Орлоҡ — Башҡорт Википедияһы\nОрлоҡ — башланғыс үҫемлек. Ул орлоҡ бәбәгенән үҫеп китә.\n1 Ике өлөшлө үҫемлектәр орлоғоноң төҙөлөшө\n2 Бер өлөшлө үҫемлектәр орлоғоноң төҙөлөшө\n3 Орлоҡтарҙың составы\n4 Орлоҡтарҙың шытыуы\n5 Орлоҡтарҙың һулауы\n6 Орлоҡтарҙың туҡланыуы һәм үҫеүе\n7 Орлоҡтарҙы сәсеү ваҡыты һәм уларҙы күмдереү тәрәнлеге\nИке өлөшлө үҫемлектәр орлоғоноң төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nФасоль орлоғоноң төҙөлөшө менән танышайыҡ. Фасолдең орлоҡтары эре. Орлоҡтоң бер яғы көмрө, икенсе яғы батынҡы була. Орлоҡ тыш яҡтан шыма ялтыр ҡабыҡ менән ҡапланған. Ул орлоҡто артыҡ ныҡ кибеүҙән һәм зарарланыуҙан һаҡлай. Ҡабыҡтың төрлө төҫтә булыуы мөмкин. Орлоҡтоң батынҡы яғында уны орлоҡ эргәлеге менән тоташтырыусы йәй— орлоҡ һабының эҙе күренә. Орлоҡ ҡабығы аҫтында бәбәк урынлашҡан. Ул ике орлоҡ өлөшөнән һәм улар араһында урынлашҡан тамырсанан, һабаҡсанан һәм бөрөсәнән тора. Уларҙы тик лупа аша ғына яҡшы күрергә мөмкин. Эре, ҡалын орлоҡ өлөштәрендә туҡлыҡлы матдәләр запасы була. Борсаҡ һәм башҡа ҡуҙаҡлы үҫемлектәр орлоғоноң төҙөлөшө лә шундай уҡ. Ләкин, мәҫәлән, тиле торманың һәм көтөүсе муҡсаһының туҡлыҡлы матдәләр запасы орлоҡ өлөштәрендә генә түгел, бәлки бәбәктең башҡа өлөштәрендә лә — тамырсала һәм орлоҡ өлөштәренән түбәнерәк, һабаҡта урынлашҡан, ә бөрөсәһе әле үҫешмәгән. Бәбәктәре ике орлоҡ өлөшөнән торған сәскәле үҫемлектәрҙе ике өлөшлөләр тип атайҙар, мәҫәлән, имән, алмағас, кишер, астра, ҡабаҡ, көнбағыш, лютик, мәк һ. б.. Ләкин ике өлөшлө бөтә үҫемлек орлоҡтарының төҙөлөшө фасоль йә көтөүсе муҡсаһыныҡы кеүек түгел. Лютиктың һәм миләүшәнең ҙур булмаған бәбәге эндосперм — туҡлыҡлы матдәләр запасы тупланған махсус күҙәнәктәр менән уратып алынған. Шуға күрә күҙәнәктәрҙән торған орлоҡ ҡабығы бәбәкте түгел, ә эндоспермды уратып алған.\nБер өлөшлө үҫемлектәр орлоғоноң төҙөлөшө[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠыяҡлы иген(бойҙай, арыш, кукуруз) орлоҡтарының. төҙөлөшө башҡаса. Бойҙайҙың ҡоро емешен — бөртөксәһен тикшереп ҡарайыҡ. Бойҙайҙың оҙонса бөртөксәһе тыш яҡтан алтын төҫөндәге һары тиресәле емеш тышсаһы менән ҡапланған. Ул тышса орлоҡ ҡабығына шул тиклем ныҡ йәбешеп үҫкән, уны орлоҡтан айырып алыу мөмкин түгел. Әгәр бойҙай бөртөксәһен буйға киҫеп ҡараһаҡ, бөртөксәлең күп өлөшөн он һымаҡ эндосперм тәшкил иткәнен күрербеҙ; уның күҙәнәктәре туҡлыҡлы матдәләрҙән тора. Бойҙайҙың бәбәге бик бәләкәй, уны лупа ярҙамында ғына күрергә мөмкин. Уның тамырсаһы, һабаҡсаһы һәм бөрөсәһе бар. Ләкин унда орлоҡ өлөшө берәү генә. Уның туҡлыҡлы матдәләр запасы булмай, ул эндоспермға ныҡ йәбешеп тора һәм йоҡа ғына пластинкаға оҡшаған . Орлоҡ шытҡан саҡта туҡлыҡлы матдәләр эндосперм күҙәнәктәренән орлоҡ өлөшө аша бәбәккә килә. Бәбәктәрендә бер генә орлоҡ өлөшө булған үҫемлектәрҙе бер өлөшлөләр тип атайҙар. Бер өлөшлө башҡа үҫемлектәрҙең, мәҫәлән һуғандың, ынйы сәскәнең, орлоҡтарында шулай уҡ эндосперм була, тик ул, бойҙай һәм башҡа ҡыяҡлыларҙағы кеүек, бәбәккә бер яҡлап ҡына йәбешмәгән, ә бәбәкте уратып алған . Шулай итеп, орлоҡтоң ҡабығы һәм бәбәге була. Ике өлөшлө үҫемлектәрҙең бәбәге ике орлоҡ өлөшөнән тора, ә туҡлыҡлы матдәләр запасы, ғәҙәттә, йә бәбәктең үҙендә, йә эндо- спермда туплана. Бер өлөшлөләрҙең бәбәге тик бер орлоҡ өлөшлө, ә туҡлыҡлы матдәләр запасы, ҡағиҙә булараҡ, эндоспермда була.\nОрлоҡтарҙың составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЭндосперм йәки бәбәк күҙәнәктәрендә ниндәй туҡлыҡлы матдәләр запасы тупланған? Бойҙай бөртөксәләрен тарттырып он алалар. Был —нигеҙҙә, ваҡланған эндосперм. Бер аҙ бойҙай онон алайыҡ та унан ҡамыр баҫып, марляға төргәс, стакандағы һыуҙа йыуайыҡ. Һыу буръяҡланыр, сөнки ҡамырҙан ниндәйҙер матдә йыуылып сыға. Тиҙҙән марляла һуҙылып, йәбешеп торған масса ҡалыр —был елемсә йәки үҫемлек аҡһымы. Буръяҡ һыулы стаканға 2—3 тамсы йод эретмәһе тамыҙайыҡ. Стакандағы һыу күк төҫкә инер. Йод менән тейгәндә крахмалдың күк төҫкә инеүе билдәле. Тимәк, һыуҙа крахмал бар. Буялған крахмал әкренләп стакан төбөнә ултырыр. Бойҙай ононда шулай уҡ бер аҙ май ҙа бар. Ләкин көнбағыш, мамыҡ һәм башҡа күп кенә үҫемлек орлоҡтарында май бигерәк тә күп. Аҡһым, крахмал, майҙар — бөтә үҫемлектәрҙең орлоғонда була торған органик матдәләр, ләкин төрлө үҫемлектәрҙең орлоғонда уларҙың миҡдары төрлөсә. Бойҙай бөртөксәләрендә крахмал күп, аҡһым байтаҡҡа кәм, ә май бөтөнләй аҙ. Фасоль орлоғонда аҡһым күп, ә крахмал аҙ. Көнбағыш орлоғонда май күп. Кеше үҫемлектәрҙе органик матдәләр алыу өсөн үҫтерә. Составында крахмал, аҡһым булған он һәм ярма алыу өсөн бойҙай ғына түгел, шулай уҡ арыш, арпа, кукуруз, һоло, тары, дөгө, ҡарабойҙай үҫтерәләр. Аҡһымға бай продукттар алыу өсөн борсаҡ, мал борсағы, соя, фасоль, яҫмыҡ борсаҡ сәсәләр. Үҫемлек майҙары алыу өсөн көнбағыш, мамыҡ, етен, ер сәтләүеге (арахис), соя һәм башҡа майлы культуралар үҫтерәләр. Орлоҡтарҙа органик матдәләрҙән тыш тағы нимәләр була? Был һорауға яуапты ябай тәжрибә яһап белергә мөмкин. Пробиркаға ҡоро бойҙай бөртөксәләрен йәки башҡа үҫемлек орлоҡтарын һалайыҡ та талғын ғына утта ҡыҙҙырайыҡ. Тиҙҙән пробирканың стеналарында һыу тамсылары барлыҡҡа килер. Сөнки орлоҡ составында булған һыу йылытҡанда парға әйләнә. Барлыҡҡа килгән пар пробирканың һыуыҡ стеналарына тейеп һыуына һәм быялала һыу тамсыларына әүерелә. Йылытыуҙы дауам итәйек. Орлоҡтар күмерләнә, һәм пробиркала төтөн барлыҡҡа килә. Был орлоҡтағы органик матдәләрҙең: крахмал, аҡһым һәм майҙарҙың яныуы. Органик матдәләр янып бөткәс, көл ҡала. Ул янмай торған минераль матдәләрҙән тора. Шулай итеп, орлоҡ составына органик матдәләр, минераль матдәләр һәм һыу инә. Төрлө үҫемлектәрҙең орлоҡтарында һыу, органик һәм минераль матдәләр миҡдары бер төрлө булмай.\nОрлоҡтар(100г) 1.һыу. 2.орг. матдә. 3. минер. матдә\nБойҙай 13,4 84,7 1,9\nКөнбағыш 6,7 89,8 3,5\nһыу бойҙай бөртөгөндә көнбағыш орлоғондағыға ҡарағанда ике тапҡыр күберәк була. Көнбағыш орлоғонда органик матдәләр бойҙай бөртөгөндәгегә ҡарағанда күберәк. Бөтә үҫемлектәрҙең орлоҡтарында ла органик матдәләр һыу һәм минераль матдәләргә ҡарағанда байтаҡҡа күберәк була.\nОрлоҡтарҙың шытыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБәбәге тере булған орлоҡтар ғына шыта һәм яны үҫемлеккә башланғыс бирә ала. Бәбәк ҡоротҡос бөжәктәр йәки үңәҙ бәшмәктәренең зарарлауынан, һаҡлаған саҡта ныҡ кибеүҙән йәки башҡа сәбәптәрҙән һәләк булыуы ихтимал. Ҡайһы саҡта бәбәк орлоҡтарҙың үтә оҙаҡ һаҡланыуынан да һәләк була. Бәбәктәре һәләк булған орлоҡ шытымһыҙға әйләнә, йәғни шытып сыға алмай. Орлоҡ шытып сығыуҙан элек бүртә. Орлоҡтоң эсенә ингән һыу уны бүрттерә. Шытымлы орлоҡтар ҙа, шытмай торғандары ла бүртә. Шытымһыҙ орлоҡтар бүртәләр ҙә серейҙәр, шыта торғандары — шыта. Мәҫәлән, фасоль орлоғо шытҡанда ҡабығы ярыла һәм бәбәк тамырсаһынан йәш тамыр үҫеп сыға. Ул бик тиҙ үҫә һәм тупраҡҡа нығына. Шунан һуң бәбәк һабаҡсаһы үҫә башлай, ул тупраҡ өҫтөнә орлоҡ өлөшө һәм бөрөсә ебәрә. Бөрөсәнән фасолдең япраҡтары менән ер өҫтө һабағы үҫеп китә. Борсаҡтың һәм ҡайһы бер башҡа үҫемлектәрҙең орлоҡ өлөшө тупраҡ аҫтында ҡала . Ер өҫтө үрендеһе бәбәк бөрөсәһенән үҫеп китә. Орлоҡтар ҡағыҙ пакеттарҙа, туҡыма тоҡтарҙа, иген келәттәрендә шытмайынса оҙаҡ һаҡлана ала. Ә ергә төшкән йәки еүеш сепрәкле, йә еүеш киптергес ҡағыҙлы тәрилкәгә һалынған орлоҡтар бик тиҙ бүртеп, шытып сығалар. Быға һеҙ орлоҡтарҙың шытыуын күҙәткәндә ышандығыҙ. Бәбәк үҫеп китһен өсөн ниндәй шарттар кәрәк һуң? Был һорауға яуап биреү өсөн тәжрибәләр ярҙам итер. Ике стаканға йәки ике бәләкәй быяла банкаға бер үк һанда шытымлы эре ҡыяр орлоғо, һоло, арыш йәки бойҙай бөртөктәрен һалығыҙ. Беренсе стакандағы орлоҡтарҙы ҡоро көйөнсә ҡалдырығыҙ, ә икенсеһенең төбөнә бер аҙ һыу ҡойоғоҙ. Ике стаканды ла быяла менән ябып, йылы урынға ҡуйығыҙ. 3—4 көндән һуң һыулы стакандағы орлоҡтар шытып сығыр, ә ҡоро стакандағы орлоҡтар үҙгәрешһеҙ ҡалыр. Орлоҡтарҙың шытып сығыуы өсөн һыу кәрәк, сөнки бәбәк туҡлыҡлы матдәләрҙе тикэрегән хәлдә генә үҙләштерә ала. Төрлө үҫемлек орлоҡтарының шытыуы өсөн һыу төрлө миҡдарҙа талап ителә. Мәҫәлән, борсаҡ орлоғо үҙ массаһынан бер ярым тапҡыр күберәк һыу һеңдерә. Шуға күрә борсаҡтың һәм ҡайһы бер башҡа йәшелсә үҫемлектәренең орлоҡтарын сәсер алдынан ебетәләр. Кукуруз орлоғона уның үҙ массаһының яртыһынан аҙыраҡ, ә тары кеүек ҡоролоҡҡа сыҙамлы ҡыяҡлы үҫемлектәргә сәселә торған орлоҡ массаһының сирек ауырлығы ҡәҙәр һыу кәрәк. Икенсе тәжрибәне үткәреү өсөн ике стаканға бер аҙ арыш йәки бойҙай орлоҡтарын һалайыҡ. Беренсе стаканға мөлдөрәмә тултырып һыу ҡояйыҡ. Икенсе стаканға һыуҙы орлоҡтар еүешләнерлек кенә һалайыҡ. Стакандарҙы быяла менән ҡаплап, йылы урынға ултыртайыҡ. 3—4 көндән һуң аҙ һыулы стакандағы орлоҡтар шытып сығыр. Тулы һыулы стакандағы орлоҡтар бүртер, әммә шытмай ғына серер. Сөнки һыу орлоҡтарға һулау өсөн кәрәк булған һауаны стакандан ҡыҫырыҡлап сығарған. һауа төрлө үҫемлектәрҙең орлоҡтарына төрлө миҡдарҙа кәрәк. Дөгө һәм ебәләй үләне орлоҡтары һыуҙа эрегән бик аҙ миҡдарҙағы һауа иҫәбенә хатта һыу аҫтында ла шыта. Күпселек сәскәле Үҫемлектәрҙең орлоҡтары һауаның күп булыуына мохтаж, улар һыу аҫтында шыта алмай.\nОрлоҡтарҙың һулауы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nОрлоҡҡа шытып сығыу өсөн һауа кәрәк. Шытыусы орлоҡтар кислородты йоталар һәм углекислый газ бүлеп сығаралар, йәғни һулайҙар. Был тәбиғи, сөнки үҫемлектәр — тере организмдар. Орлоҡтар көндөҙ ҙә, төнөн дә һулайҙар, һулаған ваҡытта йылылыҡ бүленеп сыға. Әгәр шыта башлаған орлоҡтар һалынған банканы бөтә яҡтан да мамыҡ йәки кейеҙ менән яҡшылап урап, уға термометр төшөрһәк, температураның күтәрелеүен еңел күрергә була. Орлоҡтар һулағанда бүленеп сыҡҡан йылылыҡ уларҙы йылыта. Шыта башлаған орлоҡтар һулағанда бигерәк тә күп йылылыҡ бүленеп сыға. Дымлы шытҡан орлоҡтар ҡоро шытмаған орлоҡтарға ҡарағанда көслөрәк һулайҙар. Ҡалын итеп өйөп һалынған дымлы орлоҡтар шыта һәм бик тиҙ ҡыҙа. Ундай орлоҡтарҙың бәбәктәре һәләк була. Орлоҡтар шытымһыҙға әйләнә. Бындай хәл булмаһын өсөн орлоҡтарҙы һаҡларға бары тик ҡоро килеш кенә урып-һуғып алалар һәм ҡоро, яҡшы елләтелә торған биналарҙа һаҡлайҙар. Орлоҡтарға һауа өҙлөкһөҙ килеп торорға тейеш. Был шыта башлаған орлоҡтарға ҡарағанда аҙыраҡ һулаған ҡоро орлоҡтар өсөн дә кәрәк. Хәҙерге заман иген һаҡлағыстарында (элеваторҙарҙа) орлоҡтарҙы һаҡлау өсөн бындай шарттар булдырыла.\nОрлоҡтарҙың туҡланыуы һәм үҫеүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nОрлоҡ шытҡанда эндоспермдағы крахмал махсус мәтдәләр тәьҫирендә һыуҙа ирей торған шәкәргә әүерелә, шәкәр иретмәһе бәбәккә килеп тора. Бәбәктең тамырса, һабаҡса, бөрөсә күҙәнәктәре туҡланып бүленә. үҫә һәм үҫендегә әүерелә. орлоҡ өлөштәре булмаған үҫенде үҫмәй. Сөнки орлоҡ өлөштәрендә туҡлыҡлы матдәләр була, уларҙан башҡа үҫенде үҫә алмай. Әгәр ҙә бер орлоҡ өлөшөн киҫеп алһаң, үҫенделә бөтә туҡлыҡлы матдәләр запасының яртыһы ғына ҡалыр һәм аҙыҡ етмәүҙән ул сибек, көсһөҙ булып үҫер• Әгәр бер өлөшлө йәки ике өлөшлө үҫемлек органдарының эндоспермын алып ташлаһаң, үҫенде шулай уҡ һәләк булыр. Сөнки ул эндосперм күҙәнәктәрендәге туҡлыҡлы матдәләрҙән мәхрүм ҡала. Бәбәк башланғыс үҫеш осоронда эндосперм күҙәнәктәрендә йәки бәбәктең үҙендә тупланған матдәләр запасы менән туҡлана. Орлоҡта туҡлыҡлы матдәләр запасы ни тиклем күп булһа, унан сығыусы үҫенде лә шул тиклем көслө була. Үҫенде туҡлыҡлы матдәләр запасын үҫкән ваҡытта тотона. Тупраҡтан ҡаҙып алынған 3—4 аҙналыҡ үҫенде бөртөгө бәләкәй генә буш тоҡсайға оҡшап тора, сөнки эндоспермдағы бөтә туҡлыҡлы матдәләр тотолоп бөткән була. Шуға күрә сәсеү өсөн эре орлоҡтарҙы алырға кәрәк. Бәбәк үҫә һәм күҙәнәктәренең бүленеүе һәм үҫеүе арҡаһында ул үҫендегә әүерелә. Орлоҡ шытҡанда, тәүҙә тамырсаһы сыға. Ул бәбәктең башҡа органдары үҫешен уҙып китә һәм тупраҡта бик тиҙ нығына. Үҫенденең тамырҙарына ҡарап, орлоҡтоң бер өлөшлө үҫемлекме әллә ике өлөшлө үҫемлекме икәнлеген белергә була. Бер өлөшлө үҫемлектәрҙең үҫендеһендә, ғәҙәттә, бер нисә тамыр, ә ике өлөшлө үҫемлектәрҙең үҫендеһендә бер генә тамыр була, үл һуңынан тармаҡланып үҫеп китә.\nОрлоҡтарҙы сәсеү ваҡыты һәм уларҙы күмдереү тәрәнлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nОрлоҡтарҙың шытып сығыуы өсөн кәрәкле шарттарҙы иҫәпкә алып, сәсеү ваҡытын билдәләйҙәр. Орлоөтарҙың шытып сығыуы өсөн һыу, һауа һәм йылы кәрәк. Быларҙың бөтәһен дә орлоҡтар үҙ ваҡытында сәскәндә генә ала. Иртә яҙ тупраҡта бик күп ямғыр һәм ҡар һыуы туплана, ләкин тупраҡ әле йылынып өлгөрмәй. Иртә яҙҙа тик һалҡынға сыҙамлы үҫемлектәрҙең (бойҙай, һоло, арпа, борсаҡ) орлоҡтарын ғына сәсәләр. Был үҫемлектәрҙең орлоҡтары түбән температурала һәм дым мул булғанда шытып сыға. Йылыны күп талап итеүсән үҫемлектәрҙең орлоғон тупраҡ "терлек кимәлдә йылынғас сәсергә тура килә. Шулай ҙа йылы яратыусан үҫемлектәрҙең (кукуруз, фасоль, ҡыяр, ҡабаҡ, ҡауын, томат) орлоҡтарын сәсеүҙе һуң¬латырға ярамай. Ҡояш көндән-көн нығыраҡ ҡыҙҙыра, һәм туп¬раҡ кипкәндән-кибә бара. Шуға күрә был үҫемлектәрҙең орлоҡтарын сәсеүҙе һуңлатыу уңышты кәметә. «Яҙғы бер көн — йыл аҫрай» тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр бит. Быны иҫәпкә алып, йылы яратыусан үҫемлектәрҙең орлоҡтарын мөмкин тиклем иртәрәк, тупраҡ 10—12° С-ҡа тиклем йылынғас та сәсергә кәрәк. һуң сәселгән орлоҡтар йылы, ләкин ҡоро тупраҡҡа эләгә, һәм улар оҙаҡ шытмай ятасаҡ, был иһә уңышты кәметәсәк. Орлоҡтарҙың үҙ ваҡытында сәселеп тә тупраҡҡа тәрән күмелмәй ҡалыуы мөмкин. Ул ваҡытта улар яҙғы ҡояштың эҫенурҙары аҫтында кибеп бөтәсәк. Әгәр ҙә тупраҡҡа артыҡ тәрән сәселһә, шытымдар насар буласаҡ.Бик тәрән күмдергәндә үҫенделәргә һауа етешмәй. йәш үҫенделәр өҫкә тишеп сыға алмай. Шуға орлоҡтарҙы тейешле тәрәнлектә генә сәсергә кәрәк.\n↑ Биология: Үҫемлектәр, бактериялар, бәшмәктәр, лишайниктар: Урта мәктәптең 6-7 класстары өсөн дәреслек. 23-сө баҫманан тәржемә. Башҡортса икенсе баҫмаһы. — Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 1995. — 256 б., ил. — ISBN 5-295-01185-2. Башҡортсаға тәржемә С. И. Йәнтүрин\n↑ name='белешмә китабы'\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Орлоҡ&oldid=930749 ҡабул ителгән


Гөрләтеп донъя көтөүсе Исламовтар ауылға йәм өҫтәй\n26 Декабрь 2017, 13:51\nБөгөн йәштәр ауылда ҡалһын, ғаилә ҡороп, балалар үҫтерһен өсөн хөкүмәт тарафынан төрлө ярҙам саралары ҡаралған. Шуға ла күптәр тыуған төйәктәренә ҡайтып төпләнә. Гөлназ һәм Эльвир Исламовтар ҙа нәҡ шундай ғаиләләрҙең береһе.\nИсламовтарҙың ғаилә ҡороуына ете йыл. Икеһе лә Иҫке Балтас ауылында 1986 йылда донъяға килә. Бергә Иҫке Балтас 2-се урта мәктәбен тамамлай. Гөлназ Бөрө дәүләт социаль-педагогия академияһына уҡырға инә. Уны тамамлағас, ситтән тороп Өфө финанс институтында белем ала. Ә Эльвир башта Өфө яғыулыҡ-энергетика колледжында технолог һөнәренә эйә була, ә һуңынан ошо уҡ йүнәлеш буйынса Ижау ҡалаһында институт тамамлай. Гөлназ бөгөн «Теремок» балалар баҡсаһында педагог-психолог булып эшләй, тормош иптәше Пермдә һайлаған һөнәре буйынса уңышлы хеҙмәт итә. Тырыш, уңған Исламовтар ике ҡатлы ҙур йорт төҙөп сыҡҡан. Яңы йылды ла яңы йортта ҡаршылаясаҡтар. Йәш ғаиләләргә бирелә торған дәүләт ярҙамын алыуҙарына ла сикһеҙ шат улар.\nГөлназ менән Эльвир ҡыҙҙары Әмирә, улдары Даянды ҙур хәстәрлек менән тәрбиәләй. Әлегә улар «Белоснежка» балалар баҡсаһына йөрөй. Биш йәшлек Әмирә бейергә, йырларға әүәҫ. Ул шулай уҡ «Йәшлек» физкультура-һауыҡтырыу комплексында эшләп килгән эстетик гимнастика түңәрәгендә шөғөлләнә. Үткән йылда Бөтә донъя татар конгресы тарафынан ойошторолған «Бәхетле бала саҡ» конкурсында Әмирә тағы ла ике әхирәте вокал буйынса сығыш яһап, I урын яулаған. Өс йәшлек Даян да апаһынан ҡалышмай. Ул да бейергә ярата. Балалар ата-әсәләренә булышып үҫә. Әмирә аш-һыу бүлмәһендә әсәһенә ярҙам итһә, Даян атаһына йорт тирәһендә эшләшә.\nГөлназ һәм Эльвир Исламовтар һоҡланғыс ғаилә. Улар һымаҡ гөрләтеп донъя көтөүсе йәш ғаиләләр ауылға йәм өҫтәп, биҙәп тора, киләсәккә өмөт уята.


Әсәләрсә наҙ менән » Башкортостан кызы\nКүренекле әҙибә, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты Һәҙиә Дәүләтшинаның яҡты исеме нисәмә быуын әҙәбиәт һөйөүселәренең күңел түрҙәренә уйылған. Ә инде яҙыусының шәхсән үҙен яҡындан күреп белгән, аралашып йәшәгән кешеләр бармаҡ менән генә һанарлыҡ бөгөнгө көндә.\nҒәжәйеп сибәр һәм күркәм холоҡло әҙибәбеҙҙе яҡшы белеү генә түгел, хатта бер нисә йыл әсәле-ҡыҙлы булып бер ҡыйыҡ аҫтында йәшәү бәхетенә ирешкән ханым менән танышыу бәхете тейҙе. Быға тиклем Рәйсә Зәйнулла ҡыҙы Сафина-Мөхәмәтова тураһында 1983 йылда филология фәндәре кандидаты Мәҙинә Хәмиҙуллина әҙерләп сығарған “Һәҙиә Дәүләтшина тураһында иҫтәлектәр” китабынан ғына уҡып белә инем. Унда Рәйсә апайҙың әҙибә тураһындағы йылы хәтирәләре “Әсәм дә ул, әхирәтем дә” тигән баш аҫтында бирелгәйне.\nЯҙыусының тыуыуына 105 йыл тулыуға арналған “Һәҙиә Дәүләтшина. Тормошо һәм ижады” исемле китап-альбомды төҙөү-туплау эшенә тотонғас, апайҙы күреп һөйләшеү теләге тағы ла көсәйҙе. Оҙаҡ ваҡыт эҙләнгәндән һуң ҡулыма Мөхәмәтовтар ғаиләһенең телефон номеры килеп эләкте.\nРәйсә Зәйнулла ҡыҙы зирәк аҡыллы, яҡты зиһенле, һөйкөмлө һәм итәғәтле ханым булып сыҡты. 81 йәшлек апайҙың хәтере яҡшы, йөрөш-торошо йәштәрсә теремек.\n– Һәҙиә Дәүләтшина – инәйем (әсәйем – Г.Ҡ.) яғынан яҡын ғына апайым, ә Ғөбәй Дәүләтшин еҙнәм ине. Улар беҙгә, беҙ уларға йыш ҡунаҡҡа йөрөшә инек. Һәҙиә апайҙарҙың миңә Өфөнән әтәс, тейен рәүешендәге еҫле һабындар алып ҡайтып бүләк иткәне иҫемдә ҡалған. Театр донъяһы менән тәүге тапҡыр танышыуым да уларҙың ғаиләһе менән бәйләнгән. Ғөбәй еҙнәм беҙҙе Башҡорт дәүләт академия драма театрына Сәғит Мифтаховтың “Һаҡмар” драмаһын ҡарарға алып барғайны.\n1937 йылдағы репрессия ваҡиғалары, күп тә үтмәй тоҡанып киткән Бөйөк Ватан һуғышы Дәүләтшиндар ғаиләһе менән бәйләнеште байтаҡҡа өҙөп торҙо. Ғөбәй еҙнәм фажиғәле яҙмышҡа дусар булды, Һәҙиә апайға ла төрмә ғазаптарын кисерергә тура килде.\nАтайым фронтҡа киткәс, инәйем (уның исеме Миңлебикә ине) етди сирләй башланы. Атайымдың фронттан имен-һау ҡайтыуына шатланып та өлгөрмәнек, уны ғына көткәнме ни – инәйем бер ай ғына йәшәп, яҡты донъянан китеп тә барҙы.\nБер ни ҡәҙәр ваҡыттан һуң Һәҙиә апай менән атайым бер ғаилә булып йәшәй башланы, Гөлйәүһәр инәй ҙә беҙгә күсенде.\n1945 йылдың октябрь аҙаҡтарында Силәбе өлкәһенең Сулея станцияһына күсеп килдек. Ике ҡатлы ағас өйҙөң икенсе ҡатынан фатир бирҙеләр. Яҡты, матур ине был өйөбөҙ. “Ағас йортта тын алыуҙары ла ниндәй рәхәт”, – тип ҡыуана Һәҙиә апай.\nТик урындағы мәктәп ете йыллыҡ ҡына булып сыҡты. Ә мин һигеҙенсе синыфты тамамлағанмын. Һәҙиә апай күрше-күләндән балаларын ҡайҙа уҡытыуҙары тураһында һорашып сыҡты: Бирҙәүештә, Һатҡыла һәм Златоуст ҡалаһында ятып уҡыйҙар икән улар. Был мәктәптәрҙең интернаттары юҡ, уҡыусылар туғандарында, таныш-тоноштарында фатирҙа торалар. Ә беҙҙең бындай мөмкинселегебеҙ юҡ.\nМин Сулея ете йыллыҡ мәктәбенә иҫәпкә алындым. Уҡымаһам да, бында үткәрелгән төрлө сараларҙа ҡатнашып йөрөйөм. 7 ноябрь көнө концертта йырларға әҙерләнәм. “Концерт булаһы көндө күкәй эсеп сыҡһаң, тауышың ҡеүәтлерәк тә, моңлораҡ та яңғырар”, – ти Һәҙиә апай.\nШул мәлдәрҙә мәктәптең өлкән пионервожатыйы кейәүгә сығып, Сулеянан киткәс, мәктәп директоры район мәғариф бүлеге менән һөйләшеп, мине уның урынына эшкә ҡабул итте.\nҺайлауҙа, халыҡ иҫәбен алыуҙа ҡатнаштым. Һайлау алдынан агитатор итеп тәғәйенләгәстәр, өйҙә шик-шөбһәләрем менән бүлешәм. Эште атҡарып сыға алмаҫмын кеүек. Һәҙиә апай: “Ҡурҡма! Конституциянан башлайбыҙ. Икәү бергә уҡыйыҡ, мин һиңә тормош менән бәйләп аңлата барырмын”, – тип ярҙамын тәҡдим итте. Шулай итеп, был яуаплы эште икәүләп атҡарып сыҡтыҡ. Ә иң ҡыҙығы шул: был осорҙа үҙем агитатор булып йөрөһәм дә, һайлау хоҡуғына эйә түгелмен, йәшем етмәгән.\nБергә үткәргән кистәр күңелле булып хәтергә уйылған. Тәмле итеп ашарға бешерәбеҙ ҙә бергәләп өҫтәл артына йыйылабыҙ. Табала бешкән ризыҡты Һәҙиә апай мотлаҡ тәрилкәләргә һалып ашауҙы талап итә – был йәһәттән ул бик тә бөхтә булды. Табаның уртаһына барып етә башлаһаҡ, барыбыҙ ҙа тартынып, тынып ҡалабыҙ. “Йә, Берлинды кем ала?” – тип шаярта ошо саҡта апай. Был һүҙҙәр беҙҙең ғаиләнең ҡанатлы фразаһына ла әйләнеп киткәйне.\nҺәҙиә апайҙың яңы әҫәрҙәренең иң беренсе тыңлаусылары ла, тәнҡитселәре лә атайым менән беҙ була инек.\nҺәҙиә апай үҙе бик ҡаты сирләп, йүткереп яфаланһа ла, тормошҡа өмөтөн юғалтманы. Йор телле булып ҡалды. Сулеяның һауаһы дымлы, эргә-тирәһе һаҙлыҡтарға бай. “Вәәәй, ошо Сулеяла үлеп ҡалһам, ҡәберемдә мәңге йүткереп ятырмын инде”, – тигән була торғайны шаярыу ҡатыш.\nҺәҙиә Дәүләтшина яҙ Өфөгә барғанында элекке танышын осрата. Жанна Әхмәт ҡыҙы Хәйруллина Күкшик урта мәктәбендә (Боксит руднигы тип тә йөрөтөлгән) директор булып эшләй икән. Ҡыҙҙы ошо мәктәпкә туғыҙынсы класҡа урынлаштырыу тураһында һөйләшеп килешәләр.\nРәйсә апайҙың был мәктәптә уҡығанда төшкән фотолары ла һаҡланған. Ҡалын оҙон толомло сибәр ҡыҙ Һәҙиә апаһының бүләген – яғаларына көҙгө япраҡтар сигелгән блузка кейгән. “Мине матур кейендерәләр ине”, – тип хәтерләй Рәйсә апай.\nҺәҙиә Лотфулла ҡыҙы Сулеяға күскәнсе, Өфөлә ауыл хужалығы тәжрибә станцияһында эшләгән саҡта Миңлекамал Хисаметдинова исемле аспирант ҡыҙ менән яҡшы таныш була. Уның һөйгән егете Ғата Мөхәмәтов менән дә фронттан хат алышып торалар. Яҙыусы яңы әҫәр яҙырға әҙерләнә, Ғатанан бик ентекләп фронтта булған хәл-ваҡиғалар тураһында белешә. Һуғыштан ҡайтҡас, егет 1946 йылда Мәскәү вузына уҡырға инә. Һәҙиә апай уларҙы Миңлекамал менән икеһен Сулеяға саҡыра. Өс көн буйы булалар унда йәштәр.\nҺәҙиә апай Ғата менән Миңлекамалды бик яратты, мөхәббәттәренә һоҡлана торғайны. Ә йәштәр өйләнешә алмаһа ла, бер-береһенә булған яҡты хистәрен ғүмер буйы тап төшөрмәй һаҡланылар.\nМәктәпте тамамлағас, К.А.Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт уҡытыусылар институтына уҡырға индем. Атайымдар мине фатирға Фатима Мостафиналарға урынлаштырҙы. Фатима апайҙың мединститутта уҡыған һеңлеһе Майгөл – бик аралашыусан, дәртле ҡыҙ. Бергә-бергә күңелле итеп йәшәй инек. Бер көн дәрестән ҡайтһам, өйҙә ҡунаҡтар йыйылған. Араларында Назар Нәжми ҙә бар. Раевкала бергә уҡыған класташым Әхтәм Суфиянов Әсғәт исемле райондашын алып килгән. Әсғәт Әлшәй районы Торонтайыш ауылынан, Өфө дәүләт нефть институты студенты икән. Һөйләшә торғас, уның Ғата ағай Мөхәмәтовтың Германияла хеҙмәт итеп ҡайтҡан бер туған ҡустыһы булыуы асыҡланды.\nЕгет мине бик оҡшатып ҡайтҡан икән, икенсе аҙнала тағы ла килеп етте. Йыш ҡына эргәмә килеп йөрөй башланы. Хистәребеҙҙең етди икәнлегенә инанғас, өйләнешергә ҡарар иттек. Әсғәт атайымдарға рөхсәттәрен һорап, хат яҙып ебәрҙе. Был көтөлмәгән хәбәрҙе алғас, атайым менән Һәҙиә апай араһында етди һөйләшеү була. “Ҡыҙ баланы нисек итеп күрмәгән-белмәгән кешегә тоттороп ебәрәһең”, – тип борсола улар. Үҙ-ара кәңәшләшкәндән һуң, Һәҙиә апай Өфөгә килеп буласаҡ кейәү менән танышырға ҡарар итә.\nАпайҙы ҡаршылағас, өсәүләшеп бер ашханаға индек. Мин ниндәйҙер йомош менән ситкәрәк китеп торған арала, Һәҙиә апай Әсғәт менән һөйләшеп, аңлашып та өлгөргән. Егетемдең етди, аҡыллы, ышаныслы кеше икәненә инанып, фатихаһын биреп ҡайтып китте ул.\nТуйыбыҙ алдынан Үрге Ҡыйғыға (ғаиләбеҙ Сулеянан ошонда күскәйне) ҡайтыуыма, Һәҙиә апай аҡ етен туҡыманан туй күлдәге тегеп, яға-еңдәренә, кеҫәләренә күк сәскәләр сигеп әҙерләп тә ҡуйған ине. 1950 йылдың 14 июлендә өйләнештек.\nӘсғәтемде Ишембайға эшкә ебәрҙеләр. Улыбыҙ Марат тыуғас, Һәҙиә апай менән атайым бәпес күрергә килделәр. Марат Һәҙиә апайҙы “нәнәй” тип йөрөттө. “Нәнәй, һин мине яратаһыңмы?”, – тип һорағайны бер саҡ бала. “Эйе, балаҡайым, мин һине бик яратам”, – тип яуап бирә апайым. “Ә яратҡас, ниңә мине үпмәйһең?” – тип ныҡыша улым. Һәҙиә апай үпкә туберкулезы менән ауырығас, баланы ҡурсалап, үбеүҙән тыйыла ине. (Был ваҡиғаны һөйләгәндә, Рәйсә апайҙың күҙҙәре йәшкәҙәп китә – Г.Ҡ.)\nӘсғәт менән 55 йыл татыу ғүмер кисерҙек, бик матур йәшәнек. Марат улыбыҙҙы, Светлана ҡыҙыбыҙҙы үҫтерҙек, олатай-өләсәй булып ҡыуандыҡ. Һуңғы йылдарҙа ғына һаулығы ҡаҡшай төштө ҡәҙерлемдең: дүрт инсульт үткәрҙе. Дауаханала ятҡан сағында: “Әсғәт, бөгөн беҙҙең өйләнешеүебеҙгә 55 йыл бит”, – тинем. “Уйлап ҡараһаң, үткән ғүмер әллә ни күп тә түгел кеүек ине, ә шулай ҙа 55 йыл байтаҡ икән”, – ти ул. “Һине һаман да һөйәм. 65 йыл йәшәгәндән һуң да, шул һүҙҙәрҙе әйтермен”, – тине Әсғәтем. Яҙмаған икән, яҡты донъянан китеп барҙы үҙе, – ти Рәйсә апай.\nНикахтарына Һәҙиә Дәүләтшина үҙе фатиха биргән Мөхәмәтовтар ғаиләһендә һәр саҡ мөхәббәт, ихтирам хөкөм һөрә. Эшендә талапсан етәксе булып танылған Әсғәт Шәрәфетдин улы өйөндә һиҙгер күңелле, иғтибарлы ғаилә башлығы була. “Беҙ уны сикһеҙ ярата инек. Абруйы ҙур булды атайыбыҙҙың”, – ти ҡыҙҙары Светлана апай.\nХушлашҡан саҡта Мөхәмәтовтар ғаиләһенә Ғәзим Шафиҡов менән Ренат Нуруллин тарафынан төшөрөлгән “Һәҙиә” фильмын бүләк иттем.\n– Рәхмәт. Балаларыма, ейәндәремә булыр. Үҙем мин был фильмды тулыһынса бер ҙә ҡарай алғаным юҡ әле, шул тиклем күңелем тула, күҙ йәштәре ҡамасаулай, – тине Рәйсә апай.\nҺәҙиә апайҙың әсәйҙәрсә йылы наҙ менән үҙенә төбәлгән моңло ҡара күҙҙәре, мөләйем йөҙө, күгәрсен гөрөлдәүен хәтерләткән яғымлы тауышы Рәйсә Зәйнулла ҡыҙының күңелендә мәңге тере килеш һаҡлана.


Борон Урал аръяғы башҡорттары араһында бик көслө бер батыр йәшәгән. Уның етәм тигән еренә еткерә алырҙай күк толпары булған. Был ҡаһармандың көсөнә тиңләшерлек батыр, зирәклегенә, аҡыллылығына йәнәш ҡуйырҙай кеше юҡ икән, ти. Илгә килгән яуҙарҙы аяуһыҙ ҡырған, үҙ халҡын, ер-һыуын дошманға бирмәгән. Тыуған иле өсөн йәнен ҡорбан итергә лә әҙер торған. Ул атҡан уҡ, һыҙғырып һауаны ярып барып, дошман күкрәгенә тишеп үтә торған булған. Балдаҡ аша атыу ярыштарында уның алдына бер кем дә сыға алмаған. Уҡ-һаҙағын алып, биленә баҡыр һөңгө тағып, эйәре ҡашына суҡмарын элеп һунарға сыҡҡан саҡтарында төлкө-бүреләрҙе уҡтан атып, айыу тап булһа, суҡмары менән бер һелтәүҙә башын онтап үлтергән. Шуның менән бергә, бәһлеүән генә түгел, шәп ҡурайсы ла, йырсы ла булған. Ирәндеккә менеп ҡурай уйнаһа, тауышы тау буйлапултырған ауылдарға гөрләп ишетелеп торған.\nБыл батыр әйләнеп, икәүҙән-икәү оҙаҡ ҡына ғүмер иткәс, ҡатыны ҡурғаштай ауыр кәүҙәле ул таба. Бала ай үҫәһен көн үҫә, йыл үҫәһен ай үҫә. Атаһынан да ғәййәрерәк булыр был, тип һоҡланыр булған халыҡ.\nЕгет ҡорона еткәндә ул, ысынлап та, атаһына ҡарағанда ла көслөрәк, мәргәнерәк була, атанан күргән уҡ юнған, тигәндәй, шәп ҡурайсы булараҡ та даны тарала.\nҺау сағымда башлы-күҙле итеп ҡалайым, тип, атаһы уға кәләш тә әйттерә, күк толпарҙан тыуған күк дүнәнде лә бирә. Яҙҙың матур бер көнөндә йәш батыр ҡайны йортона китә. Ыҙмаға етер алдынан толпарын туғайға ебәрә.\nТаң менән атын алырға тип барһа, ғәжәп моңло тауыш ишетеп, аптырап ҡала. Түҙмәйенсә, йүгерә-атлай тауыш килгән яҡҡа китә. Яҡынлашып, күренмәй генә күҙәтә башлай. Ни күрһен, бер төркөм ваҡ ҡына күк торналар аҡлан уртаһына түңәрәкләнеп теҙелгәндәр ҙә уйнайҙар икән. Урталарында яңғыҙ торна тора. Ул ҡанаттарын ҡағып, моңло тауыш сығарып ҡысҡырыу менән, ҡалғандары, уға ҡушылып ҡысҡырып, ҡанат ҡағып, түңәрәк буйлап әйләнәләр. Егет торналарҙың сыңғырап сыҡҡан моңло тауыштарын йотлоғоп тыңлай, күкрәгенә, йөрәгенә һеңгәнсә, отоп алғанса урынынан китмәй. Шунан, онотолоп ҡуймаһын, тип ҡабатлай-ҡабатлай, тиҙ генә күк толпары янына килеп, ат өҫтөндә уҡтай атылып, ҡайны йортона ҡайта. Аттан һикереп төшөү менән, ҡурайын алып, инде көй булып етешкән торналар сыңғырауын уйнап та ебәрә.\nХалыҡ йыйыла. Олоһо ла, йәше лә, бала-сағаһы ла ҡалмай. Аҡ һаҡаллы бер ҡарт: «Бындай ғәжәп моңло көйҙө ҡайҙан өйрәндең, әллә үҙең сығарҙыңмы?» — тип һораған. «Юҡ, олатай», — ти егет һәм ишеткән-күргәндәрен һөйләп бирә. Халыҡ үҙ-ара геүләшеп китә. Күңелдәренә шик-шөпһә төшөп, йортҡа-илгә бәлә-ҡаза килмәһә ярар ине, тиҙәр.\n— Был бит сыңғырау торналар тауышы. Улар уйнаған ерҙә яу булыр, халыҡ ҡырылыр, тигән атай-олатайҙар, — ти аҡ һаҡаллы ҡарт.\nБыл һүҙҙәрҙе ишеткәс, батыр ашығыс рәүештә атаһы янына ҡайтып китә. Атаһына ҡайны йортонда ишеткәндәрҙе түкмәй-сәсмәй һөйләп бирә.\n— Дөрөҫ, улым, сыңғырау торналар уйнаған ерҙә яу булыр, илгә бөлгөнлөк килер, тигән боронғолар. Ундай яуҙарҙы атайың да күп күрҙе, — ти ҡарт батыр. — Хәҙер мин ҡартайҙым, көсөм дә ҡайтты, ҡоралдарымды һиңә тапшырам. Батыр бул, тоҡомға тап төшөрмә, илгә килгән дошманды аяуһыҙ ҡыр, ерҙең бер аҙымын да дошманға бирмә, илеңә, халҡыңа тоғро бул, шунда ғына бәхет табырһың. Васыятым шул һиңә. Хәҙер үк иң ышаныслы ир-егеттәрҙән ғәскәр тупла...\nЙәш батыр, тирә-яҡҡа оран һалып, ғәскәр туплаған, яуға әҙерләнгән, ти. Ысынлап та, күп тә үтмәй, илгә яу килә. Батыр егет уҡсылары менән яуға ҡаршы сыҡҡан, дошмандарҙы күҙ күреме ерҙән уҡ менән атып, аяуһыҙ ҡырған. Хатта күл өҫтө ҡып-ҡыҙыл ҡан менән ҡапланған. Яуҙы тар-мар итеп баҫтырғас, бер нисә көн буйына байрам иткәндәр. Егетте ил батыры тип данлағандар. Шунан бирле сыңғырау торналарҙың моңо, ҡурайға һалынып, «Сыңрау торна» /«Сыңғырау торна»/ тип йөрөтөлә. Ә янында һуғыш булған күл Яугүл булып ҡалған. Ул Баймаҡ районында, хәҙерге Сибай ҡалаһынан 7—8 саҡрымдар самаһы көньяҡта ята\nБыл тарихты миңә 1926 йылда олатайҙар һөйләп ҡалдырҙы. Яугүл-Басай ауылы Ишбулды Нөғәмәнов, дең икенсе исеме Ҡылтабан. Ул исем Күсей ауылы Ғәлимйән Әхмәтов «Ете ҡыҙ» көйөнөң тарихында әйтелә.


Ғүмерҙәр өсөн көрәш - Курай\nБашҡортостан кешеләрен «үлем һатыусылар» тураһында хәбәр итергә саҡыралар. Беҙҙең республика наркотиктарға ҡаршы Бөтә Рәсәй акцияһына ҡушылды. 13 ноябрҙән министрлыҡ һәм ведомстволарҙа «ҡыҙыу линия»лар асыла.\nНаркотик һатыусылар һәм ҡулланыусылар, тыйылған матдәләр һаҡланған урындар тураһында белеүселәр, аноним рәүештә тәүлек әйләнәһенә шылтыратып хәбәр итә ала. Республика буйынса Эске эштәр министрлығында иһә даими ышаныс телефоны эшләй. 279-32-92 һандарына шылтыратырға мөмкин.\nАлдағы яҙма Һауа торошо\nБынан алдағы яҙма Тирә-яҡ таҙа булһын өсөн тырыштылар\nБерҙәм интернет платформа булдырыласаҡ


Һәр бер ҡая-ташты күрһәтеп, тарихын һөйләне\n28 Апрель , 16:43\nЙәйҙең бер матур көнөндә ғаиләбеҙ менән Ылаҡты тамағынан алып Ағиҙел буйлап кәмә менән ағып төшкәйнек. Ылаҡты кисеүенән аръяҡҡа ҡарай Түбәнге Әүжәнгә юл сыға. «Борон ошо юлдан өләсәйҙәр йәйәүләп Әүжәнгә кәртүк алырға йөрөгән», – ти атайым. Унан түбәндәрәк – туристар туҡталышы. Анау тауҙы Кирбес тип йөрөтәләр. Унда руда иретеү өсөн күмер яндырғандар... Бара биргәс, бер утрауҙы урап үттек.\n– Мамалы утрауҙары ошонан башлана инде. Борон Мораҙым ауылына тиклем ун ике утрау булған, хәҙер күбеһе юҡҡа сыҡҡан, – тип ҡуйҙы. – Был Иҙел туғайҙарын таныйһығыҙҙыр, беҙҙең бесән эшләгән ерҙәр. Ишбулды туғайы тип атала. Анау әрәмәлектән Ҡорлаҡты йылғаһы ағып сығып, Иҙелгә ҡоя. Һыуы шул тиклем һыуыҡ, теш сатнатырлыҡ. Артабан – Һалҡын шишмә. Уның үр яғындағы ялан ситендә элегерәк күле була торғайны. Шул күлдә торналар йыл һайын оя ҡороп, бала сығара ине. Бесән сапҡанда йәй буйы торна тауыштары тынмай торғайны.\nБорғоланып-борғоланып аҡҡан Ағиҙелгә, яр буйында ҡояшта ялтырап ҡалған ҡаяларға, мөһабәт ҡарағайҙарға, матур тәбиғәткә һоҡланып, хайран ҡалып барҙыҡ. Йылға буйлап талғын ғына кәмәлә ағып барабыҙ. Атайым һәр бер боролошто, ҡая-ташты күрһәтеп, ер-һыу атамаһы менән таныштырыуын дауам итә.\nЙәнә бер йылға килеп ҡушыла. Уныһы Кәрҙек йылғаһы икән.\n– Был яланда – боронғо урыҫ умарталығы. Уның ситендәгеһе – Рудник тауы, ҙур-ҙур карьерҙарҙан тора. Элек тотҡондар шунда руда сығарып, Әүжәнгә руда иретеү заводына ташыған...\nБыны, күреүегеҙсә, Ишембай ҡаяһы тип йөрөтәләр. Ҡайһылыр бер «аҡыллыһы» (моғайын, турист булғандыр) аҡ буяу менән ҙур итеп яҙып киткән. Халыҡ телендә шулай атала башлаған, тик уның ысын исеме – Кәмә тартҡан. Борон Бейеш ҡараҡ исемле бер батыр булған. Юл ыратыу өсөн ошо ҡаяның морононан кәмәһен йөкмәп аша төшкән.\nЯңылышмаҫ өсөн элегерәк ике ҡарағайға сабып, билдә лә һалғайным. Ана, ҡарағыҙ әле, һуҡмағы күренеп ята. Тимәк, унан әле лә йөрөйҙәр, күрәһең, туристармы, балыҡсылармы, аша төшәләрҙер инде. Урап сығып, ошо ҡаяны теге яғынан ҡараһаң, ҡая башында ҙур дүрткел таш ята, хас та тракторға оҡшаған. Шуға күрә уны Белорус ҡаяһы ла тиҙәр.\nБер аҙ ял итеп алғас, бына тағы ниҙәр һөйләне беҙгә атайым:\n– Әбйәлил, Баймаҡ яҡтарында урман-тауҙарҙы, мәмерйәләрҙе төйәк иткән Бейеш исемле батыр йәшәгән. Ҡыраҡа тауҙары буйлап һыбай йөрөгән. Башҡорт йыйындарында, һабантуйҙарҙа уға тиң батыр булмаған. Көслө, батыр булып тирә-яҡҡа даны таралған. Ҡыраҡа буйлап беҙҙең Бөрйән яҡтарына ла, урыҫ ерҙәренә лә барып сыҡҡан. Уның йөрөгән һуҡмағы бөгөн дә бар. Ағиҙел буйлап кәшмәктә лә оҫта йөҙгән. Байҙарҙың кәмәһен урлап, ҡараҡ исеме алған. Уны һәр саҡ байҙарҙың ярандары эҙәрлекләгән, тик тота алмаған.\nҠыраҡа буйлап һыбай барып, Урыҫ Ҡыраҡаһына еткәс, менеп барған атын ҡайтарып ебәргән дә, үҙе урыҫ байҙарының атын урлап, менеп китер булған. Бер саҡ шулай бер белешенә килеп ингәнендә тегенең һарыҡ салып йөрөгән сағына тура килгән. «Был һарыҡты бер ултырыуҙа ашап бөтәм», – тип хәбәр һалған. Белеше башта ышанмаһа ла, һуңынан бының ысын булыуына инанған. Әлбиттә, көс-ғәйрәте ташып торған, киң яурынлы, баһадир кәүҙәле кешегә бер ултырыуҙа бер һарыҡты ашап бөтөүе бер ни тормағандыр ул.\nӘ бына бикле торған таш һарайҙан атты нисек алып ҡасҡандыр – уныһы билдәһеҙ. Бер байҙың бик шәп ҡара айғыры булған. Ул уны ете йоҙаҡ аҫтына, таш һарайҙа бикләп тотҡан. Тик, ни ғәләмәт, иртән торһа, ат юҡ, ти. Йоҙаҡтар ҙа, һарай ҙа емерелмәгән, шул көйө, имеш. Айғырҙы менеп алғас, Бейеш ҡараҡ юлда тап булған юлсыларға: «Айғырын Урыҫ Ҡыраҡаһынан барып алһын. Йөҙйәшәр ҡарағас төбөндә бәйле булыр», – ти. Барып ҡараһалар, ысынлап та, ат шул урында торған.\nБейеште байҙар ҡараҡ тип атаған, ярлы ябай халыҡ уны батыр тип таныған. Сөнки ул байҙарҙың байлығын талап, йөрөгән ерендә ярлы-ябағаға таратҡан. Байҙар Бейеш ҡараҡты тотоу өсөн, төрлө яҡтан батырҙарҙы йыйып, уның артынан ҡыуа төшкән. Бейеш йәшенеп ятҡан мәмерйәһенән ҡасырға мәжбүр була. Сөнки байҙарҙың шымсылары аңдып йөрөп, белеп ҡала. Ҡая ташына ултырып, ҡурайында һыҙҙырып уйнап, моңло йырҙарын һуҙып ебәрер булған.\nУл эҙәрлекләүселәрҙән ҡасып, кәмәлә Ағиҙел буйлап ағып китә. Ҡыуғынсылар ҙа бының артынан төшә. йылғаның бер бөгөлөндә 40 – 50 метр самаһы ерҙе кәмәһен һөйрәп барып, тура сыға һәм ҡыуғынсыларҙы 7 – 8 саҡрымға артта ҡалдырып китә. Шуға ул үткән урынды халыҡ телендә Кәмә тартҡан тип атайҙар, ә Иҙел буйлап йәйелгән туғайҙарҙы Кәкре туғай тип йөрөтәләр.\nБеҙҙең райондың Байназар ауылына килеп тә еткән ул. Хатта Вәхит хәҙрәт уның менән көс һынашып ҡараған, тиҙәр. Мулла кеше ни тиклем белгән доғаларын уҡып көрәшмәһен, Бейеш ҡараҡты еңә алмаған.\nБайназар мәктәбенең IX синыф уҡыусыһы.


11 Май , 15:26\nВ "Теремке" прошел "Бессмертный полк"\n9 Май – ысын мәғәнәһендә бөтә халыҡ байрамы. Ул тарихыбыҙға ғорурлыҡ тойғоһо уята, бөтә милләт һәм дин вәкилдәрен берләштерә. Был көндә беҙ дошман рейхстагының ҡолауы өсөн бөтә көсөн һалғандарҙы иҫкә алабыҙ, уларға рәхмәт әйтәбеҙ.\nҺуңғы йылдарҙа 9 май Бөйөк Еңеү байрамына ҡарата үткәрелгән традицион сараларға “Үлемһеҙ полк” тип исемләнгән матур акция өҫтәлде. Бөтә ил менән дәррәү күтәреп алған был сарала теләгән һәр кем ҡатнаша ала. Уның өсөн Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан туғанығыҙҙың фотоһы ҡуйылған транспаранттың булыуы ғына шарт.\n“Тирмәкәй” балалар баксаһы тәрбиәләнеүселәрҽ лә был акцияға ихлас ҡушылды.Тәү сиратта, тәрбиәсе Н.А.Могучева балаларға байрамдың мөһимлеге менән таныштырҙы, яу яланында һәләк булған яугирҙарҙы иҫҡә алып, бер минутлыҡ тынлыҡ булдырылды. Яугир олатайҙарҙың исемен тарих ташына яҙып ҡалдырып, кескәйҙәрҙә патриотизм тойғоһон уятыу, тарихҡа дөрөҫ күҙлектән объектив ҡараш тәрбиәләү – беҙҙең төп масаттарыбыҙҙың береһе булды.\n“Тирмәкәй” балалар баҡсаһының


Бөгөн Өфөлә ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә юғалып ҡалмай, кеше ғүмерҙәрен һаҡлап ҡалыусылар тәбрикләнде - Bash.News\nБөгөн Өфөлә ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә юғалып ҡалмай, кеше ғүмерҙәрен һаҡлап ҡалыусылар тәбрикләнде\nБөгөн Өфөлә ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә юғалып ҡалмай, кеше ғүмерҙәрен һаҡлап ҡалыусылар тәбрикләнде https://bash.news/news/84940_bgn_fl_ttn_tysh_xldr_yualyp_almaj_keshe_merren_alap_alyusylar_tbriklnde/?lang=bash\nТантана Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов ҡатнашлығында үтте. Бишбүләк районы Баҙлыҡ ауылында йәшәүсе Аделина Әмирйәнова янғын сығыуҙан туғандарын һәм үҙҙәре йәшәгән йортто һаҡлап ҡалған. "Батырлыҡ йондоҙлоғо" унынсы Бөтә Рәсәй фестивале сиктәрендә бүләкләнеүселәр иҫәбендә хеҙмәттәштәребеҙ ҙә бар.\nБәләкәй осҡон оло бәләгә әүерелер ине. 10 йәшлек Аделина электр үткәргестең төтөн сығып яна башлауын күреп тиҙ генә телефондан 01 хеҙмәтенә шылтырата. Ул көндө ҡыҙ өйҙә һеңлеһе бер йәшлек Вера һәм тағы олораҡ ситтән килгән ҡыҙ менән генә ҡалған. Бәпесте кейендереп балаларҙы урамға алып сыға. Ҡотҡарыусылар шунда уҡ килеп етә. Бәхеткә күрә, ут таралып өлгөрмәй. Бәләбәйгә киткән ата-әсәһе осоп тигәндәй кире ҡайта.\nТатьяна Петрова, Аделинаның әсәһе: “Ҡәйнәм шылтыратты, һеҙҙә ниндәйҙер хәл бар, тип. Шунда уҡ ҡайтырға сыҡтыҡ. Ҡыҙыбыҙ, бөтәһен дә дөрөҫ эшләгән”.\nМихаил Петров: “Электр үткәргестәр иҫке ине, был хәлдән һуң алыштырҙым. Еренә еткереп эшләнмәгән, розеткаһын да алыштырһыҙыҡ”.\nАделина үҙенең был ҡылығы тураһында һөйләп бармай. Янғын хәүефһеҙлеге талаптарын теүәл үтәгәне өсөн ул Бишбүләк районы хакимиәтенең Рәхмәт хаты һәм Өфөлә Маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләнгән. Шунан ғына баланың батырлығы тураһында ауылдаштары белеп ҡалған. Әммә ул үҙен герой тип иҫәпләмәй..\nҮҙ көстәре менән ҡорған донъяны, ә иң мөһиме, туғандарының ғүмерен һаҡлап ҡалыуҙың әһәмиәтен, әлбиттә, ул үҫкәс аңлар, әлегә бәхетле ғаилә ҡыуаныс кисерә.\n5-се синыф уҡыусыһының ошондай сифаттары булмаһа, ғәҙәттән тыш хәлдәргә ата-әсәһе һәм уҡытыусылар алдан өйрәтмәһә..ваҡиға күңелһеҙ тамамланыр ине.\nДинар Әхмәтшин, Баҙлыҡ урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы: “Беҙҙең мәктәптә янғын хәүефһеҙлеге тураһында күпләп дәрестәр үткәрелә”.\nӘйткәндәй, Баҙлыҡ мәктәбендә ҡасандыр ике герой уҡып сыҡҡан. Ә кескәй Аделинаның батырлығы хәҙер бөтә республикаға билдәле. Ул Өфөлә "Батырлыҡ йондоҙлоғо" унынсы бөтә Рәсәй фестивале сиктәрендә Герой-балалар номинацияһында тәбрикләнде. Уның һымаҡ уҡ юғалып ҡалмай боҙло һыуға, йә һыу ингәндә һыуға батыусыны ҡотҡарған балалар Рөстәм Мәрҙәнов ҡулынан Маҡтау ҡағыҙҙары алды.\nМарат Латипов, ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһе: “ӨГерой балалар номинацияһында йыл һайын 5-6 бала бүләкләнә. Әммә эш һанда түгел, ә шундай аҙымға барыусыларҙың булыуында. Улар ысын мәғәнәһендә герой.Батырлыҡ күрһәтеп үҙен генә түгел, башҡа кешенең ғүмерен ҡотҡарыусылар һәр ваҡытта маҡтауға лайыҡ”.\nШулай уҡ, ғәҙәттән тыш хәл килеп тыуғанда батырлыҡ күрһәтеп ярҙамға ташланыусы ябай кешеләр бөгөн Өфөнән күкрәгенә миҙал тағып ҡайтты. Шулай уҡ был өлкәлә лайыҡлы хеҙмәт күрһәтеүселәр һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәренең эше дипломдар һәм иҫтәлекле сувенирҙар менән билдәләнде. Хеҙмәттәштәребеҙ Гүзәл Хәмитова "Барыҫ саҡырыуы" тапшырыуы өсөн, Руслан Батыргәрәев, Азат Саҙрыевтың видеояҙмалары иң яҡшы журналист эше номинацияһы һәм Алһыу Түзбәкова "Ҡотҡарыу эшендә теләктәшлек өсөн" номинацияһы еңеүселәре булараҡ билдәләнде.


Юмор » Страница 4 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Юмор » Страница 4\nӘҙәбиәт / Юмор // 23-04-2018, 07:00\n– Кейәүгә сығыу ҡурҡынысмы ул?\n– Тәүге тапҡыр ҡурҡыныс. Ә һуңынан көн һайын сығырға була.\n– Өйләнеүе ҡурҡынысмы?\n– Тәүҙә – юҡ. Һуңынан ныҡ ҡурҡыныс....\nӘҙәбиәт / Юмор // 22-04-2018, 07:30\nБер мәл Юнир бажам менән мунса төшәбеҙ. Алмаш-тилмәш ләүкәгә менеп, ныҡ ҡына сабынып алабыҙ ҙа тышҡа сығып ҡарға сумабыҙ. Бажа башына бәйләнгән башлыҡ кейгән, ҡулдарында – бейәләй, ул күпселек арҡаһын йә аяғын саба. Ә мин яланбаш көйө миндек менән башты һәм елкә тирәһен төйәм генә. Шулай итһәң, елкәнең ауыртыуы баҫылып ҡала....\nҮәт, ҡыҙыҡ! (13.04.2018)\nӘҙәбиәт / Юмор // 15-04-2018, 09:00\n– Әбей, был аҡсаға һин бер нәмә лә ала алмайһың. Сөнки был ялған аҡса.\n– Ә мин алырға ла йыйынмайым. Уны ваҡлап ҡына бирегеҙ.\nИке әхирәт һөйләшә.\n– Күҙ алдына килтерәһеңме?! Ирем кисә таңғы биштә ҡайтты. Мин йоҡлаған булып яттым. Ултырғыс алды ла, карауат янына килеп, миңә ҡарап ултыра. Түҙмәнем: «Нимә эшләп ултыраһың ул?» – тип һораным. Беләһеңме, нимә ти? «Ҡәҙерлем, беренсе рәттән урын алдым. Концерт башланғанын көтәм», – ти....\nӘҙәбиәт / Юмор // 14-04-2018, 07:00\n“Хисмәтулла, мунсаға бара тор. Былай ҙа һуңлап киттек, миңә әле йомош менән кеше килде. Бына, кейемеңде ал. Мин һуңыраҡ килермен”, – тип өндәште ҡатын. Әҙер кейемемде тоттом да һыҙғыра-һыҙғыра мунсаға киттем. Сисенгәс, төп яҡҡа инеп, тасҡа ҡайнар һыу ҡойоп, миндек бешереп алдым. Сыжлатып эҫе һалып ебәрҙем дә ләүкәлә тир сығарып ултырмаҡсы булдым. Шул саҡ өҫкә, мейестең йүшкеһе яғына ҡараһам, иҫем китте, түшәм таҡтаһы буйлап ут быҙлай, төтөн еҫе лә сыҡҡан кеүек....\nҮәт, ҡыҙыҡ! (6.04.2018)\nӘҙәбиәт / Юмор // 9-04-2018, 08:00\nВоенкомат ишеге алдында бер ҡыҙ илай.\nУны йәлләп һорайҙар икән:\n– Егетегеҙҙе әрмегә алып киттеләрме ни?\n– Эйе. Бишеһен дә…\nӘҙәбиәт / Юмор // 8-04-2018, 07:00\nАвтобуста бер ир урын өсөн талаша. Янында торған ҡатын:\n– Алйот икәнһең дә баһа, ҡатындар менән урын өсөн талашаһыңмы? – тигән.\n– Эйе, алйотмон. Зату, шуның өсөн мин хөкүмәттән аҡса алам! Ә һин аҡыллы булып ҡыланаһың, уның өсөн һиңә аҡса түләйҙәрме һуң?! – тип ауыҙын йомдорған теге ир.\nБаҡтиһәң, ул ысынлапта шизофрения менән ауырый икән.\nӘҙәбиәт / Юмор // 7-04-2018, 08:00\nҒаяз ике ай элек атай булды. Улын үҙенсә һөйөп туя алмай, уның менән ғорурлана. Тик Рания уға сабыйҙы әллә ни ышанып тоттороп бармай. Сөнки Ғаяз вайымһыҙҙың вайымһыҙы. Берәй эшкә тотонһа, икенсе нәмәгә әүрәп, донъяһын онота ла ҡуя. Ярай әле бәхетенә ҡар өҫтөндә ҡаҙан ҡайната торған сос кәләш тура килде.\nБер көн ҡатыны йорт мәшәҡәттәре менән булышҡансы, ир баланы саф һауала алып йөрөргә булды. Рания, иренең холҡон яҡшы белгәнгә күрә, йорт тирәһенән алыҫ китмәҫкә ҡушты.\nБер сәғәттән атай кеше ҡайтып инде, ләкин балаһыҙ. Рания, ниҙер һиҙенеп, бала ҡайҙа, тип ҡырағай тауыш менән ҡысҡырып ебәреүгә, Ғаяз уҡтай кире тышҡа атылды.\nБаҡтиһәң, Ғаяз урам буйында күптән күрмәгән дуҫын осратҡан. Был икәүҙең һөйләшеп һүҙҙәре бөтмәй. Ә балалар арбаһын тәмәке тартҡан дуҫынан алыҫҡараҡ ҡуйып торған булған. Хәбәр һатып тороп, бошмаҫ ир сабый тураһында бөтөнләй онота һәм ҡулын һелтәп ҡайтып китә.\nЯрай әле бала имен-һау ғына бер ни белмәй йоҡлап ятҡан. Юғиһә, был хәлдең нисек тамамланыры билдәһеҙ ине. Рания, әлбиттә, ирен утлы табала бейеткән, тиҙәр. Уның ҡарауы, Ғаяз хәҙер етдиерәк булып киткән, имеш....\n«Сыҡ кейәүгә, әсәй!»\nӘҙәбиәт / Юмор // 6-04-2018, 07:00\nБалалар баҡсаһына барғанда туй салоны янынан үтеп китәбеҙ. Магазин тәҙрәһе төбөндә торған манекендар өҫтөндәге күлдәктәрҙең ҡупшылығы! Был витриналарға ҡыҙыҡмайынса үткән ҡатын-ҡыҙ һирәк, мин дә шулар иҫәбендә. Әсәһенең йыш ҡына ошо гүзәллеккә һоҡланып ҡарауын бәләкәсем һиҙеп ҡалды, ахырыһы.\n– Әсәй, ҡара әле, ниндәй матур күлдәк! Әйҙә, һиңә лә шундайҙы һатып алайыҡ!\n– Улым, ул бит кәләштәр кейә торған! Бындай күлдәкте кейәүгә сыҡҡанда ғына кейәләр.\n– Һин дә сыҡ кейәүгә!\n– Мин бит кейәүҙә, улым.\nАптырауҙан баланың күҙҙәре ҙурайып китте.\n– Һин ниңә миңә әйтмәйенсә кейәүгә сыҡтың? Ә ҡасан сыҡтың?\n– Күптән инде, һин тыумаҫ элек. Атайың – минең кейәүем, улым.\nУлымдың турһайған ауыҙы йырылды:\n– Ә-ә, атайым булғас һәйбәт әтеү, мин икенсе берәй ағаймы икән тип уйлаһам!\nҠара тауыҡ мажаралары\nӘҙәбиәт / Юмор // 5-04-2018, 07:00\nҺәр кемгә лә тиерлек бала сағында иптәштәре тарафынан ниндәйҙер ҡушамат тағыла. Бәғзеләргә ул йоҡмай, ә икенселәренә, ни сәбәптәндер, ғүмерлеккә юлдаш булып ҡала.\nБеҙҙең ауылда ағалы-ҡустылы ике малай үҫте. Уларҙың береһе, әсәһенә оҡшап – аҡ, икенсеһе, атаһына оҡшап, ҡара тиреле булды. Тауыштары әҙерәк сәрелдәгерәк булғанғалыр, береһенә – Аҡ тауыҡ, икенсеһенә Ҡара тауыҡ тигән исем таҡтылар. Малайҙарҙың беренсеһе ҡушаматына әллә ни иғтибар итмәне, ә N, бигерәк ғәрсел булғаны өсөндөр, ғүмерлеккә Ҡара тауыҡ булып ҡалды. Түбәндә уның менән бәйле бер нисә тарих килтереп китәм.\nӘҙәбиәт / Юмор // 3-04-2018, 07:00\nҺунарсы Африкала һунарҙа күрһәткән батырлыҡтары менән маҡтана:\n– Һуҡмаҡтан китеп барам. Ҡараһам – арыҫлан! Бысағымды сығарҙым да «һә» тигәнсе тегенең ҡойроғон ҡырҡып алдым!\n– Ниңә башын түгел, ә ҡойроғон?\n– Эй-й. Миңә тиклем башын кемдер өҙгәйне…


Өләсәй ғәйеплеме? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Өләсәй ғәйеплеме?\nӨләсәй ғәйеплеме? 07.07.2017 // Иман\nГәзиттең 69-сы һанында Б. Йосопованың “Рәнйемәһен йән эйәһе” исемле хикәйәһенән өҙөктө уҡып сыҡҡас, битараф булып ҡала алманым. Йома һанының “Иман” битенә урынлаштырылғас, автор күтәргән мәсьәләнең туранан-тура динебеҙгә ҡағылышлы булыуы һәр кемгә асыҡ.\nӘҫәрҙә һүҙ һис кемгә лә зыяны теймәгән ҡошсоҡ балаларын һыуға ташлап үлтерергә ҡушҡан өләсәй хаҡында бара. Унан бер-бер артлы ғаиләгә килгән бәхетһеҙлектәрҙең фәҡәт ана шул гонаһ арҡаһында булыуын фаразлай автор. Фаразлау ғына ла түгел, быға ул ныҡлы инана. Әҫәр, ысынлап та, тетрәндергес, ышандырырлыҡ итеп яҙылған. Өләсәй кешенең ҡанһыҙлығының һис язаһыҙ ҡалырға тейеш түгеллеге, әммә, шул уҡ ваҡытта, уның арҡаһында бер генә лә ғәйебе булмаған ейән-ейәнсәрҙәренең үлеүе хаҡында үкенесле, хатта ҡайғылы уйға алып килә был мәҡәлә.\nПәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм Аллаһ Тәғәләнең зыянһыҙ йән эйәләрен үлтереүҙе тыйған. “Кем берәй мәхлүкте ҡотҡара, Аллаһ уның үҙен ҡотҡарыр” тигән мәғәнәле риүәйәт тә бар. Шулай уҡ бер ҡатындың бесәйҙе астан интектергәне өсөн тамуҡта янғаны хаҡындағы хәҙисте лә беләбеҙ. Әҫәрҙәге өләсәйҙең ҡошсоҡ балаларын үлтертеүе, моғайын, язаға лайыҡ тигән уй һәр кемдә тыуалыр. Тик ғаиләгә килгән барлыҡ бәлә-ҡазалар өсөн тик уны ғәйепләү дөрөҫмө?\nБындай хәлдәр тураһында һәр төрлө фараздарға түгел, ә тик динебеҙ ҡанундарына таянып һүҙ йөрөтөү кәрәк. Изге “Ҡөрьән Кәрим”дә “...Бер кем дә икенсенең гонаһын күтәрмәҫ, ауырлыҡ төшкән кеше уны күтәреүен һораһа ла, хатта яҡын туғаны булһа ла...” тиелгән. Ошо аяттан күренеүенсә, һәр кем үҙ гонаһы өсөн фәҡәт үҙе генә яуаплы. Автор нисек кенә фаразламаһын, өләсәйҙең гонаһы башҡа туғандарына, ейән-ейәнсәрҙәренә төшкән тип һанау Ислам дине ҡанунына бөтөнләйгә тап килмәй! Балаларҙың үлеүе, әсәһенең өйҙән китеүе һәм башҡа ваҡиғалар – тик Аллаһ Тәғәләнең тәҡдире. Раббыбыҙ барыбыҙға ла әллә ҡасан уҡ яҙмыш яҙып ҡуйған. Уны бер ниндәй ҙә ҡош балаһы ла, ниндәйҙер хәлдәр ҙә, ғөмүмән, һис ни үҙгәртә алмай.\nҮкенескә күрә, халҡыбыҙ һәр төрлө шик-шөбһәгә, ырымдарға ышаныусан. Быны Аллаһ илсеһе ҡәтғи тыйған. Әлеге өләсәй ҙә ниндәйҙер ырымға ышанып (өй янында оялаған ҡош бәхетһеҙлек килтерә тип), ошо насар эшен үҙе атҡарған – һис бер зыянһыҙ мәхлүктәрҙең ғүмерен ҡыйҙырып, тағы бер гонаһ ҡылған! Өләсәй кешегә ҡарата ниндәй генә асыулы хистәр уяныуына ҡарамаҫтан, балаларының бәлә-ҡазаһында уны ғәйепләргә ярамай. Мәҫәлән, һис бер гонаһы булмаған Пәйғәмбәребеҙҙең улдары ла сабый ғына көйө баҡыйлыҡҡа күскән. Бында ла кемделер ғәйепләргәме?.. Юҡ, әлбиттә. Был – Раббыбыҙҙың яҙған тәҡдире.\n“Хикәйәнән өҙөк” тип яҙылғас, был ваҡиға, әлбиттә, тормошта булмағандыр тигән өмөттәмен. Әммә, ысынбарлыҡта тап ошондай хәлдәр тирә-яҡта йыш осрап тора. Кемдеңдер ғаиләһендә ниҙер килеп тыуа икән, кеше араһында шунда уҡ: “Уның атаһы, әсәһе шундай булды бит заманында. Бына шуның рәнйеүе балаһына төшкән инде”, – тип иркенләп фаразлауҙар, кемдеңдер бәхетһеҙлегендә икенсе кешене ғәйепләүҙәр башлана. Шундай мәлдәрҙә яҡташтарға юғарыла килтергән Ҡөрьән аятын дәлил итеп килтереп: “Кеше гонаһы уның яҡынына, туғанына һис төшмәй. Үҙе өсөн кеше фәҡәт үҙе генә яуаплы!” – тип ҡысҡырғы килә.\nАллаһ илсеһе ҡәтғи тыйған юҡ-барға ышаныуҙарҙы ҡуйыу өсөн, ҡәҙерле туғандар, динебеҙҙе өйрәнәйек. Гәзитебеҙҙә аҙна һайын мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт тарафынан изге Ҡөрьәнгә, Пәйғәмбәребеҙ сөннәтенә таянып, бына шундай һорауҙарға йыш ҡына яуаптар бирелеүен файҙаланайыҡ. Иғтибар менән һәр һанды уҡып барған кеше мөфтөйҙөң “һәр төрлө шик-шөбһәле ырымдарға ышаныу динебеҙҙә тыйылған” тигән һүҙҙәрен иҫләйҙер.


Көҙгө һайлауға әҙерлек » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Көҙгө һайлауға әҙерлек\nКөҙгө һайлауға әҙерлек 05.06.2018 // Сәйәсәт / Анонстар\n“Берҙәм Рәсәй” Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутатлығына кандидаттар һайлау буйынса партия эсендә алдан тауыш биреү үткәрҙе. Республика буйынса төрлө район һәм ҡалаларҙа 662 һайлау участкаһы, шул иҫәптән баш ҡалала\n77 нөктә эшләне. 3 июндә улар иртәнге сәғәт\n8-ҙән киске 8-гә тиклем һайлауҙа ҡатнашҡан граждандарҙы ҡабул итте. Тауыш биреүҙә һайлаусыларға бер нисә фамилияны күрһәтеү мөмкинлеге булды.\nБыл процедура ғәҙәти һайлау менән оҡшаш. Тауыш биреүҙә округта теркәлгән, ниндәйҙер партияла тороу-тормауына ҡарамаҫтан, һайлау хоҡуғына эйә булған һәр граждан ҡатнашты. Алдан тауыш биреүҙең төп принциптары – асыҡлыҡты, конкурентлыҡты һәм легитимлыҡты тәьмин итеү. Әлбиттә, праймеризда өйҙә тауыш биреү мөмкин булманы, күсмә йәшниктәр ҙә ҡулланылманы. Шулай ҙа беренсе тапҡыр интернеттағы сайтта электрон тауыш биреүҙең уҙғарылыуы һайлауҙың ойошҡанлыҡ менән үтеүенә булышлыҡ итте.\n“Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһенән еткереүҙәренсә, иртәнге сәғәттәрҙә халыҡтың 2,17 проценты тауыш биреп өлгөргән. Һандар телендә был 60461 мең кеше тигән һүҙ. 2016 йылда үткән һайлау менән сағыштырғанда, күрһәткестәр саҡ ҡына юғарыраҡ, ул саҡта дөйөм һан 2,07 процент тәшкил иткән. Һайлау мәлендә тәртип боҙоуҙар күҙәтелмәгән.\nКиске сәғәт 6-ға алдан тауыш биреүселәр һаны 12,09 процент тәшкил итеп, республиканың 369 881 мең гражданы үҙ тауышын биреп өлгөргән ине.\nДөйөм алғанда, 584 кандидаттың исеме тәҡдим ителгәйне. Билдәле булыуынса, улар һайлау алдынан округта йәшәүселәр, йәмәғәт ойошмалары менән осрашыуҙар үткәрҙе.\nӘле алдан тауыш биреүҙе иҫәпләү уҙғарыла, рейтинг төҙөлә һәм иң күп тауыш йыйған дәғүәселәр кандидаттар исемлегенә индерелә. Алдан тауыш биреүҙең тулы һөҙөмтәләре бөгөн билдәле буласаҡ, тип хәбәр итәләр “Берҙәм Рәсәй”ҙең төбәк бүлексәһенән.\nДәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға һайлау 9 сентябрҙә була. Республикала йәшәүселәр 110 депутатты һайлаясаҡ. Уларҙың яртыһы – бер мандатлы округтар, ҡалған 55-е берҙәм һайлау округы буйынса.\nРеспублика Башлығы Рөстәм Хәмитов “Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһынан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутатлығына кандидаттар һайлау буйынса алдан тауыш биреүҙә ҡатнашты.\nТөбәк етәксеһе “Башҡортостан” дәүләт концерт залындағы территориаль иҫәп участкаһында тауыш бирҙе. Уның әйтеүенсә, праймериз – сентябрҙә үтәсәк һайлауҙа ҡатнашыусыларҙы баһалау ул.\n– Мин йәштәр өсөн тауыш бирҙем. Улар араһында студенттар ҙа, аспиранттар ҙа, “Йәш Гвардия” ағзалары ла бар ине. Күренеүенсә, беҙҙә сәйәсәт менән шөғөлләнергә, эшләргә, ғәҙеллек өсөн көрәшергә теләгән кешеләр байтаҡ. Йәш саҡта бик күп эштәр башҡарғы килә, – тине Рөстәм Зәки улы. – Егеттәрҙән һәм ҡыҙҙарҙан ваҡыт үтеү менән етди сәйәсмәндәр үҫер тигән ниәттәмен. Ә хәҙер иһә улар тәжрибә туплай.


Нурлан Ғәниев тормошонан ун ваҡиға\n6 Апрель 2020, 20:55\nШағир, Яҙыусылар Союзы рәйесе урынбаҫары, йәмәғәт эшмәкәре, ғалим, журналист Нурлан Ғәниев тормошонан ун ваҡиға\n1.Нурлан Ғәниевтың әсәһе йөклө саҡта Ҡаҙаҡстанда йәшәүсе туғандарына ҡунаҡҡа бара һәм уларҙың күршеләрендә йәшәүсе Нурлан исемле 5-6 йәшлек малайға “ғашиҡ була”. Малай уға шул тиклем оҡшай һәм: “Әгәр улым тыуһа, мин уға мотлаҡ Нурлан тип исем ҡушасаҡмын!” - тип үҙ-үҙенә һүҙ бирә. Башҡортостанға ҡайтып бер-ике аҙна үтеүгә әсәй була һәм уға Нурлан тип исем ҡушалар. Шулай итеп, ул ваҡытҡа Нурлан был исемде Башҡортостанда иң беренсе йөрөтеүсе кеше була.\n2. Нурлан Ғәниевтың әсәһенең исеме Тамара, ә фамилияһы, аңлауығыҙса, Ғәниева. Нурлан әсәһен арҙаҡлы шағирә Тамара апай Ғәниева менән таныштырып, дуҫлаштыра. Байтаҡ ваҡыт ике Тамара араһында хаттар яҙыша.\n3. Нурлан беренсе класка 5 йәшендә бара. Башланғыс мәктәп кенә булған ауылда уның менән бер класка барырлыҡ йәштәштәре булмай. Шуға уны ике йәшкә өлкән малайҙар һәм ҡыҙҙар менән бер класка ҡабул итәләр. Йәшкә иң бәләкәйе булһа ла, уҡыуҙа иң алдынғылар рәтендә йөрөй.\n4. Нурлан Ғәниев бала саҡта ветеринар булырга хыяллана. Шуға үҙен уҡыусы ваҡыттан уҡ мал табибы булырға әҙерләй, хатта мәктәптә сығарылыш имтиханын да химия фәненән тапшыра. Тик районда ветеринария курстарын тиҙҙән ябалар. Моғайын ул бик хисле ветеринар булыр ине.\n5. Иң яратҡан һаны — 5. Уның телефон һаннарында ла, шәхси документтарының бөтәһендә лә был һан бар! Хатта тыуган көнө лә 5 июль. “Берәй эш башларға булһам, унда бишле һаны бар икән, мин был эш һөҙөмтәһенең үзем өсөн дә, башкалар өсөн дә бик яҡшы булырын алдан уҡ беләм”, - ти ул.\n6. Уның өсөн аҙнаның иң уңышһыҙ көнө — кесе йома. Тормошондағы иң күңелһез ваҡиғалар һәм ауыр миҙгелдәр тап ошо көнгә тура килә икән. Шуға ул был көнгә бер ни планлаштырмай, алыҫ юлға сыҡмай.\n7. Нурлан Ғәниевтың шиғриәтендә иң йыш ҡабатланған һүҙ — “күңел”. Был һүҙ ҡулланылмаған бер генә шиғыры ла юҡ.\n8. Уның һүҙҙәренә яҙылған иң “оҙон ғүмерле” йыр — “Балан йыя әсәй”. Көйөн 2005 йылда Рәдиф Зарипов ижад итә һәм 15 йыл дауамында радио-телевидениенан яңғырап тора.\n9. Беренсе улы тыуыуы тураһында философия фәненән имтихан тапшырырға торғанда хәбәр итәләр (был ваҡытта ул БДУла ситтән тороп уҡыған була). Ул был хаҡта имтихан ҡабул итеүсе профессорга әйтә һәм уҡытыусы уға автомат менән “биш”ле ҡуйып сығара.\n10. Бәләкәй сағында әсәһе менән Өфөгә килгәс Үҙәк баҙарҙа халыҡ араһында әсәһенән ҡалып аҙаша. Бер мөйөштә илап торған 4-5 йәшлек малайҙы милиционер күреп ҡала һәм тиҙ арала баҙар радиоһы аша хәбәр итә. Бер нисә минуттан әсәһе килеп етә һәм шатлыгынан бөтә аҡсаһына Нурланға туңдырма һәм кәнфиттәр һатып ала.


Инвалид бала тәрбиәләү буйынса пособие һәр бала өсөн түләнәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nИнвалид бала тәрбиәләү буйынса пособие һәр бала өсөн түләнәсәк\n17:54, 1 августа 2012 Йәмғиәт\nБашҡортостан Хөкүмәте «Инвалид бала тәрбиәләү буйынса пособие билдәләү һәм түләү тәртибе тураһындағы Положениеға үҙгәрештәр индереү хаҡында» ҡарар ҡабул итте.\nРеспубликаның Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, документҡа ярашлы, ағымдағы йылдың 1 июленән инвалид бала тәрбиәләү буйынса пособие эшләмәгән кеше ҡулында тәрбиәләнгән һәр инвалид балаға билдәләнәсәк һәм түләнәсәк.\nБығаса әлеге пособие (2012 йылдың 1 ғинуарынан ул 532 һум 50 тиң тәшкил итә) тәрбиәләнгән инвалид балаларҙың һанына ҡарамай бер генә тапҡыр бирелә ине.\nПособие түләүгә бәйле барлыҡ һорауҙар менән йәшәү урыны буйынса халыҡты социаль яҡлау органдарына мөрәжәғәт итергә була.\nТеги: бр хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы,социаль ярҙам


«Өфө» клубы премьер-лигалағы тәүге еңеүен яуланы. Оло уңыш менән футболсыларҙы республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов тәбрикләне.\nИгорь Колыванов тәрбиәләнеүселәре Пермдең «Амкар» командаһын 1:0 иҫәбе менән отто. Уңышҡа икенсе тайм башында пенальтиҙан Жуниор Марсиньо өлгәште. Киләһе осрашыуҙы яҡташтарыбыҙ 13 августа үҙ майҙанында Мәскәүҙең «Динамо» командаһына ҡаршы үткәрә. Әйткәндәй, Өфөләге тәүге осрашыу көйәрмәндәрҙә ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Шуға ла кисә һәм бөгөн билет кассалары яңы кеше менән тулы булды. Урындарҙың самалы булыуын иҫәпкә алып, бер кешегә иң күбе өс билет ҡына һатып алыу мөмкинлеге бирелде. Иң ҡиммәт билеттың хаҡы бер мең һумдан артманы.


“Мин нисек Брест ҡәлғәһенән сыҡтым” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » “Мин нисек Брест ҡәлғәһенән сыҡтым”\n“Мин нисек Брест ҡәлғәһенән сыҡтым” 09.05.2017 // Шәхестәр\nРишат ИСМӘҒИЛЕВ, Нуриман районы, Байгилде ауылы. Брест ҡәлғәһендәгеләрҙең хәлен командованиеға еткереүсе, аҙаҡ инде элемтә булдырыусы берҙән-бер кеше була. Күрһәткән батырлыҡтары өсөн ул аҙаҡ II дәрәжә Ватан һуғышы орденына тәҡдим ителә.\n– 1940 йылдың октябрендә армияға алдылар. Башҡортостандан 75 кеше Белоруссияға киттек. Ҡышты Березы ҡаласығында сыҡҡас, Брест крепосына күсерҙеләр.\nБрест ҡапҡаһы өҫтөндәге, йәғни цитателдең икенсе ҡатында урынлашҡан казармаһында беҙҙең 96 кешенән торған элемтәселәр ротаһы торҙо. Шунда радио ҡуйырға, рацияларҙы йүнәтергә, кодлы шифрҙарҙы уҡырға өйрәттеләр. Элемтәселәр араһында ҡаҙаҡтар күп ине, улар урыҫса аңламағанлыҡтан, политкүнекмәләр үткәрә инем. Ул саҡта алты ай хеҙмәт иткән урта белемле кешеләргә кесе лейтенант званиеһы бирергә тигән фарман бар ине. Мин шуға имтихан тапшырҙым, тик “кубиктар”ҙы алып өлгөрмәнем. 18 июндә, һуғыш сығырға дүрт көн ҡалғас, хәрби училищеға имтихан бирҙем, унда ла китеп булманы.\n19–21 июндә өс көнлөк тактик күнекмәлә йөрөнөк. Шәмбе ҡайттыҡ. Хәрби уйындарға дивизия командиры генерал Лазаренко етәкселек итте. Һуғыш сығырҙан бер нисә көн алда ғына ул беҙҙең полк һалдаттары алдында сығыш яһағайны. “Һуғыш мотлаҡ буласаҡ, һеҙҙең менән бергә Буг йылғаһы буйында бергәләп алышырға тура киләсәк”, – тине ул. Хәҙер һөйләйҙәр, имеш, Сталин һуғыш сығырын белмәгән. Какуй белмәү, минуты, секунды менән билдәле ине, сөнки көн һайын немец самолеттары сикте боҙа, һәр көн диверсанттар тотола. Немецтарҙың күнекмәләре беҙгә күренеп тора, йылға аша тауыштары ишетелә.\n21 июндә тактик күнекмәнән ҡайттыҡ бит инде, крепость тышында бар техниканы, ҡоралды ҡалдырҙыҡ. Үҙебеҙ йәйәүләп ашарға киттек. Шуныһы хәтерҙә: ашарға ултырыр алдынан беҙҙең тирәлә хәйерсе, битендәге миңенә йөндәр үҫеп бөткән бер ҡарсыҡ аҙыҡ ҡалдығын йыйып йөрөй. Тамаҡ туйҙырып, ярты сәғәт тә үтмәне, тегене тотоп килтерҙеләр. Баҡһаң, ул 18-19 йәштәр тирәһендәге немец егете булып сыҡҡан.\nКисен ике сеанс кино ҡараныҡ. Командирҙар ни өсөндөр беҙҙең эргәлә юҡ, аптыраныҡ. Киноны ла клубта түгел, тышта күрһәттеләр. Мухавец йылғаһында йыуынып, һуң ғына йоҡларға яттыҡ. Һуң ятыу армияла хеҙмәт итеүҙең берҙән-бер көнө булды, уныһы ла аптыратты. Ғәжәп бит был хәл, “отбой” ҙа юҡ...\nИке-өс көн буйы тактик күнекмәлә йөрөгәндән һуң тамам арытҡан, баш терәлгәс тә йоҡоға талғанбыҙ. Оҙон коридорлы казармаға өс ҡатлы һикеләр теҙелгән. Радистар өсөнсөлә ята. Бер ваҡыт шундай көслө шартлау ишетелде, йоҡлаған ерҙә кәмәләгеләй һелкендем. Ҡаты тауышҡа, инстинкт буйынса, одеял эсенә сумдым. Тағы шартлау яңғыраны. Мин ҡайҙалыр ҡуҙғалған кеүек булдым. Аңыма килһәм, командирҙар ятҡан койкалар, ауған винтовка пирамидалары араһында үҙем ятҡан һикенең бер өлөшөн тотоп баҫып торам. Эйе, ниңәлер баҫып торам. Ҡараһам, стенаның ике тәҙрә араһы юҡ. Бер мөйөшө емерелеп, йоҡлаусәлар өҫтөнә килеп төшкән.\nКейем юҡ, эске ыштан, күлдәксән генәмен. “Тревога!!! Һуғыш!!!” – тип йүгерә башланым. Тирә-яҡта донъя емерелә, төтөн, туҙан... Бер кеше күренмәй. Аҙаҡ башҡа бүлмәләрҙән ыңғырашҡан тауыштар ишетелә, үлгәндәрҙең кәүҙәләре асыҡлана бара. Тик аяҡҡа баҫҡан кеше юҡ. Аптырағас, беренсе ҡатҡа төштөм. Элемтәселәрҙең телефондары, рациялары шунда урынлашҡайны. Бүлмә эсен танырлыҡ түгел, штабтың аҫты-өҫкә килгән, дежурҙа торған егеттәр үлгән. Кире өҫкә күтәрелергә булдым һәм бер офицерҙы тап иттем. Офицер икәнен оҙон сәсенән генә танып була. Уның да тәүге тере һалдат күреүе икән. Беҙ күтәрелгәндә күп егеттәр үлгән, ҡайһыһы яралы ҡулын өҫкә күтәреп йөрөй, ҡайһыһының аяғы өҙөлгән...\nТаш, кирбестәр араһында ҡалған пирамида эсенән бер винтовка соҡоп алдым. Киттем коридорҙар, ҡаттар буйлап. Тәүге ҡатта фин һуғышынан килгән сержант Овсиенконы осраттым, ул да бер йәшник патрон тотҡан да: “Кемгә патрон кәрәк?” – тип ҡысҡырып тора. Аҙаҡ тағы бер офицер осраны. Һуңынан белеүемсә, ул белорус яҙыусыһы Мохнаш булған икән. Шулай итеп, ике офицер, бер нисә һалдат йыйылдыҡ. Винтовкалар, патрондар табып, стена буйына баҫтыҡ. Стенаның ҡалынлығы ике метр, тоҫҡап атыр өсөн урындары ла бар.\nБыл иртәнге сәғәт 4-тә булды. Сәғәт 8-9 тирәһендә Брест ҡалаһы яғынан немец танкыһы күренде. Күпмелер һуғышҡас, ул да, эйәргән һалдаттары ла сигенде. Кем атҡанын да белгән кеше юҡ. Етмәһә, 10-дар тирәһендә күрше бинаның тәүге ҡатында янғын сыҡты, ләкин немецтар ҡыҙылармеецтарға беҙҙең яҡҡа килергә мөмкинлек бирмәй, йүгергәндәрен ата торалар. Крепость тирәләй 8-10 метрға ике ҡат йорт бейеклегендә ер өйөлгәйне – ЕГР валы – немецтар шуның өҫтөндә. Ҡыҫҡаһы, уратып алғандар. Цитателдән сығып булмай, егеттәрҙе ҡотҡарыр өсөн фашистар күренгән ҡәҙәре атырға тырышабыҙ. Шулай ҙа бер аҙ ярҙам иттек, ләкин ныҡ түгел, сөнки беҙҙең һәр ишеккә тоҫҡап пулемет ҡуйылған.\nНемецтар ҙа тик ятмай, килеп һөжүм итәләр. Крепость ҙур ғына бит инде. Бер аҙҙан тәүге ҡаттарҙың береһендә урынлашҡан 44-се полктың комсоргы Матавасян етәкселегендәге армеецтар контрһөжүмгә күсте. Дошман да күп ҡырылды, беҙ ҙә... Эстә лә сыҙап тороп булмай. Һалдаттарҙан тыш, офицерҙарҙың ҡатындары ла, балалары ла бар ине. Ашау, кейем тураһында уйлаған юҡ. Ватыҡ быяла, кирбес өҫтөнән ялан аяҡ йөрөйбөҙ. Медикамент ҡайҙа инде ул. Ара-тирә күренгеләгән простыняларҙы йыртып алып, яралыларҙы бәйләйбеҙ. Шуныһын оноторлоҡ түгел: бер һалдаттың башының яртыһы, яңағы юҡ, әммә тамағы ҡалған һәм унан тауыш килә. Эй, һөйләһәң...\nШулай итеп, тәүге көн үтте, икенсе... Ҡала, командование менән элемтә юҡ. Бер ни белмәйбеҙ... Командирҙар ҙа әллә ҡайҙа булып бөткән. Элемтә булмағас, төркөм ойоштороп, ҡалаға ебәрергә булдылар. Өсөнсө төндә өлкән лейтенантҡа, миңә, тағы бер ҡыҙылармеецҡа кейемдәр табып, ошо бурысты йөкмәттеләр. Исем менән һөйләшергә ярамай, тик 1-се, 2-се, 3-сө һандарға ғына бүлендек.\nБеренсе ҡаттың тәҙрәһенән төштөк. Мухавец йылғаһының күперенә килеп еткәс, фашистар һиҙеп ҡалды. Шыпылдап тимергә пуля яуа. Беҙ шыуышып 80 метрлап йылға буйынан киттек һәм һыуҙы өсөбөҙ өс ерҙән аша сыҡтыҡ. Артабан киткәс, ҡанға батып бөткән, бот ите уйылып аҫылынып торған ҡатын осраны. Офицер ҡатыны икән, ул да ҡасҡан. Һуңғараҡ тағы бер офицер ҡушылды. Тик оҙаҡ бара алманыҡ – засадаға эләктек. Иң тәүҙә ҡатын, аҙаҡ ҡушылған офицер һәм дуҫ һалдат үлде. Беҙ икәү ҡалдыҡ. Тик крепость биләмәһен тамам сыҡҡансы, ер өйөмө менән һыу ҡаршылыҡтарын да үтәһе бар ине. Командир ҡушыуы буйынса, ер аҫтынан сыға торған тоннель һымаҡ урындан иң тәүҙә мин сығып өлгөрҙөм, ә офицер... Киттем урман яғына. Унда 30-лап һалдатты, бер нисә офицерҙы осраттым. Былар крепосҡа инергә ынтыла икән. Мин унда ҡорал да, аҙыҡ та булмауы тураһында һөйләнем, үҙем фронт хәлдәрен һораштым. Дивизия командованиеһын эҙләп китергә ҡарар иттек.\nНемецтар яғынан самолеттар оса башлағас, бер урманға ышыҡланабыҙ. Шунда дивизия командиры Лазаренконы осраттым һәм крепость менән элемтә урынлаштырыу өсөн ебәрелгәнемде әйттем.\nГенерал беҙгә сигенергә һәм кейем, аҙыҡ-түлек, ҡорал келәттәрен юҡ итергә бойорҙо. Шулай итеп, мин башҡа частар менән бергә сигенергә мәжбүр булдым...\nҺуңынан Гомель яғына киттек. Алыштарҙың береһенән һуң мине окоптарҙағы яралыларҙы, тере ҡалған һалдаттарҙы барларға ебәрҙеләр. Һирәк кенә ағаслы урман ситенә сығыуым булды, бер самолеттың өҫкә килгәнен күрҙем. Шулай ҙа баштан: “Үлһәм, мине бында бер кем дә белмәйәсәк бит”, – тигән уй үткәнен хәтерләйем. Аңыма килгәндә, ҡаршыла санитар тора ине. “Мин бик ҡаты яралы түгелмен, зинһар, алығыҙ”, – тим, сөнки ҡаты яралыларҙы алып тормайҙар, ни тиһәң дә, сигенәбеҙ бит. Үләсәк кешене нисек йыйып бөтәһең инде. Шулай тип ятҡан булһам да, аяҡты ла, ҡулды ла ҡуҙғата алмайым. Бер аҙҙан тағы аңды юғалтҡанмын...\nҠуй, уны күпме һөйләһәң дә, һөйләп бөтөрлөк түгел инде. Яйлап тылға алып киттеләр...”\n(1998 йылдың июнендә яҙып алынды).\nР.S. Ришат Исмәғилев һуғыштан 1943 йылда яраланып ҡайта. Әллә нисәмә операция кисергән яугир тәнендә 15 тимер ярсыҡ йөрөтә. 1943 – 1945 йылдарҙа Нуриман районының Үкәрле, Нимесләр мәктәбе коллективына етәкселек итә, унан һуң 40 йыл Байгилде мәктәбендә директор булып эшләй. РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы, “Почет Билдәһе” ордены кавалеры. Ҡатыны Сәрүә менән алты бала тәрбиәләп үҫтергән. Бөтәһе лә фән кандидаттары һәм докторҙары.


Версия для печати >Изге Валентина көнөнә сценарий. Мөхәбәт яланында\nИзге Валентина көнөнә сценарий. Мөхәбәт яланында29-12-2010, 20:48 / Сценарий\n1.А.б:Бына шулай егеттәр һәм ҡыҙҙар: мөхәббәт нимә эшләтә!Дәртләндерә лә, ҡанатландыра ла, өйләндерә лә икән.\nАртабан алып барыусыларҙы йәш егет һәм ҡыҙ алыштыра. Залда заманса мөхәббәт йырының көйө ишетелә.\nЕгет: Изге Валентина көнөнөң нисек килеп сығыуын һөйләй.\nҠыҙ: Ҡар бөртөктәре, ер өҫтөнә төшөп өлгөрмәйенсә, ел иҫкән һайын, көлөшә, көлөшә, уйнай-һикерә осалар. Әйтерһең, вальс әйләнәләр. Был йыһан тик яҡшы, аҡ төҫтәрҙән тора тигән, уй-фекер менән күңелдәренә саҡ ҡына ла кер ҡунып өлгөрмәгән йәш бөртөктәр.\nЕгет: Йәшлектең матур хистәренә бирелеп, ер менән күк араһында бөтөрөләләр! Шаярып, үткәндәрҙең бүректәренә, йөҙҙәренә, керфектәренә ҡунып, сәйәхәт итәләр. Уларға ҡыҙыҡ, улар бит йәш. Йәшлектә генә була торған бунтарьлыҡ, ауырлыҡтарға ҡаршы торорлоҡ көслө йөрәк, яңылыҡҡа ынтылыу хас уларға. Көслө буран араһына кереп, юғалып йәштәр ғашиҡ була.\nСәхнәлә йыр: «Яратам, яратам».\nҠыҙ: Мөхәббәт тигән хисле донъя эсенә сумалар. Күпереп торған ҡара сәсле, ҡоңғорт күҙле егет, һары сәстәрен үреп һалған,шаян бер ҡыҙға күҙ ташлай. Ҡулға-ҡул тотоношоп, улар бәхет үрҙәренә атлайҙар, ҡарҙар һаман яуа...\nБөгөн мөхәббәт байрамы. Йәштәр уйнай, бейей, көлә, шатлана, ғашиҡ була. Мөхәббәт утында яна.\nСәхнәлә «Дуҫлыҡ» бейеүе.\nЕгет: Мөхәббәт өмөт нуры өләшеүсе иң саф, илаһи һәм сихри көс.Әгәр һөйгән кешең булһа, тормош йәмле, донъяларҙа йәшәү рәхәт. Үҙеңде бәхетле хис итәһең, күңелдә яҙ, һандуғастар һайрай. Шуға күрә һөйөшкән йәрҙәр бер-береһенең ҡәҙерен белеп йәшәһендәр ине. Ысын мөхәббәт утында яна алыу үҙе ҙур бәхет.\nЙыр «Сәрмән вальсы».\nҠыҙ: Мауығыу тик ваҡытлыса: эҙләй торғас осратаһың, ярашаһың тип уйлайһың...Юҡ, шул! Тышҡы матурлыҡҡа һоҡланып, бергә аралашыуы ҡыҙыҡ булғандан, күпмелер дуҫлашып йөрөргә мөмкиндер. Тик ҡайнар, саф ысын хистәрҙән йөрәк дөрләп янмағас, был мауығыу бик тиҙ онотола. Бар күңелең менән берәүҙе генә уйлап, уның тормошо менән ҡайнап йәшәһәң, мөхәббәт, моғайын, мәңгелек булаҙыр.\nСәхнәлә ҡурай моңдары яңғырай.\nЕгет: Минеңсә беренсе мөхәбәт бер ҡасанда онотолмай, ул мәңгелек, ғүмерлек. Һинең башта оҡшатып йөрөгән кешең булһа ла, йәрәгеңдең һөйөү ялҡыны ҡабыҙған кешеңде онотмайһың,һинең күҙ алдыңда тик ул. Уның сихри күҙҙәре һәм мөләйем йылмайыуы ғына.\nҠыҙҙар! Ысын күңелдән ер йөҙөндәге иң гүзәл байрам менән ҡотлайбыҙ. Яҙын сәскәләр ҡояш нурына төрөнгәндәй, аҡ бәхеттәргә төрөнөгөҙ. Уртаҡ ҡоштар моңона күмелгәндәй, наҙлы һүҙҙәргә күмелеп йәшәгеҙ. Тормошоғоҙҙа оло, саф мөхәббәтегеҙһе табығыҙ һәм уны һаҡлағыҙ! Ә байрам бүләге булып ҡыштың аҡ ҡарына ялҡынлы егеттәр мөхәббәтен төрөп ебәрәбеҙ. Һүндермәгеҙ уны.\nМөхәббәт темаһына өҙөк.Башҡаралар ҡыҙ һәм егет.\nҠыҙ: Егеттәр! Ысынлап та салбарығыҙҙы кейһәк тә, машинағыҙҙы йөрөтһәк тә, етәксе урындарығыҙға менеп ҡунһаҡ та, һеҙһеҙ йәшәй алмайбыҙ.Күңелһеҙ.Һеҙ булмаһағыҙ кем һуң беҙгә сәскәләр бирер, театрҙарға йөрөтөр, яғымлы һүҙҙәр менән наҙлар ҙа, кемгә һуң беҙ йән асыуҙарыбыҙҙы сығарырбыҙ, кемде алдарбыҙ?\nСәхнәлә ҡыҙҙар башҡарыуында шәреҡ бейеүе.\nҠыҙ: Нисек кенә булмаһын ҡыҙҙар көслө заттар яҡлауына мохтаж.Әйҙәгеҙ ошо изге көндән башлап, яҡты мәңге йәш һөйөү иленә китәйек тә, ҡулға-ҡул тотоношоп, мөхәббәт яланында йөрөйөк.\nЕгет: Бер-береһен яратҡандар яҙмыш һынауына бирешмәҫ. Ярата белеү үҙе генә лә ҙур ҡаҙаныш.\nҠыҙ: Шуға күрә ҡәҙерле ир-егеттәребеҙ йөрәгегеҙҙә Таһирҙыҡы кеүк ялҡынлы саф һөйөү усағы дөрләһен, ә беҙ һеҙҙе Зөһрәләй паҡ ысын мөхәббәт менән яратырбыҙ!\nСәхнәлә гармун моңона ҡушылып ҡурай уйнай.\nКисәне төрлө уйын-ярыштар менән тамамлайбыҙ.\nМатериал йыйҙы: Ф. Абдрафикова\nтөҙөнө: Ф. Абдрафикова


Хәбәрҙәр: Италия: дәүләт сығымдарын кәметеү арҡаһында, уникаль хәстәхана юҡҡа сығыуы ихтимал.\nИталия: дәүләт сығымдарын кәметеү арҡаһында, уникаль хәстәхана юҡҡа сығыуы ихтимал.\nИталияла дәүләт сығымдарын кәметеү уникаль хәстәхана эшенә хәүеф тыуҙыра: Сант-Анна институты ауыр тән йәрәхәттәре алған ауырыуҙарҙы команан сығарыу һәм реабилитация менән шөғөлләнә.\nВинченцо, 2014 мотоциклда һәләкәткә осрап, мәрткә киткән. Әсәһе, Мария, көн һайын уны тәрбиәләп, улының аңына килеүен күргән:\n-Улар көн һайын ҙур хәстәрлек күрһәтә. Һәр ым-ишара, ҡосаҡлау мөһим. Мин улым менән 7,5 йыл, ул күҙ алдында арыулана бара. Әле һөйләшә алмай, әммә аңлап, күҙәтеп тора, мине ҡосаҡлап сәсемдән һыйпай. Уның шәбәйеүен күреү мине ифрат ҡыуандыра.\nҺуңғы 20 йыл эсендә Сант-Анна аша меңдән ашыу кеше үткән.\nИнститут Калабрияла- Италияның иң ярлы регионында урынлашҡан. Дәүләт бюджетында регион дотацияларын кәметәләр, һөҙөмтәлә регион да сығымдарын кәметергә мәжбүр, ә һаулыҡ һаҡлау Калабрия бюджетының иң ауыр тартҡан өлөшө.\nҺуңғы 4 йыл эсендә Иститут етәкселеге хеҙмәткәрҙәренең 20 процентын – түбәнге медперсоналды ғына түгел, ғилми эш менән шөғөлләнгән врачтарҙы ла эштән ебәрергә мәжбүр булған, ә бит пациенттарҙы команан сығарыу һәм реабилитация өлкәһендәге уларҙың асыштары, табыштары бөтә донъяға билдәле.


Суд приставы, монтажсы, комбайнсы һәм башҡалар — республикала 60 мең һумлыҡ эш хаҡы түләнгән яңы вакансиялар // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nСуд приставы, монтажсы, комбайнсы һәм башҡалар — республикала 60 мең һумлыҡ эш хаҡы түләнгән яңы вакансиялар\n12:19, 23 октября 2017 Иҡтисад\nӨФӨ, 2017 йыл, 23 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.\nБашҡортостандың Хеҙмәт министрлығы төбәктәге яңы юғары килемле вакантлы урындар хаҡында хәбәр итә.\nВедомствола хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостандың Кушнаренко районында эшләү өсөн бүлек етәксеһе — өлкән суд приставы талап ителә. Юғары белем, өс йылдан кәм булмаған эш тәжрибәһе, эш урындарын йыш алмаштырмау, аралашыусанлыҡ мөһим.\nХеҙмәт хаҡы — 30 мең һум, социаль пакет.\nРадиоэлектрон аппаратура һәм 4-5 разрядлы приборҙар монтажсыһы Өфө приборҙар эшләү берекмәһендә 30-40 меңлек эш хаҡына иҫәп тота ала. Эш тәжрибәһе ике йылдан кәм булмаҫҡа тейеш.\n«Симонов А.А.» предприятиеһына Өфөлә эшләү өсөн өс йылдан кәм булмаған эш тәжрибәһенә эйә «Е» категориялы водитель талап ителә.\nХеҙмәт хаҡы — 50 мең һум.\nӨфө районындағы Цюрупа исемендәге совхозда миҙгелле эшкә комбайнсы кәрәк. Эш тәжрибәһенең бер йылдан кәм булмауы шарт, хеҙмәт хаҡы — 20-60 мең.\nӨфөләге «Стройэксперт» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте бер йылдан күберәк эш тәжрибәһенә эйә төҙөлөш һәм монтаж эштәре мастерын ҡабул итә.\nХеҙмәт хаҡы— 40 мең һум.\nОшо һәм башҡа вакансиялар менән Башҡортостан Хеҙмәт министрлығының халыҡ мәшғүллеге мәғлүмәт порталында ентеклерәк танышырға мөмкин.\nТеги: вакансиялар, эш хаҡы


Республикала эттән тешләнеп бала һәләк булыуҙың тағы ла бер осрағы теркәлде\nКисә Бәләбәй ҡалаһында биш йәшлек малай эттән таланған. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, уға ихатала сылбырға бәйләнгән йорт хайуаны ташланған. Сабый төрлө тән йәрәхәттәренән һәләк булған.\nБәхетһеҙ осраҡ Бәләбәй ҡалаһында бишенсе майҙа киске сәғәт һигеҙ тирәһендә теркәлә. Шәхси йортта йәшәүсе Гөлшат һәм Рәмил Ғималетдиновтар ғаиләһендәге иң кесе бала киске аштан һуң урамға сыға. Күп тә үтмәй эткә ашарға бирергә сыҡҡан әсә малайҙың таланған кәүҙәһенә юлыға. Биш йәшлек Динарға бәйҙә торған үҙҙәренең эте ташланған. Ашығас ярҙам хеҙмәте тиҙ килеп етеүгә ҡарамаҫтан, сабыйҙың ғүмерен ҡотҡарып ҡала алмайҙар.\nҒималетдиновтар ғаиләһе Вулкан ҡушаматлы этте дүрт йыл тирәһе аҫраған. Ул гел бәйҙә торған. Быйыл уға ҡотороу сиренән прививка яһатмағандар. Быға тиклем ул хужаһының ҡулын тешләгән булған.\nДинарҙы бөгөн ерләгәндәр. Осраҡ буйынса тәфтиш комитеты тикшереү алып бара. Суд медицина экспертизаһы һөҙөмтәһе әлегә билдәле түгел.\nСветлана Абрамова, Рәсәй тәфтиш комитетының башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһе өлкән ярҙамсыһы: «Осраҡ буйынса тикшереү башланды. Һәләк булған баланың ата-әсәһенән һорау алынасаҡ. Һөҙөмтәләр буйынса процессуаль ҡарар ҡабул ителәсәк».\nИлдус Әхмәтов, Бәләбәй район-ара тәфтиш бүлегенең өлкән тәфтишсеһе: «Атаһы аңлатма биргән ваҡытта былтыр үҙе лә ошо уҡ эттән тешләнеүе тураһында белдерҙе. Әммә уның әйтеүенсә, йорт хайуаны бер ваҡытта ла уҫаллыҡ күрһәтеп балаларға ташланғаны булмаған».


Башҡортостанда социаль йүнәлешле яңы закон проекты ҡабул ителәсәк - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостанда социаль йүнәлешле яңы закон проекты ҡабул ителәсәк. Республикала хәҙер яңғыҙ һәм ҡарауһыҙ ҡалған өлкән йәштәгеләрҙе һәм инвалидтарҙы тәрбиәгә алған ғаиләләргә ай һайын пособие түләнәсәк. Хәбәрсебеҙ Ғәлимйән Ибәтуллин беҙҙең студия менән тьура бәйләнешкә сыға. Ғәлимйән һаумы, Был пособиеның күләме күпме, президиумда тағыла ниндәй закон һәм закон проекттары ҡаралды.\n22 ноября Республиканың яңы перинаталь үҙәгендә тәүге сабый донъяға килде


Башлыҡтан бүләктәр килде\n8 Ноябрь 2018, 19:55\nБынан бер нисә аҙна элек Башҡортостан Башлығы вазифаһын башҡарыусы Радий Хәбиров Әбйәлил районының Йәнекәй ауылында биш йәшлек Рамаҙан исемле малай менән танышып ҡайтҡайны. Башлыҡ менән малайҙың фотоһүрәте донъя күрмәгән матбуғат сараһы ҡалмағандыр. Малай шул арала Башлыҡтан “Киндер-сюрприз” һорарға ла өлгөргән.\nМалайҙың әрһеҙлеге аптыратһа, Башлыҡтың ябайлығы тамам таң ҡалдыра. Күптәр танышлыҡ ошо кимәлдә тамамланыр тип көткәндер. Һис тә улай түгел. Күптән түгел Рамаҙан йәшәгән өйҙөң ишеген тағы ла шаҡынылар. Был юлы юлаусылар Рамаҙан менән уның һеңлеһенә республика етәксеһенән бүләктәр ҡалдырып китте. Әлбиттә, шоколад-кәнфит кенә түгел. Рамаҙан хәҙер көнө-төнө Өфөнән килгән ағай бүләк иткән конструктор менән уйнай, хатта йоҡлағанда ла үҙе менән алып ята икән. Ә өс йәшлек һеңлеһенең дә эштәре көйлө – уға бүләккә ҡурсаҡ ебәргәндәр.\nБеҙ етәкселәрҙе ҡәтғи, талапсан, хатта ҡырыҫ ҡарашлы итеп күҙ алдына баҫтырып өйрәнгәнбеҙ. Бәлки, етешһеҙлектәр булһа, һаулыҡ һаҡлау алама ойошторолһа, транспорт насар йөрөһә, юлдар сифатһыҙ төҙөлһә, башҡаса мөмкин дә түгелдер. Ошо юҫыҡта малай менән ҡыҙға ебәрелгән ябай ғына бүләктәр артыҡ та һымаҡ тойолор. Етәкселәр ҙә кеше бит. Уларҙың төп бурысы – кешеләрҙең тормошон яҡшыртыу, йәшәйеште еңеләйтеү. Ошо күҙлектән ҡараһаҡ, Йәнекәйҙә йәшәүсе малай менән ҡыҙға бүләк ителгән уйынсыҡтар кешеләргә булған ябай ғына иғтибарҙың өлгөһө генә. Күренеп тора, яңы Башлыҡ ең һыҙғанып, ваҡыты менән хатта дәртләнеп тотондо. Тормошобоҙҙағы кәмселектәрҙе белә, уларҙы хәл итерлек команда туплана, тимәк, ыңғай яҡҡа үҙгәрештәргә нигеҙле өмөт бар.\nХатта ыңғай миҫалдар ҙа күҙгә салынып ҡала. Бер көн дауаханаға барырға тура килгәйне, шунда эшләүсе персоналды танымай торҙом. Барыһы ла эш менән мәшғүл, илке-һалҡы йөрөгәндәр күренмәй, бөтәһендә лә хәстәрлекле, ярҙамсыл ҡиәфәт, ярҙамсылдар. Оҙаҡ көттөрмәнеләр, ҡаранылар, ярҙам иттеләр. Тар белгесле тағы бер табип кәрәк ине, уныһы ике көндән була икән, ғәфү үтенеп, тағы ла килергә тәҡдим иттеләр. Кешегә күп кәрәкмәй. Бәләкәй генә иғтибар, ә күңел нисек күтәрелеп китә. Һәр ваҡыт шулай булһын ине.


Һуғыш инвалидтарына, ветерандарға һәм тол ҡатындарға Еңеүҙең 75 йыллығына 75 мең һумға тиклем аҡса бирелә\n7 Февраль 2020, 12:40\nӨФӨ, 2020 йыл, 7 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/. Еңеүҙең 75 йыллығы уңайынан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға, инвалидтарға, вафат булған ветерандарҙың тол ҡатындарына һәм тол ирҙәренә, концлагерь, төрмә, гетто тотҡондарына бер тапҡыр бирелә торған түләү ҡаралған. Рәсәй президенты Владимир Путин ошо хаҡтағы указға ҡул ҡуйҙы.\nИкенсе донъя һуғышы осоронда элекке бәлиғ булмаған концлагерь, гетто тотҡондарына, Финляндия менән һуғышта, Бөйөк Ватан һуғышында, Япония менән һуғышта һәләк булған хәрбиҙәрҙең тол ҡатындарына (тол ирҙәренә), Бөйөк Ватан һуғышы инвалидтары һәм ҡатнашыусыларының тол ҡатындарына (ирҙәренә) 75 мең һум аҡса түләргә, тиелә документта.\nЭлекке бәлиғ булған нацист концлагерҙары, төрмә һәм гетто тотҡондарына 50 мең һум аҡса бирелә.\nДәүләт башлығы хөкүмәткә 2020 йылдың апрель-май айҙарында аҡса түләүҙе тамамларға ҡушты.\nТеги:бөйөк ватан һуғышыеңеүҙең 75 йыллығывладимир путин


Әбйәлил районында РСФСР-ҙың атҡаҙанған зоотехнигы Минислам Мирсаяповтың иҫтәлегенә мемориал таҡтаташ асылды\nМинислам Нурислам улы оҙаҡ йылдар «Красная Башкирия» хужалығын етәкләй.\nТелевидение фондында һаҡланған был кадрҙар 1988 йылда төшөрөлгән. Шул мәлдәрҙә үк хужалыҡ үҙ-үҙен финанслауға күскән. Алдынғы ҡарашлы предприятие етәксеһе фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн төрлө йылдарҙа Ленин ордены кавалеры, «Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ» һәм «Халыҡтар дуҫлығы» ордены менән бүләкләнә. Хужалыҡты 1975 йылда етәкләй башлаған Минислам Мирсаяпов эшселәрҙең хеҙмәт шарттарына һәм малсыларҙың көнкүрешен яҡшыртыуға ҙур иғтибар бүлә. Тап уның тырышлығы менән 80-се йылдар урталарына предприятие алдынғылар рәтенә сыға. Ҡырыҫ тәбиғәт шарттарына ҡарамаҫтан, ауыл эшсәндәре гектарынан 20 центнерҙан ашыу иген йыя, һәр һыйырҙан уртаса 2 мең 714 килограмм һөт һауып ала.\nЮғары күрһәткестәргә өлгәшкән хужалыҡ ил кимәлендә лә танылыу яулай. Минислам Нурислам улының яҡты иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташты асыу хоҡуғы «Красная Башкирия» хужалығы механизаторы Фәтих Астанғәлингә һәм ауыл биләмәһе ветерандары рәйесе Мәрйәм Кашановаға бирелде.


Фажиғәгә юл ҡуймайыҡ\n15 Октябрь 2019, 12:38\nОшо осорҙа беҙҙең районда янғынға ҡаршы 1517 датчик урынлаштырылды, шуның 771-е быйыл ҡуйылған.\nКүптән түгел Кушнаренко районында янғын хәүефен хәбәр итеүсе махсус прибор дүрт ирҙең ғүмерен ҡотҡарған. Был ҡоролма янғындың башланғыс стадияһында - үҙеңде һәм яҡындарыңды ҡотҡарыу мөмкинлеге булған ваҡытта уҡ төтөндө һиҙеп ҡала.\nОператив мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, өс йылда республикала ошондай махсус приборҙар һөҙөмтәһендә 285 кешенең, шул иҫәптән 126 баланың ғүмере һаҡлап ҡалынған. Ошо осорҙа беҙҙең районда янғынға ҡаршы 1517 датчик урынлаштырылды, шуның 771-е быйыл ҡуйылған.\nАҙ тәьмин ителгән күп балалы ғаиләләр йәшәгән, балалар тәрбиәләнгән һәм социаль яҡтан хәүефле тип иҫәпләнгән йорттарҙа һәм квартираларҙа автономиялы янғын датчиктары бушлай ҡуйыла. 2018 йылдың 1 ғинуарынан иһә балалары тыуған бөтә ғаиләләр ҙә бындай приборҙар менән тәьмин ителә. Хәҙер шулай уҡ был ҡорамалды яңғыҙ йәшәүсе 55 йәштән өлкән кешеләр ҙә бушлай ала ала.\n- Йылытыу миҙгеле башланыу менән күптәр йылытыу приборҙарын ҡуллана башлаясаҡ, был да хәүеф тыуҙыра. Йорттарға янғын датчигын ҡуйыу – фажиғәгә юл ҡуймауҙың ышаныслы алымы һәм хәүеф тураһында кешеләргә хәбәр итеүҙең иң һөҙөмтәле сараһы булып тора. Янғын иҫкәрткестәр һәр йортта булырға булырға тейеш. Уларҙы шәхси эшҡыуар Алтынғужиндың Магистраль урамындағы магазинында һатып алырға мөмкин, - тип хәбәр итте район хакимиәтенең граждандар оборонаһы һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса баш белгесе Марат Моратхужин.


Үҙегеҙҙе лә, башҡаларҙы ла уйлағыҙ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәләмәт булайыҡ » Үҙегеҙҙе лә, башҡаларҙы ла уйлағыҙ\nҮҙегеҙҙе лә, башҡаларҙы ла уйлағыҙ 05.02.2019 // Сәләмәт булайыҡ\nКиҙеү осоро етте: күҙгә күренмәгән дошман – вируслы инфекциялар таралған ваҡыт. Шуға күрә иҫкәртеү сараларын хәтергә төшөрөргә, иммунитетты нығытыуҙы хәстәрләргә кәрәк.\nҒинуар аҙағында Башҡортостанда киҙеү (грипп) һәм киҫкен респиратор инфекциялар менән сирләүселәр һаны 21 меңдән артып киткән, уларҙың 62 проценты – балалар. Роспотребнадзорҙың Башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһе, республиканың баш санитар табибы Евгений Степанов әйтеүенсә, ойошма аҙна һайын сирләүселәр һанын аныҡлап тора. Улар араһында балалар өҫтөнлөк итә – 3 йәштән 6 йәшкәсә бәләкәстәр күберәк. Өфөлә һигеҙ меңгә яҡын кеше ауырыған, уларҙың яртыһы – балалар.\nБашҡортостан буйынса хәл тотороҡло, әммә баш ҡалала эпидемик сик 11 процентҡа үтеп киткән. Аҙна һайын сирләүселәр һаны уртаса 13 – 15 процентҡа арта.\nРоспотребнадзорҙың Башҡортостан буйынса идаралығының эпидемиологик күҙәтеү буйынса бүлек етәксеһе Зөһрә Шаһиева әйтеүенсә, әлегә киҙеү эпидемияһы тураһында һүҙ алып барыу урынһыҙ:\n– Беҙ эпидемия алдында торабыҙ, сирләгәндәрҙең һаны артыуын көтәбеҙ. Әммә баш ҡалала эпидимиологик сиктең артып китеүе бер нимә лә аңлатмай – статистик хилафлыҡтар ҙа иҫәпкә алынырға тейеш.\nКүҙәтеү ведомствоһы етәксеһе әйтеүенсә, әгәр ҙә һеҙ үҙегеҙҙә хәлһеҙлек, киҫкен респиратор инфекция билдәләрен тойһағыҙ, медицина учреждениеһына мөрәжәғәт итергә кәрәк. Балалар сирләгән осраҡта уны мәктәпкә йә иһә башҡа йәмғиәт урындарына ебәрмәгеҙ – дауаланһын, өйҙә булһын. Эшләп йөрөгәндәргә лә коллективты зарарламаҫ өсөн унда бармау фарыз – киҙеү тиҙ йоға. Табиптар үҙ белдегең менән дауаланыуҙы хупламай – дауаланыу схемаһын квалификациялы белгес кенә билдәләй ала.\nБелгестәр күҙаллауынса грипп (киҙеү) эпидемияһының юғары нөктәһе февраль-мартта көтөлә. Гриптың штамдарына килгәндә, быйыл H1А1 (сусҡа киҙеүе) вирусы үҙгәрмәгән. Унан тыш быйылғы миҙгелдә А2 (Сингапур) һәм В2 (Колорадо) яңы штамдары булыуы көтөлә. Әлеге ваҡытта сусҡа киҙеүе (грипп хаҡында һүҙ бара, киҫкен респиратор вируслы инфекциялар менән бутарға ярамай) сирләүселәрҙең 33 процентында лаборатория шарттарында раҫланған, гонконг киҙеүе (H3N2) – 53 процент кешеләрҙә.\nКиҙеүҙең төп ҡурҡынысы – ул тиҙ үҫешә, һаулыҡ һәм ғүмер өсөн хәүефле булған ҡатмарлы пневмонияға алып килеүе ихтимал. Әйткәндәй, былтыр республикала “пневмония” диагнозы 23 меңдән ашыу кешегә ҡуйылған. Сиргә айырыуса балалар, оло йәштәгеләр тиҙ бирешә.\nБелгестәр айырыуса билдәләй: киҙеүҙән һаҡланыуҙың иң тәьҫирле сараһы – вакцинация. Быйылғы миҙгелде республика халҡының 45 проценты (1 миллион 831 мең 272 кеше) киҙеүгә ҡаршы прививка яһатып ҡаршылаған.\nНисек кенә булмаһын, ауырыу билдәләрен тойоу менән табипҡа мөрәжәғәт итергә кәрәк. Киҙеү аяуһыҙ – уны ваҡытында һәм дөрөҫ дауаламау һаулыҡҡа ифрат ҙур зыян килтереүе, хатта үлемесле осраҡҡа еткереүе ихтимал.\nКинәт кенә сир аяҡтан йыҡмаһын өсөн, туҡланыуығыҙ файҙалы булһын, йылыраҡ кейенеп йөрөгөҙ, йоҡоғоҙҙо туйҙырығыҙ.


Бөгөн «Руссинвест»ҡа аҡсаһын тапшырып, унан ҡолаҡ ҡаҡҡан тағы 10 кеше тураһында билдәле булды\nӨфөнөң Октябрь проспекты буйынса 8-се йортта урынлашыусы ойошма финанс пирамидаһы схемаһы буйынса эшләгән.\n«Руссинвест» халыҡҡа бик отошло шарттарҙа вклад асырға тәҡдим иткән. Ай һайын 15 процент килем вәғәҙәләгән. Әлбиттә, ымһындырғыс шарттар йөҙләп кешене ҡыҙыҡһындырған, уларҙың күбеһен пенсионерҙар тәшкил итә. Бәләкәй сумма индереп, ярты йыл процент алғандан һуң, мутлашыусыларға ышанып бар аҡсаһын сығарып һалыусылар ҙа бар. Хәҙер улар мәсьәләне хәл итеү юлдарын эҙләй. Зыян күреүселәрҙең бер өлөшө бөгөн Ҡала советы туҡталышында йыйылды. Улар үҙҙәре кеүек алданыусыларҙы эҙләй, исемлек төҙөй. Әлегә улар 180 кешенән ашыу. Күрелгән зыян күләме лә төрлө - 30-50 меңдән алып бер нисә миллионға тиклем.


Өфөлә «Бәләкәй принцессалар балы» үтте - Правительство Республики Башкортостан\n7 мартта Өфөлә икенсегә «Бәләкәй принцессалар балы» үтте. Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрына тотош республиканан физик мөмкинлектәре сикләнгән ҡыҙҙар саҡырылды. Сарала бөтәһе 500-гә яҡын кеше ҡатнашты. Балда ҡатнашыусыларҙы Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө уңайынан Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ҡотланы.\nБәләкәй принцессалар өсөн байрам театр фойеһынан башланды. Уларҙың һәр береһенә таж һәм беләҙек бүләк иттеләр, һәр ҡунаҡты әкиәт геройҙары ҡаршы алды. Ғөмүмән алғанда, ҡыҙҙар өсөн бай программа әҙерләнгәйне – серле шоу, бейеү театры сығыштары, интерактив спектаклдә ҡатнашыу һәм бал. Шулай уҡ улар өсөн дауалау-реабилитация дәрестәре, ата-әсәләргә тренингтар ойошторолдо, төрлө министрлыҡ һәм ведомство белгестәре консультация алып барҙы.\nПринцессалар “Осоусы карап” спектаклен ҡарағанда, республика Башлығы ошо байрам балын ойоштороуҙа ярҙам күрһәткән меценаттар менән осрашты. Радий Хәбиров уларға байрамды әҙерләүҙә булышлыҡ ҡылғандары, мәрхәмәтлек сараларында даими ҡатнашҡандары өсөн рәхмәт әйтте.


Каталан теле — Башҡорт Википедияһы\nКатала́н теле йәиһә вале́нсия теле (каталанса: Català (әйтелеше: [kətəˈɫa] йәки [kataˈla]) йәиһә Valencià) — роман төркөмөнә ингән тел. Андорра Кенәзлегенең рәсми теле, шулай уҡ Испаниялағы бер нисә автономиялы берлектә (Каталонияла, Балеар утрауҙарында, Валенсияла) испан теле менән бер рәттән, Италиялағы Сардиния утрауында урынлашҡан Альгеро ҡалаһында итальян теле менән бер рәттән рәсми тел булып тора. Шулай уҡ Испаниялағы Арагон һәм Мурси́а автономиялы берлектәрендә һәм Франциялағы Руссильон (Roussillon, шулай уҡ Төньяҡ Каталония) тарихи өлкәһендә (йәғни хәҙерге Pyrénées-Orientales департаментында) киң ҡулланыла.\nкаталанский һәм каталанська\nКаталония, Валенсия[d], Балеарские острова[d], Арагон[d], Мурсия[d], Восточные Пиренеи[d] һәм Альгеро[d]\nязык SVO[d], слоговой язык[d], номинативно-аккузативный язык[d] һәм флективный язык[d]\npresent simple[d], Present perfect[d], имперфект[d], плюсквамперфект[d], претерит[d], прошедшее отдалённое[d], простое будущее время[d], Future perfect[d], настоящее условное[d] һәм условное прошедшее[d]\nсослагательное наклонение[d], изъявительное наклонение[d], повелительное наклонение[d] һәм условное наклонение[d]\nмужской род[d] һәм женский род[d]\nИмеет грамматическую категорию лица\nпервое лицо единственное число[d], первое лицо множественное число[d], второе лицо единственное число[d], второе лицо множественное число[d], третье лицо единственное число[d] һәм третье лицо множественное число[d]\nЛатин алфавиты һәм Каталанский алфавит[d]\nИнститут изучения Каталонии[d] һәм Языковая академия Валенсии[d]\n4 079 420 кеше (2012),\n5 100 000 кеше (2012)\nЮғары кимәлдәге интернет-домен\nЭль-Карче[d], Андорра, Каталония, Руссильон[d], Валенсия[d], Балеарские острова[d], Альгеро[d], Каталонские земли[d] һәм Западная полоса[d]\nКаталан теле Викимилектә\n3 Дөйөм һөйләшеүселәр һаны\n3.1 Каталан теле рәсми тел булған территорияларҙа\n3.2 Башҡа территорияларҙа\n6 Өн системаһы\n9 Тышҡы һылтанмалар\nҠайһы бер тел белгестәре каталан телен галл-роман төркөмөнөң окситан-роман төркөмсәһенә инә, тип иҫәпләй. «Этнолог» белешмәһе буйынса каталан теле классификацияһы:\nКөнсығыш көнсығыш-итал телдәре\nКөнбайыш ибер телдәре\nКаталан теленең окситан телдәренә яҡынлығы күренеп тора.\nКаталан теле таратыу\nКаталан теле IX быуатта Реконкиста ағымы осоронда үҙаллы тел булып формалашҡан, тип иҫәпләнә. Ошо ваҡытта каталан теленең беренсе тарихи ҡомартҡылары барлыҡҡа килә. Тел Пиреней ярымутрауында ябайлаштырылған халыҡ-латин теле нигеҙендә барлыҡҡа килә. Урта быуаттың аҙағында каталан теле әҙәби тел статусын ала һәм бик абруйлы була. XV быуатҡа тиклем шиғриәт өсөн окситан теле ҡулланылһа, каталан теле өсөн фәлсәфә һәм фән өлкәһе асыла.\n1469 йылда, Фердинанд II Изабелла I менән никахлашҡас, каталон дворяндары испан теленә күсә башлай. Был каталан телен ҡулланыу даирәһен тарайта һәм беҙҙең көндәргә тиклем диглоссияға (ике теллелек формаһына) килтерә.\nИспан мираҫы өсөн һуғышта каталондар Габсбург династияһы яғында һуғыша. Был XVIII быуатта, Бурбон династияһы хакимлыҡ иткән осорҙа, телгә ҡаршы репрессив сәйәсәткә сәбәпсе була.\nXIX быуатта каталан теле ҡулланыу даирәләренең күбеһенән тамам ҡыҫырыҡлана. Шулай ҙа уның хәле, башҡа телдәр (мәҫәлән, галисий теле) менән сағыштырғанда, яҡшыраҡ була. Тел халыҡ араһында һаҡланып ҡала. XIX быуатта телде һаҡлау өсөн, Тергеҙеү (Renaixença) исеме аҫтында ҡаршылыҡ күрһәтеү хәрәкәте барлыҡҡа килә. Башта ул әҙәби сиктәрҙән сыҡмай, быуат барышында сәйәси һәм милли һыҙаттар ала. XX быуат башында каталан теленең беренсе еңеүе билдәләнә. 1930 йылда Каталонияла икенсе рәсми тел статусын ала. 1936—1939 йылдарҙағы Граждандар һуғышы испан диктаторы Франко еңеүе менән тамамланғас, каталан телендә һөйләшеү бөтөнләй тыйыла. Уны ҡулланған өсөн енәйәт яуаплылығы ҡарала.\nБыл хәл Франко диктатураһы 1975 йылда бөткәнгә тиклем һаҡлана. Испанияла демократлаштырыу башланғас, өлкәләр автономия ала, һәм 1979 йылда каталан теле рәсми тел статусы алыуға өлгәшә.\nДөйөм һөйләшеүселәр һаныҮҙгәртергә\nКаталан теле рәсми тел булған территорияларҙаҮҙгәртергә\nРегион Аңлай Һөйләшә ала\nКаталония (Испания) 5,837,874 4,602,611\nВаленсия (Испания) 3,512,236 1,972,922\nБалеар утрауҙары (Испания) 733,466 504,349\nАндорра 62,381 49,519\nБөтәһе 10,145,957 7,129,401\nАльгеро (Сардиния, Италия) 20,000 17,625\nТөньяҡ Каталония (Франция) 203,121 125,622\nАрагон (Испания) 47,250 45,000\nКарше (Мурсиа, Испания) Мәғлүмәт юҡ Мәғлүмәт юҡ\nБашҡа илдәр Мәғлүмәт юҡ 350,000\nБөтәһе 270,371 538,247\nЕвропалағы каталан территориялары 10,416,328 7,317,648\nБөтәһе 10,416,328 7,667,648\nСығанаҡтар: Каталония: 2001 йылғы Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре, Institut d’Estadística de Catalunya, Generalitat catalana . Валенсия: 2001 йылғы Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре, Institut Valencià d’Estadística, Generalitat Valenciana . Балеар утрауҙары: 2001 йылғы Халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре, Institut Balear d’Estadística, Govern de les Illes Balears . Төньяҡ Каталония: Media Pluriel Иҫәп 1997 йылдың Ҡарасай айында регион префектураһы тарафынан алынған . Андорра: Андорра хакимиәтенең социолингвистик мәғлүмәттәре (1999 йыл) . Арагон: Euromosaic социолингвистик мәғлүмәттәре . Альгеро: Euromosaic социолингвистик мәғлүмәттәре . Башҡа илдәр: 1999 йыл иҫәбе, Federació d’Entitats Catalanes.\nКаталан теленең диалекттары картаһы\n█ Төньяҡ каталан диалекты\n█ Үҙәк каталан диалекты\n█ Балеар диалекты һәм Альгеро диалекты\n█ Төньяҡ-көнбайыш каталан диалекты\n█ Валенсия диалекты\n1861 йылғы Мануэль Милла и Фонтанальс (Manuel Milà i Fontanals) теорияһы буйынса, каталан телендә ике төп диалект бар: көнсығыш каталан диалекты һәм көнбайыш каталан диалекты. Каталан теленең диалекттарында лексика һәм грамматика айырмалары бик күп.\nКөнбайыш каталан диалекты тармағы (Bloc o Branca del Català Occidental) үҙенсәлектәре:\nБаҫымһыҙ һуҙынҡы өндәр: [a e i o u].\nҺүҙ башында йәки тартынҡы өндән һуң урынлашҡан x /tɕ/ аффрикатаһы булып тора (Xàtiva, xarxa, Xavier, xenofòbia… һүҙҙәренән башҡа; ошо һүҙҙәрҙә x хәрефе /ɕ/ тип әйтелә). Ике һуҙынҡы өн араһында йәки i хәрефенән һуң урынлашҡан һәм һүҙҙең һуңғы хәрефе булған x хәрефе /jɕ/ тип әйтелә.\n1-се заттың хәбәр һөйкәлеше ялғауы -e йәки -o була.\nЛатин /eː/ һәм /i/ өндәре ошо диалекттағы /e/ өнөнән килеп сыға.\nУрта быуатарҙа танау өндәре булған: hòmens, jóvens\nЛексик үҙенсәлектәре: espill, xiquet, granera, melic…\nКөнсығыш каталан диалекты тармағы (Bloc o Branca del Català Oriental) үҙенсәлектәре:\n/e/, /ɛ/ һәм /a/ баҫымһыҙ булһа, /ə/ өнө килеп сыға; /o/, /ɔ/ һәм /u/ баҫымһыҙ өндәренән [u]- өнө килеп сыға.\nx хәрефе һәр ваҡыт /ɕ/ тип әйтелә.\n1-се заттың хәбәр һөйкәлеше ялғауы — -o, -i йәки бөтөнләй юҡ.\nЛатин /eː/ һәм ҡыҫҡа /i/ өндәренән /ɛ/ өнө килеп сыға (ошо өн балеар каталан диалектында [ə], Альгеро диалектында [e] тип әйтелә).\nУрта быуаттарҙағы танау өндәре әйтелмәй: hòmens, jóvens: homes, joves.\nЛексик үҙенсәлектәре: mirall, noi, escombra, llombrígol…\nҺәр диалект бер нисә субдиалекттан тора. Каталан теленең диалект тармаҡтары түбәндәге диалекттарға буленә:\nКөнбайыш каталан тармағы\nРибагорса (Ribagorçà) (Каталонияның төбәге исеменән)\nЛьейдата (Lleidatà) (Льейда провинцияһы исеменән)\nАндорра́ (Andorrà) (Андорра иле исеменән)\nМаэстрат Валенсия субдиалекты\nКастельоненк (Castellonenc) (Castelló de la Plana регионы исеменән)\nҮҙәк Валенсия субдиалекты\nКөньяҡ Валенсия субдиалекты\nКөнсығыш каталан диалект тармағы\nТөньяҡ каталан диалекты йәки rossellonès («Руссильон» исеменән)\nҮҙәк каталан субдиалекты\nКаталан теленең ике стандарты бар. Беренсеһе, Каталан фәндәре институты (Institut d’Estudis Catalans, IEC) стандарты, уртаҡ стандарт булып тора. Орфография ҡағиҙәләрен кодлаштырыусы — Помпеу Фабра (Pompeu Fabra). Был тел стандартының нигеҙен Үҙәк диалект тәшкил итә. Икенсеһе, Валенсия телдәр академияһы (Acadèmia Valenciana de la Llengua, AVL) стандарты Помпеу Фабраның орфографияһын ҡуллана, әммә был стандарттың нигеҙен көнбайыш каталан теле һәм Валенсияла ҡулланылған каталан теле варианты тәшкил итә.\nИке стандарт араһында иң билдәле айырма — тоник баҫым: francès, anglès (IEC) — francés, anglés (AVL), cafè (IEC) — café (AVL) (кофе), conèixer (IEC) — conéixer (белеү), comprèn (IEC) — comprén (AVL) (ул аңлай). Бының сәбәбе: латин теленең ē һәм ĭ фонемалары әйтелеше ике диалект тармағында айырыла. Мәҫәлән, көнсығыш тармағында боронғо ē фонемаһы [ɛ] тип әйтелә, көнбайыш тармағында [e] тип әйтелә. Әммә-ләкин, AVL стандартында был фонема урынына һәр ваҡыт «è» яҙыла: què (нимә), València, èter (эфир майы), sèsam, sèrie (сериал), època (йәш).\nБалеар утрауҙарында IEC стандартының Балеар утрауҙары институтының филология бүлеге тарафынан балеар диалектына яраҡлаштырылған варианты ҡулланыла. Мәҫәлән, IEC стандарды буйынса «cantam» һәм «cantem» тип яҙырға мөмкин була, әммә балеар стандарты буйынса «cantam» дөрөҫөрәк була. Шулай уҡ 1-се заттың хәбәр һөйкәлешендә балеар стандартында ялғау ҡулланылмай: «jo cant», «jo tem», «jo dorm».\nАльгеро ҡалаһында IEC стандартының Альгеро диалектына яраҡлаштырылған варианты ҡулланыла. Мәҫәлән, билдәлелек артикле стандарт буйынса — el, ә Альгеро вариантында — lo, эйәлек алмашы формалары Альгеро стандарты буйынса — la mia (минең шәхси), lo sou/la sua (уның шәхси), lo tou/la tua (һинең шәхси) һ.б. Тамамланмаған үткән ваҡытта бөтә ҡылымдың зат, һан, заман формаһында -v- ҡулланыла: cantava, creixiva, llegiva; бик күп боронғо һүҙҙәр ҡулланыла: manco (menys), calqui u (algú «кемдер»), qual/quala (quin/quina «ниндәй») һ.б.\nКөнсығыш каталан һуҙынҡы өндәре (Llisterri,1999, p.62)\nКаталан тартынҡы өндәре\np t (c) ~ k\nb d (ɟ) ~ ɡ\n(v) z ʑ\nкаталан телендә бүлек бар\n↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Ethnologue — 19 — Dallas, Texas: SIL International, 2016.\n↑ 2,0 2,1 2,2 спряжение стандартных каталанских глаголов\n\n↑ Ethnologue Report. Ethnologue.com. 16 май 2010 тикшерелгән.\n↑ Carbonell, Joan F., Llisterri, Joaquim(1999), «Catalan», Handbook of the International Phonetic Association: A Guide to the usage of the International Phonetic Alphabet, Cambridge: Cambridge University Press, pp61-65, ISBN 0-521-63751-1\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Каталан_теле&oldid=941946 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 9 апрель 2020 в 02:00\nБыл бит һуңғы тапҡыр 02:00 9 апрель 2020 үҙгәртелгән.


Июль башында ниндәй диңгеҙгә барырға: ялдың иң арзан йүнәлештәре билдәләнде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n13:35, 20 июня 2018 Йәмғиәт\nИюль башында ниндәй диңгеҙгә барырға: ялдың иң арзан йүнәлештәре билдәләнде Фото: автор\nТуроператорҙар ассоциацияһының аналитика хеҙмәте июль башында диңгеҙҙә ял итеүҙең иң арзан йүнәлештәрен билдәләне. Эксперттар ҙур һорау менән файҙаланған Төркиә, Греция, Кипр, Испания, Италия, Болгария, Черногория, Таиланд, Тунис, Анапа, Ҡырым, Сочи йүнәлештәре буйынса 6 июлдә Мәскәүҙән осош менән ике өлкән кешегә бер аҙналыҡ пляж турына хаҡтарҙы тикшерҙе.\nТәүге урындарҙа — Сочи һәм Ҡырым, улар йәйге миҙгелдә иң осһоҙ пляж йүнәлештәре булыуын дауам итә. Өҫтәүенә Ҡырым — июлдә уртаса хаҡы төшкән берҙән-бер эске йүнәлеш (июнь аҙағы менән сағыштырғанда 8 меңгә аҙыраҡ). Сочиҙа турҙың уртаса хаҡы 5 меңгә артҡан. Һөҙөмтәлә Сочиға авиаосош менән ике кешегә пакет пляж туры 22 676 һум тора; Ҡырымға — 23-24 мең һум самаһы; өсөнсө урында — Болгария (29 мең һум), дүртенселә — Анапа, был курортҡа хаҡтарҙың түбәнге планкаһы яҡынса 10 меңгә артҡан һәм хәҙер ике кешегә 30 770 һум тәшкил итә. Бишенсе баҫҡыста — Греция (35 140 һум). Артабан Төркиә (39, 8 мең һум), Кипр (45 185 һум), Черногория (46 600 һум), Таиланд (60 925 һум) һәм Тунис (66 392 һум) килә. Италияла ике кешелек минималь ял итеү хаҡы әлегә 67 659 һум тәшкил итә, ә Испанияға 80 365 һум тора.