыр”ҙы белгән балала өмөт бар 14.12.2018 // Әҙәбиәт\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы менән Мәғариф министрлығы уңышлы балаларҙы бүләкләү өсөн был көндө осраҡлы һайламаған. Республикала йыл һайын 14 декабрь Башҡорт теле көнө булараҡ билдәләнә. Байрамды бөйөк мәғрифәтсе Мифтахетдин Аҡмулланың тыуған көнөндә үткәреү ҙә символик мәғәнәгә эйә.\nКонгресс-холға йәмғеһе 227 бала һәм үҫмер килгәйне. Улар Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы интернет аша ойошторған әкиәттәр һөйләү, инша яҙыу, тәржемәләр эшләү, видеороликтар һәм плакаттар төшөрөү буйынса еңгән, башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса олимпиадаларҙа ҡатнашып, призлы урындарға лайыҡ булған. Шулай уҡ Мәғариф министрлығы ойошторған саралар еңеүселәре лә бер юлы бүләкләнде.\nТирә-яҡты иғтибарлап ҡараһаң, йөҙҙәре республикала ғына түгел, ә бөтә илгә таныш балалар ҙа күренә. Шундайҙарҙың береһе – Ләйсән Золотарева. Ул былтыр Рәсәй телеканалының “Синяя птица” проектында ҡатнашып, ҙур уңыш ҡаҙанғайны. “Йондоҙсоғобоҙҙо” урап үтә алманыҡ, әлбиттә.\n– Әле бында килеүемдең сәбәбе – йәй көнө уҙған сәсәндәр бәйгеһендә Гран-при яулауым. “Урал батыр” эпосын яттан һөйләнем. Мин уның барлыҡ 4500 юлын да беләм. Шулай уҡ рус телендә лә күп өҙөктәрен ятлағанмын, – тине ҡыҙыҡай.\nУл ошо көндәрҙә Мәскәүҙә Рус география йәмғиәте ғалимдарын бүләкләү тантанаһында ил Президенты Владимир Путин менән оборона министры Сергей Шойгу алдында ла сығыш яһап ҡайтҡан.\n– Владимир Владимирович алдында сығыш яһау бик оҡшаны, ул миңә ҡарап йылмайып ултырҙы, – тип тәьҫораттары менән уртаҡлашып та өлгөрҙө Ләйсән.\nБашҡорт милли кейемендәге тағы ла бер бәләкәй ҡыҙыҡай иғтибарҙан ситтә ҡалманы. Биш йәшлек Өфө ҡыҙы Индира Теүәлбаева баш ҡаланың Затон биҫтәһендә урынлашҡан 18-се балалар баҡсаһына йөрөй, “Һаумы, һаумы, әкиәт!” конкурсында икенсе урын алыуға өлгәшкән.\n– Башҡорт балалар баҡсаһының башҡорт төркөмөндәбеҙ. Тәрбиәсебеҙ Зөбәржәт Солтанованан шул тиклем уңдыҡ. Ихлас күңелдән балаларҙы туған телебеҙгә өйрәтә, улар менән бик төплө шөғөлләнә. Бәләкәй ҡыҙымды ла, йәше еткәс, ошо уҡ тәрбиәсегә бирергә уйлайбыҙ, – тине ҡыҙыҡайҙың әсәһе Гөлгөнә Теүәлбаева.\nӨфөлә йәшәһәләр ҙә, балаларын тик башҡортса һөйләшергә өйрәтә Теүәлбаевтар. Әле “Тамыр” студияһына шөғөлләнергә, “Сәңгелдәк” тапшырыуына йөрөтәләр икән. Артабан уҡырға мотлаҡ башҡорт гимназияһына бирергә әҙерләнәләр. Индира бәйгелә “Ярыҡ ялғаш” әкиәте менән сығыш яһаған.\n– Мин үҙем Ҡыйғы районынан, иптәшем Өфөнөкө. Өйҙә үҙ-ара ла, балалар менән дә тик башҡортса һөйләшәбеҙ. Уҡытыусылар түгелбеҙ, башҡорт теле өлкәһендә лә эшләмәйбеҙ. Бары тик үҙ илебеҙҙең, телебеҙҙең патриоттары, – тип көлә Гөлгөнә.\nБалалар өсөн Конгресс-холдағы сара ҙур бер йыйынға әүерелде. Республикабыҙҙың йәш “йондоҙо”, талантлы йырсы Наҙгөл Отузова, “Мин – башҡорт” йырын башҡарып, күптәрҙе рухландырҙы. Көн дауамында балалар өсөн башҡорт телендә алдынғы уҡытыусылар һәм студенттар интерактив майҙансыҡтарҙа шөғөлләнде. Һәр кем үҙенә оҡшаған тема буйынса интеллектуаль уйында ҡатнашты, тағы ла белемен камиллаштырҙы, йәштәштәре менән танышып аралашты.\nБалаларға бүләктәрен Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты рәйесе Данир Ғәйнуллин, республиканың мәғариф министры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Айбулат Хажин тапшырҙы. Сара матур концерт менән үрелеп барҙы. Күркәм йыйын күңелдә бик матур тойғолар ҡалдырҙы, ысын мәғәнәһендә рухты күтәрҙе.


Владимир Путин хеҙмәттәшлекте нығытыу яҡлы\n1 Июль 2019, 10:00\nВладимир Путин хеҙмәттәшлекте нығытыу яҡлы Ил Президенты “Ҙур егерме” саммиты барышында Р. Эрдоган менән һөйләшеүҙә Рәсәй һәм Төркиә араһындағы инвестиция хеҙмәттәшлеген киңәйтергә тәҡдим итте. “Иң беренсе былтыр тауар әйләнешенең 16 процентҡа артҡанын билдәләр инем, – тине Владимир Путин. – Ике яҡта ла инвестиция ҡеүәте ҙур. 900 миллион евро күләмендәге инвестиция платформаһы булдырыу тураһында мәсьәләне хәл итәбеҙ”. #ВладимирПутин\nИл Президенты “Ҙур егерме” саммиты барышында Р. Эрдоган менән һөйләшеүҙә Рәсәй һәм Төркиә араһындағы инвестиция хеҙмәттәшлеген киңәйтергә тәҡдим итте.\n“Иң беренсе былтыр тауар әйләнешенең 16 процентҡа артҡанын билдәләр инем, – тине Владимир Путин. – Ике яҡта ла инвестиция ҡеүәте ҙур. 900 миллион евро күләмендәге инвестиция платформаһы булдырыу тураһында мәсьәләне хәл итәбеҙ”.\nРәсәй етәксеһе туристар ағымы үҫешен дә билдәләне.\n“Былтыр илебеҙҙән Төркиәлә алты миллион турист булған, был – юғары күрһәткес. Төрөк партнерҙарыбыҙҙың килеме биш миллиард долларға еткән”, – тине ул.\nСаммит барышындағы һөйләшеүҙә Анкараға Рәсәйҙең С-400 зенит-ракета системаларын ташыу мәсьәләһе тураһында фекер алышынды. Эрдоган әйтеүенсә, был процесс тотҡарлыҡһыҙ бара. Ул берҙәм ракета етештереүҙең, технологиялар менән алмашыуҙың Төркиә өсөн мөһим әһәмиәткә эйәлеген билдәләне.


10 Апрель 2019, 12:23\nАсия Камалова ил күргәнде бергә кисергән.\nЙәшлек бит ул, йәшлек\nЙәшлек бит ул бер генә.\nЙәшлек сәскәләре менән\nЙәшәп булмай гел генә...\nЭйе, ғүмер юлдары бер көйө генә бармай. Тигеҙме, йырып сыҡҡыһыҙ кәртәлеме, текә үрлеме, ҡытыршымы – барыһын да кисерергә тура килә... Йәшлек сәскәләре лә балҡып, бер көйө генә ултырмай шул...\nИҙел башының йәмле Өмөтбай ауылында һәүетемсә генә йәшәп ятҡан Ғәлиулла менән Рәхимә апайҙың ғаиләһенә лә хәүеф янай. Хужа кеше ауыл советында эшләй. Күмәк балалы ғаиләлә тәрбиә алған был уҙаман йөкмәтелгән эшен намыҫ менән башҡара. Шулай ҙа уға аяҡ салыусылар осрап ҡына тора. “Халыҡ дошманы” мөһөрөн иңендә күтәрергә тура килә был ғаиләгә. Бының менән генә һынауҙар бөтмәгән икән. Ҡәһәрле һуғыш уты таңдарыбыҙ тыныслығын, бәхетле бала саҡты емерә.\nАтаһының бейеккә күтәреп, ошо балам хаҡына, Хоҙайым, яуҙан имен-аман әйләндереп ҡайтара күр инде, тип үтенеүе дүрт йәшлек Асияның әле лә хәтерендә. Йәмле июнь төнөндә, күмәк арбаларға тейәлеп, ярты ауыл ир-егеттәре һуғышҡа китә. Тәүге көндәрҙән үк Ғәлиулла ағай алғы фронт һыҙығына эләгә. Бер көслө атыш мәлендә яралана, госпиталгә оҙаталар. Һауығып сыҡҡас, кире фронтҡа ашыға. Түшенә снаряд ярсығы тейеп, тағы госпиталгә эләгә. Шул ваҡыттан һуң уның ғаиләһе менән бәйләнеше өҙөлә. Бар ауырлыҡ Рәхимә апай иңенә төшә...\nТормошоноң хәтер китабы биттәрен барлаған илгәҙәк әңгәмәсемде бүлдереп ҡуймайым тип, өнһөҙ генә тыңлайым. 81 йыллыҡ ғүмеренә һис кенә лә үкенес белдермәй ул. Бала сағынан эшкә егелеп үҫә улар быуыны. Аҡҡан сайыр таҫмаһына ҡарап, ете йәшлек Асия ниҙәр кисерҙе икән? Бик уйланып торорға ваҡыты ла булмағандыр инде. Билдәләнгән һыҙыҡҡа тиклем сайыр тултырылған биҙрәләрҙе мискәгә алып барып бушата һалырға кәрәк. Ҡарағайҙар араһынан тулған буранкаларҙы барлап, көн буйы кәләп һуғаһың... Ауылдарында “химлесхоз” асылғас, ағайҙары сайыр йыйыу эшенә урынлаша. Ана шуларҙың һыҙған сайырҙарын ситкә ағыҙмай йыйып алыу Асия иңенә төшә.\nШулай бер көн, ҡыҙыу эш мәлендә, ҡыҙҙың ныҡ итеп һыу эскеһе килеп китә. Алып килгәне бөткән була. Яҡында ағып ятҡан йылға, шишмәләр юҡ. Асия ваҡыт әрәм итеп эҙләнеп йөрөмәй, соҡорҙа йыйылып ятҡан һыуҙы күреп, яулығын йәйеп һала ла, себен-ҡорттарына иғтибар итмәйенсә, һыуһынын ҡандыра. Ҡайтыр мәл еткәнсе, һаман йүгергеләп йөрөп эшләүен дауам итә. Таңға ҡарай сәсрәп ауырып киткән ҡыҙғынаһына нисек ярҙам итәйем тип, әсәһе сәбәләнә. Яҡтырыр-яҡтырмаҫ борон әсәһе урмандан ике тоҡ уҫаҡ япрағы күтәреп алып ҡайта. Ауырыу ҡыҙын бер аҙна буйы шул йәшел япраҡтарға төрөп һалып дауалай. Шулай тирләп-бышлығып ята торғас, Асияның хәле бер аҙ арыулана төшә. Армиянан ҡайтҡан ағаһы Тарыла эшләп йөрөгән була. Ул һеңлеһен Егәҙеләге дауаханаға илтә. Ярты ай буйы ошонда дауалана ҡыҙ. Асияны башҡаса сайыр эшенә ҡатнаштырмайҙар.\nАғалары урман хужалығында эшләй. Һуңғараҡ Рәшит ағаһы Белоретҡа, һөнәрселек училищеһына, уҡырға инә. Бесән осоронда Асияға эш табылып ҡына тора. Еңгәләренә бала ҡараша, хужалар ҡайтыуына иҙәндәрен ҡырып, йүкә йыуғыс менән тап-таҙа итеп йыуып ҡуя, айыртылған һөттәрен ойота, ҡош-ҡортон ашата. Үҙенә күрә эш хаҡын да түләп ҡуялар. Шәмсениса еңгәһе бикәсенә хатта бер кәзә бәрәсе, тауыҡ бүләк итә, күлдәк тегеп кейҙерә. Тәнәйҙәрҙең йәш тәрбиәсеһе был бүләктәргә ихлас ҡыуана. Эйе, хәләл тир түгеп тапҡан хеҙмәт емеше тәмен Асия бала саҡтан уҡ белеп үҫә.\nАлсаҡ әңгәмәсем өләсәһе менән киндер һуҡҡан мәлдәрен дә хәтерләп алды. Оҙон булып буйға үҫкән, өлгөргән киндерҙең тәүҙә орлоғон һуғып алалар. Орлоғон ҡыҙҙырып тороп, майы сыҡҡансы килелә төйәләр. Йәш ҡорот һымаҡ йомарлап, киптереп тә алғылағандар. Ошо киндерҙе ашап, хатта һимереп китә инек, тип йылмая сибәр апай. Һуғылған киндерҙе көлтәләп, арҡаларына йөкмәп, күлгә алып барып һалғандар. Бер ни тиклем ваҡыт үткәс, өләсәһе оҙон багор менән киндерҙәрҙе әйләндереп-әйләндереп алған. Шунан таратып киптереп, тағы йөкмәп алып ҡайтып, тағы бер аҙ елләткәндәр ҙә талҡыға һалып талҡығандар. Ҡатыһынан айырғас, өлкән килегә һалып төйгәндәр, тараҡ аша тарағандар, иләп, тирүгә һымаҡ һуғып, кейем тегеп кейгәндәр. Көл тоноғона һалып, ҡайнатып алғас, киндер кейемдәр йомшарып киткән. Рәшит ағаһы мәскәүләп, балыҡ тотҡан. Бик ҙур ғына суртан эләккәс, ҡаҙанға һалып бешереп ашауҙарын да бик мауыҡтырғыс итеп һөйләне әңгәмәсем. Хәтере әле лә яҡшы әбекәйҙең.\nАуылында дүрт класс ҡына уҡый Асия. Теремек ҡыҙыҡайҙы ун йәшендә генә балалар баҡсаһына кер йыуыусы итеп эшкә алалар. Ҙур ҡаҙанға керҙәрҙе һабынлап һалып ҡайната ла, кер йыуыу таҡтаһында ышҡып, ағын һыуҙа сайҡаған. Ҙур үтеккә ҡуҙ һалып үтекләгән. Баҡса етәксеһе Ғәйникамал апай ҡыҙҙың эшенән гелән ҡәнәғәт ҡалған. Ул осорҙа алған 150 һум эш хаҡы ғаилә бюджетын тулыландырыуға бик тә ярап ҡалған. Тырыш ҡыҙ иҙәнен дә йыуа, бала ҡараусы ла була – һис эш айырып тормай. 1957 йылда балалар баҡсаһы ябылғас, Асия эш эҙләп Туҡанға юллана. Вагон да бушата, носилка менән эре-эре таштар ҙа ташый.\nБер көндө ул Аршала разведка асылыуын белеп ҡала. Файза исемле ауылдашы менән шунда ашығалар. Тимер юлға эшкә урынлашалар. Ҡышын рельстарҙы таҙарталар, юлға яҡын үҫкән ағастарҙы ҡырҡалар. Әхирәте ауылға ҡайтһа ла, Асия эшен ташламай. Шәмсиә исемле татар ҡыҙы менән өйҙәш йәшәй. Утын ярып, мейес яғалар. Өйҙөң икенсе яртыһында йәшәгән урыҫ ҡарты менән әбейе аҙна һайын уларҙы мунсаға әйтә. Шул осорҙағы кешеләр араһындағы татыулыҡты һағынып иҫкә ала туғыҙынсы тиҫтәне ҡыуған инәй. Бер аҙ эшләгәндән һуң, Вәхит ағаһы ярҙамында паспорт юллап ала. Белоретҡа килеп, төҙөлөшкә эшкә урынлаша. Икенсе, өсөнсө ҡаттарға носилка менән иҙелмә, кирбес ташыйҙар. Түбәнге ауылдағы ятаҡта Тәнзилә, Рәмзилә исемле ҡыҙҙар менән бер бүлмәлә йәшәй. Уларҙың бүлмәһе “өлгөлө” булып таныла килә.\nҠыҙ күңелен үҙе менән бергә эшләгән Барый Камалов атлы егет яулай. Йәштәр татыу ғаилә ҡора. Тәүҙә Оло Йылғала йәшәйҙәр. Ире ағас ҡырҡа, вагон составтарын тоташтырыусы, кондуктор ҙа булып ала. Һуңынан улар Буғанаҡҡа күсеп килә. Асия ханым БМК-ның “Белорет совхозы” Буғанаҡ бүлексәһендә 1969–1987 йылдарҙа – һауынсы, ә Барый ағай, тракторсылар әҙерләү курсын тамамлап, механизатор, иретеп йәбештереүсе булып эшләй. Совхоздағы һыйыр, сусҡа аҙбарҙарындағы йылытыу торбалары, башҡа ҡулайламалар уның ҡул йылыһын һаҡлай. Камаловтар биш бала тәрбиәләп үҫтерә. Уҡытыусы, юрист, төҙөүсе һөнәрҙәрен үҙләштергән улдары һәм ҡыҙҙары тормошта лайыҡлы урынын тапҡан, ата-әсә йөҙөн ҡыҙартҡандары юҡ. “Үҙ ҡошсоҡтарыңдың бәхеттәренә ҡыуанып, дүрт ейән, биш ейәнсәреңде һөйөп йәшәүҙән дә ҡәҙерлерәк тормош бармы икән ул донъяла?” – тип көләс ҡарашын ташлай ағинәй...\nАйырылышыуға ун йыл тигәндә атаһынан хат килә. Уларҙы Сахалинға алып китеүҙәре хаҡында яҙыла был хатта. Билдәләнгән ваҡыты тулып, тыуған ауылына ҡайтырға паром көтөп ятҡанда, атаһы өҫтөнән ялыу яҙыусы табыла. Был хәбәр яугиргә үлемесле тәьҫир итә. Йөрәк өйәнәге тотҡан Ғәлиулла ағай сит яҡта һуңғы һулышын ала...\nАсия менән Барый Камаловтарҙың татыу ғүмер итеүенә лә 57 йыл булып киткән. Балаларына өй һалыштылар, Боғанаҡ ауылында үҙҙәренә лә бынамын тигән йорт төҙөп ултырттылар. Һәр саҡ кәртә тултырып мал, ҡош-ҡорт аҫранылар. Һыйырҙы икәүҙән кәм тотманылар. Әлеге мәлдә Камила ейәнсәре һәм Искәндәр ейәнен тубыҡтарына ултыртып һөйөп, әкиәттәр һөйләп, тәнәйҙәре шатлығына ҡыуанып йәшәй олатай менән өләсәй.\nИл күргәнде бергә кисереп, утта-һыуҙа сыныҡҡан Асия Камалова яҙмышы хаҡында ҡат-ҡат уйландым. Уларҙың сабырлығына арнап алтындан һәйкәл ҡойһаң да аҙ булыр һымаҡ. Эйе, улар быуыны мәңге уңмаҫ рухи һәйкәл ҡойҙо халыҡ күңелендә...


"Өфө уттарында" йыйылған тамашасыларға легендар "Бони М" төркөмөнөң сығышын өс сәғәткә яҡын көтөргә тура килде. Самолеттарға осорға мөмкинселек бирмәгән һауа торошо музыканттарға тейешле ваҡытта Башҡортостандың баш ҡалаһына к илеп етергә ҡамасауланы. Бөгөнгө көн ( дөрөҫөрәге, төн)\nгеройҙарын көтә - көтә халыҡ һыра менән һыйланды, һәм күренекле квартет килеүенә нәҡ тейешле кондицияға етте. Была й ҙа көтөп арыған тамашасыларҙың хәленә инеп, "Бони М" үҙене ң сығышын Рәсәйҙә иң популяр булған хиттарынан башланы. Бер - бер артлы "Daddy Cool", "Rivers of Babylon", "Rasputin", " Hoorey! Horrey! It,s Holiday!", "Bahama Mama" яңғыраны - был\nүткән быуаттың 80 - се йылдарында тарҡалған төркөмгә бөгөн дә йәш быуындарҙың күңелен яуларға ярҙам итә. 20 йәшлектәр менән бергә бөгөн бейеү залында уларҙың ата - әсәләре лә диско ритмына баҫа:\n- Беҙҙең йәшлек йылдарында "Бони М" совет йәштәре тыңлаған һирәк төркөмдәрҙең береһе ине, - ти эргәмдә бейегән\nЛиз Митчелл йәштәрендәге ир кеше.\nӘйткәндәй, өфөлөләр был юлы отто: баш ҡалаға нәҡ "Бони М"\nисеме аҫтында сығыш яһау хоҡуғына эйә булған төркөм килде,\nуға Лиз Митчелл етәкселек итә. Алыҫ 70 - се йылдарҙа ул, шу лай уҡ Майзи Уильямс, Марсия Баррет һәм Бобби Фаррел төркөм гә донъя күләмендәге билдәлелек алып килде. 80 - се йылдар аҙағында оригиналь коллектив тарҡалғандан һуң, "Бони М"\nсоставы туғыҙ тапҡыр алмашына. Бөгөнгө көндә яңғырауыҡлы исем аҫтында бер нисә коллектив сығыш яһай, әммә Лиз Митчелдың ғына быға барлыҡ хоҡуҡтары ла бар. Йәғни Өфөлә сығыш яһаған квартеттан Лиз Митчелды ғына легендар шәхес тип\nатарға мөмкин. Коллективтың ҡалған ағзалары үҙҙәренең "прототиптарынан" күпкә йәшерәк: ҡыҙҙар бөгөн артҡы планда артыҡ күҙгә салынмай ғына йырлауын белде, ә бына ҡара тәнле "мачо" тамашасыларға үҙенең мускулдарын уйнатып та күрһәтте.\nОйоштороусыларҙы билдәләп үтергә кәрәк: сәхнә өҫтөндә ҡуйылған экранда "Бони М" - дың тәүге төркөмө күрһәтелде, шу л сәбәпле залда үҙенсәлекле ҡомар мөхите менән бергә йәшлект е һағыныу тойғоһо ла барлыҡҡа килде.\nЛиз Митчел бик аралашырға яратыусы һәм хис - тойғоға бай\nкеше булып сыҡты. Концерттан һуң ул журналистар менән осрашты, тик оҙон юлдан һуң ныҡ арыуы сәбәпле осрашыу оҙаҡҡа һуҙылманы. Йырсы Рәсәй буйлап гастролдәрҙә йөрөргә яратыуы, күп кенә ҡалаларҙа булыуы хаҡында әйтеп өлгөрҙө. Шулай уҡ ул Өфөлә лә тәүге тапҡыр ғына түгел икән, ҡасандыр\nбер корпоратив кисәлә сығыш яһаған.\nДөйөм алғанда, "Бони М" коллективы сығышын концерт - дискотека тип атарға мөмкин. Сәхнә эргәһендә үҫмерҙәр менән бергә пенсия йәшендәгеләр ҙә рәхәтләнеп бейене. Барыһына ла таныш йырҙар һәм музыка уларҙың барыһын бер организмға әйләндерҙе.


Рөстәм Хәмитов: “Мәҙәниәт йылы дауам итә”\nРөстәм Хәмитов: “Мәҙәниәт йылы дауам итә”09.12.2014\nПрезидент Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, ҡыштың ҡар-бурандары ҡапыл ғына килеп еткән кеүек, Мәҙәниәт йылын ябыу байрамы ла декабрь башында ойошторолоуы менән ғәжәп тойолдо. “Башҡортостан” дәүләт концерт залын асыу тантанаһының әле төҙөлөш эштәре тамамланып та бөтмәгән бинала үткәрелеүе лә йыйылған мәҙәниәт әһелдәрендә, хакимиәт башлыҡтарында, журналистарҙа ҡыҙыҡһыныу уятҡандыр.\nРеспублика исемендәге мөһабәт мәҙәниәт усағының сафҡа инеүе – ҙур ваҡиға. Үҙенең сығышында Рөстәм Зәки улы ла был хаҡта әйтеп китте. Ул шулай уҡ мәҙәниәт өлкәһендә эшләүсе рәссамдарға, музыканттарға, педагогтарға, артистарға республиканың юғары наградаларын тапшырҙы. Бүләкләнеүселәр араһында халыҡ артисы исемен алған Азамат Ғафаров, атҡаҙанған артист исеменә лайыҡ булған билдәле йырсы Хәсән Усманов, актриса Фирүзә Аллаярова ла бар ине.\n“Киләһе йыл – Әҙәбиәт йылы. Ул үҙе үк Мәҙәниәт йылының дауамы кеүек. Таҙа, саф сүрәтендә. 2015 йылды әҙәбиәт үҙенсәлекле мәғәнә менән тултыра”, – тип тамамланы республика етәксеһе сығышын.\nБайрамдың тәүге өлөшөндә мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова театр, музыка, хореография, һынлы сәнғәт һәм кинематография өлкәләрендә 2014 йылда лайыҡлы тип табылған ижади эштәргә Президент грантын тапшырҙы. Матбуғатта исемдәре даими телгә алынған Ф. Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле, “Башҡортостан” дәүләт киностудияһы, сара уҙғарылған “Башҡортостан” дәүләт концерт залы, М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры һәм башҡа бик күп ижади коллективтарға диплом тапшырылды.\nРеспубликаның муниципаль берәмектәре буйлап уҙған “Башҡортостандың мәҙәни баш ҡалаһы” марафонының еңеүселәре лә ошонда уҡ тәбрикләнде. Гран-приға – Өфө ҡалаһы, 1-се урынға – Борай, 2-се урынға – Әбйәлил, Ҡырмыҫҡалы, 3-сө урынға Күгәрсен, Хәйбулла, Ишембай райондары лайыҡ булды. “Системалы ҡараш һәм мәҙәниәт учреждениеларының матди-техник базаһын үҫтереүгә ҙур өлөш индереү”, “Башҡортостандың мәҙәни ваҡиғаһы”, “Төбәктең мәҙәни мираҫына һаҡсыл ҡараш” һәм башҡа тиҫтәнән ашыу номинацияла еңеүселәр бүләкләнде. Иң шәп район һәм ауыл мәҙәниәт йорттары асыҡланған “Клуб*- ok XXI” республика конкурсының еңеүселәре лә сыҡты был көндө сәхнәгә. Балаҡатай районының Ҡарлыхан ауыл мәҙәниәт йорто гран-приға лайыҡ булды (етәкселәре – Е. Зөбәйерова). Башҡортостан Республикаһының “Модель мәҙәниәт йорто” исеме Дыуан районының Ярослав, Илеш районының Иҫке Ҡырғыҙ һәм Үрге Йәркәй, Ҡырмыҫҡалы районының Прибельский, Өфө районының Михайловка, Ейәнсура районының Иҫәнғол ауылдарындағы мәҙәниәт йорттарына бирелде.\nРәсәйҙә һәм Башҡортостанда уҙған Мәҙәниәт йылына арналған концертта республиканың бик күп төбәктәренән таланттар ҡатнашты. З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы студенты Гөлнара Вәлиева “Таштуғай” йыры менән кисәне асып ебәрҙе. Әбйәлил, Әлшәй, Дәүләкән, Баймаҡ, Йылайыр, Туймазы, Бүздәк, Шишмә һәм башҡа райондарҙың ҡурайсылары, ҡумыҙсылары, думбырасылары, ҡыл-ҡумыҙсылары сәхнәлә ҙур тамаша ҡорҙо. Бейеүселәр ҙә ошондай уҡ ҙур блок булып, төрлө милләт бейеүҙәрен башҡарҙы. Рус, татар, сыуаш, мари, удмурт, мордва халыҡтары ижадын сағылдырған бүлектәрҙә һәр халыҡтың сәнғәт мираҫы сағылды. Балалар, йәштәр ижады айырым сағылыш тапты кисәлә. Заманса алымдар менән яңы быуат ауаздары ла ишетелде. Йәш, әммә танылған ижадсылар Диләрә Иҙрисова менән Руслан Сәйфетдиновтың сығышы көслө алҡыштарға күмелде. “Мираҫ” йыр һәм бейеү фольклор ансамбле республиканың исемен билдәләгән халыҡҡа, дәүләткә дан йырлауы менән иғтибарҙы йәлеп итте. Кисәнең аҫаба халыҡтың ҙур шағиры Ш. Бабичтың “Башҡортостан – Гөлбостан” әҫәре менән тамамланыуы башҡорт атлы арыҫландар иленә мәҙхиә йырлау тип ҡабул ителде.\nМәҙәниәт йылына йомғаҡ яһалды, Әҙәбиәт йылында ла шағирҙары, яҙыусылары менән иле рухын ҙурлаһын, халҡы ҡеүәтен арттырһын Башҡортостан!


Хәбәрҙәр: Мәскәү – Пекин: альтернативаһыҙ альянс.\nМәскәү – Пекин: альтернативаһыҙ альянс.\nРәсәй һәм Ҡытайҙы йәнә дуҫлыҡ ептәре бәйләй. Владимир Путин Шанхайға ҠХР рәйесе Си Цзиньпин менән һөйләшеүҙәр алып барыу өсөн килде. Күҙмә-күҙ һөйләшеүҙәр ҙә, күмәк әңгәмәләр ҙә булды, был сәфәр ваҡытында 40-тан ашыу документҡа ҡул ҡуйылды. Ҡайһы бер ҡағыҙҙар аҫтында Рәсәйҙең иң ҙур корпорациялары, шул иҫәптән Көнбайыш санкциялар индергән корпорациялары топ-менеджерҙарының имзаһы торасаҡ.\nРәсәй һәм Ҡытай шулай уҡ Мәскәүҙе борсоған ҡайһы бер темалар буйынса уртаҡ белдереүҙәр яһаны. Айырым алғанда, Украина көрсөгө (текста илдәрҙең эске эштәренә сит хөкүмәттәрҙең ҡыҫылыуы ярамаған эш булыуы тураһында әйтелә), шулай уҡ Икенсе Бөтә донъя һуғышы ваҡытында фашизмды еңеүгә мөнәсәбәт хаҡында (был байрамды бергә үткәреү күҙ уңында тотола).\nАндрей Белькевич, “Евроньюс”: Владимир Путиндың Ҡытайға әлеге визиты- быйылға планлаштырылғандарҙың тәүгеһе. Һуңғы сирек быуат эсендә бығаса күрелмәгәнсә Европа һәм АҠШ менән аралар һыуынғанда, Мәскәү Пекин менән үҙенә күрә Көнбайышҡа ҡаршы альянс төҙөргә йыйыныуын күрһәтә. Килеп сығырмы икән? Был турала политолог, “Россия в глобальной политике” журналының баш редакторы Федор Лукьянов менән әңгәмәләшәбеҙ. Федор, Мәскәүҙең шанстары ниндәй?\nФедор Лукьянов, “Россия в глобальной политике” журналының баш редакторы: Хәбәрҙе шунан башларға кәрәк: “Көнбайышҡа ҡаршы альянс”хаҡында һүҙ алып барыусы юҡ. Мәскәүҙә лә, Пекинда ла был турала һөйләмәйҙәр. Киреһенсә, яҡыныраҡ мөнәсәбәттәрҙең яңы фазаһы Көнбайышҡа ҡаршы йүнәлтелмәүе, ғөмүмән Көнбайышҡа мөнәсәбәте булмауы һыҙыҡ өҫтөнә алына. Ул Азия-Тымыҡ океан регионында ҙур роль уйнаған ике ил көстәрен генә берләштерә. Мин, ысынлап та, Көнбайышҡа ҡаршы тороу бында төп нәмә түгел, тип уйлайым. Айырыуса Ҡытай рәсми рәүештә Мәскәү һәм АҠШ бәйләнештәренә тығылырға теләмәй. Бында Мәскәүҙең үҫә барыусы Азияға йөҙ менән боролоуы мөһим...Был турала байтаҡтан бирле һүҙ йөрөй, тик хәҙер генә, үҙгәрә барған конъюнктура йоғонтоһонда ғына ул тормошҡа аша башланы. Был дөрөҫ кенә түгел, бында альтернатива юҡ.\n“Евроньюс”: Йәғни, һеҙҙең фекер буйынса, хатта Мәскәүҙә лә Ҡытайға йөҙ тотоуҙа “Көнбайышҡа ҡаршы” мотивтар юҡмы?\nФедор Лукьянов: Минең уйымса, Көнбайышҡа ҡаршы мотивтар юҡ. Көнбайышҡа ҡаршы сәбәптәр бар. Рәсәй һәм Ҡушма Штаттар араһындағы мөнәсәбәттәр, ҡайһы бер комментаторҙар уны икенсе “һалҡын һуғыш”, тип баһалай, ябайҙан түгел. Ҡушма Штаттар аныҡ рәүештә Рәсәйгә йоғонто яһау өсөн мөмкинлектәре булыуын демонстрациялай, был бигерәк тә иҡтисад өлкәһенә ҡағыла. Уның маҡсаты- Рәсәйҙе глобаль, кәм тигәндә, Көнбайыштың глобаль финанс-иҡтисади баҙарҙарынан айырыу...Был хәлдә Рәсәйгә альтернатива эҙләүҙән башҡа сара юҡ.\n“Евроньюс”: Кремль планлаштырған альянс мезальянсҡа әйләнмәҫме һуң? Был союзда Рәсәй ҡусты һәм үҙе тәҡдим иткән союзда көсһөҙ партнер булып ҡалмаҫмы?\nФедор Лукьянов: Ҡытай Тымыҡ океанда АҠШ-тың арта барған баҫымын тоя. Әлбиттә, ул үҙенең позицияларын Рәсәй кеүек ҙур ил альянсы менән нығытырға теләй. Мезальянсҡа килгәндә инде, иҡтисади йәһәттән Рәсәй Ҡытайҙан ҡалыша, бойондороҡло булып ҡалмаҫ өсөн, бында бик һаҡ булырға кәрәк. Минең уйымса, Рәсәй, Көнбайыш йүнәлешендәге һымаҡ, иҡтисади йомшаҡлыҡты сәйәси активлыҡ һәм юғарыраҡ сәйәси статусы иҫәбенә компенсациялай ала. Был йәһәттән Ҡытай Рәсәй кимәленә әлегә етә алмай. Бынан тыш мин шуға ышанам: Рәсәй Азиялағы контакттарын диверсификациялауға бөтә көсөн һаласаҡ.\n“Евроньюс”: Евросоюз һәм АҠШ Мәскәү һәм Пекиндың яҡынайыуына ҡамасауламаҫмы?\nФедор Лукьянов: Минеңсә, улар ҡамасаулай алмаясаҡ. Ғөмүмән, ни өсөн улар ҡамасауларға тейеш әле? Күптән йәнәш аралашып йәшәгән ике ҙур дәүләттең яҡынайыуына ни өсөн улар ҡамасауларға тейеш әле. Ә бына АҠШ һәм Европа был яҡынайыуҙы стимуллаштырмауҙары, йәғни, Рәсәйҙе Ҡытай яғына махсус рәүештә этәреүсе сәйәсәттән баш тартыуҙары бик мөмкин.


Хәбәрҙәр: Франция һары өсмөйөш билдәһенә ҡаршы сыҡты.\nФранция һары өсмөйөш билдәһенә ҡаршы сыҡты.\nҺары өсмөйөш билдәһе Франция халҡының асыуын ҡабартты. Йәмәғәтселек баҫымы аҫтында Марсель властары социаль проекттан баш тартырға мәжбүр булды, уның буйынса асарбаҡтар түштәрендә һары өсмөйөш йөрөтөргә тейеш ине. Карточкала кешенең шәхесен асыҡлаусы һәм уның ауырыуҙарына ҡағылышлы мәғлүмәттәр яҙылған.\nЭшһеҙ: “Миңә бармаҡ төртөп күрһәтеүҙәрен теләмәйем. Унһыҙ ҙа быны эшләйҙәр. Ә хәҙер был нәмә килеп сыҡты. Беҙ ҡайҙа барабыҙ ул? Беҙ ҡайҙа барабыҙ?”\nКүптәр бында нацистарҙың йәһүдтәрҙе һары төҫтәге Дауыт йондоҙо билдәһен тағырға мәжбүр итеүе менән оҡшашлыҡ күрҙе. Властар иһә урамдарҙа асарбаҡтарға ярҙам итеүсе социаль хеҙмәткәрҙәр эшен еңеләйтергә иҫәп тотҡайны.\nКсавье Мери, Марсель мэры урынбаҫары:\n“Был мине аптырашта ҡалдырҙы. Маҡсатыбыҙ- күбеһенең документтары урланған асарбаҡтарҙы урамдарҙа тиҙ генә табыу ине. Улар был карточканы алыуҙары мөмкин йәки баш тартыуы мөмкин. Миңә ҡалһа, күптәре бының менән ҡәнәғәт.”\nЙәмғеһе 300 шундай карточка таратылған. Тик хәҙер бындай практиканы туҡтатҡандар. Һары өсмөйөштө алып ташлап, карточканы ҡайтанан эшләүҙәре лә ихтимал.