4 Апрель , 11:14\nХалҡыбыҙ элек-электән мәрәкәләп һөйләүгә, көләмәстәр сығарыуға бик маһир булған, һәр дәүер һайын халыҡтың көнитмешен биҙәрҙәй әкәмәт оҫталары тыуып торған – Хужа Насретдин, Ерәнсә сәсән, Үлмәҫбай, Кәкре Сүкеш һ.б. Беҙ ҙә ошо матур традицияны дауам итеп, ауыҙ-тел ижады һандығын яңы әҫәрҙәр менән байытырға теләйбеҙ. Икенсе изге ниәтебеҙ – гәзит уҡыусыларға яҡшы кәйеф өләшеү. Дуҫтар, үҙегеҙҙең ауылығыҙҙа, районығыҙҙа булған мәҙәктәрҙе, лаҡаптарҙы беҙгә яҙып ебәрегеҙ. «Бәйләнештә» селтәрендәге рәсми төркөмөбөҙгә – https://vk.com/yeshlek_gazite йә – [email protected] адресы буйынса электрон почтабыҙға ебәрә алаһығыҙ.\n«Һабантуйға кем бара?»\nБер заман алдар Миндийәр тәмәке көйрәтеп, Миңлекәримдең өйө ҡаршыһында баҫып тора икән. Шунда Сәхипъямал еңгәй үтеп бара, ти. Ҡатын-ҡыҙ ҡыҙыҡһынмай түҙәме ни: «Ни эшләп тораһың, кемде көтәһең?» – тип һорай икән. Ә тегенеһе уйлап та тормайынса:\n– Бына, Кәримде көтәм әле, район һабантуйына алып барырмын, тигәйне. Ашарға инеп китте, – тимәһенме.\n– Ә! Ниңә уны башта уҡ әйтмәйһең? Мин дә кеше күреп ҡайтайым әле. Кибеткә инермен, тип аҡса ла алғайным. Шәп булды әле, – тип Сәхипъямал машина кузовына менеп тә ултыра.\nУныһы урынлашыуға Мөшрифә түтәй килеп сыға. Сәхипъямалдан күреп, ул да машина кузовына менеп ҡунаҡлай. Шулай ярты сәғәттә бер машина ҡатын-ҡыҙ йыйылған.\nБына бер заман өйөнән Миңлекәрим килеп сыға. Сыға ла ҡапҡа төбөндә шаҡ ҡатып ҡала.\n– Апайҙарым, ни эшләйһегеҙ унда? – тип һорай икән, ғәжәпләнеп.\n– Һабантуйға инде... Беҙҙе лә алып бар әле, – ти икән ҡатындар.\n– Һуң, ниндәй һабантуй булһын, машинаның тәгәрмәстәре юҡ бит, бүкәндәр өҫтөндә ултыра.\nҠараһалар, ысынлап та, машина дүрт бүкәндә ултыра, имеш. Ҡатындар Миндийәрҙең тетмәһен тетмәксе итһә, тегенән инде елдәр иҫкән.\nТимерхан ағай йәш сағында ер һөрөп йөрөй икән. Бер заман шул тирәлә көтөү көткән егет ат менән сабып килә лә быға:\n– Тимерхан ағай, ауыл яна. Әйҙә, ҡайтабыҙ! – ти.\nТегеһе тракторын туҡтатып, ауыл яғына ҡарай, ысынлап та, төтөн күренә. Әммә быға иҫе лә китмәй.\n– Пускай горит, не моя горит, – ти ҙә, тыныс ҡына тракторына ултырып, ер һөрөүен дауам итә.\nКис етә, ағайыбыҙ һәлмәк кенә атлап, эштән ҡайтып килә. Урамға етһә, ни күрһен, йортоноң ҡара бүрәнәләре генә һерәйеп ултыра.\nБеҙҙең ауылда «не моя горит» тигән лаҡап бына шунан тороп ҡалған.\nҒариф бабай ҡартайғансы дыуамаллығын ташламаны. Бер заман иртән иртүк был мунсанан сығып килә икән. Күршеһе күреп ҡалған да:\n– Нимә, Ғариф ағай, иртә таңдан мунса яғырға йөрөйһөңмө?\n– Юҡ. Кисә һалған баштан ҡатын менән һүҙгә килештек.\n– Шунан ни, ҡыҙып китеп, бисәне өйҙән ҡыуып сығармаҡсы булғанмын.\n– Әстәғәфирулла. Сығып киттеме еңгәй?\n– Ахмаҡ, үҙемдең мунсала ҡунғанымды күрмәйһеңме ни!\nБеҙҙә хәҙер һалмышыраҡ кешегә, мунсала ҡундыңмы, тиҙәр.\nБыл хәл Күгәрсен районының Тәүәкән ауылында була. Атайымдың ағаһы Фәрит бабайым ҡыш көнө сана һөйрәп, ҡултыҡ аҫтына балтаһын ҡыҫтырып, урманға утынға китә. Барып, бер ҡоро ағасты йығам тигәндә генә лесничий килеп сығып, ҡулынан балтаһын тартып ала. Ул рус милләтенән икән. «Как фамилия?» – тигәнгә Фәрит бабай:\n– Тотормасов Шылған, – тип яуап биргән.\nТеге ҡәләм алып яҙа башлағас, бабай санаһын һөйрәп ауыл яғына һыпыртҡан. Лесник эҙенән юллап, Тәүәкән ауылына килеп сыҡҡан. Идараға барып:\n– Бына Тотормасов Шылғандың балтаһы, штраф һалам, уны бында саҡыртығыҙ, – ти икән.\nРәйес шунда уҡ балтаның тамғаһынан кемдеке икәнен таныһа ла, ауылдашын һатмаған. Рәйестең русса белеме лә самалыраҡ булған. Быға нисек итеп Тотормасов Шылғанды аңлатырға инде, тип, ахыры, өҫтәлдән ҡара һауытын шылдырып күрһәткән: «Ну, бына, шылған да киткән инде», – ти икән. Шунан бирле Фәрит бабайҙы «Шылған Фәрит» тип йөрөткәндәр.\nБабайымдың йәш сағында ҡатындар менән шаяра торған ғәҙәте булған. Братскиға эшкә барғас та бер татар ҡатынын осратып, бер-ике аҙна шуның менән йәшәгән. Үҙенә фатир йүнләгәс, инәйем менән ҡыҙҙарын алып килергә ҡайтҡан. «Теге бисә тураһында нисек әйтергә? Барғас, күрә бит инде. Нисек тә үҙемә әйтергә кәрәк. Әһә! Әмәлен таптым, самолетҡа ултырғас ҡына әйтермен», – тип план ҡорған.\nСамолетҡа ултырғас, бабай нисек һүҙ башларға белмәй:\n– Миңнурый, ни бит әле, бына беҙ барғансы, өйҙө әҙерләп, ашарға бешереп торһон... – тигән.\nЛәкин инәйем әйтеп бөтөргә ирек бирмәгән:\n– Нимә? Тағы бисә таптыңмы? Әйҙәгеҙ! – тип ҡыҙҙарына йыйынырға ҡушҡан. Бабай көлөмһөрәп кенә:\n– Миңнурый, туҡта! Самолет бит, самолет. Нисек һикерәһең? – ти икән.\nХәҙер улар инде гүр эйәләре. Татыу, тыныс, бәхетле ғүмер итеп донъя ҡуйҙылар.\n«Һабын тәме килә башланы»\nҮҫмер ваҡытында Хәммәди бабай: «Әйҙә, япун һуғышы уйнайыҡ», – тип эргә-тирәләгеләрҙең тәҡәтен ҡоротор булған. Шуға ла уға «Япун» тигән ҡушамат таҡҡандар.\nУны ҡарт көнөндә килене Миңнур апай ҡараған. Килене лә бик шаян һәм изге күңелле кеше ине. «Япун» бабайҙың өҫтөндә һәр ваҡыт ап-аҡ күлдәк, ыштан, аяғында ап-аҡ йөн ойоҡ һәм йылтыр үзбәк кәлүше ине. Килене хатта бабайҙың ап-аҡ ыштанына «стрелка» ҡуйып, үтекләп кейҙергән, имеш.\nАуыл магазиндарында алма повидлоһының яңы күренә башлаған мәле булған. «Япун» бабайҙың килене бер банка повидло алып ҡайтҡан да, самауыр ҡуйып, ҡайныһына:\n– Ҡайным, бына алма повидлоһы алып ҡайттым, тәмләп кенә сәй эсеп ал, – тигән.\nБабай тәүҙә балғалаҡ менән повидлоны маҡтай-маҡтай ашаған. Килене:\n– Ҡайным, күңелеңә тейер, сәй ҡушып эс, – тиһә лә, повидлоны ғына ашай биргән. Һуңынан ҙур ҡалаҡ һорап алған. Повидлоны маҡтай-маҡтай һаман ашаған, ти. Банка төбөндә генә ҡалғас, «Япун» бабай:\n– Килен, был нәмәңде алып ҡуй, һабын тәме килә башланы, – тигән.\nХәҙер беҙҙә был лаҡап һүҙгә әйләнде. Әгәр берәй кеше ныҡ туйһа: «Һабын тәме килә башланы, туйҙым!» – тип әйтә.\n«Хоҙайҙың көнө тарынан да күп»\nКиң яурынлы, олпат кәүҙәле, юҡ-барға бошонмаҫ, ҡабаланып-ҡарһаланып бармаҫ кеше ине Сабирйән бабай. Беҙ бала саҡта үгеҙ егеп, колхозда яғыулыҡ ташый торғайны.\nШулай бер көндө ауылыбыҙ осондағы Хәҙисә баҫыуында колхозсылар иген сәсә ине. Беҙ ҙә шул тирәлә уйнап йөрөйбөҙ. Бригадир ағайҙың ҡыҙып-ҡыҙып кемделер әрләүенә иғтибар иттек. Баҡһаң, әлеге Сабирйән бабай үгеҙен етәкләп килә икән.\n– Тиҙерәк бул, исмаһам, һине техника көтөп тора ла баһа! – тип ҡысҡырған бригадирға бабай иҫе китмәй генә:\n– Хоҙайҙың көнө тарынан да күп. Бөгөн сәсеп бөтмәһәгеҙ, иртәгә лә көн бар, – тип кенә ҡуйҙы. Шул көндән башлап беҙҙең ауылда эшләнеп бөтмәгән эшкә: «Хоҙайҙың көнө тарынан да күп», – тип ҡуялар.\n«Үгеҙ үлһә, мин үлмәйем...»\nБеҙ бала саҡта Һаҡмар йылғаһы мул һыулы булды, шуға ла яҙ көндәре ныҡ таша. Яҙғы сәсеү бөтмәҫ элек бар техниканы аръяҡҡа сығарып ҡуя торғайнылар. Боҙҙар ағып бөткәс, һал менән халыҡ та теге ярға сыға.\nШулай бер көндө Сабирйән бабайҙы үгеҙе менән аръяҡҡа орлоҡ алып сығырға ҡушалар. Хәҙрәт кисеүендә һал көтөп тора. Сабирйән үгеҙен шунда мендерә. Ҡуҙғалалар былар. Һаҡмар уртаһына еткәс, үгеҙе ниҙәндер өркөп, ситкә тайшана. Һалдағы йөк, бабай, үгеҙ, бер-бер артлы һыуға сума. Сабирйән бабай ярға табан йөҙә башлай. Ә ярҙа торған түрәләрҙең береһе: «Үгеҙҙе ҡотҡар! Үлтерәһең бит!» – тип ҡысҡыра. Ә Сабирйән бабай:\n– Үлһен, үгеҙ үлһә, мин түләйем, ә мин үлһәм, кем түләй? – тип яуап бирә икән.\nБеҙҙең ауылда Абдулла тигән бер ағай була торғайны. Ул һәр ваҡыт: «Мин партия ҡушҡанды эшләйем», – ти ҙә йөрөй ине. Башҡарған эштәре колхозда шул инде: хисапсы, бригадир йә берәй кәзә-һарыҡ фермаһына мөдир була торғайны.\nКөҙөн ашлыҡ уңһа, Абдулла ағай: «Үәт, быйыл урожай партия ҡушҡанса булды», – ти. Көндәр ҡоро килеп, яуым-төшөм булмаһа: «Былай партия ҡушмай, был партияға оҡшамай», – ти торғайны.\nПартияға ныҡ бирелгән Абдулла ағайҙы бер заман партком секретары итеп һайланылар. Ағайҙың түбәһе күккә тейҙе. Ул хәҙер, КПСС ҡушҡанды эшләйбеҙ һәм партияса йәшәйбеҙ, тип кенә ебәрә.\nБер көндө райком инструкторы килеп етә. Абдулла ағайға «ҡыҙыл мөйөш»тө, клубты йыһазландырып, политбюро ағзаларының портреттарын элергә ҡуша. Аҙаҡ партйыйылыш була, тип хәбәр итә. Нишләйһең, ағай, КПСС ҡушҡанса эшләп өйрәнгән кеше, келәттәрҙә саңланып ятҡан портреттарҙы сығарып, клуб һәм «ҡыҙыл мөйөш» стеналарына йәбештерә. Брежнев менән Хрущевтыҡын бер урынға ҡуя.\nИнструктор һәм секретарь йыйылыш үткәрергә килә. Тәүҙә клубты, «ҡыҙыл мөйөш»тө ҡарап сығырға булалар. Абдулла ағай улар артынан эйәрә. Райком секретары Хрущев һәм Брежнев портреттары тәңгәленә еткәс, шып туҡтай ҙа:\n– Ә был дуракты кем ҡуйған? – тип Абдулла ағайҙан һорай.\nАбдулла күп уйлап тормай: «Уларҙың ҡайһыһы дурак?» – ти...\n«Алла бирһә, ишек ас...»\nБыл хәл аҡтар менән ҡыҙылдар һуғышы осоронда була. Һапаш ауылында Фатима менән Аллаяр туғандарын йыйып, һуғым ашына ултыра. Фатима бешкән итте ашъяулыҡ менән иренең алдына бүлеп өләшергә килтереп ҡуя. Аллаяры нимә һөйләгәндер, Фатимаһы:\n– Алла бирһә, тип әйт, – тигән.\n– Алға килеп ултырған итте «Алла бирһә» тип әйтмәһәк тә ашарбыҙ, – ти икән Аллаяр.\nШул саҡ, ишек дөбөрләтеп, аҡтар килеп инмәһенме.\n– Аллаяр, запрягай лошадь! – тип ауыҙ итеп тә өлгөрмәгән итте ашъяулығы менән алып сығып та китәләр.\nБер нисә көндән һуң Аллаяр Кананикольский яғынан төндә ҡайтып төшә:\n– Фатима, Алла бирһә, ишек ас! – ти икән, ишеген шаҡып.\nШул ваҡыттан һуң ул гел генә был һүҙҙе ҡушып һөйләр булған. Ул һүҙ әле лә халыҡ телендә йөрөй. Ошо көндә ул ҡарттың ике улы, бер ҡыҙы иҫән.\n«Хәмит экзаменда, ат Әғзәмдә»\nҠорбанғәле бабай ауыл көтөүен көтөшөргә һәр саҡ ейәндәре Хәмит менән Әғзәмде саҡыра. Тегеләре иһә «айт» тигәнгә «һайт» итеп кенә тора, ни тиһәң дә, малайҙар ат йәнле, көнө буйы ат сабыштырырға форсат сыға, икенсенән, кисен рәхәтләнеп тауыҡ бото кимерәһең. Бер йылда көтөү сираты оло ейәне Хәмиттең сығарылыш имтиханына тура килә. Әғзәм малды яңғыҙы алып сыға. Әмәлгә ҡалғандай, иртә менән яр буйында бер һыйыр быҙаулап ҡала. Ун өс йәшлек үҫмер быға иғтибар бирмәйме әллә атҡа әүрәп, күрмәй ҡалғанмы, ни булһа ла, был хаҡта ауылға хәбәр ителмәй. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, игеҙ быҙауҙар үлеп ҡала. Был хаҡта ишеткән һыйыр хужаһы Ҡорбанғәле бабайға килә.\n– Бабай, нишләп хәбәр итмәнегеҙ? Быҙауҙар харап булған бит. Көтөүсегә мал ҡарап йөрөтөр өсөн тапшырыла, – тип асыулана икән.\nҠапыл ҡаушап ҡалған бабай нимә тип аҡланырға белмәй тора-тора ла, елкәһен тырнап, урыҫсалап:\n– Һуң, Хәмит экзаменда, ат Әғзәмдә, никак сообщить итеп булманы шул, – тигән.\nХәҙер инде Йәнбәктә берәйһе сетерекле хәлгә тарыһа, «Хәмит экзаменда, ат Әғзәмдә булды бит» тиҙәр.\nБеҙҙең ауылда бөтә ғүмерен колхоз эшенә арнаған, Бөйөк Ватан һуғышының ут-ялҡынын үткән Шаһыбал исемле ағай бар ине. Әле һөйләнәсәк әкәмәт уның хаҡында.\nЯңы ғына өйләнгән Шаһыбал ҡайныһы менән күс ҡундырырға күтәргән умартаны ҡарарға киткән. Барып етһәләр, бәрәкалла, күс ҡунған, тимәк, кейәүҙең ырыҫы бар! Малайлыҡтан сығырға ла өлгөрмәгән кейәүе өйрәнә торһон типтер инде, ҡайныһы ағас башына менеп китә.\nМатурлап умартаның кейәһен яба ла, арҡан менән ныҡлап бәйләп, икенсе осон йыуан ғына ботаҡ аша кейәүенә ырғыта:\n– Кейәү, муйылға бәйлә!\nАғас япраҡтары шыбырлауы арҡаһында яҡшылап ишетмәгән Шаһыбал:\n– Аһ-аһ, ни эшләп муйынға бәйләй, ти, билгә бәйләйемсе, – тип, арҡандың осон биленә бәйләй. Ҡайныһы бәйләгәнен һорағас, эшен башҡарғанды белдерә. Ҡайны кеше умартаны яйлап төшөрә. Инде үҙе төшәйем тиһә, кейәүе эргәһендә тора!\n– Аһ-аһ, кейәү, нисек... ҡайһы арала менеп өлгөрҙөң? – тип аптырай ҡайны.\n– Муйынға бәйләмәгәнгә рәхмәт әйт әле, ҡайным, – ти икән Шаһыбал.\nБаҡһаң, еңел генә кәүҙәле кейәүҙе умарта үҙ ауырлығы менән күтәреп мендергән икән.\n"Тракторы чепуха ул!"\nБер тракторсы ағай ауылға утын алып ҡайтып килгәнендә йылға кисеүендә йөгө-ние менән бата. Бер нисек тә сыға алмай аптыранып ултырғанында, быны бер егет йөк машинаһында ҡыуып етә. Тракторҙы машинаға тағып һөйрәп сығарырға булалар. Ләкин һөйрәткән саҡта машина тракторҙы яңылыш ауҙара тарта ла ҡуя. Егет, ҡото осоп, йүгереп килһә, ағай кеше бысраҡҡа буялып, һүгенә-һүгенә кабинанан имгәкләп сығып килә. Егет, нишләргә белмәй:\n– Ағай, ҡайһы яҡҡа ҡасайым икән? – тип һорай, ти.\n– Һиндә ҡасыу ҡайғыһы, атаң башы малай! Ә минең бәлә бында!\n– Тракторы чепуха ул! Бына өр-яңы туфли әрәм булды!\n"Кейәүҙең артына тыҡ"\nБыл хәл бесән өмәһендә булды. Кискеһен кәрәк-яраҡты йыйып, ҡайтырға йөрөйбөҙ. Ир-ат – эш ҡоралдарын, ҡатын-ҡыҙ һауыт-һабаны теүәлләй. Еңгәләрҙең береһе: "Бынау ҡаҙанды ҡайҙа итергә икән?" – тип һорағас, атайым, уны, ана, кейәүҙең артына тыҡ, тине. Беҙ быны үҙебеҙсә аңлап, урман яңғыратып көлөп ебәрҙек. Атай беҙгә ғәжәпләнеп ҡарап ҡуйҙы. Ул ҡаҙанды кейәүҙең машинаһының багажнигына һалырға ҡушҡайны.\n"Айыу, тор, Билал килә!"\nАуылдашыбыҙ Билал олатай (хәҙер мәрхүм) оҫта һунарсы булды. Бер мәл, колхоз һыйырын айыу һуҡҡас, етәкселәр олатайға йыртҡысты юҡ итергә ҡушҡан. Ул һунарға бер иптәшен эйәртеп алып китә. Былар һыйыр үләкһәһе ятҡан ерҙә, ағас башына сарҙаҡ ҡороп, шунда менеп ултыра ла көтә башлай. Бер сәғәт үтә, ике сәғәт – айыу юҡ та юҡ, ти. Көтә-көтә арығас, Билал олатай йоҡлап китә. Иптәше, мылтығын ҡосаҡлап, һаман да тирә-йүнде күҙәтә икән. Бына бер заман ағас-ҡыуаҡтарҙы шатыр-ботор һындырып, ҡара урман эсенән айыу килеп сыға. Теге кеше, ҡурҡыштанмы-ниҙәндер, олатайҙы төрткөсләп: "Айыу, тор, Билал килә!" – тип уята, ти.\nФерма мөдире эш буйынса ҡайҙалыр юлланыр алдынан, малсы егетте юрый ғына шаяртып: "Бында минең урынбаҫарым булып ҡалаһың, ферма менән һин етәкселек итерһең инде", – ти. Теге, бер ҡатлы әҙәм, быға ышана һәм ең һыҙғанып үҙ бурысын үтәргә тотона. Йөрөй икән бик етди ҡиәфәттә, һәр кемеһенә үҙенсә бойороҡ биреп. Һүлпәнерәк эшләгән хеҙмәткәрҙәрҙе һүгеп тә ала, ти. Был хатта бер көндө, пинжәк-салбар кейеп, галстук тағып, колхоз идараһына барып инә. Инә лә бик ҡәтғи рәүештә колхоз рәйесенән фермаға кәрәкле әйберҙәрҙе таптыра башлай. Рәйес башта бик ғәжәпләнә, әлбиттә, шулай ҙа "яңы мөдир"ҙең кем икәнлеген һораша. Быныһы эре генә: "Мин – зам!" – тип яуаплай. Ошонан алып уға "зам" ҡушаматы йәбешеп ҡалған. Шулай ҙа ул фермаға тейешле әйберҙәрҙе ҡайтартыуға өлгәшкән, тиҙәр.\nХәйләһеҙ донъя – файҙаһыҙ\nАуылдашым Рәмзил ағай – үтә мәрәкәсел, шаян ир-егет. Элегерәк уның ҙур хәйлә ҡороп, вузға уҡырға инеүе үҙе ни тора.\nШулай бер саҡ ул Өфөгә, тарих факультетына һынау тоторға барырға була. Тәүге имтиханды ҡабул иткән уҡытыусыларҙың күптәренең урыҫ, берәүһе генә башҡорт икәнлеген белешә коридорҙа. Инеп билет алғас, үҙенең башҡорт телендә һөйләйәсәген белдерә. Уҡытыусылар риза була. Ә уның билетында Персия менән Төркиә араһындағы һуғыш хаҡында һөйләргә ҡушылған икән.\nАбитуриент билдәле ваҡытта «әҙерләнеп», бик ышаныслы ҡиәфәттә уҡытыусыларҙың ҡаршыһына килеп ултыра. Һәм ҡыҙып-ҡыҙып һуғыш хаҡында һөйләй ҙә башлай:\n– Алла бойорһа, Турция, ошо ҡабул итеү имтиханын, Персия, имен-аман тапшырып сыҡһам, Турцию, һеҙҙе, хөрмәтле ағай, в Персию, Өфөнөң иң затлы ресторанына индереп, Турция, елле генә итеп бер һыйлар инем. Валлаһи әйтәм, Персия. Мин үҙем ауылдан ул, Персию, шуның өсөн саҡырып, һыйлап, Турция, итен, һөтөн, майын күпләп тейәп тә килер инем. Ярай, ағай, һөйләштек, инде эш һеҙҙән ҡала. И в конце-концов победила Турция! – тип яуабын ослап ҡуя абитуриент.\nБер ниндәй тотлоғоуһыҙ, ышаныслы итеп һөйләгән абитуриент башҡа профессорҙарға оҡшап ҡала һәм уны ҡабул итәләр. Үҙ сиратында Рәмзил ағай үҙенә ярҙам иткәнен яҡшылап һыйлай, күстәнәсен дә тейәп килә. Иң мөһиме – ул уҡырға инә!\n«Һаҙый, алдап кит әле»\nБүрәнә өҫтөндә теҙелешеп ултырған Зөләйха, Мөғлифә еңгәләр, Ғөбәйҙә апайым алдаҡсы Һаҙый ағайҙы туҡтатып:\n– Йә, алдап кит әле! – тип көлөшәләр.\n– Ҡайҙа алдап торорға ваҡыт, ана, комплекста он һаталар, тоҡҡа йүгереп ҡайтып барам, – тигән дә юлын дауам иткән тегенеһе.\nЕңгәләр өйҙәренән тоҡтарын алып сығып йүгермәһендәрме! Барһалар, ҡоштар сутылдаша ла талғын елгә аҡ ҡайындар япраҡтарын елпелдәтә икән унда. Еңгәләр ни асыуланырға, ни үпкәләргә белмәй. Шунда ғына төп башына ултырғандарын аңлайҙар.\n«Баяғы һүҙеңде ҡабатла әле...»\nЭлегерәк булған хәл. Ат менән Ырымбурға барған саҡ. Үрге Бабалар ауылына килен булып төшкән Маһикамал бер төркөм ҡатын менән баҙарға барған. Һәр ваҡыттағыса, знакумдарына сәйләргә ингәндәр, ти. Ул ваҡытта ырымбурҙарҙа ҡыҫтап сәй яһау ғәҙәте булмаған. Хужа:\n– Килтер, Маһикамал, тағы берәрҙе эс әле, – тигән.\n– Булды, булды, – менән сикләнгән.\nБер аҙ ваҡыт үткән. Ҡатындар менән хужалар гөрләшеп сәй эсә икән. Көлөшәләр, мәҙәк хәлдәр һөйләйҙәр, ти. Маһикамал ултыра торғас, хужаға:\n– Баяғы һүҙеңде бер ҡабатла әле, – тигән, имеш.\nҮрге Бабалар ауылы.\nФәриҙә менән Нәғимә апай ферманан эштән ҡайтып килгәндә колхоз рәйесе быларҙы берәр литр һөт менән фаш итә. Фәриҙә апай, әхирәтенең уфтанып торғанын күреп, үҙенсә йыуатырға теләй:\n– Нәғимә, ул тиклем борсолма. Беҙ нимә инде, ярай әле, бәхетенә күрә, Гөлсимә ял итә. Ул булһа, тоғо менән фуражын да йөкмәр ине.\nФерма мөдире икенсе көнөнә эшкә килгәс, мал ҡараусы булып эшләгән Вәлитте һорау менән ҡаршы ала:\n– Дөрөҫөн генә әйт әле, ҡурҡма, кисә бер тоҡ фуражды кемгә һаттың?\n– Нимә һөйләйһең? Аңламайым, – ти Вәлит, ғәжәпләнгәндәй.\n– Әйттем бит, юҡ, һатманым.\n– Үрге ос Сәкинәгә алып барманыңмы ни?..\nТеле осонан ысҡынған һүҙҙе Вәлит үҙе лә һиҙмәй ҡалды:\n– Сәкинә өйҙә юҡ ине, Әсмәләргә илттем...\n«Ҡоҙау, сәлтәне пәлтәй!»\nНуҡай ауылы яҡтарында булһа кәрәк, ике ҡоҙағый ғүмер иткән. Бик татыу булған улар, тормоштоң ағына һөйөнөп, ҡараһын күрмәҫкә тырышып йәшәгәндәр. Берҙән-бер көндө йәшерәге олоһона ашығып килеп инә. Ҡапҡанан инешләй күҙенә салына: ихаталағы бауға йыуып эленгән пәлтәне быҙау сәйнәй.\nЙәш ҡоҙағый инешләй үк һөрән һала:\n– Боҙағый, ҡоҙауығыҙ сәлтәңде пәлтәп тора!\nКүгәрсен районының Күгәрсен ауылында элек колхоздың бик бай йәшелсә-емеш баҡсаһы булған, тиҙәр. Нимә генә үҫмәгән унда! Берҙән-бер көндө бер инәй, аҙ булһа ла ҡайнатма ҡайнатырға уйлап, унда ҡарағат йыйырға бара. Баҡса ҡарауылсыһы Ҡауый ҡарт күрмәһен өсөн йәшеренеп кенә ҡыуаҡ төбөнә сүкәйеп, емеш тирә. Тик үткер күҙле ҡарауылсы ла йоҡламай, үҙ эшен теүәл үтәй: һаҡ ҡына “ҡараҡ” янына барып та баҫа.\n“Енәйәт” урынында тотолған татар инәй ҡаушауынан саҡ ҡолап китмәй, шулай ҙа тороп баҫып, “Ҡаумы, Сауый!” – тип сәләм бирә.\n«Уҡый-уҡый сүрә ҡалманы»\nЭлек, кешенең һыуытҡысы юҡ саҡта, ҡаймағын, сөпрәһен, хатта әсегән балын да мөгөрәптә һаҡлай торғайнылар. Шәрифә инәй бабайына мөгәрәпкә яңы баҫҡыс яһарға кәрәклеге тураһында гелән әйтеп килгән. Ләкин бабай: «Иртәгә яһармын әле», – тип, гелән һуҙа икән. Бер көн Ғәзизйән бабай мөгәрәптән әсе бал алып тәмләп ҡарарға була. Тик серек баҫҡыс түҙмәгән – һынып киткән, бабай төпкә осҡан. Иң тәүҙә, бал да эргәлә генә булғас, бик ҡайғырмаған был. Шулай ҙа, көн кискә ауышҡас, бик өшөгән, тик сыға алмаған. Көтөү төшөп, һыйырын һауғас ҡына Шәрифә инәй уны барып тапҡан. Эштең айышын аңлап, саҡ һөйрәп сығарған быны. Бабай ҡалтырана-ҡалтырана былай ти икән: «Уҡый-уҡый сүрә ҡалманы, теләй-теләй теләк ҡалманы. Ни йәнең менән түҙеп ултыраһың, Шәрифә, шәл бәйләп?!»\nХәҙер кеше берәй хәлгә тарыһа, уҡый-уҡый сүрә ҡалманы, тиҙәр.\n«Мунсаның эсен күрһәт!\nҺәр ауылдың мәҙәк кешеләре була. Хәҙер мәрхүм инде, беҙҙең ауылда Хаммат ағай була торғайны.\nКиномеханик булып эшләйем. Балаларға рөхсәт ителмәгән «Дом и хозяин» фильмы бара. Бер күренеш: ире мунса ишеген асып, ҡатынынан һалҡын һыу һорай. Уныһы эргәләге йылғанан һыу алып килеп биргән ваҡытта, ире биҙрәһе-ние менән мунса эсенә һөйрәп ала. Шунан һуң икенсе күренеш башлана.\nКүп тә үтмәй, кино будкаһының ишеген дөбөрләтәләр. Хаммат ағай яу һалып ҡысҡыра: «Иршат, дауай мунсаның эсен күрһәт»!\n«Янғантау»ың ары торһон!»\nБынан 10 – 15 йыл элек эскелеккә ҡаршы ҡаты көрәш башланғайны. Магазинда «зәм-зәм» һыуы булмағас, күп кеше әсе бал ҡоя торғайны. Саҙрый еҙнәй ҙә бер феләк бал әсетә. Әсеп еткәс, «дегустация» үткәреү маҡсатында бер ярты литрлыҡты күтәреүе була, – тәҙрәнән ҡыҙыл фуражкаларҙың өйгә инеп килеүен күреп ҡала. Ни эшләргә? Әгәр әсегән балды күреп ҡалһалар, протокол төҙөйәсәктәр, мул ғына штраф сәпәйәсәктәр, етмәһә, район гәзитендә лә «маҡтаясаҡтар», тигән уй үтә уның башынан.\nАптырап ҡалмай был: тиҙ генә салбарының балағын күтәрә лә, ойоғон да сисеп тормай, аяғын мискәгә тыға. Килеп инә теге иптәштәр. Бөтә өй эсе әсе, һаҫыҡ еҫ менән тулған, берәү аяғын ҙур ғына бал һауытына тығып ултыра. Иҫерек һымаҡ та түгел, тик ауыҙы ғына ҡолағына еткән.\n– Ни эшләп ултыраһың, ағай? – тип һорауҙарына Саҙрый еҙнәй:\n– Бына, ҡустылар, аяҡ һыҙлап, тәҡәтте ҡорота бит, табиптар кәңәше буйынса дауаланып ултырам әле. Әсе бал һыҙлауҙы баҫа, аяҡта йыйылған һары һыуҙы ла һура, «Янғантау»ың ары торһон! – тип яуаплай.\nТегеләр нишләһен, үҙенең отҡорлоғо менән ҡотолдо бит был, тип көлөшөп сығып китәләр.\nЯңы Монасип ауылы.\n70-се йылдар аҙағында ауылға Себерҙә эшләгән Ғәлимйән исемле егет ҡайтты. Ул магазинға араҡы алырға инә. Унда шул йылдарҙағы ғәҙәти хәл – бисәләрҙән торған оҙон сират. Ирҙең өҫтөндә – һүрәтле футболка һәм беҙҙең яҡтарға модаһы килеп етмәгән лампаслы спорт салбары. Бисәләр баштан-аяҡ егетте күҙәтә (кеше Себерҙән ҡайтҡан бит). Теге араҡы ала ла, рәхмәт әйтеп, сығып китә. Шул ваҡыт магазинда йыйыштырыусы булып эшләгән Сәлиха инәй:\n– Дә-ә-ә, элек кешеләр Себергә барып, машиналыҡ аҡса эшләп ҡайта торғайны, ә беҙҙең Ғәлимйән салбарлыҡ та эшләй алмаған икән. Ҡустыһының салбарын булһа ла һорап торһа, ни була икән, әтеү трико менән йөрөүе кеше алдында оят бит, – ти икән.\nШунан бирле беҙҙә «спортивка»ны трико тиҙәр.\nЯңы Ҡыпсаҡ ауылы.\n«Балыңа сода өҫтә»\n70-се йылдар. Ауылда гөж килеп йорттар һалалар. Тимәк, балһыҙ булмай бит инде. Гөлғәйшә апай ҙа бер мискә итеп ҡойоп ултырта. Инде әсеүе етеп килгәндә генә өй төҙөүселәргә йор һүҙле, хәйләкәр Ғиндулла ағай килеп инә.\n– Ҡана әле, Гөлғәйшә һеңлекәш, балыңдың «пробаһын сымать» итеп алайым әле, әсеүе еткәнме икән? – ти был.\nГөлғәйшә апай йүгереп йөрөп, бер сүмес итеп һоҫоп та алып бирә. Ғиндулла ағай һемерә лә, мыйығын һөртөп, ирендәрен сәпелдәтеп:\n– Ох! Шәп! Шәп бит был, ә! – тип баш бармағын үргә сөйөп маҡтай. – Тик бына бер ҡалаҡ самаһы сода өҫтәп ебәрһәң, балың ишу ҙа шәп буласаҡ...\nКөтөлмәгән ҡунаҡтың сығып китеүе була, Гөлғәйшә апай бер ҡалаҡ соданы мискәгә тондора. Үәт, китә бит бал шажлап, күпереп – түҙеп кенә тор! Апай ни эшләргә белмәй: ҡапҡасы менән ябып та ҡарай, яҫтыҡ менән дә томалай, ахырҙа өҫтөнә менеп ултыра. Юҡ бит, тынмай ҙа тынмай. Шулай итеп, мискә эсендәге бөтә «ҡәҙерле ризыҡ» ташып, түгелеп бөтә.\nӘле лә берәйһендә бал мискәһе күреп ҡалһалар: «Бер ҡалаҡ сода өҫтә һин быға», – тип мәрәкәләйҙәр.\nАуылда ғына ҡәҙере юҡ\n50-се йылдарҙа ирҙәр ҡыштарын күрше урыҫ ауылдарына эшкә йөрөгән. Ҡайҙа утын бысып, ярып, ҡайҙа бесән ташып, аҡса эшләйҙәр икән (уларҙы беҙҙә «зимагорҙар» тип йөрөтәләр).\nШулай йөрөгәндә бер урыҫ үлеп китә һәм быларҙы ҡәбер ҡаҙырға ебәрәләр. Ерләгәс, мәйет сыҡҡан өйгә ашҡа индерәләр. Өҫтәл артына ултырышалар. Иҙрис исемлеһенең урыны өй мөйөшөнә тура килә. Өйҙән сыҡҡан һәр урыҫ Иҙрис ағай ҡаршыһында суҡынып, баш эйеп китә икән. Шуға ла беҙҙекеләрҙең береһе:\n– Иҙрис ағай, әллә урыҫ Аллаһына әйләндеңме, һәр береһе һиңә башын эйеп сыға, – тип шаярып һүҙ ҡушҡан. Тегеһе, урыҫ тәреһенең мөйөшкә ҡуйылғанын белһә лә, иҫе китмәй генә:\n– Эй, егеттәр, ауылда ғына минең ҡәҙерҙе белмәйҙәр ул! – тип яуап ҡайтарған, ти.\nХәҙер ҙә, мулдаштарҙы ситтә осратып, ни эшләп йөрөүҙәре менән ҡыҙыҡһынһаң: «Эй, егеттәр, ауылда ғына минең ҡәҙерҙе белмәйҙәр ул!» – тип шаярып алалар.\nЕгерме йыл тирәһе элек була был хәл. Көҙгө уңыш йыйыу мәлендә ауыл ҡарттары ла эшкә сыға. Төшкө ашҡа ололарға ҡымыҙ килтерәләр һәм йән башына берешәр ҙур сынаяҡ таратып сығалар. Шул саҡ Сәғит күршеһенең икенсегә ҡымыҙ һалдырып алғанын күреп ҡала. Аптырап, сос күршеһенән уның нисек алыуын һорай. Быныһы ҡымыҙ уртлай-уртлай:\n– Этемә һораным, Хәйбуллин жуликҡа, тигәйнем, бирҙе, – тип дуҫына серен аса. Сәғит яуапты ишеткәс, йәһәтләп ашнаҡсы янына бара ла, шул уҡ һүҙҙәрҙе ҡабатлай. Баҡтиһәң, Хәйбуллин жуликҡа, тигәс, ағай малайына ала икән тип уйлаған (беҙҙә ҡайһы берәүҙәр малайҙарҙы «жулик» тип йөрөтә ине).\nХәҙер беҙҙә «Кемгә аш етмәне?» тигән һорауға «Хәйбуллин жуликҡа» тигән яуапты йыш ишетергә мөмкин.\n«Аштан оло булып булмай»\n– Кейәү, аш ашайһыңмы? – ти икән.\n– Әтеү һөт булһа ла эс.\n– Һөтөңдө бесәйеңә эсер, – тигән, ти, тегеһе.\n– Улай булғас, кейәү, араҡы ла эсмәйһеңме? – ти икән әбей, аптырап.\n– Аштан оло булып булмай инде, ҡәйнәм, – тигән, имеш, кейәүе.\nБер ҡатындың аяғын һыйыры тибеп ауырттырған. Был мал табибына барған.\n– Апай, ниңә миңә килдең, табипҡа бармай? – тип аптырай мал табибы.\n– Мине һыйыр типте лаһа, бигерәк наҙанһың икән, – тип, әбей сығып киткән.\nЭлегерәк беҙҙең Ташаҫты ауылында икешәр әбейле өс ҡарт йәшәй ине (Әхмәҙулла бабай, Ишназар, Ноғман ҡарттар). Нисек ғәҙел йәшәне улар: әбейҙәр бер-береһенең балаларын ҡарай, бабайҙарҙы алмашлап тәрбиәләйҙәр.\nКөндәшле ҡатындарҙың береһе шым ғына муллаға килә. Күрәһең, үҙен ҡыйырһытылған итеп тойғандыр инде. Өшкөртөү өсөн бер ҡаҙаҡ май, бер тәңкә аҡса килтергән ҡатын иренең яратмауына зарлана. Шуға ла бетеү өшкөрөп биреүен үтенә. Мулла шаяныраҡ булғандыр инде:\n– Уны һөйҙө ни миңә,\nБыны һөйҙө ни миңә.\nБер тәңкә аҡса, бер ҡаҙаҡ май\nЯрамаймы ни миңә?! –\nтигән бетеү яҙып биргән.\nҒафури районының иң эре башҡорт ауылдарының береһе Ҡауарҙының көнбайышында, Мағаш тауы итәгендә, Таҡман тигән урыҫ ауылы бар ине (унынсы йылдарҙа халҡы күсеп киткәндән һуң, Таҡман ултырышы тигән атамаһы ғына ҡала).\nОшо Таҡман урыҫының аты ауырып китә. Урыҫтар башҡорт муллаһының өшкөрөүе килешеүен белгән. Данила исемлеһе атын Тау башы муллаһына килтерә. Диндар белгән: иманһыҙҙы өшкөрһәң, доғаның киреһен уҡырға кәрәк. Мулла аттың башын һыйпап былай өшкөргән:\nДаниланың аты ҡашҡа,\nМинән дине башҡа.\nИке бот бәрәңге бирҙе,\nУныһы ярай ашҡа.\nДаниланың аты төҙәлгән. Хужаһы өҫтәп тағы картуф килтергән.\n«Һал да ҡуй»\nҺамар өлкәһендә урыҫтар араһында йәшәһәк тә, элегерәк улар төп башҡорт ауылдарына һирәк булһа ла килгеләп йөрөгән. Шул ваҡытта булған хәлде бәйән итмәксемен. Бер йәмле йәй көнөндә апалы-һеңлеле Һылыуҡай менән Ырыуҡай өй алдында усаҡ яғып ҡаҙанда бутҡа бешерә икән. Береһе усаҡтағы ҡуҙҙы рәтләй, ә икенсеһе ҡаҙандағы бутҡаны болғап тора, ти. Урамдан үтеп барған бер урыҫ утты күреп ҡала ла, тәмәке тартҡыһы килеп китә. Ул ҡыҙҙар янына йүнәлә. Килеп еткәс, бер ауыҙындағы тәмәкегә, бер утҡа төртөп күрһәтеп, ниҙер һөйләй икән. Ҡыҙҙар, урыҫса белмәгәс, аптырашта ҡала. Урыҫ ҡат-ҡат аңлатып ҡарай, ә тегеләр өндәшмәй. Был әҙәмдең бик ныҡ тәмәке тартҡыһы килгән, күрәһең, тотҡан да усаҡтағы утҡа эйелгән. Ҡаҙандағы бутҡаны болғап торған Ырыуҡай:\n– Һылыуҡай, бынау бәндәнең башына бутҡа һалһам, ни эшләр икән? – ти икән. Һылыуҡай:\n– Һалайыммы, юҡмы, тип торғансы, һал да ҡуй! – тигән.\nШуны ғына көткән Ырыуҡай бер ҡашыҡ бутҡаны урыҫтың башына һалған. Шул саҡ тегеһе әллә ниндәй тауыштар сығарып, башындағы бутҡаны тырнай-тырнай аҡырып китеп барған.\nҠыҙҙарҙан үсен алмаҡсы булғандыр инде, идараға барып, рәйескә хәлде һөйләгән. Теге ҡыҙҙарҙы саҡыртырға ҡушҡан: «һә» тигәнсе уларҙы алып килгәндәр, ти.\n– Йә, Ырыуҡай, Һылыуҡай, ни эшегеҙ был? Ни эшләп зыяны теймәгән кешегә насарлыҡ эшләйһегеҙ? Ниңә уның башына эҫе бутҡа һалдығыҙ? – ти икән рәйес.\nБер ҙә аптырап тормаған Ырыуҡай:\n– Ни эшләп зыяны теймәһен, тейҙе шул. Ул бит Һылыуҡайҙың түшенән тотто, мин шуға уның башына бутҡа һалдым, – тип яуап биргән.\nШунда ултырған ҡыҙҙарҙың ағалары һикереп торған да урыҫты дөмбәҫләй башлаған. Бер ни аңламаған бахырға сығып ҡасыуҙан башҡа сара ҡалмаған.\nӘле лә шул хәлде иҫкә алып, аш-һыуға ултырған кеше: «Һалайыммы-юҡмы тип торғансы, һал да ҡуй», – ти мәрәкәләй беҙҙә.\nГраждандар һуғышы ваҡытында Юлдыбай белорус ҡыҙын кәләш итеп алып ҡайтмаҡсы була. Ҡыҙға:\n– Минең өс ҡатлы йортом, заводым бар, – ти. Шулайтып ҡыҙҙы Уралға барырға күндерә был. Кәләш килгәс, ҡайҙа икән Юлдыбайҙың өс ҡатлы йорто, заводы, тип уйлана. Ләкин бер ни өндәшмәй ғүмер кисерә. Әбйәлил районының Йәҙгәр утарында ғүмер кисерәләр, дүрт бала тәрбиәләп үҫтерәләр.\nКәләш тыуған яғын һағына, илай башлай. Юлдыбайына:\n– Һин, алдаҡсы, мине алып ҡайтып киттең. Ҡайҙа һинең өс ҡатлы йортоң, ҡайҙа заводың? – ти икән.\nЮлдыбай ҙа аптырап тормаған. Ҡатынына өйҙөң бер ҡаты тип баҙын, икенсе ҡаты тип йәшәгән өлөшөн, өсөнсө итеп ҡыйыҡты күрһәтә икән. Заводы – дегет яҡҡан соҡор, имеш. Шунан ҡатыны мыжыуҙан туҡтаған. Улар ауылда беренсе булып йәшелсә-емеш үҫтереп, күпләп мал-тыуар үрсетеп, матур ғүмер иткән.\n«Май түш кейәү!»\nБорон беҙҙең башҡорт халҡы бик әҙәпле булып, олоно оло күреп, хөрмәт иткән, кесене ҡәҙер иткән. Күрше ауылда Һиҙиәт исемле олатайым була торғайны. Егет ҡорона еткәс, күҙе төшөп йөрөгән ҡыҙҙы әйттерәләр быға. Ул ваҡытта йәштәр туйҙың ҡасан булырын да белмәгән. Барыһын да ата-әсәһе хәл иткән. Олатайым иһә бик егәрле, аҡыллы, тыйнаҡ булған.\nТуй көнө килеп етә. Ғәҙәт буйынса ҡыҙҙы йәшерәләр. Эҙләп тапҡас, еңгәләре кәләште кейәүгә тоттороп, ишекте бикләп сығып китә. Туй барғанда кейәү оялып, бөтөнләй ашамаған була. Бер аҙ ятҡас, ул үҙенең бик асыҡҡанын тоя. Ипләп кенә тора ла, көндөҙ еңгәләре йөрөгән түрбашҡа барып, ниҙер булһа ла ашарға уйлай. Ҡараңғыла шкафтарҙы һәрмәштерә торғас, башына ниҙер түгелеп китә. Тауышҡа кәләше һикереп тора. Кистән һөҙөп ултыртылған иттең тоҙлоғо олатайымдың өҫтөнә түгелгән икән. Ни эшләргә? Өҫтөндәге кейемдең майын бер нисек тә бөтөрә алмайҙар. Шул көндән башлап олатайымды «май түш Һиҙиәт» йә «май түш кейәү» тип йөрөткәндәр.\n«Туғыҙға һигеҙ күбә»\nҺыуыҡтар төшөп, мал ҡураға ингәс, ҡырҙа ултырған бесәнде өйгә алып ҡайтыу өсөн Мырҙағәле бабай, трактор һорап, бүлексә етәксеһенә бара . «Управ»тың трактор бирергә ризалығын ишеткәс, бабай:\n– Юҡ-юҡ, ҡустым, бер генә тракторҙың көсө етмәҫ, 9-ға 8 кәбән ҡойғайным, һин миңә мотлаҡ ике трактор бирергә тейешһең! – ти.\nЕтәксенең ай-вайына ҡуймай, икенсеһен дә һорап ала ул. Барасаҡ тракторсылар кәбәндең ҙурлығын ишеткәс, ҡурҡа төшә. Ундай ҙурлыҡтағы кәбәнде урынынан ҡуҙғатыуы ауыр булыр инде, бесән ҡойолоп ҡаңғыртмаһа ярар ине лә, тиҙәр икән.\nҠарттың сабынлығына барып етһәләр, бәләкәс кенә кәбән икән. Уны бер трактор еңел генә итеп һөйрәп алып ҡайтып киткән, икенсеһенә эйәреп ҡайтыуҙан башҡа сара ҡалмаған.\nШунан һуң беҙҙең яҡта «туғыҙға һигеҙ» кәбән һалыу модаһы инеп китте. Бесән мәле етһә, «туғыҙға һигеҙ кәбән һалдым әле» йә «һай, кәбәнең туғыҙға һигеҙ булған түгелме һуң» тигән шаяртыуҙарын көт тә тор.\n«Йоҡларға була әле...»\nҺеҙҙә нисектер, беҙҙә берәй ергә өтәләнеп, сабырһыҙланып ҡабаланған кешене: «Поезд тора әле, йоҡларға була әле», –тип туҡтаталар. Был хәлдең тарихы былай була.\nҒәлинур ҡалаға китер өсөн тимер юл станцияһына юллана. Сәғәтенә күҙ һалһа, поезд ҡуҙғалыуға тиклем байтаҡ ваҡыт бар икән. Кире боролһам – юлым уңмаҫ, бер сыҡҡас, юл ыңғайы дуҫты күреп китәйем, тип, ауыл осондағы Рәхмәтулланың өйөнә ыңғайлай. Дуҫтар осрашҡас, аҙағы билдәле инде...\nАрыу ғына ҡырын төшөрөп алған ҡунаҡ станцияға юллана. Күмпелер юл үткәндән һуң быуындары тамам йомшара Ғәлинурҙың. Ергә ауа ла, бер аҙ йоҡлағандан һуң күҙен аса. Ни күрһен – ҡаршыһында вагондар. Күтәрелергә әмәле булмағас, поезд тора әле, йоҡларға була әле, тип юлсы ҡабат әүен баҙарына китә. Был хәл бер нисә тапҡыр ҡабатлана: Ғәлинур күҙен нисә асһа ла, вагон уттарын күрә. Шулай итеп, юлсы «тыныс күңел» менән төн үткәрә. Иртә таңда Ғәлинур һыйыр мөңрәгән тауышҡа уянып китә һәм эштең айышына төшөнә. Иҫерек баш менән ферма эргәһендә йығылып, уның тәҙрә уттарын поезд тип уйлап төн үткәргәнен аңлай.\nҒәлинур ҡабат ҡалаға нисек юлланғандыр, әммә шул ваҡиға яңы лаҡаптың тыуыуына сәбәпсе була.\nБер көн Кәрим менән Әхмәтте күрше ауылға ҡунаҡҡа саҡыралар. Мәжлестең иң ҡыҙған мәлендә, артыҡ «төшөрөп» алған бер ир килгән бөтә ҡунаҡҡа бәйләнә башлай. Әхмәттең йәне көйөп китә. «Кәрим, әллә берҙе ҡуяйыммы шуға?» – тип ағаһының ҡолағына шыбырҙай. Кәрим: «Ҡуй, юҡ менән булма», – тип әйтеп тә өлгөрмәй, Әхмәт һикереп тороп, теге ирҙең яңағына берҙе «ҡуйып» та ебәрә.\n«Нишләп буш булһын инде...»\nКәримдең малайын комсомолға алалар. Комиссия вәкилдәре Саматҡа төрлө һорау бирә. Американың президенты кем, тип һорағанға был өндәшмәй тик тора икән. Ғәлимә апай ярҙам итергә теләп, Бушмы, тигән. Самат аптырап ҡарап: «Нишләп буш булһын, ул урында берәү ултыра инде», – тип яуап ҡайтарған.\nАуыл халҡы колхоз малы өсөн бесән әҙерләгән мәл. Аш бешереүсе Сабира еңгә төшкө ашҡа биҙрә төбөнә һалып майлы икмәк бешерергә ҡуйған да: «Тәнәй, ҡарап ҡына торсо әле!» – тип һыу буйына төшөп киткән. Һыуҙан килһә, икмәк көйөп, төтәп ята, ти.\n– Ашаның ҡәһәр төшкөрө, Әхмәт, ниңә әйләндермәнең, ә? – тип йәһәтләп әйләндерә һалған. Әхмәт тыныс ҡына:\n– Һин бит, еңгә, әйләндер, тип әйтмәнең миңә, ҡарап торсо, тинең. Шулай тигәс, ҡараным да торҙом, тәүҙә ҡабарып сыҡты, аҙаҡ төтәй башланы, оҙаҡламай үҙең килдең! – тип яуаплаған да эшселәр янына киткән.\nГөлнара МОСКОВА. Учалы районы.\n«Ниғәмәт ни муха!»\nБеҙҙең ауылда Ниғәмәт исемле бик мәҙәк ағай йәшәне. Төшөрөргә ярата ине мәрхүм.\nБер мәл бик ҡаты бахмурҙан, сәмәй тип уйлап, себен дарыуын һемергән. Зәһәр булғандыр инде тегенеһе, ағайыбыҙ, ауыҙынан күбектәр сығарып, иҫһеҙ йыйылған. Табип саҡыртҡандар, саҡ ҡотҡарып ҡалғандар.\nИҫенә килһә, ҡатыны ҡысҡырып илай икән. Үҙе бер үк һүҙҙәрҙе ҡабатлай:\n– Уй, үлә бит! Ниғәмәт! Үлә бииит!\nАғайыбыҙ ауыҙынан сыҡҡан күбектәрҙе һөртә лә:\n– Ниғәмәт не муха, себен дарыуына үлеп ятырға! – тигән, ти.\nШул көндән үҙенә «Ниғәмәт не муха» тигән ҡушамат эләкте. Хәҙер беҙҙә «бирешмәйем» тигәнде «Ниғәмәт не муха!» тиҙәр.\nБерйән БАЙЫМ. Баймаҡ районы.\n«Мин һыйырҙан һорамайым»\nРайон үҙәгендә үҙ эшен белгән оҫта ветеринар булған. Ул ауырып киткән дә дауаханаға эләккән.\n– Йә, һөйләп ебәр, ҡайһы ерең ауырта? Нисек ауырыйһың?\n– Мин, Рәхим Хамматович, һыйырҙан, ҡайһы ерең ауырта, тип һорамайым, ҡарайым да беләм, – ти икән сирле ветеринар. – Ҡарағыҙ ҙа диагноз ҡуйығыҙ.\nТабип бер аҙ уйланып ултырған да быға сисенергә ҡушҡан.\nАрҡаларын-түштәрен арлы-бирле баҫҡылап ҡарағандан һуң шәфҡәт туташын саҡыртып:\n– Быға тоҙ һалып, бер биҙрә ашлы һыу бирегеҙ. Бер-ике көн тотҡас, мандымаһа, һуйырһығыҙ, – тигән, ти.\nИке майор, ун биш башҡорт\nБер бабай менән әбей йоҡларға ятҡас, уларҙың өй тәҙрәһен сиртеп:\n– Ун биш баш ҡорот һәм ике йомғаҡ май Себер китте, – тигәндәр, ти.\n– Йә инде, Хоҙай, ике майоры урыҫтыр әле, уларына бер ни булмаҫ, анау ун биш башҡорто ни эшләр инде, меҫкендәр, – тип йәлләгәндәр ҡарттар.\nИртән тороп аласыҡҡа сыҡһалар, 15 баш ҡорот, ике йомғаҡ май урынында юҡ, ти.


Өфөлә «Йәш гвардия» ойошмаһына ун йыл тулыуға арналған юбилей тантаналары үтә\nРеспублика активистары башланғысы менән ошо йылдар эсендә тиҫтәләрсә проект, йәмәғәтселектән алып ҡануниәт йүнәлешенә тиклем бер нисә мең сара, бик күп изге эштәр башҡарыла.\nБөгөн йәш гвардиясылар хәрәкәте 3 мең ҡыҙ һәм егетте берләштерә. «Берҙәм Рәсәй» партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе сәйәси советы секретары Константин Толкачев билдәләүенсә, әлеге ваҡытта төбәктең ижтимағи-сәйәси тормошон йәш быуынһыҙ күҙ алдына килтереү мөмкин түгел. «Йәш гвардия» ысын мәғәнәһендә лайыҡлы кадрҙар әҙерләүсе үҙәк булып тора. Уның сафтарынан сыҡҡан күп кенә йәштәр Дәүләт Йыйылышы -Ҡоролтай, мунициапаль һәм ҡала берәмектәре депутаттары итеп һайланған. Юбилей сиктәрендә ойошторолған форумда шулай уҡ киләсәккә маҡсаттар ҙа билдәләнәсәк.


Ҡоролоҡ сәбәпле республикала йылғалар һайыға | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n31 августа 2016 — 15:52 ГТРК «Башкортостан»\nӨфө янында Ағиҙел кимәле апрель айынан алып ҡына 9 метрға кәмегән. Ошоға бәйле Башҡортостан һыуһаҡлағыстарының эшмәкәрлегенә үҙгәрештәр индерелде. Быға, тәү сиратта, майҙан алып ямғырҙар булмауы сәбәпсе. Йылға-күлдәрҙең һайығыуына башҡа факторҙар ҙа тәъҫир итә. Башгидрометүҙәк белгестәре йылғалар кимәлен көн һайын ике тапҡыр тикшерә. Гидрологтар һыуҙың температураһын да билдәләй. 2014 йылдың ошо осоро менән сағыштырғанда быйыл Ағиҙел йылғаһының кимәле 52 сантиметрға кәмерәк. Ә уҙған йыл күрһәткестәренән бөтөнләй 79 сантиметрға һайыҡҡан. Йылғалар кимәленең түбәнәйеүе иҡтисади хәлгә лә тәъҫир итә. Теплоходтар хәҙер йылғаларҙың бөтә урындарынан да үтә алмай. Башгидрометүҙәктән хәбәр итеүҙәренсә, майҙан алып бөгөнгәсә төбәктә мул яуым-төшөм булмаған. Өфө һәм Ағиҙел йылғалары башланған урындарҙа ямғыр норманан ике тапҡыр аҙыраҡ яуған. Бигерәк тә август ныҡ ҡоро килде. Шуға күрә лә Башҡортостандың төп һыу артериялары һайыҡҡан. Ҡоролоҡ йылдарында Салауат Юлаев һәйкәле тәңгәлендә утрауҙар хасил булды. Быйыл иһә ярымутрау барлыҡҡа килде. Әле беҙ Ағиҙел йылғаһының ҡап уртаһында. Бер ярға тиклем километр ярым, икенсе ярға ла шунсама арауыҡ. Хәҙер бында кистәрен йәштәр ял итә. Тирә-яҡта сүп-сап ҡалдыҡтары. Августа һауа температураһы норманан 7-9 градусҡа юғарыраҡ булды. Хатта, бер нисә рекорд та теркәлде. Әммә, йылғаларҙың һайығыуында башҡа сәбәптәр ҙә бар. Кешеләр эҫегә япһарып, уларҙы онота ла башланы шикелле. Ғалимдар билдәләүенсә, һыу объекттарының кәмеүенә донъяла барған башҡа факторҙар ҙа тәъҫир итә. Мәҫәлән, ер шарындағы глобаль йылыныу. Синоптиктар сентябрь айы нормаға ярашлы була, тип белдерә. Бынан тыш, йылғаларҙа һыу кимәлен контролдә тотоу өсөн һыуһаҡлағыстарҙың эшмәкәрлегенә үҙгәрештәр индерелде. Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, 1 октябргә тиклем Павловка, Йомағужа, Нөгөш, Слак һәм Туймазы һыу һаҡлағыстары махсус тәртиптә эшләйәсәк.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №52, 29 декабрь - 4 ғинуар, 2018-19 - Информационные страницы\n№52, 29 декабрь - 4 ғинуар, 2018-19\nҒӘМӘЛДӘР БУЛҺЫН БӨЙӨК!\nЭт йылы ла үтеп бара,\nҠалды бары сәғәттәр,\nИҫке йылда тороп ҡалһын\nБөтә насар ғәҙәттәр.\nКиләһе йылға инәйек\nИзгелек эшләр өсөн,\nДуҫлыҡ, татыулыҡ көсөн.\nҠанатлы булһын хыялдар,\nМаҡсаттар булһын бейек,\nӨмөттәр булһындар яҡты,\nАлып кил һин, ҡабан йылы,\nТатыулыҡ, муллыҡ, байлыҡ.\nЮлдаш булһын йыл буйына\nШатлыҡ! Мөхәббәт! Һаулыҡ!\nАТЛЫ БАШҠОРТ БӨГӨН НИҢӘ ЙӘЙӘҮЛЕ?\nӨс йәшендә уны һыбай ултыртҡандар. Ат бит ул хайуан, уларҙың уҫалдары, тешләшкәндәре бар. Өс йәшенән бала уның менән уртаҡ тел табып, уны тыңлатырға, ашатырға, йүгәнләргә тейеш булған. Шул рәүешле ирҙәр тәрбиәләнгән!\nӨфө Рәсәйҙә ике тәбиғи тау саңғыһы үҙәге булған берҙән-бер мегаполис. "Олимпик парк" та, "Аҡ йорт" та Европа хәүефһеҙлеге нормалары буйынса төҙөлгән төрлө кимәлдәге трассалары менән айырылып тора.\n- Менталь арифметиканың сере һәм үҙенсәлеге шунда - баш мейеһенең ике ярымшары ла үҫешә, күңелдән тиҙ хисаплау оҫталығы менән бергә заманса soft-skills тип аталған оҫталыҡ - зирәклекте үҫтерә.\nҮҘ ӨЛГӨҢДӘ ТӘРБИӘЛӘ\nКүптән түгел Учалы ҡалаһынан Гөлнур менән Илдар Исхаҡовтар ғаиләһе "Йыл ғаиләһе - 2018" Бөтөн Рәсәй конкурсының бүләкләү тантанаһында булып ҡайтты. "Йолаларҙы һаҡлаусы ғаилә" номинацияһында билдәләнде улар.\nЙүгереп ҡайтып, атайыма ошаҡланым. Ул телевизор ҡарап ултырған еренән һикереп тороп, быймаһы менән тунын кейҙе лә сығып китте. Сыбыртҡы тотоп, клубҡа барып ингән дә, егеттәрҙе уңлы-һуллы һыҙырып ташлаған икән.\nЯҢЫ ЙЫЛ  ЯҘҒЫ ЙОЛА ЙӘКИ ЯҢЫ ЙЫЛЫ МЕНӘН, ТУҒАНДАР!\n"Яңы йыл хөрмәтенә шыршылар ҡуйырға, балаларға уйындар ҡорорға, тауҙан санала шыуыу ойошторорға. Ә ололарға эскелек һәм танау емереү менән булмаҫҡа - бының өсөн башҡа көндәр ҙә етерлек", тиелә батша указында.\nИР-ЕГЕТТӘРЕБЕҘ ШУНДАЙ КӨСКӘ ЭЙӘ!\nБайыштар республикабыҙ ауылдары араһында барған төрлө ярыштарҙа ҡатнаша. Ҡышҡы ҡаласыҡтарын да улар конкурсҡа ҡуйған һәм еңеү яулағанда, биреләсәк аҡсаға ауыл урамдарына яҡтылыҡ үткәрергә ине, тип хыялланалар.\nЭлек балалар нығыраҡ ышана кеүек ине. Тәбиғәттән һалынған балаларса ихласлыҡ бар ине уларҙа. Хәҙер белергә теләгән нәмәһенә яуапты интернеттан табалар. Шуға ла 6-7-се класс уҡыусылары хәҙер Яңы йыл һәм уның барлыҡ атрибуттарына тамаша ғына итеп ҡарай. Бәләкәстәр ышана.


Өфө студенттар баскетболы ассоциацияһының Йондоҙҙар матчын ҡабул итәсәк\n30 ғинуарҙан 1 февралгә тиклем Башҡортостан Республикаһы баш ҡалаһында студенттар баскетболы ассоциацияһының «Баскетбол уик-энд» уйыны уҙасаҡ.\nСара сиктәрендә мастер-класстар һәм семинарҙар уҙасаҡ. «Өфө-Арена»ла чемпионаттың 10 мең ҡатнашыусыһынан һайлап алынған илдең иң көслө студенттары ҡатнашында шоу-матчтың кульминацияһы буласаҡ. 31 ғинуарҙа «Уфимец» ирҙәр баскетбол клубы 18:30 сәғәттә Суперлига-1 боҙ аренаһында ЦСКА-2 менән уйнаясаҡ.\nСтуденттар баскетболы ассоциацияһының йондоҙҙар матчы - ассоциацияның төп күргәҙмә ваҡиғаһы һәм Рәсәй студенттар спортының үҙәк ваҡиғаларының береһе. Шулай уҡ «Көнбайыш»тың «Көнсығыш»ҡа ҡаршы көрәш форматында баскетбол оҫталығы бәйгеләрен, музыкаль хедлайнер сығышын, төрлө активлыҡтарҙы һәм тамашасылар өсөн күңел асыу сараларын үҙ эсенә алған байрам уҙасаҡ.\nӨфө - Башҡортостандың баскетбол баш ҡалаһы. 100 меңдән артыҡ кеше даими рәүештә был спорт төрө менән шөғөлләнә һәм мәктәп турнирҙарынан алып профессиональ чемпионаттарға тиклем ярыштарҙа ҡатнаша. Өфө уик-энды 2008 йылдан бирле иҫәбе буйынса ун икенсе буласаҡ. Элек ул Пермь, Красноярск, Ҡазан, Мәскәү, Краснодар, Екатеринбург, Санкт-Петербург, Орел, Бөйөк Новгород, Түбәнге Новгород һәм Магнитогорскиҙа үткән. Сара Башҡортостан баш ҡалаһында «Өфө-Арена»ла беренсе тапҡыр үткәрелә.


Фольклориадаға әҙерлек, вакцинация, “Инцидент-менеджмент” системаһы | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 229221\n30 июня 2021 — 12:07 ГТРК «Башкортостан»\nФольклориадаға әҙерлек, вакцинация, “Инцидент-менеджмент” системаһы, Зәки Вәлиди урамы һәм Салауат Юлаев проспекты киҫелешендәге үткәүел һәм халыҡ именлеге мәсьәләләре. Был һорауҙар ҡала хакимиәтендә сираттағы оператив кәңәшмәлә ҡаралды. Хәбәрсе. Өфө ҡала хакимиәтендәге сираттағы оператив кәңәшмә Фольклориадаға әҙерлекте барлау менән башланды. Билдәле булыуынса, республикаға 39 ил вәкиленең килеүе көтөлә. Фольклориаданы уҙғарыу өсөн өс меңдән ашыу кеше йәлеп ителгән. Халыҡ-ара мәҙәниәт фестивале 3-нән 10 июлгәсә үтә. Вакцинация-көнүҙәк мәсьәлә. Башҡортостанда коронавирус менән ауырыусылар күбәйә. Ҡала хакимиәте хеҙмәткәрҙәренең 71 проценты, Өфө предприятиеларында 30 мең эшсе, мәҙәниәт учереждениелары хеҙмәткәрҙәренең 42, мәғариф учереждениеларының 44 проценттан ашыу хеҙмәткәре коронавирустан прививка яһатҡан, тип белдерҙе Хакимиәттең эштәр менән идара итеүсеһе. “Инцидент-менеджмент” системаһы мәсьәләне хәл итергә ярҙам итә. Төҙөкләндереү, машина ҡуйыу урындары, ҡалалағы яман еҫ, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, транспорт һәм башҡалары. Июнь айында 1919-н ашыу мөрәжәғәт ҡабул ителгән. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, быға тиклем Өфө халҡы ҡалалағы яман еҫкә зарлана ине. Белгестәр бының сәбәбе тип елһеҙ эҫе көндө һәм Черкассы полигонындағы сүп- сарҙың яныуын атаны. Зәки Вәлиди урамы һәм Салауат Юлаев проспекты үткәүелендә реконструкция эштәре дауам итә. Әле урында 84 хеҙмәткәр һәм 15 берәмек техника эшләй. Эштәр график буйынса бара. Оператив кәңәшмәлә халыҡ именлеге мәсьәләләре лә ҡаралды. Июнь айында баш ҡалала янғын сығыуҙың 45 осрағы теркәлгән. Бәхеткә күрә, үлем осраҡтары юҡ. Әле өйҙәр буйлап 86 рейд ойошторолған. Шулай уҡ был айҙа йылға-күлдәрҙән 29 ял итеүсе һыуға батыуҙан ҡотҡарылған, шуларҙың араһынан 13 –ө бала. Ә юл ремонты мәсьәләләренә килгәндә иһә әле 5778 квадрат метр майҙанға 963 тонна асфальт һалынған. М.Ғафури, М.Кәрим, Чернышевский, Достоевский, Минһажев, Зенцов, Туҡай һәм Сочи урамдарындағы үткәүелендә юл билдәләре һыҙылған.


Көньяҡ Африка Республикаһы (ҡыҫҡаса — КА́Р, шулай уҡ Көньяҡ Африка) — Африканың көньяғындағы дәүләт. Төньяҡта Набия, Ботсвана һәм Зимбабве менән сиктәш, төньяҡ-көнсығышта — Мозамбик һәм Эсватини менән. Көньяҡ Африка Республикаһы эсендә дәүләт-Лесото анклавы урынлаша.\nКАР иң милли төрлөлөклө Африка илдәренең береһе һәм континентта аҡ тәнлеләрҙең иң күп өлөшөнә, Азия һәм ҡатнаш халыҡҡа эйә. Ил минераль ресурстарға бай, шулай уҡ Африкала иҡтисади иң үҫешкән ил һәм сағыштырмаса ныҡлы донъя позицияһына эйә. Африкала берҙән бер ил — G20 ҡатнашыусыһы.\nКөньяҡ Африка Республикаһы тарихының һәм сәйәсәтенең мөһим пункты булып ҡара тәнле күпселек менән аҡ тәнле аҙсылыҡтар араһындағы конфликт тора. 1948 йылда апартеид режимы индерелгәндән һуң ул ҡыҙыу нөктәһенә етә, ул 1990 йылдарға тиклем һуҙыла. Дискриминация закондарын индереү буйынса Милли партия инициатор була. (СССР-ҙа уны Милләтсе тип атайҙар) Был сәйәсәт оҙайлы һәм ҡан ҡойоло һуғышҡа алып килә, унда Стив Бико, Десмонд Туту һәм Нельсон Мандела кеүек ҡара активистар витрина ролен уйнай. Һуңғараҡ уларға күп кенә аҡ тәнлеләр һәм ҡатнаш халыҡ тоҡомдары, шулай уҡ һинд сығышлы Көньяҡ Африка кешеләре ҡушыла. Апартеидтың юҡҡа сығышында шулай уҡ халыҡ-ара берләшмәләр яғынан баҫым да айырым роль уйнай. Сәйәси системаны алмаштырыу һөҙөмтәһе сағыштырмаса тыныс: КАР — Африкала дәүләт түңкәрелеше булмаған берҙән-бер ил.\nКөньяҡ Африка Республикаһында Намибтың ҡоро сүллегенән алып көнсығышта Мозамбик сиге янында һәм Һинд океаны яры буйының субтропиктарына тиклем төрлө климат зоналары күрһәтелә. Көнсығышта Аждаһа тауҙары барлыҡҡа килтереп, урын тиҙ күтәрелә һәм велд тип аталған ҙур эске яйлаға күсә.\nХайуандарҙан һары сысҡандар, ер сусҡалары, антилопа, көрән гиена осрай. Һирәгерәк Африка филдәре, носорогтар, зебралар, жирафтар, арыҫландар, страустар осрай.\nРондавель — КАР территорияһында банту халҡының типи торлағы\nКеше ил территорияһында бик борондан барлыҡҡа килгән (был турала Стеркфонтейн Кромдрай һәм Макапансхат мәмерйәләре янында табылдыҡтар раҫлай). Шулай ҙа был төбәктең иртә тарихы тураһында ышаныслы мәғлүмәттәр бик аҙ.\nБанту ҡәбиәләләре килгәнгә тиклем (Илдең төньяғындағы Лимпопо йылғаһына улар б.э. I мең йыллығы уртаһында етә), был территорияла готтентоттарҙың күсмә малсылыҡ кой-коин ҡәбиләләре һәм бушмендар йәшәгән. Игенсе-банту урындағы халыҡты йә юҡ итеп, йә ассимиляциялап, көньяҡ-көнбайышҡа шылған. Яҡынса 1050 йылға хәҙерге Квазулу-Натал провинцияһында уларҙың булыуы тураһында археологик раҫлауҙар ҡарай. Европалыларҙың килеүе ваҡытына Добрая Надежда мороно өлкәһендә кой-коин ҡәбиләләре йәшәгән була, ә банту ҡәбиләләре Грейт-Фиш йылғаһы яры буйына етә. Урындаға халыҡтар метал мәғдәндәрен табыу, эшкәртеү һәм тимер һәм баҡырҙан ҡоралдар эшләү менән таныш була.\n1827 йылда инглиз сәйәхәтсеһе Джордж Томпсон «Путешествия и приключения в Южной Африке» исеме аҫтында китап баҫтырып сығара(ингл. Travels and Adventures in South Africa). Китапта ул, хәҙер Кейптаун районы булған һәм Фолс бухтаһы ярында урынлашҡан Кейп-Флэтс урыны янында, үҙе килерҙән алда «ныҡ ашалған металл субстанцияһы эҙҙәре менән», фараз буйынса сөйҙәр менән, ниндәйҙер боронғо судноны тышлау өлөштәрен табалар. Ҡарауҙа ҡатнашҡан балта оҫтаһы ағастың кедр булыуын раҫлай (Ливан кедры боронғо карап төҙөүселәр тарафынан киң ҡулланылған). Томпсон фекеренсә, был Мысыр фирғәүене Нехо II бойороғо буйынса б.э. тиклем 600 йылда Африка тирәләй финикийҙарҙың экспедицияһы барышында һәләкәткә осраған елкәндең ҡалдыҡтары. Табылдыҡ тураһында оҙаҡҡа оноталар, ләкин 30 йылдан һуң шул урында урындағы чиновник провинция губернаторына хатында яр буйында 70 фут (21 м) оҙонлоғондағы ярым серек таҡтаны табыуҙары тураһында хәбәр итә. XX быуатта инде боронғо караптың һыныҡтарын билдәле ғалим Раймонд Дарт тикшерә. Ул елкәндең оҙонлоғо 170 футҡа (52 м) етеүен билдәләй, был финикийҙарҙың караптар төҙөү тураһында мәғлүмәттәренә тулыһынса тап килә. XX быуат аҙағында Клануильям районында караптар һүрәте менән ҡаяға төшөрөлгән һүрәттәр табыла. Улар яр буйындағы ҡаяларҙа бер нисә урында осло предмет менән эшләнгән. Һүрәттәрҙең бер өлөшө финикийҙарҙың караптары кеүек аңлатыла. Кой-коин ҡәбиләләренең моронда тик V быуатта ғына, йәғни финикийҙар экспедицияһынан һуң мең йылдан һуң барлыҡҡа килеүе билдәле бер ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Ләкин Геродот үҙенең «Истории» китабында, финикийҙар экспедиция барышында ярға сыҡҡандар, ер эшкәрткәндәр, уңыш йыйғандар һәм артабан ҡуҙғалғандар. Шулай итеп, уларҙың булыу эҙҙәре шул тиклем оҙайлы була, хатта ул оҙаҡ ваҡыт һаҡлана.\nГолландтар һәм ко́саҮҙгәртергә\nЕвропалыларҙың даими тораҡтары тураһында беренсе телгә алыуҙар 1652 йылдың 6 апреленә ҡарай, Ян ван Рибек Голланд Ост-Һинд компанияһы исеменән, һуңғараҡ Добрая Надежда исемен алған Штормдар морононда ауыл (хәҙер Кейптаун) төҙөй. XVII һәм XVIII быуаттарҙа Көньяҡ Африкаға Нидерландтан колонистар, шулай уҡ тыуған илендә дини эҙәрлекләүҙән ҡасып француз гугеноттары һәм Германиянан күскенселәр килә. 1770 йылдарҙа колонистар төньяҡ-көнсығыштан килеүсе ко́са халҡы менән бәрелешә. Сик буйы һуғыштары кеүек билдәле бәрелештәр серияһы башлана, уларнигеҙҙә аҡ күскенселәрҙең африкалылар еренә дәғүә итеү арҡаһында була. Капа колонияһына башҡа Голландия биләмәләренән, Индонезиянан һәм Мадагаскарҙан ҡолдар килтерелә. Күп ҡолдар, шулай уҡ Капа төбәгенең автохтон халҡы аҡ колонистар менән ҡатыша. Уларҙың нәҫелдәре Капский төҫлөләре тип атала һәм Көнбайыш Капский провинцияһының 50 % тиклем халҡын тәшкил итә.\nБөйөк Британия тәүге тапҡыр Капский колонияһы өҫтөнән хакимлыҡты 1795 йылда, Дүртенсе инглиз-голланд һуғышы барышында ала: ул саҡта Нидерланд Наполеон хакимлығы аҫтында була, һәм инглиздәр, француздарҙың был стратегик яҡтан мөһим район өҫтөнән контоль алыуынан ҡурҡып, Капстадҡа штатгальтер Вильгельм V исеменән колонияны баҫып алһын өсөн генерал Джеймс Генри Крэйг етәкселегендә армия ебәрә. Капстад губернатор бер ниндәй ҙә күрһәтмәләр алмай, әммә инглиздәргә буйһонорға риза була. 1803 йылда Амьенс килешеүе төҙөлә, уға ярашлы Батавия республикаһы (йәғни француз баҫып алыуынан һуң Нидерланд тип атала башлай), Капский колонияһын үҙенә ҡалдыра. 1805 йылда яңынан һуғыш башлағандан һуң инглиздәр колонияны ҡабаттан яулап алырға ҡарар итә. Столовая тауының битләүендә алыш һөҙөмтәһендә 1806 йылда Дэвид Бэрд етәкселегендә инглиз ғәскәрҙәре Капстад фортына инә.\nЗулусы, 1838 й.\nИнглиздәр коса халҡы менән көрәшеп, Грейт-Фиш йылғаһы ярҙары буйлап форттар төҙөү юлы менән көнсығыш сиктәрен нығыта. Был урындарҙа үҙенең хакимлығын көсәйтеү маҡсатында инглиз тажы метрополиянан кешеләрҙең килеүен дәртләндерә.\n1806 йылда, ил эсендә төрлө көстәр баҫымы аҫтында инглиз парламенты ҡоллоҡто тыя, ә 1833 йылда бал ҡарар колонияға ла тарала. Сик буйында даими бәрелештәр, ҡоллоҡто бөтөрөү һәм инглиздәр менән башҡа аңлашмаусанлыҡтар голланд сығышлы күп крәҫтиәндәрҙе (буралар тип аталыусы — от нидерл. «boer», тимәк «крәҫтиән») континент төпкөлөнә, бейек Велд яйлаһына китергә мәжбүр итә. Көньяҡ Африканың континенталь өлөшөндә үҙҙәренең дәүләтен ойоштора.\nКөньяҡ Африка союзын ойоштороуҮҙгәртергә\nДүрт йыллыҡ һөйләшеүҙәрҙән һуң 1910 йылдың 31 майында Көньяҡ Африка союзы ойошторола, уға инглиздәрҙең Капский колонияһы, натал колонияһы, Ҡыҙғылт һары йылға колонияһы һәм Трансваль инә. Союз Британия империяһының доминионы була. 1914 йылда Көньяҡ Африка союзы Беренсе донъя һуғышына инә. 1934 йылда Берләшкән партия ойошторола, унда Көньяҡ Африка партияһы һәм Милли партия берләшә. 1939 йылда ул Көньяк Африкаға, Бөйөк Британия артынан, Икенче донъя һуғышына инергәме-юҡмы тигән ҡаршылыҡтар арҡаһында тарҡала — уң Милли партия өсөнсө рейхты яҡын күрә һәм киҫкен раса сегрегацияһы өсөн сығыш яһай.\n1961 йылда Көньяҡ Африка союзы бойондороҡһоҙ Көньяҡ Африка Республикаһы булып китә, ул Бөйөк Британия етәкләгән Милләттәрҙең дуҫлыҡ берләшмәһенән сыға. Сығыу Дуҫлыҡ берләшмәһенең башҡа ағзалары тарафынан КАР-ҙа апартеид сәйәсәтен ҡабул итмәү менән бәйле була (КАР-ҙың Дуҫлыҡ берләшмәһе ағзалығы 1994 йылдың июнендә тергеҙелә).\nКөньяҡ Африка Республикаһы хөкүмәтеҮҙгәртергә\nКАР — парламент-президент республикаһы. Президент үҙенең барлыҡ ҡарарҙарында ла тиерлек к-пселек мәсьәләләр буйынса парламент ярҙамына таянырға тейеш. 30 йәштән өлкәнерәк Көньяк Африка Республикаһы гражданы президентлыҡҡа кандидат була ала. КАР-ҙа ике палаталы парламент эшләй, ул провинцияларҙың Милли советынан (үрге палата — 90 ағза) һәм Милли ассамблеянан (400 ағза) тора. Түбәнге палата ағзалары тауыш биреүҙең пропорциональ системаһы буйынса һайлана: депутаттарҙың яртыһы дөйөм милли исемлек буйынса, яртыһы — провинция исемлектәре буйынса килә. Һәр провинция, халыҡтың һанынан тыш, провинцияларҙың Милли советына унышар ағза ебәрә. Һайлауҙар һәр биш йыл һайын үтә. Хөкүмәт түбәнге палатала ойошторола, ә күпселек тауыш йыйған партия лидеры , президент була Хәҙер был вазифаны Сирил Рамафоса биләй.\nХәҙерге ваҡытта КАР-ҙың етәксе партияһы — Африка милли конгресы, ул 2009 йылда һайлауҙарҙа 65,9 % тауыш һәм 2006 йылда муниципаль һайлауҙарҙа 66,3 % тауыш йыйған. Уның төп дәғүәсеһе — партия «Демократик альянс» (16,7 % 2009 йылда, 14,8 % 2006 йылда). Демократик альянс лидеры — Хелен Зилле. Яңы милли партия, Милли партияның (уның ваҡытында апартеид системаһы була) вариҫы, 1994 йылдан һуң тиҙ тарҡала һәм 2005 йылдың 9 апрелендә Африка милли конгресы менән берләшә. Парламентта шулай уҡ Азатлыҡ-Инката партияһы бар (4,6 %), ул башлыса һайлаусы-зулустарҙы, һәм Халыҡ конгресын күрһәтә (7,4 %).\nКАР ауыл хужалығы, балыҡ хужалығы һәм балыҡсылыҡ министрлығы\nҠораллы көстәр төрөҮҙгәртергә\nКвандебеле (ндебеле халҡы )\nИҡтисад һәм милли хужалыҡҮҙгәртергә\nХалыҡ хуалығы тармаҡтарыҮҙгәртергә\nСеймал табыу сәнәғәтеҮҙгәртергә\nҮҙенең үҫеше менән Көньяҡ Африка Республикаһы тәбиғәт ресурстарының бай булыуына бурыслы. Экспорттың 52 % тирәһе тау-мәғдән сығарыу сәнәғәте продукцияһына тура килә. Марганец, платина төркөмө металдары, алтын, хромит, вольфрам, алюминоглюкаттар, ванадий һәм цирконий күп сығарыла. Күмер табыу киң үҫешкән — күмерҙе электр етештереү өсөн ҡулланыу буйынса КАР донъяла 3-сө урында тора (нефть булмағанлыҡтан бөтә электр энергияһын эшләп сығарыу өсөн күмер ҡулланыу буйынса Көньяҡ Африка Республикаһы донъяла өсөнсө урында тора, КАР-ҙың бөтә электр энергияһын эшләп сығарыу 80% яҡыны күмер яндырыуға нигеҙләнә). Бынан тыш, ил территорияһында алмаз, асбест, никель, ҡурғаш, уран һәм башҡа мөһим файҙалы ҡаҙылмалар тупланған.\nБалыҡ тотоу буйынса (йылына 1 млн тонна) КАР Африкала төп урынды алып тора. Төп промысла объекттары — сардина, сельдь, хек, анчоус, диңгеҙ алабуғаһы, скумбрия, тәрәс балығы, һөмбаш, макрель, монкфиш. Бынан тыш, диңгеҙ ҡыҫалаһыдо, омар, тунец, лангуста, устрица, һигеҙаяҡ, акула, йөҙгөстәре Көньяҡ-Көнсығыш Азияла ҙур ихтыяж менән фаҙаланған уның йөҙгөстәре, шулай уҡ тюлень. Балыҡ тотоу, нигезҙҙә, Бенгаль океаны ағымы менән йыуыла торған Көньяк Африканың Көнбайыш яры буйында, 200 диңгеҙ миль киңлегендә промысла зонаһында башҡарыла. Тотолған балыҡтың 40%-ҡа яҡыны Эландс, Лампопо һәм башка йылғаларҙа, шулай уҡ яһалма һыу ятҡылыҡтарында үрсетеү юлы менән табыла торған сөсө һыу балыҡтарына тура килә.\nТөп зона — Квазулу-Наталь провинцияһының көньяҡ өлөшө. Тәбиғи урмандар 180 мең га, йәғни ил территорияһының 0,14 % биләй. Эшкә яраҡлы ағастың ҙур өлөшө Көньяк Африка Республикаһы территорияһының 1% ғына тәшкил иткән ултыртылған ағастарҙан килә. Ултыртылған урман «плантацияларының» яҡынса яртыһы ҡарағай, 40 % — эвкалипт һәм 10 % — мимоза. Шулай уҡ һары һәм ҡара ағас, лавр, Выращиваются также жёлтое и чёрное дерево, капский лавр, ассегаи һәм камасси үҫтерелә. Тауар кондицияһы 80 йылдан алып 100 йәшкә еткән Төньяҡ ярымшарҙа үҫкән ағастарҙан айырмалы рәүештә, ағастың тауарлылығы уртаса 20 йыл эсендә өлгөрә. Баҙарға ҡуйылған йыллыҡ ағас күләме 17 млн м³ тәшкил итә. Көньяҡ Африка Республикаһында 240-ҙән ашыу ағас эшкәртеү һәм урман сәнәғәте предприятиелары эшләй.\nДәүләттең иҡтисади сәйәсәтеҮҙгәртергә\n↑ 7,0 7,1 Непомнящий Н. Н. Колесницы в пустыне — М.: Наука, 1981. — 199 б. — (Рассказы о странах Востока). — 30000 экз.\n↑ Ehret, Christopher An African Classical Age — Charlottesville, VA: University of Virginia Press (инг.)баш., 2001. — Б. 219. — ISBN 0-8139-2057-4.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Көньяҡ_Африка_Республикаһы&oldid=1096360 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 24 ноябрь 2021 в 16:13\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:13 24 ноябрь 2021 үҙгәртелгән.


Бүлешкәндән йыр-моң арта ғына » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Бүлешкәндән йыр-моң арта ғына\nБүлешкәндән йыр-моң арта ғына 15.08.2014 // Әҙәбиәт\nНиндәй заман һуң был?! Ниндәй заман?!\nЯлҡа кеше хатта йыр-моңдан.\nХөкөм сығарырға тора бәғзе,\nЙыр ағылһа әгәр йортоңдан.\nКемдәргәлер ҡурай тынғы бирмәй,\nБимазалай башҡорт бейеүе.\nУлар өсөн бер енәйәт һымаҡ\nХалҡыбыҙҙың моңдо һөйөүе.\nИмеш, башҡорт йырлап ҡына йәшәй,\nУйын ғына, имеш, уйында.\nҠурай тартып ятыуын ул белер,\nҺуңғы атын хатта һуйһаң да.\nЙәне моңдоң йөрәге туң булмай.\nУл йырҙарҙан күңел нурланды.\nДошмандарың, әйҙә, көнләшһендәр,\nЙырла әле, башҡорт, “Урал”ды!\nГәзитебеҙҙең республиканың Мәҙәниәт министрлығы менән берлектә ойошторған “Талантлыны данлай “Башҡортостан” конкурсына килгән видеояҙмаларҙы ҡарап сыҡҡандан һуң күңелгә ошо шиғыр юлдары килде. Халҡыбыҙҙың йыр һөйөүенә һоҡланмаҫлыҡ та түгел шул! Башҡорт баҫыу өҫтөндә эштә булһынмы, урман-тауҙарҙы гиҙһенме, ял итһенме – һәр ҡайҙа моңдо юлдаш итеп ала. “...Йырҙар менән еңелерәк юлдар үтеүе”, тип юҡҡа ғына әйтелмәгән шул.\nКонкурсҡа Башҡортостандың һәм күрше өлкәләрҙең төрлө төбәгенән байтаҡ видео- һәм аудиояҙма килде. Әйтәйек, “Иң оҫта йырсы” номинацияһында 20-нән ашыу һәүәҫкәр ҡатнаша. “Иң оҫта бейеүсе” номинацияһына ла күп кенә бейеүсе яҙмаһын ебәргән. Быларҙан тыш, “Иң яҡшы фольклор ансамбле”, “Иң шәп һәүәҫкәр композитор”, “Музыка ҡоралында иң оҫта уйнаусы” номинацияһында ҡатнашыусылар ҙа етерлек.\nИнтернеттағы “Бәйләнештә” социаль селтәрендәге “Башҡортостан” гәзите” төркөмөнә килгән сығыштарҙы ҡарап халҡыбыҙҙың ғәжәп таланттарға бай булыуына инанаһың. Хәйбулла районынан Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Мөхәмәтйән Ҡаҙаҡбаев, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенты Динар Мансуров, Өфөнән Зөһрә Фәруҡшина, Ишембай ҡалаһынан һигеҙ йәшлек Айназ Рәхмәтуллин, Ҡырмыҫҡалынан Айҙар Мөхәмәтгәрәев, Бөрйәндән Гөлдәр Йәрмөхәмәтова, Ғафуриҙан Әлфиә Байбулдинаның моңло йырҙары күңелдәрҙе елкендерә. Ә инде Силәбе ҡалаһынан мәктәп уҡыусыһы Маргарита Йәғләмүнова, Ишембай ҡалаһындағы Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге башҡорт гимназияһы уҡыусыһы Эльвина Шәрипова, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенты Илнур Баязитов, Күгәрсен районының “Мораҙым” гәзите хәбәрсеһе Азамат Ғәҙелшиндар сәхнә иҙәненә түгел, ә йөрәктәргә баҫып бейей һымаҡ!\nМузыка ҡоралында уйнаусыларыбыҙ ҙа бихисап. “Сыуалташ”, “Бужан” ансамблдәренең ҡурайҙа, скрипкала, мандолинала, гармунда өҙҙөрөүе, Сибай балалар сәнғәт мәктәбенән 11 йәшлек Әнүәр Буранғоловтың башҡорт халыҡ көйҙәрен һыҙҙыртыуы күңел ҡылдарын сиртә.\nСер түгел: моң донъяһы композиторҙарға ҡытлыҡ кисерә. Беҙҙә уларҙы әле бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Үкенескә ҡаршы, атаҡлы композиторҙарыбыҙҙың береһе Салауат Низаметдинов та донъянан китеп барҙы. “Башҡортостан” гәзите иһә, “Иң шәп һәүәҫкәр композитор” номинацияһын булдырып, төпкөлдәрҙә “күмелеп” ятҡан таланттарыбыҙҙы ижад тигән мөғжизәле донъяға йәлеп итергә тырыша. Тәүге ҡарлуғасыбыҙҙың моңо күптәрҙе әсир итеп өлгөрҙө лә инде. Уның – Ишембай ҡалаһынан Нәсимә Әминеваның – яҙған йырҙарын Нурия Вәлиева, Хәлисә Мөхәмәҙиева, Регина Төхвәтуллина, Сәғит Мөхәмәҙиев, Розалия Әхмәтйәнова, Илнур Рәшитов ихлас башҡара. Нәсимә апай киләсәктә лә үҙенсәлекле моңдары менән халҡыбыҙҙы ҡыуандырыр тип ышанабыҙ.\nӘлбиттә, конкурста ҡатнашыусыларҙың барыһы тураһында ла һөйләү мөмкин түгел. Улар хаҡында белергә, йыр-моңон тыңларға, бейеүҙәрен күрергә теләүселәр “Бәйләнештә” социаль селтәрендәге “Башҡортостан” гәзите” төркөмөнә инеп ҡарай ала. Үҙегеҙгә оҡшаған видео- һәм аудиояҙмаға “оҡшай” (“лайк”) ҡуйырға онотмаһағыҙ ине, сөнки еңеүселәрҙе билдәләгәндә жюри ағзалары һеҙҙең тауышты мотлаҡ иҫәпкә аласаҡ.\nТағы шуны әйтергә кәрәк: “Башҡортостан” гәзите конкурстың тәүге турын бер нисә төбәктә үткәрергә йыйына. Үҙегеҙ ҙә беҙҙе саҡырып ала алаһығыҙ. Бының өсөн “Башҡортостан” гәзите редакцияһына (тел: 272-05-43, 272-16-24) шылтыратығыҙ.\nХөрмәтле моң һөйөүселәр, әле конкурстың иң ҡыҙған сағы. Алда “финиш һыҙығы” ла күренә башланы. Йөрәгегеҙҙәге хазинаны бүлешергә ашығығыҙ! Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим әйткәнсә, бүлешкәндән йыр-моң арта ғына.


Бюджет проекттары буйынса Ведомство-ара хөкүмәт комиссияһы ултырышы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБюджет проекттары буйынса Ведомство-ара хөкүмәт комиссияһы ултырышы\n13:21, 18 мая 2010 Иҡтисад\nРеспублика Йортонда бюджет проекттары буйынса Ведомство-ара хөкүмәт комиссияһы ултырышы үткәрелде. Эшкә БР Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары, финанс министры Айрат Ғәскәров етәкселек итте.\nТөбәк социаль-иҡтисади үҫешенең төп финанс документы параметрҙарын билдәләүсе төрлө күҙаллауҙар варианттары менән БР иҡтисади үҫеш министры Евгений Евтушенко таныштырҙы. Бюджет процесын ойоштороуҙың яңы принциптары тураһында БР финанс министры урынбаҫары Рида Собханҡолова һөйләне.\nВедомство-ара комиссияның эшен теләгән бер кеше күҙәтә алды: Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең рәсми сайтында кәңәшмә тура трансляцияланды.\nРеспублика бюджетын формалаштырыу мәсьәләһе Башҡортостандың һәр гражданына ҡағыла, шуға күрә бюджет процесы перспективаларын тикшереүгә халыҡ та саҡырыла. Айрат Ғәскәров әйтеүенсә, БР Финанс министрлығы һәм БР Иҡтисади үҫеш министрлығы сайттарында бөтә кәрәкле мәғлүмәт материалдары урынлаштырыласаҡ. Шунда уҡ һорауҙар һәм комментарийҙар ҡалдырырға мөмкин. Хөкүмәт комиссияһы граждандарҙың бөтә тәҡдимдәрен ҡарарға һәм уларҙың иң мөһимдәрен бойомға ашырыуға ҡабул итергә әҙер.\nТеги: БР Хөкүмәте, ултырыштар, бюджет


Өфөлә ҡышҡы каникулда ауыл хужалығы йәрминкәләре уҙҙы\nБөгөн уның һуңғы көнө булды. Ҡышҡы селләгә, йә көндәр буранлап тороуға ҡарамай ҡала халҡы сифатлы тауар һатып алырға ашыҡты. Ә ауыл кешеһе үҙе етештергән продукцияны аҡсаға әйләндереп ҡыуанды.\nЗорге урамындағы сауҙа майҙанына халыҡ иртәнге сәғәттәрҙән үк ағылды. Һыуыҡ булыуға ҡарамаҫтан, һатыусылар ҙа, һатып алыусылар ҙа геү килде. Кәштәләрҙә йылҡы, һыйыр, һарыҡ, ҡош ите. Иттең килоһы уртаса 200 һумдан 280 һумға тиклем. Һатып алыусыларҙың күбеһе һыйыр итенә өҫтөнлөк бирә. Ғәҙәттәгесә, йыл башында иткә хаҡ аҙ ғына артҡан.\nЙәрминкәгә Иглин, Кушнаренко, Ауырғазы, Миәкә һәм башҡа райондары хужалыҡтары бай ассортиментлы аҙыҡ-түлек алып килгән. Һөт ризыҡтары, бал һәм үҫемлек майҙары ла бар. Балға хаҡ күтәрелмәгән. Уның өс литры бер мең һумға тәҡдим ителә.\nҺаҙан, суртан һәм башҡа балыҡтарҙы Башҡортостандың балыҡсылыҡ хужалығы һата.\nБаҙар-һатыулашыу майҙаны булһа ла, үҙебеҙҙең сифатлы аҙыҡ-түлек менән туҡланырға күнеккән өлкәндәр хаҡтар менән ҡәнәғәт. Улар кәштәләрҙәге ауыл хужалығы тауарҙарының ни тиклем ҙур көс түгеп етештерелеүен белә. Йылдар буйы тәрбиәләгән мал-тыуарҙың ите кәнфит һәм башҡа тәм-том менән сағыштырғанда күпкә арзан.


Мырҙанов Марат Мырҙан улы — Башҡорт Википедияһы\nМырҙанов Марат Мырҙан улы\nМырҙанов Марат Мырҙан улы (28.10.1937 — 25.09.2012) — ғалим-хирург, медицина фәндәре докторы (1990), профессор (1994). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1995), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1987).\n1937 йылдың 28 октябрендә Балаҡатай районы Ҡәйүп ауылында тыуған. 1955 йылда Яныбай ауылының урта мәктәбен, 1959 йылда медицина училищеһын тамалаған. 1960—1966 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институтында уҡый. 1971 йылда шунда уҡ ҡалып, яман шеш кафедраһының етәксеһе була (1986). 1990 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлай, профессор исеменә өлгәшә.\nМарат Мырҙан улының ғилми эшмәкәрлеге эндоскопик хирургия, яман шеш ауырыуынан дауаланыу, ашҡаҙан ҡыуышлығының кисектергеһеҙ хирургияһына арналған. Тағы ла уның ҡатнашлығында йыуан эсәк боҙолоуын билдәләү, эндоскопия менән дауалауға энә булдырылған. 250 ғилми хеҙмәттең, 3 ғилми асыштың авторы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мырҙанов_Марат_Мырҙан_улы&oldid=815721 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 18 июнь 2018 в 05:25\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:25 18 июнь 2018 үҙгәртелгән.


Ике һауынсыға көнөнә - 260 һыйыр\nДүртөйлө районының «Еникеев» хужалығы фермерҙары һауым буйынса юғары күрһәткестәргә өлгәшә. Был йүнәлештә хеҙмәткәрҙәргә итальян технологияһы ярҙамға килә. Дүрт йыл элек ҡуйылған һауым аппараттары етештереү ҡеүәтен арттырған. Шунлыҡтан хужалыҡтың икенсе фермаһында быйыл тағы ла итальян технологияһын урынлаштырмаҡсылар.\n10-12 минут эсендә 16 һыйыр һауып алырға. Фәнзилә Хәсәнова 25 йыл дауамында яратҡан эшенә таңғы дүрттә тороп килергә күнеккән. Бер минутҡа ла һуңларға ярамай, сменала мең-мең ярым литр һөт алырға кәрәк. Тик һауынсы әйтеүенсә, эш ҡатмарлыҡ тыуҙырмай, сөнки бармаҡ көсө кәрәкмәй.\nХужалыҡта яҡынса 400 баш һауым һыйыры иҫәпләнә. Яңы технологияны ҡулланыу һөттөң сифатын ғына түгел, күләмен дә арттырған. Һауынсыларға бары ваҡытында аппаратты ҡуйып, кнопкаға баҫып, һауын барышын контролгә алыу талап ителә. Техниканың һөҙөмтәле эшләүен күреп, хужалыҡ икенсе фермаға ла ошондай уҡ аппарат ҡуя.\nАшаған малда өмөт бар тип хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре ҡышҡылыҡҡа мал аҙығын әҙерләүгә күп көс һала. Баҫыуҙа техника тауышы тынмай, гектарынан 30 центнер уңыш алыуға һөйөнә улар. Әйткәндәй, хужалыҡта быйылғы күрһәткестәр алдағы йылдарҙан ике-өс тапҡырға күберәк.\nХужалыҡ хеҙмәткәрҙәре бер көн эсендә 70 гектар майҙанда урып-йыйыу эштәрен башҡара. Әле баҫыуҙа дүрт комбайн иртәндән ҡараңғы кискә тиклем эшләй. Һоло фуражға һалына. Һауа шарттары яҡшы торғанда, иҫәп ҡалған 500 гектарҙағы уңышты аҙна аҙағына йыйып бөтөү.


Баш ҡалала Ҡыҙғылт һары туп көнө ойошторола // Спорт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала Ҡыҙғылт һары туп көнө ойошторола\n11:47, 15 марта 2018 Спорт\nӨФӨ, 2018 йыл, 15 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дарья Петрова/.\nШәмбе, 17 мартта, Башҡортостандың баш ҡалаһында балалар һәм өлкәндәр өсөн традицион баскетбол байрамы — Ҡыҙғылт һары туп көнө ойошторола.\nРеспубликаның Баскетбол федерацияһында һөйләүҙәренсә, сара Башҡорт дәүләт аграр университетының спорт комплексында уҙа. Спорт программаһында бер нисә категорияла 10 минутлыҡ уйын ҡаралған, уларҙың һәр береһендә 12 уйынсы сығыш яһай. Ғәҙәттәгесә, Ҡыҙғылт һары туп көнөн йәш баскетболсылар аса, ветерандар һәм студенттар тамамлай. Тәү сиратта егеттәр, артабан ҡатын-ҡыҙҙар (ветерандар һәм студенттар), 50 йәштән өлкән ирҙәр, студенттар уйнай.\nҠатнашыусыларҙы һәм тамашасыларҙы конкурстар һәм иҫтәлекле бүләктәр көтә.\nҠасан: 17 мартта, көндөҙгө сәғәт 12-лә.\nҠайҙа: Октябрҙең 50 йыллығы урамы, 34, Башҡорт дәүләт аграр университетының спорт комплексы.


Рөстәм Хәмитов Күгәрсен районында граждандарҙы ҡабул итте\n24 ноябрҙә Мораҡ ауылына эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Күгәрсен районы һәм күрше райондар граждандарын ҡабул итте. Ҡабул итеү һөҙөмтәләре буйынса тейешле күрһәтмәләр бирелде.\nРөстәм Хәмитов Нефтекамала проблемалы йорт төҙөлөшөн тикшерҙе\n23 ноябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республиканың төньяҡ-көнбайыш райондарына эш сәфәре барышында Нефтекама ҡалаһында булды.\nРөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Мәсетле районында булды\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Саҡмағош һәм Дүртөйлө райондарында булды\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Саҡмағош һәм Дүртөйлө райондарында булды.\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ауыл биләмәләре башлыҡтары менән осрашыуҙар үткәреүҙе дауам итә.\n6 октябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре барышында Баҡалы ауылында булды. Республика башлығы Баҡалы районы һәм күрше райондар граждандарын ҡабул итте.\n6 октябрҙә Баҡалы районында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Баҡалы район үҙәгендәге күп фатирлы ике йортто асыу тантанаһында ҡатнашты.\nРөстәм Хәмитов Ейәнсура һәм Йылайыр райондарында эш сәфәре менән булды\nЕйәнсура районы буйлап эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Яңы Себенле ауылында төҙөлөп ятҡан һөтсөлөк-тауар фермаһында булды. 1280 һыйырға иҫәпләнгән был комплекс төҙөлөп бөтмәгән объект булараҡ иҫәпләнә.\nРөстәм Хәмитов Өфө «Молния» фәнни-производство предприятиеһында булды\n2 сентябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Өфө «Молния» фәнни-производство предприятиеһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте эшмәкәрлеге менән танышты.\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Үҙебеҙҙекен һайла – үҙебеҙҙекен һатып ал!» республика акцияһы сиктәрендә Өфөнөң Спорт һарайы майҙанында үткән Иглин һуғаны һәм балы тәҡдим ителгән быйылғы йылдағы беренсе ауыл хужалығы йәрминкәһендә булды.\n20 августа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Федоровка районында булып ҡайтты. Республика башлығы ауыл хужалығы предприятиелары, ҡошсолоҡ фабрикаһы һәм Федоровка ауылының беренсе урта дөйөм белем биреү мәктәбе эшмәкәрлеге менән танышты\nРөстәм Хәмитов Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш райондарында һәм Нефтекама ҡалаһында булды\n4 августа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Краснокама, Ҡалтасы райондарында һәм Нефтекама ҡалаһында булды.\nРөстәм Хәмитов Мәләүез һәм Күгәрсен райондарында булды\n23 июлдә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Мәләүез һәм Күгәрсен райондарында булды.\nРөстәм Хәмитов Ҡариҙел районында\n16 июлдә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Ҡариҙел районында булды, унда ҡайһы бер предприятиелар, социаль учреждениелар һәм инфраструктура объекттары эше менән танышты.\nРөстәм Хәмитов Кушнаренко, Дәүләкән, Буздәк райондарында булды\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Кушнаренко районы буйлап эш сәфәре дауамында «Добрый хлеб» муниципаль унитар предприятиеһы баҫыуында булды һәм унда иген ҡатышмаһын сенажға урыу барышын ҡараны.\nРөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Яңауыл районда булды\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Яңауыл районында булды. Эш сәфәре дауамында республика башлығы бер нисә ауыл хужалығы һәм сәнәғәт предприятиелары эшмәкәрлеге менән танышты.\nБашҡортостан Президенты Урман халҡы менән аралашты\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов боеприпастар келәте шартлауы арҡаһында донъяһын ҡалдырған Урман ауылы халҡы менән Иглинда осрашты.\nБашҡортостан Президенты эш сәфәре менән республиканың көньяҡ райондарында булды\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Стәрлетамаҡ һәм Стәрлебаш райондарында булды.\nPages: 1 2 ...\t6 7 8 All


Инфоурок › Другое ›Конспекты›Урок по теме "М. Карим" (11 класс)\n534.56 КБ Мостай Карим.docx\nВыбранный для просмотра документ Мостай Карим.docx\nБашҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы ҡала округы Октябрь районының 155 – се лицейы муниципаль\nМостай Кәрим һәм уның ғаиләһе\n(11класс уҡыусылары өсөн)\nБашҡарҙы: Мирхәйҙәрова Гөлнара Рифҡәт ҡыҙы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы\nМостай Кәрим, ысын исеме Мостафа Сафа улы Кәримов\n(1919 йылдың 20 октябрь — 2005 йылдың 21 сентябрь) — күренекле башҡорт яҙыусыhы, шағиры hәм драматургы. Башҡортостандың халыҡ шағиры.\nТема: Мостай Кәрим һәм уның ғаиләһе..\nБөйөк әҙәбиәт вәкиле Мостай Кәримдең ғаилә ағзалары менән таныштырыу;\nӘхләки һәм эстетик тәрбиә биреү;\nКоммуникатив һәләттәрен үҫтереү;\nИжади фекерләү ҡеүәһен үҫтереү;\nАта-әсәләргә һөйөү тәрбиәләү.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры М.Кәримдең портреты;\nМ.Кәримдең ғаилә ағзаларының фотолары;\nҺорауҙар яҙылған карточкалар;\nинтерактив таҡта, магнитафон, видеояҙма.\nФонетик – артикуляцион күнегеү.\nҠайын япрағы тураһында.\nҠараһаң яҡшы ғына, -\n( Шул уҡ ваҡытта әкрен генә ҡурай моңо яңғырай. Башҡортостан картаһы эленгән. “ Башҡортостан төшөрөлгән һүрәттәр күрһәтелә.)\nОйоштороу моменты. Һаумыһығыҙ! Хәйерле көн! Бөгөн беҙ дәрестә Мостай Кәримдең тормош юлы һәм уның ғаиләһе менән танышыуҙы дауам итәсәкбеҙ. Әйҙәгеҙ әле өйгә эште тикшереп үтәйек.\n-Өйгә эшкә нимә бирелгән ине?\n-Өйҙә Мостай Кәримдең биографияһын уҡып килергә ине.\nХәҙер мин һеҙгә һорауҙар яҙылған карточкалар таратып бирәм. Шул һорауҙарға яуап бирә алһағыҙ, тимәк һеҙ өй эшен үтәгәнһегеҙ.\nМ.Кәрим ниндәй районда тыуған? (Шишмә районы Келәш ауылы)\nМ.Кәрим нисәнсе йылда тыуған? (1919)\nШағирҙың тәүге шиғыры нисәнсе йылда баҫыла?(1935)\nШағирҙың тәүге китабы?(1938 йылда “Отряд ҡуҙғалды”тигән тәүге шиғырҙар йыйынтығы.)\nИкенсе китабы нисек атала?(1941йылда -“Яҙғы тауыштар” шиғырҙар йыйынтығы.)\nМ.Кәрим ниндәй уҡыу йорттарын тамамлай? (1935-1937 - Өфө педагогия рабфагында һәм 1937-1941; БДПИ-ла уҡый)\nМ.Кәрим ҡайҙарҙа эшләй?\n(1951-Башҡортостан Яҙыусылар берлеге идараһы рәйесе һәм шул уҡ йылда РСФСР Яҙыусылар берлеге идараһында;1962 йылға тиклем Яҙыусылар союзы һәм шул уҡ йылда РСФСР Яҙыусылар союзының секретары; 1955-1980 йылдарҙа РСФСР Верховный Советы депутаты; БАССР Верховный Советы депутаты һ.б.)\nУға нисәнсе йылда халыҡ шағиры тигән исем бирелде?(1963йылда)\nБашҡортостандың халыҡ шағиры М.Кәримдең ниндәй наградалары бар?\n1967 й. – С.Юлаев исемендәге премия,\n1967,1979 йылдарҙа 2 Ленин ордены,\nК.С. Станиславский исемендәге РСФСР Дәүләт премияһы ”Ай тотолған төндә әҫәре өсөн,\n1972 й.- СССР Дәүләт премияһы “Йылдар эҙенән”тигән китабы өсөн,\n1978 й. Г.Х.Андерсен исемендәге Халыҡ-ара Почетлы дипломы,\n1979 й. Социалистик Хеҙмәт Геройы тигән исем,\n1984 й. Ленин премияһы “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”, “Ташлама утты, прометей” әҫәрҙәре өсөн,\n1992 й –Башҡортостандың Фәндәр Академияһының почетлы академигы тигән исем,\nII дәрәжәләге «За заслуги перед Отечеством» ордены (2004 йылдың 9 ноябре),\nIII дәрәжәләге «За заслуги перед Отечеством» ордены (1995 йылдың 28 апреле),\nӘҙәбиәт һәм сәнғәт өлкәһендәге М.А. Шолохов исемендәге халыҡ-ара премия.\nМ. Кәрим нисәнсе йылда вафат булды һәм ҡайҙа ерләнгән?\nдың 21 сентябрендә Өфөләге Мосолмандар зыяратында ерләнгән.)\nМ.Кәримгә яңыраҡ ҡына ҡайҙа һәйкәл асылды?\n(2013 й. Өфө ҡалаһы Мостай Кәрим урамы)\nСлайдтан фотолар күрһәтелә, яңы теманың исеме асыҡлана. Дәфтәрҙәргә числоны һәм теманы яҙабыҙ.\nБөгөн беҙ ни өсөн фото рәсемдәр ҡарайбыҙ әле? Һеҙ был фотоларҙа берәй таныш кешеләрҙе күрәһегеҙме?\n(Уҡытыусы һүҙе) Ысынлап та, был фотоларҙағы кешеләр - Мостай Кәримдең ғаиләһе. Ҡарағыҙ әле уҡыусылар, ниндәй бәхетле ғаиләне күрәбеҙ. Был фотоларҙа 4 быуын кешеләре: М.Кәримдең әсәһе, туғандары, ҡатыны, балалары, ейәндәре. (Уҡытыусы татыу ғаиләләр хаҡында әңгәмә алып бара).\nМостай Кәрим ҡатыны Рауза менән 1941 йылда өйләнешәләр, тик улаҙың ҡыуанысы оҙаҡҡа бармай һуғыш башлана. Мостафа ағай һуғышҡа китә. Рауза апай ауылға ҡайтып китә, һуғыш йылдарында мәктәптә уҡытыусы булып эшләй, клуб сәхнәләрендә лә йыш ҡына сығыш яһай. 1942 йылдың 10 ғинуарында Илгиз улдары донъяға килә. Хәҙерге көндә Илгиз яҙыусы, тәржемәсе булып эшләй. Ул М. Кәримдең бик күп китаптарын рус теленә тәржемә итте. Ошо көндәрҙә Илгиз Кәримов атаһының әҫәрҙәр йыйынтығын бер нисә томға йыйнап сығарырға әҙерләнеп йөрөй. Был йыйынтыҡтың беренсе томына атаһының 1934-1969 йылдарҙа яҙған әҫәрҙәре тупланасаҡ. Илгиздең улы Тимербулат(яҙыусылар берлеге ағзаһы)(слайдтан күрһәтеү). Икенсе балалары – Әлфиә 1951 йылда донъяға килә. Ул Өфө дәүләт авиация институты доценты, инглиз теле уҡытып йөрөй. Уның улы Булат (слайдтан күрһәтеү.)\nӘлфиә Мостафа ҡыҙы әсәһе хаҡында ниндәйерәк йылы, һөйөү һүҙҙәре әйтә икән, әйҙәгеҙ әле, хәтерләүҙәренән өҙөк уҡып китәйек : (интерактив таҡтанан күҙәтеп барыу)\n“Әсәйем сибәрлеге, яуаплылығы, ҡыҙыҡһыныусанлығы, отҡорлоғо, талапсанлығы менән көслө булды. Эште һәр ваҡыт еренә еткереп эшләне. Берәү алдында ла ебеп төшмәне, Президентмы ул, ябай кешеме – һәммәһе менән тигеҙ аралашты. Һүҙсән булманы, кешене тыңларға яратты. Әйткән һүҙенә, башлаған эшенә, һөйгән йәренә, Ватанына тоғро була белде. Әсәйем ниндәй генә һөнәргә тотонмаһын, бөтәһен дә бер ҡыйынһыҙлыҡ менән башҡарҙы. Хатта, беҙ музыка мәктәбендә уҡып йөрөгәндә, беҙҙе тикшереп барыр өсөн, пианинола ла уйнарға өйрәнде, заманса ритмдарҙы һәм хәрәкәттәрҙе лә өйрәнде. Атайым Ҡытайҙан халат өсөн материал алып ҡайтҡас, тегергә лә өйрәнде. Өй һалһаҡ та, фатирҙа ремонт эшләһәк тә ул төп етәксе булды. Ҡулынан бөтә эш килде. Атайымды депутат итеп һайлағас, уның өлгөрмәгән эштәрен үҙенең өҫтөнә алды. Ҡунаҡтарҙы һәр ваҡыт йылы ҡарашы менән ҡаршы алды”.\nӘ хәҙер, ғаиләнең күп ауырлыҡтарын етәкләп барған әсә кешегә ҡыҙы күҙлегенән характеристика бирәйек (уҡыусылар таҡтала һәм дәфтәрҙәрендә яҙа баралар). Мәҫәлән:\nМостай Кәримдең ғаиләләге ролен асыу өсөн ҡыҙы Әлфиәнең хәтерләүҙәренән тағы бер өҙөк уҡып китәйек. (интерактив таҡтанан уҡыу).\n“Беҙ уның янында йәшәгәнебеҙ менән бәхетлебеҙ. Ул шундай асыҡ күңелле, ябай, халыҡсан, ярҙамсыл булды. Сөнки кем генә ярҙам һорап килмәһен, береһен дә ул кире бороп сығарманы. Бөтәһенә лә бөтә күңелен биреп ярҙамлашты, кәрәк саҡта кәңәшен дә бирҙе. Кешеләрҙе аңлай, ғәфү итә, хөрмәтләй белде. Ул шундай тәбиғилеге менән айырылып торҙо башҡаларҙан. Бөйөк кешеләр, ғалимдар, йәмғиәт эшмәкәрҙәре менән ул ябай телдә улар менән бер рәттән тороп аралаша алды. Сөнки, ул кешелә була торған бөтә ыңғай сифаттарға ла эйә ине. Бер вағытта ла кешеләрҙе йәшенә ҡарап айырып ҡараманы. Башлаған эшен еренә еткереп эшләне. Беҙҙең өсөн дә яҡшы атай булды. Аҙ ғына булған буш ваҡытын да беҙҙең өсөн, балалры өсөн бүлә ине. Беҙҙең кәйефебеҙҙе бер ҡараштан аңланы, ярҙам итергә, аралашырға яратты. Рус, инглиз телдәрен яҡшы белде”.\nМостай Кәримдең йәмғиәттәге һәм ғайләләге роленә характеристика биреп үтәйек: (таҡтала һәм дәфтәрҙәрендә яҙа баралар)\n(Уҡытыусы һүҙе, һорауҙар аша әңгәмә алып барыла.)\nМ.Кәримгә арналған иҫтәлекле урындар (уҡыусылар яуабы, уҡытыусы слайдтан күрһәтә бара):\nМостай Кәрим исемен Башҡортостан республикаhының Милли Йәштәр театры йөрөтә. Өфөләге бер урамға Мостай Кәрим исеме бирелгән. Тыуған яғында тыуған мәктәбе уның исемен йөрөтә. 2013 йылдың 10 отябрендә ҡуланан(бронза) бөйөк шағирыбыҙға һәйкәл асылды. Ул үҙе 40 йыл буйына йәшәгән М. Кәрим урамында (элекке Социалистик урамы) урынлашҡан. Мостай Кәрим йәшәгән йортта мемориаль таҡта асылған.\nБарыhы 100-ҙән ашыу шиғриәт һәм проза китаптары, 10-дан ашыу пьесалары донъя күрә.\nПьесалары: «Айгөл иле»,\n«Ай тотолған төндә»,\n«Салауат. Өн ҡатыш ете төш»,\n«Ташлама утты, Прометей\nИң билдәле әҫәрҙәрен атау.\n«Ҡара һыуҙар» «Ҡайтыу», «Европа-Азия», «Заманалар»\n«Беҙҙең өйҙөң йәме», «Өстаған»,\n«Оҙон-оҙаҡ бала саҡ».\nМостай Кәримдең ижады күп телдәргә тәржемә ителеп бөтә донъя күләмендә киң таралды. Шағирҙың исеме бер рәттән Р. Ғамзатов,\nЧ. Айтматовтар кеүек үк күп илдәргә билдәле.\nБашҡорт әҙибе М. Кәримдең китаптары урыҫ, украин, ҡаҙаҡ, тажик, латыш, төрөкмән, литва, балҡар, вьетнам, бавар һ.б. телдәргә тәржемә телгән һәм төрлө милләт балалары рәхәтләнеп үҙ телдәрендә уҡый.\n- Уҡыусылар, беҙ бөгөн Мостай Кәримдең тормошо һәм ғаиләләге роле менән таныштыҡ, шағирҙың тормошҡа, ижадҡа, халыҡҡа, ғаиләһенә булған һөйөүе хаҡында белем тупланыҡ. Бөгөнгө дәрес һеҙҙә ниндәй тәьҫораттар тыуҙырҙы\nОҡшаһа - йәшел карточкаларҙы, ә оҡшамаһа – һары карточкаларҙы күтәрегеҙ.\nӘйҙәгеҙ әле бергәләп белемдәрҙе тикшереп үтәйек;( әкрен генә М.Кәрим һүҙҙәренә магнитофондан йыр тыңлана.)\n1.М.Кәримдең ҡатынының исеме нисек?\n2. М.Кәримдең нисә балаһы бар?\n3 М.Кәримдең балалары ниндәй һөнәр кешеләре?\n4.Уға арналған иҫтәлекле урындар?\n5.М.Кәримдең ниндәй шиғырҙарын, поэмаларын, повестарын, драмаларын беләһегеҙ?\n6.М.Кәримдең әҫәрҙәре ниндәй телдәргә тәржемә ителгән?\n5.Уға арналған иҫтәлекле урындар?\n- Уҡыусылар, киләһе дәрескә “Минең ғаиләмдә – һөнәр кешеләре” тигән темаға бәләкәй генә инша йә эссе яҙырға. М.Кәримдең шиғырын уҡып уҡытыусы дәресте тамамлап ҡуя.\nҒашиҡтар, һеҙгә өндәшәм —\nЮҡ-барға йән ҡыйнашмағыҙ.\nБоҙолошоу — сирек әжәл.\nӘжәл менән һынашмағыҙ.\nАйырылышыу — ярты әжәл.\nӘжәл менән шаярмағыҙ.\nӘ шулай ҙа, һөйөү барҙа,\nТөҙәлмәҫтәй яралар юҡ.\nҺөйөү һүнһә, кеше үлә.\nӘжәлдәрҙән саралар юҡ.\nИлаһи йәнле әҙәмдәр генә үҙҙәренең һөйөүҙәре менән һоҡлана алалыр ул...\nДәрес тамам. Сығырға мөмкин. Һау булығыҙ!\nТикеев Д.С. һ.б.Башҡорт теле һәм әҙәбиәте,11класс, Өфө-2007\nҺирәк осрай торған күренеш (Мостай Кәрим) // Аралбай, Ҡ. Хәтеремдең тере ҡуҙҙары: Иҫтәлектәр, бағышлауҙар, ижади портреттар, әҙәби күҙәтеүҙәр, халыҡ ижадына, сәнғәткәҡағылышлы яҙмалар / Ҡ. Аралбай .- Өфө: Китап, 2007.- Б.31.\nКәрим, М. Тормошо һәм ижады. Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримгә 80 йәш тулыуға арнала/Төҙоуселәре Ҡ. Аралбай, Ғ.Ғәлимова, И. Кинйәбулатов.- Өфө: Китап, 2000.- 240 б.\nӘсәрзәр. 5 томда. 5-се том: Истәлектәр, мәҡәләләр, телмәрзәр, әнгамалар. - Өфө: Китап, 1999.- 592 бит.\nҺинме миңә моңдаш, минме һиңә, Әй ҡөҙрәтле Ғаләм ?! (Мостай Кәрим, Тамара Ғәниева) // Мырҙабаева, Ф.Р. Ғүмер ағыштары, кеше яҙмыштары… Публицистик мәҡәләләр, интервьюлар, әңгәмәләр / Ф.Р. Мырҙабаева .- Өфө: Китап, 2005.- Б.240\nИнтернет селтәренән һәм “Башҡортостан ҡыҙы” журналынан фотолар.\nМирхайдарова Гульнара Рифгатовна\nНомер материала: ДВ-202398


Йәмәғәтселектең коррупцияға ҡаршы мөнәсәбәте үҙгәрергә тейеш, шул ваҡытта ғына көрәш саралары һөҙөмтәле буласаҡ\nБыл турала бөгөн Республика башлығы Коррупцияға ҡаршы көрәште көйләү буйынса комиссия ултырышында белдерҙе.\nБыл комиссия бер йыл элек эш башлаған, уға власть, хоҡуҡ һаҡлау органдары, йәмәғәт ойошмалары, мәғлүмәт саралары вәкилдәре ингән. Бөгөнгө ултырышта ошо өлкәләге белемде арттырып, йәмәғәтселектә ришәүәтселеккә ҡаршы кире ҡараш формалаштырыу һәм норматив-хоҡуҡи акттарҙы ошо күренешкә ҡаршы көйләү хаҡында барҙы. Республикала барлығы 13 меңдән ашыу кеше, йәғни дәүләт һәм муниципаль хеҙмәткәрҙәре, депутаттар коррупцияға тикшерелә. Һандар күләмле тип әйтерлек түгел, быйыл 126 кеше дисциплинар яуаплылыҡҡа тарттырылған, өсәү эшенән бушатылған. Быйыл коорупцияға бәйле енәйәттәрҙең кәмеүен дә билдәләргә кәрәк, ришүәт алыу осраҡтары ла ун процентҡа кәмегән.\nШул уҡ ваҡытта коррупцияға ҡаршы ҡануниәтте боҙоу күренештәре лә юҡ түгел. Быйыл прокуратура ошондай 3 мең ярым осраҡты асыҡлаған. Бер меңдән ашыу законһыҙ акт федераль закондарға яраҡлаштырылған. Коррупцияға ҡаршы көрөш бик ҡатмарлы мәсьәлә. Шуға күрә өлкәләге енәйәттәргә төплө анализ яһау, сәбәптәрҙе асыҡлау мотлаҡ, тине Республика башлығы. Сөнки был күренеш илде артҡа һөйрәй һәм эшлекле климатты юҡҡа сығара.


Рәсәйҙә Президент булыу ниңә ҡыйын? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Рәсәйҙә Президент булыу ниңә ҡыйын?\nРәсәйҙә Президент булыу ниңә ҡыйын? 11.02.2012 // Сәйәсәт\nВладимир Путин — һис шикһеҙ, дәүләттең хәҙерге сәйәсәтендәге иң сағыу шәхес. Шул уҡ ваҡытта уға бирелгән баһа ла бер төрлө генә түгел. “Путин яҡлы булмау” модаға әүерелде. Бының сәбәбе нимәлә? Рәсәй Федерацияһы президентлығына кандидат Владимир Путинды Башҡортостан Республикаһында ижтимағи яҡлау буйынса Халыҡ штабы етәксеһе, бойондороҡһоҙ политолог Альберт МИФТАХОВ менән бергә ошо һорауға яуап эҙләнек.\n— Элекке ГФР канцлеры Шредер, Рим Папаһы һәм Рәсәй Президенты булырға теләмәҫ инем, тигән фекер әйткән. Минеңсә, ул бының менән ошо вазифаларҙы башҡарыуҙың бик ҡыйын икәнлеген билдәләй. Альберт Ленар улы, һеҙҙеңсә, Рәсәй Президенты булыу бик ҡыйынмы?\n— Рәсәй, Ҡушма Штаттар, Ҡытай һәм Һиндостан кеүек илдәрҙә, йәғни ҙур биләмәне үҙ эсенә алған дәүләттәрҙә президент булыу еңелдән түгел. Уларҙа ҡарар ҡабул итеү ҙә, географик йәһәттән генә булһа ла, ауырға төшә, сөнки хатта сигнал тапшырыуға бәйле проблемалар тыуыуы ла ихтимал. “Петр батшаның арапты өйләндергәне” фильмында Петрҙы урындағы оҫта менән таныштырыуҙары, батшаның, егетте хуплап, арҡаһынан ҡағыуы хәтерегеҙҙәлер. Уның эргәһендәге баярҙар ҙа ошоно уҡ ҡабатлай. Әммә арҡанан ҡаҡҡан һайын ҡулдар ҡатыраҡ була бара. Егеткә нимә өсөн “эләгеүен” берәү ҙә аңламай. Иң һуңғы баяр ныҡ ҡына итеп оҫтаға һуҡҡандан һуң, “Ҡара уны!” тип киҫәтеп тә ҡуя. Минеңсә, иҡтисади ҡарарҙар ҡабул итеү ҙә еңел түгел, сөнки илебеҙҙә мәңгелек туңлыҡ та, сүллектәр ҙә бар — тариф сәйәсәтенең йәки ауыл хужалығы үҫешенең бында бер-береһенән ныҡлы айырылыуы аңлашыла. Камчатканың да, Калининградтың да мәнфәғәттәрен үтәрлек, этник, дини һәм башҡа бик күп үҙенсәлектәребеҙҙе иҫәпкә алырлыҡ кимәлдә илгә нисек идара итергә? Был — бик ҡатмарлы бурыс. Уны тәжрибәле һәм бер үк ваҡытта тәрән аҡыллы кеше генә тормошҡа ашыра ала. Шредер “көнләшмәйем” тип асыҡтан-асыҡ әйткән бит.\nШулай ҙа ул бер аҙ хәйләләшкәндер, тип уйлайым — ГФР канцлеры булыу ҙа ҡыйындыр. Шредерҙың Рәсәй дәүләтселегенең күп милләтлелеге тураһында әйткән һүҙҙәрен генә миҫал итеп алайыҡ. Әммә ГФР-ҙа йәшәгән швабтар, тюрингтар, прустар, саксондар араһында ла, илебеҙҙәге төрлө этностар араһындағы кеүек үк, үҙ-ара һәйбәт мөнәсәбәт йәшәп килә. Әйткәндәй, был йәһәттән әле донъяла кешеләрҙең үҙ идентификацияһы тураһындағы мәсьәлә тыуҙы. Ул милләт кеүек мөһим проблеманы ла үҙ эсенә ала. Йәғни бер осорҙа беҙ космополитизм тенденцияһын, милләттәр араһындағы сиктәрҙе юйып ташлау беҙҙе донъя кешеләре тип таныу күренешен күҙәттек. Хәҙер йүнәлеш үҙгәрҙе. Шуға күрә Путиндың программа мәҡәләләренең береһендә кешенең үҙ сығышы өсөн ғорурлығын, йәғни үҙ идентификацияһын һәм милләтен юйып ташлау, ҡыҫырыҡлап сығарыу түгел, ә уларҙы хәҙерге кеше өсөн тәбиғи булған космополитизм менән берләштереү ҡарала. Шәхестең үҙ идентификацияһы төп урынға ҡуйылып, танып белеүҙә башҡа бер ниндәй ҙә критерийҙар иҫәпкә алынмауы бер юҫыҡтағы ҡараш булыуы менән килешерһегеҙ, моғайын. Был осраҡта аңыбыҙҙан яҡшы йәки насар кеше, хеҙмәттәш йәки хеҙмәттәш түгел кеүек ғәҙәти төшөнсәләр юҡҡа сыға. Икенсе яҡтан, космополитҡа әүерелеп, беҙ атайсал төшөнсәһенә нигеҙләнгән илһөйәрлекте юғалтабыҙ. Шул иҫәптән бөйөк, дәүләт ватансылығы ла юҡҡа сыға. Үҙ ғаиләңдең тамырҙарын белмәү, милләтеңде күрһәтмәү — милли идеяны, милли ғорурлыҡты юғалтыуға илткән тура юл ул. Ҡайҙа йәшәһәң дә, барыбер түгелме ни? Тыуған илде — урманды йәки киндерҙе, дуҫты йәки иптәште һәр саҡ һатып ебәрергә мөмкин. Күптән түгел генә бының менән осраштыҡ. Ҡайһы бер етәкселәр Рәсәй ерҙәрен таратты: Сахалинды — япондарға, Ҡырымды Украинаға бирәйек, тине. Бының менән шаярырға ярамай. Сөнки власть — һәр саҡ яуаплылыҡ. Ул дыуамаллыҡ түгел. Нимә теләйһең, шуны эшләргә, мәҫәлән, оркестрға дирижерлыҡ итергә йәки йөкмәтелгән яуаплылыҡ кимәлен аңламайынса, үҙ белдегең менән республикаларҙы үҙгәртергә, бөйөк дәүләтте емерергә, унан һуң властан баш тартырға ярамай. Власть мәсьәләһе бик сетерекле. Беҙ йыш ҡына уның ниндәйҙер хөрәфәти сифаттарын күрәбеҙ, сөнки һәр кеше, мантия кейеп, ҡулына власть атрибуттарын — державаны һәм скипетрҙы алып, бер аҙ дыуамалға әүерелә, сөнки яуаплылыҡ йөгө психологияны, тирә-яҡта барған ваҡиғаларға мөнәсәбәтте үҙгәртә. Берәүҙәрҙе ул һындыра, икенселәрҙең башын әйләндерә ала.\nБыл йәһәттән Владимир Владимировичҡа, 2001 йылдан алып уның ысын власта үҙен нисек тотоуына тейешле баһа бирергә кәрәк. “Мономах бүреге”нең ауыр булыуы, етешһеҙлектәр, дәүләт етәксеһе башҡарған эштәрҙең һәр ваҡытта ла оҡшап етмәүе аңлашыла. Шул уҡ ваҡытта беҙ унда мин-минлекте, маһайыусанлыҡты, башҡаларҙың һүҙенә ҡолаҡ һалмауҙы, “мин — түрә, тимәк, шулай буласаҡ” тип үҙ ҡарарҙарын үҙгәртергә теләмәүен күрмәйбеҙ. Владимир Путин бөтә нәмәне айыҡ аҡыл менән ҡабул итә, ә бит кешеләрҙең фекере менән шул тиклем ҡыҙыҡһыныуҙы яһалма сағылдырыу мөмкин түгел. Уның ваҡиғалар айышына йылдам төшөнөүе һәр саҡ күренә, үҙ фекерен төплө итеп аңлата белә. Икенсенән, Владимир Путин ысынбарлыҡҡа тап килгән ҡарарҙар ҡабул итә — йыш ҡына улар алдан уҡ әҙерләнмәй. Менеджер, идарасы өсөн хәлдең айышына тиҙ төшөнөү оҫталығы — етәксе булырлыҡ кешенең төп сифаты. Был бөгөн айырыуса мөһим.\n— Һеҙ ҡарарҙарҙы йылдам ҡабул итеү һәләтен айырып билдәләйһегеҙ. Бының сәбәбе нимәлә?\n— Ябай миҫал. Сәйәсмәндәр, донъя финанс көрсөгө еңеп сығылды, ти. Әммә иҡтисадсылар башҡа фекерҙә. Уларҙың дәлилдәре ысын көрсөктөң яҡынлашып килеүен раҫлай. Өҫтәүенә, был мәсьәлә етди иҡтисади проблемаларҙы хәл итеү өсөн үҙҙәренең барлыҡ ресурстарын тулыһынса ҡулланып бөткән алға киткән илдәр өсөн айырыуса әһәмиәтле. Рәсәй бындай ресурстарға эйә, әммә бында, янғындағы йәки һуғыштағы кеүек, ҡарарҙарҙы кисектермәҫтән ҡабул итергә тура киләсәк, тап шуға күрә тәжрибәле командир булыуы зарур. Владимир Путин — нәҡ шундай кеше һәм быны ул үҙенең элекке эше менән иҫбатланы. Ҡаушап ҡалмай, башын юғалтмай, киҫкен хәлдәрҙә ҡарарҙарҙы тиҙ һәм дөрөҫ ҡабул итә. 2001 йылдан һуңғы тормошобоҙ уларҙың хаҡлы булыуын күрһәтте.\n— Шулай ҙа йәмғиәтебеҙҙә проблемалар әлегә байтаҡ. Кешеләр, Путиндың яңы һайлау алды вәғәҙәләрен тыңлағандан һуң, “Ә ни өсөн ошо мәсьәләләрҙе ул элегерәк хәл итмәне?” тигән һорау бирә.\n— Ысынлап та — был Путинға булған төп дәғүә. 2001 йылда, унан һуң 2008 йылда уның “чистка” үтеүе ҙур әһәмиәткә эйә. Владимир Владимирович ил тип әйтергә лә тел әйләнмәгән илде ҡабул итте: беҙҙең республикалағы, Татарстан, Ҡалмығстандағы сетерекле хәлдәрҙе иҫкә алайыҡ, Кавказ тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Приморье һәм Краснодар крайҙары губернаторҙары Наздратенко менән Кондратенко ул осорҙа бойондороҡһоҙ сәйәсәт алып бара ине. Финанс таянысы булмаған яңы дәүләт башлығына власть вертикален йомшаҡ итеп төҙөргә кәрәк ине. Ҡайҙан аҡса алырға, шәхси ҡулда тупланған ресурс базаһын (нефть промыслаларын, углеводород сығарыуҙы) нисек файҙаланырға? Владимир Путин ошоларҙы еңеп сыға алды. Хәҙер Зюганов әфәнденең сәнәғәтте национализациялау тураһындағы белдереүҙәре аптырау уята. Ниндәй сәнәғәтте? Ул былай ҙа национализацияланған бит. 1993 йылдан алып Дәүләт Думаһында ул саҡтағы иң ҙур Рәсәй Коммунистар партияһы фракцияһына етәкселек иткән Зюганов осоронда нефть сығарыу һәм нефть продукттарын эшкәртеү, караптар эшләү һәм авиация буйынса донъялағы иң ҡеүәтле предприятиеларҙың күбеһе шәхси ҡулдарға эләкте. Ә Путин осоронда милек дәүләт ҡулына ҡайтарылды. Бөтә углеводород тармағы тиерлек, Мурманскиҙағы һәм Санкт-Петербургтағы ҙур верфтәр, телеканалдар дәүләт ҡулына күсте. Национализация тормошҡа ашырылды, әммә ҡан ҡойош, атыш-тартыш булманы.\nХәҙер 2008 йылды ҡарайыҡ һәм уны 1998 йыл менән сағыштырайыҡ. Ул саҡта, минеңсә, көрсөк түгел, ә яһалма тыуҙырылған афера ғына булған. Хәтерегеҙгә төшөрөгөҙ: хәлде алдан белгәндәрҙең барыһы ла бер сәғәт эсендә дәүләттең ҡыҫҡа ваҡытлы облигацияларын аҡсаға әйләндерҙе, ә башҡалар өсөн дефолт иғлан ителде. Беҙ тулыһынса бөлдөк, вкладтарыбыҙ “янды”, әммә берәй банкир зыян күрҙеме? Тап шул саҡта бер төркөм иптәштәр ҡалған активтарҙы — Норильск никелен, алюминий һәм башҡаларҙы һуҡыр тингә һатып алды. Нәҡ шул саҡта байҙар тағы ла байыны, беҙҙең миллиардерҙар мультимиллиардерҙарға әүерелеп, Форбс исемлегенә инде. 2008 йылғы көрсөк — бөтөнләй икенсе күренеш. Горбачев заманынан алып Ельцин осорона тиклемге бөтә заемдар “шаңдауы” үҙен һиҙҙертте. Көнбайыш банктары бурысты ҡайтарыуҙы талап итте. Бирешмәнек. Улай ғына түгел, пенсияларҙы, социаль түләүҙәрҙе, пособие, эш хаҡтарын арттырыуҙы дауам итәбеҙ. Әлбиттә, бер кешегә иҫәпләгәндә — күп түгел, әммә бөтә ил күләмендә — триллиондар. Онотмағыҙ, бындай хәлдәр бөтә илдә һәм төрлө өлкәләрҙә бер үк мәлдә бара, социаль объекттар инфраструктураһына ла байтаҡ аҡса һалына. Әле беҙ иҡтисадты яңыртыуға дөрөҫ йүнәлеште таптыҡ һәм бының өсөн инфраструктура проекттары кәрәклеген аңлайбыҙ. Быға донъя финанс көрсөгө ҡамасауламай. Айҙар буйы эш хаҡын, пенсияларҙы ала алмауҙы, аҙыҡ-түлекте талон менән биреүҙәрен көтөп сиратта торған көндәрҙе оноттоҡмо ни? Ни өсөн кемдер, ул проблемаларҙы хәл итмәй, тип иҫәпләй? Хәл итә. Һуңғы ун йыллыҡ ил тарихында иң насары булманы тигән һүҙҙәр менән кем килешмәҫ? Беҙгә күп йылдар эсендә тәүге тапҡыр үҙ ҡаҙаныбыҙҙа ҡайнамай, 20–30 һәм 70 йыл элек яһалған хаталарға әйләнеп ҡайтмай, уларҙы ҡабатламай башлауыбыҙҙы аңларға ваҡыт. Беҙ дөрөҫ йүнәлештә барабыҙ. Власта тотҡарлыҡһыҙ мөмкин түгел. Быны мин тарихсы булараҡ та әйтәм. Донъя тәжрибәһе күрһәтеүенсә, алдаҡсылар мотлаҡ ышанысҡа инә, кемдер ҡамасаулай, исемеңә бысраҡ яға — власта “стериль” хәл булмай. Тарихыбыҙҙың ҡайһы бер дәүерҙәрендә етәкселәребеҙҙе Аллаға тиңләү, йомшаҡ итеп әйткәндә, көлкөлө күренеш. Күптәр өсөн власта оҙаҡ ултырыу “минус” булһа, хәҙерге шарттарҙа — ҙур “плюс”. Йәш хирургка ҡарағанда тәжрибәлеһенә күберәк баралар бит. Путин менән дә шулай.\n— Владимир Путин тәүге тапҡыр ил президентлығына һайлауҙа ҡатнашҡанда электораттың ҙур өлөшөн үҙ яғына йәлеп итер өсөн уға нимәлер эшләргә тура килмәне кеүек. Бөгөн уның һайлау алды технологиялары үҙгәрҙе...\n— Ул саҡта кандидаттарҙан айырылып тороуы уға еңеү килтерҙе — барыһы ла халыҡтың тел осондағы мәсьәләләрҙе яңғыратҡан айыҡ аҡыллы кешене күрҙе. Хәҙер хәл башҡараҡ — кеше власта булып алды, ҡағылды-һуғылды, Интернетта имеш-мимештәргә күмелде, күп тапҡыр хупланды һәм хурланды. Әммә ул үҫә, үҙгәрә.\n— “Рәсәйгә яңы Путин кәрәк” тигән әйтем осраҡлы тыумағандыр, күрәһең...\n— Мин быны икенсерәк әйтер инем: үҙе ярҙам күрһәткән бик күп кешенән рәхмәт урынына тәнҡит һүҙҙәре ишеткән, яңырған Путин кәрәк. Сәйәсмән өсөн халыҡтың ризаһыҙлыҡ белдереүе — тәбиғи күренеш. Был ризаһыҙлыҡтан кемдеңдер үҙ мәнфәғәтендә файҙаланыуы — шулай уҡ аксиома. Минеңсә, яңырған Путин үҙе өсөн реформатор Столыпинға әүерелеүҙән башҡа юл булмауын аңларға тейеш. Бөгөн ҡәтғи реформалар үткәрергә ярамай, үткәрмәү ҙә мөмкин түгел. Үҙәк властың көслө таянысы булырға тейеш, әммә урындағы етәкселәргә лә эш өсөн мөмкинлектәр булдырыу зарур.\nВладимир Путин бөгөн үҙ образын үҙгәртә. Ул эргәһендәге кешеләрҙе лә тамырынан алмаштырыу хаҡында белдерҙе. Ул эш кешеләренә таяна.\nУл аныҡ эште маҡсат итеп ҡуйыуы менән ота.\nГүзәл НӘБИЕВА әңгәмәләште.


Башҡортостанда Фольклориадаға килгән ҡунаҡтарҙы нимә хайран ҡалдыра\n8 Июль , 11:19\nТөрлө илдәрҙән килгән ҡунаҡтарыбыҙҙы нимә хайран ҡалдыра?\n«Һеҙҙә асыҡ урындар, урман-тауҙар күп», — тине Грециянан килгән ансамбль ҡатнашыусылары. Албания ҡунаҡтары ла Башҡортостан тәбиғәтенең гүзәллеген әйтеп үтте.\n2. Йәшеллек һәм таҙалыҡ\n«Һеҙҙә бөтә ерҙә лә таҙа, ҡараулы һәм матур булыуы таң ҡалдырҙы. Йәшеллек – газондар, ағастар, ҡыуаҡтар күп», — ти Болгария артистары.\nКүп кенә сит ил музыканттары ҡурайҙа уйнарға өйрәнергә теләй. Колумбия музыканты әйтеүенсә, ул кураторҙарҙан һорап, ҡурай алған да инде. Ләкин күпселек был уйын ҡоралында уйнау түгел, тауыш сығарыу ҙа ҡатмарлы булыуын билдәләй.\nАмерика ҡатын-ҡыҙы – аштағы тоҙло ҡыярға, Австрия вәкилдәре иһә рәсәйҙәрҙең күп ризыҡҡа укроп һалыуына аптыраған. Испандар тәүге тапҡыр ҡарабойҙай ашап ҡараған һәм уның тәме сәйер икәнен билдәләгән. Швейцария ҡунағы ҡымыҙҙың бик үҙенсәлекле һый булыуын әйткән. Ә ҡайһы бер сит ил ҡунаҡтарының һөтлө сәйгә иҫе киткән.\n5. Фамилия – Исем – Атайҙың исеме\nСит ил ҡунаҡтары кешеләрҙең ҡунаҡсыл, изге күңелле һәм алсаҡ булыуына ҡыуана. Ләкин уларға кешеләргә исеме һәм атаһының исеме менән өндәшеү сәйер тойолған. «Рәсәйҙәрҙең фамилияһы һәм атаһының исеме булыуы хайран ҡалдырҙы, беҙҙә иһә ике исем һәм ике фамилия – береһе атайҙыҡы, икенсеһе әсәйҙеке», — тип уртаҡлашты Колумбия ҡунаҡтары.


Лифтсылар үҙ проблемалары хаҡында һөйләйәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЛифтсылар үҙ проблемалары хаҡында һөйләйәсәк\n15:54, 26 сентября 2011 Йәмғиәт\nВолга буйы федераль округы журналистары «Вертикаль» конкурсында ҡатнашыуға саҡырыла. Тармаҡ мәсьәләләрен һәм ҡаҙаныштарын асыҡлау маҡсатында ижади ярышты үҙен үҙе көйләүсе лифт ойошмаларының Милли союзы үткәрә.\nЖюри хөкөмөнә әлеге йылдың 1 сентябренән алып 2012 йылдың 1 мартына тиклем сыҡҡан материалдар ҡабул ителә. 2012 йылдың апрелендә Мәскәүҙә үтәсәк үҙен үҙе көйләүсе лифт ойошмалары Милли союзының II съезы эше барышында конкурсҡа йомғаҡтар яһаласаҡ. Иң яҡшы эштәр авторҙары аҡсалата премиялар һәм ҡиммәтле приздар менән бүләкләнәсәк.\nБашҡортостан Элемтә һәм киң коммуникациялар министрлығы урындағы киң мәғлүмәт сараларын конкурста әүҙем ҡатнашырға саҡыра.\nТеги: конкурстар, киң мәғлүмәт саралары, үҙен үҙе көйләүсе ойошмалар