Чудовтың спорт менән араларҙы өҙөүе ихтимал\nМаксим Чудов ҙур спортты ҡалдырырға әҙер. Был турала спортсы "БАШвестЪ" гәзитенә үҙе хәбәр итте.\n- Етәкселек менән етди проблемалар кисерергә тура килә. Бик түбән хаҡҡа бағыусыны рекламаларға мәжбүр итәләр. Беҙ баш тартабыҙ, хатта кейемдәге билдәләр таҫма менән ҡаплап йәбештерелгән - үҙегеҙ ҙә күргәнһегеҙҙер, моғайын.\nБыл һүҙҙәрен Чудов "Башинформ" агентлығында үткән матбуғат\nконференцияһында әйтте, журналистар менән осрашыу тамамланғандан һуң бик етди рәүештә былай тип өҫтәне:\n- Федерация спортсыларына бындай мөнәсәбәт һаҡланһа, байтаҡ биатлонсылар йүгереүҙән баш тартасаҡ. Мин дә сығыштарҙы тамамлауым ихтимал. Барыһы ла 25 декабрҙә, Рәсәй Биатлонсылар союзы президентын һайлау ваҡытында хәл ителә. Әгәр рулдә Александр Тихонов ҡалһа, күптәрҙең ярышыуҙан баш тартыуын көт тә тор.\n- Ә ул саҡта нимә эшләйәсәкһегеҙ һуң Гражданлыҡты алмаштырыу яғын ҡарайһығыҙмы Ҡаҙағстан йәки Белоруссия өсөн йүгерәсәкһегеҙме Бындай талантты әрәм итергә ярамай бит.\n- Мин үҙем өсөн хәл иттем - сығыш яһарға икән, тимәк бынд а ғына.\nБына шундай хәлдәр. Спортсы саҡ күтәрелә, ҡанаттарын йәйә , донъя биатлоны элитаһына инә генә башлаған, ә уның ҡулдарын ҡыйырырға, үҙ ҡағиҙәләрен көсләп тағырға әҙерҙәр. Йәки беҙҙеңсә эшлә, йәки... Бындай ҡараш һаҡланған осраҡта нисек итеп уңыштарға өлгәшергә мөмкин Ростовцев китте, Чудов һәм башҡа таланттар ҙа ярыштан сыҡһа. Кем еңер Әл дә ҡол биләүселек ҡоролошо артта ҡалды - кеше үҙе өсөн киләсәген үҙ е хәл итергә хоҡуҡлы.\nМатбуғат конференцияһында иң мөһим мәсьәләләрҙең береһе -\nаҡса һорауы ла күтәрелде.\n- Урындағы власть һеҙгә ярҙам итәме\n- Аҡса мәсьәләһе һәр ваҡыт мөһим. Кеше аҡса эшләргә тейеш . Бына, мәҫәлән, Филипп Шульман - уға икенсе урында беҙҙәгег ә ҡарағанда бер нисә тапҡыр юғарыраҡ эш хаҡы тәҡдим иттеләр, һәм ул китте. Кеше һәр ваҡыт яҡшыраҡ шарт тәҡдим ителгән ергә ынтыласаҡ.\nМинең хәл Шульмандыҡынан яҡшыраҡ түгел. Әммә мин үҙем\nһәм ата - әсәйем исеменән фатир йәһәтенән ярҙам күрһәтеүҙәр е өсөн рәхмәт белдерергә теләйем. Аҡсаға килгәндә, уңыштары м республика етәкселеге тарафынан билдәләнмәй ҡалмаҫ, тип уйлайым.\n- Бағыусыларҙан тәҡдимдәр киләме\n- Мөрәжәғәт итәләр. Беренсе сиратта уларға экранда күрене п ҡалыу өсөн лидерҙар кәрәк. Әммә, әйтеүемсә, йыйылма команда һәм федерация араһындағы конфликт хәл ителмәйенсә тороп,\nмин бер кемгә лә килешеү менән яуап бирә алмаясаҡмын.\nТик, хөрмәтле уҡыусылар, матбуғат конференцияһы күңелһеҙ һәм ҡайғылы үткән икән, тип уйлай күрмәгеҙ. Уның ҙур өлөшө шатлыҡ һәм байрам кәйефендә уҙҙы. Максим өйөнә, үҙен көтөп һ әм ҡыуанып ҡаршы алған Башҡортостанға, тыуған Михайловкаһына ҡайтты. Ҙур теләк менән үҙенең уңыштары хаҡында һөйләне, хаталарын да йәшермәне. Сығышының бер өлөшө менән һеҙ "Башинформ" агентлығының яңылыҡтар таҫмаһында таныша алаһығыҙ. Беҙ иһә оператив яңылыҡтарға\nэләкмәгән өлөшөнә ҙурыраҡ иғтибар бүләбеҙ. Әммә башта көйәрмәндәр һөйөүе хаҡында бер нисә һүҙ:\n- Телевидениенан ирҙәрҙең биатлон буйынса ярышы барған ваҡытта Михайловкала тормош туҡталып ҡала, тиҙәр, был дөрөҫмө\n- Күптән түгел ҡустымдың тыуған көнөндә булғайным. Барыһы ла килеп минең өсөн "ауырыуҙарын" белдерҙе. Ысынлап та мин\nстартҡа сыҡҡан ваҡытта урамда кеше ҡалмай икән. Ул ғына ла түгел, эш урынын ҡалдырып, телевизор ҡарарға ҡайталар.\nМаксим Чудовтың һүҙҙәренә ҡарағанда, биатлон буйынса йыйылма командала тормош ожмахҡа тиң. Яңы тренер - Владимир Аликин килгәндән алып, күнекмәләр ауыр хеҙмәт\nбулыуҙан туҡтап, ҡыҙыҡлы, ижади, ылыҡтырғыс эшкә әүерелгән:\n- Был тренер менән бергә командаға яңы мөхит, көс ингәндә й\nбулды. Спортсылар бер - береһе өсөн йәнен бирергә әҙер, командала ышаныс һәм тыныслыҡ мөхите хөкөм һөрә. Бер яуыз көс тә йоғонто яһай алмаясаҡ. Федерациялағы тамамланмаған конфликт команданың берҙәм рухын һындыра алманы.\nБерҙән - бер етди проблема тренер штабына бәйле түгел. Һү ҙ туҡланыу хаҡында бара:\n- Көнөнә ике тапҡыр ашайбыҙ - иртәнге һәм киске аш. Аш - һыу бик тәмле итеп әҙерләнә тип әйтеүе ҡыйын, төшкө ашһыҙ ҙа ауырға тура килә.\n- Ә бергә булған ваҡытығыҙ нисек үтә\n- Беҙ һәр ваҡыт бергә. Тыуған көндәрҙе сәй, торт һәм ҡыҙы л шарап менән билдәләйбеҙ.\n- Тренерҙар һеҙгә эсергә рөхсәт итәме\n- Эйе. Аҙ ғына - мөмкин.\n- Ә биатлонсы ҡатын - ҡыҙҙар һәм ир - аттар араһындағы\n- Миңә ҡағылмай. Тойғоно артта ҡалдырырға тура килә - бын ы спорт тормошо талап итә.\n- Ә сибәр биатлонсы ҡыҙҙар һуң\n- Юҡ, миңә бары тик үҙебеҙҙең Рәсәй ҡыҙҙары ғына оҡшай (спортсылар түгел). Улар - илдә иң шәптәре! Ә беҙҙең йыйылма\nкоманданың балалар үҫтереү өсөн бер нисә йылға спортты ҡалдырған ҡатын - ҡыҙҙары өсөн шатмын - балалар хаҡында ла оноторға ярамай бит.\n... Сағыу һәм ҡыҙыҡлы аралашыуҙан һуң, Максимды "Башинформ" тупһаһына оҙатырға сыҡҡанда, мин уға былай тинем:\n- Этапта бер атыуыңды журналистарға бағышлау идеяһы оҡшаймы һиңә\n- Ул саҡта, әйҙә былай килешәбеҙ, тәүге "лежкала" беренсе атыуҙы беҙгә арнайһың!\n- Ярай - риза, - тип көлдө ул.\n- Ҡара әле, бәлки, һиңә ун атыуыңдың һәр береһен "атайым өсөн", "әсәйем өсөн", Михайловка өсөн", "Владимир Путин өсөн " һ. б. билдәләргә кәрәктер\n- Юҡ - был албырғатасаҡ һәм ҡамасаулаясаҡ ҡына.\nЯрай, ысынлап та - ниңә кешене албырғатырға Хәйер, шулай ҙа вәғәҙә - иман. Макс Чудов тәүге атыуын Башҡортостандың һә м Рәсәйҙең бөтә журналистарына арнаясаҡ. Көтәбеҙ һәм спортсы\nсәпкә яҙа атмаҫ, тип ышанабыҙ.


06 февраля 2017 — 16:44 ГТРК «Башкортостан»\nРеспубликаның хәрби дан музейында тәүге тапҡыр күргәҙмәгә үҙенсәлекле макет һәм моделдәр ҡуйылды. Егерме өс йыл буйы хәрби самолет йөрөткән Нил Нурисламовтың был бала саҡ мауығыуы. Хәрби самолет макеттарын дуҫтарына һәм таныштарына бүләк итә. Күргәҙмәлә ул яһаған 150 моделдең бары 10-15-е күрһәтелгән. “Хәҙер балалар башҡа уйындар менән мәшғүл”, — тип хафалана хәрби летчик.Хафалар бушҡа ғына. Күргәҙмәгә килгән ҡыҙҙар һәм егеттәр “Хәрби техника донъяһы”нан һоҡланғыс тәьҫораттар алды. Һәм тарих дәрестәренең мауыҡтырғыс икәнен таныны.Хәрби техника моделдәре күргәҙмәһендә самолет, һыу аҫты кәмәләренән тыш, танк макеттары менән яу мәлдәрен һүрәтләгән диорамалар айырым урын алған. Төп маҡсат – Рәсәй хәрби ҡоралланышын тарихи өлгөләрҙән башлап заманса ҡаҙаныштарға тиклем күрһәтеп, илдең ҡеүәтен тасуирлау, ти музей хеҙмәткәрҙәре. Балаларҙа илһөйәрлек тойғоһон тәрбиәләү маҡсаты менән хәрби дан музейы йәнә бер сара ойошторорға ниәтләй.Өфөлә барыһы унлаған моделсе йәшәй. Стенд моделдәренең халыҡ-ара конкурстарында еңеүсе Николай Бочкаревтың ҡатырғанан яһалған техника макеттары, Сергей Катрениндың хәрби автомобиль һәм орудие өлгөләре, Павел Хвойновтың Рәсәй танк ғәскәрҙәре коллекцияһы, Алексей Шушпановтың ысынбарлыҡҡа тап килтереп башҡарылған диорамалары балалар ғына түгел, ололарға ла ҡыҙыҡлы. Хәрби техника донъяһында ҡыҙыҡлы моделдәрҙе күреп кенә түгел, уларҙы ҡәҙерләп яһаған мауығыусан кешеләр менән дә осрашырға мөмкин. Күргәҙмә бөгөндән беренсе мартҡа тиклем асыҡ.


Балаҫ һуғыу тарихы | Йәншишмә\nБалаҫ һуғыу тарихы\nНаписал в 19 июня 2018, 16:57\nҠул менән балаҫ һуғыу эше сүсле материалдарҙан еп һәм туҡыма етештерергә өйрәнгәндән алып йәшәп килә. Уның барлыҡҡа килеү ере булып Персия һанала. Тарихсылар иҫәпләүенсә, ул саҡтағы көнсығыш күсмә халыҡ ҡалын, йылы киндер һуҡҡан. Күсеп йөрөү шарттарында бындай балаҫтар елдән һәм ҡомдан һаҡларға, йорттарын бүлергә йәки биҙәргә ярҙам иткән.\nУнан һуң, яҡынса 4 мең йыл элек, балаҫ һуғыу Төркмәнстанда барлыҡҡа килә. Урта Азия, Ҡытай, Иран, Сүриәнең төньяҡ өлөшө – Месопотамияла беҙҙең эраға тиклем III – II быуаттарҙа йөнтәҫ балаҫтар етештереү үҫешә. Беҙҙең көндәргә килеп еткән боронғо тәүге эш яҡынса 2 мең йыл элек һуғылған. Уны 1949 йылда совет археологы Сергей Руденко тапҡан. Әле Эрмитажда һаҡлана.\nЕвропала XVI быуатта көнсығыштан һүрәттәрҙе һәм технологияларҙы күсереү юлы менән балаҫ һуғыу эшен яйға һалып ҡарайҙар. Һуңғараҡ XVII быуатта урындағы йолалар, ғөрөф-ғәҙәттәр тәьҫирендә үҙенсәлекле биҙәктәр барлыҡҡа килә. Ул саҡтағы балаҫтар көнкүрештә генә түгел, хәрби походтар мәлендә лә киң ҡулланыла.\nБалаҫтарҙы машиналарҙа етештереү XVIII быуатта башлана. Тәүге балаҫ һуғыу фабрикаларына Англияла 1751 йылда нигеҙ һалына. Ә 1806 йылда француз туҡыусыһы Жозеф Жаккард биҙәкле туҡымалар һәм балаҫтар һуғыу машинаһын уйлап таба.\n« Биҙәк төрҙәре\nБоронғо кәсепкә өйрәнәләр »


“Йондоҙ” сәсеүгә әҙер\n9 Апрель 2018, 17:46\nБыйыл яҙ бик теләмәй генә килә. Көндәр йылыһы менән әллә ни ҡыуандырмай. Шуға ҡарамаҫтан, район хужалыҡтарында сәсеүгә әҙерлек тулы көйгә бара.\n“Йондоҙ” йәмғиәтендә яҙғы баҫыу эштәренә әҙерлек тамамлана. Хужалыҡ директоры Юрис Латыпов һөйләүенсә, сәсеүҙә ҡатнашасаҡ ауыл хужалығы техникаһы техник тикшереүҙе үткән. Уларҙың 98 проценты баҫыу эштәренә тулыһынса әҙер.\nТ-150, МТЗ, К-700, ДТ-75 трактор-ҙарына капиталь ремонт яһалған. Уға 800 мең һум самаһы сарыф ителгән. Техника ремонтлауҙа хужалыҡтың баш инженеры Мәҡсүт Камалов, бригадир Рифат Хәкимов тырышып эшләгән. Механизатор-ҙар Радис Хәмиҙуллин, Рәлиф Сәфинуров, Фидан Сөләймәнов, Салауат Латыпов, Рифат Ханнанов, иретеп йәбештереүселәр Ринат Һөйәрғолов, Сәрүәр Фәттәхов үҙҙәренә беркетелгән техниканы төплө әҙерләгән.\nОрлоҡтар ҙа етерлек күләмдә. Кондициялылыҡ һәм шытыусанлыҡ 100% тәшкил итә. Улар ағыулап сәселәсәк. Ашламалар һатып алыуға килешеүҙәр төҙөлә.\n– Яҙғы баҫыу эштәрен уңышлы атҡарып сығыу өсөн беҙгә 35 тонна самаһы яғыулыҡ кәрәк, – ти Юрис Хәйҙәр улы. – Бөгөн “Йондоҙ” йәмғиәтендә яғыулыҡ-майлау материалдары менән тәьмин ителгәнлек 50% тәшкил итә. Йәғни эштәрҙе башлау өсөн нигеҙ бар. Аҡса килеүгә ҡарап, тағы ла һатып аласаҡбыҙ. Быйыл яҙғыһын 1169 гектар майҙанда сәсергә планлаштырабыҙ.\nСалауат районының Малаяҙ ауылында республиканың төньяҡ-көнсығыш зонаһында 2018 йылғы яҙғы баҫыу эштәрен уҙғарыу буйынса зональ агрономия конференцияһы булды. Конференция эшендә БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – ауыл хужалығы министры Илшат Фазрахманов, төньяҡ-көнсығыш райондары хакимиәттәре башлыҡтары, БР Ауыл хужалығы министрлығы етәкселәре һәм белгестәре, ведомство ҡарамағындағы ойошмалар етәкселәре, ауыл хужалығы бүлектәре һәм идаралыҡтары белгестәре ҡатнашты.\nБеҙҙең райондан конференцияла Мәсетле районы хакимиәте башлығы Әнис Әсәҙуллин, уның ауыл хужалығы буйынса урынбаҫары Вадим Саҙиҡов, Мәғлүмәт-консультация үҙәге белгестәре Владимир Филимонов, Ирек Батталов, Салауат Зәбихуллин, шулай уҡ райондың ауыл хужалығы предприятиелары етәкселәре булды.\nИлшат Фазрахманов: “быйыл яҙ бик аҡрын килә, шуға күрә аграрийҙар-ҙы яҙғы-баҫыу эштәрендә ҡатмарлыҡтар көтә”, – тине.\nСарала “Аҡтау” йәмғиәте директоры Илдар Ниғәмәтйәнов һәм “Ленинский” АПК-һы рәйесе Павел Ватолин сығыш яһаны. Улар үҙ предприятиелары, етештерелеүсе продукцияларының күләмдәре һәм киләсәккә пландары тураһында һөйләне. Ауыл хужалығы продукцияһына һатып алыу хаҡтарының түбән булыуын улар төп проблема тип атаны. Илшат Фазрахманов “сеймал энәһенән” китергә һәм үҙ продукцияларын эшкәртә башларға кәңәш итте.\nҺулдан уңға: инженер Мәҡсүт Камалов, механизаторҙар\nСалауат Латыпов, Рифат Ханнанов, Радис Хәмиҙуллин,\nбаш агроном Сыңғыҙ Хисамов, механизатор Тимерйән Хәкимов һәм бригадир Рифат Хәкимов.


Бөгөн Башҡортостанда дауыл ҡоторҙо\nИртәнсәктән яуған ҡар, күҙ асҡыһыҙ буран эҙемтәһеҙ үтмәне. Тотороҡһоҙ һауа торошона бәйле, юлдарҙа транспорт хәрәкәте ауырлашты, тиҫтәләрсә юл-транспорт ваҡиғаһы теркәлде. Урыны менән көслө буран сығыуы, ҡар яуыуы, юлдарға көрт һалыуы иртәгә лә көтөлә.\nБулгаков ҡасабаһы эргәһендә бер үк ваҡытта бер-нисә автомобиль бәрелеште, шунлыҡтан километр оҙонлоғона һуҙылған тығындар барлыҡҡа килде. Яндекс-пробка сервисы хәбәр итеүенсә, бөгөн 10 баллыҡ тығындар күҙәтелгән. Синоптиктар алдағы төндә һәм иртәгә лә республика биләмәләрендә көслө ел һәм буран сығыуы, һауа температураһының түбәнәйеүе хаҡында иҫкәртә. Яуған ҡарҙы махсус техникалар ҙа таҙартып өлгөрә алмай. Туҡтауһыҙ яуған ҡар водителдәр өсөн генә түгел, йәйәүлеләргә лә оло һынауға әүерелде. Күптәр һауа торошоноң үҙгәреүен алдан белһә лә, ысынында уға әҙер булмай сыҡты.\nРеспублика район-ҡалаларында ла юл-транспорт хәрәкәте ауырлашты. Быға күбеһенсә йөк автомобилдәре сәбәпсе. Шуға ла тығындарҙы бер аҙ кәметеү маҡсатында йөк машиналарының хәрәкәте бөгөн киске сәғәт алтынан иртәнге һигеҙгә тиклем туҡтатылып торҙо.\nҒәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы ел көсәйгән осраҡта биналарҙан сыҡмаҫҡа, ер аҫты үткәүелдәрендә йәки подъездарҙа йәшенергә кәңәш итә. Көслө елдән йорт стеналары янында йәшенергә ярамай, сөнки ҡыйыҡтан шифер һәм башҡа материал киҫәктәренең төшөүе мөмкин. Шулай уҡ электр линиялары, туҡталыштар, реклама таҡталары, төҙөлөп бөтмәгән биналар, ағастар тирәһенән алыҫыраҡ йөрөргә кәрәк. Йорттарҙа электр ҡорамалдарының төҙөклөгөн тикшереү зарур.


Берҙәм дәүләт имтиханы бәхәстәр тыуҙырыуын дауам итә. Бы л мәсьәлә буйынса байтаҡ ҡына ғалим һәм мәғариф эшмәкәрҙәрен ең РФ Президенты Владимир Путинға мөрәжәғәте ҙур тулҡынланыу ҙарға сәбәп булды. Документ аҫтында 420 кеше ҡултамға ҡуйған , улар араһында исеме киң билдәле булған кешеләр ҙә бар. Мө рәжәғәт авторҙары был экспериментты тәнҡитләп кенә ҡалмай, д өйөм белем биреү учреждениеларында сығарылыш имтихандары мен ән вуздарға уҡырға инеү имтихандарын берләштереү мөмкин түге л тип белдерә.\nКүптән түгел Мәскәүҙә үткән, 2004 йыл эксперименты йомғаҡ тарына арналған Бөтә Рәсәй кәңәшмәһендә сығыш яһаусы төбәк в әкилдәре иһә икенсе төрлө фекер йөрөтә. Бер һүҙ менән әйткән дә, Берҙәм дәүләт имтиханы үҙен аҡланы, уны штат режимына ин дереү мотлаҡ кәрәк, тип белдерә улар.\nБР мәғариф министры Зөһрә Рәхмәтуллинаның һүҙҙәренә ҡарағ анда, Берҙәм дәүләт имтиханы мәктәп сығарылыусыларының белем ен тулыраҡ баһаларға мөмкинселек бирә.\nӘммә хәл итеүҙе талап иткән һорауҙар етерлек әле. Берҙәм дәүләт имтиханы мотлаҡ бирелергә тейешме әллә уҡыусы имтихан\nбиреү формаһын һайлай аламы Мәғариф учреждениеларына аттес татҡа Берҙәм дәүләт имтиханы һәм урта мәктәп курсы өсөн һуңғ ы баһаның ҡайһыһын ҡуйыуҙы ( һуңғыһы юғарыраҡ булған хәлдә)\nүҙаллы хәл итергә рөхсәт бирергәме, юҡмы\nОшо һорауҙар менән Башҡортостан Мәғариф министрлығы респу бликаның ҡала һәм район мәғариф бүлектәренә мөрәжәғәт итте. Күпселек имтихан тапшырыу формаһын сығарылыусылар үҙҙәре һай ларға тейеш, тип иҫәпләй. Быға ҡапма - ҡаршы фекер йөрөтөүсе ләр Берҙәм дәүләт имтиханы өсөн беренсе сиратта математика, һуңынан рус телен тәҡдим итә. Был исемлеккә профилле предмет тар ҙа инә.\nРайон һәм ҡала мәғариф органдарында эшләүселәрҙең күбеһе аттестатҡа мөмкин булған ике баһаның юғарырағын ҡуйыу өсөн тауыш бирә.\nӘммә Берҙәм дәүләт имтиханын штат режимына күсереүгә бәйл е һорауҙар ҙа байтаҡ.\nЯуаптар эҙләргә, яңы белем биреү процедураһын камиллаштыр ыуға ваҡыт аҙыраҡ ҡала. Берҙәм дәүләт имтиханының яҙмышы тиҙ\nарала билдәләнергә тейеш. 2006 йылдан башлап ул эксперимент\nбулыуҙан туҡтаясаҡ һәм штаттағы статусын аласаҡ тип күҙалла на. РФ Хөкүмәте пландарына ярашлы, экспериментта өс йылдан а шыу ҡатнашыусы төбәктәрҙә ( улар араһында Башҡортостан да ба р) Берҙәм дәүләт имтиханы бар фәндәр буйынса ла үткәреләсәк,\nә ҡалғандар был процесҡа әкренләп ҡушыласаҡ.\nӘлегә иһә эксперимент дауам итә. Һәм үткән уҡыу йылында у нда ҡатнашыусы 65 төбәккә быйыл тағы 13 төбәк ҡушыласаҡ. Беҙ ҙең республикала Берҙәм дәүләт имтиханы математика, физика һ әм химия фәндәре буйынса тапшырыласаҡ. Шул уҡ ваҡытта һәр бе р сығарылыусыға имтихан тапшырыу формаһын һайлау мөмкинселег е биреләсәк.


ҠӘҘЕР КИСЕ » Архив газеты "Йәшлек"\nҠӘҘЕР КИСЕ ---\nҠәҙер кисе – йылдың иң мөһим кисе. Был хаҡта Хоҙай Тәғәлә айырып әйткән, әлеге төнгә тиң ай ҙа, йыл да юҡ. Ҡәҙер кисе мең айҙан да яҡшыраҡ. Тимәк, был төндә баш-ҡарған эштәр, уҡылған доғалар, Ҡөрьән уҡыу, Хоҙайҙы иҫкә төшөрөү меңләтә яҡшы.\nБыл төндә мосолмандар янына фәрештәләр төшә һәм улар беҙҙең яҙмышыбыҙҙы аныҡ билдәләй. Фәрештә-ләрҙең күпме буласағын бер кеше лә белмәй, улар Ер шарына саҡ һыйып йөрөйәсәк тиеүселәр ҙә бар.\nБилдәле булыуынса, Рамаҙан айында шайтандар тимер бы-ғауҙар менән бәйләп ҡуйыла, тимәк, бәндәләр уның ҡотҡоһона бирелмәй, азат була.\nФитыр саҙаҡаһы Рамаҙан айында бирелә. Мосолман дине белгестәре, саҙаҡаның был төрө айҙың аҙағында бирелергә тейеш, тигән фе-керҙе яҡлай. Бигерәк тә Ураҙа байрамы көнөндә таң менән фитыр саҙаҡа биреү шәп. Был ябай ғына аңлатыла: саҙаҡа ярлыларға бирелә, ярлылар байрам көнөндә хәйер һорап йөрөмәһен, матур итеп байрам итһен өсөн шарттар тыуҙырырға кәрәк.\nСаҙаҡаны биреүҙән бер кем дә азат түгел, ауырыу кеше өсөн дә, яңы тыуған сабый өсөн дә фитыр саҙаҡаһы бирелергә тейеш һәм был саҙаҡаны биреүҙән бер ниндәй шарттар ҙа азат итмәй. Әммә был мөһим эште Ураҙа байрамына тиклем башҡарып ҡуйырға кәрәк. Ураҙа байрамынан һуң бирелгән саҙаҡа фитыр саҙаҡаһы түгел, хәйер генә була. Мөхәммәт бәйғәмбәр ғә-ләйһис-сәләм: «Рамаҙан айында ураҙа тотоу ер менән күк араһында аҫылынып тора һәм фитыр саҙаҡаһын биргәс кенә Аллаһы Тәғәләгә күтәрелә», – тип әйткән.\nФитыр саҙаҡаһы биргән кеше өсөн дә, йәмәғәтселек өсөн дә файҙалы. Уны биреүсе эстән таҙарына. Нимә генә тиһәң дә, Ер шарында бер ҙә гонаһһыҙ кешеләр юҡтыр.\nЙәмәғәтселеккә файҙа килтереү тураһында айырып әйтергә кәрәк. Фитыр саҙаҡаһын алған кеше биреүсе менән бергә бәхет кисерә, туйып ҡала, саҡ ҡына булһа ла мөлкәтле була. Байрам ваҡытында башҡалар менән тиң табын ҡора, кәмһенмәй.\nФитыр саҙаҡаһын мөмкинлеге булған, саҡ ҡына булһа ла килем алған бөтә мосолман да бирергә тейеш. Әгәр ғаиләлә бер генә кеше эшләй икән (мәҫәлән, ир), ул ҡатыны, ата-әсәһе, балалары өсөн дә фитыр саҙаҡаһын бирергә бурыслы. Шулай уҡ был саҙаҡаны үҙең ҡарарға бурыслы туғандарыңа биреүҙең дә файҙаһы юҡ, ул ысынлап та аҡсаға мохтажлыҡ кисергән кешегә бирелергә тейеш. Хатта әсә ҡарынында ятҡан сабый өсөн дә фитыр саҙаҡаһы биреүселәр бар, әммә был мотлаҡ түгел, теләйһең икән, бирергә мөмкин. Икенсе кеше өсөн фитыр саҙаҡаһын бирергә теләүсе был ниәте хаҡында хәбәр итергә һәм мотлаҡ ул кешенең ризалығын алырға тейеш.\nӘгәр мосолман ауырыу йәки сәфәрҙә булғанлығы, ҡартлығы буйынса ураҙа тота алмаған икән, ул да шулай уҡ фитыр саҙаҡаһын бирергә тейеш.\nФитыр саҙаҡаһының Рамаҙан айында яңылыш ҡына башҡарылған гонаһтарҙан арындырыуы билдәле. Әммә был фитыр саҙаҡаһын биреүсе мотлаҡ гонаһлы булырға тейеш тигәнде аңлатмай.\nХоҙай Тәғәлә кешегә көсө етмәҫлек бурыстар ҡуймай, шуға ла фитыр саҙаҡаһын бирә алмаусыларҙа бер гонаһ та, бурыс та юҡ.\nФитыр саҙаҡаһы ярлыларға бирелә, шуға ла уны аҡсалата биреү отошлораҡ булыр. Мохтаждар был аҡсаны үҙҙәренә кәрәгенсә тотона аласаҡ. Ҡайһы бер дин белгестәре, фитыр саҙаҡаһын аҡса менән бирергә ярамай, тип әйтә, әммә күпселек был фекер менән килешмәй. Аҙыҡ менән бирергә лә мөмкин, әммә ул тиҙ боҙола торғандан булмаһын. Саҙаҡа шәкәр йәки тоҙ менән дә бирелергә тейеш түгел. Ни тиһәң дә, былар аҙыҡ булыуҙан бигерәк тәмләткес булараҡ билдәләнә. Кемгәлер саҙаҡа менән биргәнһегеҙ икән, кеше уны бешереп, табынға ҡуйып, ашарлыҡ булһын.\nБеҙҙә саҙаҡаны берәй ҡарт кешегә генә биреп ҡуйыу киң таралған, әммә был бер ҙә дөрөҫ түгел, саҙаҡа алған ҡарт кешенең дә аҡсаға мохтаж булыуы мотлаҡ. Фитыр саҙаҡаһын үҙең таҙарыныу, мотлаҡ үтәлергә тейешле эште башҡарыу өсөн генә түгел, ә кемгәлер ярҙам итеү өсөн дә бирәләр.\nМосолман фитыр саҙаҡаһын Ураҙа байрамын ҡаршылаясаҡ урында бирергә тейеш, саҙаҡаны ситкә ебәреү был урында бер генә ярлы кеше лә булмағанда ғына мәғәнәле. Әлбиттә, мосолмандар саҙаҡаны мосолманға бирә. Кемдер берәү урамда, баҙарҙа хәйер һорап торһа, уға фитыр саҙаҡаһын бирергә мөмкин, әммә был кешенең мосолман икәнлеген белеү мотлаҡ. Шулай ҙа хәйер, саҙаҡа биреү өсөн лайыҡлы мосолман-дарҙы эҙләү отошлораҡ. Әгәр һеҙ бер кешегә фитыр саҙаҡаһын биргәнһегеҙ, ә һуңынан ғына уның мосолман түгеллеген белгәнһегеҙ икән, гонаһ һеҙҙә түгел. Хоҙай Тәғәлә кешене эшенә түгел, ниәтенә ҡарап баһалай.\nФитыр саҙаҡаһы бер кеше өсөн 2,4 килограмм бойҙай хаҡы тип билдәләнә.\nДиндән яҙғандар, кафырҙар фитыр саҙаҡаһын бирергә тейеш түгел. Һәр хәлдә, бындай категорияға ҡарағандар саҙаҡа бирергә тейеш тип бер генә урында ла яҙылмаған.\n20 сентябрҙә мосолмандар Ураҙа байрамын билдәләй. Был көндө иртән барса халыҡ байрамға мәсеттәргә йыйыласаҡ, көнө буйы туғандары, яҡындары, диндәштәре менән байрам итәсәк.\nАуырығанда уҡыла торған доға\n«Бисмил-ләһ. Бисмил-ләһ. Бисмил-ләһ.\nӘғүҙү биғиззәтил-ләһи үә ҡудратиһи мин шәрри мә әжидү үә үхәҙиру мин үәжғи һәҙә».\nМәғәнәһе: «Үҙемә килеп юлыҡҡан яуызлыҡ һәм әрнеүҙәрҙән ҡасып, Аллаһтың бөйөклөгөнә, көс-ҡөҙрәтенә һыйынам».\nАуыртҡан ергә ҡулды ҡуйып, дин ғалимдары был доғаны ете тапҡыр уҡырға ҡушҡан.\nавторы: Альбина | 12 сентября 2009 | | Фекерҙәр (0)\nМосолман белергә тейеш!\nКүңелдәрҙе иманға, нурға сорнаған ...


Хәбәрҙәр: Македония властары мигранттар проблемаһын уларҙы Сербия сигенә оҙатып хәл итә.\nМакедония властары мигранттар проблемаһын уларҙы Сербия сигенә оҙатып хәл итә.\nМакедонияның сик буйындағы Гевгелия ҡаласығынан Сербияға табан мигранттар менән тәүге поезд китте. Поездағы 600 пассажир, Сүриә, Ирак һәм Афғанстандан мигранттар, диңгеҙ юлы менән тәүҙә Греция утрауҙарына килгәйне.\nКөн элгәре Греция һәм Македония сигендә көсөргәнешле хәл килеп тыуҙы: унда 4 мең кеше йыйылып китте. Македония хөкүмәте үҙ территорияһында бик әҙ кешене ҡабул итергә әҙер булыуын белдерҙе. Быға БМО һәм гуманитар ойошмалар борсолоу белдерҙе.\nҺуғыштан, хәйерселектән ҡасыусы мигранттар йәшермәй: Греция ла, Македония ла, Сербия ла уларҙы ҡыҙыҡһындырмай. Улар Венгрияға атлыға, артабан, сиктәр юҡлыҡтан файҙаланып, Европаның бай илдәренә- Германия, Швеция һәм Голландияға юл тота аласаҡтар.\nКесаҙна көн Македония сик буйында ғәҙәттән тыш хәл режимы индерҙе. Шунан бер көн алда полиция, сик буйына ябырылып килгән ҡасаҡтарҙы туҡтатырға тырышып, йәш ағыҙыусы газ һәм резина пулялар ҡулланды. Әйтергә кәрәк, эске эштәр министрлығында был мәғлүмәтте инҡар иттеләр.


Башҡортостандың йәш ғалимдары гранттар менән билдәләнәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың йәш ғалимдары гранттар менән билдәләнәсәк\n16:17, 18 февраля 2010 Йәмғиәт\n19 февралдә БР Хөкүмәтендә дүртенсе тапҡыр Башҡортостандың йәш ғалимдарына гранттар тапшырыу тантанаһы үтәсәк.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, был грант 2007 йылда Башҡортостан республикаһында фундаменталь һәм ғәмәли тикшеренеүҙәрҙең өҫтөнлөклө йүнәлештәре буйынса фәнни эшмәкәрлеккә ярҙам итеү һәм дәртләндереү өсөн ойошторолғайны.\nЙыл һайын 30 грант тапшырыла, шуларҙың 15-е – юғары уҡыу йорттарының йәш ғалимдарына бирелә.\nУҙған йылда грант күләме 50 меңдән 60 меңгә тиклем арттырылды. Улар маҡсатлы кире ҡайтарылмай торған субсидиялар формаһында бүленә һәм фәнни тикшеренеүҙәр, фәнни эш яҙыу һәм баҫтырыу, шулай уҡ республика, бөтә Рәсәй, халыҡ-ара конференцияларҙа ҡатнашыуға тәғәйенләнә. Бынан тыш, гранттарҙы үҙебеҙҙә һәм сит илдең фәнни үҙәктәрендә стажировка үтер өсөн, экспедицияларҙа ҡатнашыу маҡсатында ҡулланырға мөмкин.


«Битлек, мин һине таныным!» » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Мәғариф » «Битлек, мин һине таныным!»\n05.02.2019 «Битлек, мин һине таныным!»\n2018 йылдың аҙағында “Йәшлек” гәзите интернет ҡулланыусылар өсөн конкурс иғлан иткәйне. Бала саҡта Яңы йыл кисәһенә кейенәсәгең тураһында хыялланаһың. Кем булып ҡына кейенмәнек беҙ – Айыу, Бүре, Ҡуян, Ҡар бөртөгө, Буратино, Украин ҡыҙы һ.б. Фантазияға бай бәләкәстәр маскарадҡа бөгөн әллә ниндәй костюмдар һорайҙыр әле! Магазин кәштәләрендә әҙерҙәре лә тулып ята, әлбиттә. Ҡай саҡта шыршы тирәләй бер төрлө унышар эт, бесәй, төлкө һәм башҡалар йыйылып китә торған. Синтетик тауарҙан тән тын алғыһыҙ итеп тегелгән әҙер костюмдарҙа балалар шыршы байрамынан һуң хәлһеҙләнеп, кәйефһеҙләнеп ҡайта. Ә бына ҡул йылыһын, күҙ нурын һалып үҙең теккән костюмға бер ни ҙә етмәй, эйеме? «Яңы йыл ҡунағы» тип аталған бәйгелә ҡул эше булған костюмдар ғына ҡатнаша алды.\nАта-әсәләр, балаларын иртәлектәргә, маскарад балына әҙерләгәндә, уларҙы фотоға төшөрөп беҙҙең “Бәйләнештә” сайтындағы төркөмгә ебәрҙе. Иң матур костюмдар һеҙгә лә ҡыҙыҡ булыр, тибеҙ.\nБашҡорт егете булдым,\nҺеңлемә батыр ағай,\nБер аҙ аптырашта ҡалды\nСеберҙән ҡайтҡас атай! – тип яҙа Дыуан районының Мәсәғүт ауылынан Ильяс Яҡупов. Әсәһе теккән милли кейемгә ҡыуанған бәләкәс Ҡыш бабайға әҙерләгән шиғырын да һалып ебәргән.\nИшембай ҡалаһынан 6 йәшлек игеҙәктәр Дилара һәм Динара Ғүмәроваларҙың ҡулынан килмәгән эш юҡ. Йыр-моңға маһир ҡыҙҙар ата-әсәһенең терәге булып буй еткерә. “Тыуған көнөнә теген машинаһын һатып алғас, апайым игеҙәктәренә күлдәктәрҙе үҙе тегә башланы, – тип яҙа Розалия Бағышаева. – Балалар баҡсаһындағы Яңы йылда сығыш яһау өсөн ҡыҙҙарына көнсығыш костюмдарын күңел йылыһын һалып текте. Апайымдың ҡул оҫталығы һәр саҡ һөйөнөстәр генә килтерә!”\nСалауат районының Малаяҙ ауылы ҡыҙы Алина Шәйәхмәтова һәм Баймаҡ ҡалаһынан Шәүрә Әминева Ҡыш бабайға ҡунаҡҡа Ҡарһылыу һәм Буранбикә булып йыйынған икән. Ҡайһы бер балалар баҡсаларының бәләкәй төркөмдәрендә, сценарийға һылтанып, балаларға бер иш костюмдарҙа килергә ҡушалар. Бына Инсан Йәһүҙин да, Санта Клаус кейеменә “заказ” биргәстәре, әсәһенән Яңы йыл хужаһының кейемен бына тигән итеп тектергән. Ә заманса әкиәт геройҙарының ниндәйе генә юҡ – Бэтмен, Леди Баг, Смешарик, Мөгөҙлө пони, Зорро һәм башҡалар.\n– Исмәғил улым өсөн уҙған йыл бик һөҙөмтәле булды. Төрлө шахмат турнирҙарында ҡатнашып, еңеп сыҡты, ни бары 9 йәш булыуына ҡарамаҫтан, өсөнсө разрядҡа эйә булды, – тип яҙа Хәйбулла районының Аҡъяр ауылында йәшәүсе Ғәлиевтар ғаиләһе. Малайға ошо еңеүҙәре хөрмәтенә Шахмат короле кейемен теккәндәр. Афарин, Исмәғил! Һәр саҡ ата-әсәйеңде уңыштарың, тәртибең менән ҡыуандырып тор!\nШулай итеп, маскарад костюмдары парадын башлайбыҙ. Матур һәм зауыҡлы милли орнаменттар һалынған костюмға өҫтөнлөк бирҙек – гран-при Сибай ҡалаһынан Алһыу Ғәбитоваға (Ҡурай костюмы) тапшырыла!\nБеренсе урынға лайыҡ булыусылар – Клоун (Данил Һөйөндөков, Сибай ҡалаһы), Төлкөбикә (Айһылыу Арыҫланғужина, Бөрйән районының Иҫке Мөсәт ауылы), Смешариктар (Гүзәлиә, Ғәлиә һәм Камила Садиҡовалар, Баймаҡ районының Өмөтбай ауылы), Ҡуянҡай (Сафия Исхаҡова, Өфө ҡалаһы) һәм Шахмат короле (Исмәғил Ғәлиев).\nСағыу һәм оҫта тегелгән костюмдар араһынан түбәндәгеләр икенсе урынға лайыҡ булды: Гусар (Вилдан Хәмитов, Сибай ҡалаһы), Бал ҡорто (Рәлиә Арыҫланғужина, Бөрйән районының Иҫке Мөсәт ауылы), Ҡыҙыл Башлыҡ (Сөмбөл Һибәтова, Әбйәлил районының Яңауыл ауылы), Сусҡа (Руслан Аҡҡужин, Йылайыр районының Йомағужа ауылы), Көнсығыш ҡыҙҙары (Дилара һәм Динара Ғүмәровалар), Мөгөҙлө пони (Рената Халиҡова, Сибай ҡалаһы).\nӘбйәлил районының Рысҡужа ауылынан ағайлы-һеңлеле Ислам менән Сулпан Яҡуповтар Бэтмен һәм Леди Баг, Әзизә Даушева Ҡуян костюмдары менән өсөнсө урынды яуланы. Шулай уҡ өсөнсө баҫҡыста – Йондоҙ һанаусы ҡыҙ Регина Зәбитова (Сибай ҡалаһы), Панда (Сыңғыҙ Билалов, Бөрйән районының Килдеғол ауылы), Сусҡа костюмындағы апайлы-ҡустылы Айгизә һәм Динислам Латиповтар, Йондоҙ һанаусы малай Илгиз Теләүсин (Бөрйән районының Байназар ауылы) һәм Илйәнә Дәүләтова (Сибай ҡалаһы). Конкурстың еңеүселәре һәм ҡатнашыусылары маҡтау һәм дәртләндереү ҡағыҙҙары менән бүләкләнә. Юл төшкәндә, беҙҙең редакцияға һуғылып үтеүегеҙҙе һорайбыҙ.\nСираттағы балалар бәйгеһе геүләп үтеп тә китте. Бәләкәстәрҙең күңелен күреүсе оҫта ҡуллы әсәй-инәйҙәребеҙгә ҙур рәхмәт. Тормош йәме – ул-ҡыҙҙарыбыҙ зиһенле, сәләмәт, тырыш, тәртипле булып үҫһен!


Өфөнөң математика уҡытыусыһы Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусылары исемлегенә инде һәм Владимир Путин менән осрашты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөнөң математика уҡытыусыһы Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусылары исемлегенә инде һәм Владимир Путин менән осрашты\n18:19, 9 октября 2015 Йәмғиәт\nӨфөнөң математика уҡытыусыһы Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусылары исемлегенә инде һәм Владимир Путин менән осрашты Фото: Кремль сайтынан\nӨФӨ, 2015 йыл, 9 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nӨфөнөң математика уҡытыусыһы Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусылары исемлегенә инде һәм Владимир Путин менән осрашты. Рәсәй Президентының «Рәсәйҙең йыл уҡытыусыһы» лауреаттары менән осрашыуы Сочиҙа, «Сириус» белем биреү үҙәгендә уҙҙы.\nБыйыл педагогик оҫталыҡ смотрының һуңғы этабында 78 педагог ҡатнашты, уларҙың 15-е лауреат исеменә лайыҡ булды, бишәүһе финалға сыҡты. Һамар өлкәһенән тарих һәм йәмғиәтте өйрәнеү уҡытыусыһы Сергей Кочережко абсолют еңеүсе булды. Лауреаттар менән осрашыуҙа Владимир Путин уҡытыусыларҙы наградалары менән ҡотланы һәм мәғариф системаһы үҫешен, мәктәптә белем биреү сифатын, педагогтарҙың хеҙмәт шарттарын, йәштәргә илһөйәрлек һәм хеҙмәт тәрбиәһе биреүҙе, берҙәм дәүләт имтиханын үткәреүҙе тикшерҙе.\nУҙған йылдарҙа мәғарифҡа сығымдар дүрт тапҡырға арттырылды, тине Президент. Былтырғы тупланма бюджетта сығымдар 1,4 триллион һум тәшкил иткән.\nКонкурс лауреаттары араһында Өфөнөң 58-се лицейы уҡытыусыһы Римма Ронжина ла бар. Жюри ағзалары уның эссеһын, шәхси сайтын, педагогик советтағы сығышын юғары баһаланы.\nУҡытыусы Президенттан «Сириус» үҙәгендә сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән һәләтле балалар менән эштең нисек ойошторолғанлығы хаҡында һораны.\n«Әгәр бала математика, физика, биология фәндәрен яҡшы белә йәки мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн спорт менән шөғөлләнә икән, бында бөтә шарттар ҙа булдырылған. Шуға күрә беҙҙә һайлап алыу һәм тейешле төркөмдәр булдырыу мәсьәләһе генә. Әммә был киләһе этап», — тип яуап бирҙе дәүләт башлығы.\nТеги: мәғариф,рәсәй президенты,йыл уҡытыусыһы


Михаил Бабич Волга буйы федераль округы халҡын Еңеү көнө менән ҡотланы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nМихаил Бабич Волга буйы федераль округы халҡын Еңеү көнө менән ҡотланы\n12:56, 12 мая 2014 Йәмғиәт\nРәсәй Федерацияһы Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич Волга буйы федераль округы халҡын Еңеү көнө менән ҡотланы.\n— Бөйөк Ватан һуғышы геройҙарының батырлыҡтары йылдар үтһә лә ҡартаймай, ул Ватанға, тарихҡа, дөйөм кешелек ҡиммәттәренә мөнәсәбәт менән бәйле айырым мәғәнәгә эйә була.\nВатаныбыҙ өсөн баштарын һалған һәм бөгөнгө байрамға тиклем йәшәп килгән кешеләр алдында баш эйәбеҙ. Бөгөн Еңеү – ышаныслы ҡулдарҙа. Иле менән ғорурланған, ата-бабаларының батырлыҡтарын хөрмәт иткән, үҙ тарихын белгән һәм Ватанын яратҡан яңы быуын малайҙар һәм ҡыҙҙар үҫеп килә.\nҺеҙгә һаулыҡ һәм тыныслыҡ, бәхет һәм именлек теләйем. Бөгөн генә түгел, ә тормошобоҙҙоң һәр көнөндә тыуған илебеҙҙә йәшәү, һәр көнгә ҡыуаныу, балалар үҫтереү һәм тәрбиәләү мөмкинлеген биргән, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында тыныслыҡты яҡлап ҡалған ватандаштарыбыҙҙы иҫләргә тейешбеҙ. Һәм был мираҫты һаҡсыл һаҡларға, үҫтерергә һәм Рәсәйҙең йәш быуынына тапшырырға тейешбеҙ, — тиелә РФ Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле ҡотлауында.\nТеги: байрамдар,ҡотлауҙар,михаил бабич,еңеү көнө


Бүләк ителгән бер күстән башланған шөғөл\nСолтанғужиндарҙың кәсебе нәҫелдән килә.\nБеҙ бала саҡта ауылдарҙа умарта тотоусылар бармаҡ менән һанарлыҡ ҡына ҡалғайны. Ә солоҡсолоҡ бөтөнләй онотолғайны. Бары тик йыуан ағастың эсен соҡоп, солоҡҡа тартым эшләнгән умарталар (беҙҙең яҡта уларҙы “киҫкә” тип йөрөтәләр) ғына файҙаланылды. Әсәйем менән инәйем мәрхүмәләрҙең 10 – 15 умартаһы булды һәм, уларға ҡарап, ҡортсо эшенең ни ҡәҙәре мәшәҡәтле икәнлеген, ниндәй сабырлыҡ һәм оһол талап итеүен үҙ күҙҙәрем менән күреп үҫтем. Бал ҡорттары күпләп бал йыйған осорҙа аласыҡта бал айыртыу машинаһын әйләндереп, ололарға ярҙам итеү минең елкәгә төшә торғайны. Әммә күпме генә теләһәм дә, умарта ҡарауҙан мәхрүм булдым, сөнки миндә бал ҡорто сағыуына көслө аллергия ине.\nҮҙгәртеп ҡороуҙар заманы килеп, ауылда халыҡ эшһеҙ тороп ҡалғас, боронғо кәсептәр яңынан тергеҙелә башланы. Шуға бәйле ҡортсолоҡ, ҡымыҙсылыҡ, йәшелсәселек тармаҡтары йылдам үҫеш алды. Кемдер үҙ бәхетен йылҡы малын үрсетеүҙә тапһа, кемдәрҙер умартасылыҡты ҡулай күрҙе.\nЙылайыр районының төпкөлдәге Ашҡаҙар ауылынан Хәбир Солтанғужин өсөн дә нәҡ бына ошо һуңғы кәсеп таныш та, отошлораҡ та тойола. Беренсенән, әсәһе яҡлап ҡартатаһы ғүмер баҡый умарта тотоп йәшәгән һәм үҙ эшенә ейәндәрен дә йәлеп иткән, уларға бал ҡорто менән эш итеү нескәлектәрен төшөндөргән.\nХәбир ағай бала саҡтан күҙ һалып йөрөгән ауылдаш ҡыҙы Сәйҙә апайға өйләнгәс, ҡайныһы Зиннәт ағайҙың да ошо “ауырыу”ға дусар икәнен аңлай һәм уға йыш ҡына ҡул ярҙамы күрһәтә. Тора-бара үҙендә лә бал ҡорттары үрсетеү теләге уяна.\nҠартатаһы Исмәғил Түләшев бүләк иткән бер бал ҡорто күсенән башланып китә Хәбир ағайҙың умартасылыҡ шөғөлө. Инде ярайһы ғына олоғайған ҡартатаһы үҙенән һуң яратҡан кәсебен дауам итерҙәй вариҫы булыуға бик ҡыуанғандыр инде – уға тағы ла ике умарта һайлап алырға рөхсәт итә. Шуға ҡайныһы Зиннәт Буранбаев бүләк иткән тағы ике умарта ҡушыла.\nТәүге йылдарҙа ҡортсолоҡ эшенә әллә ни барымы булмаһа ла, бер нисә йылдан эштең айышына төшөнә ул. Ҡатыны ла ярҙам итеп тора. Оҙаҡламай ҡыҙ-улдары ла ҡул араһына инә башлай. Бер нисә йылдан Солтанғужиндарҙың шәхси хужалығында умарталар һаны етәүгә етә.\n— Баштараҡ төшөнөп алғансы ауырыраҡ булды, – ти хәҙер инде 30 йылдан ашыу тәжрибәһе булған Хәбир Ғәзизйән улы. – Унан яйлап-яйлап өйрәнәһең, хатта ҡайһы умарталағы бал ҡорттарына нисегерәк мөғәмәлә итергә кәрәклегенә тиклем төшөнөп китәһең. Сөнки бал ҡорттары төрлө була – йыуаштары, уҫалдары бар. Ғөмүмән, улар янында үҙеңде тыныс, ипле тотоу зарур, сөнки шарт-шорт йөрөгәнде, сәбәпһеҙгә тауышланғанды ҡорттар яратмай...\nБынан бер нисә йыл элек Хәбир ағайҙың йәйге умарталығында уның һәм ғаиләһенең бал айырыу эше менән ентекләп танышыу мөмкинлеге сыҡты. Йөҙләп умартаһы булған урман төпкөлөндәге кескәй аҡланды уратып йүкә ағастары үҫә. Йәйләүгә етмәҫ элек үк танауҙы таҙа бал еҫе ярып алып барғандай. Килеп етеү менән хужа менән улы, махсус кейемдәрен кейеп, умарталыҡҡа инеп тә китте һәм барлыҡ умарталарҙы тыш яҡлап ҡарап-тикшереп сыҡты.\nӘ мин – бал ҡортонан ҡурҡҡан кеше – мал-фәлән инмәһен өсөн өсәр һайғау менән уратып кәртәләнгән умарталыҡ тышына күҙ һалам. Уны тирәләп үҫкән ҡайындарҙың аҫҡы ботаҡтарына тош-тош урында тимер төрәндәр эленгән, бер нисә урында тимер мискәләр түңкәрелгән. Шуға иғтибар иттем: мискәләрҙең тышында кеше ҡулы аша пәйҙә булған үҙенсәлекле эҙҙәр бар... Аҙаҡ Хәбир ағай аңлатҡанса, бындай ҡулайламалар бал яратҡан “тайыштабандар”ҙы өркөтөү өсөн ҡуйылған икән.\n— Төнөн умарталарға айыуҙар һөжүм итә, – тип аңлатты Хәбир Ғәзизйән улы. – Шуға кис, ҡайтыр алдынан, әлеге төрәндәр менән мискәләргә һуҡҡылап алабыҙ – тимер сыңы, мискә дөбөрләүе айыуҙарҙы өркөтә. Шулай ҙа бер нисә мәртәбә умарталарҙы ауҙарып киткеләнеләр. Бал еҫе ылыҡтыра инде уларҙы...\nЕтмәһә, йүкәлектәр — айыуҙарҙың яратҡан төйәге лә. Ағастар сәскә атҡан саҡтағы хуш еҫкә эйәләй улар. Ә умартасы бал ҡорттарының ана шул сәскәләрҙән һут йыйыуын хуп күрә. Аҡһыл-һарғылт төҫтәге йүкә балы иң сифатлыһы булараҡ дан алған һәм һатып алыусылар ҙа, нигеҙҙә, ошо балда туҡтала. Һәр хәлдә тайыш- табан татлы ризыҡтың тәмен һәм файҙаһын беҙгә ҡарағанда яҡшыраҡ беләлер әле...\nТабынға ҡәҙәр бал алыу өсөн күпме хеҙмәт, көс, сабырлыҡ талап ителгәнен Хәбир ағай, уның ҡатыны Сәйҙә еңгәй һәм улы Замир миңә тәфсирләп һөйләп һәм эш барышын ғәмәлдә күрһәтеп таныштырҙы. Тотош ғаилә менән башҡарылған эш күптән өйрәнелгән һәм күнегелгән кәсеп улар өсөн. Бер ниндәй ығы-зығыһыҙ, тауыш-тынһыҙ, һәр кем үҙ эшен үҙе белеп атҡара.\nҒаилә башлығы умартаны асып рамдарҙы ала һәм хужабикәгә тапшыра. Сәйҙә еңгәй кәрәҙҙәрҙең ҡорттар ҡаплаған япмаларын үткер бысаҡ менән ҡырҡып таҙалай һәм Замирға тоттора. Ә уныһы, үҙ сиратында, рамдарҙы бал айырғыс махсус аппаратҡа теҙә бара. Рамдар аппаратҡа ҡуйылып бөткәс, ашыҡмай ғына уны әйләндерә башлай һәм бер аҙҙан һауыттарға хуш еҫле һап-һары ҡуйы шыйыҡса ҡойола...\nУмарталыҡтан ҡайтҡас, йорт хужаһы бал ҡорттарын нисек ҡышлатыуы тураһында бәйән итте. Баҡһаң, ул умарталарын баҙға төшөрөп мәшәҡәтләнмәй, ә бер нисә рәткә теҙеп, күрән менән ҡаплап ҡуя икән. Күрәнгә сысҡан да эйәләшә һалмай, йылыны ла һәйбәт тота, ти.\nРеспубликала үткәрелгән төрлө сараларҙан да ситтә ҡалмаҫҡа тырыша улар. Мәҫәлән, былтыр Бөрйән районында үткәрелгән “Бөрйән балы – башҡорт даны” тигән этнофестивалдән Маҡтау ҡағыҙы һәм бүләктәр менән ҡайтҡандар. Ә Солтанғужиндар етештергән балдың тәмен үҙебеҙҙең Башҡортостанда ғына түгел, унан ситтә лә, хатта Америкала ла татып беләләр, махсус заказ менән алдыралар...\nӘлеге ваҡытта Солтанғужиндар бал ҡорттарын байтаҡҡа кәметкән һәм уларҙы тәрбиәләү ысулдарын да үҙгәрткән. Хәҙер улар умарталарҙы элекке ише трактор арбаһына тейәп-бушатып ыҙаламай, ә үҙҙәре эшләгән махсус арбаларҙа күсереп йөрөтә. Был ваҡытты ла һаҡлай, күп мәшәҡәттәрҙән дә ҡотҡара икән.\n— Беренсенән, олоғая барыла бит инде, – тип аңлата йорт хужаһы, – бал ҡорттарын ҡарау һәм бағыу ҙур көс талап итә... Унан балалар ҙа эйәле-башлы булып бөттө. Нәфсене артыҡ һуҙмай йәшәргә лә ваҡыттыр, моғайын. Һәр хәлдә, үҙебеҙгә һәм балаларға етерлек бал алып торабыҙ, килгән-киткәндәргә күстәнәслеге лә ҡала...\nЫсынлап та, Солтанғужиндарҙың оло ҡыҙҙары Рәмилә һәм улдары Замир баш ҡалабыҙ Өфөлә төпләнгән. Үҙҙәре балалар тәрбиәләйҙәр. Кинйә ҡыҙҙары Нурсилә иһә Ашҡаҙар ауылы егетенә кейәүгә сығып, шунда йәшәй. Оло Солтанғужиндар әле булһа кәртә тултырып мал, ҡош-ҡорт аҫрай.\n— Дәрт иткән, егәре еткән кешеләр өсөн бал ҡорто тотоу иң төшөмлө кәсеп инде, – ти улар. – Бары йыбанма ғына!\nНәҫелдәренән ҡалған һәм быуындан-быуынға тапшырыла килгән кәсептәре менән маҡтаулы Солтанғужиндар.


Газ яғыулығы ҡойоу станцияһы эшләй башлаясаҡ\n13 Сентябрь 2019, 11:03\nУл Иҫке Собханғолда асфальт-бетон заводы ҡаршыһында урынлашҡан.Станция ике тармаҡта эшләйәсәк: беренсеһе газ яғыулығында эшләгән техника өсөн булһа, икенсеһе баллондарға көнкүреш газы тултырыу. Тейешле белеме булған 3 оператор эшләйәсәк.\nУл Иҫке Собханғолда асфальт-бетон заводы ҡаршыһында урынлашҡан.\nСтанция ике тармаҡта эшләйәсәк: беренсеһе газ яғыулығында эшләгән техника өсөн булһа, икенсеһе баллондарға көнкүреш газы тултырыу. Тейешле белеме булған 3 оператор эшләйәсәк. Газды Магнитогорск ҡалаһынан цистернала ташырға йыйыналар. Быйыл июнь айында ғына төҙөй башланған станция 15 августа асылырға тейеш була. 2018 йылдың август айында килешеү төҙөлгән, тик трансформаторҙың етешһеҙлеге арҡаһында электр энергияһы тоташтырылмай ҡала килә. Төҙөлөш эштәре электр генераторы ярҙамында башҡарыла.\n- Дөйөм сығымдар 4,5 миллион һум тәшкил итте. Шул иҫәптән 1,4 миллион һумға 15 сутый ер, 1,6 миллионға цистерна, 400 мең һумға колонкаһын һатып алдым. Тағы ла 130 меңгә компьютер һәм кәрәкле ҡорамалдар аласаҡбыҙ. Газ ҡойоу станцияһы эшләп китһә, бөтә сығымдарҙы ла тиҙ арала ҡаплаясаҡ, тип уйлайым. Сөнки районда газ яғыулығы менән эшләгән техника етерлек. Әле үк шылтыратып, ҡасан әҙер була, тип һораусылар күп. Газ яғыулығының хаҡы бензинға ҡарағанда күпкә осһоҙораҡ та.\nРайон хакимиәтенә ҙур рәхмәт, ниндәй генә һорау менән барһам да, төрлө яҡтан ярҙам итергә әҙерҙәр, кире бороп сығармайҙар, - ти станция хужаһы Илнур Булат улы Шәмиғолов.


Һәр кемгә лә тәтеһен бәхетле ҡартлыҡ » Башҡортостан гәзите\n21-11-2017, 00:06 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға\nЭйе, был һәр кемдең хыялы. Гөлсирә инәйем Иҫәнгилдина Баймаҡ районының Байыш ауылында тыуып үҫкән. Әлеге ваҡытта Хәйбулла районының ҙур булмаған Иҫәнгилде тигән ауылында ҡасандыр ире Яныбай менән һалып ингән йорттарында яңғыҙы йәшәй.\nБалалары, дөрөҫөрәге, биш ҡыҙының һәр береһе “әсәй, әйҙә беҙҙең менән, беҙгә күсен”, — тип кенә тора, ә һикһәнде ҡыуған әсә һис кенә килен булып төшкән урынын, тыуған нигеҙҙе, инде үҙе ошо ерлектә тамыр нығытҡан ауылды ташлап китергә ашыҡмай, ҡыҙҙарына ҡунаҡҡа ғына барып йөрөүҙе өҫтөн күрә. Ғүмер буйы иңгә-иң терәшеп татыу ғүмер иткән иренең тырышып төҙөгән хужалығы, иркен ихатаһы, йорто үтә лә ҡәҙерле шул. Йәшлеген, балаларының сыр-сыу килгән саҡтарын хәтерләтеп торған урынды нисек етемһерәтеп ҡалдырып китмәк кәрәк?! Ҡотһоҙландырып...\nХәләл ефете шул тиклем донъя көтөргә бөтмөр, әрһеҙ булды. Ҡышын да, йәйен дә тыштан инмәне, йәшәү мәғәнәһе эш ине. Ҡура, ишек алдын тултырып мал, ҡош-ҡорт үрсеттеләр. Йәй етһә, көноҙоно сабынлыҡтан ҡайтмаған иренә Гөлсирә инәй күнегеп бөткәйне. Моғайын, ауылда иң бейек кәбән дә Яныбай олатайҙыҡы булғандыр. Йорттоң тирә-яғында баҡса үҫтерҙеләр. Ошондай бөтөн, етеш ерлектә биш ҡыҙ, бер улдары бәхетле, татыу ғаилә тормошон татып үҫте. Шаулатып-гөрләтеп шартына килтереп алты туй үткәрҙеләр. Күпме матур хәтирәләр һаҡлай ҙа был ҡотло урын!\nӘле берҙән-бер улы ғаиләһе менән ауылда тора. Уларға ла ауырлығын һалмайынса үҙ тормошо менән көн итеүен дауам итә. Бар өмөтө – Миңлеғәли улының өс улында. Моғайын, өйләнеп, береһе ошо нигеҙгә төпләнер ҙә уға йән өрөр... Нигеҙ генә ҡоромаһын. Әлегә малайҙар ҡырҙа эшләп йөрөй. Әйҙә ер-һыу күрһендәр, йәшәргә өйрәнһендәр...\nЙәй етһә, Гөлсирә инәй ҡаҙ бәпкәләре ала, ихатала үлән етәрлек, әрәм булып ултырмаһын. Эшһеҙ ултырыуҙы бер ҙә мөрхәтһенмәгән йүгерек инәйем башҡа шөғөлөн дә табып ҡына тора. Иң мөһиме — балалары ҡайтҡанда, ҡот-йәм булһын. Ҡыҙҙары ла алмашлап килеп, миҙгеленә күрә ниндәй эше бар, шартына килтереп теүәлләп, бар донъяны ялтыратып ҡуя. Шөкөр, хәҙер инде үҙҙәре өләсәй булған ҡыҙҙарының һәр ергә өлгөр, һәр эшкә бөтмөр булғандарына ҡыуанып бөтә алмай. Әлдә бынау сымһыҙ телефон бар. Балалары гелән шылтыратып, хәлен белешеп тора.\nГөлсирә инәй – һуғыш балаһы. Ул атаһын бер тапҡыр ҙа күрмәгән. Ҡыҙы тыуғас һуғышҡа алынған Фазулла Исҡужин тыуған ауылына кире әйләнеп ҡайтмаған. Атай ғынаһының исемен ауыл уртаһындағы обелисктан уҡып йөрәге һыҙлай инәйемдең. Үҙе атайһыҙ, шул осорҙоң башҡа тиҫтерҙәре кеүек юҡлыҡты күреп, әсе тормошто татып үҫкәнгәлер ҙә, балаларына ғаилә, атай, мөлкәт, ризыҡ ҡәҙерҙәрен белеп йәшәргә өйрәткән. Ире Яныбайға уны йәшләй генә димләп биргәндәр. Бер йортта ҡәйнәһе менән 29 йыл йәшәгән, бер-бер артлы балалар тыуып торған. Һис зарланмаған, кеше менән әрләшә белмәгән нурлы йөҙлө инәйемә ҡарап һоҡланам.\nГөлсирә инәйҙе оло йөрәкле, изге күңелле, ярҙамсыл булғаны өсөн дә ауылдаштары ихтирам итә. Ауылда уны “банк инәй” тиҙәр. Ни өсөн тигәндә, унда һәр ваҡыт запас аҡса ятҡанын барыһы ла белеп бөткән. Кемдер алыҫ ергә эшкә китеп бара, кемдер балаһын уҡырға ебәрә —йүгереп килеп етә. Барыһының да хәленә инә белә оло йөрәкле инәй. Әлбиттә, бындай изгелекте баһалап, бурысын ҡайтара һала ауылдаштары.\nТормоштағы күп күренештәргә, замана яңылыҡтарына битараф түгел ул: телевизорҙан ҡарап та, гәзиттән уҡып та һәр хәлгә үҙ ҡарашын белдерә, килер быуындың яҙмышы өсөн борсола. “Һай, тормош ниндәй генә һынауҙар ҡуймай, ейән-ейәнсәрҙәрем имен-һау булһын, инде бүлә-бүләсәремде күреү бәхетенә эйәмен. Был да бәхет, үҙе бер байлыҡ”, – ти инәй.\nИнәһе көслөнөң иләүе көслө... Боронғолар хаҡ әйткән. Гөлсирә инәйҙең алты балаһы, 16 ейән-ейәнсәре, һигеҙ бүлә-бүләсәре бар. Шундай татыу, берҙәм ғаилә. Һәр байрам, юбилей бергә һәм күңелле үтә.\nБыйыл йәй инәйем тыуған ауылы Байышҡа “Ҡыҙҙар ҡайтты ауылға” байрамына килеп, ауылдаштарының хөрмәтләүҙәренә ихлас ҡыуанып ҡайтты.\n— Ҡартмын тип балаларға ауырлыҡ һалырға тырышмайым, һыҙланмайым, зарланмайым, уларға, киреһенсә, дәрт-көс бирергә, яҡшы кәйеф таратырға тырышам. Хәҙер тормошта ығы-зығы күбәйеп китте. Кемеһе йорт һалды йә фатир һатып алды, кредит алып, эш асып йәшәгәндәре лә бар. Шундай ваҡытта уларға мәшәҡәт тыуҙыра алмайым. Ҡартым иҫән саҡта ярҙам итергә тырыштыҡ. Һаҡсыл булырға өйрәттем. Иртәгәһе көнөңдө уйлап йәшәргә кәрәк. Аллаға шөкөр, хәҙер бына һәр ҡайһыһының бөтөн донъяһына барып ҡыуанып ҡайтам. Ҡыҙҙарым ғына түгел, кейәүҙәр ҙә ипле, бөтмөр. Һәр кемдең эше бар. Аптырап ултырмайҙар, – Гөлсирә инәйемдең һүҙҙәре хаҡ, әлбиттә.\nУл мәктәптә ете класс тамамлай. Фермала һыйыр һауа, бәрәс ҡарай. Йәштән икмәк бешерә, һыйыр ағын эшкәртә, ҡорот эшләй. Шулар менән ғүмерҙең үткәнен һиҙмәй ҙә ҡалған. Ире менән 43 йыл бергә йәшәй.\n— Әле, әлхәмдүлилләһ, 80-гә етеп барам, һәр йәштең, осорҙоң үҙ матурлығы, йәме була икән дә. Ғүмер буйы йыйылған аҡыл, тәжрибәм менән йәшәйем. Балаларымдан бер ҡасан да ауыр һүҙ ишетмәй, бәхет-шатлыҡта ғүмер кисерәм. Ошо бәхетле ҡартлыҡтың үҙе түгелме?! — ти Гөлсирә инәй.


Аллы-гөллө сәскәләр артынан Голландияға түгел, Шаранға!\nЕрекле ауылында Хәсәновтар ғаиләһе өс йыл дауамында сәскә үҫтереү менән шөғөлләнә. Эшҡыуарҙарҙың теплицаһында ун биш меңдән ашыу үҫенте иҫәпләнә.\nТәүлек әйләнәһенә утын яғып йылытмаһаң, сәскәләр һулыясаҡ. Һауа торошо тотороҡһоҙ, ә теплицала бер төрлө температураны һаҡларға кәрәк. Төндәр буйы йоҡламай бала тәрбиәләгән кеүек ҡараһаң ғына, үҫентеләр сәскә ата. Һыуҙы ла йылытып һибәләр. Өс йыл дауамында Хәсәновтар иртә яҙҙан йәй баштарына тиклем ваҡытын сәскә үҫтереүгә бағышлай. Ғәҙәттә икәүләп кенә эшләйҙәр, ваҡыты менән ярҙамсылар саҡыралар.\nТуймазыла ун дүрт йыл дауамында ҡыяр, помидор үҫтергәндән һуң, ғаилә Ерекле ауылына ҡайтып йылытма яһай. Бына өс йыл инде йүнселдәр сәскә үҫтерә, яратып башҡарғас, килеме лә бар, ҡулланыусылар ҙа йылдан-йыл арта. Петуния һәм башҡа төр үҫентеләрҙе мәктәптәр, балалар баҡсалары һәм ойошмалар күмәртәләп һатып ала. Заказдар Шарандан ғына түгел, Баҡалы, Бәләбәй, Туймазы райондарынан килә.\nЙүнен тапһаң, сүп-сарҙы ла аҡсаға әйләндерергә була, ти, Валерий Соколов. Төбәктә ул көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу менән шөғөлләнә. Айына ике-өс тапҡыр картон һәм пластик шешәләр йыйыуҙы ойоштора.\nВалерий Соколов, шәхси эшҡыуар: «Айына 3-4 тонна тапшырабыҙ. Киләсәктә пластик шешәләрҙе йыйыу өсөн контейнерҙар ҡуйырға иҫәп бар».\nШаран районында һуңғы йылдарҙа эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеүселәр һаны артыуы күҙәтелә, йүнселдәр күберәк сауҙа өлкәһен һайлай.\nРәнис Хәбибуллин, Шаран районы хакимиәте башлығы урынбаҫары: «Районда бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеүселәр һаны 400-ҙән ашыу. Улар 2 меңдән ашыу кешегә эш урындары булдырған. Былтыр эшҡыуарлыҡ өлкәһендә 690 миллиондан ашыу аҡса әйләнешкә ингән».\nҠатмарлы иҡтисади шарттарҙа кемдер оҙон аҡса артынан Себергә, йәки башҡа ҡалаларға сығып киткәндә үҙ юлын, эшен яйға һалып унан килем алыусылар тыуған ерендә кәрәкле булып , уны данлап йәшәй.


Юлдарҙа берәҙәк малдар күплеге актуаль проблемаларҙың береһе булып ҡала\nҠырҙар, ялан-баҫыуҙарҙы гиҙеүсе һәм юлдарҙа йөрөүсе хужаһыҙ малдар берҙән йыш ҡына етди аварияларға сәбәпсе булһа, икенсенән ауыл хужалығы ерҙәренә тапап та зыян килтерә.\nКешеләр мал аҫрауҙың еңел юлын тапҡан. Күп ауылдарҙа шәхси хужалыҡтарҙағы малдарҙы көтөү тейешенсә ойошторолмаған, йәки ойошторолған саҡта ла күптәр һыйырҙарын көтөүгә түгел, ҡырға ҡыуыуы билдәле. Ауыл халҡы мал арҡаһында йәшәй , әммә хужаһыҙ малдар бөгөн ауыл хужалығы ерҙәре, юлаусыларға ла ҡурҡыныс тыуҙырыусыға әйләнде.\nБигерәк тә аттар юлдар өсөн хәүефле. Водитель, нисек кенә иғтибарлы булырға тырышҡан хәлдә лә, ҡараңғыла юлда торған малды абайламауы ихтимал. Гел булмай, бер була ‐ ти халыҡ әйтеме, әгәр ҙә бер хәл була ҡалһа, мал хужаһына яуап бирергә тура киләсәк, малын ҡарауһыҙ сығарып ебәреүенә ул ғына ғәйепле буласаҡ. Ләкин малдың хужаһын асыҡлауы еңелдән түгел.\nИрекле йөрөгән мал-тыуар енәйәтселәр өсөн уңай. Айырыуса көҙгө осорҙа малдар йыш юғала. Аҡсаһын йәлләп, малын көтөүгә ҡыумай, иркенгә сығарыу хужа мәнфәғәтендә түгел, кеҫә ҡалынайтыусыларға ҡулай ғына. Шул уҡ берәҙәк мал проблемаһы ҡала халҡы өсөн дә актуаль. Малдарға закон юҡ,шуға күрә уларҙың хужаларын административ яуаплылыҡҡа тарттырыу - берҙән-бер дөрөҫ юл булып тора.


Материалы за Июнь 2017 года » Страница 3 » Башкортостан кызы\nЙәшәү асылдары – балала\nАта-әсәнең һәр һулышы һәм ғәмәле – бала хаҡына. Тик бөгөн, ғаилә өсөн ҡатмарлы дәүерҙә, аҡ ҡағыҙҙай сабый күңеленә ата-әсә яҙған ғына төшә, тип әйтеү дөрөҫ булмаҫ, донъяны солғап алған интернет, төрлө төркөмдәр, шул уҡ урам йоғонтоһо ифрат ҙур....\nРубрика: Кәңәшле эш тарҡалмаҫ / Тотош уҡырға\nМаңлайса менән елкәлек\nТәпәй баҫҡан һәм имсәк балаларҙың, кескәй генә ҡыҙҙарҙың башына маңлайса кейҙергәндәр. Ул ҡояштан, елдән, сәстең күҙгә-маңлайға төшөүенән һаҡлай. Саҡ ҡына үҫә төшкәс, елкәлек таҡҡандар. Оҫтабикә Асия ҒӘЙНУЛЛИНА журнал уҡыусыларға маңлайса менән...\nҠатын-ҡыҙға ни кәрәк? Йәки ир-аттарға ҡулланма\n– Беҙ кем? – Ҡатын-ҡыҙ! – Беҙгә ни кәрәк? – Белмәйбеҙ!.. – Ҡасан кәрәк? – Хәҙер үк! (интернет селтәрендә киң таралған көләмәс). Ҡатын-ҡыҙ – үҙе бер донъя. Матур, ябай һәм бер үк ваҡытта ифрат ҡатмарлы ла тойола. Тойола ғына, ә ысынында – ул ныҡ...\nКөтмәгәндә йыға торған сир\n«Шул ваҡыт ҡапыл ғына башыма ҡан һауғандай булды», – тип һүҙмә-һүҙ кисерештәрен тасуирлай ҡан баҫымы киҫкен күтәрелеп, инсульттан йығылған апай. Бәхетенә күрә, иренең шунда уҡ «Ашығыс ярҙам» саҡыртып, дауаханаға алып китеүе уны әжәл тырнағынан...\nШылтырат һин беҙгә, шылтырат\n– Мин ҡурҡам! Атайым менән әсәйем эштә. Шкаф артында Барабашка тора. – Балалар ышаныс телефонына сираттағы шылтыратыусы – алты йәшлек малай. Бәләкәстең мышҡылдап иларға етешкәне ишетелә. – Минең исемем Вероника. Вәт ҡыҙыҡ! Бер ҡасан да Барабашка...\n"Башҡортостан ҡыҙы" журналының 6-сы һанына күҙәтеү\nТәүге ярты йыллыҡты йомғаҡлаған журналдың 6-сы һаны төрлө мауыҡтырғыс мәғлүмәттәргә һәм файҙалы кәңәштәргә бай булыуы, тема төрлөлөгө менән айырылып тора. Быны баҫманы ҡулығыҙға алғас та тойорһоғоҙ. Журнал Гөлназ Ҡотоеваның йәш режиссер һәм ижадсы...\nМарт 2019 (9)Февраль 2019 (30)Январь 2019 (30)Декабрь 2018 (37)Ноябрь 2018 (27)Октябрь 2018 (31)


Баймаҡ районында ҡара сиңерткәләргә ҡаршы көсәйтелгән әҙерлек режимы иғлан ителгәйне\nБөгөн яҡынса егерме мең гектар хужалыҡ баҫыуҙары ҡоротҡостарҙан зыян күргән. Аҙна башында ҡара сиңерткәләр Һаҡмар зонаһында урынлашҡан баҫыуҙарҙа осраһа, бөгөн улар Ирәндек буйында ла теркәлде.\nУрал аръяғының көньяҡ-көнсығыш төбәге өсөнсө йыл рәттән йәшеллеккә ҙур зыян килтереүсе ҡоротҡостар- ҡара сиңерткәләр менән көрәшә. Райондың Салауат исемендәге ауыл хужалығы кооперативы Һаҡмар зонаһында урынлашҡан. Көндәрҙең эҫе тороуо, яуым -төшөмдөң дә һирәк булыуы ҡара сиңерткәләрҙең күбәйеүенә килтерҙе. Бер аҙна эсендә урындағы хужалыҡ яҡынса алты йөҙ гектар ерҙә зыян күреп өлгөрҙө.\nҠара сиңерткәләр әле ҙурайып өлгөрмәгән-ике-өс сантиметрлы, ямғырҙың яуып үтеүенә лә, үткән төндә ҡырау төшөүгә лә бирешмәгәндәр.Бер квадрат метр ергә яҡынса ҡырҡҡа яҡын сиңерткә тура килә. Баҫыуҙарҙа яңы ғына баш ҡалҡытҡан үҫентеләрҙе улар аяуһыҙ юҡ итә. Алдағы көндәрҙә район хужалыҡтары ҡоротҡостарға ҡаршы химик эшкәртеүҙәргә төшөргә йыйына. Был эш тә һәр кемдең кеҫәһенә ярайһы ғына һуғасаҡ.\nБелгестәр, ҡара сиңерткәләрҙең үрсеүе эшкәртелмәгән шәхси хужалыҡтарҙан, бесәнлектәрҙән килә тигән фекерҙә. Әлбиттә, ҙур көс,матди сығымдар түгеп сәселгән баҫыуҙарҙағы үҫентеләрҙең бер нисә көн эсендә юҡҡа сығыуы ҡыҙғаныс күренеш.Шуға күрә бөгөн бар хужалыҡтар алдында ваҡытында ҡоротҡостарға ҡаршы сара күреү бурысы тора.


«Көслө лә һин, бай ҙа, яғымлы ла...» » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » «Көслө лә һин, бай ҙа, яғымлы ла...»\n14.12.2018 «Көслө лә һин, бай ҙа, яғымлы ла...»\nБашҡорт теле көнө уңайынан БР Мәғариф министрлығы һәм Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты Конгресс-холда күркәм байрам ойошторҙо.\nБыл байрамға ҡарата Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты бер нисә интернет-конкурс иғлан иткәйне. Башҡорт теленә ҡарата һөйөү уятыуға йүнәлтелгән социаль видеоролик һәм плакаттар, иң яҡшы башҡорт теле уҡытыусылары, педагогик хеҙмәт ветерандары тураһындағы видеояҙма, әҙәби тәржемә – был конкурстарҙа ҡатнашыусыларҙың йәше сикләнмәне, уҡыусылар менән бер рәттән, өлкәндәр ҙә ҡатнашты. Ә инде уҡыусылар өсөн «Илен һөймәҫ кенә телен һөймәҫ, иле юҡтың ғына теле юҡ» тигән темаға инша конкурсына бик күп эш алынған. Шулай уҡ «Һаумы, һаумы, әкиәт!» конкурсында балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәре һәм башланғыс класс уҡыусылары әүҙем ҡатнашты. Башҡорт халыҡ әкиәттәре генә түгел, донъя халыҡтары әкиәттәре лә туған телебеҙҙә яңғыраны. Төркөм менән инсценировкалар ҙа ҡабул ителде.\nСараны асып, республикабыҙҙың мәғариф министры урынбаҫары Әлфиә Ғәлиева барыһын да Башҡорт теле көнө байрамы менән ҡотланы һәм ҡатнашыусыларға изге теләктәрен еткерҙе.\n– Телдең киләсәге – балаларҙа, – тине үҙ сығышында Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Данир Ғәйнуллин. – 20 – 30 йылдан улар үҙ балаларына туған телен өйрәтһен тиһәк, бөгөн уларҙың күңелен үҫтерергә, телде яҡшы белгәне өсөн ҡанатландырырға бурыслыбыҙ. Киләсәктә тырышып уҡырға, шәхес булырға дәртләндереп торғанда, ыңғай һөҙөмтәне күрәсәкбеҙ. Быйыл инша яҙыу, әкиәт һөйләү бәйгеләре булһа, киләһе йылда конкурстың даирәһе тағы ла киңәйәсәк. Бала телен генә түгел, үҙенең йәшәгән мөхитен дә яҡшы белергә тейеш, тигән маҡсатта топонимика, гидронимика, йәғни ер-һыу атамалары буйынса ла ярыш төрҙәре иғлан итмәксебеҙ. Мәҫәлән, Мәләүез районында төпкөлдә урынлашҡан Ҡотоҡсумған мәмерйәһен геологтар Ожиганов мәмерйәһе тип нарыҡлаған. Тағы береһен Антонов мәмерйәһе тип йөрөтәләр. Йәш быуын тыуған яғы тәбиғәтен яҡшы белергә тейеш. Ғөмүмән, тарихи ер-һыу атамаларын белеү туған телгә ҡарата һөйөүҙе тағы ла арттыра.\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты бәйгеләре еңеүселәренә башҡорт телен яҡшы белгән иң һәләтлеләр, төрлө олимпиада еңеүселәре, милли проекттарҙа ҡатнашыусы балалар һәм үҫмерҙәр ҡушылды. Ике йөҙҙән ашыу уҡыусы һәм балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүсеһе «Туған тел илселәре» республика слетында ҡатнашыуҙарына бик шат ине. БР Мәғариф министрлығының бүлек начальнигы Розалия Сафиуллина әйтеүенсә, байрамдың быйылғы форматы күпкә киңерәк һәм фәһемлерәк. Республиканың һәр ҡала-районынан һәләтле балалар бындай форумдарҙа күберәк ҡатнашһын өсөн киләсәктә уларҙы төбәктәргә барып уҙғарыу күҙаллана.\nЫсынлап та, «Туған тел илселәре»нең йөкмәткеһе бик ҡыҙыҡлы булды. Интеллектуаль уйындарға ҡоролған ете интерактив майҙансыҡ эшләне.\nБашҡорт дәүләт педагогия университеты студенттары сығыш яһаған «Белем биреү ойошмаларында милли проекттарҙың үҫеше» тип аталған майҙансыҡта йәштәр өсөн үҙ-ара аралашыу, танышыу, фекер алышыу майҙанына әйләнгән форумдар хаҡында бәйән ителде. Мәҫәлән, «Аҫылташ», «Ҡош юлы», «Мәргән уҡсы» кеүек мәҙәниәтебеҙҙе үҫтергән сараларҙың лидерлыҡты үҫтереү, заманса фекер йөрөтөү, белемгә ынтылыу кеүек сифаттарҙы булдырыуға булышлыҡ итеүен аңлаттылар. Был майҙансыҡта ҡатнашыусы Айрат Батыраев башҡорт телендәге дебат уйындарында призлы урын яулаған. Бишбүләк районының Бикҡол ауылынан килгән егет, ошо көндәрҙә уҙасаҡ Республика милли дебат уйындарында ҡатнашыу өсөн бик күп файҙалы мәғлүмәт алдым, тип белдерҙе. Етмәһә, форум эшендә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн уға бүләк тә биргәндәр.\n– «Туған тел илселәре» тигән акция барышында хеҙмәттәшем Юлай Сәлимгәрәев менән кескәй дуҫтарыбыҙға «Алтын тирмә» интеллектуаль уйынын үткәрҙек, – тип һөйләй Өфөнөң 95-се мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гөлфирә Миңләхмәтова. – «Алтын тирмә» республикабыҙҙың төрлө ҡала, районынан килгән, туған телебеҙгә, мәҙәниәтебеҙгә битараф булмаған рухлы, талантлы балаларҙы бер ғаилә итеп берләштерҙе. Бер-береһен тәүге тапҡыр күреүҙәренә ҡарамаҫтан, улар командаларға бүленеп, сәмләнеп, зирәклектә, отҡорлоҡта, тапҡырлыҡта көс һынашты. Телһөйәр, илһөйәр балалар менән аралашыуыма, улар менән эшләүемә сикһеҙ шатландым. Уларға ҡарап, ысын күңелдән һоҡландым, телебеҙ киләсәге өсөн ғорурлыҡ тойғоһо кисерҙем.\nБаймаҡ районының Түбә ауылынан килгән Маргарита Александрова «Мостай иленә сәйәхәт» интеллектуаль уйынында ҡатнашты. Ул башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнә һәм республика кимәлендәге олимпиадаларҙа призлы урындар яулаған. Шиғри күңелле ҡыҙ бөйөк әҙиптең әҫәрҙәрен артабан өйрәнергә һәм ятларға дәрт-хис алған.\nӘ бына заманса белем биреү өсөн интерактив ҡулланмалар күрһәткән майҙансыҡта йәше-ҡарты мәж килде. «Базис» интеллектуаль үҙәге тәҡдим иткән бындай видеопроекторҙар һәр мәктәптә булһа икән ул! Бының кеүек уҡытыу ҡорамалдарын ҡулланғанда күңелле уйын аша телде өйрәнеүен бала һиҙмәй ҙә ҡала, күрәһең. Интерактив өҫтәлдәр, панелдәр, системалар, таҡталар, иң бәләкәстәр өсөн конструктор, ҡомлоҡ, музыка ҡорамалдары – барыһы ла шул тиклем ҡыҙыҡлы һәм телде тиҙ аңлатыуға ҡоролған.\nӘ төштән һуң форумда ҡатнашыусылар бүләкләү тантанаһына йыйылды, «Тамыр» вокаль ансамбле, «Аҡйондоҙ» халыҡ бейеү коллективы, Наҙгөл Отузова һәм башҡалар ҡатнашлығындағы концертты ҡарап кинәнде. Бер генә бала ла Маҡтау ҡағыҙы һәм бүләкһеҙ тороп ҡалманы. Ана шулай шаулап-гөрләп үтеп китте сираттағы Әсә телебеҙ көнө. Күптәр уны яҡшы белеүенә ҡыуанып, оло ғорурлыҡ кисерҙе. Башҡорт теленә илтер юлдарыбыҙ күберәк булһын!


Айзилә ЮНЫСОВА » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Йәшлек гүзәле » Айзилә ЮНЫСОВА\n18.06.2018 Айзилә ЮНЫСОВА\n2001 йылдың 18 июнендә Хәйбулла районында тыуғанмын. Онотолмаҫ бала саҡ хәтирәләрем күңелле лә, һағышлы ла. Атай-әсәй ҡосағында тормоштоң ғәрәсәттәре һине урап үткәне күңелле булһа, үҙ аллы тормошҡа аяҡ баҫыуың, ҡәҙерле кешеләреңдән айырылыуы һағышлы. Шулай ҙа мин был донъяға лайыҡлы йәшәр һәм көрәшер өсөн тыуғанмын.\nБалалар баҡсаһы, башланғыс мәктәп йылдары минең өсөн иң ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс осор булып иҫтә ҡалған. “Урал батыр” эпосын яттан һөйләү, йыр, бейеү бәйгеләрендә ҡатнашыу, сәхнәгә тәүгә аяҡ баҫыу киләсәккә төплө нигеҙ булып торҙо. Аҙаҡтан мәктәптә төрлө ярыш-олимпиадала көсөмдө һынау белем алыуҙа сыныҡтырҙы.\n2013 йылда Ҡ. Дәүләткилдеев исемендәге республика һынлы сәнғәт гимназияһына уҡырға индем. Бында мине һүрәт төшөрөү серҙәренә өйрәттеләр. Хәҙерге ваҡытта “Тамыр” студияһының “Тау-тау хәбәрҙәр”, “Һорау + яуап = портрет” тапшырыуҙарында ҡатнашам.\nҺәр берегеҙгә үҙ маҡсатығыҙға ирешеүегеҙҙе теләйем!


«Башавтотранс» компанияһы ҡала эсендәге маршруттарҙы арттырырға йыйына | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n«Башавтотранс» компанияһы ҡала эсендәге маршруттарҙы арттырырға йыйына\n20 июля 2016 — 15:55 ГТРК «Башкортостан»\nЛицензияһыҙ пассажир ташыусыларға ҡарата ҡабул ителгән саралар арҡаһында Өфөлә автобустар һаны аҙайҙы. Шуға күрә, дәүләт предприятиеһы бер нисә йүнәлештә яңы маршруттар ебәрергә уйлай. Айҙар Әфләтүнов 31-се маршрут водителе. Үҙәктән Йәшел сауҡалыҡ биҫтәһенә йөрөй. Көн һайын ул йөҙәрләгән пассажирҙы ташый. Шуға күрә, автобус таҙа һәм төҙөк булырға тейеш. Автобус иҫке генә, әммә эсендә артыҡ еҫтәр һиҙелмәй, тауыш сыҡмай. Барыһы ла төҙөк күренә. Техниканың төҙөклөгөн тиҫтәләгән белгес тикшерә. Көн һайын ҡала буйлап, башҡа төбәктәргә 200-ҙән ашыу автобус рейсҡа сыға. Улар юлда боҙолоп ҡуймаһын өсөн механиктар кисен әҙерлек эштәре алып бара. Был ваҡытта водителдәр медицина тикшереүе үтә һәм юллама ала. Барыһы ла әҙер булғас водителдәр өҫ-буйын тәртипкә килтерә. Маршруттағы автобус Глонасс системаһы аша ентекле күҙәтеүгә алына. Әгәр ғәҙәттән тыш хәл килеп тыуһа йә автобус маршруттан сыҡһа, диспетчер шунда уҡ водитель менән бәйләнешкә инә. Яңыраҡ легаль булмаған водителдәр менән көрәш маҡсатында 220-се федераль закон үҙ көсөнә инде. Тимәк, хәҙер кәрәкле документтарһыҙ эшләгән водителдәр килемһеҙ тороп ҡалыуы ихтимал. Был етешһеҙлекте предприятие тулыландырырға йыйына ла инде. Тәжрибә күрһәтеүенсә, һуңғы осорҙа күпселек кеше дәүләт пассажир ташыу предприятиеларын һайлай. Юл йөрөү унда арзан, бынан тыш автобустар ҙа һәр ваҡыт төҙөк.


Алтын ҡуллы ҡыҙҙар\n5 Октябрь 2018, 12:59\nУрамда матур-матур уйынсыҡ брелоктар һатып ултырған ҡыҙҙарҙың эргәһенән туҡтамайынса үтә алманыҡ. Эштәре күҙҙең яуын алырлыҡ та ул! Ҡыҙым да, әсәй, ошо тейенде, юҡ, сусҡа балаһын алайыҡ, тип һайлай башлағас, үҫмерҙәр менән танышырға теләк уянды. Баш ҡалабыҙҙың 94-се лицейында уҡыусы Эвелина Моратшина менән Аделина Баһауетдинова булып сыҡты улар.\nЙәтеш кенә итеп тегелгән уйынсыҡ йәнлектәрҙең авторы Эвелина икән. Ҡул эшенә оҫталыҡ әсәһенән күскән. Әйткәндәй, Лена ханым тегенергә, топиарийҙар эшләргә, витраж менән картиналар төшөрөргә әүәҫ икән. Тегелгән хайуанҡайҙарҙы ҡасандыр үҙ магазинында һатҡан, хәҙер интернет селтәре аша тарата. Эвелинаға ла был һөнәр оҡшап ҡалған. Төрлө йомшаҡ уйынсыҡтар тегә, сәс резинкалары яһай. Мәктәптән һуң уларҙы һатыу менән булыша: тәүҙә йәрминкәләргә йөрөһә, хәҙер үҙҙәре йәшәгән йорттан алыҫ түгел урын тапҡан.\nКеҫә сығымдарына ата-әсәһенән аҡса һорамай үҫмер ҡыҙ: килемдең бер өлөшөн туҡыма, буяуҙар алыуға тотонһа, ҡалғанын йыя. «Көнөнә уртаса 500 һумлыҡ һатам», – ти Эвелина. Яңыраҡ үҙенә электрон китап алып ҡыуанған. Ул әҙәбиәткә ғашиҡ, яҡшы уҡый, синыфтарында староста вазифаһын башҡара.\nӘүҙем, аралашыусан ҡыҙҙың дуҫтары ла күп. Шуларҙың береһе – Аделина. Әхирәтенә һатыуҙа ярҙам итеп кенә ултырмай, үҙе эшләгән слаймдарҙы ла тәҡдим итә. Нимә ул, тип һорарһығыҙ. Балалар яратып уйнаған йәбешкәк туптар шулай атала икән. Тиҙ алып бөтәләр, күрәһең, беҙ һорағанда юҡ ине.\nТырыш ҡыҙҙар тик ыңғай тәьҫораттар ҡалдырҙы. Күпселек балалар телефон, ноутбукка текәлеп ултырғанда, Эвелина менән Аделина ата-әсәһенә ярҙам итергә лә, спорт менән шөғөлләнергә лә өлгөрә.\nҠыҙым менән бер матурҡас ҡуянды һатып алып, өйөбөҙгә ҡәнәғәт ҡайтып киттек.


Тәүге тапҡыр массаж буйынса БР чемпионаты үткәрелә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТәүге тапҡыр массаж буйынса БР чемпионаты үткәрелә\n13:49, 5 ноября 2009 Йәмғиәт\nБашҡортостан медицина колледжы базаһында 6 ноябрҙә медицина массажы буйынса белгестәр араһында Башҡортостан Республикаһының Беренсе асыҡ чемпионаты үтәсәк.\nБР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, чемпионат киң медицина хеҙмәтләндереүҙәре спектрының айырылғыһыҙ өлөшө булараҡ массажды популярлаштырыу, һәләтле белгестәргә ярҙам итеү һәм сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау маҡсатында үткәрелә.\nЧемпионат Башҡортостан Республикаһында ғына түгел, Рәсәй Федерацияһында ла беренсе тапҡыр үткәрелә.\nҺайлап алыу турында республика ҡалаларынан һәм райондарынан медицина массажы буйынса 70 белгес ҡатнашты. Финалға һайлап алыу ярыштарында еңеүсе 20 кеше сыҡты. Жюри һәм тамашасылар хөкөмөнә умыртҡа бағанаһы остеохондрозын дауалағанда ҡулланылған медицина массажының 20 төрлө методикаһы тәҡдим ителде. 17 белгес ингән судьялар коллегияһын профессор Юрий Новиков етәкләне.


ЭЙ, ҠЫҘ БАЛА, ҠЫҘ БАЛА » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » ЭЙ, ҠЫҘ БАЛА, ҠЫҘ БАЛА\nЭЙ, ҠЫҘ БАЛА, ҠЫҘ БАЛА\n11 йәш ярымдан эш башлаған Зәкирә Байназарова-Бикҡолованы тормош ҡаҡҡылаһа ла, ҡартлығы бәхетле.\nАтаһы ҡурай тартҡан һайын бәләкәй Зәкирә әсәһе мәрхүмәнән ҡалған шау көмөш тәңкәле, аҡыҡ-мәрйенле селтәрҙе, ҡашмауҙы кейеп, күбәләктәй елпенеп, өйрөлөп-өйрөлөп бейей. Шул рәүешле Бикмөхәмәт ун йәшендә генә әсәйһеҙ ҡалған берҙән-бер ҡыҙының күңелен күрергә тырыша. Уға ел-дауыл тейҙермәй, иркәләп кенә үҫтерергә уйлай ҙа ул... Тик оҙаҡламай үҙе лә ныҡ ауырый башлай. Шуға ла иҫән саҡта, кеше көнлө булмаһын, үҙ йүнен үҙе күрһен тигән маҡсат менән, ҡыҙын эшкә урынлаштырырға ҡарар итә. Ошо мәлдән Зәкирәнең бала сағына нөктә ҡуйыла...\nАтаһы Зәкирәне Түбә ауылына алып барған йылда ҡыҙға 11 йәш ярым була. Хайранов фамилиялы мастерға инер алдынан Бикмөхәмәт ҡыҙына аяҡ ослап баҫырға ҡуша. Бер аҙ булһа ла ҙурыраҡ, бейегерәк күренһен тигәндер инде. Нисек кенә тырышмаһын, мастер: «Был бала ни эш ҡыйратһын, икмәк серетергә генә эшкинмәһә», – ти. Әммә Зәкирәнең атаһы ныҡыш булып сыға. Етмәһә, ҡыҙҙың ошонда эшләп йөрөгән ике туған апаһы: «Эшләп ҡараһын инде, бик булмаһа, үҙем ярҙам итермен», – тип ялына. Шулай итеп, үҫмер Зәкирә эшле була. Уны Ҡаҡтуғай ауылы (хәҙерге Һаҡмар) эргәһендәге Көрән айғыр тигән ергә торф сығарыу эшенә ебәрәләр. Таҡтанан эшләнгән, үтә ел өрөп торған оҙон баракка урынлаштыралар. Эсенә бесән-һалам тығып алырға ҡушып, матрас тышы тотторалар. Йәшәү шарттары яҡшынан булмаған кеүек, эш тә еңелдән булмай. Торфлы ерҙе асыу өсөн урман ҡырҡалар. Ағастарҙы машиналар, дөйәләр менән һөйрәтеп ташыйҙар.\n– Минең менән йәш кенә ҡыҙҙар һәм һуғыштан берәр аяҡтарын юғалтып ҡайтҡан ике ағай эшләне. Бик ныҡ арый инем. Әммә белдермәнем. Бер ваҡыт бөтә тәнем сабыртып сыҡты, температурам күтәрелде. Өндәшмәй генә йөрөүемде дауам иттем. Сабыртма битемә сыҡҡас, апайҙар сисендереп, тәнемде ҡараны. Бик ныҡ аптыранылар. Шунан Түбә дауаханаһына алып киттеләр. Агишева фамилиялы табип мине шунда уҡ дауаханаға һалырға ҡарар итте. Кирзауайымды (кирза итек) сискәйнем, өйкәлеп, иҙелеп бөткән аяғымды күреп, табип: «Эй-й, балаҡай, нисек түҙеп йөрөнөң?» – тип өҙгөләнде. Итегем өйкәй ине шул. Уның эсенә бесән-үлән һалабыҙ бит. Аяҡ бесәнгә төртөлә, сәнселә инде... Шул тиклем йонсоған булғанмындыр, башым да бетләгәйне. Дауаханала бер аҙна яттым. Көндәремдең күп мәлен йоҡлап үткәрҙем. Шулай итеп, хәл йыйып, тағы эшкә сыҡтым. Эштән сығарып ҡуймаһындар тип тырышып эшләнем, – тип хәтер йомғағын һүтә Зәкирә апай.\nЗәкирә апай торф сығарыуҙа эшләгән мәлдә атаһы бер татар ҡатынын кәләш итеп ала. Уларҙың улдары тыуа. Бер мәл атаһының түшәккә ятыуын ишеткәс, Зәкирә уның хәлен белергә ҡайта. Атаһы, ысынлап та, бик ауыр хәлдә була.\n– Эй, ҡыҙым, балағынам, һине бәләкәй генә көйө эшкә ҡуштым. Ошо сирҙе еңеп, аяҡҡа баҫһам, Аҡманан (Күсей ауылындағы йылға – авт.) ары сығармаҫмын, – тип Бикмөхәмәт ҡыҙының сәсенән һыйпай. Бер яғына ҡыҙын, бер яғына улын һалып ҡосаҡлап, йоҡоға тала. Иртән тороуға ул үлгән була. Ошо хәлдән һуң үҫмер Зәкирә эшенә бармай. Уны Менәүәрә тигән инәй үҙенә алып ҡайта. Ә атаһының кәләше ауылда аҙып-туҙып йөрөй ҙә, өй ишегенә йоҙаҡ элеп, тәҙрә ҡапҡастарын ябып, юҡҡа сыға. Был өй янынан үтеүселәр гел генә: «Унан ниндәйҙер тауыш килә. Бала илаған кеүек тә, бесәй мыяулаған һымаҡ та. Күрәһең, ен эйәләгәндер», – тип һөйләр була. Ысынлап та, оҙаҡ ҡына ауыл халҡы был өйгә инергә ҡыймай. Бер мәл йөрьәт итәләр. Ни күҙҙәре менән күрһендәр: өйҙә бала мәйете ята. Усаҡтың көлө тырналып бөткән. Ҡомаҡтар баланың бер имен ағзаһын ҡалдырмаған...\n– Шул бала тере ҡалһа ла, нәҫел ебебеҙ өҙөлмәҫ ине, – тип әсенә Зәкирә апай (үкенескә күрә, бала сағында башҡарған ауыр эштәр үҙ эҙемтәләрен күрһәтмәй ҡалмаған, ҡаҡшаған сәләмәтлеге уны әсә булыу бәхетенән мәхрүм иткән).\nҮкһеҙ етем ҡалған Зәкирәгә бер мәл Атанғол ауылынан Fәйниямал исемле ҡатын килә. Ул әсәһе яғынан туған булып сыға. 12 йәшлек Зәкирәгә ҡыҙыл туљыма остоѓо күрһәтеп, шундай төҫтәге таѕмалы күлдәк тегеп бирергә вәғәҙә биреп, әүрәтеп, ҡыҙҙы Атанғолға алып ҡайта. Был хәл ҡыш көнө була. Әлеге лә баяғы бесән һалынған кирза итектәрен кейеп, мең бәлә менән ауылға килеп етәләр. Бында Зәкирәне ҡыуаныс-шатлыҡтар көтөп тормаған икән... Ҡатын уны бары тик эшсе көс итеп ҡулланыр өсөн алып ҡайтҡан. Нимә эшләһә лә: «Етемде етеп һуҡ, етә алмаһаң, ташлап һуҡ», «Етем быҙау аҫраһаң, ауыҙ-мороноң май булыр, етем бала аҫраһаң, ауыҙ-мороноң ҡан булыр», – тигән һүҙҙәрҙе ҡушып ҡарғар була. Бындай мөнәсәбәтте күреп, шундай ҡарғауҙарҙы ишетеп, ҡыҙ: «Ниңә мине, яратмағас, үҙенә алды икән? Ниңә генә бала саҡта ҡара йылан саҡҡан мәлдә үлмәнем икән», – тип һыҡтап та ала. Ә инде йөн иләргә өйрәнгән мәлен һис тә онотмай. Шул мәлдә тәгәрәп киткән йомғағын эҙләп сығып киткән әкиәт геройы – етем ҡыҙҙы иҫенә төшөрөп: «Эх, минең йомғағым тәгәрәп китһә, артынан китер инем дә ҡайтмаҫ инем», – тип үҙ алдына ғына илай ул.\n– Fәйниямал апай йөн иләргә өйрәткән мәлдә минең буйым ҡолғаға саҡ етә ине. Орсоғом төшә лә китә, төшә лә китә. Апай шул тиклем уҫал, ҡаты. Орсоҡ менән ҡулыма шаҡылдатып һуға. Бармаҡтарым күгәреп, шешеп китә ине. Шулай төндәр буйы йөн иләтте. Йоҡо туймай. Ауыл ҡыҙҙары башайға йөрөй, ә мине апай йөрөтмәй, өйөндәге эштән бушатмай. Бер көн ике ҡыҙ килеп, Fәйниямал апайҙы өгөтләп, күндереп, мине башайға алып сыҡты. Үҙебеҙ менән ашарға алған булдыҡ. Ныҡ йонсоған булғанмындыр инде, ултырған ерҙә йоҡлай ҙа китәм. Шул саҡ ҡыҙҙарҙың береһе: «Зәкирәнең сыҡмаған йәне генә бар. Хәҙер бармаҡ менән төрт – ятып үлә. Был Fәйниямал күп ҡыҙҙың башына етте инде. Әйҙә, Зәкирәне ҡотҡарайыҡ. Мин план ҡорҙом...» – тине. Шулай, ул көндө беҙ ҡайтманыҡ, эҫкертте өңөп индек тә уның эсендә йоҡланыҡ, – тип үткәндәрен иҫкә алды Зәкирә апай.\nИртәгәһенә ҡыҙҙар Fәйниямалға килеп: «Түбиндең пригородныйында өшөгән картуф, арпа күп, тиҙәр. Кешеләр шунан тоҡлап алып ҡайталар. Беҙ иртәгә шунда барабыҙ. Һин дә Зәкирәгә тоҡтар әҙерләп ҡуй, беҙҙең менән барһын», – ти. Тәүҙә риза булмаһа ла, аҙаҡ ризалашып, Fәйниямал Зәкирәне ҡыҙҙар менән ебәрә. Улар иртәгәһенә таң менән юлға сыға. Зәкирәнең атларға ла хәле булмай, ултыра ла ҡуя. Шулай, көс-хәл менән Ирәндек аша төшөп, Түбәгә барып етәләр. Шунан теге ҡыҙҙар: «Зәкирә, инде үлемдән ҡотолдоң. Әйҙә, апайыңа (әсә – бер, ата башҡа булған апаһы йәшәгән була) бараһыңмы, башҡаһынамы – үҙең хәл ит. Беҙҙе онотма», – ти ҙә, хушлашып, Атанғолға кире ҡайтып китәләр.\n– Мине ҡотҡарған был ҡыҙҙарға гел рәхмәт уҡып, изге теләктәр теләп йөрөнөм. Әгәр шул саҡта улар шундай аҙымға бармаһа, күптән үлгән булыр инем. Һау саҡта бер күрергә насип булманы. Бик ҡыйыу ҡыҙҙар ине. Теге саҡта улар ҡайтҡас, Fәйниямал апай нимә тине икән – билдәһеҙ. Ул ҡыҙҙарҙың бала-сағалары булып, улар әсәләре һөйләгәндән минең тормош тарихымды белһә, әле һөйләгәндәремдән иҫтәренә төшөрөп, бәйләнешкә сыҡһа, ҡалай ҙа шәп булыр ине. Бәлки, кем белә, ул ҡыҙҙар әле үҙҙәре лә иҫәндер. Ѓүмерем буйы шул ике ҡыҙға рәхмәт әйтеп йәшәйем, – ти 85-се йәшен ҡыуалаусы Зәкирә апай.\nЭйе, ул мәлдә Зәкирә апаһы менән еҙнәһе йәшәгән йортҡа юллана. Улар бергилке ҡыҙҙы танымай тора. Әммә апаһының ҡәйнәһе Зәкирәне үҙҙәренә индереүҙән баш тарта. Апаһы уны туған тейеш икенсе кешеләргә алып бара. «Ҡапыл күп ашатмағыҙ, үлеп ҡуйыр», – тип, Зәкирәне ҡалдырып сығып китә. Бында ҡыҙҙың башын тәүҙә беттән таҙалайҙар. Бет ашауҙан башы ҡутырлап, сәсе ойошоп, уҡмашып, баш түбәһе түбәтәй һымаҡ ҡумтайып торған була. Көс-хәл менән кейеҙләнеп ҡатҡан сәсен ҡырып алып утҡа яғалар. Баш түбәһе эскә уйылып тороп ҡала. Әҙ-әҙләп ашатып, саҡ кеше хәленә индереп алалар.\nҺуғыш осоронда Иҫән ауылында балалар йорто була. Зәкирәне шунда алып барып урынлаштыралар. Күп михнәт күргән ҡыҙға был йорт ожмах кеүек күренә. Һуғыш бөткәс, балалар йорто директоры Иван Ульянович Литар дүрт ҡыҙҙы, шул иҫәптән Зәкирәне эшкә алып ҡала. Ул ашханала, пекарняла, һуңынан шахтала эшләй. Бер мәл Күсей ауыл советынан хат килеп төшә: «3 – 4 айлыҡ пенсияң ята, килеп ал». Зәкирәне был хәбәр аптырата. Ул ниндәй пенсия икән? Ныҡ ғәжәпләнгән ҡыҙ Күсейгә бара. Алыҫ туғаны: «Беҙ һинең өйөңдә йәшәп торабыҙ. Кейәүгә сыҡҡас, алырһың. Бына һиңә өй хаҡы итеп бер быҙау бирәбеҙ, алып көт», – тип, уға быҙау етәкләтеп ебәрә. Ҡыуанысҡа күрә, быҙау күндәм була. Ҡаршылашмай, тартышмай ғына Түбәгә тиклем эйәреп килә. Тик уны ҡайҙа итергә? Ҡурҡа-ҡурҡа ғына апайҙарына алып бара. Еҙнәһе: «Бесән яуы итеп ниңә алып килдең?» – тип, быҙауҙы баҙарға алып сығып һатып та ебәрә.\nЗәкирә апайға Түбә руднигы начальнигы үҙенең эш бүлмәһен фатир итеп бирә. Тырыш, уңған ҡыҙ уны үҙенсә матурлап, рәтләп ала. Һөйгәне әрменән ҡайтҡас, уның менән татыу ғаилә ҡороу хаҡында ла хыяллана. Тик уйлағаны бойомға ашмай. Бер көндө Сыңғыҙ ауылынан ул ғүмерҙә күрмәгән-белмәгән фронтовик ир Түбәләге дуҫтары менән бергә Зәкирәнең апаларына килеп инә. Күстәнәскә бер тоҡ ит тә алған. Шулай итеп, ҡыҙ эштән ҡайтыуға уның яҙмышы хәл ителгән була. Зәкирәнең илап-һыҡтауы файҙа килтермәй. Апаһы: «Хәҙер бөтөн Түбин халҡы белә. Исем һатып йөрөмәҫһең инде. Ҡарт ҡуйынында ҡалас бар. Бер ҡарт имәнгә йәш ҡайын ышыҡланып, 40 йыл йәшәгән, тиҙәр. Һин дә йәшәрһең. Фронтовик кешене буш ҡайтарып ебәрмәҫбеҙ инде», – тип әрләп тә ала. Иртәгәһенә фронтовик Фазулла Зәкирәне арбаға ултыртып алып ҡайтып та китә. Балалыҡтан да сығып етмәгән ҡыҙҙы күреп, Сыңғыҙ кешеләре аптырауға ҡала: «Ни эшләп килдең? Уның бисәһе, ике балаһы бар»,– тиҙәр. Ни эшләһен инде, кире ҡайтып китеп булмай. Баш баҫып, яҙмышым шулдыр, тип күнә. Ире өс ауылға бригадир булып эшләй, колхоз эшенән бушамай. Өй һалырға тип бүрәнә алып килеп ауҙара. Әммә ҡулы теймәй. Быны күреп йөрөгән Зәкирәнең эсе боша. Тота ла үҙе бура эшенә тотона. Был эште уға балалар йорто директоры Иван Литар өйрәткән була.\n– Минең бура бурағанымды бер бабай ҡарап торҙо ла, өрлөгөн һалышып, тәҙрәләрен уйып бирҙе, – тип хәтерләй Зәкирә апай Байназарова-Бикҡолова.\nТиҙҙән уның балта оҫтаһы тигән даны Түбә, Күсей тарафына ла барып етә. Йәш килен шәл бәйләүгә лә маһир була, ҡош-ҡорт, мал аҫрау йәһәтенән дә йылдам булып сыға. Уның кеүектәрҙе: «Утҡа ла, һыуға ла инер», – тиҙәр. Ысынлап та, яҙлы-көҙлө һыуҙы күп кисә. Бер әбей: «Һаҡланмайһың, бер килеп аяҡһыҙ ҡалырһың инде», – ти. Әйткәне раҫ килгән. Әле Зәкирә апай аяғынан сыҙай алмай.\n– Әллә боҙло һыуҙы күп кистем? Бәлки, бала саҡта кирзауай кейеп йөрөүемдән, әллә ҡара йылан сағыуҙан ошо хәлгә төштөм. Бала саҡта ҡыҙҙар менән Ирәндеккә ҡарағас һағыҙына барғайныҡ. Ҡыҙҙарҙан арттараҡ ҡалдым. Ул саҡта ни ялан аяҡ йөрөй торғайныҡ бит. Бер ҡарағасҡа үрелеп торһам, ҡапыл аяғымды бысаҡ менән телделәрме ни?! Ултыра төштөм. Шул саҡ ҡара йыланды күреп ҡалдым. Аңым томаланды. Саҡ-саҡ Күсей тарафына атланым. Аяғым күҙгә күренеп шешә башланы. Хәлем бөтөп, юл ситендәге аҡ ташҡа ултырҙым. Шунда иҫтән яҙғанмын. Миндек, үлән йыйып ҡайтып барыусы ике инәй мине алып ҡайтҡан. Ауылда табип-фәлән булмағас, атайым мине Мөхәммәт муллаға алып барып өшкөрткән. Аҙаҡ ул өйгә үҙе килеп өшкөрҙө һәм: «Алла ғүмер бирһә, йәшәрһең. Ә арбау килешһә, йылан эсе ярылып үлер», – тигәйне. Яйлап аяҡҡа баҫтым-баҫыуын. Тик бына әле һаман да ошо аяҡтан яфаланам, – ти II төркөм инвалиды булған мәҡәләм геройы.\nТормош Зәкирә апайҙы аяуһыҙ ҡаҡҡыслай-һуҡҡыслай. Әммә уның күңеле ҡатмаған. Ихлас, ярҙамсыл, һис кенә лә кенә тотмай. Ире менән 56 йыл ғүмер кисерә. Көндәше менән дә ҡатышып йәшәне, әле уның балалары менән бәйләнешен өҙмәй. Дүрт йыл элек Зәкирә апайға, фронтовик ҡатыны булараҡ, Баймаҡ ҡалаһынан фатир бирҙеләр. Әле ул, етәкселеккә рәхмәт әйтеп, шунда йәшәй. Сыңғыҙ халҡы уны онотмай. Баймаҡҡа йомошо төшкән береһе уға инеп, хәлен белеп, ауыл күстәнәстәре менән һыйлап, кәрәк булһа, эшен эшләшеп сыға. Күптән түгел эҙләп тапҡан өс туған һеңлеләре лә уны ярҙамынан ташламай.\nЕтемлекте еңгән, һуғыш йылындағы ауырлыҡтарға һынмаған, йылан ағыуына ла бирешмәгән Зәкирә апай бөгөн донъянан артта ҡалмай, «зәңгәр экран»дан яңылыҡтарҙы күҙәтеп, шөкөр ҡылып йәшәй. Шундай күп михнәттәр күргән апайҙы бөгөнгө йәштәргә үрнәк итеп ҡуйыр инем мин. Тормоштоң бәләкәй генә һынауҙарына зарланып, уфтанып йәшәмәйек. Уның матур яҡтарын күрәйек, бер-беребеҙгә ихтирамлы, иғтибарлы булайыҡ. Fүмер бер генә, уны лайыҡлы үтеү кәрәк. Ә инде Зәкирә апайға күңел тыныслығы, сәләмәтлек теләйем!\nСығыу ваҡыты 9-01-2015, 11:34 | Ҡаранылар: 1254


Башҡортостандың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, уҙған тәүлектә республикала тағы 135 кеше коронавирус инфекцияһын йоҡторған. Пандемия башланғандан алып Башҡортостанда сирлеләр 13 581 кеше тәшкил итә.\n16:15, 25 ноябрь 2020 Йәмғиәт\n15:25, 25 ноябрь 2020 Йәмғиәт\nӨфөлә бушлай төшкө аш таратыу буйынса «Депутаттар хәстәрлеге» акцияһы бара. Ярҙам ауыр тормош хәлендә ҡалған, аҙ тәьмин ителгән граждандарға иҫәпләнгән.\n14:31, 25 ноябрь 2020 Йәмғиәт\nБашҡортостанда 7-11 декабрҙә ХIII «Башҡорт шәле – 2020» республика фестиваль-конкурсы ойошторола. Сарала ҡатнашыу өсөн бөтә республиканан башҡорт дебет шәле оҫталары саҡырыла.\n13:17, 25 ноябрь 2020 Мәҙәниәт\n12:53, 25 ноябрь 2020 Йәмғиәт\nБашҡортостанда 25 ноябрҙә төндә Йәрмәкәй районында урындағы әһәмиәттәге Таркаҙы – Новотроевка автомобиль юлының 55-се саҡрымында «ВАЗ-2109» ҡатнашлығында үлемесле юл фажиғәһе теркәлгән.\n11:15, 25 ноябрь 2020 Хәл-ваҡиғалар\nЙыл аҙағына тиклем, графикка ярашлы, Стәрлетамаҡтың яңы йорттарҙан торған 4А Көнбайыш биҫтәһендә 260 урынлыҡ иң ҙур балалар баҡсаһы төҙөлөп бөтә. Социаль объект 2019 йылдың ноябренән Октябрь проспекты һәм Төҙөүселәр, Артем урамдары кварталында һалына башланы.\n10:30, 25 ноябрь 2020 Иҡтисад\n«Өфөнөң 17-се дауаханаһында яңы коронавирус инфекцияһының таралыуы теркәлгән. Ҡайһы бер пациенттар икенсе дауаханаға күсерелгән». Кисә республика киң мәғлүмәт сараларында ошондай хәбәр баҫылып сыҡты.\n9:21, 25 ноябрь 2020 Йәмғиәт\nБашҡортостанда ноябрҙең һуңғы ун көнө ғәҙәттәгенән йылыраҡ була.\nБашгидрометта 30 ноябргә тиклем уртаса һауа температураһы тураһында мәғлүмәт бирҙеләр.\n17:58, 24 ноябрь 2020 Йәмғиәт\nБашҡортостанда тәүлек эсендә 400-ҙән ашыу пневмония менән сирләү осрағы теркәлде. Һаулыҡ һаҡлау министрлығының 24 ноябргә ҡарата мәғлүмәтенә ярашлы, бер тәүлектә дауахананан тыш пневмония осрағы 411-гә етте.\n16:48, 24 ноябрь 2020 Йәмғиәт\nРеспубликала башҡорт халҡының оҙон көйҙәрен башҡарыусыларҙың «Үлемһеҙ йырҙар» онлайн-фестивале башлана. Сара Башҡорт теле көнөнә арнала.\nФестивалдә 16 йәштән 65 йәшкә тиклем башҡорт оҙон көйөн һәүәҫкәр башҡарыусылар ҡатнаша ала.\n15:57, 24 ноябрь 2020 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда яңы коронавирус инфекцияһы рәсми раҫланған диагноздар һаны 13 446-ға етте. Һуңғы тәүлектә 128 осраҡ асыҡланды, тип хәбәр итте республиканың COVID-19-ға ҡаршы көрәш буйынса оператив штабы.\n15:27, 24 ноябрь 2020 Йәмғиәт\n«Бәләбәй» йылдам социаль-иҡтисади үҫеш биләмәһендә заманса ит эшкәртеү комбинаты төҙөлә. Инвестицияларҙың дөйөм күләме 10 миллиард һум кимәлендә тиерлек планлаштырыла.\n14:31, 24 ноябрь 2020 Иҡтисад\n12:40, 24 ноябрь 2020 Йәмғиәт\n12:01, 24 ноябрь 2020 Мәҙәниәт\n23 ноябрҙә Стәрлетамаҡтың «Авангард» заводы биләмәһендә бәхетһеҙ осраҡ теркәлгән. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, шартлауға технологк процестың өҙөклөгө сәбәпсе булған.\n10:56, 24 ноябрь 2020 Хәл-ваҡиғалар\nБашҡортостанда «Инвестициялар йәлеп итеү үҙәге» төбәк проект штабын ойоштороу планлаштырыла. Был мәсьәлә 23 ноябрҙә республика хөкүмәте ултырышында тикшерелде.\n10:15, 24 ноябрь 2020 Иҡтисад\nӨфөлә яңы йыл ҡаласыҡтары төҙөү өсөн боҙ әҙерләү башланды — һалҡын көндәрҙә Өфөнөң һыу ятҡылыҡтарында 18 сантиметрлыҡ боҙ ҡатламы барлыҡҡа килде. Мәҫәлән, Ленин районының торлаҡ хеҙмәттәре боҙҙо «Йылғасы» стадионы эргәһендәге Ағиҙел йылғаһынан ала.\n9:05, 24 ноябрь 2020 Йәмғиәт