Әсәйемдән мине һаҡлағыҙ...\n21 Ғинуар , 13:40\nйнур хыялланырға ярата. ҡайһы саҡ хатта дәрестә үк татлы уйҙарға сума. Бына ул мәктәптән өйөнә ҡайта. Әсәһе менән атаһы, шат йылмайып, уны ҡаршылай. Шунан ул “бишле”ләре менән маҡтана. Әсәһе, “үҫкәнем” тип, арҡаһынан һөйә, ә атаһы хоккейға өс билет тоттора.\nАйнур хыялланырға ярата. ҡайһы саҡ хатта дәрестә үк татлы уйҙарға сума. Бына ул мәктәптән өйөнә ҡайта. Әсәһе менән атаһы, шат йылмайып, уны ҡаршылай. Шунан ул “бишле”ләре менән маҡтана. Әсәһе, “үҫкәнем” тип, арҡаһынан һөйә, ә атаһы хоккейға өс билет тоттора. Кискеһен бергәләшеп барырҙар. Айнур кейемен алмаштырыуға әсәһе төшкө ашҡа саҡыра. Танауҙы тәмле еҫтәр ҡытыҡлай, өҫтәлдә ҡайнар аш, итле бәлеш, ялтыр тышлы кәнфиттәр... Ата, әсә һәм ул гөрләшә-гөрләшә ашай. “Их, тәмле-е...” Малай үҙ алдына һөйләнгәненә һиҫкәнеп китте.\n– Балалар, өйгә эшегеҙҙе яҙып алығыҙ. Шиғырығыҙҙы барығыҙ ҙа ятлап килегеҙ, – уҡытыусы һөйләп бөтөүгә ҡыңғырау шылтыраны.\nУҡыусылар кемуҙарҙан мәктәптән сығып йүгерҙе. Айнур ҙа ҡайтыу яғына ыңғайланы. 13 йәшлек малайҙың хыялдары ысын тормошонан ҡырҡа айырылһа ла, ул бер ҡасан да зарланманы. Уның әсәһе – эскесе. Улай тигәс тә, гел генә шешә ҡосаҡлап йөрөмәй. Әммә бер ауыҙына алһа, аҙналар буйы айныҡмай. Эсеүенән туҡтаһа, фатирҙары ялт итеп тора, бөтә керҙе йыуып ҡуя, берәй эшкә урынлаша һала. Әммә бындай тормош оҙаҡҡа һуҙылмай, ике-өс айҙан ул тағы ысҡына. Эсергә яратыуы арҡаһында тәүге ире − Айнурҙың атаһы сығып киткән. Атаһы улын үҙендә ҡалдырырға теләһә лә, әсәнең хоҡуғы күберәк була. Шунан Айнурҙың үгәй атаһы барлыҡҡа килде. Тыныс, ипле холоҡло ине. Ул да эсергә яратҡан ҡатын менән торорға теләмәне, ике йыл самаһы йәшәгәс, айырылды.\nАйнур тиҫтерҙәренә ҡарап көнләшеп тә ҡуя, әммә һыҙланыуҙарын бер ҡасан да һиҙҙермәй. Өҫ-башы таҙа, дәрес ҡалдырмаған, тырышып уҡыған балаға ҡарап, әсәһе эскесе тимәҫһең. Уҡытыусылар уның ата-әсәһен күргәне лә юҡ, улар мәктәп йыйылышына күптән йөрөмәй. Айнур иһә “әсәйем сирләп китте”, “бөгөн бушамай” тип һәр саҡ берәй сәбәп таба.\nАйнур бөтә ҡайғыһының башы эскелектә икәнлеген белә. Тик ҡәҙерле кешеһе уны аңламай шул, киреһенсә, һәр саҡ әрләргә, ҡул күтәрергә генә тора.\n... Айнур ауыр уйҙар менән өйөнә ингәндә, әсәһе яңы ғына магазиндан ҡайтып тора ине. Йөҙ-башы шешенгән ҡатын шешәне аса һалды ла, стаканға мул итеп араҡы ҡойҙо. Шул саҡ Айнур:\n– Их, әсәй, әсәй, ни өсөн араҡы эсәһең? Атай ҙа беҙҙән китмәҫ ине... Әйҙә матур итеп йәшәйек, – тип иламһырай башлай. Бахмурҙан ҡалтыранып торған ҡатын, йәне көйөп:\n– Йомортҡа тауыҡты йәшәргә өйрәтмәй! Танау аҫтың кипмәгән фәлсәфә һатып ултырырға! – тип улын этеп ебәрә. Малай әсәһенең ҡулына йәбешкәс, ул уның бит-башына йоҙроҡ яуҙыра, шунан иҙәнгә ҡолата һуғып, типкесләй башлай. Һаман да тыныслана алмағас, балаһын подъезға сығарып ташлай ҙа ишекте бикләп ҡуя.\nБахыр малай ҡайҙа барырға белмәй аптыранып ҡала. Ишекте ас, тиер ине, тағы ла эләгәсәк. Синыфташтарына барһа, әсәһенең ниндәй яуыз кеше икәнлеген белерҙәр... Шул саҡ уның ҡулы кеҫәһендәге ҡаты әйбергә төртөлә. Кеҫә телефоны икән. ҡартатаһы тыуған көнөнә бүләк иткән телефоны ярай әле үҙе менән булған. Айнур үгәй атаһының һандарын йыя ла илай-илай барыһын да бәйән итә. ҡатындың яһиллығын белгәнгә күрә ир тиҙ генә килеп етә һәм баланы үҙенә алып ҡайта.\nАйнур мәктәпкә бара алмай – күҙ-башы күм-күк, бөтә тәне һыҙлай. Бындай ҡиәфәттә синыфташтары алдында күренһә, бармаҡ төртөп көлөрҙәр. Сараһыҙҙан Айнур класс етәксеһенә шылтыратып, хәлен һөйләй. Уҡытыусы был турала эске эштәр бүлегенә хәбәр еткерә.\nПолицияның бәлиғ булмағандар менән эшләү бүлеге инспекторҙары малайҙың көнкүреше, әсәнең тәртибе менән таныша башлай. ҡаты күңелле әсәгә ҡарата РФ Енәйәт кодексының 116-сы статьяһының беренсе өлөшө буйынса енәйәт эше ҡуҙғатыла. Күптән түгел уны әсәлек хоҡуғынан мәхрүм итеү мәсьәләһе ҡаралды. Судта Айнурҙан, ҡайҙа йәшәгең килә, тип һорағас:\n– ҡайҙа булһа ла ризамын, тик әсәйем менән түгел! Мин унан ҡурҡам. Башҡа бер ҡасан да янына бармаясаҡмын, – ти яуап бирә. Суд баланы атаһы ҡарамағында ҡалдыра. Берәй заман Айнур үҙенә ғүмер бүләк иткән кешене ғәфү итерме? Ә әсә улының һөйөүен ҡайтара алырмы?\nЭскелек әҙәмдең бөтә кешелек сифаттарын юҡҡа сығара. Хатта донъялағы иң бөйөк, иң изге, ҡандан-ҡанға күсеп килгән әсәлек тойғоһон да аямай.\nОбщественно-политическая газеты муниципального района Учалинский район Республики Башкортостан. Издается с 1991 года. Учредитель: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан и ГУП РБ Издательский дом "Республика Башкортостан".\nСвидетельство ПИ № ТУ02-01481. Издание зарегистрировано Управлением Федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан 06 ноября 2015 г.\nТелефон редакции: (34791) 6-06-92. Главный редактор: (34791) 2-06-79. Е-mаil: jaik_1@mail.ru\n8(34791) 6-16-80, 6-06-92


Рәсәйҙә административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһында яңы кодекс ғәмәлгә инәсәк\nӘле ул Дәүләт думаһы ҡарамағына тапшырылған.\nАдминистратив хоҡуҡ боҙоуҙар буйынса элекке кодекс 15 йыл элек ҡабул ителгән була. Һәм уға йыл һайын төрлө өҫтәмәләр һәм үҙгәрештәр индерелеп килә. Әммә һуңғы осорҙа кодексты заман талаптарына тулыһынса яраҡлаштырыу ихтыяжы тыуа. Кодекс проектын әҙерләү менән дүрт автор шөғөлләнә, шуларҙың береһе яҡташыбыҙ, Башҡортостанда һайланған Дәүләт Думаһы депутаты Рөстәм Ишмөхәмәтов. Яңы вариантта холоҡ төҙәтеү эштәре, лицензияны кире алыу ҙа административ язалар рәтенә индерелгән. Ә бына административ штрафтарҙы талап итеү процедураһы еңеләйтелә, кеше штрафты үҙ теләге менән түләһә ташламалар ҡаралған.


Дәрт тә бар, дарман да. Яғыулыҡ та булһа... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Дәрт тә бар, дарман да. Яғыулыҡ та булһа...\nДәрт тә бар, дарман да. Яғыулыҡ та булһа... 25.07.2012 // Иҡтисад\nЯманғол бригадаһында арыш урағының ҡыҙған мәле. Ике комбайн, бер-бер артлы төшөп, икһеҙ-сикһеҙ диңгеҙ иңләгән караптар һымаҡ, иркен баҫыуҙарҙы гиҙә. Көндәр яҡшы торған саҡта урып йыйыу эштәрен тиҙерәк теүәлләргә кәрәк. Шуға ла сәмләнеп, ҡара тиргә батып эшләй комбайнсылар.\nХужалыҡтың баш агрономы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Рәмил Туҡаев беҙҙе баҫыу янында ҡаршы алды. Күренеп тора: кәйефе бер ҙә шәптән түгел.\n— Утыҙ йыл агроном булып эшләйем инде, — тип һөйләй ул. — Еңел ураҡ булмай. Төрлө йылдарҙы күрергә тура килде: бәрәкәтлеһен дә, уңышһыҙырағын да. Быйылғы хәл 2010 йылдағынан әллә ни айырылмай. Ҡоролоҡ сәбәпле көткән, өмөтләнгән уңышҡа иҫәп тота алмайбыҙ. Һәр гектарға 80 килограмм иҫәбенән минераль ашлама ла индергәйнек.\nКиров исемендәге ауыл хужалығы кооперативы районда ғына түгел, республикала эре хужалыҡтарҙан һанала.\n— Уңышты бер аҙ арыш күтәрә, — тип һүҙен дауам итә баш агроном. — Гектарынан уртаса 10 центнер төшөм алына. Ҡалта баҫыуында 216 гектарҙа “сулпан-7” 20,4 центнер уңыш бирҙе.\nКооперативтың һигеҙ бригадаһында ла ураҡ ойошҡан бара. Игендәрҙе сабыу-һуғыуҙа 14 комбайн ҡатнаша. Эш ике сменала, йәғни тәүлек әйләнәһенә ойошторолған. Фирҙәт Хисиков, Риф Мифтахетдинов, Раил Төхвәтуллин, Рәйес Ғисмәтуллин, Ришат Миңлебаев, Әхмәт Рахманғолов, Ғәйфулла Шәмсетдинов, Рәҡит Таңатаров, Марсель Буранов һәм уларҙың хеҙмәттәштәре етештереүсәнле эшләй.\n— Көнөнә ике тапҡыр ашаталар, — ти Фирҙәт. — Төрлө дәртләндереү саралары ла ҡаралған.\nУның комбайны бына утыҙ ике йыл инде ураҡ башынан алып аҙағына ҡәҙәр иген ҡырҙарынан ҡайтып инмәй. Төбәктең данлыҡлы комбайнсыһы улдарында ла игенсе һөнәренә һөйөү тәрбиәләгән: Альфред менән Әлфир армиянан ҡайтҡас та “Енисей” штурвалы артына ултырған.\nБаш агроном шундай сағыштырыу ҙа килтерҙе. Хужалыҡ комбайнсылары МТС-тыҡыларға ҡарағанда ике тапҡырға һөҙөмтәлерәк эш күрһәтә икән.\nБаҫыу — ырҙын табағы юлында ун “КамАЗ” етеҙ йөрөй. Ашлыҡ эшкәртелеп орлоҡҡа һалына, “Маяҡ” элеваторына оҙатыла.\nМал аҙығы әҙерләү дауам итә. Хужалыҡта баҫыусылыҡ менән бер рәттән малсылыҡ тармағы ла үҫеш алған. Май заводына көн һайын 136 центнер продукция оҙатыла.\nҘур тырышлыҡ һала баҫыу эшсәндәре. Тик бына дизель яғыулығына ҡытлыҡ урып йыйыуҙа тотҡарлыҡ һәм ҡыйынлыҡтар тыуҙыра. Күмертау нефть базаһында солярка менән хәл ауыр.\nИҫәпләүҙәр буйынса, яҙғы сәсеүҙән алып ураҡ эштәрен башҡарып сығыу өсөн 5 мең тонна яғыулыҡ талап ителә. Шуның 2 200 тоннаһы льготалы хаҡ менән алына. Тик был күләмдәге яғыулыҡ эштәрҙе яртылаш атҡарып сығырға ғына етәсәк.\nРайон хакимиәте башлығы Әхәт Ҡолмөхәмәтов әңгәмә барышында шуны билдәләне: баҙар шарттарына күсеүҙең иң ауыр йылдарында ла төбәктә һөрөнтө ерҙәрҙе ҡырҡа кәметеүгә юл ҡуйылмаған. Киреһенсә, ул артыуға табан бара. Бөгөн 103 мең гектар ер һөҙөмтәле файҙаланыла.


Республика табиптары Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы башлығынан профессионализм өсөн наградалар алды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспублика табиптары Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы башлығынан профессионализм өсөн наградалар алды\n17:16, 17 октября 2016 Йәмғиәт\nРеспублика табиптары Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы башлығынан профессионализм өсөн наградалар алды Фото: Олег Яровиков\nБашҡортостандан дүрт табип, «Йылдың иң яҡшы табибы» XVI Бөтә Рәсәй һөнәри оҫталыҡ конкурсы лауреаттары, «Архангельское» музей-усадьбаһында уҙған тантанала үҙҙәренең наградаһын алды. Ошо хаҡта Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә. Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының 1-се республика клиник психиатрия дауаханаһы табибы Наталья Тулбаева «Иң яҡшы психиатр» номинацияһында абсолют еңеүсе булды. Уның хеҙмәттәше, Башҡорт дәүләт медицина университеты клиникаһының 2-се терапия бүлеге мөдире Виктор Лузин «Иң яҡшы терапевт» номинацияһында беренсе урын яуланы.\n«Иң яҡшы кардиолог» номинацияһында икенсе урынды Өфөләге 13-сө ҡала клиник дауаханаһы табибы Аэлита Губаева алды. «Махсус номинация»ла Республика балалар клиник дауаханаһының яңаҡ-бит хирургияһы бүлеге мөдире, яңаҡ-бит хирургы Наил Дәүләтшин икенсе урын яуланы. Ул балаларҙың иренендәге һәм аңҡауындағы етешһеҙлектәрҙе төҙәтеү йәһәтенән ҡатмарлы операциялар яһай, «Йылмайыу» операцияһы» хәйриә проектында ҡатнаша.\nБыйыл Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, «Медицинская газета» һәм медицина хеҙмәткәрҙәре профсоюзы ойошторған иң яҡшы табиптар һәм фармацевтар конкурсы 36 номинация буйынса уҙғарылды һәм өс этапта үтте. Рәсәй һаулыҡ һаҡлау министры Вероника Скворцова әйтеүенсә, конкурсҡа былтырғы менән сағыштырғанда 81-гә күберәк ғариза килгән — илдең 48 төбәгенән 658 эш.\nТеги: һаулыҡ һаҡлау,конкурс,йылдың иң яҡшы табибы


Райондарҙа присяжныйҙар суды индерелә » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Райондарҙа присяжныйҙар суды индерелә\nРайондарҙа присяжныйҙар суды индерелә 29.06.2018 // Йәмғиәт\nСуд ултырышында ҡатнашыусылар институтын ҡулланыуҙы киңәйтеүгә йүнәлтелеп, 2016 йылдың 23 июнендә ҡабул ителгән 190-сы Федераль закон Рәсәй Федерацияһының Енәйәт-процессуаль ҡануниәтенә һиҙелерлек үҙгәрештәр индергән. Енәйәт-суд эштәрен башҡарыуҙың бындай формаһы район судтары кимәлендә ҡулланыласаҡ. Башҡортостан Республикаһының Юғары Судының Енәйәт эштәре буйынса суд коллегияһының I инстанцияһы суды составы рәйесе Илдар Зөфәр улы ҠАНБӘКОВ менән суд эшендәге яңы үҙгәрештәр хаҡында әңгәмә ҡорҙоҡ.\n– Илдар Зөфәр улы, нисек уйлайһығыҙ, ни өсөн нәҡ әлеге мәлдә присяжныйҙар судын киңәйтеү тураһындағы закон ҡабул ителде? Был нимәгә бәйле?\n– Йәмғиәттә күптәр, бигерәк тә хоҡуҡ яҡлаусылар, присяжныйҙар судын киң ҡулланыуға иҫәп тотто. Рәсәйҙә присяжныйҙар суды вәкәләттәренә күп енәйәттәр индерелмәгән, улар күберәк кеше ғүмеренә ҡул һуҙыуға бәйле. Бөгөн район судтарында яуыз ниәттә ҡылынған енәйәттең үлем менән тамамланыуына йәки һаулығына ҙур зыян килтереү арҡаһында кешенең вафат булып ҡалыуына бәйле күп енәйәттәр ҡарала. Шуға күрә лә район судтарына уларҙы индереп, присяжныйҙар институтын ҡулланыуҙы киңәйтеү ҡарары ҡабул ителә.\n– Присяжныйҙар судын индереүгә бәйле һүлпәнлек тыумаҫмы? Ыңғай һәм кире яҡтары...\n– Бер ниндәй ҙә һүлпәнлек булмаясаҡ. Беҙ район судтары звеноһы менән бик етди әҙерлек эштәре ойошторҙоҡ. Судьялар тәүҙә өс этапта 40 сәғәтлек стажировкала булды, йәғни Башҡортостан Республикаһының Юғары Судында бер аҙналыҡ әҙерлек үтте. Улар менән теоретик күнекмәләр, суд присяжныйҙары менән республика Юғары Судында ҡаралған суд практикаһындағы эштәрҙе өйрәнеүҙе ойошторҙоҡ, коллегияны формалаштырыу буйынса уйын процестары үткәрҙек, присяжныйҙар өсөн һорауҙар төҙөп ҡараныҡ. Унда республиканың бөтә райондарының, ҡалаларының һәм район-ара судтарының судьялары ҡатнашты. Быйыл да суд аппараты, секретариат, судья ярҙамсылары менән дүрт йә биш этапта шундай күнекмәләр үткәрҙек.\nБынан тыш, улар суд департаментындағы мәғлүмәт-аналитика үҙәге базаһында исемлектәр менән эшләне, кандидаттар һайлап алыуға тәғәйенләнгән махсус компьютер программаһын үҙләштерҙе. Прокуратура менән берлектә суд процесын башынан алып аҙағына тиклем уйын формаһында ойошторҙоҡ. Прокурорҙарҙы, судьяларҙы, студенттарҙы саҡырҙыҡ. Ғөмүмән, присяжныйҙар судын алып барыуға бик етди әҙерләндек.\nШуға күрә лә ниндәйҙер ғәҙәттән тыш хәл килеп тыуыр тип көтмәйбеҙ. Эйе, присяжныйҙар судының айырмаһы бар, әммә улар ҙур ҡыйынлыҡтар тыуҙырырлыҡ уҡ ҡатмарлы түгел. Судтар был бурысты атҡарып сығыр тип уйлайбыҙ. Әлбиттә, әгәр ҙә присяжныйҙар суды тарафынан күп күләмдә эштәр ҡаралһа, ауырлыҡтар тыуыуы ихтимал. Был ғәйепләнеүселәргә бәйле – тик улар ғына присяжныйҙар судын һорау хоҡуғына эйә. Ундай үтенестәрен белдерерҙәрме, юҡмы, уныһы инде присяжныйҙар ҡатнашлығында үткән тәүге суд процестарына бәйле буласаҡ: әгәр ҙә ғәйепләү ҡарарҙары сығарылһа, был уларҙың ундай теләктәрен һүрелтәсәк. Һәм, киреһенсә: ғәйепләнеүсене аҡлау ҡарары присяжныйҙар судына яҡшы реклама ла булыуы ихтимал.\nЫңғай яғы: граждандар ғәҙел хөкөм эшмәкәрлегенә йәлеп ителә. Айырыуса тәртип һаҡлау системаһына, тикшереүгә ышаныс тыуҙырыу ыңғай яҡҡа бик әкрен үҙгәреүен иҫәпкә алғанда. Ябай граждандарҙы енәйәт эштәрен ҡарауға туранан-тура йәлеп итеү мөмкинлеге – был ҡаты яза сығарыу янаған ауыр енәйәттә ғәйепләнгәндәр өсөн һайлау хоҡуғы ла.\nҒәҙәттә, ҙур булмаған райондарҙа, ҡалаларҙа йыш ҡына күптәр бер-береһе менән йә таныш, йә туғандар булып сыға. Коллегияны формалаштырыуға бик яуаплы ҡарарға кәрәк. Һайлау мәлендә кандидаттар эскерһеҙ булырға һәм үҙҙәре тураһында белешмәләрҙе йәшермәҫкә тейеш. Ә судьяларға һәм суд процесы яҡтарына коллегия составына ғәҙел һәм дөрөҫ кешеләр эләкһен өсөн кандидат һайлауға бик етди ҡарау шарт. Ауылда кемдең присяжныйҙар коллегияһына эләккәнен мотлаҡ беләсәктәр, бәлки, үҙ-ара тикшереп тә алырҙар. Әгәр унда теге йәки был яҡтың, ғәйепләнеүсенең йәки зыян күреүсенең, яҡындарынан һәм туғандарынан кемдер эләкһә, присяжныйҙарҙың ғәҙел булмауҙары хаҡында һүҙ сығасаҡ, хөкөмгә ризаһыҙлыҡ белдереүселәр ҙә табыласаҡ. Был иһә йәмғиәттә кәрәкмәгән көсөргәнешлек тыуҙырыуы ла ихтимал. Шуға күрә лә, эштең күләменә һәм ауырлығына ҡарап, алты присяжныйға өҫтәп, тағы ла ике-дүрт запас кеше һайланыласаҡ: закон буйынса район судтарына 12-нән, ә республиканың Юғары Судына 14-тән дә кәм булмаған һанда.\nБыл үҙгәрештәр ғәмәлгә ингәндән һуң, элекке кеүек үк, присяжныйҙар суды ғәйепләнеүселәрҙең бөтәһе өсөн дә булмаясаҡ. Уның вәкәләттәре урлашыуҙарға, мутлашыуҙарға, хулиганлыҡ ҡылғандарға, наркотиктарҙың законһыҙ әйләнеше өлкәһендәге төп енәйәттәргә ҡағылмай.\n– Ә ниндәй эштәрҙе присяжныйҙар суды ҡараясаҡ?\n– Үҙгәрештәргә ярашлы, профессиональ судья һәм присяжныйҙар ултырышы коллегияһы район суды ҡарамағына тапшырылған кешегә ҡарата ауыр енәйәт эшен (РФ Енәйәт кодексының 105-се статьяһының 1-се өлөшө һәм 111-се статьяһының 4-се өлөшө – яуыз ниәт менән кешенең һаулығына зыян килтереү арҡаһында, уның үлеүе) ҡылыуҙа ғәйепләнеүсенең юллауы буйынса ҡарай.\nБынан тыш, судья һәм присяжныйҙар ултырышы коллегияһы составында был кимәлдәге судтар, енәйәт ҡануниәте положениеларына ярашлы, башҡа айырыуса ауыр енәйәттәрҙе лә ҡатыраҡ яза, әммә кешене ғүмерлеккә иркенән мәхрүм итеүгә ҡарамаған, индерелмәгән эштәрҙе (РФ Енәйәт кодексының 105-се статьяһының 2-се өлөшө, 277-се, 295-се, 317-се, 357-се статьялар) ҡарай ала. Мәҫәлән, тамамланмаған енәйәт.\n– Присяжный заседателдәр, билдәле булыуынса, юриспруденциянан, шул иҫәптән енәйәт ҡануниәтенән, процесынан һәм криминалистиканан, ошо өлкәләге һөнәрҙән алыҫ булған граждандарҙан тора. Улар енәйәт эштәрен ҡарағанда, ниндәй үҙенсәлектәр һәм ауырлыҡтар тыуыуы ихтимал?\n– Быға бәйле әллә ни ауырлыҡтар юҡ. Присяжныйҙар ултырышында ҡатнашыусылар, ғәҙәттәгесә, юриспруденциянан алыҫ кешеләр. Закон буйынса, судья, тәфтишсе, тәүтикшереүсе, полиция хеҙмәткәре, суд приставтары, адвокат, нотариус, хәрби һәм дин кешеләре присяжный заседатель була алмай. Шулай итеп, юридик белемле булыу мотлаҡ түгел.\nБында тормош тәжрибәһе, маҡсатлы ыңғай ҡараш, юғары әхлаҡи ҡағиҙәләрҙе күҙәтеү һәм тотоу, социаль әүҙемлек мөһим. Әгәр ҙә уның еңелсә генә алынған юридик белеме булһа, зыян килтереүе лә ихтимал. Присяжныйҙарҙы һорау ҡағыҙы менән кәңәшләшеү бүлмәһенә ебәргәндә, рәйеслек итеүсе судья дәлилдәрҙе баһалау ҡағиҙәһен аңлатып, оҙатыу һүҙҙәре әйтә. Судьяның аңлатыуҙары, ҡағиҙә булараҡ, вердикт сығарыу өсөн етерлек була.\n– Был процеста судья ниндәй урын тота?\n– Судья – яҡтарға үҙҙәренең процессуаль бурыстарын үтәһен һәм бирелгән хоҡуҡтарын файҙаланһын өсөн шарттар тыуҙырып, суд процесын ойошторорға һәм үткәрергә тейеш.\nПрисяжныйҙар һәм профессиональ судьяның вәкәләттәре ярайһы уҡ айырыла. Присяжныйҙар кеше яҙмышын хәл итеп, “Енәйәт эше ҡылынғанмы? Ғәйепләнеүсе был енәйәтте ҡылғанмы? Ул был енәйәттә ғәйеплеме?” тигән өс һорауға яуап бирә.\nПрисяжныйҙар коллегияһы алдында яҡтарҙың берәүһенә ҡаршы фекер тыуҙырмаҫ өсөн, ғәйепләнеүсе һәм зыян күреүсе тураһындағы шәхси мәғлүмәттәр тикшерелергә тейеш түгел. Тикшереү эшмәкәрлегенең, дәлилдәрҙе алыуҙың законлылығы һәм башҡа процессуаль һорауҙар присяжныйҙар алдында тикшерелмәй. Ғәйепләнеүсегә ҡарата белдерелгән дәғүәләр, ҡараған эштең факт хәле генә тикшерелә.\nБөтә хоҡуҡи һәм процессуаль һорауҙарҙы бойомға ашырыу, мәҫәлән, йыйылған дәлилдәрҙең законлылығын, шаһиттарҙы алып килеү, дәлилдәрҙе уҡып ишеттереү, яңы шаһиттар талап итеү тураһындағы ҡарарҙы ҡабул итеү һәм башҡалар – профессиональ судьяның вәкәләттәре. Присяжный заседателдәрҙең яртыһынан күберәге хөкөм ителеүсенең ғәйепле булыуы тураһындағы һорауҙарға ыңғай тауыш бирһә, судья уларҙың вердиктына таянып ғәйепләү хөкөмө сығара. “Эйе” һәм “юҡ” тигән яуаптар бер үк тауыш йыйған осраҡта, ғәйепләнеүсе аҡлана.\n– Һеҙ нисек уйлайһығыҙ, Рәсәйҙә суд системаһында ғәйепләү тайпылышы һәм ике яҡтың ярышыуына бәйле мәсьәләләр бармы?\n– Присяжныйҙар судында, әлбиттә, ярышыу нығыраҡ сағыла. Яҡтар үҙҙәренең ҡарашының хаҡлығын иҫбатларға тырышырға тейеш. Тик присяжныйҙар ғына, судьяһыҙ, кемгә ышанырға хәл итә – зыян күреүсе менән прокурорғамы йәки ғәйепләнеүсе менән адвокатҡамы.\nПрисяжныйҙар судын үҙләштергән профессиональ судьяларға был суд эше оҡшай. Был осраҡта судьяны бер кем дә уның эштә ҡыҙыҡһыныусанлыҡ күрһәтеүҙә, дөрөҫ ҡарамауҙа ғәйепләй алмаясаҡ, сөнки ул ҡарар ҡабул итмәй, ә присяжныйҙар хәл итә.\nЯбай суд эштәрендә судья эштең асылы буйынса ҡарар ҡабул итһә лә, йәғни ғәйепле йәки ғәйепле түгел тип, уларға ризаһыҙлыҡ һүҙҙәрен ишетергә тура килә. Был нигеҙһеҙ тип иҫәпләйем. Бөгөн суд процестары шул тиклем асыҡ, аңлайышлы, аныҡ сағылып тора. Теләгән һәр кем аудиоға яҙа ала. Шуға ла әле судья кемделер иғтибарлы тыңлаған, кемгәлер әйтергә ирек бирмәгән, тип һөйләү урынһыҙ.\nҒәйепләү тайпылышы тураһында һүҙ алып барыу ҙа көнүҙәк түгел. Бер судья ла ғәйепләү йәки аҡлау хөкөмө сығарыуҙа ҡыҙыҡһыныу тыуҙырмай. Судьяның хөкөмө юғарыла торған төрлө инстанцияларҙа яңынан ҡарала, унда теге йә был ҡарарҙың ниндәй нигеҙгә, дәлилгә, хәл-торошҡа таянып ҡабул ителеүе тикшерелә.\nПрисяжныйҙар суды – икенсе хәл. Присяжныйҙар сығарған хөкөм яңынан ҡаралмай. Ул процедураны боҙоу, кемдеңдер хоҡуҡтарын ҡыҫыу һәм башҡа шундай процессуаль нигеҙҙәр буйынса ғына кире ҡаралыуы ихтимал.\nИке яҡтың ярышыуына килгәндә, присяжныйҙар суды йәки ғәҙәти суд эше булһынмы – айырма юҡ. Енәйәт-процессуаль кодекста был хаҡта, енәйәт суд эше яҡтарҙың ярышыуы, бәхәсе нигеҙендә ғәмәлгә ашырыла, тип әйтелә.


Бөгөн Үҙәк хәрби округтың хәрби әҙерлеген тикшереү сиктәрендә Өфөнән 20-гә яҡын Камаз автомобиле армия ҡарамағына тапшырылды.\nХәрби частарға «Башавтотранс» һәм логистик компанияларҙан йөк машиналары ебәрелде. Күнекмәләр барышында руль артындағы водителдәр хәрби тревога шарттарында эш итеү буйынса мобилизацион әҙерлек үтәсәк. Һуңғы тапҡыр граждандар транспорты менән күнекмәләр 1983 йылда уҙғарылған булған.\nЕвгений Акукин, «Башавтотранс» предприятиеһы водителе\n«Колонна меннә Өфө шоссеһына барып, унда машинаға йөк тейәргә тейешбеҙ. Һуңынан Алкинға юлланасаҡбыҙ».\nНәдир Сәмиев, «Башавтотранс» дәүләт унитар предприятиеһы филиалы директоры:\n«Бөгөн уҙған хәрби сборҙарҙа ҡатнашыусы техника бөтә талаптарға ла яуап бирә. Ул тулыһынса тикшерелгән. Водителдәр ҙә бар талаптар буйынса һайлап алынды».


УралКапиталБанк үҙенең клиенттарына яңы йыл тәҡдиме индерә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nУралКапиталБанк үҙенең клиенттарына яңы йыл тәҡдиме индерә\n16:14, 19 ноября 2009 Иҡтисад\nУралКапиталБанк үҙенең клиенттарына яңы йыл тәҡдиме индерҙе – 18 ноябрҙән “Яңы йыл” вклады асылды. Вкладтың ваҡыты – 368 көн, йыллыҡ процент ставкаһы – 16,5 процент тәшкил итә. Һалынған аҡсаға 92 көн үткән һайын, проценттарҙы алыу мөмкинлеге менән, проценттар өҫтәлә. Килешеүҙе ваҡытынан алда өҙгән осраҡта өҫтәлгән проценттар һаҡлана.\nВкладтарҙы 2010 йылдың 28 февраленә тиклем асырға була.


Йосоп менән Зөләйха // Фольклорный архив Башкирского государственного университета\nНазвание: Йосоп менән Зөләйха (Юсуп и Зулейха).\nМесто записи: БАССР, Хайбуллинский район, д. Большеабишево(?).\nИсточник публикации: том № 4 фольклорного архива кафедры башкирской литературы. Материалы фольклорной экспедиции в Хайбуллинский район Башкирии; л. 159-164.\nЗаписано от Илембетовой Нафисы, 63 года, студенткой БашГУ Г. Ягудиной.\nЙосоп менән Зөләйха\nХәйбулла районы Әбеш ауылында йәшәүсе Илембетова Нәфисәнән (63) 1968 1 июлендә Ягудина Г. яҙып алды.\nЙосоптоң атаһы Яҡуп. Улар ул ике ул булалар. Ун ике улдың уны бер инәнән икеһе бер инәнән. Кесе бисәнән ике ул була. Кесе бисә үлеп китә. Өлкән бисәнең эйәреп килгән ҡыҙы була.\nЙосоп төш күрә. Төшөндә ун бер йондоҙ бер ай Йосопҡа баш эйгәнен күрә. Ул төшөн әтиенә һөйләй. Атаһы, ун бер ағайың һиңә баш эйәсәк, үҙең батша буласаҡһың, ти. Быларҙы теге үгәй ҡыҙ тыңлап ултыра ла, теге ун ағаһына һөйләй.\n"Һеҙ уға баш эйәсәкһегеҙ, уны нисек булһа ла үлтерегеҙ!" - ти.\nШулай итеп Йосопты нисек булһа ла үлтерергә уйлайҙар. Атай, Йосопты сәхрәләргә алып сығып йөрөтөп киләйек, тип һорайҙар. "Ҡуй, йылан-саян сағыр ебәрмәйем!" - ти атаһы. Шулай ҙа атаһын ризалатып Йосопты алып сығып китәләр. Былар барғас Йосопто Ҡәҙәм соҡорона алып баралар. Йосопты бик ныҡ туҡмап ошо ҡоҙоҡ төбөнә ташлайҙар. Был ҡоҙоҡ төбөндә ҡайнап ятҡан йылан була.\nЮлға сыҡҡан икенсе батша төш күрә һәм шул ҡоҙоҡ янына боролайыҡ унда нәмә булһа ла бар, ти. Каруандар ҡоҙоҡ янына килеп туҡтай. Ҡараһалар, ҡоҙоҡ төбөнән нур балҡый һәм унда һылыу бер егет ултыра. Егет: "Ҡурҡмағыҙ, ағайҙар ти.\nБыл ҡоҙоҡ төбөндә таш була. Ул йомшаҡ булып, өҫкә ҡалҡыр тороу сәбәпле Йосоп иҫән ҡалған була. Карауан кешеләре бау төшөрәләр, теге егет шуға йәбешеп сыға. Был ваҡытта Йосопҡа ун бер йәш була. Былар уның ҡайҙалығын, бында ни эшләп килеп сыҡҡанлығын һорайҙар. Аңғасы булмай Йосоптоң теге ағайҙары килеп етә. Был ниндәй кеше тип ағайҙарынан һорайҙар.\n"Был ялғансы, бур булды беҙҙән ҡасып шунда төшкән, - тиҙәр ағайҙары. Тикшереп-тикшереп ағайҙары Йосопты бик арзан хаҡҡа карауансыларға һаталар. Йосоп, илай, ағаларына йәбешеп ала ла этһәләр ҙә төртһәләр ҙә ыскындырмай. Уны көсләп бығаулап алып китәләр. Йосоп, ни эшләп улай булдым, раббым, бер генә мөғжизәкәйҙәреңде бирһәңсе, ти. Шул ваҡыт ҡар болот ҡалҡа, ҡаты ямғыр яуа башлай. Ергә яуған ямғыр кешеләрҙең бил түбәһенә етә. "Ҡуй, беҙҙең арабыҙға ошо бала бер нәмәлер, - тиҙәр.\n- Һин бер нәмә эшләйһеңдер". Был ямғырҙы нисек булһа ла тымыҙырға теләйҙәр. Ямғыр тыма, кояш ялтырап китә.\nЙосоп шул хәтле нурлы булып китә, уны бығауҙан ыскындыралар. Йосоптоң килгәнен кешеләр алдан төштәрендә күрәләр. Карауандың башлығы Китерор батша Йосопҡа батшалығымды бирәм ти. Йосопты тәхеткә ултырталар.\nУл ҡарыша, малай ғына булам, ти.\nКолоторҙың батшалығына килеп етәләр. Бында Йосоптоң төшөндә күреп ғашиҡ булған кыҙы, Зөләйхә була. Ул Колоторҙоң бисәһе була. Йосопты улар үҙҙәренә ул итеп һатып алалар. Бер аҙҙан Ҡолотор Зөләйханың Йосопҡа ғашиҡ булғанын һиҙә. Батшаға бер ҙә ҡәҙер булмай. Шунан Йосопты ул егерме йылға төрмәгә ултырта, Клтфогрҙың аш бешереүсе, хазинала эшләгән бер нисә кешеһе лә төрмәлә була. Төрмәләге икәү (ашсы, шәрбәтсе) төш күрә. Улар төштәрен Йосопҡа һөйләйҙәр. Йосоп уларға: "Берегеҙ сығыу менән аҫылына берегеҙ кире шәрбәтсегә керә", -ти. Был дөрөҫ була. Куп тә үтмәй Клтфогр төш күрә. Ул һигеҙ һимеҙ һыйыр, һигеҙ арыҡ һыйыр күргән. Уның төшөн берәү ҙә юрай алмаған. Шунан теге шәрбәтсе: “Төрмәлә бер әҙәм бар, ул бик дөрөҫ юрай", - ти.\nБатша уны алып килергә ҡуша. Ул шул хәтле нурлы була, сөнки уның алдында бөтә нәмә булған була. Һигеҙ һимеҙ һыйыр ул һигеҙ йыл туҡлыҡ булыр, һигеҙ арыҡ һыйыр ул һигеҙ йыл ҡытлыҡ булыр ти Йосоп. Йосопты төрмәнән сығаралар. Ҡлтфогр батша үлә. Уның тәхетенә Зөләйхә ултыра.\nУл Йосоптоң исемен, атаһының исемен алтын хәрефтәр менән һарайына яҙҙыра. Зөләйхә княздәрен ебәреп Йосопты саҡырта. Йосоп һарайға бик түбәнлек менән генә килеп инә. Зөләйхә уны эргәһенә саҡыра. Йосоп, был өҫ менән уның янына нисек барайым, тип уйлана.\nЗөләйхә бер әйтә, ике әйтә, һуңынан үҙе килеп төшә лә Йосопҡа ташлана.\nЙосоп: "Әҙәпһеҙлек булыр, улай итмә", - ти. Зөләйхә бик ебәрмәҫкә булғас, Йосоп әйләнә лә ҡаса, ҡасҡан ваҡытта уның кейемен артынан ярып алып ҡала һәм бөтә княздәрен миңә шундай кеше йәбеште арты ярыҡ булыр, - ти.\nЙосопты табалар һәм егерме йылға ултырталар. Зөләйхә үҙе ултырта, үҙе ҡыҙғанып илай.\nВаҡыт үтә.. Зөләйхә батшалыҡтан төшә, бөтә нәмәһен һатып бөтә. Үҙе һаман Йосоп тип илай. Егерме йыл үтә, Йосоп төрмәнән сыға. Зөләйхә һуҡыр булып ҡала. Йосоп батша була. Һигеҙ йыл туҡлык була, һигеҙ йыл аслыҡ була. Туҡлыҡ ваҡытта Йосоп игенде күп итеп йыйҙыра. Бер саҡ Йосоп карауан менән юлға сыға. Юлда ҡарт әбей осрай. Был ниндәй ҡара әбей эҫе лә ултыра икән тип әбей янына баралар. Унан кемлеген һорайҙар.\n- Мин Зөләйхә, - ти.\n- Кит, Зөләйхәгә ни ерең оҡшаһын, ҡайҙа һинең ынйылай тештәрең, ефәк кеүек сәстәрең ти. - Һинең өсөн шулай булдым, - ти Зөләйхә.\n- Һин миңә күп нужалар күрһәттең ти Йосоп.\n- Ундай ғәйептәрҙе иҫкә алмайыҡ. Шул һәтле һине кешенән ҡыҙғандым, - ти Зөләйхә. Зөләйхә ҡамсыны алып һуға ла Йосопҡа тоттора. Ҡамсыға ут тоҡана, ҡамсы Йосоптың ҡулына йәбешә лә ысҡынмай. Уның уты Йосоптың йөрәгенә төшә.\n- Уй, ҡулым янды, - ти Йосоп.\n- Минең янғандарым унан да ҡаты булды, - ти Зөләйхә.\nЙосоп тағы ла ғашиҡ була ла ҡуя. Шул саҡ Ябраил (кеше төҫөнә ингән фәрештә) килеп сыға ла: Һин хәҙер Зөләйхәгә никахланаһың - ти. Эй, һуҡыр, кара булып киткән, - ти Йосоп.\nЯбраил Зөләйхәгә өрә, Зөләйхә ун ете йәшлек әүәлге Йосоп ғашиҡ булған ҡыҙ була. Улар никахланалар һәм матур йәшәп китәләр. Был ваҡыттарҙа аслыҡ булыу сәбәпле Ҡанған шәһәренә Шам шәһәренә кешеләр этләнеп килә башлай. Улар менән Йосоптоң (Зөләйхәнең) ун ағаһы ла ылау менән килеп төшәләр.\nЙосоп уларҙы таный ләкин һиҙҙермәй. Ябраил ағаларының биттәренән алмаҫҡа ҡушҡан була. Быларға осһоҙ хаҡҡа ғына иген тейәтә. Тейәтеп бөтә лә: "Нисә ағай-энегеҙ? - тип һорай. "Беҙ ун ике инек, берәүебеҙҙе бүре ашаны, берәүебеҙ атабыҙ янында. Атабыҙ Яҡуп, - тиҙәр тегеләр.\n- Бүре ашаған ҡустығыҙҙың исеме кем ине?\n- Йосоп ине, - тиҙәр.\n- Икенсе килгәндә теге ҡустығыҙҙы ла алып килегеҙ. Шунһыҙ иген тейәтмәйем, - ти.\nТегеләр ҡайтҡас аталарына һөйләп бирәләр. Атаһы: "Тағы ла был ҡустығыҙҙы харап итерһегеҙ инде", - ти. Аталарының Йосоп үлгәс илап күҙҙәре һуҡырайған була.\nИкенсе килгәндә Миниаминде лә (кесе ҡусты) алып киләләр. Йосоп бик ныҡ хөрмәтләгән быларҙы. Ҡайтыр саҡтарында Йосоп йәшереп Миниаминдең йөгөнә алтын тыҡҡан.\nҠайтырға былар юнәлгәс кенә, Йосоп тегеләрҙең йөгөн тикшергән һәм алтын килеп сыҡҡан.\nБыл ҡустығыҙ алтын урлаған, шуның өсөн мин уны алып ҡалам," - тигән Йосоп.\nТегеләр ҡайтып аталарына "Ана, һинең яратҡан улың алтын урлап тотолоп, төрмәгә ултыртылып ҡалды", - тигәндәр.\n"Иншалла, бында нәмә булһа ла бар, Миниамин алтын урламаҫ," - ти аталары.\nБылар өсөнсөгә киләләр. Былар, килгәнсе Йосоп инде, буйы ҡырҡ метр итеп һарай эшләтә. Шунан һарайға алтын хәрефтәр менән үҙенең Йосоп икәнлеген, нисек ҡоҙоҡҡа төртөп төшөрөүҙәрен, ҡарауанға ҡайтҡандарын, төрмәлә ултырғандарын барыһын да яҙҙыра.\nАғалары һарайға килеп инә.\n— Миңә ниндәй мөғжизә күрһәттегеҙ, үҙегеҙгә лә шуны күрһәтәм, түбәгеҙҙе уйып ҡоҙоҡҡа төшөрәм, - ти Йосоп.\nТегеләр бик ныҡ ҡурҡышалар.\n- Ярай, мин кисерәм. Хәҙер һеҙгә бер күлдәгемде бирәм. Атамды килтереп еткерегеҙ, - тигән.\nАғалары аталарына барыһын да һөйләгәндәр. Күлдәкте тотоп ҡарау менән атаһының күҙе лә асыла.\nАтаһы һәм ағайҙары Йосоп янына күсеп киләләр. Ағалары хеҙмәтсе була. Йосоп менән утыҙ биш йыл йәшәгәс атаһы үлә. Ҡанганға алып барып күмегеҙ, - ти.\nАтаһы үлеп утыҙ биш йыл үткәс Йосоп үлә. Ул да атаһы янына ҡуйырға ҡуша.\nЙосоп менән Зөләйха [Электронный документ] // Фольклорный архив Башкирского государственного университета: электронное научное издание / под ред. Б. В. Орехова, А. А. Галлямова. [20112018]. Дата обновления: 11.02.2014. URL: http://lcph.bashedu.ru/editions/efolk.php?go=folk_id.278&w=%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD (дата обращения: 23.09.2018).


Ҡысҡырып уҡыу — иң яҡшы уҡытыу — Күҙәтеү манараһының ОНЛАЙН КИТАПХАНАҺЫ\nw16 декабрь 32 б.\nҠысҡырып уҡыу — иң яҡшы уҡытыу\n«ҠОСАҠЛАУҘАН тыш, бала өсөн иң мөһим нәмә — һеҙ уға бүләк иткән ваҡыт һәм иғтибар». Был кәңәште «Ҡысҡырып уҡыу буйынса күрһәтмәләр» тип аталған китабында Джим Трелиз бирә.\nОшо кәңәш буйынса эш итер өсөн нимә эшләп була? Джим Трелиз әйтеүенсә, балаға сабый сағынан уҡ ҡысҡырып уҡырға кәрәк. Был һеҙгә һәм балағыҙға бик ҙур файҙа килтерәсәк. Ни өсөн шулай тип әйтеп була? Хатта күп йылдар уҙғас та, һеҙ ҙә, балағыҙ ҙа шул күңел йылытҡыс мәлдәрҙе яратып иҫкә алырһығыҙ. Бынан тыш, балағыҙ яҡшы уҡырға өйрәнәсәк, һәм уға мәктәптә уҡыу еңелерәк буласаҡ. Ә һүрәттәрҙе ентекләп ҡарау уға визуаль һәләттәрҙе үҫтерергә ярҙам итер. Мәҫәлән, йәш ярымда бала һүрәттә көсөктө таба ала. Ул, әле уҡый белмәһә лә, был һүҙҙең нимә аңлатҡанын белә. Балағыҙ уҡырға, яҙырға, һөйләргә, башҡалар һөйләгәнен тыңларға өйрәнер һәм күҙ алдына килтерә белеү һәләтен яҡшыртыр, шулай уҡ китап уҡыуға һөйөү үҫтерер.\n«Балама ҡысҡырып уҡыр өсөн ҡайҙан ваҡыт табырға?» — тип зарлана эш һәм өй араһында өҙгөләнгән ата-әсәләр.\nДжим Трелиз былай тип яҙа: «Ҡай саҡ атайҙар, балаға китап уҡый алмаҫмын инде — шул тиклем арығанмын, тиҙәр. Ә үҙҙәренең кис буйына телевизор ҡарарҡа хәлә бар».\nАта-әсәләргә үҙ ҡарашын бөтөнләй үҙгәртергә ярҙам итер өсөн Джим Трелиз бындай кәңәштәр бирә:\n1. Дөрөҫ китаптар һайлағыҙ. Ҡыҙыҡһыҙ, өгөт-нәсихәтле китаптар күпселек балаға, әлбиттә, оҡшамаясаҡ. Улар берәй батырҙың ауырлыҡтарҙы еңеп сығыуын тасуирлаған хикәйәләрҙе ярата. Әммә, ата-әсәләр китаптың йөкмәткеһе менән тәүҙә үҙҙәре танышһа, яҡшыраҡ булыр. Ул саҡта улар китап баланың йәшенә тура киләме, юҡмы икәнен билдәләй алыр.\n2. Урынлы ваҡыт һайлағыҙ. Балаға иртән-иртүк, ул әле уянып етмәгән саҡта уҡыу файҙа килтермәҫ. Ҡайһы бер ата-әсәләр балаға ашаған сағында уҡый. Күпселек балаға йоҡлар алдынан китап уҡыу оҡшай. Был ваҡытта уларға иғтибар менән тыңлау еңелерәк.\n3. Ауырлыҡтарҙан ҡурҡмағыҙ. Китапта балаға аңлашылмаған һүҙҙәр осраһа, бының бер ҡурҡынысы ла юҡ. Шундай һүҙҙәрҙе ҡыҫҡаса ғына аңлатып китергә, ябайыраҡ һүҙҙәр менән алмаштырырға йә хатта ауыр өҙөктө бөтөнләй төшөрөп ҡалдырырға ла мөмкин.\n4. Нисек уҡығанығыҙға иғтибарлы булығыҙ. Матур итеп уҡыр өсөн дөрөҫ тын алырға һәм ҡулайлы тиҙлек һайларға кәрәк. Һәләттәрегеҙҙә шикләнһәгеҙ, тауышығыҙҙы яҙҙырып, тыңлағыҙ ҙа нимәне яҡшыртып була икәне хаҡында уйланығыҙ.\n5. Баланың мөмкинлектәрен иҫәпкә алығыҙ. Ҡыҙыҡлы хикәйә баланы мауыҡтыра ала, әммә ваҡыт-ваҡыт баланың иғтибары, моғайын, бер аҙ ситкә йүнәлер. Шулай ҙа ул күп мәғлүмәтте иҫтә ҡалдыра ала.\n6. Түҙемле булығыҙ. Оҡшатҡан фильмдарын ҡабаттан ҡарарға яратҡан ололар кеүек, балалар ҙа оҡшатҡан китаптарын тағы-тағы уҡырға ярата, сөнки уҡыған һайын улар үҙҙәре өсөн яңы асыштар яһай. Шуға күрә балаға оҡшап ҡалған китапты ситкә алып ҡуйырға ашыҡмағыҙ, ә, унан бер аҙ уҡып алғандан һуң, яңы хикәйә уҡый башлағыҙ.


6-се дәрес. Бейеү сәнғәте\nЛексик тема: Бейеү сәнғәте\n–\tАйгөл, һин «бейеү – ауыр эш», тигән һүҙҙәр менән килешәһеңме?\n–\tБыл һүҙҙәр дөрөҫ, тип уйлайым, Гүзәл. Бейеүсе артист та, атлет та ул. Бейеүҙе экстремаль спорт төрө менән сағыштырырға мөмкин. Яҡшы бейеүсе булам тиһәң, көн һайын ете ҡат тирең сыҡҡансы тырышып эшләргә кәрәк. Билдәлелек яулар өсөн ҙур сәхнәләрҙә сығыш яһарға, күҙ йәштәре лә түгергә тура килә.\n–\tБер ҙә ул турала уйлағаным юҡ ине. Сәхнәлә бейеүсе гел шат, бәхетле булып күренә. Миҙалдың ике яғы була шул. Бейеүсе бейеүҙең һәр хәрәкәтен күңеле аша үткәрә. Шул ваҡытта ғына ул тамашасыны яулай ала.\n–\tӘ һиңә ниндәй заманса бейеүҙәр нығыраҡ оҡшай? Хәҙер улар күп төрлө: сальса, румба, хип-хоп.\n–\tМин классик бейеүҙәрҙе яратам:вальс, танго. Өләсәйем Фәйзи Ғәскәров ансамбленең бейеүҙәрен ныҡ яратып ҡарай: «Зарифа», «Бишбармаҡ» һ.б. Башҡорт бейеүе – бәләкәй генә театр, тип иҫәпләй. Яратҡан бейеүселәре – Рәшиҙә Туйсина, Риф Ғәбитов.\n–\tГүзәл, һин беләһеңме, бейеүселәр пенсияға бик иртә китә икән. Көнө-төнө сәхнәлә бейеү һаулыҡты ҡаҡшата, аяҡтар ауырта башлай, ти. Был беҙгә ҡурҡыныс түгел, беҙ бит күңел өсөн генә бейейбеҙ. Ҡыҙ кеше матур итеп бейей белһә, кәүҙәһе лә матур була.\n–\tБик ҡыҙыҡлы һөйләшеү булды был. Әйҙә, хәҙер бейеүҙән беҙҙең репетиция башлана.


Гильмуллина Альфида » 29 ноя 2017, 15:29\nалсукаримова » 29 ноя 2017, 14:09\nУҡыусыларҙың экология буйынса белемдәрен тәрәнәйтеү һәм уларҙа әүҙем тормош позицияһы булдырыу өсөн кластағы тәрбиә сәғәттәре генә етерлек түгел. Бында экологик тәрбиәнең мәктәптән тыш эш формалары ла ҙур роль уйнарға тейеш. Был иһә иртәлектәргә лә берҙәй ҡағыла.\nЭкологик белем һәм тәрбиә биреүҙә тәбиғәтте өйрәнеү экскурсиялары, иртәлектәре ҙур әһәмиәткә эйә. Улар тәбиғәт күренештәренең һәм объекттарының күп төрлөлөгөн тәрәнерәк һәм тулыраҡ өйрәнергә мөмкинлек бирә. Тәбиғәттә йыш булыу уҡыусыларҙа уның менән ҡыҙыҡһыныу уята, матурлыҡты күрә белеүгә, тыуған яҡҡа һөйөү тәрбиәләүгә лә нигеҙ булып тора.\nТәбиғәттең сағыу, тулҡынландырғыс донъяһы балалар аңында һәйбәт тәьҫир уята, уларҙы юғары әхләҡле булырға өндәй. “Матурлыҡ аша- кешелеклеккә- тәрбиә законы шундай”,- тип яҙҙы В.А.Сухомлинский.\nЙыл миҙгелдәренә ҡарата ойошторолған экскурсиялар, күҙәтеүҙәр, иртәлектәр балала тәбиғәт, уның күренештәрен таный белергә, Тыуған илебеҙҙең йомшаҡ, йомарт, бай, шул уҡ ваҡытта уҫал, мөһәбәт тәбиғәтен аңларға. Уның ҡарлы, ямғырлы, буранлы көндәрен, яҡты ҡояшын күрә белергә өйрәтеү.Тыуған яҡтың тәбиғәтен яратыу, Тыуған илде һөйөү тәрбиәләүгә ҡарата беренсе аҙым яһай. Бала бәләкәйҙән үк өй алдындағы, мәктәп баҡсаһындағы ағастарҙы, тыуған ауыл йылғаһын,күлен, баҫыуҙарын, һауаһын, ҡош-ҡорттарын, хайуандарын күреп үҫә һәм яратырға өйрәнә. Сөнки Тыуған ил беҙҙең өйҙән, тыуған ауылдан башлана, улар бөтәһе лә Тыуған илебеҙҙең айырылғыһыҙ өлөшө. Тәбиғәткә арналған иртәлектәр, экскурсиялар уҡыу материалы йөкмәткеһен эмоциональ ҡабул итергә мөмкинлек тыуҙыра.\nКластан тыш сара.\n“Йәнле тәбиғәт- йәшәү сығанағы”\nМаҡсат: уҡыусыларҙың фекерләү эшмәкәрлеген әүҙемләштереү; бәйләнешле телмәр үҫтереү, һүҙ байлығын арттырыу, йәнле тәбиғәткә һөйөү һәм һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.\n(Иртәлекте ойоштороусылар байрамдың программаһын, саҡырыу ҡағыҙҙарын, белдереү һ.б. әҙерләйҙәр. Һәр класс үҙенә аныҡ эш ала: йыл миҙгелдәренә ҡарата йомаҡтар, мәҡәлдәр, әйтемдәр йыйырға, костюмдар эшләргә, бейеү һәм йырҙар өйрәнергә, залды эстетик зауыҡ менән биҙәргә).\nТәбиғәттең яҙғы көнө. Сәхнәгә 3 уҡыусы һәм Умырзая –ҡыҙ сыға.\nУмырзая: Ҡәҙерле балалар, ҡунаҡтар. Беҙ бөгөн һеҙҙе яҙ байрамын билдәләргә саҡырҙыҡ. Яҙҙы ҡаршылап бергәләшеп йырлаясаҡбыҙ, бейейәсәкбеҙ.\n1 уҡыусы : Оҙон муйынын һуҙып,\nҺөйөнсөләй ата ҡаҙ.\n“Урамға сығығыҙ әле,\nКилде беҙгә яҙ,яҙ,яҙ”\n2 уҡыусы : Күр әле, күр, ҡарасы:\nҮҙе бәләкәс кенә,\nҮҙе көләкәс кенә.\nТишкеләп бөттө ҡарҙы,\nГөрләүеккә юл ярҙы.\nБашлана, тиҙәр, яҙҙар.\nҠыҙыҡ итте шат тамсы.\nҠоҙоҡҡа инеп ҡасты.\nУмырзая: Бик матур шиғырҙар уҡып күрһәттегеҙ. Ә минең турала шиғыр белеүсе бармы?\n3- сө уҡыусы: Умырзая балалары\nЙәшәйҙәр бер ояла.\nУлар әле бик бәләкәй,\nУмырзая : Балалар , байрамыбыҙҙы йәмләп йомаҡ ҡойошоп алайыҡ әле.\n1-се уҡыусы: Тау- тау булып өйөлдө,\nЯҙ килгәнгә көйөндө,\nЙырғанаҡ булып аҡты,\nШул ергә һеңде, батты,\nШунда уҡ үлән ҡалҡты.\nБалалар: Ҡар, ҡар.\n2- се уҡыусы: Мин дә йомаҡ ҡояйым әле.\nЙылмайып- көлөп алды,\nТөҫлө көйәнтә һалды.\nБалалар: Яҙғы ямғыр, күк күкрәү, йәйғор.\n3- сө уҡыусы: Боҙ, ҡар ирене,\nБыл ҡайһы ваҡыт\nЙә, әйтеп ҡара?\n1-се уҡыусы :Үҙе оҙон, үҙе ҡыҫҡа,\nҮҙе йыуан, үҙе нескә,\nӨҫтә саҡта беленмәй,\nАҫҡа төшкәс, күренмәй.\nСоҡор ҡаҙа эйелмәй,\nҠойо ҡаҙа бөгөлмәй.\n(Йыр “Яҙ”. Сәхнәгә Яҙ килеп сыға).\nЯҙ: Йырғанаҡтар гөрөлдәшеп ағалар,\nЙәшәрәләр тау биттәре, далалар,\nШатланалар яҙ еткәнгә балалар.\nҺаумыһығыҙ, балалар. Бер үҙем өлгөрә алмайым. Тиҙҙән йәй. Ә урман йәнлектәре уны ҡаршы алырға әҙер микән, шуны тикшерәм. Бөтәһе лә уянды микән, тундарын алмаштырҙылар микән?\nУмырзая: Яҙһылыу! Ә мин һиңә ярҙамға сәскәләр килтерҙем. (Сәскә ҡалпаҡ кейгән балаларға күрһәтә).\nЯҙ: Ярай бик һәйбәт булған. Әйҙәгеҙ әле, сәскәләр,һеҙҙе һынап ҡарайым, халҡыбыҙҙың һынамыштарын барлап ҡарайыҡ.\nЯҙ: “Яҙ ҡуҙғалаҡ күп булһа\nСәскәләр: Ҡыш йылы килә”\nЯҙ: “Ҡайын һуты мул булһа,\nСәскәләр: Йәй ямғырлы килә”\nЯҙ: “Төтөн көйәнтәләп бөгөлһә\nСәскәләр: Көн йылына”\nЯҙ: “Ҡарама олононан һут аҡһа\nСәскәләр: Яҙғы һалҡындар етә.\nЯҙ: “Май айы һыуыҡ булһа\nСәскәләр: Иген уңа”\nЯҙ: Ай, сәскәләр! Бигерәк күҙәтеүсән икәнһегеҙ. Ярҙамсыларым булырһығыҙ. Ә хәҙер үҙегеҙ менән таныштырып үтегеҙ.\n(Ынйы сәскәһе, Нәркәс. Үгәй инә үләне, Бәпембә)\nЫнйы сәскәһе: Минең аҡ сәскәләрем менән тәүге бөжәктәр туҡлана. Мин һирәк үҫемлек һәм Ҡыҙыл китапҡа индерелгәнмен. (Слайд 1)\nАҡланда ла үҫәм мин,\nЯланда ла үҫәм мин;\nЫсыҡ менән йыуынам,\nЯмғыр һыуын эсәм мин.\nТаждарым ап- аҡ ҡына,\nТаждарым ваҡ-ваҡ ҡына.\nБәпембә: Һары керпектәремде асам,\nҠояш көлөп ҡараһа,\nТиҙ үк күҙҙәремде йомам,\nКисен донъя ҡарайһа.(Слайд2)\nНәркәс: Һары нәркәс\nЯҙ: Бына яҙ сәскәләре менән дә таныштыҡ. Һеҙ барығыҙҙа бигерәк матурһығыҙ. Һеҙҙең матурлыҡтан көнләшеп, кеше ҡулдары һеҙҙе өҙә һәм күп тә үтмәй ташлай.\nУмырзая: Балалар , урман йәнлектәрен дә саҡырып сығарайыҡ. Улар яҙҙы нисек ҡаршыланылар икән?\n(Сәхнәгә Айыу, Төлкө, Тейен, Терпе килеп сыға)\nЯҙ: Һаумыһығыҙ! Бер йыл буйы күрешмәнек. Ҡышты нисек үткәрҙегеҙ?\nТерпе: Мин йоҡланым. Ябығып киткәнмен үҙем.\nТейен: Ә мин ҡышҡа аҙыҡты күп әҙерләгән инем. Асыҡманым. Хәҙер ҙә үҙемде һәйбәт тоям. Миңә һалҡын ҡыш булмаған да һымаҡ.\nТөлкө : Ә мин асыҡтым. Һыуыҡ ҡышта мин сыҡандар менән генә туҡландым.\nАйыу: Выжылдап елдәр һыҙғыра,\nЕлдәр ҡарҙы һеперә.\nӘ айыу йылы өңөндә\nТөшөндә яҙҙы күрә.\nЯҙ: Ә хәҙер барығыҙҙы ла урман үҙешмәкәрлегенең концертында ҡатнашырға саҡырабыҙ.\n(Уҡыусылар тарафынан байрам концерты ҡуйыла. )\nЗарегистрирован: 15 ноя 2017, 13:57\nГулфира » 29 ноя 2017, 10:12\nТирә-яҡ мөхиткә булган ҡарашты бәләкәйҙән тәрбиәләргә кәрәк. Беҙ күбебеҙ авыл ерендә йәшәгән кешеләр тәбиғәт менән тығыҙ бәйләнештәбеҙ. Шуға күрә лә уға ҡарашты беҙ үҙебеҙ эшләгән ғамәлдәрбеҙ менән раҫлайбыҙ. Тәбиғәткә ҡарашты ғаилә менән ял итәргә сыҡҡас йәки экскурсия барышында алып барырға мөмкинселек тыуа. Кеше тормошонда тәбиғи булмаған кәрәк-яраҡтар, һауыт-саба, пакеттар бик күп ҡулланыла. Тик уларҙы кәрәкмәгән осраҡта эшкәртеү бик күп урындарҙа йайға һалынмаған. Шуның арҡаһында урмандарҙа йәки юл буйҙарында ятҡан сүп ҡалдыҡтарын күреү борсоу тыуҙыра. Йәй айҙарында йөҙәрләгән гектар урмандар ут сығыу арҡаһында юҡҡа сыға. Бына был күңелһеҙ хәлдәрҙе булдырмау өсөн кешеләрҙең экологик культура кимәлен арттырыу иң мөһим мәсьәләләрҙең береһе булып тора. Урмандар киҫелә, һаҙлыҡтар киптерелә, болондар юҡҡа сығарыла. Ә уларҙы яңынан тергеҙеү еңел түгел. Бының өсөн тистәләгән йылдар кәрәк. Йәмғиәт үҫешкән, яңы территориялар үҙләштерелгән һайын тәбиғәткә кеше йоғонтоһо ҙур. Кеше тәбиғәт байлыктарын ҡулланыуҙан бер минутҡа ла туҡтамай. Кеше үҙенең тәбиғәт балаһы икәнен онотып ебәрә.Киләсәк быуын тураһында ла оноторға ярамай.. Шулай булғас беҙ экологияны һаҡлау өҫтөндә эш алып барайыҡ.\nMilyushaYamansarina » 29 ноя 2017, 09:05\nХәйерле көн, хөрмәтле коллегалар! Мин һеҙгә 10 - сы класта уҡыған уҡыусымдың Экология йылына арналған иншаһын тәҡдим итәм.\nЕр яҙмышы - беҙҙең ҡулда\nЕр - әсәбеҙ биргән икмәк менән\nБына, ниһайәт, яратҡан миҙгелем етте. Көҙ айҙары...\nБар тирә - тирә яҡ алтынға мансылған саҡ. Япраҡтар һары, ҡыҙғылт, көрән төҫкә буялған. Ошо төрлө төҫтәге ҡойолған япраҡтар әкиәттәге балаҫты хәтерләткәндәй...\nКөҙ миҙгеленең илаһи матурлығын күрергә йыл да тәбиғәт ҡосағына ашҡынам... Тирә-яҡ тып - тын. Ошо тыныслыҡты яратам мин! Төрлө уйҙарға сумып, саф һауа һулап рәхәтләнеп урман гиҙәм... Ҡапыл, тынлыҡты боҙоп, бөтә урманды яңғыратып көлгән тауыштар ишетелде. Мин шул яҡҡа ыңғайланым. Унда үҫмер егет һәм ҡыҙҙар "күңел асалар" ине. Ҡулдарында һыра шешәләре, ауыҙҙарында тәмәке, усаҡ яҡҡандар... Янғын сығарып ебәрмәһәләр ярар ине, тигән уй башымдан сыҡманы. Үҙемдә батырсылыҡ табып, яндарына барып иҫкәртергә булдым. Йәштәр беҙҙең ауылдыҡы түгел ине. Мине күргәс, улар ниңәлер, йәһәт - йәһәт кенә ҡайтырға йыйына башланылар.\n- Егеттәр, зинһар, усағығыҙҙы һүндереп, сүп - сарығыҙҙы йыйыштырып китегеҙ инде, - тинем мин тыныс ҡына.\n- Эйе, башҡа эшебеҙ юҡ ти. Беҙгә әле топать и топать! Әйҙәгеҙ, етеҙерәк! - тип екерҙе берәүһе.\nБер - ике секунд эсендә, айыуҙан ҡасҡандай, тиҙ генә шылдылар. Ошо минуттарҙа йөрәгемдең нисек әрнеп - янғанын белһәгеҙ! Тирә - яҡта шешәләр, тәмәке ҡалдыҡтары, пластик һауыттар! Усаҡ та гөрләп яна!\n- Һеҙ, оятһыҙҙар, битһеҙҙәр! Матурлыҡты юҡ итеүселәр! - тип ҡысҡырыуым да теге йәштәргә бер нисек тә тәьҫир итмәне.\nУсаҡты һүндереп, сүп - сарҙы бер урынға өйҙөм дә, ары атланым.\nОшо күңелһеҙ күренеш мине төрлө уйҙарға сумдырҙы... Ниңә кеше тәбиғәткә ҡарата битараф икән? Ниңә үҙенең һаулығына, күрәләтә, зыян килтерә? Тәбиғәт - урман - кеше йәшәйеше түгелме һуң?\nМинеңсә, урман - тәбиғәттең иң матур урындарының береһе. Унда кейектәрҙең, ҡоштарҙың ниндәйе генә юҡ, шишмәләр аға, емеш - еләк үҫә. Урман беҙҙе туйындыра, беҙгә йәшәргә көс бирә, сөнки йәшеллек, ағаслыҡ һауаны таҙарта һәм сафландыра. Айырыуса, ылыҫлы ағастар. Аҙаҡҡы йылдарҙа ҡарағай урмандар ныҡ кәмене. Был күренеш ҙур һәләкәткә килтереүе ихтимал бит. Ағас сәскә түгел, бер йылда ғына үҫә алмай. Бер үҫенте өлгөрһөн өсөн, кәм тигәндә, 30 - 40 йыллап ваҡыт кәрәк.\nБеҙ "Башҡортостан" милли паркы биләмәһендә йәшәйбеҙ. Республикабыҙҙың иң матур урындарының береһе, дәүләт ҡарамағынан һаҡланған биләмә. Милли парк үҙ эсенә Мәләүез ( 54269 га), Күгәрсен ( 9246 га ), Бөрйән ( 16285 га ) райондарын ала. Иң ҙур өлөшө беҙҙең районға тура килә.\nЯныбыҙҙа ғына Нөгөш һыуһаҡлағысы булғас, туристар ҙа бихисап. Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөтәһе лә тәбиғәттең матурлығына һоҡланырға ғына килмәй шул... Сүп - сар ташлайҙар, рөхсәтһеҙ урында усаҡ яғалар, тауышланалар... Моторлы кәмәләр һәм әллә нисә төрлө һыу техникалары йәй буйы тынмай. Меҫкен балыҡтар ни эшләйҙер инде?\nБашҡортостан яҙыусылары араһында ла тәбиғәтте һаҡлау, ҡурсалау темаһын күтәргән әҙиптәребеҙ бик күп. Шуларҙың береһе - Ноғман Мусин. "Йыртҡыс тиреһе", "Һуңғы солоҡ", "Зәңгәртауҙа аҡ болан" исемле әҫәрҙәрен бер тында уҡып сыҡтым. Ноғман Сөләймән улын бушҡа ғына "тәбиғәт йырсыһы" тип әйтмәйҙәрҙер инде. Һәр әҫәрендә тиерлек урманды һаҡлау, ҡурсалау, зыян килтереүселәр менән көрәшеү проблемаларын күтәрә. Яҙ көнө беҙҙең мәктәп уҡытыусылары, уҡыусылары, ата - әсәләр "Башҡортостан" милли паркы менән берлектә Ноғман Мусин менән осрашыу үткәрҙе.\nБеҙ, уҡыусылар, "Һуңғы солоҡ" әҫәренән өҙөк сәхнәләштерҙек; яҙыусыға тормошо, ижады буйынса төрлө һорауҙар бирҙек.\nНоғман ағай менән осрашыу бик фәһемле булды; ул беҙҙе урман - тәбиғәтте һаҡларға, яҡларға өндәне. Эйе, беҙ үҙ еребеҙҙә хужа булырға тейешбеҙ! Тәбиғәтте һаҡлау - үҙебеҙҙе яҡлау!\nБыйыл экология йылы булараҡ, республикала ошо йүнәлештә күп эштәр эшләнде. Төбәгебеҙ экологик әүҙемлек йәһәтенән ил күләмендә беренсе урын биләй. Йыл әйләнәһенә ете меңдән ашыу өмә - акциялар үткәрелгән, уларҙа ике миллиондан ашыу кеше ҡатнашҡан. Был республиканың һәр икенсе кешеһе тигән һүҙ. 660 мең самаһы ағас һәм ҡыуаҡ ултыртылған, 47 мең тонна сүп - сар йыйылған. Беҙ ҙә, 10 - сы класс уҡыусылары, милли парк хеҙмәткәрҙәре менән берлектә волонтёрҙар хәрәкәтенә ҡушылдыҡ. Йылға - күл буйҙарын таҙартыу, ағас ултыртыу - волонтёрҙарҙың төп эше.\nБашҡорт - тәбиғәт балаһы. Уның күңеле һәр саҡ тәбиғәткә ынтыла. Әммә урманға барып, спиртлы эсемлектәр эсеү түгел, ә ҡоштар тауышын тыңларға, шишмә сылтырауына һоҡланырға, ҡояш ҡалҡҡанын, шәфәҡ һуҙылғанын күҙәтергә, тауҙарға артылырға...\nБеҙҙең, йәштәрҙең, алда башҡараһы эштәребеҙ бик күп эле. Йәшәгән төйәгебеҙ матурлығын юғалтмаһын, эсер һыуҙарыбыҙ таҙа булһын тип йәшәргә, эшләргә тейешбеҙ. Илебеҙҙә башҡорт рухлы, тәбиғәтте һаҡлаусы замандаштар, "сит илдә солтан булғансы, үҙ илеңдә олтан бул" тигән мәҡәлде иҫтән сығармаған милләттәштәр булғанда, сабыйҙың теле үҙ туған телендә асылып, артабан үҙенең тыуған ерендә ныҡлы аяҡҡа баҫып ғүмер итһә, киләсәктә ерҙәребеҙҙе һаҡлаусы, яҡлаусылар булыр тип ышанам!\nЕр - әсәне һаҡлайыҡ, яҡлайыҡ! Киләсәк быуынға саф, таҙа, матур тәбиғәтебеҙҙе тапшырайыҡ! Бөтәһе лә беҙҙең ҡулда, дуҫтар!\nЯҡшыев Мөхәммәтумар, Нөгөш урта мәктәбенең\n10- сы класс уҡыусыһы\nЗарегистрирован: 25 ноя 2017, 12:26\nасиюшка68 » 29 ноя 2017, 04:54\n1) Правила поведения в природе\nЗарегистрирован: 20 ноя 2017, 12:32\nГулфира » 29 ноя 2017, 04:53\nТирә-яҡ мөхиткә булган ҡарашты бәләкәйҙән тәрбиәләргә кәрәк. Без күбебеҙ авыл ерендә йәшәгән кешеләр тәбиғәт менән тығыҙ бәйләнештәбеҙ. Шуға күрә лә уға ҡарашты беҙ үҙебеҙ эшләгән ғәмәлдәребеҙ менән раҫлайбыҙ. Тәбиғәткә ҡарашты ғаилә менән ял итәргә сыҡҡас йәки экскурсия барышында алып барырға мөмкинселек тыуа. Кеше тормошында тәбиғи булмаған кәрәк-яраҡтар, һауыт-саба, пакеттар бик күп ҡулланыла. Тик уларҙы кәрәкмәгән осраҡта эшкәртеү бик күп урындарҙа яйға һалынмаған. Шуның арҡаһында урмандарҙа, йәки юл буйҙарында ятҡан сүп ҡалдыҡтарын күреү борсоу тыуҙыра. Йәй айҙарында йөҙәрләгән гектар урмандар ут сығыу арҡаһында юҡҡа сыға. Бына был күңелһеҙ хәлдәрҙе булдырмау өсөн кешеләрҙең экологик культураһын арттырыу иң мөһим мәсьәләләрҙең береһе булып тора. Йәмғиәт үҫешкән, яңы территориялар үҙләштерелгән һайын тәбиғәткә кеше йоғонтыһы нығраҡ була бара. Урмандар киҫелә, һаҙлыҡтар киптерелә, болондар юҡҡа сығарыла. Шул уҡ ваҡытта кеше тәбиғәт байлыҡтарын ҡулланыуҙан бер минутҡа ла туҡтамый. Көн һайын донъяла меңәрләгән гектар урмандар киҫелә. Ә уларҙы яңанан тергеҙеү еңел түгел. Бының өсөн тистәләгән йылдар талап ителә.\nПоследний раз редактировалось Гулфира 29 ноя 2017, 11:54, всего редактировалось 1 раз.\nасиюшка68 » 29 ноя 2017, 04:51\nапреля - Международный День птиц\nасиюшка68 » 29 ноя 2017, 04:43\nБакиева Роза » 29 ноя 2017, 03:15\nБик фәһемле әкиәт, шулай бит, хөрмәтле коллегалар!\nБорон-борон заманда йәшәгән, ти ике дуҫ – Тәбиғәт һәм Кеше. Бик татыу йәшәгәндәр улар. Тәбиғәт кешене ашатҡан, эсергән, кейендергән, дошмандарҙан һаҡлаған. Дуҫы ауырыһа уны шифалы үләндәр һәм емеш-еләк менән дауалаған. Кеше саф һыулы йылғаларҙа һыу ингән, сәскәле болондарҙа уйнаған.\nШулай итеп, Кеше баһадир булып еткән. Көндәрҙән бер көндө кешене был рәхәт тормош туйҙыра башлаған. Һәм ул тәбиғәткә ҡаршы баш күтәргән. Уның болондарын тапаған, ағастарын ҡырҡҡан, урмандарын яндырған, йылғаларын бысратҡан.\n“Донъяға хәҙер мин хужа!” – тип ҡысҡырған Кеше. Тәбиғәт, был яуызлыҡты күреп, артҡа сигенгән.\n“Мин тәбиғәтте еңдем, хәҙер бөтә донъя миңә буйһона” – тип маҡтанған Кеше.\nТәбиғәттең Кешегә бик асыуы килгән. Кешегә биргән байлығын тартып алған, эсә торған һыуын киптергән. Ул Кешене буш яланда торғоҙоп ҡалдырған.\nКеше өсөн донъя йәмһеҙләнгән. Һәм ул бик ныҡ илаған, Тәбиғәтһеҙ йәшәп булмаған ын аңлаған. Кеше Тәбиғәтте эҙләп киткән көн барған, төн барған. Ниһәйәт, эҙләп тапҡан. Ул Тәбиғәттән ғәфү үтенгән.\nСайда » 28 ноя 2017, 16:53\nТуған тел һәм әҙәбиәт дәрестәрендә ,иң беренсе нәүбәттә,уҡыусыларҙы үҙебеҙҙең ерлектән сыҡҡан ул һәм ҡыҙҙарыбыҙҙы танып белергә,уларҙы ихтирам итеп,улар менән ғорурланырға,яҡшы эштәрен күреп,баһалай белергә өйрәтергә кәрәк.Ил-йортобоҙға,тәбиғәтебеҙгә һөйөү,мәрхәмәтлелек хисе,уны таҙа тотоуға ынтылыш,уның байлыҡтарына ҡарата һаҡсыл ҡараш та һәр кемдең күңелендә тик бер-беребеҙҙе яратыуҙан,ихтирам итеүҙән,оло быуын һүҙенә ҡолаҡ һала белеүҙән ,ғаиләнең ыңғай фекерле,матур эштәргә ынтылышлы булыуынан ғына уянасаҡ.\nЭкология мәсьәләһенә килгәндә беҙ,уҡытыусылар,дәрестәр менән генә сикләнмәй,был йүнәлештәге тәрбиә эшен ғәмәлдә күрһәтергә тейешбеҙ.Тәрбиәүи ял экскурсияларын,походтарҙы бер үк ваҡытта өмәләргә,операцияларға әүерелдереп ебәрергә була."Зәңгәр патрулдәр","Таҙа һыу","Йәшел патрулдәр" ,"Ҡоштар -беҙҙең дуҫтар","Таҙалыҡ үҙебеҙ өсөн" һәм башҡалар.\n"Тирә-йүнде таҙа тотһаң,һаулығың да ныҡ булыр","Йәшәгән төбәгеңдең тауы,урманы,йылғаһы йәшәһә,һин дә,башҡалар ҙа имен,һау-сәләмәт йәшәр" .Бына ошондайыраҡ өндәмәләрҙе дәрес-сараларҙа киңерәк ҡулланыу кәрәк.Дәрестә балаға һәр яҡлап һабаҡ,тәрбиә бирергә өлгөрөргә кәрәк.Был-бөгөнгө уҡытыусының иң беренсе бурысы.\nЗарегистрирован: 27 май 2016, 19:33


Башҡортостанда милли проекттар сиктәрендә эштәр дауам итә\n12 Ноябрь 2019, 11:45\nАҙаҡҡы ваҡытта Башҡортостан Республикаһында "Мәғариф" милли проекты иғтибар үҙәгендә. Уның сиктәрендә, алдағы биш йыл эсендә 50 балалар баҡсаһы, 60 мәктәп төҙөү һәм реконструкциялау күҙаллана. Был, беренсенән, икенсе смена проблемаһын хәл итергә ярҙам итһә, икенсенән, уҡыу шарттарын яҡшыртырға булышлыҡ итәсәк.\nАҙаҡҡы ваҡытта Башҡортостан Республикаһында "Мәғариф" милли проекты иғтибар үҙәгендә. Уның сиктәрендә, алдағы биш йыл эсендә 50 балалар баҡсаһы, 60 мәктәп төҙөү һәм реконструкциялау күҙаллана. Был, беренсенән, икенсе смена проблемаһын хәл итһә, икенсенән, уҡыу шарттарын яҡшыртырға булышлыҡ итәсәк.\nРеспубликаның район-ҡалаларында 12 полилингваль мәктәп асыу күҙаллана. Өфөлә ошондай ике мәктәп эшләй башланы ла инде. Унда уҡытыу рус, башҡорт һәм инглиз телдәрендә алып барыла. Һәләтле балаларҙы асыҡлау һәм үҫтереү маҡсатында мәғариф үҙәктәре, балалар технопарктары һәм кванториумдар асыу ҙа планға индерелгән.\nМәғариф өлкәһендә яңы технологиялар һәм уҡытыу алымдарын үҙләштереүгә ҙур әһәмиәт бирелә. Шундай сараларҙың береһе - өсөнсө Өфө халыҡ-ара мәғариф форумы. Әһәмиәтле форумда кадрҙарҙы ҡайтанан әҙерләү системаһы, өҫтәмә һәм бизнес-белем биреү мөмкинлектәре тураһында мәғлүмәт алырға мөмкин булды. Халыҡ-ара салондың программаһында мәғариф системаһының бөтә йүнәлештәре буйынса түңәрәк өҫтәлдәр, дискуссиялар, оҫталыҡ дәрестәре ҡаралған ине.


Диспансерлаштырыу ни өсөн кәрәк? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәләмәт булайыҡ » Диспансерлаштырыу ни өсөн кәрәк?\nДиспансерлаштырыу ни өсөн кәрәк? 21.01.2019 // Сәләмәт булайыҡ\nҺаулыҡ мәсьәләһендә шаярыу урынһыҙ – кеше тормошондағы иң кәрәкле ғәмәл булараҡ, уны һаҡлау һәм яҡлау зарур.\nБыл мәсьәлә дәүләттең дә иғтибары үҙәгендә: йыл һайын граждандарҙың билдәле бер категорияһы өсөн диспансерлаштырыу ойошторола. Миҫал өсөн, быйыл 1920, 1923, 1926, 1929, 1932, 1935, 1938, 1941, 1944, 1947, 1950, 1953, 1956, 1959, 1962, 1965, 1968, 1971, 1974, 1977, 1980, 1983, 1986, 1989, 1992, 1995, 1998 йылдарҙа тыуған Рәсәй граждандары әлеге сарала ҡатнаша ала.\nБушлай үткәрелгән комплекслы медицина тикшереүе – 18 йәштәгеләр һәм унан өлкәнерәктәр өсөн, уларҙың социаль хәле, йәғни уҡып йөрөүе йәки эшләү-эшләмәүе мотлаҡ түгел. Сараның төп маҡсаты – сирҙәрҙе һәм хәүеф факторҙарын башланғыс этапта асыҡлау, уларҙы дауалауҙы ваҡытында башлау. Билдәле булыуынса, сирҙәрҙе иҫкәртеү күпкә отошло, ә инде организмды тулыһынса зарарлаған ауырыу менән көрәшеү күпкә сығымлы ла, һөҙөмтәһе лә билдәһеҙ. Тап ваҡыты үткәреп ебәрелгән сирҙәр Рәсәйҙә инвалидлыҡҡа килтереүҙең йәки халыҡтың ваҡытынан күпкә алда мәрхүм булыуының төп сәбәбе булып тора.\nДиспансерлаштырыу үтеү өсөн паспорт һәм мотлаҡ медицина страховкалау ҡағыҙы кәрәк. Ошо документтар менән теркәлеү адресы буйынса урындағы поликлиникаға (граждан ошо дауалау учреждениеһына ваҡытлыса беркетелгән булһа ла ярай) мөрәжәғәт итергә кәрәк. Төплөрәк мәғлүмәтте регистратурала, йәки медицина иҫкәртеүе кабинеттарында алырға була. Бының өсөн алдан яҙылыу кәрәк түгел.\nДиспансерлаштырыу күләме ярайһы уҡ ҙур, ул пациенттың йәшенә, енесенә ҡарап билдәләнә. Тәүге этапта анкета тултырыу ҡаралған, унда пациент үҙенең һаулығы тураһындағы мәғлүмәт менән бүлешә. Кешенең буйы, ауырлығы, ҡан баҫымы, күҙҙәренең осҡорлоғо һәм башҡа үҙенсәлектәр асыҡлана, шулай уҡ анализдар тапшырырға ла тура киләсәк. Электрокардиография (ЭКГ), ҡатын-ҡыҙҙар өсөн маммография үтеү ҙә ҡаралған.\nОшо һәм башҡа тикшереүҙәр диспансерлаштырыуҙың тәүге этабын тәшкил итә. Уларҙың һөҙөмтәһе буйынса участка терапевты һығымта яһағандан һуң, пациенттың артабанғы яҙмышы хәл ителә. Әгәр ҙә инфекциялы булмаған хроник сирҙең, йәрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарының билдәләре аҙ ғына булһа ла төҫмөрләнә икән, табип пациентты диспансерлаштырыуҙың икенсе этабына ебәрә. Был инде өҫтәмә тикшереүҙәр һәм белгестәрҙең консультациялары талап ителә, диагноз аныҡлана, тигән һүҙ.\nӘйткәндәй, диспансерлаштырыу сиктәрендә ВИЧ-инфекцияға тикшереү үтергә була. Был процедура бушлай һәм аноним рәүештә башҡарыла.\nКем быйыл үтә? 08.02.2019 // Сәләмәт булайыҡ\nБыйыл да диспансерлаштырыу эше дауам итәсәк. 21 йәште уҙған һәр кем унда ҡатнаша ала. Эшләйме ул,...


«Ҡуш-Тау» тау саңғыһы комплексында миҙгел асылды // Спорт | новости башинформ.рф\n«Ҡуш-Тау» тау саңғыһы комплексында миҙгел асылды\n13:09, 19 декабря 2014 Спорт\nӨФӨ, 2014 йыл, 19 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дмитрий Слезин/.\n«Ҡуш-Тау» тау саңғыһы комплексы Стәрлетамаҡ шихандарының береһендә — Ҡуштауҙа урынлашҡан. Тауҙың янынан көньяҡтан һәм көнбайыштан Ағиҙел йылғаһы бөгөл яһап аға. Саф һауа, ылыҫлы һәм ҡатнаш урмандар, күркәм тәбиғәт. Ял итеү өсөн бында бөтә шарттар ҙа бар.\nТау саңғыһы базаһы Стәрлетамаҡ, Өфө, Ырымбур, Салауат, Ишембай, Мәләүез, Күмертау ҡалаларынан алыҫ түгел уңайлы ерҙә урынлашҡан. Ҡышҡыһын тау саңғылары трассалары — Стәрлетамаҡта йәшәүселәрҙең һәм ҡунаҡтарҙың әүҙем ял итә торған урындарының береһе.\n— «Ҡуш-Тау» тау саңғыһы үҙәге — ҡала халҡының яратҡан ял итеү урыны, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул бер нисә йыл эшләмәне, — тип аңлатты Стәрлетамаҡ ҡалаһы хакимиәте башлығы Алексей Изотов. — Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов комплексты тергеҙергә һәм уны ошо миҙгелдә асырға ҡушты. Беҙ күп эштәр башҡарҙыҡ. Тауҙа йөрөү өсөн махсус трактор һатып алдыҡ, дөйөм туҡланыу урындары астыҡ. Бөгөн үҙәк саф һауала тау саңғыһында шыуырға яратыусыларҙы ҡабул итә.\nКиләсәктә «Ҡуш-Тау»ҙа ҡала халҡы һәм эргә-тирәләге ауылдарҙа йәшәүселәр ғаилә менән ял итә аласаҡ. Башҡараһы эштәр байтаҡ, әммә иң мөһиме — комплекс эшләй башланы. Тау саңғыһы мәктәбен асырға ниәтләйбеҙ, унда спортсылар әҙерләйәсәкбеҙ. Республикала төрлө спорт төрҙәрен үҫтереүгә иғтибар биреү арҡаһында һәм Башҡортостан Президентының шәхси ярҙамы менән беҙ алға барабыҙ. Киләсәктә инфраструктура яғынан «Ҡуш-Тау» Белореттағы «Морат» һәм Нуриман районындағы «Павловка паркы» тау саңғыһы үҙәктәренән ҡалышмаясаҡ тип ышанам.\n— Беҙҙә оҙаҡ йылдар яһалма ҡар булманы, — тип һөйләне «Башҡортостан Республикаһының Үҙәк тау саңғыһы спорты һәм сноуборд клубы» дәүләт автономлы учреждениеһы директоры урынбаҫары Алексей Кострыкин. — 2012 йылда трассаларҙы яһалма ҡар менән ҡаплай башлағайныҡ, әммә кәрәкле ҡорамалдарһыҙ ауыр булды. 2013 йылда электр үткәреп эшләп ҡараныҡ, ә быйыл иһә насостарҙы алмаштырҙыҡ, торбаларҙы таҙарттыҡ. Ноябрҙә Италиянан килгән белгес етешһеҙлектәрҙе бөтөрөргә ярҙам итте. Хәҙер беҙ бер тау битләүен ҡар менән ҡаплай алабыҙ. Республика Президенты ҡушыуы буйынса Башҡортостандың спорт объекттарын төҙөү фондынан «Ҡуш-Тау»ҙы төҙөкләндереүгә 20 миллион һумға яҡын аҡса бүленде. Был аҡсаға беҙ шарттарҙы яҡшырттыҡ, атап әйткәндә, машиналар ҡуйыу урыны төҙөлдө. Бер һүҙ менән әйткәндә, яйлап алға барабыҙ. 12 декабрҙә миҙгелде яңынан астыҡ, кешеләр ҙур теләк менән саңғы шыуырға килә, Ырымбур өлкәһенән ҡунаҡтар көтәбеҙ.\nТеги: тау саңғыһы спорты,әүҙем ял,спорт ҡоролмалары


Михаил Бабич Башҡортостандың аутсорсингына күсереү тәжрибәһен юғары баһаланы\nРәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич Башҡортостандың дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәр өлкәһен коммерция булмаған ойошмалар аутсорсингына күсереү тәжрибәһен юғары баһаланы. Был турала ул Волга буйы федераль округының Гражданлыҡ институттарын үҫтереү буйынса Йәмәғәт советы ултырышында белдерҙе.\nОсрашыуҙа билдәләнеүенсә, һуңғы йылдарҙа алып барылған дәүләт сәйәсәте туранан-тура коммерция булмаған ойошмаларҙы үҫтереүгә йүнәлтелгән. 2013-2015 йылдарҙа округтың коммерция булмаған ойошмалары федераль һәм төбәк бюджеттарынан 3,4 миллиард һумлыҡ грант алған. Кәңәшмәлә социаль хеҙмәттәр күрһәткән ойошмаларға ҡануни нигеҙҙә партнерлыҡ статусы биреү мәсьәләһенә лә айырым иғтибар бирелде. Әлеге ваҡытта был йәһәттән Башҡортостанда ярайһы тәжрибә тупланған. Төбәктә тәүгеләрҙән булып дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәрҙе коммерцияға ҡарамаған ойошмалар аутсорсингына күсереү проекты тормошҡа ашырылды. 2016 йыл башында республикала 59 автономиялы коммерцияға ҡарамаған ойошма йорттарға барып социаль хеҙмәттәр күрһәткән. Был илдә иң юғары күрһәткес. Ултырышта Башҡортостан тәжрибәһе ентекле өйрәнеүгә һәм проект башҡа төбәктәрҙә лә тормошҡа ашырыуға лайыҡлы, тип билдәләнде.


Әле генә Яңы йылды ҡаршы алырға әҙерләнә инек, бына инде байрам үтеп киткәнен һиҙмәй ҙә ҡалғанбыҙ. Яңы йыл тостары, ш артлатҡыстар, оливье салаты һәм башҡалар барыһы ла артта ҡал ды. Әйткәндәй, Яңы йыл иң ҡыйбатҡа төшөүсе байрамдарҙан иҫәп ләнә. Туйҙан һуң, әлбиттә...\nБының менән килешмәү мөмкин түгел, байрам алдынан бушап ҡ алған магазин кәштәләренә һәр беребеҙ шаһит. Был байрамдың ғ аилә бюджетына ниндәй тәьҫир яһауы барыһына ла ҡыҙыҡтыр, моғ айын. Алда тағы килеп Раштыуа, Иҫке Яңы йыл тора. Башҡортост ан Республикаһы Дәүләт статистикаһы комитеты мәғлүмәттәре бу йынса үткән йылдың 29 декабренә Өфөлә 25 төр аҙыҡ - түлектә н торған ҡулланыусылар кәрзине 825 ярым һум тәшкил иткән. Не фтекамала был һан - 824,30, Сибайҙа - 755,81, Стәрлетамаҡта - 783,48 һум.\nӘ хәҙер байрам өҫтәленә киткән аҡсаны иҫәпләп ҡарайыҡ әле . Ит аштарынан башлайыҡ, унһыҙ ниндәй байрам өҫтәле булһын и нде. Башҡалала беренсе категориялы һыйыр ите байрам алдынан 64 һум 87 тин торҙо. Сибай һәм Стәрлетамаҡта саҡ ҡына арзаны раҡ - 61, 62 һәм 60 һум. Нефтекамала иһә итте айырыуса яраты п ашайҙар икән: уның бер килоһы 68 һум тәшкил иткән. Ҡош ит е был ҡалала киреһенсә арзаныраҡ, килоһы - 55,74 һум. Артаба н Сибай ( 57,66) һәм Өфө ( 61,70) килә. Ҡош итенең иң ҡыйбат ы Стәрлетамаҡта - 62 һум 34 тин.\nЯңы йыл өҫтәлен колбасаһыҙ ҙа күҙ алдына килтереүе ау ыр. Был арзандарҙан булмаған подуктҡа хаҡтар төрлөсә. Ярым ҡ аҡланған колбаса Нефтекамала йәшәүселәргә ярайһы уҡ ҡыйбатҡа\nтөшкән - 101 һум 8 тин (Сибайҙа - 95,82, Өфөлә - 94,26, Стә рлетамаҡта - 93,32 һум) .\nКолбаса булған ерҙә сыр ҙа бар. Әйткәндәй, ул байрам өҫт әлендә иң ҡыйбатлы продукт булған икән. Килолап алған хәлдә,\nәлбиттә. Нефтекама һәм Стәрлетамаҡта сырҙың килоһын 97,36 һ әм 95,21 һуға алғандар, Өфө менән Сибайҙа унан да күберәк - 104,35 һәм 106,70 һум. Йомортҡа тураһында ла оноторға ярамай , унһыҙ салаттың ни тәме бар Байрам алдынан был продукттың ун данаһы Нефтекамала 23 һум 12 тин, Стәрлетамаҡта - 20,49,\nбашҡалала - 21,61, Сибайҙа - 19,87 тин торған.\nСалат тураһында һүҙ башлағас картуф, һуған һәм кишерҙе лә\nкүҙ уңынан ысҡындырырға ярамай. Өфө һәм Стәрлетамаҡта карту фтың килоһы ете ярым торған. Иң ҡыйбат картуф Нефтекамала - 8,69, иң арзаны - Сибайҙа - 5,49. Кишергә хаҡтар Өфө менән С ибай ҡалаларында бер сама - 10,90 һәм 10,23, Стәрлетамаҡта а рзаныраҡ - 8 һум 95 тин. Нефтекамала ниңәлер был йәшелсә ҡый батыраҡ - килоһы 12 һум. Уның ҡарауы һуңғыһында һуған хаҡы к еҫәгә һуҡмай - 10 һум 94 тин генә тора. Иң ҡыйбаты Өфөлә - 13 һум 96 тин, Сибайҙа - 11,32, Стәрлелә - 12,48.


Эбру техникаһы буйынса һүрәт төшөрөү өсөн ябай һыу түгел, ә махсус әҙерләнгән һыу һәм буяуҙар ҡулланыла. Һыуға ҡушылған матдәл...\nБуяуҙар нисек барлыҡҡа килгән?\nТөҫтәрҙе, буяуҙы пигмент барлыҡҡа килтерә. Пигмент – төҫ бирә торған матдә. Сағыу буяуҙар булмаһа, донъя күңелһеҙ һәм йәмһеҙ булыр ине. Кешеләр тәүтормош заманында уҡ буяҙар ҡулланған.\nСағыу төҫтәге минералдар кешеләрҙең иғтибарын йәлеп иткән һәм улар шуларҙы онтаҡлап, тәүге буяуҙарҙы эшләргә өйрәнгән. Төҫлө балсыҡ та ҡулланғандар. Һүрәттәрҙе мәмерйә, ҡаяташ стеналарына эшләгәндәр. Ғалимдар әйтеүенсә, ҡаяға төшөрөлгән иң тәүге һүрәтт...\nРубик кубигы.Башватҡыстар һәм башҡа уйынсыҡтар.\nБеләһегеҙме, бәләкәс дуҫтарым, Рубик кубигы – донъяла киң таралған башватҡыс. Уны венгр ғалимы Рубик уйлап тапҡан. Кубтың 6 яғы бар. Һәр яҡта бер төҫлө 9 шаҡмаҡ. Кубикты борғолаһаң, шаҡмаҡтар бутала. Рубик кубигын йыйыу – ул һәр яҡта яңынан бер төрлө шаҡмаҡтар йыйыу: ҡыҙыл йәки һары, йәки күк.\nБашватҡыстар – ул зирәклек талап иткән уйынсыҡтар йәки мәсьәләләр. Бына, мәҫәлән, лабиринт. Был башватҡыста буталсыҡ коридорҙар араһынан дөрөҫ юл...\nЯңы йыл әкиәте "Ваҡыт"\nЙәшәгән, ти, Искәндәр исемле бер малай. Бик аҡыллы, тырыш булған ул. Әлбиттә, шаярып алырға ла яратҡан, уның йәшендә кем шаярмаҫ. “Иләү”ҙә һәм “Сәңгелдәк”тә алып барыусы булып “эшләгән” . Тик бына сәғәт ҡарарға белмәгән. Әле лә телевизорҙан “Тамыр”ҙың яңы йыл әкиәте башланғанын көтөп йөрөгән. "Уф, ни өсөн көткәндә ваҡыт әкрен үтә икән? Ә ҡайһы саҡ ныҡ тиҙ үтә. Тышҡа уйнарға сыҡһаң, биш минуттан әсәй кире инергә ҡуша. Әллә нисә сәғәт уйнаны...\nТауышты беҙ ишетәбеҙ. Ул тулҡын булып тарала.Тауыш тулҡындары күҙгә күренмәй, ләкин уларҙы тәжрибә ярҙамында күреп була.Мәҫәлән, ябай ғына бер тәжрибә эшләргә мөмкин. Бының өсөн ҡағыҙ кәрәк буласаҡ. Һәм беҙ уны көй яңғырап торған динамикка яҡын килтерәбеҙ. Һәм ҡағыҙ һелкенә башлаясаҡ! Шулай итеп, динамиктағы тауыш тулҡын булып тарала һәм ҡағыҙ битен тирбәлтә.\nБәләкәстәр, беҙ бөгөн "Арыҫлан менән ҡуян тигән" башҡорт халыҡ әкиәтен тың...\nАғастар япраҡ төрҙәре буйынса ылыҫлы һәм киң япраҡлыларға бүленә. Ғәҙәттә, ылыҫтар йәки энәләр ҡаты, мәңге йәшел, энәгә оҡшаш йәки тәңкәле япраҡтары менән айырылып тора, тубырсыҡ йәки еләк (артышта) барлыҡҡа килтерәләр. Был төркөмгә мәҫәлән, ҡарағай, шыршы, аҡ шыршы, ҡарағас, кипарис, секвойя инә. Ылыҫлы ағастарҙың бөтәһе 650 төрө бар.\nТөнгөһөн, ҡалаларҙа янғын сыҡҡанын күҙәтеү өсөн, ҡарауылсы ҡуйғандар. Янғын сыға ҡалһа, ул махсус шаҡылдауығына һуҡҡан йә ҡыңғырау...\nМалайҙар һәм ҡыҙҙар, тупраҡты ҡәҙерләргә кәрәк.Сөнки тәбиғәттә1 см.ҡалынлыҡтағы тупраҡ барлыҡҡа килһен өсөн 250-300 йыл ваҡыт кәрәк. Ҡара тупраҡ - донъяла иң уңдырышлы тупраҡ. Һаҙлыҡ тупрағы ҡалын торф ҡатламы булыуы менән ҡыҙыҡлы. Торфтан брикеттар яһап, яғыулыҡ итеп ҡулланалар. Тупраҡты күп төрҙәргә айырып йөрөтәләр.Мәҫәлән, тундрала - тундра тупрағы, тайга менән ҡатнаш урмандарҙа - көллө тупраҡ, япраҡлы урмандарҙа - һоро урман тупрағы, боло...\nБашҡорт халҡының аш-һыуҙары тураһында шағирә Тамара Ғәниева апайығыҙ шиғырҙар ижад иткән. Әйҙәгеҙ, бергәләп тыңлайыҡ.\nМалайҙар, ҡыҙҙар, башта Фәйрүзә Фәтҡуллина апайығыҙ яҙған “Өйрәк бәпкәләренә ярҙам ит” тигән әкиәтте тыңлап алабыҙ. Һуңынан һыу инеү ҡағиҙәләре тураһында һөйләшербеҙ.\nБәләкәстәрем, һыу ингәндә бына ошо ҡағиҙәләрҙе һәр ваҡыт иҫегеҙҙә тотоғоҙ, йәме: белмәгән урында баш менән суммаҫҡа! Һыу төбөндә ҙур таш йәки батҡан ағас, йә булмаһа, башҡа берәй төрлө ҡаты һәм осло нәмә ятырға мөмкин.Башты яраларға мөмкин.\nҺыу аҫтында тын алырға я...\nБәләкәстәр, һеҙҙең бөтәгеҙҙең дә Кай һәм Герда хаҡындағы әкиәтте, аҡҡошҡа әйләнгән йәмһеҙ өйрәк бәпкәһе тураһында, тағы ла борсаҡ өҫтөндәге принцесса, ҡырағай аҡҡоштар, көтөүсе булып кейенгән батша егете хаҡында, ерҙән атлап йөрөргә хыялланған һыу ҡыҙы тураһындағы йәнһүрәттәрҙе күргәнең барҙыр. Ана шул әкиәттәрҙе Ганс Христиан Андерсын ижад иткән. Ул Дания тигән илдә тыуған. Атаһы – башмаҡсы, ә әсәһе кер йыуыусы булған. Улар ярлы булһалар ҙа,...\nӘминә Шафиҡова тәтелдәй\n4 йәшлек Әминә Шафиҡова менән мин "Тамыр" каналы әҙерләгән “Халҡым йыры тамырымда” тигән концертта таныштым. Улар ғаиләһе менән концерт ҡарарға тип Мәсетле районынан килгәйне. Әминә фойеға ҡуйылған сәхнәлә тыпырлатып бейеп тә күрһәтте, йырланы ла. Икенсе көндө “Бирешмә” төркөмөнөң концертында ла осраттым Әминәне әсәһе менән. Лоторея уйынында һауа шарында осоу өсөн сертификат отто улар.\nӘминә "Иләү"ҙә һөнәрҙәрен күрһәтергә лә әҙерләнеп...\nТорна - изге ҡош\nБашҡорттар торнаны изге ҡош тип йөрөтә. Япондар һәм ҡытайҙар уны аҡыл, намыҫ, матурлыҡ һәм оҙон ғүмер билдәһе, ти. Шулай уҡ тыныслыҡ ҡошо ла ул. Торна - иң ҙур осар ҡош. Үҙе матур ҙа. Шуға күрә күп халыҡтар уның тураһында легендалар һәм әкиәттәр сығарған.Беҙ бөгөн, дуҫтар, "Торна менән төлкө" тигән халыҡ әкиәтен тыңлайбыҙ.\nЯҙ тураһында әкиәт\nДуҫтар, яҙҙың тәүге хәбәрселәре тип мин ҡыйыҡтағы боҙбармаҡтарҙы әйтер инем.Шунан – ҡарға ҡарғалар. Улар ҡар иремәҫ борон уҡ йылы яҡтан осоп ҡайталар ҙа ҡар, ҡар, ҡар, тип ҡысҡырып, ҡышты ҡурҡыталар. Яҙ етһә, ҡояш төшкән урындарҙа ҡар ҡарая, ярмалана һәм ирей башлай. Көрт аҫтынан йырғанаҡтар ағып сыға. Ә боҙ китеү үҙе бер тамаша. Ҡарҙан әрселгән урындарҙа тәүге үләндәр морон төртә, сәскә ата. Мәҫәлән, үгәй инә үләне, умырзая, һөтлөгән. Тағы л...\nБәләкәс дуҫтарым, беҙ бөгөн Нажиә Игеҙйәнова апайҙың "Хикмәтле әкиәт"тен тыңлайбыҙ.\nӘтегеҙ әле, иң тәмле нимә? Балалар кәнфит, тиер. Ә йоҡо унан да тәмлерәк. Тыныс һәм матур төштәр күреп йоҡлар өсөн кәңәштәр: ятыр алдынан ҡурҡыныс кинолар ҡарамағыҙ, компьютерҙа ла ҡурҡыныс уйындар менән мауыҡмағыҙ, күп итеп ашамағыҙ һәм шаярмағыҙ.\nБеҙ бөгөн "Иң тәмле нәмә" тигән башҡорт халыҡ әкиәте тыңлайбыҙ.\nҠул өшөһә, усты бер-береһенә ышҡыйҙар. Бармаҡтарға массаж эшләһәң дә, ҡул йылынып китә. Мейес йә батарейка янында ла тоторға була, тик уларға ҡулды тейҙерергә ярамай. Сөнки өшөгән тире бер нәмә лә тоймай, шуға күрә мейестең эҫеһен һиҙмәйсә, бешеп ҡуйыуың бар. Шулай уҡ, ҡул өшөһә, йылы һыу ағып торған кран аҫтында тоторға кәрәк.\nАяҡ өшөгәндә йылы һыуҙан ванналар бик яҡшы. Һыуға гәрсис тә ҡушып ебәрһәң, аяҡтарҙы ҡыҙҙып ебәрә.\nКоньки өс мең йыл элек барлыҡҡа килгән. Иң тәүге конькиҙар һөйәктән булған. Уларҙы аяҡ кейеменең табанына бәйләп ҡуйғандар һәм ҡулдарына осланған таяҡтар тотоп шыуыр булғандар. Ә 13 быуатта Исландия һәм Голландия тигән илдәрҙә конькиҙы ағастан эшләй башлағандар. Бындай конькиҙың шыуа торған ҡырын үткерләнгән металдан яһағандар. Боҙҙа шыуырға яратыусылар 500 йыл буйы шундай конькиҙа йөрөгән. 18 быуатта конькиҙарҙы тулыһынса ҡоростан эшләй б...


Материалы за Июль 2015 года » Балҡантау\nБалҡантау » Материалы за Июль 2015 года\nУраҡҡа төштөләр31-07-2015, 18:08 / Иҡтисад\nРайон хужалыҡтары эшсәндәре иген культураларын йыя башланы. Аҙна башына яуаплылыҡтары сикләнгән «Агротехнологиялар»,\nПенсионерға «Оҙайлы эш стажына эйә хеҙмәт ветераны» исемен биреүҙән баш тартыу31-07-2015, 18:00 / Яңылыҡтар, Йәмғиәт\nПенсионерға «Оҙайлы эш стажына эйә хеҙмәт ветераны» исемен биреүҙән баш тартыу Дәүләкән районы прокуратураһы дәғүәһе буйынса законһыҙ тип табылды\nДәүләкән районы прокуратураһы 61 йәшлек ирҙең мөрәжәғәте буйынса тикшереү үткәрҙе, уның барышында пенсионерҙың хоҡуҡтарын боҙоу асыәланды.\nВетеран ойошмаһы ағзалары менән осрашыу31-07-2015, 16:14 / Яңылыҡтар\nДәүләкән районы муниципаль районы хакимиәте Илшат Илдус улы үҙенең эш бүлмәһендә һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы Көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандары советы президиумы ағзалары һәм активистары менән осрашты.\nРеспублика «Баҫыу көнө-2015»30-07-2015, 10:39 / Иҡтисад\nРеспублика «Баҫыу көнө-2015» - иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар урыуҙы ойоштороу буйынса семинар-кәңәшмә Саҡмағош районының «Базы» ауыл хужалығы кооперативында үткәрелде.\nЙәштәрҙең ялы: ул ниндәй булырға тейеш?27-07-2015, 15:22 / Яңылыҡтар\nЯл ваҡыттарын файҙалы итеп үткәреү йәш кешенең шәхесен формалаштырыуға булышлыҡ итә. Беҙҙең ҡала һәм район йәштәре өсөн дә әүҙем ял темаһы бик мөһим. Ошо айҡанлы, “Балҡантау” гәзите редакцияһы район хакимиәтенең мәғариф, йәштәр бүлектәре һәм Дәүләкән районының мәшғүллек үҙәге менән берлектә “Йәштәрҙең ялы: ул ниндәй булырға тейеш?” тигән темаға “түңәрәк өҫтәл” үткәрергә планлаштыра.\nИҫкәртеү айлығы бара27-07-2015, 15:12 / Яңылыҡтар\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт техник күҙәтеү инспекцияһының 2015 йылда үҙйөрөшлө, юл-төҙөлөш машиналарын һәм уларға тағылмаларҙы файҙаланыу өлкәһендә хоҡуҡ боҙоуҙарҙы асыҡлау һәм иҫкәртеүгә, мөлкәтендәге машиналарға һәм уларҙың тағылмаларына техник тикшереү үткәреү\n«Сәләм»дә сәләмләп ҡаршы алалар27-07-2015, 13:59 / Яңылыҡтар\nБына шундай яғымлы матур исем уйлап тапҡан үҙҙәренең ике магазины өсөн шәхси эшҡыуарҙар Илгиз һәм Гөлнара Тажиевтар. Ғаилә бизнесы алыҫ 1994 йылда бәләкәй генә сауҙа нөктәһенән башланған. Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлаған ике йәш белгес ул ваҡыттағы ауыр иҡтисади хәлдән сығыу, ғаиләләрен ҡарау өсөн яңы йүнәлеш эҙләргә мәжбүр була.\nКөҙҙәр етте27-07-2015, 13:48 / Яңылыҡтар\nБына тағы һыуыҡ көҙҙәр етте,\nҮткән кеүек тиле йәшлегем.\nНи тиһәң дә, ғүмер көҙөм етте,\nҠабатланмаҫ инде йәшлегем.\nҠытай делегацияһы – Дәүләкәндә27-07-2015, 13:43 / Яңылыҡтар, Сәйәсәт\nҠунаҡтар Башҡортостандың тәбиғәтенә һәм урындағы халыҡтың ҡунаҡсыллығына һоҡланды\nБөтөн донъяны солғап алған глобалләштереү күренештәре беҙҙең районды ла урап үтмәй. Тиҫтәләрсә йыл инде халыҡ сит илдәрҙә етештерелгән тауарҙарҙы һатып ала.\nВолонтер – Яңы Йәнбәк егете27-07-2015, 13:08 / ---\nЯңы Йәнбәк урта мәктәбе сығарылыусыһы, әле М. Аҡмулла исемендәге БДПУ студенты Альберт Шакиров ўтеп киткєн ШОС һәм БРИКС саммиттарында волонтерҙар рәтендә була һәм Башҡортостан Республикаһы Башлығы Р.З. Хәмитовтың Рәхмәт хаты менән наградлана


Почта аша яҙылыу хаҡы: 6 айға—551 һум 34 тин. Йыллыҡ подписка—1005 һум 48 тин. * Сибайҙар һәм Иҫке Сибайҙар редакцияға килеп 530 һумға яҙыла ала. Йыллыҡ подписка—990 һум. * Кемдәр гәзиткә яҙыла һәм квитанцияһының күсермәһен редакцияға ебәрә, уларҙы шәп бүләктәр көтә! * Электрон вариантҡа яҙылыу—354 һум, йыллыҡ—606 һум. * 2017 йылға «Атайсал» гәзитенә яҙылыу дауам итә. Ашығығыҙ! 30 декабрҙә Лото-уйын уҙғарыласаҡ. *\nСибай ҡалаһының «Бөркөт» физкультура-һауыҡтырыу комплексында кикбоксинг буйынса XII Бөтә Рәсәй турниры үтте. Спорт һөйөүселәр «Башҡорт баҡыры» йәмғиәте кубогы өсөн көс һынашты.\nСараға Ҡаҙағстан, Пермь, Ырымбур һәм Силәбе өлкәләренән, Татарстан һәм үҙебеҙҙең Башҡортостандан 100-гә яҡын спортсы килде. Баш судья булып халыҡ-ара судья категорияһындағы Евгений Воронец сығыш яһаны. Турнир ике бүлектән торҙо. Ҡатнашыусылар араһында Рәсәйҙең,Ҡаҙағстандың халыҡ-ара класлы спорт мастерҙары, Рәсәй, Европа, донъя чемпиондары бар ине.\nСәмле көрәш барған зал көйәрмәндәрҙең тауышына күмелде. Улар электрон телеэкран аша спортсыларҙың һәр хәрәкәтен яҡындан иғтибарлы күҙәтеү мөмкинлегенә эйә булды.\nСибай намыҫын «Шоңҡар», «Ҡара аждаһа» һәм «Ирәндек» клубы тәрбиәләнеүселәре яҡланы. Һөҙөмтәлә, Сибай командаһы еңеү яуланы. 2-се урынға Магнитогорск спортсылары сыҡһа, 3-сө урында Өфө командаһы билдәләнде.


Отошло тармаҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Отошло тармаҡ\nОтошло тармаҡ 07.12.2013 // Йәмғиәт\nҠаҙ заманында бик ҡиммәт баһаланған. Тарихтан белеүебеҙсә, әле паровоздар, автомобилдәр менән йөк ташыу йәйелдерелмәгән дәүерҙә, ҡаҙҙарҙы өйөрө менән Рәсәйҙән Парижға, Берлинға ҡыуып алып барғандар. Ярғыланып бөтмәһен өсөн тәпәйҙәренә ыҫмала һөрткәндәр.\nБөгөн дә ҡаҙ үҫтереү — бик отошло тармаҡ. Башҡортостан ҡошсолары был хәҡиҡәтте күптән белә һәм уны хеҙмәттәре менән йыл да раҫлай.\nҠаҙҙы хәҙер шәхси хужалыҡта ғына түгел, сәнәғәт предприятиеһында ла үрсетергә мөмкин. Бер миҙгелдә һәр инә ҡаҙҙан уртаса 50–60 йомортҡа алырға була, ти ҡошсолар. Йомортҡаны шәхси инкубаторҙары булған фермерҙар ҙур ҡәнәғәтлек менән һатып ала. Яҙ аҙағында уҡ бәпкәләрҙе һатыуға сығаралар. Дүрт-биш ай эсендә улар үҫеп, өлгөрөп тә етә. Йомортҡа сифатлы булһа, бәпкә сәләмәт булып үҫәсәк, тимәк, бер нисә айҙа яҡшы ҡаҙға әүереләсәк. Тәбиғи, ите лә сифатлы, тәмле буласаҡ.\nҠаҙҙың мамығы ла яҡшы баһалана. Серафимовкалағы “Пушинка” предприятиеһында һәр саҡ йылы “ҡыш”, сортировкалау машиналарында өйөрөлгән ҡаҙ мамыҡтары, әйтерһең дә, аҡ ҡар бөртөктәре. Ошо өрпәк мамыҡ тултырылған мендәр, юрған һәм өҫ кейеме сауҙа кәштәләренә оҙатыла. Ҡаҙ мамығы — тәбиғи сеймал, еңел дә, йылы ла, синтепон мендәрҙәрең ары торһон.\nЙөҙҙән ашыу төрҙәге продукция биргән ҡаҙға тағы ниндәй ҡош тиңләшә ала? Юҡтыр ҙа. Ҡаҙ үҫтереү, ысынлап та, бик отошло тармаҡ, киләсәге ҙур. Мәҫәлән, Ҡытайҙа ҡаҙға хаҡтар беҙҙәгенән өс тапҡырға юғары.\nМәшәҡәте етерлек, әммә...\nАуыл кешеһе өсөн ҡаҙ үҫтереү — күнегелгән ғәҙәти эш. Ите тәмле, бауыры файҙалы, майы ла, мамығы ла хужалыҡта бик кәрәк. Өҫтәүенә улар хужаны артыҡ маҙаһыҙламай, һыуыҡҡа сыҙам, әрһеҙ, нимә бирһәң дә ашай һәм тиҙ генә һимерәләр.\nҠаҙҙарҙың төрлө тоҡомдары бар. Яҡшылап тәрбиәләгәндә уларҙың тере ауырлығын 5-7 килограмға саҡлы еткерергә була, ти ҡошсолар, ә түшкәһе 3,5 килограмм тарта.\nБик үрсемле лә ул. Әммә уны үҫтереү һәм үрсетеү өсөн тырышлыҡтан тыш, байтаҡ иген, фураж да кәрәк. Мәшәҡәте етерлек был шөғөлдөң, әммә файҙалы, табышлы һәм мауыҡтырғыс булыуы менән эшҡыуарҙарҙың күңеленә ятты.


«Төҙөлөш сәғәте»ндә Октябрьский ҡалаһындағы проблемалы объекттарға бәйле һорауҙар ҡаралды\n1 февралдә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров “Төҙөлөш сәғәте” форматында онлайн-кәңәшмә үткәрҙе, унда Октябрьский ҡалаһындағы проблемалы объекттарҙы һәм алданған өлөшсөләрҙең хоҡуҡтарын тергеҙеүгә бәйле һорауҙар ҡаралды.\nКәңәшмәлә ҡатнашыусылар Октябрьский ҡалаһындағы “Яҙ” торлаҡ комплексындағы ике йортто төҙөп бөтөү мәсьәләһен тикшерҙе. Белеүебеҙсә, төбәк Башлығы әлеге төҙөлөш майҙансығын быйыл Октябрьскийға эш сәфәре барышында барып ҡарағайны.\n“СУ-4” йәмғиәте вәкиле Руслан Фәттәхов әйтеүенсә, объекттарҙа төҙөлөштө тамамлау өсөн 40 миллион һум банк кредиты бүленгән. Ошо сумманың 15 миллионы 18-се һанлы йорт төҙөлөшөнә йүнәлтелгән, уны быйыл май айында тапшырырға уйлайҙар. Ҡалған 25 миллион һум 19-сы йорт төҙөлөшө өсөн тәғәйенләнгән, был объектты август аҙағында сафҡа индереү күҙаллана.\n– Йорттарҙы ваҡытында тапшырыу өсөн төҙөлөштө даими контролдә тоторға кәрәк, - тине Радий Хәбиров һәм әлеге объекттарҙағы эш барышы тураһындағы мәғлүмәтте аҙна һайын “Төҙөлөш сәғәте” барышында еткереп торорға күрһәтмә бирҙе.\nТағы ла бер проблемалы объект – “Спартак” торлаҡ комплексы Октябрьский ҡалаһының 38-се биҫиәһендә урынлашҡан. БР Торлаҡ төҙөлөшө фондының генераль директоры Рәмил Шиһапов объекттың икенсе сираты – 80 фатирҙан торған секция 2021 йылдың 1 апреленә төҙөп бөтөләсәге хаҡында әйтте.\nДәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Рөстәм Мусабиров торлаҡ төҙөлөшө өлкәһендә тотош илдә тамыр йәйгән “ҡулланыусылар экстремизмы” тип аталған проблема хаҡында бәйән итте. Күп кенә юридик компаниялар торлаҡ милекселәренә тапшырылған йорттарҙағы төҙөлөш етешһеҙлектәрен бөтөрөү буйынса судҡа мөрәжәғәт итергә кәңәш итә. Был осраҡта юристар билдәләгән сумма эштәрҙең ысынбарлыҡтағы хаҡынан күпкә ҙурыраҡ булып сыға. Был намыҫлы төҙөлөш ойошмаларының иҡтисади хәленә насар йоғонто яһай.\nОшоға ҡағылышлы республика парламенты депутаттары Рәсәй Дәүләт Думаһы ҡарамағына өлөшләтә төҙөлөштә ҡатнашыуға ҡағылышлы 214-се Федераль законға төҙәтмәләр индереү тәҡдиме менән сыҡты. Башҡортостан Башлығы республика парламентарийҙарының башланғысын хупланы һәм был мәсьәләне хоҡуҡ һаҡлау, контроль һәм тикшереү органдары вәкилдәре ҡатнашлығында төбәктә именлекте тәьмин итеү буйынса даими эшмәкәрлек иткән координация советының ултырышына сығарырға тәҡдим итте.\n– Мин был хаҡта быға тиклем дә ишеткәнем бар. Әлеге проблеманы башҡа төбәктәр ҙә күтәрә. Әйҙәгеҙ, мәсьәләне тикшереп, төҙөүселәр өсөн дә, фатир милекселәре өсөн дә ҡулай ҡарар ҡабул итеү вариантын ҡарайыҡ, - тине Радий Хәбиров.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠЫШ БАБАЙ ҺӘМ ЭҪЕ БАБАЙ - 2014 - Мәҡәләләр\n- Микронезияла (Океанияның бер өлөшө) Яңы йыл, беҙ өйрәнгәнсә, 1 ғинуарҙа башлана. Был көндә утрауҙа йәшәүселәрҙең барыһы ла яңы исемгә эйә була һәм уларҙы шым ғына яҡындарына әйтә. Ә яңы исемде яуыз көстәр ишетмәһен өсөн байрам ваҡытында бар көскә барабан һуғыла.\n- Яңы йыл төнөндә Италияла иҫке әйберҙәрҙән ҡотолоу ҡаралған. Уларҙы тәҙрә аша тышҡа ташлайҙар. Күберәк әйбер ташлаған һайын, Яңы йылда шул тиклем күберәк уңыш һәм байлыҡ киләсәк, тип ышаналар.\n- X-XV быуаттарҙа Русь дәүләтендә Яңы йылды 1 мартта, 1348 йылдан һуң - 1 сентябрҙә ҡаршылағандар. Ә 1699 йылдан, Петр Беренсенең указына ярашлы, уны 1 ғинуарға күсергәндәр.\n- Тере шыршылар ҡыуаныс һәм байрам рухы алып килеүҙән тыш, күңелһеҙ моменттар тыуҙырырға ла мөмкин. Ғалимдар билдәләүенсә, шыршыларҙа бәшмәктәр бар. Улар йылы өйҙә тиҙ үрсей һәм йүткереүгә, йоҡоһоҙлоҡҡа, һүлпәнлеккә, ауыр тын алыуға, хатта бронхит һәм пневмонияға килтергән саң-һеркәләр бүлеп сығара. Шуға күрә яһалма шыршы ҡуйыу күпкә отошлораҡ, ти белгестәр.\n- Ҡыш бабайға йәки Санта Клаусҡа балалар ғына түгел, ололар ҙа мөрәжәғәт итә икән. Балалар күберәген төрлө уйынсыҡ, текә телефон, планшет, компьютер теләһә, ололар етәксеһен туңдырыуҙы һорай.\n- "Ирония судьбы, йәки еңел быу менән" фильмын һәр йылдың һуңғы көнөндә 35 йылдан ашыу күрһәтәләр.\n- Тибетта Яңы йыл алдынан бөйөрөк бешерәләр һәм үтеп барыусыларға тараталар. Киләһе йылда байлыҡтың күләме таратылған бөйөрөктәрҙең һанынан сығып билдәләнә, тип ышаналар.\n- Бразилияла Яңы йыл табынының төп ашамлығы яҫмыҡтан (чечевица) бешерелгән аш. Ул байлыҡты һәм именлекте символлаштыра.\n- АҠШ-тың Аҡ йорто алдындағы шыршыла 1895 йылда тәүге электр гирляндаһы тоҡандырыла.\n- Австрияла Яңы йыл персонаждары араһында Бәхет ҡошо ла бар, шуға күрә байрам өҫтәленә ҡош ите ҡуйылмай.\n- Япон телендә Яңы йыл "Akimashite Omedetto Gozaimasu" тип яңғырай.\n- СССР-ҙа 1 ғинуар ял көнө булараҡ 1947 йылдың 23 декабренән, Юғары Совет Президиумы ҡарарынан һуң ғына, ял көнө итеп иғлан ителә.\n- Германияла Санта-Клаус бүләктәрҙе тәҙрә төбөндә, ә Швецияла мейес янында ҡалдыра.\n- Һәр ваҡыт тиерлек һыуыҡ булған Гренландияла боҙ табыу кеүек мәсьәлә юҡ. Шуға күрә урындағы халыҡта бер-береһенә боҙҙан ҡырҡылған аҡ айыу һәм морж һындары бүләк итеү традицияһы бар.\n- Һыуыҡ та, ҡар ҙа булмаған йылы яҡтарҙа Яңы йыл өсөн икенсе персонаждарҙы ҡулланалар. Мәҫәлән, Камбоджала Эҫе бабай бар.\n- Францияла Яңы йыл табынына күркә ите, сыр, ҡаҙ бауырынан паштет һәм устрица бирәләр.\n- 2001 йылда Рәсәй менән Финляндия сигендә ике илдең Яңы йыл персонаждары - Йолупукки һәм Ҡыш бабай осрашҡан.\n- Скандинавияла байрам өҫтәленә бер генә баҙам (миндаль) сәтләүеге һалынған дөгө бутҡаһы бирәләр. Сәтләүек кемгә эләгә, уны йыл буйы уңыш оҙатып барасаҡ, тип һанала.\n- Англияла Яңы йыл ҡаршылағанда сәғәт һуға башлағас та, өйҙөң артҡы ишеген асып, уҙып барыусы йылды оҙатып ҡалалар, ә сәғәттең һуңғы һуғыуы менән бергә төп ишекте асып, Яңы йылды ҡаршылайҙар.\n- "В лесу родилась елочка" шиғыры беренсе тапҡыр 1903 йылда "Малютка" балалар журналында баҫыла. Ә ике йылдан Раиса Кудашеваның шиғырын композитор Леонид Бекман көйгә һалып, билдәле йыр тыуа.\n- Кубала Яңы йыл алдынан бөтә һауыт-һабаға һыу тултыралар һәм Яңы йыл төнөндә уны урамға сығарып түгәләр. Ошо рәүешле улар бар гонаһтан ҡотолабыҙ, тип уйлайҙар.\n- Болгарҙар өсөн Яңы йылдың иң яҡшы моменттарын мүшмел ағасы ботаҡтары кәүҙәләндерә. Уларҙы Яңы йылға бүләк итәләр.\n- Чех һәм словак балаларына Яңы йыл бүләктәрен бейек шапка кейгән һәм көлөп-балҡып торған Микулаш тарата.\n- Ҡар бабайҙы XIX быуатта яһай башлайҙар. Уның алыштырғыһыҙ атрибуттары булып танау урынына ҡуйылған кишер, ҡулындағы һепертке һәм башына кейҙерелгән биҙрә тора.\n- Шундай ышаныу бар - 30-нан 31-нә ҡарай күргән төш алдағы йылды юрай.\n- Эквадорҙа Яңы йыл алдынан бөтә күңелһеҙлектәрҙе ҡағыҙға яҙып һалам ҡарасҡы менән бергә яндырыу киң таралған.\n- Көньяҡ ярымшарҙа Яңы йыл эҫе йәйгә тура килеү сәбәпле, ғәҙәттә, эвкалипт ағасын биҙәйҙәр.\n- Ҡарһылыуҙы уҙған быуаттың 50-се йылдарында яҙыусылар Лев Кассиль һәм Сергей Михалков уйлап таба.\n- Грецияла ғаилә башлығы Яңы йыл төнөндә тышҡа сығып, өй стенаһына анар (гранат) емешен бәрә. Орлоҡтары төрлө яҡҡа таралһа, киләһе йыл был ғаилә өсөн уңышлы буласаҡ, тип һанала.\n- Шыршыға эленгән быяла уйынсыҡтарҙы XIX быуат урталарында Скандинавияла эшләп сығара башлайҙар.\n- Мексикала йәшәүселәр бүләкте - ботинка, ә ирландтар һәм инглиздәр - ойоҡбаш эсендә таба.\n- Боронғо Египетта Яңы йыл Нил йылғаһы таша башлаған көндә билдәләнгән. Ул йәй башына тура килгән.\n- Кубала Яңы йыл Батшалар көнө тип йөрөтөлә.\n- Европала иң күп шыршылар Данияла һатыла.\n- Француздар бер-береһенә Яңы йылға, ғәҙәттә, сувенир һәм открытка бүләк итә.\n- Шотландияла Яңы йылдың тәүге көнөндә кейәүгә сығырға тәҡдим яһамайҙар һәм сүп-сар ташламайҙар.\n- СССР-ҙа Ҡыш бабайҙы өйгә 1970 йылдарҙан башлап саҡыра башлайҙар.\n- Беренсе Яңы йыл открыткаһы Лондонда, 1843 йылда баҫыла.\nЯңы йыл үҙенсәлектәрен Сәлимә АРЫЌЛАНОВА барланы.\nЯҙылған: 31.12.14 | Ҡаралған: 1418


2017 йылда Республикала 1 мең 202 күп фатирлы йорт ремонтланасаҡ\nӘлеге ваҡытта 384-ндә капиталь ремонт тамамланған, 600 өндә эштәр гарфикка ярашлы башҡарыла. Төбәк хөкүмәте билдәләүенсә, минималь иғәнә һәр квадрат метр өсөн 5,2 Һәм 5,8 һум тәшкил итә.\nӨфө ҡалаһының Интернациналь урамындағы 133-сө йорт 1941 йылда төҙөлә. Биш ҡатлы бинала 80 фатир бар. Гүзәл Әхмәҙиеваның ошоға тиклем түбәһенән һыу үтеп торған. Төбәк операторы капиталь ремонт үткәргәндән һуң уның тормошо ыңғай яҡҡа үҙгәргән.\nГүзәл Әхмәҙиева, Интернациональ урамында йәшәүсе: «Капиталь ремонтҡа тиклем ямғыр яуып үткән һайын түбәнән һыу аға ине. Түбәгә капиталь ремонт үткәрелгәндән һуң тормошом тик яҡшы яҡҡа үҙгрҙе. Мин үҙем йәшәгән фатирымды ремонтлай башланым. Халыҡ капиталь ремонтҡа аҡса күсерергә йәлләмәһен».\nӨфөнөң Интернациональ урамындағы был йорт түбәһенә капиталь ремонт ҡышҡы сатлама һыуыҡта бик тиҙ арала башҡарылған. Подрядсы ойошма үҙенә йөкмәтелгән бурысты ваҡытында үтәгән.


Ҡул эштәре – халҡымдың күңел биҙәге\n27 Ноябрь 2019, 19:21\nХалҡымдың тәрбиәүи һәм әхлаҡи әһәмиәткә эйә, быуындан быуынға күсеп барған йола-байрамдары, ғөрөф-ғәҙәттәре бар.\nХалҡымдың тәрбиәүи һәм әхлаҡи әһәмиәткә эйә, быуындан быуынға күсеп барған йола-байрамдары, ғөрөф-ғәҙәттәре бар. Тәрән эҙ булып халҡымдың үткән юлы, уның йәшәйеше тарихта урын алған. Ләкин уларҙың ҡайһы берҙәре заманалар үҙгәреү менән онотолоп бара. Әбделкәрим ауылының Тыуған яҡты өйрәнеү музейында “Ҡул эштәре – халҡымдың күңел биҙәге” тип аталған тарих сәғәте үтте.\nСараны алып барыусы – китапханасы Әлфиә Рафиҡова ата-бабаларыбыҙҙың боронғо көнкүреше, уларҙың тормош кәсебе тураһында һөйләп, онотолоп барған ҡул эштәренә туҡталып үтте. Был эш төрҙәре олатай-өләсәйҙәребеҙҙән ҡалған мираҫ: йөн иләү, тетеү, мамыҡ баҫыу, ҡорама тегеү. Ул ҡара көҙ етеп, ергә ҡар төшкәс башлана торған булған. Ғәҙҙәттә, кис ултырып, өмә менән башҡарылған. Хужа кеше алдан уҡ тәм-том әҙерләгән. Өмәгә күрше-күлән, дуҫ-иштәр саҡырылған.\nБергәләп йыйылғас, күмәк эш башлана: кемдер йөн яҙа, кемдер иләй, кемдер йомғаҡ сорнай, кемдер бәйләй. Эште бүлешеп эшләйҙәр. Ә инде күңел күтәренкелеге өсөн, былар барыһы ла уйын-көлкө, йыр-бейеү менән үрелеп бара.\n“Тарих тәгәрмәсе” түңәрәге ағзалары сараға килеүселәргә йөн иләп, мамыҡ баҫып, еп тартып күрһәтте. Наилә Ханнанова ҡорама ысулы менән эшләнгән юрған, ултырғыс япмаларын алып килгән, уларҙы эшләү тәртибе менән таныштырҙы һәм үткән быуаттың 50-60-сы йылдар тирәһендә ҡатын-ҡыҙҙар яратып кейгән резина итекте ауылыбыҙ музейына бүләк итте. Сара барышында мәҡәлдәр, табышмаҡтар әйтелде. Еңеүселәргә бүләктәр өләшенде. Бергәләшеп боронғо йырҙар башҡарылды. Фаиз Баҙыҡшин һәм Фәнүр Ғилманов сараға дәрт өҫтәп, халыҡ йырҙарын һуҙҙы. Байрамға килеүселәр үҙҙәренең эш тәжрибәләре менән уртаҡлашып, ата-бабаларыбыҙҙың һөнәрҙәрен иҫкә төшөрөү сараларын йышыраҡ үткәреүҙе һорап, ойоштороусыларға рәхмәт әйтте.\nХалҡыбыҙҙың гүзәл байрамдары һәм күркәм ғәҙҙәттәре бөгөн дә ауылыбыҙҙың даны булһын. Үткәндәрҙе киләсәккә бәйләп, халҡыбыҙҙың боронғо сәнғәттәрен онотмайыҡ.


Уйынлы-ысынлы төрттөрөү - Bash.News\nУйынлы-ысынлы төрттөрөү https://bash.news/news/87876_ujynlyysynly_trttr\n12 ғин 2019, 21:31\nБашҡортостан етәксеһе социаль селтәрҙәр аша Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафинға мөрәжәғәт итте. Быға урамда күпләп ҡар яуыуы һәм ел сығыуы сәбәпсе булған. Шулай уҡ Радий Хәбиров эш кабинеты тәҙрәһенән төшөргән фото һәм видеояҙма менән дә уртаҡлашҡан.\n– Башҡорт ҡышы һәм ҡарынан да матурыраҡ бер ни юҡ... Өлфәт Мансур улы ла шулай уйлайҙыр, тип яҙған республика етәксеһе. Баш ҡала хакимиәте башлығы яуапты оҙаҡ көттөрмәне. Ул шул уҡ соцаль селтәрҙәрҙә коммуналь хеҙмәттәрҙең көсөргәнешле эш режимы күсерелеүен билдәләне.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, бөгөн Өфөлә урыны менән көслө ҡар яуыуы, талғын ел иҫеүе күҙәтелә, алыҫ юл күренмәй. Айырым участкаларҙа боҙлауыҡ хасил булды. Баш ҡала урамдарына барлығы 304 берәмек коммуналь махсус техника һәм 200-ҙән ашыу юл хеҙмәткәре сыҡты. Ихаталарҙы ҡарҙан таҙартыуға 850 кеше йәлеп ителде.\nМарсель Байдәүләтов, Өфө ҡалаһы хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте етәксеһе: “Әлеге ваҡытта 304 берәмек техника эшләй. Улар араһында 212 юл хеҙмәткәрҙәре, ихаталарҙа 850 урам һепереүсе эшләй. Ял көнө булыуына ҡарамаҫтан, идара итеүсе компаниялар хеҙмәткәрҙәре эшкә ҡушылды”.\nЮлдарҙа авариялар һанының арта барыуын иҫәпкә алып инспекторҙар водителдәрҙе иғтибарлы булырға саҡыра. Улар тиҙлекте арттырмаҫҡа, башҡа машиналар менән хәүефһеҙ араны һаҡларға кәңәш итә. Бәләгә тарыған осраҡта ҡотҡарыусыларҙы 112 берҙәм телефон һанына шылтыратып саҡырырға була. Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының берҙәм ышаныс телефоны - 233- 99 -99.\nЛинар Зиннуров, ЮХХДИ идаралығының пропаганда бүлеге хеҙмәткәре: “Башҡортостандың ЮХХДИ идаралығы юл хәрәкәте ҡаиғҙәләрен үтәргә, дистанция тоторға, тиҙлекте арттырмаҫҡа саҡыра. Кәрәге булмаған саҡта руль артына ултырмау хәйерле”.


Өфөлә урындағы скульпторҙар эшләгән Рудольф Нуриев һәйкәлен опера театры янында ҡуялар // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n13:53, 18 февраля 2019 Мәҙәниәт\nКүренекле бейеүсе Рудольф Нуриевҡа һәйкәл Башҡорт опера һәм балет театры янындағы аллеяла ҡуйыла, тип хәбәр итте йәмәғәтселәр.\nФекер алышыуҙа монумент авторҙары, Өфөнөң Коммуналь хужалыҡ һәм төҙөкләндереү идаралығы белгестәре ҡатнашты. Өфө авторҙары – скульптор Владимир Лобанов һәм архитектор Леонид Дубинский эшләгән монументты бейеүсенең данлы юлы башланған бина эргәһендә ҡуйырға тигән ҡарар ҡабул ителде.\n«Скульптураның бейеклеге – 2,5 метр, гранит постаменттың иһә 1 метр. Һәйкәлдең эскизы 2016 йылдың декабрендә үк Мәҙәниәт министрлығының асыҡ конкурсыһы еңеүсеһе тип танылған. Монумент авторҙары һүҙҙәренсә, ойоштороу һәм финанс мәсьәләләрен хәл итергә, заказсыны һәм проектты тормошҡа ашырыу ваҡытын билдәләргә ҡалған», — тип яҙа «Аргументы и факты» баҫмаһы 14 февралдә театр янында уҙған эш кәңәшмәһендә ҡатнашыусыларға һылтанма менән.\nӨфө мэрияһының матбуғат хеҙмәтендә мәғлүмәтте рәсми раҫламанылар.\nРудольф Нуриев — совет, британ һәм француз балет артисы һәм балетмейстеры, Киров исемендәге Ленинград опера һәм балет театры солисы. 1961 йылда труппаның Париждағы гастролдәре тамамланғас, сәйәси һыйыныу урыны һорай. 1941 йылда Рудольф әсәһе менән Башҡорт АССР-ына эвакуациялана. Өфөлә балалар фольклор ансамблендә бейей, Мәҙәниәт һарайында ошонда һөргөндә булған Петербург балеринаһы Анна Удальцовала шөғөлләнә.\nӨфөлә Башҡорт хореография колледжы һәм 1993 йылдан Башҡорт опера һәм балет театры сәхнәһендә уҙғарылған Халыҡ-ара балет сәнғәте фестивале, шулай уҡ ҡала урамдарының береһе Рудольф Нуриевтың исемен йөрөтә. Башҡорт опера һәм балет театрында Рудольф Нуриев музейы булдырылған. Шулай уҡ бейеүсе хөрмәтенә ҡалала мемориаль таҡтаташ һәм барельеф ҡуйылған.


12 Апрель 2020, 22:59\n12 апрелдә Башҡортостанда коронавирустың йәнә 18 осрағы раҫланып, дөйөм күрһәткес 84-кә етте. Уларҙың 64-е – дауаханаларҙа. Республиканың һаулыҡ һаҡлау министрлығы мәғлүмәте буйынса раҫланған диагнозлы 13 кеше амбулатор дауаланыуҙа һәм белгестәр күҙәтеүе аҫтында.Рәсәй буйынса күрһәткестәргә килгәндә, уҙған тәүлек менән сағыштырғанда коронавирус инфекцияһы тағы 2186-гә артҡан. Бөгөнгә илдең 82 төбәгендә 15770 осраҡ.Донъя буйынса COVID-19-ҙың яңы илдәргә таралыу осрағы теркәлмәгән. Шулай ҙа күрһәткестәр һөйөндөрмәй. Сирлеләр тәүлек эсендә 84104-гә артып, 1 млн 780 мең 108 кеше булған.\n12 апрелдә Башҡортостанда коронавирустың йәнә 18 осрағы раҫланып, дөйөм күрһәткес 84-кә етте. Уларҙың 64-е – дауаханаларҙа. Республиканың һаулыҡ һаҡлау министрлығы мәғлүмәте буйынса раҫланған диагнозлы 13 кеше амбулатор дауаланыуҙа һәм белгестәр күҙәтеүе аҫтында.\nРәсәй буйынса күрһәткестәргә килгәндә, уҙған тәүлек менән сағыштырғанда коронавирус инфекцияһы тағы 2186-гә артҡан. Бөгөнгә илдең 82 төбәгендә 15770 осраҡ.\nДонъя буйынса COVID-19-ҙың яңы илдәргә таралыу осрағы теркәлмәгән. Шулай ҙа күрһәткестәр һөйөндөрмәй. Сирлеләр тәүлек эсендә 84104-гә артып, 1 млн 780 мең 108 кеше булған.


Ғүмер бер генә, ҡәҙерен бел генә » "Урал" гәзите\nКешегә ғүмер бер генә бирелә һәм һәр кеше уны үҙ булмышы, үҙ намыҫы, үҙ тәрбиәһе ҡушҡанса уҙа. Бәхетте лә кемдер эшләгән эшендә, кемдер ғаиләһендә: тормош иптәшендә, балаларында, ейән-ейәнсәрҙәрендә күрә.\nМаныштыла йәшәүсе атайым, Миһранов Нурулла Мѳхѳтдин улы, минеңсә, эшенән дә, хәҙер инде мәрхүмә булып ҡалған һѳйѳклѳ тормош иптәшенән дә, уның ѳсѳн ѳҙѳлѳп торған балаларынан да, һағынып, яратып ҡайтҡан ейән-ейәнсәрҙәренән дә уңды. Шулай булырға тейеш тә, сѳнки атайымдың тырышлығына, башлаған эшен аҙағына еткерә белеүенә, намыҫлы, туған йәнле булыуына һоҡланмаған кеше юҡтыр.\nТѳп һѳнәре - уҡытыусы эшенән тыш, атайым улдарын йорт, ир-ат эшенә ѳйрәтеүҙе лә үҙ бурысы итеп һананы. Үҙ ғүмерендә бик күп бура бураған кеше ул. Армиянан ғына ҡайтҡан егет яңғыҙы мунса бурап күтәрә. Ә бит ѳләсәйемдең 3 ҡыҙы араһында ул бер бѳртѳк малай булып үҫкән, 1 йәштә генә атайһыҙ ҡала. Ѳйләнгәс тә үҙ кѳсѳ менән ҙур итеп ѳй һалып, ғаиләһен ҡыуандыра. Ѳлкән улына ла икәүләп кенә ѳй бурайҙар. Ҡалған ѳс улына ла ѳй һалып бирҙе. Утынға тип алған ағастан да бынамын тигән бура бурарға оҫта атайым. Кем ярҙам итте, тип һораһаң: «Арҡан дуҫ»,- тип шаяртырға ярата. Ҡаһарманда беҙ ѳй һалған осорҙа, атайым ваҡыт табып, балтаһын тотоп, алыҫ араны яҡын итеп, килеп етә ине. Барыһы ѳсѳн дә атайыма ҙур рәхмәт әйткем килә.\nЗаман менән бергә атлаған атайым үҙенең уңғанлығы, тырышлығы, алдынғы ҡарашлы булыуы менән районыбыҙҙың абруйлы һәм хѳрмәтле кешеләренең береһенә әүерелде. «Белорет ҡалаһы һәм районының почетлы ветераны» исемен лайыҡлы йѳрѳтә. Уға ныҡлы һаулыҡ, бәхетле ҡартлыҡ, оҙон ғүмер теләйем. Уның кеүек атайҙар күберәк булһа ине.\nН. ВӘЛИУЛЛИНА фотоһы.


Йорттарым төплө нигеҙле\n- Ирмен тигән ир үҙ ғүмерендә йорт төҙөргә, улдар үҫтерергә һәм ағас ултыртырға тейеш тигән һүҙ йөрөй халыҡта. Әңгәмәбеҙҙе бөгөн ошо өс төшөнсә тирәләй алып барып ҡарайыҡ. Һүҙҙе йорттан башлап ебәрәйек.\n- Әлеге мәлгә мин йортто берҙе түгел, бер нисәне төҙөп ултырттым. Һуңғыларынан, ике улыма ике ҡатлы ике йорт төҙөнөм Өфө янындағы Нуғай ҡасабаһында. Был әллә ни ҡатмарлы эш тип һанамайым. Үҙ тормошоңдо ҡороу күпкә ҡатмарлы. Сөнки уға нигеҙ бишектән үк һалына башлай, йәғни уға тәүге нигеҙ таштарын ата-әсә, яҡындар һала. Был яҡтан мин үҙемде бәхетле тип һанайым, нигеҙем ышаныслы. Бәләкәйҙән тирә-яҡҡа шөһрәтле мулла тип даны таралған Шәйәхмәт олатайым ҡанаты аҫтында үҫтем. Ул фарсы, ғәрәп телдәрендә яҙылған боронғо китаптарҙан беҙгә бик тә әһәмиәтле әкиәттәр, хикәйәттәр тәржемә итеп уҡығаны серле төш кеүек һаман иҫтә.\nМиңә “атайлы йорт – арҡалы йорт” тигәнде татырға насип булманы. Әсәйем иһә, биш атаны, биш әсәне алмаштырырлыҡ кеше булды. Хоҙайҙан уға бирелгән һәләт, көс-ҡеүәткә иҫең-аҡылың китер. Бала, үҫмер сағын һуғыш өткән, “халыҡ дошманы” ҡыҙы булараҡ та байтаҡ йәбер күргән әсәйемдең тормошо артабан да ауырлыҡтар аша үтте. Әйтергә кәрәк, ул бер нисә ғаиләнең йөгөн йылдар дауамында тартып барҙы. Ағайым менән мине лә, ағаһының үкһеҙ етем ҡалған балаларын да тейешенсә тәрбиәләп аяҡҡа баҫтырыуға өлгәште. Көн оҙоно колхоз эшендә булһа, төн оҙоно шәл бәйләгән, йорт эштәре менән мәж килгән әсәйемдең ҡасан йоҡлап хәл йыйғанын күрмәнем мин бала, үҫмер сағымда.\nУның төн йоҡоһон ҡалдырып, күҙ нурын түгеп бәйләгән шәлдәре ярҙамында ауыл хужалығы институтының иҡтисад факультетын тамамланым. Ағайым да шул уҡ шәлдәр ярҙамында бер түгел, ике юғары белемгә эйә булды.\nӘлбиттә, шәл ярҙамына ғына ышанып йәшәмәнек. Беҙгә лә тормоштоң әсеһен-сөсөһөн күп татырға тура килде. Бәләкәйҙән ҡулдан көрәк, һәнәк, салғы, дилбегә төшмәне. Ҡулдарым трактор рычагтарын да күп тотто. Ә иң ыҙалатҡаны шәкәр сөгөлдөрө булды. Ауырлыҡтар булды, тик шул ауырлыҡтар аша үтеүемә үкенмәйем. Сөнки ул артабанғы ауырлыҡтар алдында ҡаушап ҡалмаҫҡа, уларҙы еңеп сығырға ярҙам итте.\nУландарым өлгө булырлыҡ\n- Шул уҡ ваҡытта лайыҡлы улдар үҫтерҙем, тип тә күкрәк ҡаға алаһығыҙ.\n- Хоҙай миңә бик һуңлап ғаилә ҡорорға насип итте. Беҙ өйләнешкәндә миңә – 36, Рәшиҙәгә – 30 йәш ине. Шуға ла бик тырышып ике йылда ике малайлы булдыҡ. Балалар менән беҙҙең арала йәш айырмаһы ҙур булыуы ҡыҙыҡ ҡына хәлдәргә лә юлыҡтыра ине. Бер саҡ балалар баҡсаһына барһам, яңы эшләй башлаған тәрбиәсе малайҙарыма: “Кейенегеҙ, олатайығыҙ һеҙҙе алырға килгән”, - тип ысҡындырмаһынмы.\nҠатыным менән икәүләп тормоштоң күп һынауҙарын үттек. Ул ҡаты сирләп йылдар дауамында дауаханаларҙа дауаланырға мәжбүр булды. Балалар менән әсәйем янына ауылға күсеп тә йәшәргә тура килде. Малайҙар бәләкәйҙән өләсәй тәрбиәһен алды. Әсәйем ейәндәрен бар эшкә лә өйрәтеп ҡалманы, доғалар ҙа уҡытты, намаҙға ла баҫтырҙы. Үгәй олатайҙары ла малайҙарҙы үҙ итте. Уларҙы атҡа ултыртып йөрөтөп бесән сабырға, күбәләргә, утын әҙерләргә өйрәтте. Бергәләшеп көтөү ҙә көттөләр, картуф утау, йәшелсә үҫтереү кеүек эштәр уларға йөкмәтелде. Ишембайға кире ҡайтып уҡырға төшкәс тә улар каникул һайын ауылға ашҡынды.\nФидарис улым БДУ-ның журналистика факультетын тамамланы. Флорид шул уҡ уҡыу йортоноң тарих факультетында, Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында белем алды. Ваҡытында Башҡорт йәштәре иттифағы рәйесе, шулай уҡ Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзаһы, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр палатаһы депутаты ла булды. Әлеге мәлдә ағалы-ҡустылы төҙөлөш буйынса фирма булдырып эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнәләр. Икеһе лә ғаиләле. Әлегә өс ейәнсәрем бар, дүртенсеһен көтәбеҙ.\n- Рухлы егеттәр! Улар кеүек туған теле, тыуған халҡы, республикаһының патриоттарын нисек үҫтерҙегеҙ?\n- Тормош иптәшем Рәшиҙә менән (быйыл апрелдә донъя ҡуйыуына ике йыл тула) баштан уҡ балаларҙы рухи яҡтан тәрбиәләүгә ҙур өҫтөнлөк бирҙек, телебеҙҙе, милләтебеҙҙе, илебеҙҙе үҙ итһендәр өсөн бар көсөбөҙҙө һалырға тырыштыҡ. Үҙ-ара башҡортса ғына һөйләшеү төп ҡағиҙә булды.\nАғастарым татлы емеш бирә\n- Ә ғүмер юлығыҙҙа ултыртҡан ағастарығыҙ нисегерәк үҫә?\n- Ағастарҙы күп ултырттым инде ул, уңға ла, һулға ла, тигәндәй. Тура мәғәнәлә әйткәндә, үҙ ҡулдарым менән ултыртып үҫтергән бик шәп сейә баҡсам бар. Уңышлы йылдарҙа 40-50 биҙрә сейә йыйып алған булды. Ғөмүмән, ағас ултыртыуҙы ла мин дөйөмләштереп әйткән шөғөлдөр, тип уйлайым. Һәр ултыртҡан ағасым бөгөн һәм киләсәгемдә емешен күреп ҡыуаныу өсөн һалынған хеҙмәтем билдәһелер, моғайын.\n- Ә ни өсөн әҙәбиәткә һуңлап аяҡ баҫтығыҙ?\n- Башта әйтеп киткәнемсә, бөтә нәмә һуңлап килде миңә. Йәш саҡтан уҡ яҙышһам да, әҙәбиәткә лә арыу уҡ һуңлап тотонорға тура килде. Бының үҙ сәбәптәре лә бар. Бер яҡтан, донъя йөгө ныҡ баҫып, форсат бирмәһә, икенсенән, күрәләтә аяҡ салып, әҙәбиәт донъяһына индермәҫкә маташыусылар ҙа булды. Илле йәште йомғаҡлағанда, йәғни тормоштоң аңын-тоңон төшөнөп, ныҡлы тәжрибә туплап, ҡәләмгә тотоноуҙың ыңғай яғы ла байтаҡ. Өлгөргән емеш татлыраҡ була тиеүем.\n- Ошо ҡыҫҡа ғына арауыҡта әҙәбиәттең барлыҡ жанрҙарында ла үҙ көсөгөҙҙө һынап ҡаранығыҙ тиергә була.\n- Әле булһа береһен дә ситләтмәйем. Тәү башлап юмор менән сатираны үҙ иттем. Күпләп юморескалар, юмористик хикәйәләр яҙҙым. Шаян шиғырҙарым да байтаҡ. Шунан инде балалар әҙәбиәтенә тотондом. Повесть, хикәйә, әкиәттәрем гәзит-журналдарҙа баҫылып торҙо. Журналист булараҡ публицистика өлкәһендә лә эшләнем. Яҙған әҫәрҙәрем матур ғына баһа ала барҙы. “Аманат”, “Шоңҡар” журналдары, “Йәшлек”, “Киске Өфө” гәзиттәре мине үҙҙәренең лауреаты тип атаны. Төрлө конкурс, фестивалдәрҙә лә лайыҡлы урындар әҙ алманым.\nАртабан драматургияға иғтибарымды ныҡлы йүнәлттем. “Бисәләр бунты” исемле тәүге пьесамды Салауат дәүләт башҡорт драма театры сәхнәләштерҙе һәм ул әлегә тиклем бик уңышлы сәхнәләштерелә. Әйтергә кәрәк, пьесамдың береһе лә театрҙар репертуарынан төшөп ҡалмаған. “Байрам ашы - ҡара ҡаршы” постановкаһын инде 14 йыл дауамында сәхнәләштерәләр.\nӘлеге мәлдә Салауат драмтеатры репертуарында 4 пьесам, Өфөнөң М.Ғафури исемендәге академия драма театрында һәм Йәштәр театрында берәр әҫәрем бар, Сибайҙар ике пьесамды сәхнәләштерҙе, халыҡ театрҙары араһында әҫәрҙәрем популярлыҡ яуланы.\nПермь, Силәбе, Ырымбур өлкәләрендәге, Татарстан, Ҡаҙағстан тамашасыһы мин ижад иткән пьесаларҙы бик йылы ҡабул итә, тигән сәләмдәр йыш килеп тора.\n- Һеҙҙең ҡәләм аҫтынан сыҡҡан “Булған хәлдәр” ҙә гәзит-журнал уҡыусылар араһында бик популяр тип иҫәпләнә. Ҡайҙан белеп бөтәһегеҙ һеҙ ул тиклем ғибрәтле хәл-ваҡиғаларҙы?\n- Тормошта ҡағыҙ битенә инеп ятыр хәл-ваҡиғалар быуа быуырлыҡ, аҙым һайын осрап тора. Бына шуларҙы дәфтәр битенә теҙеп, тәпәшерәк урындарын бейегерәк итеп күрһәтеп, тарыраҡ ерҙәрен киңәйтеберәк ебәрһәң, уҡымлы килеп сыға.\n- Һеҙҙең бит әле яратып башҡарған тағы ла бер шөғөлөгөҙ бар – ҡортсолоҡто әйтәм.\n- Умарталарҙың һаны биш тиҫтәгә еткән осорҙар булды. Ысын мәғәнәһендә мөғжизәләр иле ул – бал ҡорттары донъяһы. Улар янында үҙҙәренән кәм эшләргә тура килмәһә лә, был эштән мин ләззәт кенә кисерәм.\n- Егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ тигәндәй, Мөҙәрис Басир улы ниндәй генә эшкә тотонһа ла, ҡулынан килеүенә, башҡарып сыға алыуына һис шигем юҡ. Киләсәктә лә ижад шишмәләре ҡоромаһын, уҡыусыларығыҙҙы, тамашасыларығыҙҙы яңынан яңы әҫәр, пьесалар менән шатландырып тороғоҙ. Әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт.