Әш-Шуъара сүрәһе - Wikisource\n← Әл-Фурҡан сүрәһе Ҡөрьән\nавтор Мөхәммәт пәйғәмбәр Ән-Нәмл сүрәһе →\n26 — Шүғәрә (Шағирҙар) сүрәһе\n(Шүғәрә сүрәһе 227 аяттан тора. Бер өлөшө Мәккәлә, икенсе бер өлөшө Мәҙинәлә ингән. 224 нсе аятта шағирҙар тураһында, йәғни мөшриктәр әйткәнсә, Ҡөръән-и Кәримдең ниндәйҙер бер шағир йәки шағирҙар тарафынан түгел, бәлки лә Аллаһ тарафынан хасил ителгәнлеге тураһында һөйләнгәнгә күрә, сүрәгә шул исем бирелгән. Баҡара сүрәһенән ҡала ,Ҡөръәндең иң оҙон сүрәһе.)\n1. Та. Син. Мим. (2) Былар хаҡты (һәм нахаҡты) асыҡлаусы Китаптың аяттарыҙыр.\n3. (Эй, Мөхәммәд) улар иманға килмәй тип, һин үҙеңде харап итер дәрәжәлә ҡайғыраһың. (4) Әгәр Беҙ ихтыяр итһәк, уларҙың башына Күктән бер мөғжизә индергән булыр инек, уларҙың муйыны аҫҡа килгән булыр ине. (5) Сикһеҙ мәрхәмәтле Аллаһтан ингән һәр аяттан йөҙ сөйөрҙөләр, (6) Хаҡтыр, улар (Ҡөръәнде) ялғанға сығарҙы. Уларҙың шулай мәсхәрәле көлөүҙәренең нәтижәһе оҙаҡламай киләсәк. (7) Әллә һуң улар ер өҫтөнә ҡарамайҙармы, күрмәйҙәрме? Шунда һәр нәмәне төрлө-төрлө, парлы-парлы итеп үҫтерҙек. (8) Хаҡтыр, был эштәрҙең ғибрәте лә барҙыр. Ләкин уларҙың күбеһе иманға килә торған түгел. (9) Шик юҡтыр, һинең Раббың — мотлаҡ еңеүсе, сикһеҙ мәрхәмәтлеҙер.\n10. Раббың Мусаға әйтте:\n— Бар һин залим халыҡ янына, (11) Фирғәүен тоҡомо янына кит. Әле бынан һуң да улар Аллаһтан ҡурҡмаҫтармы? — тине.\n12. Ул (Муса) әйтте:\n- Раббым, улар мине ялғансыға сығарыр, тип ҡурҡам, (13) күкрәгем ҡыҫылыр, телем әйләнмәҫ. Шуға күрә, ярҙамсы итеп, зинһар, Һарунды күндер (уға ла пәйғәмбәрлек бир).\n(14) Унан һуң улар ҡаршыһында минең бер ғәйебем бар. Шул сәбәпле, улар мине үлтеререр, тип тә ҡурҡам, — тине.\n15. Аллаһ әйтте:\n— Юҡ-юҡ, (үлтермәҫтәр) икегеҙ ҙә аяттарымды алып барығыҙ. Шик юҡ, Мин һеҙҙең менән йәнәшә булырмын. Барыһын да ишетеп торормын, — тине. (16) — Барығыҙ, Фирғәүен янына китегеҙ. Һәм әйтегеҙ: беҙ — ғәләмдәрҙең Раббыһы тарафынан күндерелгән пәйғәмбәрҙәр булабыҙ. (17) Һин Исраил улдарын беҙгә биреп ебәр, тип хәбәр итегеҙ.\n18. Ләкин Фирғәүен әйтте:\n— Беҙ һине сабый сағыңдан алып, бөгөнгә саҡлы үҙ арабыҙҙа тәрбиәләп үҫтермәнекме? Һин ғүмереңдең йылдарын беҙҙең арала уҙғарманыңмы? (19) Ҡылаһы яуыз эшеңде лә ҡылдың (бер кешене үлтерҙең), шунан һуң да һин беҙгә рәхмәтле түгелһең (оятһыҙ).\n20. Муса әйтте:\n— Мин уны яңғылыш үлтерҙем. (21) Һеҙҙән ҡурҡып, ҡасып киттем. Ниһайәт, Раббым миңә хөкөм (ғилем, хикмәт) бирҙе һәм мине (һеҙгә) пәйғәмбәр итеп ебәрҙе. (22) Һин мине шелтәләй торған ул ваҡиға (минең кеше үлтереүем)дең сәбәбе лә һинең Исраил улдарын ҡол итеп,йәберләп тотоуың ине.\n23. Фирғәүен әйтте:\n24. — Күктәрҙең, Ерҙең һәм улар араһындағы нәмәләрҙең Раббыһы — Аллаһ Тәғәлә. Әгәр ҙә һеҙ хәҡиҡәтте белергә теләһәгеҙ (Аллаһҡа иман килтерегеҙ), — тине Муса. (25) (Фирғәүен) ярандарына:\n26. — Ул һеҙҙең дә, әүүәлге аталарығыҙҙың да Раббыһы, - тине Муса.\n27. — Һеҙгә илсе итеп ебәрелгән был Мусаны мотлаҡ ен алыштырғандыр, — тине Фирғәүен. (28) Муса әйтте:\n— Әгәр ҙә башығыҙ(ҙа мейегеҙ) булһа, һеҙ Уның Көнсығыш менән Көнбайыш араһында булған бар нәмәнең дә хужаһы икәнен (әллә ҡасан) аңлаған булыр инегеҙ инде.\n29. Фирғәүен:— Ант итеп әйтәм, минән башҡа берәүҙе Илаһ итеп алғанһың икән, мин һине зинданға яптырам, — тине . (30) Муса:\n— Һиңә ап-асыҡ аңлайышлы, дөрөҫ дәлил килтергән булһамдамы? — тине. (31) — Тура һөйләгәнлегеңә (пәйғәмбәрлегеңә) дәлил килтер, — тине Фирғәүен. (32) Шунда Муса таяғын ергә ташланы, ул йыланға әүерелде. (33) Шунан һуң ул ҡулын сығарҙы, уның ҡулы тамашасыларға ап-аҡ (нур) булып балҡый ине.\n34. (Фирғәүен) яҡындарына әйтте:\n— Шик юҡтыр, был, мотлаҡ, бик оҫта сихырсы, (35) ул һеҙҙе сихыры менән йортоғоҙҙан ҡыуып сығарырға тип килгән. Хәҙер нимә эшләтәбеҙ инде быны? — тине. (36)\n— Уның үҙен һәм дә туғанын тотҡарлап тор ҙа, (сихырсыларҙы) йыйырға кешеләреңде юлла, — тинеләр кәңәшселәре. (37)\n38. Шулай итеп, (оло байрам көнөндә) билгеләнгән уаҡытҡа бөтөн сихырсылар бер ергә йыйылған ине.\n39. — Барығыҙ ҙа йыйылып бөттөме? — тип һоранылар халыҡтан.\n40. Әгәр ҙә (сихырсылар) еңһә, бәлки, беҙ уларға эйәрербеҙ, — тинеләр кешеләр.\n41. Ниһайәт, барыһы ла килеп бөткәс, сихырсылар Фирғөүенгә әйтте:\n— Уларҙы (Муса менән Һарунды) еңгәс, беҙгә әжере булырмы һуң? — тинеләр.\n42. — Әлбиттә, — тине Фирғәүен. — (Һеҙ еңгән) тәҡдирҙә һеҙ минең иң яҡындарымдан булырһығыҙ. (43) Муса уларға әйтте:\n— Башта һеҙ ташлайһы нәмәләрегеҙҙе уртаға ташлағыҙ,— тине. (44) Тегеләр бауҙарын, таяҡтарын ергә ташлап:\n— Фирғәүендең ҡөҙрәте менән, һис шикһеҙ, беҙ еңәсәкбеҙ, — тинеләр.\n45. Муса ла шунда уҡ таяғын ергә ташланы. Ни күҙҙәре менән күрһендәр, ҡарышҡы таяҡ күҙ асып йомғансы, тегеләрҙең яһалма йыландарын йотоп бөтөрҙө. (46) Сихырсылар (быны күргәс) шунда уҡ сәждәгә йығылды. (47) Һәм әйттеләр:\n— Беҙ ғәләмдәрҙең, Муса менән Һарундың хужаһы булған (48) бер Аллаһҡа иман килтерҙек, —тинеләр.\n49. Фирғәүен әйтте:\n— Минең рөхсәтемдән башҡа һеҙ уға иман килтерҙегеҙ. Әлбиттә, ул һеҙҙән оҫтараҡ булып сыҡты, һеҙ ҙә унан өйрәндегеҙ. Ләкин һеҙ оҙаҡламай белерһегеҙ: мин һеҙҙең ҡул-аяҡтарығыҙҙы арҡылы-торҡоло саптырасаҡмын, һис шикһеҙ, һеҙҙең барығыҙҙы ла арҡылы ағасҡа (хасҡа) ҡаҙаҡлатасаҡмын, — тине.\n50. (Иман килтергәндәр) әйтте:\n— Зарар юҡ, беҙ инде Аллаһты таптыҡ. (51) (Фирғәүендекеләр араһында) иң беренсе иман килтергән кешеләр булараҡ: Раббыбыҙ беҙҙең (элеккеге) гөнаһтарыбыҙҙы ярлыҡар, тип өмөт итәбеҙ, — тинеләр.\n52. Мусаға уахи аша әмер иттек:\n53. Ул арала Фирғәүен дә (ғәскәр тупларға) йыйыусыларын шәһәрҙәргә ебәрҙе.\n54. — Уларҙың (Исраил улдарының, йәһүдтәрҙең) ғәскәре бик әҙ. (55) Улар беҙҙең асыуҙы ҡабартты. (56) Беҙ иһә һәр уаҡыт уяу (һуғышҡа әҙер торабыҙ), — тинеләр.\n57. Беҙ уларҙы (Фирғәүен тоҡомон) баҡсаларын, шишмәләрен, (58) хазиналарын һәм уңдырышлы тупраҡтарын ташлап сығырға мәжбүр иттек.\n59. Беҙ ул байлыҡтарға Исраил улдарын вәриҫ ҡылдыҡ. Беҙ уларҙы (Фирғәүен халҡын) шулай ҡыҙыҡ иттек. (60) Таң атҡанда улар (Фирғәүен тоҡомо Муса менән Һарун етәкселегендәге иман килтергәндәр артынан) ҡыуа сыҡтылар. (61) Ниһайәт, ике ғәскәр (Исраил улдары менән Фирғәүен ғәскәре) бер-берһен күргәс, Мусаға эйәрә сыҡҡандар әйтте:\n62. - Юк, - тине Муса. — Әлбиттә, Аллаһ минең менән бергәҙер. Ул миңә ҡотолоу юлын күрһәтәсәк, инша'аллаһ. (63) Шунан һуң Беҙ Мусаға:\n64. Шунан һуң тегеләрҙе лә (ҡыуа сыҡҡандарҙы) бында килтерҙек. (65) Мусаны һәм уның әмерендә булғандарҙы ҡотҡарҙыҡ. (66) Унан һуң тегеләрҙе (ғәскәре менән Фирғәүенде) һыуға батырҙыҡ. (67) Бында, әлбиттә, (аңлағандар өсөн) ғибрәт бар. Ләкин уларҙың күбеһе иман килтермәне. (68) Шуныһы хаҡтыр, ысындан да, һинең Раббың — еңеүсе һәм ярлыҡаусы.\n69. Уларға (ғәрәп мөшриктәренә) Ибраһимдың ғибрәтле хикәйәһен дә уҡы. (70) Ул атаһына һәм халҡына әйтте:\n— Һеҙ нәмәгә табынаһығыҙ? — тине. (71) (Тегеләре) әйтте:\n72. — Һеҙ ялбарғанда улар һеҙҙе ишетәме? — тине Ибраһим. (73) —Йәки улар һеҙгә ярҙам итәме, әллә зыян эшләйме?\n74. — Юҡ, — тинеләр. — Беҙҙең бабаларыбыҙ шулай табына ине, (шуға күрә, беҙ ҙә боттарға табынабыҙ).\n75. — Бына хәҙер аңланығыҙмы инде, (76) аталарығыҙ һәм үҙегеҙҙең (булдыҡһыҙ) нәмәләргә табынғанығыҙҙы? (77) Улар (боттар, һындар, таштар) минең ысын дошмандарым булыр. Ләкин ғәләмдәрҙең Раббыһынан башҡа. (78) Раббым мине яралтты һәм тура юлды күрһәтеүсе лә — Ул. (79) Мине ашатыусы, һыуһынымды баҫтырыусы ла — Ул. (80) Ауырыған сағымда миңә шифа биргән дә — Ул. (81) Ул мине йәнһеҙ ҡалдырасаҡ, һуңынан мине терелтәсәк. (82) Яза көнөндә хаталарымды ярлыҡаясаҡ, тип өмөт иткәнем дә — Ул. (83) Раббым, миңә хикмәттәр ғилеме бир, мине саф мосолмандарҙан ҡыл. (84) (Минән һуң) килгән быуындар мине яҡшылыҡ менән телгә алһындар ине. (85) Мине ниғмәт йәннәтенең вәриҫтәреңдән әйләһәң ине. (86) Атайымды ла ярлыҡа, зинһар. Ҡыҙғаныс , ул дөреөҫ юлда түгел ине. (87) Бәндәләреңдең ҡәберҙән ҡубарыласаҡ Көнөндә мине рисуай итмә. (88) Ул Көндө мал да, улдар ҙа файҙа килтермәҫ. (89) Әммә ләкин Аллаһҡа саф күңел менән инанғандар (ул Көндө) бәхетле булыр. (90) (Ул Көндө) саф мосолмандар ғына йәннәткә яҡынлаштырылыр. (91) Йәһәннәм иһә аҙғындарға асылыр.\n92. Һәм уларға әйтерҙәр:\n— Ҡайҙа һеҙҙең табынғандарығыҙ? (93) Аллаһтан башҡа улар һеҙгә ярҙам итәме? Улар үҙҙәренә үҙҙәре ярҙам итә аламы? (94) Һәм улар ҙа (боттар, һындар ҙа), һәм аҙғындар ҙа (95) һәм Иблис өйөрө лә йәһәннәмгә ташланыр. (96) Шунда улар бер-берһе менән ыҙғышып әйтер: (97)\n— Валлаһи, беҙ, ысындан да, аҙашҡан булғанбыҙ икән,— тип әйтерҙәр. (98) — Сөнки һеҙҙе (боттарҙы) ғәләмдәрҙең хужаһы Аллаһҡа тиңләштерҙек. (99) Беҙҙе аҙғындар ғына аҙаштырҙы. (100) Хәҙер беҙҙе яҡлаусы юҡ. (101) Ысын дуҫыбыҙ ҙа юҡ. (102) Их, доньяға кире ҡайтарылһаҡ ине лә, беҙ мөьмин булып йәшәр инек.\n103. Шик юҡтыр, бында ғибрәттәр бар. Ләкин уларҙың күбеһе иман килтермәне. (104) Һинең Раббың, хаҡтыр, һәр уаҡыт еңеүсе һәм сикһеҙ мәрхәмәтле.\n105. Нух ҡәүеме лә (Беҙҙең тарафтан) күндерелгән пәйғәмбәрҙе ялғансыға сығарҙы. (106) Нух үҙенең ҡәрҙәштәренә әйтте:\n— Аллаһтан ҡурҡмайһығыҙмы? — тине. — (107) Шик юҡ, мин һеҙгә күндерелгән пәйғәмбәр булам. (108) Инде Аллаһтан ҡурҡығыҙ һәм миңә эйәрегеҙ. (109) Был эштәрем өсөн мин һеҙҙән түләү һорамайым. Миңә тигән бүләк бары тик Аллаһ хозурында ғына. (110) Шулай булғас, Аллаһтың язаһынан ҡурҡығыҙ һәм миңә эйәрегеҙ.\n— Һиңә эйәргәндәр нәҫелһеҙ, малһыҙ бәндәләр, беҙ ҙә шулар кеүек һиңә эйәрәйекме? (Был була торған эш түгел!) — тинеләр.\n112. Нух әйтте:\n— Мин уларҙың әүүәл нимә менән шөғөлләнгәндәрен белмәйем, — тине. (113) — Яҡшылап уйлаһағыҙ: уларҙың хисабы бары тик Аллаһ хозурында ғына. (114) Һәм мин ул мөьминдәрҙе (ни ҡәҙәр генә фәҡир булһалар ҙа, һеҙҙең күңелегеҙ булһын тип) үҙ янымдан ҡыуасаҡ түгелмен. (115) (Һеҙҙе гөнаһ ҡылыуҙан) киҫәтеүсе булыуҙан башҡа минең вазифам юҡ.\n116. Тегеләр әйтте:\n117. — Йә, Раббым, үҙ халҡым мине ялғансыға сығарҙы, — тине Нух. (118) — Зинһар, беҙҙе хөкөм ит, мине лә, миңә эйәргәндәрҙе лә (таш язаһынан) ҡотҡар.\n119. Шунан һуң беҙ уны ла, эйәрсендәрен дә кәмәгә ултыртып, ҡотҡарып ҡалдыҡ. (120) Унан һуң (ярҙа) ҡалғандарҙы һыуға батырып үлтерҙек. (121) Шик юҡ, бында (аҡылы башында булғаннар өсөн) ғибрәттәр бар. Ләкин уларҙың күбеһе иман килтермәне. (122) Шик юҡ, һинең Раббың, әлбиттә, һәр уаҡыт еңеүсе, сикһеҙ мәрхәмәтле.\n123. Ғәд халҡы ла күндерелгәндәрҙе (пәйғәмбәрҙәрҙе) ялғансыға сығарҙы. (124) Һуд үҙенең ҡәрҙәштәренә әйтте:\n— (Аллаһ алдында гөнаһ ҡылыуҙан) ҡурҡмайһығыҙмы? — тине. (125) — Хаҡтыр, мин һеҙгә күндерелгән тоғро пәйғмбәр булам. (126) Инде Аллаһтан ҡурҡығыҙ һәм миңә эйәрегеҙ. (127) Был эшем өсөн мин һеҙҙән һис бер ниндәй түләү һорамайым. Миңә тигән бүләк бары тик ғәләмдәрҙең хужаһы булған Аллаһ хозурында ғына. (128) Һеҙ ҡалҡыу урындарҙа ғәләмәт ҙур биналар (пирамидалар, төрбәләр) ҡороп (килеп-киткәндәр менән) күңел асаһығыҙмы? (129) Мәңге йәшәргә уйлап, һеҙ шундай ышаныслы биналар ҡораһығыҙмы? (130) (Меҫкендәрҙе) хөкөм иткән саҡта һеҙ рәхимһеҙ ҡыланаһығыҙ. (131) Инде Аллаһтан ҡурҡығыҙ һәм миңә эйәрегеҙ. (132) Һеҙгә мәғлүм ниғмәттәрҙе биргән; (133) һеҙгә мал-тыуар, улдар биргән; (134) баҡсалар, шишмәләр биргән Аллаһтың ғазабынан ҡурҡығыҙ. (135) Мин һеҙҙең өҫтөгөҙгә хәтәр яза көнө килер тип ҡурҡам, — тине.\n— Беҙгә барыбер, өгөтләнең ни, өгөтләмәнең ни. (137) Был әүүәлгеләрҙең уйҙырмаһынан башҡа нәмә түгел. (138) Беҙгә яза бирелмәйәсәк.\n139. Шулай итеп, улар уны ялғансы тип атанылар һәм Беҙ уларҙы һәләк иттек. Шик юҡ, (башында аҡылы булғандар өсөн) бында ҡайһы бер ғибрәттәр бар. Ләкин уларҙың күбеһе иман килтермәне. (140) Хаҡтыр, һинең Раббың — мотлаҡ еңеүсе һәм сикһеҙ мәрхәмәтле.\n141. Сәмуд (халҡы ла) пәйғәмбәрҙе (Салихты) ялғансы тип атаны. (142) Салих үҙ халҡына әйтте:\n— Аллаһтан ҡурҡмайһығыҙмы ни? — тине. (143) — Белеп тороғоҙ, мин һеҙгә ебәрелгән ышаныслы Пәйғәмбәр булам. (144) — Инде Аллаһтың язаһынан ҡурҡығыҙ һәм миңә эйәрегеҙ. (145) Был эшем өсөн мин һеҙҙән һис бер түләү һорамайым. Миңә тигән бүләк бары тик ғәләмдәрҙең хужаһы булған Аллаһ хозурындаҙыр. (146) Һеҙ бында ҡурҡынысһыҙ именлек эсендә йәшәйәсәкбеҙ, тип өмөт итәһегеҙме? (147) Баҡсаларығыҙ, шишмә-ҡойоларығыҙ янында. (148) Игендәрегеҙ һәм емештәре йомшаҡ, татлы хөрмә ағастары хозурында. (149) Тау биттәрендә соҡоп-соҡоп үҙегеҙгә ҡулай өйҙәр яһайһығыҙ. (150) Инде хәҙер Аллаһтан ҡурҡыр уаҡыт етте һәм миңә эйәрегеҙ. (151) Хаттин ашҡан (сиктәрҙе уҙған) мөшриктәрҙең әмеренә буйһонмағыҙ. (152) Сөнки улар Ер йөҙөндә фетнә сығарыусы һәм изгелек ҡылмаусыларҙыр, — тине.\n— Һин сихырҙан тилергәнһең, — тинеләр. (154) — Һин үҙең дә әллә кем түгел, беҙҙең кеүек үк ғәҙәти бәндәһең. (Мин — Аллаһтың илсеһе, тигән) һүҙҙәреңде раҫлар өсөн һин бер мөғжизә эшләп күрһәт (шунан һуң беҙ һиңә ышанырбыҙ).\n155. (Таш эсенән тере дөйә сығарғас) Салих әйтте:\n— Бына, һеҙгә әсә дөйә. (Шишмәнән) бер көндө ул һыу эсер, икенсе көндө — һеҙ. (156) Уға бер ҙә яманлыҡ эшләмәгеҙ. (Юҡһа) һуңынан, бөйөк Көн килгәс, һеҙҙе хәтәр яза тотар.\n157. Шуға ла ҡарамаҫтан, улар дөйәне һуйҙы. Ләкин һуңынан бик ныҡ үкенделәр. (158) Сөнки улар язаһын алды. Шик юҡтыр, бында ғибрәт бар. Ләкин уларҙың күбеһе иман килтермәне. (159) Хаҡтыр, һинең Раббың — һәр ваҡыт еңеүсе һәм сикһеҙ мәрхәмәтле.\n160. Луттың халҡы ла пәйғәмбәрҙе ялғансы тип атаны. (161) Лут үҙ туғандарына әйтте:\n— Аллаһтан ҡурҡмайһығыҙмы ни? — тине. (162) — Хаҡтыр, мин һеҙгә тоғро пәйғәмбәр булараҡ күндерелгән кешемен. (163) Инде Аллаһтан ҡурҡығыҙ һәм миңә эйәрегеҙ. (164) Был эшем өсөн мин һеҙҙән һис бер түләү һорамайым. Миңә тигән бүләк бары тик Аллаһ хозурында ғына. (165, 166) Раббығыҙ һеҙҙең өсөн яралтҡан ҡатындарығыҙҙы яңғыҙ (нәүмиз) ҡалдырып, донъяла булмағанды, һеҙ генә (енси ихтыяжығыҙҙы ҡәнәғәтләндерер өсөн) ирҙәр менән яҡынлыҡ ҡылаһығыҙ түгелме? Хаҡтыр, һеҙ (хәләлде ташлап, харамға күсеүсе) аҙғын халыҡ икән.\n168. Лут әйтте:\n— Ошо ҡыланмыштарығыҙ өсөн һеҙгә нәфрәтләнәм, — тине. (169) — Йә, Раббым, мине һәм минең халҡымды был ҡылмыштарынан ҡотҡар, — тине Лут.\n170. Шунан һуң Беҙ уны һәм (иман килтергән) бөтөн ғәйләһен ҡотҡарып ҡалдыҡ. (171) Иман килтермәгәндәр (һәләк булғандар) араһында уның ҡатыны ла бар ине. (172) Унан һуң ҡалғандарҙың барыһын да һәләк иттек. (173) Өҫтәренә шундай (хәтәр дауыллы, дәһшәтле ташлы) ямғыр ҡойҙорҙоҡ, киҫәтелгәндәр (әммә иман килтермәгәндәр) өсөн бик тә хәтәр ямғыр ине ул. (174) Шик юҡтыр, бында ғибрәт бар. Ләкин уларҙың күбеһе иман килтермәй. (175) Хаҡтыр, һинең Раббың һәр уаҡыт еңеүсе һәм сикһеҙ мәрхәмәтле.\n176. Әйкә (тигән урман) халҡы ла пәйғәмбәрҙе (Шөғәйепте) ялғансы тип атаны. (177) Шөғәйеп уларға әйтте:\n— Аллаһтан ҡурҡмайһығыҙмы ни? — тине. (178) — Хаҡтыр, мин (һеҙгә күндерелгән) тоғро пәйғәмбәр булам.\n(179) Инде Аллаһтың язаһынан ҡурҡыр уаҡытығыҙ етте һәм миңә эйәрегеҙ. (180) Был эшем өсөн мин һеҙҙән бер ниндәй ҙә түләү һорамайым, миңә тигән бүләк бары тик ғәләмдәрҙең хужаһы булгғн Аллаһ хозурында ғына. (181) Үлсәүҙә теүәл үлсәгеҙ. Кәм үлсәмәгеҙ (кеше хаҡы ашамағыҙ). (182) Дөрөҫ бизмән менән үлсәгеҙ. (183) Кеше хаҡына кермәгеҙ. Ер йөҙөндә боҙоҡлоҡ (ғәҙелһеҙлек) таратмағыҙ. (184) Һеҙҙе һәм килеп-киткән нәҫелдәрҙе яралтҡан Аллаһтың язаһынан ҡурҡығыҙ, — тине.\n— Һин (сихырҙарҙан) тилергән кеше икәнһең, — тинеләр. (186) - Һин үҙең дә (әллә кем түгел), беҙҙең кеүек үк ғәҙәти бәндә икәнһең. Беҙ һине, ысындан да, ялғансы, тип уйлайбыҙ. (187) Әгәр һүҙең дөрөҫ булһа (пәйғәмбәрлегеңә ышандыраһың килһә), өҫтөбөҙгә бер киҫәк Күкте индер. (188) Шөғәйеп әйтте:\n189. Шулай ҙа улар уны ялғансы тинеләр һәм уларға яза иреште. (Ҡояшты ҡаплаған) күләгәле, болотло көндө уларға ғазап килде. Хаҡтыр, ул хәтәр яза ине.\n190. Шик юҡтыр, бында ғибрәт бар. Ләкин уларҙың күбеһе иман килтермәне. (191) Хаҡтыр, һинең Раббың һәр саҡ еңеүсеҙер һәм сикһеҙ мәрхәмәтлеҙер.\n192. Ул (Ҡөръән), һис ялғанһыҙ, ғәләмдәрҙең хужаһы Раббынан индерелде. (193) Уның менән бергә имен рух (Жәбраил фәрештә) иңде. (194) (Аллаһтың ҡолдарын) киҫәтеүсе (өгөтсө) булһын тип, һинең күңелеңә (Ҡөръән) индерелде. (195) Ғәрәпсә асыҡ итеп индерелде. (196) Ысынлап та, (Ҡөръән тураһында хәбәрҙәр) бынан элек килгән китаптарҙа ла бар.\n197. Исраил тоҡомо араһындағы ғалимдарҙың (Мөхәммәд һәм Ҡөръән тураһында) белгәндәре уларға дәлил була алмаймы ни? (198) Беҙ уны башҡа ҡәүемдән булған кешегә индергән булһа инек, (199) шунан ул уны халыҡҡа (әсә телендә) уҡыһа ине, барыбер улар иман килтермәгән булыр ине. (200) Шулай итеп, Беҙ гөнаһлыларҙың күңеленә кәферлек керттек. (201) Хәтәр язаны үҙ күҙҙәре менән күрмәйенсә улар иман килтермәҫ. (202) Ғазап уларға абайламаҫтан (көтмәгәндә) килер. (203) Шул саҡ улар:\n— (Ғазапты) кисектереп булмаҫмы? — тип ялбарыр. (204) Улар тиҙерәк язабыҙҙың (был донъяла уҡ) килеүен теләйме ни?\n205. Һин әйтеп бир (ий, Мөхәммәд): оҙаҡ йылдар дауамында Беҙ уларға ниғмәт бирһәк, (206) һуңынан улар өҫтөнә вәғәҙәбеҙ (хәтәр ғазап) төшһә, (207) донъялағы файҙалы малдары уларҙы ҡотҡарып ҡалыр инеме?\n208. Иң башта киҫәтмәйенсә (пәйғәмбәр ебәрмәйенсә), Беҙ бер генә халыҡты ла харап итмәнек. (209) Беҙ бер ҡасан да ғәҙелһеҙ булманыҡ, (нахаҡҡа яза бирмәнек). (210) Ул (Ҡөръән) шайтандар тарафынан индерелмәне. (211) Был уларҙың ҡулынан килә торған эш түгел, уларҙың ундай ҡеүәте юҡ. (212) Шик юҡтыр, улар — (фәрештәләрҙең һүҙен) ишетеүҙән мәхрүм ҡалған заттар. (213) Шуға күрә, һаҡ бул, Аллаһҡа тиң тип, башҡа бер Илаһ саҡырма. Һуңынан ғазаптарға дусар булырһың. (214) Яҡын туғандарыңды ла (гөнаһ ҡылғандарҙы Аллаһтың ҡаты язаһы көтә тип) киҫәтеп ҡуй. (215) Һиңә эйәргән мөьминдәргә (изгелекле ярҙам) ҡанатыңды йәй. (216) Әгәр улар инҡар юлына баҫып, буйһонмаһалар, әйт:\n217. Һин һәр саҡ еңеүсе һәм ярлыҡаусыға (Аллаһҡа) һыйын. (218, 219) Ул намаҙ уаҡытында башҡа бик күп ғибәҙәт ҡылыусылар араһында һинең нимә эшләгәнеңде күреп тора. (220) Хаҡтыр, ул барыһын да ишетеп, күреп тороусы.\n221. (Һәй, мөшриктәр) шайтандарҙың кем янына ингәндәрен һеҙгә әйтеп бирәйемме? (222) Улар гөнаһ ҡылыусылар, ялғансылар башына төшә. (223) Улар (гөнаһлылар, ялғансылар шайтанды) тыңлайҙар һәм уларҙың күбеһе ата ялғансы.\n224. Шағирҙарға килгәндә, эш былай тора. Уларға ла аҙашҡандар эйәрә. (225) Күрмәйһеңме ни, улар нимә ҡылғандарын белмәйенсә (тилереп), болондар буйлап йөрөй. (226) Һәм тормошҡа ашмаҫтай хыялый һүҙҙәр һөйләнәләр. (Үҙҙәре булдыра алмаған эшкә башҡаларҙы өндәйҙәр.)\n227. Бары тик иман килтереп, изгелек ҡылғандар, Аллаһты онотмағандар һәм үҙҙәренә ғәҙелһеҙлек ҡылғандарҙан үҙҙәрен яҡлай алғандар, улар (Хаҡҡа ҡаршы шиғыр яҙған хыянатсы шиғырсылар) рәтендә түгел. Ғәҙелһеҙлек ҡылған залимдар үҙҙәренең ҡайҙа барасаҡтарын оҙаҡламай белерҙәр.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Әш-Шуъара_сүрәһе&oldid=496504"\nThis page was last edited on 5 January 2017, at 13:15.


Республика ҡалаларында Өфөлә төшөрөлгән «Наган» кинокомедияһы күрһәтелә // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nРеспублика ҡалаларында Өфөлә төшөрөлгән «Наган» кинокомедияһы күрһәтелә\n12:00, 10 ноября 2016 Мәҙәниәт\nРеспублика ҡалаларында Өфөлә төшөрөлгән «Наган» кинокомедияһы күрһәтелә Фото: «Йәнле таҫма» кинокомпанияһы\nӨФӨ, 2016 йыл, 10 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\n«Йәнле таҫма» кинокомпанияһы Мәҙәниәт министрлығы ярҙамында «Наган» исемле яңы кинокомедияны прокатҡа сығара. Рәсәй киноһы йылында Башҡортостанда төшөрөлгән берҙән-бер тулы метражлы фильм республика ҡалаларында күрһәтелә. 1-14 декабрҙә Өфөлә, Стәрлетамаҡта, Сибайҙа, Күмертауҙа, Баймаҡта, Салауатта, Нефтекамала, Октябрьскийҙа һәм башҡа тораҡ пункттарҙа премьера була.\nФильмдың режиссерҙары — Булат Йосопов һәм Ренад Еникеев. Фильмда билдәле Рәсәй актеры Иван Кокорин төшкән. Ул башҡорт комедияһы өсөн ике сериалда ҡатнашыуҙан баш тартҡан. Сюжет студент-архитектор Василий Находкиндың мажаралары менән бәйле, уның ролен Вадим Мәғәсүмов уйнай. Фильмда республика театрҙарының популяр актерҙары Владимир Латипов-Догадов, Рушанна Бабич, Эльвира Шрайнер, Рәмзил Сәлмәнов ҡатнаша.\n«Наган» фильмы Өфөлә, нигеҙҙә «Йәнле таҫма» компанияһы павильонында, Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейында, Өфө дәүләт нефть техник университетында, «Версаль» рестораны биләмәһендә, шулай уҡ Дим һәм Эҫем йылғалары буйында төшөрөлгән. Көйөн республикала танылған композитор Владислав Савватеев яҙған. «Lumen» популяр рок төркөмө солисы Тэм Булатов фильмда чекист йырын башҡарған. Күмәк сәхнәләрҙә меңдән ашыу актер ҡатнашҡан.


Йондоҙнамә (19-25 ноябрь) » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Йондоҙнамә (19-25 ноябрь)\n19.11.2018 Йондоҙнамә (19-25 ноябрь)\nМәл яңы эш урыны эҙләү өсөн уңайлы. Бәғзеләр күптән көткән ыңғай хәбәрҙе ишетер һымаҡ. Был арала алыҫ һәм яҡын араға сәфәрҙәрегеҙ уңышлы булыр. Үткәндәргә йомғаҡ яһағыҙ, маҡсат ҡороғоҙ, тик был турала бер кем дә белмәһен.\nҠайһы бер ваҡиғаларҙың башы бөтөнләй уйламағанса йүнәлеш алыр. Был арала эштәрегеҙҙең ваҡытлыса туҡтауы ла бар. Кемдер иңегеҙгә яңы йөкләмәләр һалырға маташыр. Быға ҡаршы торорға тырышығыҙ. Кеше фекеренә таянмағыҙ, үҙ башығыҙ ҙа бар бит әле.\nАлдығыҙҙа ҡалҡып сыҡҡан мәсьәләләр тәү ҡарашҡа хәл итә алмаҫлыҡ һымаҡ күренер. Аҙна барышында ниндәйҙер шәхси мөнәсәбәттәрҙең бөтөнләйгә боҙолоуы ихтимал. Быны тыныс ҡабул итегеҙ. Йомала килгәнде бүләк итеп ҡабул итегеҙ.\nОсор тырыш кешеләр өсөн һәйбәт. Ялҡауҙар был көндәрҙе ҡәҙимгесә үткәрер. Йондоҙҙар был арала ҙур эштәргә тотонмаҫҡа ҡуша. Иң тәүҙә башлағандарын тамамлағыҙ. Кесе йомала дәғүәләрҙән ары тороғоҙ.\nДүшәмбе – шишәмбелә әүҙемлек күрһәтеүегеҙ мотлаҡ уңышҡа килтерер. Йәмәғәт эштәрендә ҡатнашыу бигерәк тә һәйбәт барыр. Яҡын тирәләге кешеләрҙе яҡшыраҡ аңлай башларһығыҙ. Бәғзеләрҙең ышанысһыҙ икәнен дә асыҡ күрерһегеҙ.\nНиндәйҙер мәсьәләне хәл иткәндә шишәмбелә яңылыш юлдан китеүегеҙ ихтимал. Хәлде төҙәтеү һеҙҙән көс һәм, иң мөһиме, ваҡыт талап итер. Йондоҙҙар аралашыуҙа йомшағыраҡ булырға, тиҫкәреләнмәҫкә ҡуша. Аҙнаның икенсе яртыһы күпкә тынысыраҡ уҙыр.\nБыл көндәр шәхси тормошоғоҙға күптән көткән тыныслыҡ килтерер. Элекке үпкәләшеүҙәр һәм дәғүәләр ҙә яйлап онотолор. Етди һөйләшеүҙәрҙе кесе йомаға ҡалдырмағыҙ. Был арала күптәр эшендә тулы тәртип урынлаштырыр.\nБар көсөгөҙҙө йыйып, иң мөһим мәсьәләне генә хәл итеүгә йүнәлтһәгеҙ, һеҙҙе мотлаҡ уңыш көтәсәк. Аҙна белем арттырыу һәм уҡыу өсөн һәйбәт. Иң ауыр имтихандарҙы ла еңел тапшырырһығыҙ. Йомала тотонған эшегеҙҙең аҙағы мотлаҡ яҡшы тамамланыр.\nАҙнаның тәүге яртыһында етдиерәк булырға, күңел асыуҙан тыйылырға кәңәш ителә. Төп эшегеҙҙә төрлө хәл ителмәгән мәсьәлә күбәйеп китер. Уларға ныҡлап тотонорға тура килер. Шаршамбынан һуң бер нисә ыңғай ваҡиға көтөгөҙ. Ҡулығыҙға аҡса ла инер.\nМөмкинлектәрегеҙҙе дөрөҫ баһалауығыҙ мөһим. Ҡайһы бер яңы эштәрегеҙ һеҙ уйлағанса бармаҫ кеүек. Аҡсаға ла ҡытлыҡ кисерерһегеҙ. Кесе йоманан һуң хәлегеҙ бер аҙ һәйбәтләнер. Был аралағы танышлыҡтар өмөтһөҙ күренә.\nТормошоғоҙҙа ниндәйҙер үҙгәрештәр көтөлә. Ғөмүмән, бөтә яңылыҡ һеҙҙең файҙаға булырға тейеш. Аҙна уртаһында ниндәйҙер дәғүәгә инеүегеҙ бар. Әгәр ҙә уны тиҙ һәм ашығыс хәл итә алмаһағыҙ, һөҙөмтәләре оҙаҡҡа һуҙылыр.\nОсор һәйбәт башланып китер. Шулай ҙа дүшәмбе, шишәмбелә әүҙемлегегеҙҙе бер аҙ кәметеүегеҙ дөрөҫ булыр. Кесе йомала ниндәйҙер бигүк килешмәгән тәҡдим ишетерһегеҙ. Унан ҡәтғи баш тартығыҙ. Ғөмүмән, был арала кеше эштәренә ҡыҫылмаҫҡа тырышығыҙ.\n31.07.2019 - Махсус биттәр Йәйҙең тәме – банкаларҙа\n16.09.19 Туйында, сисенә-сисенә бейегән...\n16.09.19 Раян менән Даян - бәләкәй вундеркиндтар\n16.09.19 Йылайыр районының Ҡаҙырша ауылында нимә булған?\n16.09.19 Дүрт көнлөк эш аҙнаһының тиҙҙән ысынбарлыҡҡа әйләнеүе бар\n16.09.19 Полиция эте, әй юҡ, сусҡаһы\n16.09.19 Быйыл көҙ ниндәй төҫтәр модала?\n16.09.19 Олимпия призеры машинаһын һата\n16.09.19 "Нур" театрында яңы спектакль\n16.09.19 Луиза Хәйруллина тураһында клип төшөргәндәр\n16.09.19 Өфөлә күпләп шаурма кибеттәре ябыла


“Идеянан – эшмәкәрлеккә”\n24 Сентябрь 2018, 15:18\nОшо көндәрҙә И.Тасимов исемендәге Аҡъяр тау колледжында “Идеянан – эшмәкәрлеккә” исеме аҫтында эшсе һөнәрен популярлаштырыу йәһәтенән республика мәғлүмәти акцияһы булып үтте.\nБеҙҙең райондан был акцияла 5 белем биреү усаҡтарынан, атап әйткәндә, Юлдыбай, Ҡашҡар, Матрай, Йомағужа, Һабыр мәктәптәренән, бөтәһе 42 уҡыусы ҡатнашты. Улар был мәртәбәле сарала Г.В.Бегун, Р.Ф. Байғолова, Г.Б.Дилмөхәмәтова етәкселегендә йөрөп ҡайтты.\nБеҙҙең Йомағужа мәктәбенән унда 10 уҡыусы ҡатнашыу хоҡуғына эйә булды. Акция сиктәрендә, 7-11 класс уҡыусылары өсөн әүҙемлек зонаһы ойошторолдо, предприятие һәм учреждение күргәҙмәләре, һөнәри консультация буйынса оҫталыҡ дәрестәре, уҡыусылар менән һөнәр һайлау буйынса интеллектуаль интерактив уйындар үткәрелде. И.Тасимов исемендәге Аҡъяр тау, педагогик, сәнғәт колледждары студенттары бай концерт номерҙары менән сығыш яһаны һәм шуның менән үҙҙәре белем алған усаҡтарҙы презентацияланы.\nБеҙгә бигерәк тә “Ҡояш аҫтында үҙ урыныңды һаҡла” уйыны оҡшаны. Унда ҡатнашҡан һәр кем эшсе һөнәрҙәре хаҡында үҙ фекерен белдерә, әңгәмә ҡороу алымдары һәм килеп тыуған хәлдәрҙән сығыу юлдары кеүек нәмәләр менән бүлешә алды.\nСарала Ғаилә, хеҙмәт һәм социаль яҡлау министрлығы вәкилдәре, халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәктәре директорҙары һәм белгестәре лә булды.\nМин иһә ошондай матур сара уҙғарғандары өсөн ойоштороу комитетына рәхмәт белдергем килә. Ул бик юғары кимәлдә уҙғарылып, күңелле флешмоб һәм шарҙар осороу менән тамамланды.


Өфөлә «Мин булдырам!» хәйриә концерты үтәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә «Мин булдырам!» хәйриә концерты үтәсәк\n12:53, 25 июня 2014 Йәмғиәт\n28 июндә Өфөнөң «Үҙәк» сауҙа комплексында хәйриә акцияһында «Виртуоздар» ҡала музыка мәктәбе уҡыусылары һәм уҡытыусылары сығыш яһаясаҡ. Концерт майҙансығы эргәһендә «кэш-бокс» урынлаштырыласаҡ, һәр бер теләүсе уға хәйер төшөрөп Республика балалар клиник дауаханаһының онкогематологик бүлексәһе балаларына ярҙам итә аласаҡ.\n«Мин булдырам!» концертын «Юғалтыуҙар юҡ» хәйриә фонды уҙғара. Сара киске сәғәт биштә башлана.\nТеги: шәфҡәтлелек,концерт,балалар,онкологик ауырыуҙар


Ҡарама беләккә, ҡара йөрәккә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n05 мая 2016 — 15:47\nАлкино хәрби гарнизонында йәштәрҙең психологик торошон баһалау буйынса ярыш үтте. Ҡыйыулыҡты һынау бәйгеһендә 15 йәштән алып 24 йәшкә тиклемгеләр көс һынашты. “Еңеү волонтерҙары” хәрәкәте ҡатнашыусылары һәм 12-се айырым гвардия инженерҙар бригадаһы конкурсанттар өсөн үҙенсәлекле һынау әҙерләне. Бында барыһы ла ысын һуғыш яланын хәтерләтә. Хәрби техника, шартлау тауыштары, тик бөтә күнекмәләр ҙә урынына еткерелеп һәм тиҙ арала башҡарылырға тейеш. Квеста ҡатнашыусы командалар алдында финишҡа юғалтыуһыҙ килеп етеү бурысы тора.Сәнскеле тимер сымдары аҫтынан шыуышып үтергә, соҡор аша һикерергә һәм машина тәгәрмәстәре буйлап йүгерергә. Ә һәр киләһе задание ҡатмарлыраҡ һәм ауырыраҡ. Бәйгелә Өфө, Октябрский ҡалаларынан һәм Әлкәнән 40-тан ашыу уҡыусы һәм студент көс һынашты. Жюри уларҙың беренсе ярҙам күрһәтеү оҫталығын да ҡорал һүтеп йыйыу тиҙлеген дә баһаланы. Иң ауыры шулай ҙа хәрби техникалар ҡатнашлығындағы һынау булып сыҡты. Ер һелкетеп килгән тиҫтәләрсә тонналыҡ бронетранспортер аҫтынан шыуышып үтергә һәр кемдең дә ҡыйыулығы етмәй. Ә бына ҡыйыулыҡты махсус комиссия баһалап тора. 4 күнегеү үткән һайын психологик күҙәтеү ойошторола. Белгестәр стрессҡа ҡаршы тороу һәләтен, ғәҙәттән тыш хәл килеп тыуғанда юғалып ҡалмайынса артабан нимә эшләргә кәрәклеге тикшерә. Рушан Даянов атаһының юлын һайлап хәрби булырға хыяллана. Егет бындай ярыштарҙа тәүгә ҡатнашмай, шуға ла команданың берҙәм булыуы еңеүгә тәүге аҙым икәнән дә яҡшы белә. Бөтә командалар ҙа юғалтыуһыҙ финишҡа етте. Шулай ҙа Октябрский ҡалаһынан “Гвардия” клубы тәрбиәләнеүселәренә етеүсе булманы. Ә бындай ярыштарҙы киләсәктә республика кимәлендә үткәреү маҡсат итеп билдәләнде, хәрбиҙәр йәштәрҙең физик әҙерлеген ойоштороу эшендә ҡатнашырға әҙер.


Бер шиғыр эҙенән\nМифтахетдин Аҡмулланың тыуған төйәге Туҡһанбайҙағы музей ҡомартҡыларына ипле генә һыйынып, бөйөк шағирҙың «Ибраэ Теләүгә» тигән шиғыры урын алған. Хисләндерерлек, уйландырырлыҡ әҫәр. Ул Аҡмулланың биографияһына байтаҡ өҫтәмәләр ҙә индерә.\n...Белем менән булды яҡын алыҫтарың,\nҺөнәр менән теҙелептер сабыштарың,\nКешене өмөт йәшәтә\nКешене өмөт йәшәтә,\nБер һүнеп, бер ҡабынып.\nРәхмәт уҡып, ғүмер итә,\nШул өмөткә табынып.\nӨмөтһөҙ шайтан ғына.\nТаҡырланып бөткән һуҡмағыма\nАпрель бурандары ҡар һала.\nӨйөрмәле заманымда, Хоҙай,\nЭҙһеҙ юғалыуҙан ҡурсала.\nҒәрәсәтле дауылдарҙа көйөп,\nШиңгән шәжәрәмдең өс саты\nТәбиғәттә ике көс бар:\nБер-береһен еңә алмай.\nҠояш һыуҙы яндыра алмай,\nҺыу – уны һүндерә алмай.\nОло эйек ҡыҙы\nЯҙыусы Зәйнәб Биишева тураһында хәтирәләрем\nҮткәндәргә ҡайтҡы килеү...\n«Арғымаҡ» тип аталған әҙәби-публицистик әҫәремдә оло йөрәкле кеше, һүҙ тылсымын тәрән тойоусы һәм оҫта ҡулланыусы һәләтле әҙибә, иҫ китмәле илһөйәр Зәйнәб апай Биишеваның хаттарын ҡыҫҡартып телгә алып киткәйнем. Зәйнәб апай тураһында мотлаҡ иҫтәлектәр яҙырмын, тигән хыялым бар ине. Арттырып та, шаштырып та әйтелгән һүҙ түгел: Зәйнәб апайҙың ғүмеренең һуңғы йылдарында байтаҡ арауыҡта (Ейәнсураға күсеп ҡайтҡанға тиклем) сере һыйыр кеше мин булдым. «Был йәшемдә эргәмдә һинең булыуың минең өсөн оло йыуаныс, һылыу.\nҺҮҘ ҠӘҘЕРЕН КЕМДӘР ҠӘҘЕРЛӘЙ?!\n(Рәсүл Сәғитовҡа 50 йәш тулыу айҡанлы)\nҺүҙ... Һүҙ Ғали Йәнәптәре! Һүҙҙәр менән эш итеү ғәләмәт ҡыҙыҡ бит: бер ҡараһаң, уларҙы көндәлек тормошта бөтәһе лә ҡуллана, икенсе яҡтан, ошо сәнғәт өлкәһендә эшләүсе һәр кем иркен файҙаланамы икән? Бына ошолар хаҡында уйланыуҙарҙан башлағым килә замандашым, әҙип Рәсүл Сәғитовтың З. Биишева исемендәге «Китап» нәшриәтендә сыҡҡан яңы китабы хаҡындағы яҙмамды. Кемдер уның, ныҡлап ижадҡа тотондо тигәндә, «Имен-аман тороғоҙ!» тигән фекернамә сығарыуына, бәлки, аптырағандыр. Бигерәк тә әҙиптәр ғәжәпләнәлер, сөнки бөгөн китап нәшер итеү еңел эш түгел. Эйе, нәшриәттәр ҙә етерлек, әммә дәүләт нәшриәтендә донъя күреү бәхете һәр кемгә тәтемәй генә түгел,\nДәли Дәмрүлдең самаһыҙ шашҡаны\nБорон заман Дәмрүл тигән\n(Хәйер, бөгөн ундай менән\nБорон булғас, булһын борон.\nБЫУЫНДАР АМАНАТЫН ТЕРГЕҘЕҮСЕ\nАкадемик Әхмәт Сөләймәновҡа – 75 йәш\nИнеш урынына ҡыҫҡаса белешмә\nСӨЛӘЙМӘНОВ Әхмәт Мөхәмәтвәли улы (15.3.1939 йылда тыуған, БАССР-ҙың Бөрйән районының Нәби ауылы), башҡорт фольклорсыһы. Филология фәндәре докторы (1991), профессор (1995). Рәсәй Гуманитар Фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (академик, 1995). Башҡорт дәүләт университетының (БДУ) филология факультетын тамамлаған (1967). 1967 алып – Бөрйән районы Нәби һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә тел һәм әҙәбиәт уҡытыусыһы, 1972 йылдан башлап БДУ-ла башҡорт әҙәбиәте һәм фольклоры уҡытыусыһы, доцент. 1991 йылдың ғинуарынан алып Тарих,


26 Октябрь 2010, 15:35\nУҙған шәмбе һанында беҙ «Салауат Юлаев» командаһы ҡатнашлығындағы йомала булған осрашыуҙы, шәмбелә үтә, тип яңылыш яҙып үткәйнек. Уйын шәмбелә үтһә, бәлки, һәйбәтерәк тә булыр ине. Сөнки, белеүегеҙсә, Вячеслав Быковтың тәрбиәләнеүселәре йәнә ҡоро иҫәпкә отолдо. Нишләптер һуңғы арала юлаевсылар тотороҡһоҙ уйын күрһәтә башланы. ҡапҡасылар ярай инде, ә бына һөжүмселәребеҙгә нимә булды икән?.. Алдынғы уйынсылар һөҙөмтәгә ирешә алмай икән, һуңғылары, исмаһам, ошо мөмкинлекте файҙаланһын ине лә, юҡ шул, килеп сыҡмай. Һүҙ, әлбиттә, миҙгел башланғаны бирле бер ҙә уңышҡа ирешә алмаған яҡташыбыҙ Игорь Волков хаҡында. Тырышмай түгел, тырыша, әммә һөҙөмтә юҡ. Шул уҡ Андрей Таратухин менән Олег Сапрыкин да үҙ уйынын тапмай ыҙалана. Хәҙер бына беҙгә ҡунаҡҡа тотороҡло «Северсталь», «Спартак» һәм «йондоҙло» СКА командалары киләсәк. Һуңғыһы менән алыштылар инде. ҡарарбыҙ, нисек итеп уңышһыҙ сәфәрҙән һуң көйәрмәндәре алдында хаталарын төҙәтерҙәр…\nӘ әлегә «Салауат Юлаев» командаһы, 17 уйындан һуң 31 мәрәй туплап, турнир таблицаһының 11-се баҫҡысына барып төштө. Юғарыла иһә – «Металлург» /Мг/ /40 мәрәй/. Икенсе-өсөнсө урындарҙы 36-шар мәрәй менән «Авангард» менән «Динамо» /Мәскәү/ хоккейсылары бүлешә.\nҡапҡасылар тигәндән, беҙҙең ярһыуҙы клуб етәкселеге ишетте, ахырыһы. Ошо арала, моғайын, юлаевсылар составын Швеция ҡапҡа һаҡсыһы, 28 йәшлек Эрик Эрсберг тулыландырыр. Ул быға тиклем, НХЛ-дың «Лос-Анджелес»ынан китеп, фарм-клубта сығыш яһаған була.


10:57, 21 август 2015 версияһы\n7 байт өҫтәлгән , 5 лет назад\n09:54, 21 август 2015 версияһы (төҙәтеү)\n10:57, 21 август 2015 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\n«Ғәрәп теле» термины тәү башлап беҙҙең эраға тиклемге яҡынса III быуатҡа ҡараған боронғо йәһүд сығанаҡтарында осрай. VII быуат баштарында беренсе яҙма ҡомартҡы —Ҡөрьән— Ҡөрьән китабы пәйҙа була. Шул осорҙа ислам менән бергә ғәрәп теле киң тарала башлай. Бер быуат самаһы үтеүгә, ғәрәп теле [[Урта Азия]]лағы [[Амударья йылғаһыАмударъя]]нан йылғаһынан алып [[Атлантик океан]]ға тиклем һуҙылған, хатта [[Европа]]ның [[Иберий ярымутрауы]]на үтеп ингән ҙур империяның рәсми теленә әүерелә.\n== Классик, әҙәби һәм һөйләш телдәре ==\n''Классик ғәрәп теле'', шулай уҡ ул ''Ҡөрьән ғәрәп теле'' исеме аҫтында билдәле — Ҡөрьән китабы яҙылған һәм ислам дәүеренә тиклемге дәүерҙән алып [[Ғәрәп хәлифәтехәлифәлеге]] тарҡалыуына тиклем ҡулланылған тел варианты. Теорияла классик ғәрәп телендә синтаксик һәм грамматик нормалар билдәләнә, шулай уҡ классик һүҙлек бирелә. Әммә ләкин ысынбарлыҡта хәҙерге авторҙар бер ҡасан да тиерлек саф классик ғәрәп телендә яҙмай, уның урынына иһә ''хәҙерге стандарт ғәрәп теле'' исеме аҫтында билдәле әҙәби телде ҡуллана. Телдең был варианты ғәрәп баҫмаларында, радио, телевидение, реклама, фильмдарҙа ҡулланыла, ҡайһы бер ғәрәп халыҡтары өсөн ул — һөйләү теле. Ғәрәп телендә һөйләшеүсе белемле кешеләрҙең күбеһе әҙәби ғәрәп телен аңлай, төрлө диалекттарҙа һөйләшкән ғәрәптәр өсөн ул — аңлашыу ысулы.\n[[Мөхәммәт|Мөхәммәт пәйғәмбәр]] дәүерендә үк ғәрәп теленең төрлө диалекттары булыуы иғтибарға лайыҡ. Мөхәммәт пәйғәмбәр үҙе [[Мәккә]]нең, [[Ғәрәп ярымутрауы]]ның көнбайыш өлөшө диалектында һөйләшә, Ҡөрьән нәҡ ошо диалекта яҙыла. Әммә был осорҙа Ғәрәп ярымутрауының көнсығыш диалектының абруйы юғарыраҡ була, һәм ахырҙа Ҡөрьән ошо диалектҡа ярашлы үҙгәртелә.\n=== Төп ғәрәп теле диалекттары ===\n[[Рәсем:Arabic Dialects.svg|right|thumb|500px|Ғәрәп диалекттары картаһы]]\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/526487 ҡабул ителгән


Гөлназ Йосопова | Bashkort 2.0\nБөгөнгө мәҡәләбеҙ үҙенең ғаиләһе менән Германияла донъя көтөүсе башҡорт ҡыҙы Гөлназ тураһында. Ул эшләй һәм үҙенең яратҡан шөғөлө – ҡыйбатлы металлдарҙан биҙәүестәр эшләргә лә ваҡыт таба. “Һылыуҡай” республика гүзәллек конкурсында 2006 йылда ҡатнашып, 2-се урын яулағайны. “Мин башҡортмон һәм был минең булмышымды билдәләй”, — тине ул ғорурлыҡ менән.\nҠала: Ульм, Германия.\nТыуған ере: Күмертау, Башҡортостан.\nБелеме: Башҡорт дәүләт аграр университеты (аҙыҡ-түлек технологиялары факультеты, инженер-технолог), Вайнштефан ғәмәли фәндәр университеты (Германия).\nЭшмәкәрлек өлкәһе: Германиянан Көнсығыш Европа һәм элекке БДБилдәренә ауыр техника, запас частар һәм ҡорамалдар һатыусы компанияла экспорт буйынса менеджер.\nЯҡшы тәьҫорат ҡалдырған китаптар: Һуңғыларҙан: Робин Норвудтың “Артыҡ ныҡ яратыусы ҡатындар”ы, Елизабет Гилберттың “Аша, доға ҡыл, ярат”, Вадим Зеландтың “Ысынбарлыҡ трансерфингы”, шулай уҡ Солженицындың “Беренсе түңәрәктә”, Лев Толстойҙың “Анна Каренина”, Булгаковтың “Оҫта һәм Маргарита”, Набоковтың “Лолита”, Myron Levoy “Der gelbe Vogel” (“Һары ҡош”), Замятиндың “Беҙ”, З.Биишеваның “Яҡтыға” китаптары.\nЯратҡан әҫәрҙәрҙән юлдар: “Бөтә ғаиләләр ҙә берҙәй үк бәхетле…”\n“Кешелек, тарихтың бөтә дауамында ни бары ике һорауға яуап табырға тырышҡан: “Һин мине яратаһыңмы?” һәм “Кем баш?”. Ҡалған барыһы ла беҙҙең хәлебеҙҙән килә. Әммә был ике проблема – мөхәббәт һәм контроль – бер кемде лә битараф ҡалдырмай, беҙ уларға эләгәбеҙ һәм һуғыштар, бәхетһеҙлектәр, ҡайғылар тыуҙырабыҙ.”\n“Бөтә кешеләр ҙә деградацияға һәм үҫешкә бер тигеҙ потенциал менән тыуа. Ҡараңғылыҡ һәм яҡтылыҡ элементтары һәр кешелә бар, ҡайһыныһы өҫкә сығыуы кешенең үҙенән (йәмғиәттән, ғаиләнән) тора. Ер шарында барған аҡылһыҙлыҡтар кешенең үҙ донъяһында тигеҙлек таба алмау һәләтенән килә. Һөҙөмтәлә, беҙ шәхси һәм коллектив кимәлдә нимә эшләгәнен белмәгән кешеләргә әйләнәбеҙ”.\n“Яңғыҙлыҡтан ҡурҡҡан кешеләрҙә бәхет килеп сыҡмай, сөнки эске гармонияһыҙ ихтыяждарҙы ҡәнәғәтләндереү ҡыйын: барыһы ла аҙ. Һиңә нимәлер биреп етмәгән кеүек тойғо уяна: аҡса, мәғлүмәт, йылылыҡ, хәстәр… Етмәй һәм вәссәләм! Үҙеңдең бушлығыңдан, эшһеҙлектән һәм үҙ юлың булмауҙан төпһөҙ упҡынға әүереләһең, эштәреңде, кәрәк булған өсөн генә, йөрәк һалмай башҡараһың”.\nТормош девизы: «Булдыра алам тип уйлайһың икән – һин хаҡлыһың, булдыра алмайым тип уйлайһың икән – был юлы ла хаҡлыһың».\nДонъялағы иң яҡшы урын: Мальдив утрауҙары. Туй сәйәхәтен шунда үткәрҙек. Балалар бер аҙ үҫһә, тағы ла шунда юлланырға теләйбеҙ.\nГөлназ, һин нимә менән шөғөлләнәһең? Белеүемсә, биҙәүестәр яһайһың. Был яратҡан шөғөлмө, әллә төп эшеңме?\nБыл шөғөл генә. Ювелир биҙәүестәрен яратам. Был минең көсһөҙ яғым. Эшем буйынса йыш ҡына Кавказда булам, беҙҙең төп клиентыбыҙ – ундағы алтын табыусы компания. Тап шунда урындағы көмөштө үҙем өсөн астым. Этник биҙәүестәрҙе, төҫлө таштарҙы яратам – Көнсығыш тамырҙарым һиҙелә. Тәүҙә үҙемә һатып ала торғайным, артабан әхирәттәрем минән күреп һорай башланы, заказ бирәләр. Хәҙер “Бәйләнештә” сайтында махсус каталогым да бар, бәлки онлайн-шопҡа ла барып етермен.\nТөп эшем, әйтеп үтеүемсә, Европанан БДБ илдәренә сауҙа һәм экспорт. Мин үҙемдең эшемде бик яратам, уның ярҙамында төрлө кешеләр менән төрлө телдәрҙә аралашам, төрлө илдәргә командировкаға йөрөйөм, әһәмиәтле кешеләр менән танышам. Оҡшаш эш өлкәләре менән таныша башлайһың: логистика, транспорт ташыу, донъя иҡтисады. “Тәмле” заказдар ҙа була – туңдырма етештереү йәки колбаса цехы ҡорамалдары, “күңеллеләре” лә осрай – коллегаларым менән бөтә Европа буйлап бер көнлөк себештәрҙе урындан-урынға күсереүсе контейнерҙар эҙләйбеҙ. Күңелһеҙләнергә ваҡыт юҡ. Шул уҡ ваҡытта яуаплылыҡ ҙур: транспорт декларацияларын һәм башҡа документтарҙы дөрөҫ төҙөүөбеҙҙән тауарҙарҙың сик аша сығыу-сыҡмауы тура бәйле.\nНимәлер эшләргә кем һине илһамландыра?\nИрем, ҡыҙыҡһыныуым, ғаиләм, танылыу, ҡайһы саҡ самаһыҙ ихтыяждар, мине һоҡландырған кешеләр – төрлө ваҡыт төрлөсә.\nГерманияла ҡул эше нисек баһалана?\nҠул эштәрен бында бик ҡиммәт баһалайҙар, күлдәк тегеү йәки диуар буяу булһынмы, бындай хеҙмәт ҡиммәт тора. Әйткәндәй, биҙәүестәрем немец ҡатын-ҡыҙҙарын ҡыҙыҡһындырмай. Улар өсөн биҙәүестәрем бигерәк сағыу, бигерәк күп. Минең клиенттарым – башҡорттар, украиндар һәм рустар.\nМатурлыҡ тураһында бер нисә һүҙ. Был һүҙ һиңә нимәне аңлата? Ниндәй кешене һин матур тип атар инең?\nТышҡы матурлыҡ тураһында һүҙ барғанда, пропорцияларҙың (тән, йөҙ) һәм төҫтәрҙең гармонияһы, уңышлы һайланған кейем, прическа, яғымлы тауыш, атлап йөрөү. Эске матурлыҡҡа килгәндә, минеңсә, изгелек, башҡа кешеләргә, балаларға, ололарға ҡарата яғымлы булыу, позитивлыҡ, ҡыйыулыҡ, /нәзәкәтлек, башҡаларға ҡарата негативтан һәм ҡара көнләшеүҙән азат булыу һ.б. матурлыҡ һанала ала. Ике билдәләнеш тә бер кешелә булһа, бигерәк тә яҡшы. Әммә тышҡы матурлыҡ йылдар менән юғала, баналь булһа ла, эске матурлыҡ өҫтөнөрәк.\nЗамана ҡыҙының тышҡы ҡиәфәте ниндәй булырға тейеш?\nӘлбиттә, үҙен тәрбиәләп тотҡан, урынлы, ваҡытлы, йәшенә ҡарап килешле кейенгән, тән ауырлығын һәм телмәрен күҙәткән булырға тейеш. Миңә оҙон буялған тырнаҡтар, артыҡ макияж, силикон һәм манералыҡ оҡшамай.\nҺиңә нимә мөһимерәк – ғаиләме, карьерамы?\nТөрлө ваҡытта төрлөсә яҙыр инем: йәш саҡта – карьераға, кейәүгә сыҡҡас та – ғаиләгә өҫтөнлөк бирер инем. Хәҙер икеһен дә бер тигеҙ алып барыу үҙем өсөн мөһим икәнлеген аңлайым. Ғөмүмән, бәхет – тормоштоң бөтә өлкәләрендә лә үҙеңде аса алыу.\nГөлназ, сит илдә йәшәргә бала саҡтан уҡ хыялландыңмы?\nЮҡ, әммә сәйәхәт итергә хыялландым.\nГерманиялағы тормош тураһында бер аҙ һөйләп үтһәңсе.\nГерманияла барыһы ла икенсе төрлө. Миңә урындағы бар нәмәләге тәртип оҡшай: урам, юлдар һәм ҡырҙарҙын башлап, документтарҙы алып барыуға тиклем. Бөтәһе лә һаулыҡ һораша, йылмая, емерек йөҙлө кешеләрҙе осратмаҫһың тиерлек. Медицина, белем биреү бөтөнләй икенсе кимәлдә. Илдең ҡайһы мөйөшөндә лә – цивилизация. Ҡатын-ҡыҙҙарға мөғәмәлә икенсе төрлө. Немецтар, ғөмүмән, икенсе төрлө кешеләр. Улар эшсән, бик күп эшләйҙәр. Икенсе донъя һуғышынан һуң Германия емерек хәлдә булһа, әммә шул ҡыҫҡа ваҡыт эсендә бөтә донъя параметрҙарына тап килерлек юғары кимәлдәге ил итеп күтәрҙеләр. Икенсе яҡтан ҡарағанда, улар аҙ ял итә һәм күңел аса. Ҡапыл ғына киноға ла бармайҙар, мотлаҡ планлаштырырға кәрәк. Ҡунаҡҡа килер булһаң, ваҡыт арауығын теүәл итеп ике аҙна алдан уҡ әйтеп ҡуясаҡтар. Әхирәттәрем менән берәй ергә барырға булһам, улар блокноттарын сығара һәм буш ваҡыт эҙләй башлай. Тағы ла немецтар зарланырға ярата, сәбәп булмаһа, тәбиғәт торошона булһа ла. Уларҙың һөйләшеү манераһы шундай.\nСит илгә күскәндән һуң нимә үҙгәрҙе?\nБарыһы ла, моғайын. Минең күсенеүем тормошомдағы мөһим ваҡиғаға – университет тамамлау осорона тура килде. Яңы университет, яңы дуҫтар, икенсе менталитет, икенсе тормош…\nТыуған илеңде һағынаһыңмы? Бик ныҡ ҡайтырға теләгән минуттарың буламы?\nӘлбиттә, һағынам! Әсәйемә, туғандарыма шылтыратам, башҡорт йырҙарын тыңлайым, өйҙә балаларым менән башҡорт бейеү көйҙәренә бейейем, бишбармаҡ, манты, сәк-сәк бешерәм. Йәки Башҡортостанға осам.\nКиләсәктә ҡайҙа йәшәргә ниәтләйһең?\nӘлегә Германияла. Әле балаларым бәләкәй, алыҫҡа китә алмайым. Икенсе юлдар төҙөйөм. Сауҙа-сәнәғәт палатаһы янындағы киске мәктәптә бухгалтер иҫәбен һәм аудитты өйрәнәм. Миңә бухгалтерия эше бик оҡшай. Өйҙә ултырып эшләп, ғаиләм янында оҙағыраҡ булыу мөмкинлеген эҙләйем.\nГөлназ, ғаиләң тураһында ла һөйлә әле.\nКейәүҙәмен, бер тиҫтер ике балабыҙ бар – малай һәм ҡыҙ. Кешеләр, игеҙәк түгелдәрме, тип һорай. Тағы ла әсәйем һәм ағайым бар, уларҙы ныҡ һағынам. Атайым бер йыл элек вафат булып ҡалды… Үҙеңдең балаларың тыуғас, ата-әсәйеңде нығыраҡ аңлай башлайһың. Бына атайым менән ултырып һөйләшкем, бала сағымды, олатай-өләсәйемде иҫкә алғым килә, ә ул инде юҡ…\nКүп! Башҡортостанда фирмабыҙҙың филиалын булдырырға теләйем. Йылдан аудиторлыҡ менән шөғөлләнеп, үҙемә эшләргә ине. Бәлки, өсөнсө бала тыуҙырырбыҙ.\nНимә тураһында хыялланаһың?\nҺәр кеше кеүек үк, ябай нәмәләр тураһында… Ирем янында ҡартайырға, балаларымды бәхетле, һау-сәләмәт, уңышлы итеп, әсәйемде сәләмәт итеп күрергә, дуҫтарым һәм туғандарым гел янымда булыуҙарын күрергә хыялланам.\nВатандаштарыбыҙға ниндәй теләктәрең булыр?\nУҡырға, үҫешергә, донъяға ҡарашты киңәйтергә һәм был эште бөтә ғүмер буйы дауам итергә. Йығылғанһың икән, торорға һәм артабан атларға. Әҙерәк мыжырға, күберәк эшләргә. Аҡылың һәм йөрәгең менән дуҫ булырға. Кешеләргә ярҙам итергә. Үҙеңде һәм яҡындарыңды наркотиктарҙан һаҡларға һәм алкоголь менән мауыҡмаҫҡа.\nЯтҡан таш аҫтына һыу аҡмай. Эшләргә, күңелеңә ятҡан шөғөл табырға кәрәк. Үҙеңде бәхетле итһәң, яныңдағы кешеләр ҙә бәхетле буласаҡ. Тамырҙарыңды онотмаҫҡа. Был иҫ киткес көс өҫтәй. Мин башҡорт ҡыҙы һәм был – минең булмышым.


Республика урмандарына ебәк күбәләге һөжүм итә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nРеспублика урмандарына ебәк күбәләге һөжүм итә\n01 июня 2021 — 12:07 ГТРК «Башкортостан»\nКилеп тыуған проблеманы тиҙ арала хәл итеү өсөн урмандарҙы эшкәртәләр. Эштәр 10 июнгә тиклем дауам итәсәк, тип хәбәр итәләр Урман хужалығы министрлығынан. Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров указы менән республиканың биш төбәгендә ғәҙәттән тыш хәл режимы индерелде. Әлеге ваҡытта Баймаҡ, Йылайыр, Ейәнсура, Күгәрсен һәм Хәйбулла районында үҫкән ағастарҙы ағыулы ҡоротҡостар баҫҡан. Белгестәр билдәләүенсә, ебәк күбәләктең ныҡлап таралыуына ҡыштың йылы булыуы һәм майҙың саманан тыш эҫе тороуы булышлыҡ иткән.


ИЖЕВСК, БЛАГОВАР ҺӘМ ӨФӨ!..\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры коллективын бөгөн ошо өс урында күрергә мөмкин:\nИЖЕВСК тарафтарына — “Алтын битлек” – Ижевскийҙа” фестивалендә ҡатнашыу өсөн бөгөн 53 кеше юлға сыҡты. Иртәгә, 8 ноябрҙә, “Зөләйха күҙҙәрен аса” (Г.Яхина, Я.Пулинович инсц., режиссеры – Айрат Абушахманов) спектакле Удмурт дәүләт рус драма театры сәхнәһендә уйналасаҡ.\nБЛАГОВАР тамашасыһы менән бөгөн артистар Азамат Ғафаров, Милена Сираева, Юнир Ҡоланбаев, Сәғиҙулла Байегетов, Илсөйәр Ғәзетдинова, Әлфирә Зәһиҙуллина осрашасаҡ. Улар Туфан Миңнуллин пьесаһы буйынса “Һөйәркә” спектаклен уйнаясаҡ.\nӨФӨЛӘ – Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының Бәләкәй залында ла бөгөн спектаклебеҙ бар — “Әлифбанан бер себеш” (А.Кивиряхк) монодрамаһында Алмас Әмиров уйнаясаҡ.\nТАҒЫ ЛА… беҙҙең Бәләкәй залда яңы проект — BABY- театр – репетициялары бара. Ике йәштән ҙурыраҡ кескәй тамашасыларыбыҙға спектакль оҡшаһын өсөн артистар Лилиә Ғәлина, Әлфирә Зәһиҙуллина, Юнир Ҡоланбаев тырышалар – мамыҡ болоттар араһында йөҙәләр, төрлө ҡыҙыҡлы хәрәкәттәр, уйындар уйлап сығаралар.\nТеатрҙың был өр-яңы проектында режиссер Алмаз Саҙрыев, рәссам Павла Никитина һәм балетмейстер Алина Мостаева эшләйҙәр.\nБына шулай: бәхетленең байрамы бер көндә!\nӘйткәндәй, Бөйөк Октябрь революцияһы байрамы менән һеҙҙе, ҡәҙерле тамашасыларыбыҙ!


02:41, 31 март 2015 версияһы\n2327 байт өҫтәлгән , 6 лет назад\n02:17, 31 март 2015 версияһы (төҙәтеү)\n02:41, 31 март 2015 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nТауҙар көньяҡ йүнәлештә талғын ғына һөҙәкләнә бара. Республиканың көньяҡ сигендә тау һырттары аҡрынлап Йылайыр ялпы таулығына (Көньяҡ Урал ялпы таулығына) барып тоташа.\nУрал тауҙарының төҙөлөшө йыйырсыҡлы, өҫтө-өҫтөнә менеп\nКөньяҡ Уралдың тәрәндәге төҙөлөшө, шулай уҡ тау тоҡомдарының составы уның геологик үҫеш тарихы менән бәйләнгән. Әле күптән түгел элек байтаҡ ғалимдар Урал тауҙары ер ҡабығының вертикаль йүнәлештә күтәрелеүенән барлыҡҡа килгән тип иҫәпләгән. Ләкин һуңғы ваҡытта геологтар Уралда тауҙарҙың барлыҡҡа килеүе горизонталь хәрәкәттәр һөҙөмтәһе булыуына ышандырырлыҡ байтаҡ мәғлүмәт тупланы. Был\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/478252 ҡабул ителгән


"Башҡортостан Республикаһында тәбиғәт биләмәләрен һаҡла у системаһы" проекты хөкүмәт кимәлендә раҫланды. Был проектт ың үҙенсәлеге нимәлә һуң "Айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәлә ренә кеше аяғы инә алырмы һуң", тигән һорау тыуа.\nАйырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләре - кеше һәм тәбиғәттең аралашыу, дуҫлашыу урыны буласаҡ. Проект киләсәк быуын өсөн тәбиғәтте һаҡлаясаҡ һәм үҙ халҡына эшләү мөмкинлеген бирәсәк . Был биләмәләрҙә кешеләр ауыл һәм урман хужалығы, балыҡсылы ҡ менән шөғөлләнә, дарыу үләндәрен һәм бәшмәк йыя аласаҡ.\nБР тәбиғи ресурстар министры Альфред Фәүхетдинов белдереүе нсә, был проектты тормошҡа ашырыу республика ҡеүәтен файҙала ныуҙа юғары иҡтисади йоғонтололоҡто һәм туризмды үҫтереүҙе т әьмин итергә тейеш. Туризмды үҫтереү мөмкинлеге булған урынд арҙа йәшәгән халыҡтың мәҙәниәт кимәле етди ҡаршылыҡ булып то роуы бар. Был проект айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләре майҙанын артт ырыуҙы ла ҡарай. Шуға күрә Баймаҡ, Әбйәлил, Баҡалы, Көйөргәҙ е, Стәрлебаш, Мишкә һәм башҡа райондарҙа һаҡлау кимәле артас аҡ. Проект сиктәрендә "Шайтан-Тау" ҡурсаулығы, "Ағиҙел", "Ин йәр", "Ирәндек", "Ҡырҡты", "Йүрүҙән" парктары һәм 50-нән ашы у заказниктар айырым һаҡланған биләмәләр булып һаналасаҡ.\nХәҙерге ваҡытта был йүнәлештә Ғафури районында тәбиғәт пар кы ойошторолдо, уның майҙаны 38 мең гектар тәшкил итә. Әбйәл ил районында урынлашҡан "Ҡырҡты" паркы, Учалы һәм Белорет ра йондары биләмәләрендәге "Ирәмәл" паркын булдырыу ҙа тамамлан ыу өҫтөндә.\nҮкенескә ҡаршы, "Асылыкүл", "Ҡандракүл" һәм "Мораҙым тарла уығы"н тергеҙеүҙе, тәбиғәт ресурстарын урынлы файҙаланыу һәм\nһаҡлауҙы ойоштороу тормошҡа ашмаған. Был парктарҙа туризм эшләнелмәгән системала үҫешә. Бар проблемаларҙы ла хәл итеү өсөн тәбиғәт парктары эшмәкәрлеген законлаштырырға, ә уның с иктәрен тәртипкә килтерергә кәрәк.


2 Март 2021, 13:44\nБөгөн шундай балыҡтар тураһында һөйләмәксебеҙ. Әлбиттә, һүҙ ниндәйҙер химик предприятие йәки нефть эшкәртеү заводтарының ҡалдыҡтары менән ағыуланған балыҡтар тураһында түгел, ә үҙҙәрен һаҡлау өсөн шундай итеп яратылған йән эйәләре хаҡында.\n1. “Маринка”. Был төр күберәк Урта Азияла, Ҡаҙағстанда һәм бер нисә көньяҡ республикаларҙа таҙа, һалҡын һыулы йылға һәм күлдәрҙә йәшәй. Оҙонлоғо бер метрға етә, йыртҡыс түгел, күбеһенсә бөжәктәр менән туҡлана. Ҡурҡаҡ балыҡ булғанлыҡтан, уны тотоу еңел түгел, һәр ваҡыт хәрәкәттә. Әгәр ҙә һыуҙа һеҙҙең күләгәгеҙ генә күренде икән, ул ҡапмаясаҡ. Тотоу өсөн ҡалҡыуыс ҡуйырға кәрәкмәй, бәләкәй генә батырғыс та етә. Һыуҙың ағымы буйынса ҡармағығыҙҙың артынан эйәреп барырға кәрәк. Ҡапҡан мәлдә ҡапыл һөйрәп алып китә.\nНимәһе менән ағыулы һуң? Был балыҡтың ыуылдырығы ағыу сәсә, башҡа балыҡтар ҙа, ҡоштар ҙа уны яратмай. Уны йыл әйләнәһенә селәүсенгә, сиңерткәгә, бешерелгән кукурузға, ҡамырға тоторға мөмкин. Тағы ла бер еңел тотоу ысулы бар: ҡулыңа бирсәткә йәки ябай ойоҡ кейәһең дә таш, ҡомороҡ аҫтарынан эҙләйһең. Һыуҙы кисеүең була, балыҡтар төрлө ышыҡ урындарға ҡасып бөтә.\nБыл ысулдың икенсе яғы ла бар: ҡомороҡтарҙа эҫенән йәшенеп йыландарҙың да ятыуы ихтимал. Маринканың ыуылдырығы ғына түгел, айғолаҡтары ла ағыулы.\n2. “Усач” йәки Мыйыҡлы балыҡ. Был балыҡ һаҙандар ғаиләһенә ҡарай. Бөтә донъяла үрсегән тиһәм дә, хата булмаҫ. Рәсәйҙә Краснодар крайында, Ҡырымда һәм Кавказ йылғаларында күп. Бағры йәки бәрҙе һымаҡ таҙа һыулы тау йылғаларында йәшәй. Уны һыуҙан сығарыуы ауыр, сөнки бик көслө. “Усач”ты күбеһенсә майҙа ҡыҙҙыралар, ҡаҡларға ла мөмкин. Ыуылдырыҡ сәсер алдынан был балыҡты бөтөнләй ашамайҙар, ағыуы көсәйә.\n3. Храмуля. Һаҙандар ғаиләһенә ҡарай. Төркмәнстанда, Грузияла һәм көнсығыш Кавказдағы йылға-күлдәрҙе төйәк итә. Оҙонлоғо 50 сантиметрға етә, ауырлығы ике килограмм тирәһе, беҙҙең ағарсаҡҡа оҡшаған. Арҡаһы ҡара, йөҙгөстәре көл төҫөндә. Ыуылдырыҡтарын таш өҫтөнә йәбештерә, төрлө үлән, ылымыҡ менән туҡлана.\nСевань күлендә бик күп үрсегән, сөнки туҡланыу өсөн бөтә шарттар бар, һыу тиҙ йылына, ылымыҡ күп. Ыуылдырыҡты июнь-август айҙарында сәсә, диаметры дүрт миллиметрға етә. Амударъя бассейнындағы йылғаларҙа тотола. Ыуылдырыҡ сәскән ваҡытта балыҡтар үҙенә күрә соҡор ҡаҙый.\n4. Осман. Һаҙандар ғаиләһенә ҡарай. Күберәк Алтай крайындағы йылғаларҙа осрай, бер нисә төрө бар, әммә бөтәһе лә ағыулы. Һанап үтелгән балыҡтар шикелле, бының да ағыулы осоро ыуылдырыҡ сәскәндә көсәйә, хатта оҙаҡ ҡыҙҙырыу ҙа ағыуын бөтөрә алмай. Шуға күрә балыҡсылар ыуылдырығын ергә күмеп ҡуялар. Рәсәйҙә әллә ни йыш осрамаһа ла, барыбер һаҡ булырға кәрәк.


Мәскәүҙә «Башҡортостан» рестораны асылды\nМәскәүҙә «Башҡортостан» рестораны асылды. Ошо уңайҙан ойошторолған тантанала Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ҡатнашты.\nРесторан башҡаланың уртаһында, “Ҡыҙыл ҡапҡалар” метро станцияһы эргәһендә урынлашҡан. Уңайлы ресторан 150 урынға иҫәпләнгән төп һәм 60 урынлыҡ караоке-залдан тора. 1 майҙан 1 октябргә тиклем йәйге веранда эшләйәсәк. Менюға башҡорт, Европа һәм көнсығыш аш-һыуҙары индерелгән.\nТантаналы сараға саҡырылған ҡунаҡтар араһында Төркиә, Үзбәкстан, Ҡырғыҙстан илселәре, Дәүләт Думаһы депутаттары, федераль власть органдары вәкилдәре, төбәк етәкселәре, инвестор һәм эшҡыуарҙар, мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре бар ине.\n– Мәскәүҙә «Башҡортостан» рестораны барлыҡҡа килеүенә бик шатмын. Башҡорттар – Рәсәйҙә һан буйынса дүртенсе милләт. Мәскәүҙә яҡташтарыбыҙ күп йәшәй. Хәҙер уларҙың яратҡан милли аш-һыуҙарҙы ауыҙ итерлек, үҙебеҙҙең музыканы тыңларлыҡ, яҡташтар менән аралашырлыҡ тыуған мөйөшө барлыҡҡа килде, – тине Радий Хәбиров.– Беҙҙең аш-һыуҙарыбыҙ, ҡунаҡсыллығыбыҙ Башҡортостан менән бәйле булмаған ҡунаҡтарға ла оҡшар, тип ышанам. Ошо ресторанды асҡан эшҡыуарҙарға рәхмәтлемен.\nБынан тыш, республика Башлығы билдәләүенсә, Өфөлә милли аш-һыуҙар тәҡдим ителәсәк ике ҙур ресторан асыу буйынса проект әҙерләнә.


Совет районында яңы йыл байрамдарынан һуң йылы биреүсе торбалар алмаштырыласаҡ | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n28 декабря 2015 — 15:48\nТорбаларҙы хәҙер фатирҙарҙағы йылы һыуҙы һәм йылылыҡты һүндермәй генә лә ремонтларға мөмкин. Совет районына ҡараған Киров урамында яңы йыл байрамдарынан һуң йылы биреүсе торбалар алмаштырыласаҡ. Алдынғы технологияларҙы ҡулланыу киләсәктә уларҙың хеҙмәт итеү ваҡытын оҙайтасаҡ, ти белгестәр. Шулай уҡ энергетиктар арматураны һәм ябыу плиталарын да яңыртасаҡ. Эште киләһе йылдың март айында тамамлау ҡарала.


Ғашиҡтар аллеяһынан ғашиҡтар күперенә - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nҒашиҡтар аллеяһынан ғашиҡтар күперенә\nӨфөлә ғашиҡтар аллеяһы өсөн тәүге үҫентеләр ултыртылды. Ҡарағай ағастары үҫә төшкәс, бында төрлө арт-объекттар урынлаштырыласаҡ. Башҡортостандың “Йәш гвардия” төбәк бүлексәһе майҙансыҡты биҙәү буйынса төрлө тәҡдимдәр ҡабул итә. Ғашиҡтар аллеяһы буйлап йәйәүлеләр өсөн һуҡмаҡ һалынасаҡ һәм фотоға төшөү өсөн урын эшләнәсәк. Ғашиҡтар аллеяһы һәм яҡында ғына урынлашҡан ғашиҡтар күпере йәштәрҙең яратҡан урынына әйләнер, тип көтөлә.


Бөйөк Еңеүгә 100 көн ҡалды\nОшо уңайҙан иртәгә Башҡортостанда республика мәрхәмәт марафоны эш башлай.\nАкцияның маҡсаты - Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына төрлө яҡлы ярҙам күрһәтеү өсөн Башҡортостан халҡының, учреждениеларҙың һәм предприятиеларҙың, урындағы үҙидара органдарының һәм йәмәғәт ойошмаларының көсөн берләштереү. Ойоштороусылар фекеренсә, марафон барышында республикала йәшәүселәр оло быуын вәкилдәренә хәрби һәм хеҙмәт ҡаһарманлығы өсөн рәхмәт һәм гражданлыҡ позицияһын белдерә аласаҡ. Акция 9 майға тиклем дауам итә. Сара барышында йыйылған аҡсалар Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына ярҙам күрһәтеүгә һәм уларҙың сәләмәтлеген нығытыуға йүнәлтеләсәк.


Депутат билдәһе | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n19 октября 2018 — 16:44\nБеҙҙең телеканал Псков өлкәһендә Басср-ҙың юғары советы депутаты Олег Красавиндың йондоҙо табылыуы тураһында хәбәр иткәйне. Ул Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугирҙың улына тапшырылырға тейеш ине. Әммә, значок бөгөн Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай музейына бүләк ителде. Ни өсөн ғаилә ҡомартҡыһы туғандарына барып етмәне. Олег Красавин 23 йәшендә БАССР-ҙың юғары советына депутат итеп һайлана. Беренсе саҡырылыш депутаттарына бронзанан ҡойолған значоктар таратыла. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас Олег Николаевич тәүгеләрҙән булып хеҙмәткә алына һәм Стәрлетамаҡта ойошторолған 170-се уҡсылар дивизияһына эләгә. Дивизия данлыҡлы юл үтә. Уның яугирҙарының күпселеге Псков ерендә башын һала. Олег Красавиндың депутат тураһындағы значогы һәм портупея өлөшө тап бында табыла. Уға Рыбаково ауылынан Александр Червонцев тигән кеше юлыға һәм туғандарын эҙләп табырға ҡарар итә. Урындағы эҙәрмәндәр Башҡортостандан коллегалары менән бәйләнешкә сыға. Стәрлетамаҡтың тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы һәм БДУ филиалы белгестәре Псков өлкәһенә барып значок һәм портупеяны ала. Улар Олег Красавиндың улы ҡайҙан йәшәгәнен дә асыҡлай. Белгестәр Череповец ҡалаһына юлланғанда Валерий Красавин вафат була. Ул атаһынан ҡалған ҡомартҡыны ни бары 4 көндән күрә алыр ине. Башҡортостан эҙәрмәндәре Олег Красавиндың значогын Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай музейына тапшырҙы. Парламент вәкилдәре билдәләүенсә, ул ҡиммәтле ҡомартҡы булып тора. Сөнки, музейҙа беренсе саҡырылыш депутаттарының значоктары юҡ. Череповец ҡалаһында Башҡортостан эҙәрмәндәре Олег Красавиндың яҡындары менән аралаша. Улар БАССР-ҙың юғары советы депутаты тураһында фотоальбом да тапшыра. Фотоальбомды Олег Красавиндың ҡатыны 1938 йылда йыя башлай. Оҙаҡ йылдар дауамында унда бай материал туплана. Хәҙер, был ҡомартҡыны һәм депутат значогын ҡарап, белгестәр үҙ тарихыбыҙға ҡайта ала. Әйткәндәй, Олег Красавиндың улы Валерий Красавин атаһының значогын ғына түгел, атаһының ҡәберен дә барып күрә алмай баҡыйлыҡҡа күсте. БАССР-ҙың юғары советы депутаты Белоруссияла ерләнгән.


Учалы районында мосолман һабантуйы үткәрелә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nУчалы районында мосолман һабантуйы үткәрелә\n13:47, 27 июня 2012 Йәмғиәт\n30 июндә — 1 июлдә Учалы районының Озерный ауылында «Мосабаҡа–2012» мосолман һабантуйы үткәрелә. Уны Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Дәүләт-конфессия-ара мөнәсәбәттәр буйынса совет һәм БР мосолмандары Диниә назараты ойоштора.\nҺабантуй программаһы менән һәр төрлө конкурстар, спорт ярыштары (көрәш, мини-футбол), балалар өсөн уйындар ҡаралған. Һабан байрамы түңәрәк өҫтәлдәр һәм тематик семинарҙар менән оҙатылып барасаҡ. Ҡунаҡтарҙы бүләктәр һәм тәмле былау көтә.\nБайрамда теләге булған һәр кеше ҡатнаша ала. «Башинформ» агентлығына БР мосолмандары Диниә назаратынан хәбәр итеүҙәренсә, мосолман һабантуйында 250-ләгән кешенең ҡатнашыуы көтөлә. Уларҙы һабантуйға алып барыу, туҡландырыу һәм төнгөлөккә йоҡлау урыны менән тәьмин итеү ҙә ҡаралған.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - МИЛЛИЛЕК - УЛ НИГЕҘ, НИГЕҘҘЕ АЛЫП ТАШЛАҺАҠ, ҠОРОЛМА ЕМЕРЕЛӘСӘК... - 2017 - Мәҡәләләр\nМИЛЛИЛЕК - УЛ НИГЕҘ, НИГЕҘҘЕ АЛЫП ТАШЛАҺАҠ, ҠОРОЛМА ЕМЕРЕЛӘСӘК...\nРеспублика бер нисә ай дауамында билдәһеҙлектә йәшәне. Йәмәғәтселек умарта күселәй гөжләне. Ата-әсәләр һайлау алдында ҡалды. Былар барыһы ла мәғариф системаһындағы үҙгәрештәргә бәйле туған телдәрҙе, шул иҫәптән башҡорт телен һәм дәүләт телдәрен уҡытыу буйынса килеп тыуған хәл-торошҡа бәйле булды. Һәр заман өсөн риторик яңғыраған: "Булырғамы, булмаҫҡамы?", "Нимә эшләргә?" тигән һорауҙарҙың беренсеһенә Башҡортостанда йәшәгән милләттәр бер төрлө яуап бирһә, икенсеһе һаман асыҡ ҡала: нимә эшләргә? Ошо һәм башҡа һорауҙарға бөгөн Башҡортостан Республикаһы Мәғариф өлкәһендә тикшереү һәм күҙәтеү идаралығы начальнигы Айбулат Вәкил улы ХАЖИН яуап бирә.\nРеспубликаның аҫаба халҡы булған, республикаға исем биргән милләт теленең яҙмышына бөгөн асыҡлыҡ индеме - был һорау, моғайын, барлыҡ айыҡ аҡыллы замандаштарыбыҙҙы борсойҙор. Әңгәмәне ошо һорауҙан башлайыҡ, булмаһа.\n- Уҡыу йылы башланыр алдынан мәсьәлә асыҡланды, федераль ведомство яғынан да, республиканың министрлыҡтары һәм ведомстволары яғынан да позицияны аныҡ аңлау барлыҡҡа килде. Ни генә булмаһын, туған телдәр уҡытыласаҡ! Башланғыс синыфтарҙың планын алып ҡараһаҡ та, унда туған тел һәм туған телдә әҙәби уҡыу мотлаҡ тормошҡа ашырылырға тейеш. Төп дөйөм белем биреү стандарттарын алһаҡ та, туған телдәр һәм туған телдә әҙәби уҡыу мотлаҡ бар. Ҡайһы берҙә был предметтарҙы ҡушырға тәҡдим иткән фекерҙәр яңғырай, ләкин улар айырым ике үҙаллы предмет. Уҡыу планында улар айырым күрһәтелергә тейеш. Әгәр тикшереү ваҡытында был ике предметты ҡушыу асыҡлана икән, иҫкәртеү яһала, сөнки был Стандарттарҙы боҙоу булып тора. Эйе, Федераль дәүләт белем биреү стандарттарының федераль компоненты был предметтарҙы берләштереү мөмкинлеген бирә һәм министрлыҡ та шуны тәҡдим итә. Әммә был берләштереүҙе 8-9-сы, 10-11-се кластарҙа һәм белем биреү ойошмаһы ошо уҡыу предметтарына милли төбәк компонентын (мәҙәниәт, тарих, этнография һ.б. мәғлүмәттәрҙе) өҫтәгән осраҡта ғына индерергә була. Ә инде 1-7-се кластарҙа туған тел һәм әҙәби уҡыу айырым дисциплиналар булып тора.\nДәүләт теле булараҡ башҡорт телен уҡытыуға килгәндә, бында ла хәл-торош аңлашыла. Элек норматив төрлөлөк юҡ ине. Дәүләт телен уҡыу планының инвариатив өлөшөнәме, әллә вариатив өлөшкәме индереү асыҡ ҡына билдәләнмәгәйне. Шуға күрә буталсыҡлыҡтар тыуа торғайны. Хәҙер ул Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығынан 2017 йылдың 9 октябрендә ебәрелгән хаты нигеҙендә уҡыу планының вариатив өлөшөнә индерелде.\nЙошкар-Олала уҙған Дәүләт советы ултырышында ил башлығы В. Путин милли, этномәҙәни белем биреү, рус һәм туған телдәрҙе һаҡлау мәсьәләләре буйынса үҙ фекерен белдергәндән һуң, әллә күпме бәхәстәр булды. Ил башлығының сығышына һеҙҙең шәхсән ҡарашығыҙ ниндәй?\n- Владимир Владимировичтың яуабына бәйле ыңғай мәлдәрҙе лә билдәләргә кәрәк: беренсенән, Рәсәй Федерацияһы субъекттарының барлыҡ башҡарма власть органдарында урындағы үҙидаралыҡтар территорияһында милли дәүләт сәйәсәтен тормошҡа ашырыу өсөн яуаплы вазифалы кешеләрҙе билдәләргә ҡушылды. Элегерәк һәр муниципалитет башлығының шундай урынбаҫарҙары бар ине. Ләкин һуңғы йылдарҙағы оптималләштереү саралары, ҡыҫҡартыуҙар һөҙөмтәһендә был вазифалар ҙа ҡыҫҡартылды. Милли сәйәсәт, шул иҫәптән милли мәғариф менән хәҙер бер нисә орган шөғөлләнә, әммә берләштереүсе орган юҡ. Мәғариф бүлеге үҙ тармағын ҡарай, мәҙәниәт бүлеге - үҙенекен, спорт комитеттары - үҙ мәсьәләләрен хәл итә. Хәҙер иһә һәр муниципалитетта юғарыла әйтелгәндәрҙе берләштереүсе кеше буласаҡ, һәм был эш яңы йылға тиклем тормошҡа ашырылырға тейеш. Икенсенән, милли мәҙәниәттәрҙе һәм аҙ һанлы халыҡтарҙы һаҡлау йүнәлешендә милли сәйәсәтте тормошҡа ашырыу буйынса методик күрһәтмәләр барлыҡҡа киләсәк. Был документты беҙ тиҫтәләрсә йылдар көтәбеҙ. Рус теле буйынса совет, Милли сәйәсәт буйынса советтар бар. Әммә Рәсәй субъекттарына нисек эшләргә, милли сәйәсәтте нисек үткәрергә тигән күрһәтмә норматив планда ла, кәңәш формаһында ла булманы. Эйе, "Рәсәй Федерацияһында Мәғариф тураһында" закон бар, әммә ул милли сәйәсәт өлкәһендәге документ түгел. Ул бары тик телдәрҙе һаҡлауға йүнәлтелгән. Әлбиттә, тел - мәҙәниәтте үҫтереү нигеҙе. Әммә йолаларҙы, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, традицияларҙы һаҡлау, уҡыусыларҙы тәрбиәләгәндә этнотуризм, этно, тыуған яҡтарҙы өйрәнеү йүнәлештәрен файҙаланыу, этномәҙәни белем биреү өлкәһенә бәйле башҡа саралар билдәләнмәне. Методик кимәлдә улар бар ине, хәҙер иһә был эш норматив кимәлгә күтәрелде.\nБер кемгә лә сер түгел, бөгөн беҙҙә мәктәптәрҙе дәреслектәр менән тәьмин итеү иң төп проблемаларҙың береһе булып тора, ә элекке китаптар менән уҡытыу закон боҙоу тип баһалана...\n- Ысынлап та, федераль исемлеккә ингән дәреслектәрҙең булмауы закон боҙоу тип иҫәпләнә. Федераль дәүләт белем биреү стандарттарының 26-сы пункты дәреслектәр менән тәьмин итеү тураһында аныҡ әйтә: уҡыу планының инвариатив өлөшөндә тормошҡа ашырылған һәр предмет, шул иҫәптән туған тел булараҡ башҡорт теле лә дәреслектәр менән тәьмин ителергә тейеш. Федераль исемлектә юҡ икән, тимәк, ул дәреслек түгел. Әлеге ваҡытта туған телдәрҙән башҡорт теле буйынса - башланғыс, татар теленән - башланғыс һәм төп звено, сыуаш теленән башланғыс звено дәреслектәр менән тәьмин ителгән.\nХәл-тороштан сығыуҙың ниндәй юлын тәҡдим итәбеҙ? Беренсенән, З. Биишева исемендәге "Китап" нәшриәтендә барлыҡ дәреслектәрҙе уҡыу әсбабы итеп ҡайтанан баҫтырыу. Был, беҙ закон боҙоуға сик ҡуйҙыҡ, тигәнде аңлатмай, бары тик уны бер аҙ йомшартабыҙ, баҫымды кәметәбеҙ генә, сөнки бары тик вариатив өлөштәге предметтар ғына әсбаптар менән уҡытыла. Был да Стандарттар менән билдәләнгән. Беҙгә дәреслектәрҙе ентекле эшләргә кәрәк, булғандары өҫтәмәләр, үҙгәртеүҙәр, төҙәтеүҙәрҙе талап итә. Уҡытыу-методик комплекттары булмаған предметтар буйынса ла уйланырға урын бар. Әгәр субъекттар кимәлендә уҡыу әсбаптары юҡ икән, улар белем биреү ойошмаһы кимәлендә булһа ла тормошҡа ашырырылырға тейеш. Шуға күрә уларҙың йөкмәткеһен, белем биреүҙе тамырынан үҙгәртергә кәрәк. Был проблеманы беҙ үҙебеҙ тыуҙырҙыҡ, һәм уны беҙҙең өсөн берәү ҙә килеп хәл итмәйәсәк. Мәсьәләгә үҙебеҙ нөктә ҡуйып, ошо уҡыу йылын предметты популярлаштырыуға һәм уны актуалләштереүгә бағышларға тейешбеҙ.\nШулай ҙа иң ҡатмарлы хәл башҡорт, татар, сыуаш телдәре буйынса түгел, ә туған тел булараҡ уҡытылған рус теле буйынса килеп тыуҙы. Бөгөн уҡыусыларҙың күпселеге, мәҫәлән, Өфөлә 118 мең уҡыусының 70 проценты туған тел тип рус телен һайлай. Әгәр башҡа туған телдәр буйынса дәреслектәр, методик әсбаптар булһа, туған рус теле буйынса бөтөнләй бер нәмә лә юҡ. Тиҙ арала был мәсьәлә хәл ителер, тип өмөтләнәбеҙ.\nАта-әсәләрҙең туған тел булараҡ рус телен һайлауының сәбәптәренең береһе, моғайын да, туған тел булараҡ рус телен уҡытҡанда уҡыусыларҙы Берҙәм дәүләт имтиханына әҙерләүҙер?\n- Тикшереүҙәр барышында асыҡланыуынса, туған рус телен дәүләт рус теле менән алмаштыралар. Был - Стандарттарҙы тормошҡа ашырыуҙа тупаҫ хата. Бында иҫкәртеү генә түгел, ә Административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһында кодекс ҡулланыла. Белем биреү учреждениеһы етәксеһе лә, Стандарттарҙы үтәмәүсе уҡытыусылар ҙа язаға тарттырыласаҡ. Дәүләт рус теле һәм туған рус теле - икеһе ике предмет, ике дисциплина, һөҙөмтәләр ҙә төрлөсә.\nБашҡорт теле уҡытыусылары белдереүенсә, хәҙер класс журналдарын русса ғына тултырырға тигән талап булған икән. Хатта башҡорт теле дәресе буйынса ла...\n- Дәүләттә рәсми эш алып барыу "Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында"ғы законға ярашлы, дәүләт телендә алып барыла, урындағы закон менән тулыландырыла. "Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында"ғы закон буйынса эш ике телдә - башҡорт һәм рус телдәрендә алып барыла ала. Был осраҡта, журнал белем биреү ойошмаһының рәсми документы булып тора, һәм уларҙың билдәле һаҡлау ваҡыты бар. Шуға күрә, журнал йә рус телендә, йә рус һәм башҡорт телдәрендә тултырылырға тейеш. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәре биттәре, әлбиттә, башҡортса тултырыла.\nУҡытыусыларҙың күп ваҡыты отчет тултырыу менән үтә...\n- Үкенескә күрә, бының менән килешәм. Бында министрлыҡ ҡына ғәйепле түгел, талаптар юғарынан килә. Моғайын да, был хәлдән сығыуҙың иң оптималь юлы - барлыҡ мәғлүмәттәрҙе электрон формаға күсереү, бер ни тиклем рәткә килтереүҙер, сөнки һорау булғанда, ҡайһы бер документтарҙы эксель формаһында бер аҙ үҙгәртеү әллә ни ауырлыҡ тыуҙырмай. Ни тиһәң дә, отчеттар, һандар бер үк, бары тик улар төрлө вариацияларҙа, төрлө формаларҙа талап ителә. Бөгөн бер һан бер колонкала торһа, иртәгә икенсеһенә күсә. Отчеттарҙы шулай яйға һалып алғанда, көсөргәнеште бер аҙ кәметергә мөмкин.\nЭлек башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытҡанда икенсе линия әсбаптары ҡулланыла ине, бөгөн өсөнсө линияға күсеү мәсьәләһе күтәрелә. Ошо осраҡта икенсе линияла ҡалырға мөмкинме - был һорау ҙа уҡытыусыларҙы борсой.\n- Икенсе линия - туған телдәр. Өсөнсөһө - дәүләт телдәре. Әгәр балалар дәүләт телен һайлаған икән, уларҙы бер нисек тә туған тел дәреслеге менән уҡытып булмай. Дәүләт телдәре дәүләт теле дәреслеге буйынса уҡытыла.\nДәүләт теле булараҡ башҡорт телен өйрәнеүҙән баш тартҡан уҡыусыларҙы башҡалар дәрестә булған саҡта нимә менән мәшғүл итергә?\n- Был сәғәт барышында уларға ла белем алыу мөмкинлеге бирелә. Тик дәрестәр уҡытыу планының мотлаҡ иҫәпләнгән өлөшөнән түгел, ә факультатив йә өҫтәмә белем биреү өлкәһенән булырға тейеш. Әммә балалар ваҡыт уҙғарып, буш йөрөмәһен.\n1-4-се синыфтарҙа Федераль дәүләт белем биреү стандарттары буйынса туған телгә 3 сәғәт ҡаралған. Уларҙы ике сәғәткә тиклем ҡыҫҡартырға йәки 4 сәғәткәсә арттырырға мөмкинме?\n- Теге йәки был предметты уҡытыуға бүленгән сәғәттәр белем биреү ойошмаһы автономияһы ҡарамағына ҡарай. Бары тик уҡытыу-тематик планлаштырыу һәм предмет уҡытыусылары һорауы буйынса күпмелер сәғәтте бүлергә мөмкин, әммә туған тел мотлаҡ 3 сәғәт уҡытылырға тейеш, тигән регламент юҡ. Ул 4, хатта 5 сәғәт тә була ала. Мәктәптәр сәғәттәрҙе үҙҙәре бүлә. Беҙ бары тик ике нормативҡа нигеҙләнәбеҙ: беренсеһе - СанПин. Беренсе синыфтар өсөн аҙнаһына 21 сәғәт билдәләнгән икән, уны беҙ бер нисек тә арттыра алмайбыҙ; икенсеһе - белем биреүҙең билдәле кимәлендә Стандарттарҙы тормошҡа ашырыуҙың минималь һәм максималь сәғәттәре күләме. Башланғыс звенола ул - 3345, төп белем биреү звеноһында 6020 самаһы сәғәт.\nӘгәр мәктәптә параллель синыфтар юҡ икән, туған телдәрҙе, мәҫәлән, башҡорт телен уҡытыуҙы нисек ойошторорға?\n- Муниципаль берәмектәрҙең БР Мәғариф министрлығы менән килешеүендә кластарҙы ҡалала 20 һәм унан күберәк, ауылдарҙа 14 һәм унан күберәк бала булғанда бүлергә мөмкин. Әгәр ауыл мәктәбендә 13 бала икән, уны бүлеү мөмкин түгел. Шулай ҙа муниципалитет өҫтәмә финанстар бүлгәндә хәл-тороштан сығырға мөмкин, сөнки ата-әсәләрҙең, балаларҙың законлы вәкилдәренең фекерен иҫәпкә алмау ҙа законға тура килмәй. Класта 1 бала уҡырға теләйме, 3-мө, 7-ме - был уларҙың ҡануниәт менән нығытылған хоҡуғы. Шул уҡ ваҡытта "Башҡортостан Республикаһында Мәғариф тураһында" закондың 14-се статьяһында белем биреү ойошмаһының мөмкинлектәре хаҡында яҙылған. Йәғни, белем усағының, муниципалитет өҫтәмә финанслау бүлә икән, бер балаға ла туған телен уҡытыу мөмкинлеге бар. Шуға күрә, килешеүҙәр төҙөгәндә сикләүҙәр булмаһын, күпме бала туған телен уҡырға теләй - шунса уҡыһын, нисә төркөм кәрәк - шунса булһын өсөн тырышырға кәрәк. Был артыҡ күп сығымдар талап итмәй.\nЯңыраҡ Рособрнадзор хеҙмәткәрҙәре республиканың мәғариф системаһын тикшерҙе. Тикшереү һөҙөмтәләре нисек?\n- Рәсәй Президентының август аҙағында Йошкар-Олалағы кәңәшмәлә биргән күрһәтмәләре беҙҙә нисек тормошҡа ашырылыуы тикшерелде. Рособрнадзор хеҙмәткәрҙәре республика баш ҡалаһының һәм райондарының 30-ға яҡын мәктәбен ҡараны һәм өҫтә әйтелгән күрһәтмәләрҙең үтәлеүен билдәләне. Шулай ҙа уҡыу-уҡытыу буйынса методик тәьминәт мәсьәләләре тулыһынса хәл ителмәгән - уларҙы республика етәкселеге контролгә алды һәм контролдә тота. Шуға күрә, был проблемаларҙың да яҡын арала хәл ителеүенә ышаныс бар.\nАйбулат Вәкил улы әңгәмә барышында шундай матур һүҙҙәр әйтте: "Хеҙмәт юлын башлаған йәш педагог Ушинский үҙенең иң беренсе мәҡәләһендә былай тип яҙа: "Миллилек - һәр кешенең күңелендә бар нәмәнән тәрәндәрәк ята. Унан да тәрәндәрәк бер нәмә лә юҡ. Ул - нигеҙ. Ҡалғандары - өҫкө ҡоролма ғына. Базисты алып ташлаһаҡ - ҡоролма емереләсәк. Был миллилек үҙеңдең туған телеңде таныуҙан башлана. Шуға нигеҙҙе алып ташлаһаҡ, бөтөн ҡоролманы емерәсәкбеҙ". Аңлағанға - ишара.\nЯҙылған: 19.12.17 | Ҡаралған: 990


Уңғандарҙың икмәге лә уңа » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Уңғандарҙың икмәге лә уңа\nУңғандарҙың икмәге лә уңа 26.12.2017 // Эшҡыуар\n— Миңә Ҡырмыҫҡалы икмәген бирегеҙ әле. Ҡомалаҡтан ғына эшләнгәнен.\n— Тик шул икмәкте алып ҡына күңелем була.\nӨфө магазиндарында Ҡырмыҫҡалы икмәге оҙаҡ ятмай, һайлау мөмкинлеге ҙур булған хәлдә лә, һатып алыусыларҙың күпселеге уларҙың ҡаласын өҫтөн күрә.\nМагазин кәштәләрендә хәҙер тәбиғи сеймалдан әҙерләнгән ризыҡты табыуы ауыр. Әйтерһең, бөтәһен дә аҙыҡ-түлек сәнәғәте түгел, ә химия тармағы етештерә. Хатта икмәккә лә әллә ниндәй өҫтәмәләр, тәмләткестәр ҡушыла. Ләкин баҫыуҙа үҫкән ашлыҡты тирмәндә тарттырып алып ҡайтып, ҡомалаҡтан баш яһап, тыуған өйөнөң мейесендә әсәһе йә өләсәһе һалған икмәктең еҫен-тәмен кем онотһон?! Хәйер, ундай бәхеттән мәхрүм булып үҫкән ҡала балаһы ла тәбиғи тәмде баһалай белә. Ана шундай уйҙарға һала Ҡырмыҫҡалы икмәге!\nКемдәр бешерә һуң был тәмле ризыҡты? Әлбиттә, Ҡырмыҫҡалы районының ҡулланыусылар йәмғиәте уңғандары. Башҡортостандың атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре Әлфирә Богданова етәкселегендәге икмәк комбинаты – Башҡортостан ҡулланыусылар йәмғиәте системаһында иң алдынғы предприятие. Улар тәүлегенә 14 тонна икмәк етештерә. Бында бешерелгән икмәк менән тотош район тәьмин ителә, шулай уҡ көн дә Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат ҡалаларына, Архангел районына 700 сауҙа нөктәһенә оҙатыла. 125 төрҙәге продукция етештереүгә 20 сертификатҡа эйә ойошма.\nКирбес мейестә үҙҙәре әҙерләгән ҡомалаҡтан элекке йолаларҙы һаҡлап бешерелгән икмәк һәр кемдең күңеленә хуш килә. Икенсе сортлы, “ауылса”, сәләмәтлек өсөн файҙалы арыш икмәктәрен халыҡ яратып ҡабул иткән.\n2013 йылда итальян ҡоролмаһы менән йыһазландырылған кондитер цехы асылыуы ҡулланыусылар йәмғиәтенә тағы ҡеүәт өҫтәп ебәргән. Һатып алыусылар 35 төрҙәге прәник, печенье кеүек кондитер изделиеларын яратып ҡабул иткән.\nИкмәк комбинаты йәш быуында икмәккә, икмәк бешереүсе кеүек изге һөнәр эйәһенә хөрмәт уятыу маҡсатында әленән-әле экскурсиялар ойоштора, бигерәк тә балалар баҡсалары, мәктәп уҡыусылары өсөн фәһемле был сара.\nРәүис Әбүзәр улы Хажиевтың ун биш йылдан ашыу етәкселек итеү дәүерендә Ҡырмыҫҡалы ҡулланыусылар йәмғиәте бик йылдам үҫеш кисерҙе. Әле район төп күрһәткестәр буйынса республикала беренсе урында килә. Оҫта ойоштороусы булараҡ, етәксе табышлы тармаҡтарҙы, тырыш белгестәрҙе үҫтерә, яңы технологияларға ҙур иғтибар бирә, ихтыяжды иҫәпкә алып, яңы баҙарҙарға сығыуҙы йүнләй. Предприятиены төҙөкләндереүгә, технологик ҡорамалдарҙы яңыртыуға ынтыла.\nИң күп һалым түләүсе һәм эш биреүсе булараҡ, район ҡулланыусылар йәмғиәте төбәктә ҙур ярҙам күрһәтә. Мәҫәлән, быйыл ғына 123 миллион һум һалым түләнгән, уртаса эш хаҡы ла 28 процентҡа артып, 17 800 һумға еткән.\nӘҙерләүҙәр эшмәкәрлеге лә киң йәйелдерелгән: халыҡтан һәм фермерҙарҙан йөн, тире, дарыу үләне, икенсел сеймал, ит, һөт, йомортҡа йыйыу яҡшы ойошторолған.\nҠырмыҫҡалы икмәгенең даны республика, бөтә Рәсәй кимәлендә юғары баһа ала килә. “Рәсәйҙең иң яҡшы 100 тауары”, “Башҡортостандың иң яҡшы тауарҙары” конкурстарында лауреат. Әйткәндәй, бөтә төр продукция ла “Башҡортостан аҙыҡ-түлеге” билдәһе менән сауҙаға сыға.\nҺатып алыусыларҙың күп һанлы рәхмәт хаттары — йәмғиәт коллективының тырыш хеҙмәтенә лайыҡлы баһа.\nАвтор: Г. СӘЛИХОВА.\nТотош уҡырға 1 050\nТотош уҡырға 1 124\nТотош уҡырға 1 030\nТотош уҡырға 1 409\nТотош уҡырға 1 075\nТотош уҡырға 1 335\nТотош уҡырға 2 017\nТотош уҡырға 1 135


Нуғайлыла яңы мәсет асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nНуғайлыла яңы мәсет асылды\n11:06, 14 июня 2013 Йәмғиәт\nӨфө ҡалаһы Октябрь районының Нуғайлы ҡасабаһында яңы мәсет асылды, тип хәбәр итә islamrb.ru порталы. Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты рәйесе Тәлғәт Тажетдин тантаналы сарала сығыш яһап, исламдың татыулыҡ һәм изгелек дине булыуын һәм мосолмандарҙың бер-береһе менән генә түгел, ә башҡа дин вәкилдәре менән дә уртаҡ тел таба белергә тейешлеген иҫкә төшөрҙө.\nТантаналы сарала шулай уҡ мәсеттең попечителлек советы рәйесе Рөстәм Миһранов, Өфө районының имам-хатибы Васил Тимерғәлиев, «Ихлас» мәсетенең имам-хатибы Мөхәммәт Ғәлләмов, Нуғайлы мәсетенең имам-хатибы Ришат Али Мөхәмәҙуллин һәм ауыл халҡы ҡатнашты.\nЯңы мәсетте етәкләгән йәш имам Ришат Али Мөхәмәҙуллин ете йыл элек Нуғайлы һәм Зинин ауылдары халыҡтарын мосолмандар өсөн ғибәҙәтхана төҙөргә саҡырып, аҡса йыя башлаған. Мәсет төҙөүгә хәйриә эшмәкәрлеге менән шөғөлләнеүселәр ҙә йәлеп ителгән. 2012 йылдың көҙөнә төҙөлөш эштәре тамамланған.


Өфөләге йәйге биатлон буйынса донъя чемпионаты-2010: буламы, юҡмы?! // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөләге йәйге биатлон буйынса донъя чемпионаты-2010: буламы, юҡмы?!\n12:11, 30 июня 2010 Йәмғиәт\nБашҡортостан Республикаһы йәйге биатлон буйынса 2010 йылғы донъя чемпионатын үткәреүҙе үҙ өҫтөнә алырға әҙер, ләкин тиҙ арала хәл итеүҙе талап иткән бер нисә мәсьәлә бар.\nЭлегерәк Башҡортостан республикаһы Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығы Рәсәй биатлонсылар союзының башҡарма директоры Сергей Кущенко исеменә рәсми хат ебәргәйне, унда Халыҡ-ара биатлонсылар союзы, Рәсәй биатлонсылар союзы менән чемпионатты әҙерләп үткәреүгә финанс средстволарының тейешле суммаһы бүленһә, республика яғынан донъя чемпионатын юғары кимәлдә үткәреү өсөн саралар күреләсәге тураһында хәбәр ителгәйне.\nБашҡортостан Республикаһы Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министры Александр Никерин быға ҡарата ошондай комментарий бирә:\n— Ярыш башланыуға ваҡыт аҙ ҡалһа ла, Өфө 2010 йылғы йәйге биатлон буйынса донъя чемпионатын ҙур шатлыҡ менән ҡаршыларға әҙер.\nҺис шикһеҙ, бының өсөн беҙҙә бар шарттар ҙа булдырылған: бик шәп «Биатлон» спорткомплексы, күләмле саралар үткәреү тәжрибәһе, яйға һалынған технологиялар. Ләкин илебеҙҙәге ҡатмарлы иҡтисади шарттар менән бәйле, беҙ был сараны үткәреүгә финанслау күләмен билдәләүҙе һорап Рәсәй биатлонсылар союзына мөрәжәғәт иттек. Әлегәсә билдәле сумма бүлеү тураһында яуап хаты килмәне. Шуға күрә чемпионатты Өфөлә үткәреү мәсьәләһе асыҡ ҡала.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2007 йылда «Биатлон» спорт-һауыҡтырыу комплексы Халыҡ-ара биатлонсылар союзында “А” категорияһындағы юғары халыҡ-ара лицензияһын алды. Ул бер нисә ҙур донъя һәм Европа чемпионаттары үткәрҙе. 2006 йылда бында — йәйге биатлон буйынса донъя беренселеге, ә 2009 йылдың яҙында биатлон буйынса Европа чемпионаты үтте. Йыл һайын Өфөгә Рәсәй чемпионаттарында ҡатнашыусылар килә.\nӨфөнөң «Биатлон» спорт комплексы 2009 йылда беренсе тапҡыр Рәсәйҙең өлгөлө спорт һәм ял ҡоролмалары араһында “Арена” Милли конкурсында ҡатнашты һәм «Яҫылыҡлы спорт ҡоролмалары» номинацияһында еңеүсе булды. Ҡоролма үҙе, комплекс нигеҙендә ойошторолған ярыштар кимәле, ҡунаҡхана, комплекс ҡарамағындағы туҡланыу үҙәге, йыл дауамында трассаларҙы әҙерләү һәм хеҙмәтләндереү – былар барыһы ла компетентлы жюриның иң юғары баһаһын алды.


Рәхәтләнеп йәшәргә хаҡы бар » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Пенсионер » Рәхәтләнеп йәшәргә хаҡы бар\nРәхәтләнеп йәшәргә хаҡы бар 13.06.2018 // Пенсионер\nБөйөк Октябрь революцияһы “емештәре” – НЭП, коллективлаштырыу осоро, 20-се йылдарҙағы аяуһыҙ аслыҡ, һуғыш афәттәре – барыһын да үҙ елкәһендә татырға тура килә беҙҙең әңгәмәсебеҙгә. Әммә яҙмыш килтергән ауырлыҡтар уны сыныҡтыра ғына, һынауҙарға ҡаршы торорлоҡ көс бирә.\nАуылдан ҡыуманылар, әммә...\nҺоҡланыуымды йәшермәй, ҡаршымда ултырған Фәһимә апайға тағы ҡарап алам. Кем ошо теремек, һөйләшкәндә күҙҙәре осҡонланып киткән ханымға 100 йәш бирер ине икән?! Эйе-эйе, йыл башында ул үҙенең оло бер быуатҡа тиң юбилейын билдәләне.\nҺүҙҙәрен уйлап, килештереп кенә әйтә. Һис бер яңылышлыҡ ебәрмәй. Тарихи даталарҙа ла яңылышмай. Тормошоноң һәр осорон, ваҡиғаларын хәтер һандығынан аҡтара ла аҡтара.\nШишмә районының Түбәнге Тирмә тигән ауылында 1918 йылдың ғинуарында тыуған ул.\n— Атай-әсәйемдең өсөнсө балаһы булғанмын. Атайҙың көн-төн мал араһында йөрөгәнен, әсәйҙең бала-саға баҡҡанын яҡшы хәтерләйем. Бәләкәйҙән эшкә егелеп үҫтек. Туғыҙ йәш тирәһе булғандыр, бала ҡарарға тип, мине лә ҡырға алып китәләр. Саҡ ҡына бушаһам, ҡулға ураҡ тоттороп, иген урырға ҡушалар. Бер кемебеҙ ҙә шыңшымай, ҡушҡанды эшләп кенә йөрөйбөҙ.\nДүртенселә уҡығанда булһа кәрәк, беҙҙең ғаиләгә кулак мөһөрө таҡтылар. Малыбыҙ ишле булғас, кулакбыҙ, йәнәһе. Ауылыбыҙҙан ҡыумаһалар ҙа, бар мөлкәтебеҙҙе тартып алып, йортобоҙҙан сығарҙылар. Кемдәргәлер фатирға инеп, бәләкәй генә бүлмәлә йәшәп алып киттек.\nҺигеҙенсе класты бөтөргәс, ғаиләлә, исмаһам, бер бала кәмер тип, Өфөгә уҡырға китмәк булдым. ФЗО-ға, буйың бәләкәс, тип алманылар. Шунда бер иғланға тап булдым: тимер юлсыларҙың акушер-туташ мәктәбенә ҡабул итеү башланған икән. Бәхетемде һынап ҡарарға булдым. Алдылар бит мине. Ятаҡтан урын да бирәбеҙ, тинеләр.\nСеберҙе лә күрҙек\nБына шулай башланып китә Фәһимәнең үҙаллы тормошо. Йәшәргә урын, хатта стипендия ла булғас, ҡыҙҙың ҡыуаныстан түбәһе күккә тейә. Тырышып ғилем тауына үрмәләй. Бер йыл уҡығас, бер төркөм уҡыу алдынғыларын, ҡулдарына юл билеттары тоттороп, Мәскәүгә экскурсияға ебәрәләр. Улар араһында Фәһимә лә була. Төпкөл ауыл ҡыҙына Мәскәү тиклем Мәскәүҙе күреү ҙур тәьҫораттар, яҡты иҫтәлектәр ҡалдыра. Ә инде 1938 йылда акушерлыҡ мәктәбен бөтөргән йәш белгесте Хабаровскиға эшкә ебәрәләр.\n— 18 августа Өфөнән бер ҡыҙ менән поезда Бекен тигән разъезға килеп төштөк. Ҡуйы томан, ямғыр яуа, әммә йылы ине. Атҡа ултыртып, үҙебеҙ йәшәйәсәк урынға алып киттеләр. Мине “Ашығыс ярҙам” күрһәтеү туташы итеп тәғәйенләнеләр. Яңы ғына эшкә төшкән баш табип менән таныштыҡ. “30 меңенсе”ләрҙең береһе, йәғни был ҡатын Мәскәүҙән ине. Ул саҡтарҙа ашығыс ярҙамдың нисек “тиҙ” күрһәтелгәнен әйтеп тороу кәрәкме икән? Машина түгел, атын да табып булмай ине. Яҡыныраҡ ара булһа, сумкаңды аҫаһың да йүгерәһең. Йырағыраҡҡа инде беҙҙе тауар поезына ултыртып ебәрәләр ине. Ап-асыҡ хәтерләйем: 1942 йылда беҙҙән 82 саҡрымда ятҡан бер ауыл кешеһенә тиҙ ярҙам күрһәтергә ебәрҙеләр. Йырып сыҡҡыһыҙ ҡара урман аша атҡа ултырып юлға сыҡтыҡ. Нисә тәүлек барғаныбыҙҙы иҫләмәйем инде... Һуңыраҡ, бала табыу йорто төҙөлгәс, акушерка булып эшкә күстем.\n1942 йылда буласаҡ ирем Борис менән танышып өйләнештек. Баҡһаң, ул да мин уҡыған курста белем алған. Тик уны ташлап, минән алдараҡ был яҡтарға килгән икән. Бер ятаҡта йәшәгәнбеҙ, бер юлдан йөрөгәнбеҙ, ә сит тарафта килеп табыштыҡ.\nБер йылдан Клара ҡыҙыбыҙ тыуғас, беҙҙе икенсе урынға күсерҙеләр. Иремдең эш урыны урманда ине. Улар фронт өсөн ағас әҙерләне. Ҡорос ағастарын урмандан ҡырҡып сығаралар ҙа ҡайһыһын эшкәртәләр, күбеһен шул көйө вагондарға тейәп, алғы һыҙыҡҡа оҙаталар. Тимер юл станцияһы ҡырмыҫҡа иләүеләй геүләй: һалдаттарҙы һуғышҡа оҙаталар, яралыларҙы килтерәләр. Уларҙы урынлаштырырға, лазареттарға ебәрергә күп ярҙамлаштым.\nБашҡортостан һағындыра ине…\nҺуғыштың осо-ҡырыйы булмаҫ төҫлө ине. Шулай ҙа һәр кем, тиҙҙән фашисты дөмөктөрәбеҙ, тигән уй менән йәшәне, шул көндө көттө һәм көтөп алды. Ошо ышаныс йәшәргә көс-дәрт биргәндер, тип уйлайым.\nНиндәй ауыр саҡтарҙа ла Башҡортостанда ҡалған туғандарым, атай-әсәйем иҫтән сыҡманы. Һатып алып, кейемен дә, ситса тауарын да, ашарға аҙығын да посылка итеп һала инем. Һуғыш аҙағында Америка беҙгә гуманитар ярҙам ебәрә башланы бит. Шул аҙыҡ-түлекте йыям да туғандарға ебәрәм. Аҡсаһын да бүлдем, хәлгә ҡарап.\nОло ҡыҙыбыҙ мәктәпкә барыуға, икенсеһе донъяға килде. Һуғыш бөткәйне инде. Тыныс тормошта рәхәтләнеп йәшә лә йәшә. Тик минең күңелем тынғы тапманы. Тыуған яҡ үҙенә тартты ла торҙо. Әммә ҡайҙа барып морон төртөргә һуң? Хаттарынан белеүебеҙсә, атайым ғаиләһен Шишмәнән Учалы районының Һәйтәк ауылына күсереп килтергәйне. Эйе, унда ла еңелдән булмағандыр инде. Әсәйем ауырып 43 йәшендә генә донъя ҡуйған, тип яҙҙылар. Атайым биш бала менән тороп ҡалған.\nШулай ҙа ҡайтып төштөк тыуған яҡтарға. 1951 йыл ине. Иремә, төҙөүсе булғас, эш тиҙ табылды. Мин дауаханаға барҙым. Ул саҡта үҙәк район дауаханаһы Учалы ауылында ине. Әлегә эш юҡ, булһа саҡыртырбыҙ, тинеләр. Тик ятырға күнегелмәгән бит инде, эргәләге бер магазинға һатыусы булып урынлашып торҙом. Аҙаҡтан, дауаханаға саҡырғастар, магазин хужаһы мине эштән ебәрмәй маташты. Яҡшы эшләйһең, бөтә нәмәне юлға һалдың, ебәрмәйем, ти ҙә ҡуя.\nБарыбер үҙ һөнәрем мине нығыраҡ тартты. Дауаханаға эшкә урынлашып, утыҙ йылдан ашыу шунда тир түктем. 1985 йылда хаҡлы ялға сыҡтым.\nЕтеш тормошҡа хаҡлылар\nФәһимә апай һүҙен ҡапыл ғына тамамланы ла:\n— Ҡан баҫымын үлсәтеп киләйем әле, — тип икенсе бүлмәләге ҡыҙы янына сыҡты. Шунан етеҙ генә баҫып, дарыуын эҙләп алды ла эсеп тә ебәрҙе.\nЭйе, һуңғы йылдар әңгәмәсебеҙ хәтерендә бик аҙ һаҡланған. Улар хаҡында ул һаран ғына, бер-ике һүҙ менән генә әйтеп ҡуйҙы. Фәһимә апай менән бер ваҡытта эшләгән коллегаһы Вәлимә Мөхтәр ҡыҙы Байегетова уның биографияһын бер аҙ тулыландырҙы:\n— Тәүҙә пост туташы булып эшләне. Аҙаҡ диета туташы эшен тапшырҙылар, ә инде һуңғы йылдарында туберкулез шәфҡәт туташы булып хеҙмәт итте (был сирҙең халыҡ араһында күпләп таралған осоронда ауырыуҙар өсөн махсус хеҙмәт ойошторола). Ул ауылдар буйлап йөрөп, сирлеләргә дарыу тарата, хәлдәрен контролдә тота, уның хаҡында гел генә яҡшы фекер әйтәләр ине. Егәрле, тыңлаусан булды. Эш ҡушалар икән, еренә еткереп башҡарҙы. Балаларын да ҡараны, донъяһын да көттө. Борис ағай үҙе төҙөүсе булғас, Учалы ауылында матур йорт һалып сыҡтылар, малын да, ҡош-ҡортон да аҫранылар.\nИре вафат булғас, Фәһимә апай донъя йөгөн бер үҙе тарта. Өс ҡыҙын аяҡҡа баҫтыра, уҡыта. Оло ҡыҙы – Клараһы Иркутскиҙа институт тамамлап, геолог һөнәрен ала. Оҙаҡ йылдар шунда хеҙмәт итә. Икенсе ҡыҙы Галина — уҡытыусы, химия һәм биологиянан белем бирә. Шулай уҡ юғары белемле. Ғүмере буйы Учалы урта мәктәбендә уҡыта. Иң кеселәре Людмила — теш ҡуйыу белгесе, Сорғот ҡалаһында йәшәй. Биш ейән-ейәнсәре лә юғары белемле, өс бүләһе бар.\nТүләбаевтар нәҫелендә оҙон ғүмерлеләр бер Фәһимә апай ғына түгел икән. Уның бер туған һеңлеһе Нәдирәгә — 82, әле Рафиҡ ауылында йәшәй. Ҡалала йәшәгән Нажиҙә туғанына 79 йәш тулған. Хоҙай Тәғәлә уларға бәхетле ҡартлыҡ бирһен. Балалары, ейән-ейәнсәрҙәре, бүләләре менән бергәләп бөгөнгө матур тормошҡа ҡыуанып, матур, етеш тормошта рәхәтләнеп йәшәргә улар бик-бик хаҡлы.\nАвтор: Мәрйәм ШАКИРОВА.


Бөгөн Өфөлә социаль эшҡыуарҙар һәм коммерция булмаған социаль йүнәлештәге ойошмаларҙың 3-сө республика форумы үтте\nСарала республика төбәктәрендә йәшәүсе йүнселдәргә бүләктәр тапшырылды, был тармаҡҡа килергә теләүселәргә оҫталыҡ дәрестәре, түңәрәк өҫтәлдәр ойошторолдо. Яңғыҙ әсәйҙәр, инвалидтар һәм башҡа яҙмыш һынауына дусар булғандарҙы эшкә урынлаштырыу, халыҡҡа хеҙмәттәр күрһәтеү йүнәлешендәге мәсьәләләр ҡаралды.\nӨфөлә балалар аква үҙәге бынан ике йыл элек асылған, уны бер төркөм йәштәр ойошторған. Шәхси эшҡыуарҙар баш ҡалала ошондай өс үҙәк асыуға ирешкән. Бер бинаны ҡуртымға алыу ай һайын 60 мең һумға төшә, йыһазландырыу һәм башҡа сығымдар күп, шулай ҙа йүнселдәр ҡаршылыҡтар алдында баҙап ҡалмай. Үҙәктән кеше өҙөлмәй, тимәк был төр хеҙмәткә һорау ҙур.\nРөстәм Насиров, балалар аква үҙәге директоры: «Өфөлә балалар өсөн аква үҙәге асыу идеяһы күптән бар ине. Силәбеләге дуҫым, хеҙмәттәшем менән уйланыҡ та, асырға ҡарар иттек, сөнки Башҡортостанда башҡа бындай үҙәктәр юҡ. Йәш әсәйҙәргә семинарҙар үткәрәбеҙ, уларҙы өйрәтәбеҙ».\nБөгөн йәштәрҙең башланғысы социаль эшҡыуарҙарҙың өсөнсө республика форумында диплом менән билдәләнде. Халыҡҡа төрлө хеҙмәттәр күрһәтеү йүнәлешендә үҙ эшен асыусыларға бүләктәр тапшырылды.\nСоциаль эшҡыуарлыҡ республикала әле тәүге аҙымдарын ғына яһай. Дәүләт теләгән кешеләрҙе өйрәтергә, уҡытырға, эште юлға һалырға булышлыҡ итә, ә бына аҡсалата ярҙам ҡаҙнала ҡаралмаған.\nВячеслав Ғиләжетдинов, Башҡортостан республикаһының эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе: «Форум өсөнсө йыл ғына үткәрелә. Республикала социаль эшҡыуарҙарҙың беҙ белгәне генә 200 тирәһе, ысынында, әлбиттә улар тағы ла күберәк. Улар Башҡортостандың социаль өлкәһен инновациялау үҙәгендә ярҙам ала. Был тармаҡ әлегә ҡануниәт менән нығытылмаған һәм шуға ла дәүләт аҡсалата ярҙам күрһәтә алмай, әммә уларҙың эшен яйға һалыу, өйрәтеү ҡаралған».\nБыл йәһәттән Благовещен ҡалаһы хакимиәте менән Благовещен арматура заводы эшмәкәрлеге өлгө булырлыҡ. Урындағы власть менән завод социаль эш асыусыларға уңайлы шарттар тыуҙыра. Предприятие конкурс үткәрә һәм лайыҡлыларға гранттар бүлә. Ошо рәүештә ҡалала тоҙ шахтаһы эшләп килә. Әхмәтовтар ғаиләһе, балалар өсөн кейем-һалым тегеү менән шөғөлләнә, завод ойошторған бәйгелә улар 200 мең һумлыҡ грант отҡан.\nСоциаль эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеү Рәсәйҙә уҙған быуат башында барлыҡҡа килә башлаған һәм коллективлашыу заманында ул һүнеп ҡалған. Илдә ике меңенсе йылдар башында уға ихтыяж барлыҡҡа килде. Белгестәр билдәләүенсә, социаль эшҡыуарлыҡҡа килеүселәр иң тәүҙә шуны аңларға тейеш- был өлкәлә тәүмаҡсат килем алыу түгел, ә мохтаждарға ярҙам итеү, халыҡҡа кәрәкле хеҙмәттәр күрһәтеү, ә дәүләт был тармаҡта үҙ йүгәнен уртаҡлашырға әҙер.


Киләһе йылда Өфөнән Прагаға осоштар планлаштырыла // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nКиләһе йылда Өфөнән Прагаға осоштар планлаштырыла\n16:00, 14 ноября 2011 Иҡтисад\nКиләһе йылдың апрелендә «Өфө» аэропортынан Прагаға рейстар башҡарыу планлаштырыла. Әлеге ваҡытта рөхсәт биреүсе документация әҙерләнә.\nБашҡортостан Хөкүмәте, «Өфө» халыҡ-ара аэропорты» асыҡ акционерҙар йәмғиәте һәм Чехияның «Czech AirLines» авиакомпанияһы вәкилдәре ҡатнашлығында һөйләшеүҙәр үткәрелгән. Был хаҡта интернет-ҡулланыусылар менән үткән онлайн-конференция барышында Башҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Андрей Быковский хәбәр итте.\n«Өфө» халыҡ-ара аэропорты» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса баш белгесе Таһир Мөхәмәтшиндың аңлатыуынса, был яҡын арала үҙләштереләсәк берҙән-бер йүнәлеш түгел. БДБ илдәренең баш ҡалаларына, мәҫәлән, Киев менән Минскиға, тура рейстарға ихтыяж бар.\nЧехияға осоштарға килгәндә иһә, пассажирҙарға шенген визаһы талап ителеүен күҙ уңында тоторға кәрәк.


Мәскәүгә осорға йыйынған самолет пассажирҙарына бөгөн бер нисә сәғәт «Өфө» аэропортында ултырырға тура килгән\nУрал һауа юлдары компанияһының «Эйрбас А-320» рейсы иртәнге сәғәт 8-се яртыла һауаға күтәрелергә тейеш була. Әммә ул тәүҙә 12-се яртыға, һуңынан инде көндөҙгө икегә күсерелә.\nАвиакомпания һәм аэропорт вәкилдәре әлегә бер ниндәй ҙә аңлатма бирмәй. Пассажирҙар фекеренсә, самолет осоу һыҙатына сығып тиҙлек йыя башлаған мәлдә ҡапыл туҡтай һәм кире туҡталышҡа борола. Рейстың тотҡарланыуы техник сәбәптәргә бәйле булыуы ихтимал. Алты сәғәт ваҡыт үткәндән һуң судно һауаға күтәрелгән. Мәскәү ваҡыты менән ул ике тула биш минутта Домодедово аэропортына төшкән.


Икмәк сифаты тикшерелә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nИкмәк сифаты тикшерелә\n16:38, 24 февраля 2010 Иҡтисад\nСауҙа селтәрҙәребеҙ кәштәләрендә икмәк-булка изделиелары ассортименты йылдан-йыл арта. Ҡулланыусылар тәм сифаттарын лайыҡлы баһалаған икмәк-булка изделиеларының традицион төрҙәре бар. Яңыларын һатып алыусылар һәр ваҡыт һаҡ ҡына ҡабул итә, ә тәмләп ҡарағас инде беҙ йыш ҡына уларҙы һатып алған әйберҙәребеҙ исемлегенә индерәбеҙ.\nБашҡортостан Республикаһы биләмәһендә һатылған икмәк-булка изделиеларының юғары сифатын тәьмин итеү өсөн БР Дәүләт аҙыҡ-түлек идаралығы “Икмәк һәм икмәк-булка изделиелары сифаты” ҡыҫҡа ваҡытлы программаһын әҙерләне.\nПрограмманы тормошҡа ашырыу сиктәрендә БР Аҙыҡ-түлек идаралығы белгестәре сауҙа селтәрҙәрендә һәм Өфө баҙарҙарында икмәк-булка изделиелары өлгөләрен һайлап ала. Һайлап алған өлгөләрҙең сифатына һәм хәүефһеҙлегенә экспертиза бойондороҡһоҙ аккредитацияланған лабораторияла үткәрелә. “Икмәк һәм икмәк-булка изделиелары сифаты” программаһы буйынса икмәк бешереү продукцияһы өлгөләрен лаборатор тикшереү һөҙөмтәләре 26 февралдә 14 сәғәттә икмәк тармағы предприятиелары, сауҙа һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре менән кәңәшмәлә иғлан ителәсәк. Ул Башҡорт дәүләт аграр университетында аҙыҡ-түлек технологиялары факультетында үтәсәк.\nКәңәшмәнән һуң Башҡортостан Республикаһы етештереүселәренең икмәген һәм икмәк-булка изделиеларын тәмләп ҡарау үткәреләсәк.\nТеги: сифат, икмәк-булка изделиелары


Рәсәй сит ил эштәре министрлығы террор хәүефе сәбәпле Төркиәгә бармаҫҡа кәңәш итә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n25 ноября 2015 — 15:59\nТөркиә менән Рәсәй араһындағы ҡатмарлы хәл сәбәпле туризм тармағы ҙур юғалтыуҙар кисереүе ихтимал. Йыл һайын Төркиәгә беҙҙең илдән 3 миллион 300 мең самаһы кеше ял итергә бара. Улар унда 65 миллиард һум аҡсаһын ҡалдыра. Яҡын арала туроператорҙарға һатып алынған 40 мең юллама хаҡын һәм был илдә ял иткән 10 мең туристы кире ҡайтарырға тура киләсәк. Рәсәй сит ил эштәре министрлығы террор хәүефе сәбәпле Төркиәгә бармаҫҡа кәңәш итә. Анкарала яңы ғына теракт ҡылынып, йөҙләгән кеше һәләк булды. Июлдә лә ошоға оҡшаш фажиғә булып, кешеләрҙең ғүмере өҙөлгәйне. Был Төркиәлә “Ислам дәүләте” боевиктарының иркен эш итә башлауы. Рәсәй самолеттары Сүриәләге боевиктарҙы һауанан утҡа тота башлағас, Төркиә президенты Тайып Эрдоган илебеҙ етәкселеген ҡаты тәнҡитләгәйне. СУ-24 самолеты менән булған фажиғәнән һуң, Рәсәй етәкселегенең түҙемлеге бөттө. Ил етәкселеге үҙ халҡын яҡлау ниәтенән Төркиә менән бөтә дипломатик һәм сауҙа-иҡтисади бәйләнештәрҙе туҡтатып торорға кәрәк, тип иҫәпләй. Был низағ, үҙ сиратында, беҙҙең республика эшҡыуарҙарының эшен тотҡарлаясаҡ.Шулай уҡ, был тыйыуҙар туристик индустрияға ҡағыласаҡ. Беҙҙең республиканан ғына Төркиәлә йыл әйләнәһенә меңәрләгән кеше ял итә. Дуҫлыҡ мөнәсәбәтендәге Төркиәнең ошондай рәхимһеҙ ҡылығынан һуң, эҙемтәләр ҡурҡыныс булыуы ихтимал. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Синай ярымутрауында “Когалымавиа” самолеты һәләкәтенән һуң да Рәсәй-Мысыр осоштары тулыһынса туҡтатылғайны.


Бағыр — Башҡорт Википедияһы\nБағыр (лат. Salmo trutta, рус. Кумжа, Ручьевая форель) — һөмбаш балыҡтар (Salmonidae) ғаиләһендәге балыҡ.\nСупер-класс: Һөйәкле балыҡтар\nКласс: Нурҡанатлы балыҡтар\nСуб-класс: Яңы ҡанатлылар\nИнфра-класс: Һөйәкле балыҡтар\nIUCN 3.1 Least Concern : 19861\nКәүҙәһенең оҙонлоғо 37 см-ға ҡәҙәр, ян-яҡтан ҡыҫылған. Ареалының сиктәрендә кәүҙәһенең оҙонлоғо 25-55 сантиметр тирәһендә тирбәлә. Уның ғәҙәттәге ауырлығы 300—400 грамм. Йәшәү шарттарына ҡарап ауырлығы 1,3-2 кг тирәһенә етергә мөмкин.\nБашы өҫкө яҡтан яҫыланған. Төҫө ҡара, ян-яҡтары алтын һымаҡ һары, ҡорһаҡ өлөшөндә күп һанда төрлө төҫтәге тимгелдәр бар. Төҫө мөхитендәге грунтҡа, һыу ятҡылығындағы фонға, миҙгелгә, аҙығына һәм башҡа бик күп факторҙарға бәйләнгән.\nҠайһы берәүҙәр уны сыбайсыҡ тип тә йөрөтә. Уның һоҡланғыс матурлығын ҡыҙыл, ҡара төртөктәр билдәләй.\nТәңкәһе ваҡ, ҡойроғо ҡара төҫтә, тештәре күп, тигеҙ, күҙе үткер. Йылғаның ҡомороҡтарында, ағас араларына йәшеренә.\nЕвразия, Төньяк Америка, Африкала тереклек итә, Австралия һәм Яңы Зеландияла климатҡа яраҡлашҡан. Башҡортостандың таулы төбәктәрендә бағры, күберәк Белорет, Ғафури, Ишембай, Әбйәлил, Күгәрсен райондарының һыу ятҡылыҡтарында осрай.\nБелорет районының Наяҙы, Буғанаҡ йылғаларында, Маҡар янындағы Бикәҙе йылғаһында, Бөрйән, Ейәнсура төбәгендә һәм башҡа ерҙәрҙә осраштыра.\nӘле Белорет һәм Бөрйән төбәгендәге Оло һәм Кесе Бәшәке (Апшаҡ йылғаһы) — бағры балығы резервтары (йәғни тәбиғи байлыҡтар дәүләт тарафынан махсус һаҡлауға алынған урын).\nБағыр резерваттары итеп йәнә түбәндәге урындар алынды: Ғафури төбәгендә, Һыуяҡты йылғаһы (Усман ауылы эргәһендә), Күгәрсен төбәгендә — Оло һәм Кесе Инәк йылғалары.\nБағыр бик тәмле балыҡ. Ул тик беҙҙең республикала ғына түгел, бәлки бөтә донъяла иң ҡиммәтле балыҡтарҙың береһе. Халыҡ уны юҡҡа ғына «батша балығы» тип атамаған.\nБағыр тик һалҡын һәм таҙа һыуҙа ғына йәшәй. Боҙ аҫтында ла һәйбәт ҡышлай ала.\nУл үтә һаҡ. Ауға көндөҙ сыға, 10-12 градуста яҡшы туҡлана. Һыуҙың йылылығы 18 градустан юғары күтәрелһә, бөтөнләй ашамай башлай.\nАуға көндөҙ сыға торған йыртҡыс балыҡтарҙан бағры иң яҡшы күреүселәрҙән һанала. Сөсө һыуҙың чемпионы тип тә атайҙар бағырҙы. Ул сәғәтенә 35 км тиҙлек менән йөҙә ала.\nКүберәк ултыраҡ тормош алып бара. Алыҫ араларҫа күсеп йөрөмәй. Өлкән балыҡтары көҙгө һәм ҡышҡы ыуылдырыҡ сәсеүҙән һуң шишмәләргә яҡыныраҡ урындарҙа тәрәнерәк ятыуҙарға күсә. Кыш осорон шундай зөмбәйҙәрҙә ваҡ балыҡтар аулап үткәрә.\nЯҙғыһын болғансыҡ һыуҙар килеү менән ҡышлау урындарын ташлап китәләр. Йәшеллек күренеү менән йәйге урындарына күсәләр.\nӨлкән балыҡтар яңғыҙаҡ йәшәүҙе үҙ итә. Йылға тамаҡтарында, шарлауыҡтар тирәһендә, текә ярҙар янындағы урындарҙа урынлашалар.\nВаҡ бағыр балыҡтары һай шаршыларҙа туплана. Көтөүҙәргә берләшеп, бер урындан икенсе урынға күсеп йөрөй. Һыу аҫтындағы үҫентеләр араһында, эре таштар артында, ағым көслө булмаған, ләкин өйөрөлтмәктәр булған урындарға өҫтөнлөк бирәләр.\nВаҡ ҡыҫала һымаҡтар, бөжәктәрҙең ҡарышлауыҡтары, ваҡ моллюскалар, балыҡтар, бөжәктәр, сүмесбаштар, тәлмәрйендәр, һыуҙа йәшәүсе ваҡ имеҙеүселәр менән туҡланалар.\nТамаҡ туйҙырыу мәлдәре иртәнге йәки киске сәғәттәргә тура килә. Был мәлдә һыу өҫтөндә осҡан бөжәктәрҙе эләктереү өсөн һыуҙан ырғып күтәреләләр.\nЫуылдырыҡтар ҙа яратҡан аҙығы булып тора. Ас мәлдәрендә үҙ ыуылдырыҡтарын (етерлек дәрәжәлә йәшереп ҡуйылмаһа), сәлбәрәләрен дә ашарға мөмкиндәр. Балыҡсылар уларҙы, иң яратҡан аҙығы — ямғыр йәки ер селәүсене ярҙамында тоталар.\nЙәшенле ямғырҙар, көслө елдәр һөҙөмтәһендә һыуға бик күп бөжәктәр ҡолағанда, был балыҡтар һыу өҫтөндә йөҙөп байрам итеп алалар. Шуғалыр ҙа, улар һыу ситендә үҫкән үҫемлектәр араһын яраталар.\nЭҫе көндәрҙә йылғаларға ҡойған шишмә тамаҡтарына йыйылалар. Бындай урындар булмаһа, өңдәргә инеп йәшенәләр. Эҫенән шаңҡып ятҡан саҡтарында, балыҡсылар уларҙы яланғас ҡул менән дә тота алалар. Ә былай бик сос балыҡтар.\nБалыҡтарҙы сикһеҙ аулау, Республиканың көньяҡ-көнсығышында ваҡ йылғалар күпләп ҡороуы һөҙөмтәһендә бағры ла бөтә бара. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Ҡыҙыл китабына ингән.\nЕнси етлегеү, үрсеү мәле өсөнсө йылдарына тура килә. Ыуылдырыҡтарын ноябрҙан алып декабрь буйына сәсәләр. Бының өсөн ҡырсынлы, суйыр ташлы, шәп ағымлы һайлыҡтарға өҫтөнлөк бирәләр.\nБағырҙың ыуылдырығы эре була (диаметры 3 миллиметрға яҡын). Күптәр өсөн ымһындырғыс аҙыҡ булып тора. Үрсемен ашалыуҙан һаҡлап алып ҡалыу өсөн, инә балыҡтар тәүҙә ҡойроҡтары менән көслө хәрәкәттәр яһап соҡорҙаар эшләп алалар ыуылдырыҡтарын шунда йәшерәләр. Ә бағырҙың үрсеме бик ҙур түгел (200 дән 2 меңгә ҡәҙәр бөртөк).\nҠарышлауыҡтары ҡыш буйына ышыҡтарында йәшеренеп яталар.ҙ еткәс кенә сыға башлайҙар. Ыуылдырыҡ һарыһындағы запас бөткәнсе, оҙаҡ ҡына ышыҡтарынан алыҫ китмәйҙәр.\nСама менән 4 аҙна тирәһе үткәс кенә төйәктәрен ташлап умыртҡаһыҙҙар (зоопланктон, бөжәктәр һ. б. умыртҡаһыҙҙарның ҡарышлауыҡтары) менән туҡланыуға күсәләр. Был мәлдә шәп итеп үҫә башлайҙар. Йыл эсендә ун сантиметр тирәһенә етәләр.\nБаянов М. Г. Редкие виды животных // Башкирская энциклопедия . — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2013. — ISBN 978-5-88185-306-8 .\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Бағыр&oldid=827634 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 3 сентябрь 2018 в 05:56\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:56 3 сентябрь 2018 үҙгәртелгән.


«Китап» нәшриәтендә композитор Хөсәйен Әхмәтов тураһында китап сыҡты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n«Китап» нәшриәтендә композитор Хөсәйен Әхмәтов тураһында китап сыҡты\n12:05, 3 ноября 2010 Йәмғиәт\nЗәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә Гөлнара Әхмәтованың «Маэстро родного Урала» исемле китабы сыҡты.\nБыл әҙәби-художестволы баҫма башҡорт музыкаһы классигы Хөсәйен Әхмәтовтың тормошона һәм ижадына арналған. Унда композиторҙың биографияһынан элек баҫылмаған материалдар бирелә, айырым әҫәрҙәрҙе ижад итеү тарихы тураһында һөйләнелә.\nКитап рус телендә нәшер ителгән һәм киң уҡыусылар даирәһенә, айырыуса башҡорт музыкаһын яратыусыларға, тәғәйенләнгән. Баҫма музыканттар һәм сәнғәт училищелары уҡыусылары өсөн дә ҡыҙыҡлы.


158-се гимназияла Мостай Кәримдең хәтер кисәһе үтте\n22 Октябрь 2010, 11:38\nМостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында Башҡортостандың халыҡ шағирының ижадына арналған әҙәби кисә үтте. Унда БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина, ҡала һәм Киров районы хакимиәттәре вәкилдәре, шағирҙың туғандары, Яҙыусылар союзы делегацияһы ҡатнашты.\nМостай Кәримдең тыуған көнө хөрмәтенә бындай сара гимназияла йыл һайын үткәрелә.\nЗөһрә Рәхмәтуллина «уҡытыусыларҙың уҡытыусыһының» республиканың мәҙәни мираҫына баһалап бөткөһөҙ өлөш индереүе хаҡында әйтеп уҙҙы.\n— Мостай Кәримдең әҫәрҙәре ҡеүәтле тәрбиәләү потенциалына эйә. Шағирҙың исеме, уның ижады халыҡ хәтерендә ҡалырға тейеш. Өфөлә Мостай Кәрим исемендәге урам һәм гимназия бар, уның әҫәрҙәре менән беҙ мәктәп эскәмйәһенән башлап танышабыҙ, — тине вице-премьер.\nБайрам сиктәрендә 158-се гимназияның башланғыс синыфтар уҡытыусыһы Бикбулатоваға «Рәсәй Федерацияһының мәғариф отличнигы» билдәһе тапшырылды.\nРеспубликала билдәле тележурналист Шәүрә Ғилманова мәктәпкә Мостай Кәрим тураһында видеоархив бүләк итте.\nУҡыусылар Мостай Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ», «Ҡыҙ урлау» һәм башҡа әҫәрҙәренән өҙөктәр уҡыны.\nТеги:мәғарифәҙәби кисәмостай кәрим


Иғтибарһыҙлыҡмы, әллә юл ҡағиҙәһен һанға һуҡмаумы?\nБөгөн иртән Өфө-Нуғай юлында «Рено» автомобиле менән күмер тейәгән тауар поезы бәрелеште. Социаль селтәрҙәргә һалынған видеояҙманан күренеүенсә, семафорҙың ҡыҙыл уты янып тороуға ҡарамаҫтан, фажиғәгә тарыған водитель тимер юлы аша үтергә теләй. Ошо ваҡыт иномарканы юл ҡағиҙәһен тупаҫ боҙоп икенсе автомобиль уҙып китә.\nТап шуның өсөн руль артындағы ҡатын ҡапыл туҡтарға мәжбүр була. Ошо мәлдә уға юғары тиҙлектә килеүсе поезд килеп бәрелә. Аварияла 56 йәшлек водитель үлемесле яралана. Был бөгөнгө урында теркәлгән беренсе фажиғә генә түгел. Шуға ла күңелһеҙ хәлдәрҙе иҫкәртеү маҡсатында халыҡ үткәүел төҙөү башланғысы менән даими сығыш яһай. Әммә әлегә мәсьәләнең ҡасан хәл ителәсәге билдәһеҙ.\nУның ҡарауы, әлеге көндә ошондай хәүефле участкаларҙың береһе - Тимашев ауылы янында үткәүел төҙөлөшө дауам итә. Күперҙең тәүге этабы 2018 йыл аҙағында файҙаланыуға тапшырылыр тип көтөлә.


Билдәле иҡтисадсы, ғалим, журналист, Башҡортостандың фәндәр академияһы академигы Әнәс Мәхмүтовтың тыуған көнө\nБашҡортостанда иҡтисадсыларҙың ғилми мәктәбен булдырыусы шәхес 85 йәшлек юбилейын билдәләй.\nӘнәс Мәхмүтов көндәлек режимынан тайпылмай. Иртәнге физик күнекмә һәм сәйҙән һуң ул ғилми хеҙмәте артына ултыра. Көн ижад итеү, эҙләнеүҙәр өсөн яҡшы ваҡыт тигән фекерҙә ир. Шишмә районының Яңы Усман ауылында тыуған малай яҡындарын иртә юғалта, шуға күрә уға тормошта үҙ көсөнә генә ышанырға тура килә. Хәрби музыкант, юғары белемле ауыл хужалығы инженеры, БАССР-ҙың мәҙәниәт министры урынбаҫары. Шулай ҙа тормошта ул фән юлынан китә, иҡтисадсы булып таныла. Шул уҡ ваҡытта йәмәғәт эштәрендә лә әүҙем ҡатнаша.\nКүп яҡлы белгесте күркәм юбилейы менән ҡотларға уҡыусылары, төрлө ведомство етәкселәре, яҡындары йыйылды. Әнәс Хөсәйен улын яҡындары тырыш, һәләтле, маҡсатына тоғро кеше, республика халҡы уны иҡтисадсы, Башҡортостан Президенты эргәһендәге Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын булдырыуға күп көс индереүсе шәхес булараҡ белә. Ул уҡыу йортоноң тәүге ректоры ла була. Шулай ҙа 35 йыл ғүмерен ул Башҡорт дәүләт университетына бағышлай. Уның уҡыусылары араһында 20-нән ашыу фән кандидаты иҫәпләнә.\nШәхестең ғилми эшмәкәрлеге Башҡортостан фәндәр академияһы менән бәйле. 90-сы йылдарҙағы һынылыш осоронда ул төбәк иҡтисады үҫешен яйға һалыу буйынса Хөкүмәт программаһын булдырыуға күп көс индерә. Башҡортостанда иҡтисадсылар мәктәбен булдыра.\nТиҫтәләгән ғилми хеҙмәт, фәнни ҡаҙаныштар, төбәктең иҡтисади үҫешен билдәләгән асыштар. Оло йәшенә ҡарамай Әнәс Хөсәйен улы бөгөн да эҙләнеүҙәр өҫтөндә. Һуңғы хеҙмәттәренең береһе быйыл Рәсәйҙә уҙасаҡ ШОС һәм БРИКС саммитарына бағышланған. Китабында ул күләмле йыйылыштарҙа күтәреләсәк проблемалар һәм уларҙы хәл итеү юлдары тураһында һөйләй.\nҠаҙаныштары өсөн Әнәс Мәхмүтов «Башҡорт АССР-ның, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре» тигән маҡтаулы исемдәргә лайыҡ була. Тырышлығы һәм һәләте ябай ауыл малайын фән үрҙәренә мендереп, йәмғиәттә алыштырғыһыҙ шәхес кимәленә күтәргән.