“Яҡты киләсәк беҙҙең ҡулда” өндәмәһе менән республикала йәштәр ҡоролтайҙары үтә | Всемирный курултай башкир\nБер олоно, бер кесене тыңла, тигән әйтем киң таралған. Өлкәндәргә ихтирам һәм иғтибар менән ҡарау ғәҙәте беҙҙең яҡтарҙа борондан килә. Шул уҡ ваҡытта йәш кешенең фекерҙәренә лә битараф ҡалыу юҡ. Баяғы әйтемдең онотолмауы шунан киләлер. Оло быуын менән йәш быуын килешеп йәшәһә, барыһы ла алға китәсәк. Был юҫыҡта йәштәргә юл бирергә, үҙ проблемаларын үҙҙәренә хәл итергә мөмкинлектәр генә кәрәк. Ә бөгөн алға табан ҙур аҙымдар яһарға, хатта ырғырға әҙер йәш егеттәр һәм ҡыҙҙар күп. Уларға өлкәндәрҙең тәжрибәһе менән дә ярҙам итеп ебәрһәк.\nҒөмүмән, алда хәл итәһе мәсьәләләр етерлек. Белем алырға, белем алғас, эш табырға, артабан өйлө булырға, балалар тәрбиәләргә, халҡың өсөн файҙалы булырға…\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты йәштәр менән эшләүҙе төп маҡсаттарының береһе итеп алған. Белеүегеҙсә, Рәсәй йәштәр ҡоролтайы ла ошо йәмәғәт ойошмаһы “ҡанаты” аҫтында эшләй. Башҡарма комитеттың йәштәр эштәре һәм спорт буйынса комитеты республикабыҙҙың барлыҡ район-ҡалалаһында йәш милләттәштәребеҙҙе туплап, бергә эшләргә ниәт иткән.\nОшо көндәрҙә Нефтекамала “Яҡты киләсәк беҙҙең ҡулда” девизы аҫтында башҡорт йәштәре форумы үткәйне. Был яҡтарҙа әүҙем егет-ҡыҙҙар күп. Йыйында билдәләп китеүҙәренсә, уларға ҙур өмөттәр бағлайҙар. Урындағы хакимиәттән дә егет һәм ҡыҙҙарҙы ҡыҙыҡлы проекттары менән уртаҡлашып, берлектә ғәмәлгә ашырыу юлдарын да эҙләргә саҡыралар. Форумға килеп, тәбрик һүҙен әйтеүсе хакимиәт башлығының беренсе урынбаҫары Шамил Хәлитов, ошо сараға ҡаланың иң алдынғы, киләсәктә төрлө предприятие-ойошма менән етәкселек итәсәк йәштәре йыйылған, тип белдерҙе. Ни тиһәң дә, киләсәктә йәштәр барыбер өлкән быуынды алмаштыра.\n– Әһәмиәтле проекттарҙы әҙерләгәндә, тормошҡа ашырғанда йәштәрҙең әүҙемлеген тәьмин итергә кәрәк. Беҙҙең алда Башҡортостандың барлыҡҡа килеүенә 100 йыл тулыуҙы билдәләү тора, 2020 йылда Бөтә донъя фольклориадаһы фестивален ҡабул итәсәкбеҙ. Ошо ике ҙур датаға арналған саралар уртаһында йәштәр йөрөр тип ышанабыҙ, – тине Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының баш белгесе Марат Ғилманов.\nНефтекама ҡалаһының “йәш ҡоролтайын” Айгөл Йәһүҙина етәкләне. Уларҙан ойошҡанлы эш, матур-матур башланғыстар көтөп ҡалабыҙ.\nКүгәрсен районының Мораҡ ауылында ла йәштәр ҡоролтайын ойоштороу мәсьәләләре буйынса йыйын үтте. Ауыл берәмектәре вәкилдәре, халҡыбыҙҙың киләсәгенә битараф булмаған кешеләр йыйылды бында. Уларҙы район хакимиәте башлығы Ғайса Янбаев сәләмләне. Ғайса Ғилметдин улы ла, йәштәр менән бергә эшләү мөһим, тип билдәләне. Эште дөрөҫ ойоштороп, егет һәм ҡыҙҙарҙы уртаҡ маҡсаттарҙа туплаһаҡ, яҡшы булыр ине, тине район башлығы. Ул эшһеҙлек, демография проблемаларына туҡталды. Заман бәләләренә ҡаршы тороуҙа йәмәғәт ойошмалары, уларҙың активистары ла ҙур роль уйнай ала.\nӘлбиттә, Зәйнәб Биишева исемендәге Мораҡ сәнғәт мәктәбенең залында уҙған йыйылышҡа кешеләрҙең күберәк килеүен дә күрергә теләгәйнек, тик әллә сара аҙна уртаһында үткәнгә эштән бушай алманылармы, әллә башҡасараҡ сәбәптәр булдымы, шулай ҙа килеүселәр, моғайын, сығыштарҙы күңеле аша үткәреп, бөгөн көн үҙәгендә торған эш-бурыстарҙы аңлағандыр.\nЙәмәғәт эшмәкәре, педагог, яҙыусы Мәрйәм Бураҡаеваның һәр сығышы мәғәнәле, һәр һүҙе фәһемле. Уйға ла һала, дәртләндереп тә ебәрә, ғорурлыҡ тойғолары ла уята. Мораҡта ла уның аҡыллы һүҙҙәрен ишеттек. Мәрйәм апайыбыҙға йәштәр алдында өлкән быуын исеменән сығыш яһарға килде.\nТүбәндәге һүҙҙәрен йәштәр ҙә хәтер йомғағына урап ҡуйһа:\n– Беҙ иң боронғо халыҡтарҙанбыҙ. Меңйыллыҡтар башында уҡ тиерлек телгә алынған, карталарҙа билдәләнгән башҡорт XXI быуатҡа тиклем башҡорт булып йәшәй. Беҙ рухи яҡтан ныҡбыҙ. Йәнә лә милли мираҫыбыҙ йәшәтә. Әлегәсә үҙебеҙ булып йәшәүҙе дауам итәбеҙ, шул уҡ ваҡытта замандан да артта ҡалмайбыҙ: ҡурай ҙа тартабыҙ – органда ла уйнайбыҙ; боронғо “Һунарсы” бейеүен дә бейейбеҙ – “Сыңрау торна” легендаһын балет сәнғәте аша ла аңлатабыҙ. Әлегә саҡлы бишбармаҡ та бешерәбеҙ, ҡымыҙ ҙа бешәбеҙ, ҡорот та ыҫлайбыҙ, талҡан да тартабыҙ, кирәм менән үрмәләп солоҡ балын да йыябыҙ – заманса аш-һыу ҙа әҙерләй беләбеҙ. Милли көрәшебеҙҙе лә онотмағанбыҙ – Америкаға барып, бокс буйынса ла еңеп ҡайтабыҙ. Әкиәттәребеҙҙә телгә алынған сатраш уйынында ла, йәғни шашка ярышында тиҫтәләрсә дәғүәсене еңеп ҡайтабыҙ, боронғо гимныбыҙ “Урал”ды ла онотмайбыҙ, опералар башҡарып, донъя кимәленә лә сығабыҙ. Беҙҙең ояла торған бер нәмәбеҙ ҙә юҡ. Үҙебеҙҙе үҙебеҙ беләйек. Сөнки беҙ бай мираҫлы халыҡ һәм тарихыбыҙ тәрәнгә киткән, шул уҡ ваҡытта заман һулышын йәһәт кенә тойоп алырлыҡ яҡты зиһенлебеҙ ҙә. Иң мөһиме, үҙ–ара туған телдә һөйләшәйек.\nҺүҙеңә ҡеүәт, ил инәһе булырҙай замандашыбыҙ!\nБөгөн шундай ҡыҙыҡ, дөрөҫөрәге, ҡыҙғаныс хәл күҙәтелә: ой, бөтәбеҙ, уй башҡорт теле бөтә, тип йөрөүселәрҙең балалары туған телен белмәй, өҫтәүенә, сит милләт менән дә ҡатышып, ейәндәре Даша ла Мишаға әйләнә.\nБеҙҙең күп йәштәрҙең ихтирам иткән ағаһы, хатта тиңдәше рәтендә йөрөүсе журналист, “Башҡортостан” гәзитенең баш мөхәррире Азамат Юлдашбаевтың әйткән бер һүҙе бар: ”Минең янымда башҡорттар бер ҡасан да бөтмәйәсәк”. Ҡыҫҡа, тос һәм аңлайышлы. Һәр башҡорт шулай тиһә, телебеҙҙе юғалтыу проблемаһы бөтөнләй алға ҡуйылмаҫ ине.\nКүгәрсендә йәштәр ҡоролтайын ойоштороу сараһында ла ул сығыш яһаны.\n– Айырым бер милләт өсөн бер ерҙә лә, бер ҡасан да бер ниндәй ҙә өҫтәмә хоҡуҡтар булдырмаясаҡтар. Ҡыҙғаныс, әммә был ысынбарлыҡ. Беҙгә бер генә юл тороп ҡала – үҙебеҙҙе үҙебеҙ һаҡларға, яҡларға, бөгөнгө тормошҡа яраҡлашырға. Йәһүдтәр, татарҙар, ҡаҙаҡтар һымаҡ яраҡлашырға. Һәр кемдең бәхете – үҙ ҡулында.\n60-сы йылдарҙа күтәрелгән, яңы уҡып ҡайтҡан ғалимдар, яҙыусылар, шағирҙар, дәүләт эшмәкәрҙәре тарафынан күтәрелгән милли рух, ғорурлыҡ тойғоһо бөгөн бахырлыҡҡа әйләнә бара. Беҙ һәр ваҡыт һуҡранабыҙ, кемдер беҙҙе рәнйетә. Беҙҙең телебеҙҙе ҡыҫалар, тиҙәр. Кем ҡыҫа һуң телебеҙҙе? Ғәйеплене гел ситтән эҙләйбеҙ. Әйҙәгеҙ, ғәйепте үҙебеҙҙән эҙләп ҡарайыҡ. Тырышып ҡарайыҡ. Ҡор йыйыусыларға теләгем бар: ҙур, аҡыллы, “бөҙрә” лозунгтар урынына ябай ғына эш эшләргә кәрәк, һәм уны һәр кем үҙенән башлаһын.\nКүгәрсен районы башҡорттары ҡоролтайы үҙенә ниәттәр күҙаллаған, бурыстар билдәләгән. Был хаҡта урындағы рәйес Гөлфиә Искәндәрова һөйләне.\n– Беҙгә алмаш кәрәк, – тине Гөлфиә Хәсән ҡыҙы. Ул йәштәр ҡоролтайының тәүге аҙымдары ныҡ булыуына өмөтләнә.\nРайон йәштәре ҡоролтайы, әлбиттә, оло ҡорҙоң ышаныслы бер өлөшө булараҡ эшләйәсәк. Әле Күгәрсен районы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының йәштәр һәм спорт буйынса комиссияһын Гөлсиә Ғөбәйҙуллина етәкләй. Уның һүҙҙәренсә, йәштәр берҙәм булһа ғына, алға ҡуйылған маҡсаттарҙы лайыҡлы итеп үтәй аласаҡ. Сәләмәт тормош алып барыу, рухлы булыу, белем алыу, ғаилә ҡороу, балалар тәрбиәләү, әүҙем тормош позицияһында булыу, төрлө яҡтан үҫеү – беҙгә кәрәк эштәрҙең мөһимдәре былар.\nБөтәһе лә үҙеңдең бәләкәй генә аҙымыңдан башлана. Йәштәргә аҡ юл теләргә генә ҡала. Алда уларҙың халҡыбыҙ өсөн тырышыуҙары хаҡында бихисап яҡшы һүҙ ишетергә яҙһын.\nӘйткәндәй, йыйылыш һуңында йәш һәләтле режиссерыбыҙ Таңсулпан Бураҡаева тәҡдим иткән фильм-йәнһүрәттәрҙе ҡарарға насип булды. Уларҙы ҡоролтайға килеүселәр ҙә күрһә, рухиәткә табан бер аҙым атланылар, тиергә булыр ине. Кеше өсөн эшләү кеше өсөн эшләүсене ихтирам итеүҙән башлана. Йәштәргә тағы бер аҡыл был.\n« Гайнинские башкиры обсудили вопросы сохранения родного языка\nБардымский район Пермского края ждет гостей из Башкортостана на Барда зиен »


Яҙмышын үҙе яҙа\n1 Декабрь 2020, 13:49\nЗөлфиәне эш урынында күргән кешеләр уны үҙ ролен ғәйәт бирелеп, яратып башҡарған актрисаға оҡшатыр. Юҡ, ул уйнамай. Күҙҙәрен осҡонландырып йылмайыуы, һомғол буй-һыны, бөхтә генә итеп һалынған сәстәре аҡ халатлы ханымды күктән төшкән фәрештә һымаҡ итә, уның янында үҙеңде ҡояшлы, яҡты бер киноға барып эләккәндәй тояһың. Ғәҙәттә, теш һыҙлауын дошманыма ла теләмәҫ инем, тиҙәр. Ныҡлап ауырта башламаҫ борон уларҙы тәрбиәле тотһаң, йыл да табиптарға күренеп торһаң, ундай күңелһеҙ хәлде булдырмаҫҡа ла мөмкин бит. Эйе, баш ҡаланың 2-се стоматология поликлиникаһында эшләгән Зөлфиә Замир ҡыҙы Минһажеваға ауыртыныуҙан дауа эҙләп киләләр һәр ваҡыт. Ә инде уның менән танышҡандарҙың мөләйем, алсаҡ табип янында булаһы килеп кенә торалыр, тием.\n«Теш табибы булам!..»\nЗөлфиә Минһажева Ишембай районының Ҡолғона ауылында Арыҫлан йондоҙлоғо аҫтында донъяға килә. Унан башҡа ғаиләлә ағаһы һәм ҡустыһы бар. Берҙән-бер ҡыҙ бала булараҡ, наҙлы ғына, иркә генә буй еткерә. Әсәһе Нурия Хызыр ҡыҙы ауылда шәфҡәт туташы булып эшләй. Атаһы, Замир Мостафа улы Ҡотоев, урман хужалығы техникумын тамамлағандан һуң, урмансы итеп тәғәйенләнә. Ғүмер буйына ошо өлкәлә хеҙмәт иткән уҙаман оҙаҡ йылдар урман базаһы начальнигы йөгөн тарта. Балалары, ҙурайып, өйҙән сығып китеп бөткәс, ҡатыны менән улар ҙа Өфөгә күсенә. Әсәһе, хаҡлы ялда булһа ла, 43-сө поликлиникаға урынлаша. Атаһы ла ҡул ҡаушырып ултырмай – Яғыулыҡ-энергетика үҙәгендә эшләй.\nЗөлфиәнең оло ағаһы Земфир Замир улы, табип һөнәрен һайлап, гүйә, туғандарын да үҙе артынан эйәртә. Ул – микрохирург, әлеге ваҡытта Эске эштәр министрлығы поликлиникаһында баш табип вазифаһын башҡара, подполковник, медицина фәндәре кандидаты. Бәләкәйҙәре – Азат Замир улы – 21-се дауаханала хирург-эндоскопист булып эшләй. Бала саҡтан, теш табибы булам, тип хыялланған Зөлфиә лә теләгенә ирешә. Өләсәһе, хәҙер инде мәрхүмә Сания Мырҙабаева, ҡыҙыҡай менән урманға йөрөгәндә шифалы үләндәрҙең тылсымлы көсө хаҡында һөйләй. Тештәрҙең ынйы кеүек ап-аҡ, һау булырға тейешлеге шул ваҡытта ҡанына һеңгәндер ҙә.\nИшембай гимназияһынан һуң Өфө медицина колледжына уҡырға инә. Уны уңышлы тамамлап, Башҡорт дәүләт медицина университетының стоматология факультетында белем ала. «Бәлки, икенсе факультетты һайларһың?» – тиҙәр яҡындары, ҡыҙҙың был аҙымы ни тиклем ышаныслы яһалыуын тикшергәндәй. Юҡ, был юл минеке, ти эске тауышы. Һәм яңылышмай ҙа. Был инанысы колледжда уҡығанында нығына. Кем белә, әгәр тура юғары уҡыу йортона инеп китһә, бәлки, яҙмышы башҡасараҡ та булыр ине.\nҮҙенә ҡағылышлы әсәһенең теләктәрен иҫләй: ҙурайғас, табип булһаң ине, тип ярата ул ҡыҙын гел. Ә Зөлфиә үҙе, тормош иптәшем дә табип булһын ине, тип уйлап ҡуя. Әлеге өлгәшелгәндәре, ҡаҙаныштары – барыһы ла башта уның хыялында яралған, имеш. Ә, бәлки, яҙмышын алдан һиҙемләү ҙә булғандыр.\nЙәштәрҙең танышып китеүенә лә 2-се стоматология поликлиникаһы сәбәпсе. Зөлфиә – практика үтергә килгән, ә буласаҡ тормош иптәше Ильмир табип булып унда эшләп йөрөгән ваҡытта киҫешә уларҙың юлдары. Бер-береһенә тартылыу көсө үҙенекен итә: Зөлфиә диплом алғас, улар гөрләтеп туй яһай.\nӘ бына Зөлфиәнең 8 йәшлек ҡыҙы Риана теш табибы түгел, ә йырсы булырға хыяллана. Хәйер, бишектәге бала бишкә төрләнә, тиҙәр. Бәлки, фекере үҙгәрер әле. «Ҡыҙымдың күңеле йырлай, ул моңланмай тора алмай», – ти әсә. Риананың һүҙен һүҙ итә торған бала булып үҫеп килеүенә һөйөнә ул.\nБәләкәй саҡта урман ҡосағында, бесән сабып, еләген, шифалы үләндәрен йыйып үҫкәс, аҙна һайын тәбиғәттә булырға, ҡайҙалыр сәйәхәткә барырға кәрәк уға. Шунһыҙ ял – ял түгел Зөлфиәгә. Ярай ирендә балыҡсы ҡомары көслө. Шуға ла ялдарҙа тик ултырмайҙар. Төрлө илдәр гиҙергә яратыу ҙа уларҙы берләштерә. «Бергә эшләүе ҡыйын түгел, ирем – парадонтолог, теш ҡаҙнаһына операциялар яһай, ә мин дауалау менән булам. Ҡайһы ваҡыт һөйләшә-кәңәшләшә бер пациентты дауаларға тура килә. Бер-беребеҙ менән эштә осрашмай ҙа киткән саҡтар була. Быныһы инде ҡыҙыбыҙҙы яңғыҙ ҡалдырмау өсөн уңайлы», – ти Зөлфиә.\nБайтаҡ замана ҡатын-ҡыҙҙары кеүек, ул да «тимер ат»ты ауыҙлыҡлаған. Ирен гел генә борсомай, һәр ваҡыт алып йөрөй алмауы ла мөмкин бит. Ваҡытты дөрөҫ файҙаланыу, теләгән ереңә һуңламай барып етеү өсөн автомобилде үҙеңә йөрөтөү ҡулай.\nКүп осраҡта тормошҡа һәм кешеләргә юмор менән ҡарау, мәрәкәгә бороу уны көслө итә. Күңелендә әллә күпме сюжеттар йөрөтә Зөлфиә. Һәр ҡатын-ҡыҙҙағы көслөрәк йә әҙерәк беленгән икенсе кешенең халәтенә инеп ҡарау, кисереү, аңлау, бер нәмәгә ҡарамай алға ынтылыу, тормошто һөйөү ихтыяжылыр ул – ижад итеү. Зөлфиә лә бит яҙмышын үҙе яҙа. Уның көнсығыш стилендәге сағыу фатиры ла – күңел донъяһының сағылышы. Кейемдәрҙе лә ул үҙенең йәненә ятҡанса яҡты төҫтәрҙән һайлай. Булмышы менән Зөлфиә – кешеләргә өмөт, дәрт өҫтәүсе, йылытыусы, шифа биреүсе. Уй ҙа бит тиҙ генә ғәмәлләшеүсән. Шуға уның уйҙары – яҡты, хыял офоҡтары – киң. Зөлфиә үҙенә өмөтләнеп килгәндәргә йылмайып өндәшә: «Барыһы ла яҡшы буласаҡ!» Һәм ҡулынан килгәнен юғары оҫталыҡ менән башҡарып та ҡуя. Барыһы ла яҡшы буласаҡ! Шуға ышанайыҡ.


I Бөтә Рәсәй инвестиция һабантуйы\n27 Июнь 2019, 10:24\nҺабантуйҙың төп маҡсаты – региондың иҡтисадын үҫтереүгә йүнәлтеү, башҡорт ерҙәренә инвесторҙар йәлеп итеп, яңы предприятиелар, эш урындары булдырыу.\nТәүге ҡоймаҡ төйөрһөҙ булды\nСибай ҡалаһында былтыр декабрҙә экологик хәл тураһында ишетмәгән кеше ҡалмағандыр. Шуға күрә ил кимәлендә үтәсәк I Бөтә Рәсәй инвестиция һабантуйына саҡырыу алғас, бер аҙ күңелгә шом төштө. Ә был сарала сит ил актеры Стивен Сигал, сит илдәр: Колумбия, Малайзия, Ангола, Һиндостан, Афғанстандан волонтерҙар, шулай уҡ донъяның 11 иленән (Франция, Төркиә, Ҡаҙағстан) бизнесмендар киләсәге тураһында ишеткәс, ҡурҡыу тойғоһо ҡул менән һыпырып алған кеүек булды. Һабантуйҙың төп маҡсаты – региондың иҡтисадын үҫтереүгә йүнәлтеү, башҡорт ерҙәренә инвесторҙар йәлеп итеп, яңы предприятиелар, эш урындары булдырыу.\nСараны тантаналы асыуҙа республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров, “Эшлекле Рәсәй” йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Андрей Назаров һәм Стратегик башланғыстар агентлығы генераль директоры Светлана Чупшева ҡатнашты.\n– Форумдың маҡсаты: Сибайҙың ғына түгел, ә күпселек Урал аръяғы райондарының иҡтисады яңы һулыш алһын, эшләһен, яңы эш урындары асылһын өсөн беҙ инвесторҙарға бөтә мөмкинлектәребеҙҙе күрһәтергә тейешлебеҙ. Беҙ бөгөн был йүнәлештә тәүге аҙымыбыҙҙы яһайбыҙ. Бөтәбеҙгә лә уңыш теләйем. Шәхсән ышаныс белдерәмен, беҙҙең килеп сығасаҡ, – тине Радий Фәрит улы сығышында. – Сибайға декабрҙән бирле алтынсыға киләм, сөнки уның киләсәге, экологик хәле өсөн бик борсолдоҡ. Сибай халҡына сабырлыҡтары, ярҙамдары, уларҙың был проблемаларҙы хәл итеүҙә түҙемлек күрһәткәндәре өсөн баш эйәм. Беҙҙең бөтәһе лә килеп сыҡты, бөтәһе лә яҡшы буласаҡ.”\nЭшлекле форумда бөтәһе һигеҙ майҙан эшләне. Уларҙың бары¬һында ла Рәсәйҙең билдәле спикерҙары ҡатнашты. Миңә шәхсән\n“Экология 2.0. Инвестиция үҫеше өсөн глобаль саҡырыуҙар һәм ҡеүәт” тип аталған майҙансыҡта ҡатнашыу бәхете тейҙе. Унда төп мәсьәлә – тирә-яҡ мө¬хитте һаҡлау һәм экологик хәүефһеҙ¬лекте тәьмин итеү, ҡалдыҡтарҙы рекультивациялау проблемалары, шулай уҡ сүп-сар сығарған өсөн өлкәндәр һәм балалар өсөн айырым хаҡ ҡуйыу, тикшереү органдарының эшен көйләү темаһы ҡаралды.\nӘ төштән һуң уҙғарылған “Медиа һәм йәмғиәт. Төбәккә инвестициялар йәлеп итеүгә матбуғаттың йоғонтоһо” тип аталған майҙансыҡта Башҡортостан Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе Борис Мелкоедов, “Башинформ” мәғлүмәт агентлығының директорҙар советы рәйесе Ростислав Мырҙағолов, тележурналист, публицист Азамат Сәйетов һәм халыҡ-ара эксперт, Франция ҡунағы Рашеди Жюльендарҙың сығыштары тыңланыҡ, фекер алышыуға беҙҙең район хәбәрселәре менән бер рәттән Бөрйән, Баймаҡ, Әбйәлил, Йылайыр, Күгәрсен, Хәйбулла райондары матбуғат хеҙмәткәрҙәре лә ҡушылды.\nСпикерҙар фекеренсә, инвесторҙар төбәк хаҡында тәү сиратта матбуғатта баҫылған мәҡәләләргә ҡарап фекер йөрөтә. Шуға күрә һәр һүҙ, һәр мәҡәлә ниндәйҙер кимәлдә инвесторҙы йәлеп итеүҙә йәки, киреһенсә, уны ситкә этәреүҙә ҙур роль уйнай. Шуға күрә беҙгә, матбуғат өлкәһендә эшләүселәргә, был йәһәттән заман менән бергә барырға, инвесторҙарҙы йәлеп итеүҙә мөмкин тиклем ярҙам итеү бурысы ҡуйылды.\nФорум сиктәрендә 900 миллион һумдан ашыуға иҫәпләнгән өс инвестиция килешеүенә ҡул ҡуйылды, был проекттар алты тиҫтә өҫтәмә эш урыны асыр тип көтөлә. Бынан тыш 68 миллиард һумға иҫәпләнгән ниәт килешеүҙәре лә ҡабул ителде. Һәр район, ҡала етәкселеге яңы бәйләнештәр булдырыу, инвесторҙар табыу яғын ҡараны бөрйәндәр туризмды үҫтереү мөмкинлектәрен эҙләһә, сибайҙар Төйәләҫ буйында ҡымыҙ киптереү цехы буйынса ниәт килешеүе төҙөнө. Форум үтте, әлбиттә, аҙағы һөҙөмтәле булыр тип ышанғы килә. Инде проекттарҙың ҡағыҙҙа ғына ҡалмауы, тормошҡа ашыуы төп маҡсат.\nИнвестһабантуйҙа Урал аръяғы райондары тарафынан тәҡдим ителгән күргәҙмәлек бөтәһенең дә иғтибарын йәлеп итте. Бигерәк тә ҡаланың тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы янындағы самауыр күргәҙмәһе янында халыҡ күп булды. Бында Сибай һәм Учалы музейҙарынан коллекциялар, Игорь Филиппов, Венера Йәнбәкова, Сафа Ишмөхәмәтов һәм башҡаларҙың шәхси самауырҙары урын алған ине. Араларынан иң боронғоһо – 1850 йылғы. Ул – Учалы районынан Игорь Филипповтыҡы. Дөйөм алғанда, күргәҙмәгә 70-тән ашыу экспонат ҡуйылған. Ейәнсураның даны – шәлдәр күргәҙмәһенен ҡарап, һоҡланыусылар ҙа, уларҙы һатып алырға теләүселәр ҙә бихисап булды.\nШулай ҙа иң ҙур бүләктәрҙең береһе – билдәле Голливуд актеры һәм режиссеры, көрәш сәнғәте төрө оҫтаһы, Рәсәй Сит ил эштәре министрлығының Рәсәй-Америка гуманитар элемтәләре мәсьәләләре буйынса махсус вәкиле Стивен Сигалдың килеүе булғандыр.\nКис көнө Сибай йәнә йыр-моңға күмелде. Бында республиканың иң сағыу эстрада йондоҙҙары, “Пицца”, “Ҡурайсы”, “Арғымаҡ” этно-рок төркөмө һәм башҡа артистар ҡала халҡына матур концерт бүләк итте.\nI Бөтә Рәсәй инвестиция һабантуйы иҫтәлеге итеп ҡаланың Үҙәк майҙаны сәхнәһе ҡаршыһында плитә һалынды. Матур йолаға әйләнәсәк эшлекле форум киләһе йыл тағы Сибай ҡалаһында уҙасаҡ, ә һабантуй урыны итеп Баймаҡ районы һайланды.\nӘ экологик хәл яғына килгәндә, ҡалала бер ниндәй ҙә еҫ сыҡмай, был йәһәттән Сибай халҡы өсөн күңел тынысланып, ҡайтыу яғына йүнәлдек.


Википедия:Һүрәттәр — версиялар араһындағы айырма — Башҡорт Википедияһы\nВикипедия:Һүрәттәр — версиялар араһындағы айырма\n00:54, 29 июль 2015 версияһы\n51 байт өҫтәлгән , 6 лет назад\n04:03, 19 ғинуар 2015 версияһы (төҙәтеү)\nЯнмурза Баки (әңг. | өл.)\n00:54, 29 июль 2015, ағымдағы версия (төҙәтеү) (кире алырға)\nМөмкинселегеҙ булған һайын фотоһүрәттәр, карталар, һүрәттәр һәм тауыш яҙмалары ҡуйығыҙ. Әгәр һеҙ эҙләгән файлдар [[Ярҙамсы:Imagelist|Википедия һүрәттәре базаһында]] йәки [[:commons:|Вики-ҺаҡлағысҺаҡлағыста]]та юҡ икән, тәүҙә файлды базаға тейәргә кәрәк, бының өсөн һеҙ системаға [[WikipediaВикипедия:Теркәлеү|танылған]] булырға тейешһегеҙ. Һүрәттәрҙе ҡулланыу тураһындағы ентекле мәғлүмәттәр өсөн [[Wikipedia:Һүрәттәр]] битен ҡарағыҙ.\nШәхестәрҙең фотоһүрәттәрен мәҡәлә башланғысына ҡуйған ваҡытта мөмкинселегеҙгә ҡарап алдан төшөрөлгән фотоһүрәттәр ҡулланырға тырышығыҙ (алдан төшөрөлгән һәм дүрттән өс өлөшө күренгәндәр ҙа ярай). Башҡа яҡтан төшөрөлгән һүрәттәр ҡулланырға кәңәш ителмәй. Ҡағиҙә буйынса фотоһүрәт мәҡәләнең уң яғына тигеҙләнеп ҡуйыла, ләкин фотоһүрәттәге кеше уңға боролған булһа (йәғни «тышҡа» ҡарап торған буласаҡ), уны мәҡәләнең һул яғына тигеҙләп ҡуйыр кәрәк. Был ҡағиҙәләр хайуандар өсөн дә, шулай уҡ арауыҡта йүнәлеш һайлай алыу һыҙаттары булған транспорт саралары өсөн дә ғәмәлдә. Был турала ентекле мәғлүмәттәр өсөн [[WikipediaВикипедия:Һүрәттәр#Кәңәштәр]].\nБашҡа төрҙәге фотоһүрәттәрҙе мәҡәлә башына, эсенә ҡуйғанда айныҡ аҡыл менән эш итегеҙ.\n[[:commons:|Викиһаҡлағыс]] — Википедияның туғандаш сайты, һүрәттәр һәм башҡа [[мультимедиа|мультимедия]] файлдарын һаҡлау өсөн махсус эшләнгән. Википедияла [[Викиһаҡлағыс| Викиһаҡлағыс тураһында]] мәҡәлә бар.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/519544 ҡабул ителгән


Ҡытайға үҙаллы сәйәхәт\nӨфөлә сәфәрҙе ойоштороу буйынса махсус лекция үтте. Һүҙ илдең провинциялары тураһында барҙы. Бөгөн тел белмәйенсә лә сәйәхәт итергә мөмкин, әммә был осраҡта мәҙәниәтте тулы кимәлдә тойоу мөмкин түгел. Өҫтәүенә, мутлашыусыларҙың ҡармағына эләгеү хәүефе лә бар. Ҡытайға йыш сәфәр ҡылыусылар әйтеүенсә, был илдә эске туризмды ойоштороу тәжрибәһе күптәргә үрнәк булырлыҡ.


Халыҡ белеп борсоламы, әллә… » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Халыҡ белеп борсоламы, әллә…\nХалыҡ белеп борсоламы, әллә… 15.12.2015 // Йәмғиәт\nРиүәйәт һәм легендаларҙа, ҡобайыр һәм йырҙарҙа данланған хозур тәбиғәтебеҙҙең байлыҡтары, халыҡ мәнфәғәтенә хеҙмәт итергә тейешле шифалы һыуҙары, күп көс түгеп һалынған сәләмәтлек үҙәктәре, шифаханалары һатылып, шәхси ҡулдарға күсеп, юҡҡа сығарылмаҫмы?\nОшондай шөбһәле хәбәрҙең ысынмы-бушмы икәнлеген белергә, халыҡты аптырауға һалған имеш-мимеште асыҡларға тип, ҡорҙаштары, дуҫ-иштәре исеменән депутатҡа кәңәшкә килгән 80 йәшлек хеҙмәт ветеранының борсолоуын аңларға була. “Республикабыҙҙың төньяҡ-көнсығыш райондарында йыш булдым. Ошо төбәктәге ике шифаханала рәхәтләнеп ял итеп, көс йыйып ҡайтҡаным бар. Директорҙарына ла рәхмәтлемен, эште хужаларса ойоштороу һәләтенә эйәләр. Яҡшы етәкселәрҙең ҡәҙерен белергә кәрәк. Ошо ерҙә тыуып үҫкән, халыҡтың хөрмәтен яулаған кешеләргә ышаныс та көслө. Замандаштарымдың үтенесен һеҙгә лә еткергем килә: сит-яҡ төбәктәрҙән осраҡлы кешеләрҙе яуаплы вазифаларға тәғәйенләгәнсе, үҙебеҙҙең шәхестәрҙе үҫтерәйек, ышаныс күрһәтәйек”, — ти хеҙмәт ветераны Фәниә Әсәҙуллина. Әммә уны хәүефләндергән мәсьәлә тағы ла етдиерәк. “Шифаханаларҙы үҙгәртеп ҡорорға йыйыналар, мөлкәттәрен иҫәпкә алалар тигән хәбәр йөрөй. Әллә ҡалын кеҫәле йылғырҙар уларҙы ҡулға төшөрөргә йыйынамы?” — тип аптырай ул.\nХәйер, аптырайһы түгел. Элегерәк тә республикала шифаханаларҙы хосусилаштырып, ҡулға төшөрөргә маташыусылар булғыланы. Күпмегә баһаларҙар икән был юлы һауыҡтырыу учреждениеларын? Ни өсөн рәсми сайттарында был хаҡта бер һүҙ ҙә юҡ? Ни өсөн дәүләт унитар предприятиеларын үҙгәртеп ҡороу кәрәк булды? Ошондай форматта ла уның эшен яҡшыртып, хеҙмәттәрен һәр кем файҙаланырлыҡ итеп булмаймы ни? Акционерлаштырыуҙан йә иһә яуаплылығы сикләнгән йәмғиәткә әүерелдереүҙән кем ота?\nБына шундай һорауҙар менән килгән Фәниә Ҡазыхан ҡыҙы Рәсәйҙең Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаеваға. Беҙ парламентарийҙан ошо хаҡта аңлатма биреүен үтендек.\n— Ғөмүмән, шифахана-курорт системаһы эшмәкәрлегенә ҡағылған мөрәжәғәттәр аҙ түгел. Фәниә Ҡазыхан ҡыҙын халыҡты һауыҡтырыу һәм медицина реабилитацияһы системаһының төп ресурсы булған шифаханалар яҙмышы борсоуға һалыуы аңлашыла. Ысынлап та, беҙҙә оҙаҡ йылдар был тармаҡты үҫтереүгә ғәйәт ҙур сығым түгелде. Шуныһы үтә мөһим: улар үҙҙәренең тәьҫирлелеген раҫланы. Һуңғы осорҙа матбуғат баҫмаларында шифаханаларҙан һәм реабилитация ярҙамынан файҙаланыу мөмкинлегенең сикләнеүе, ауырыуҙарҙың йыш ҡына тейешле ярҙамды ала алмауы хаҡында мәҡәләләр донъя күреүе лә халыҡта ҡәнәғәтһеҙлек тыуҙырҙы.\n“Янғантау”, “Яҡтыкүл”, “Красноусол”, “Ҡарағай”, “Талҡаҫ” дәүләт унитар предприятиелары республиканың иҡтисади хәүефһеҙлеген тәьмин иткән стратегик әһәмиәтле, халыҡтың сәләмәтлеген, хоҡуҡтарын һәм законлы мәнфәғәттәрен яҡлаған учреждениелар рәтендә тора. Шуға күрә улар тулыһынса хосусилаштырылырға тейеш түгел. Ошо хаҡта төплөрәк аңлатма, дәүләт унитар предприятиеларын үҙгәртеп ҡороу буйынса саралар планын тормошҡа ашырыу барышы тураһында мәғлүмәт биреүҙе һорап, Башҡортостандың ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрына, республика прокурорына хат ебәрелде. Яуаплы етәкселәр был мәсьәләне етди өйрәнеп, шифаханаларҙы үҙгәртеп ҡороу буйынса сараларға үҙҙәренең баһаһын бирер, халыҡта ҙур ҡәнәғәтһеҙлек тыуҙырған төрлө имеш-мимешкә нөктә ҡуйыр, тип ышанғы килә, — тине Сәлиә Шәрифйән ҡыҙы.


Һәр төбәк үҙенә генә хас арҙаҡлы шәхестәре байтаҡ. Улар араһында йәштәргә өлгө булырлыҡтары ла бар. Мәҫәлән Ағиҙел ҡалаһы халҡы яҡташы Руслан Холбанды ҡәҙерләп иҫтә тота.Ҡыйыу егет террористар ҡаршы операция ваҡытынды һәләк була, утты үҙенә алып ул иптәштәренең ғүмерен ҡотҡара. Русландың батырлығы Жуков һәм Суворов миҙалдары, 4-се дәрәжә Ватан алдындағы ҡаҙаныштары ордены менән билдәләнгән. Капитан Холбандың ҡыйыулығы тиҫтәләрсә үҫмерҙәр өсөн миҫал булып тора.\nАғиҙел ҡалаһының «Йәш спецназсы» лагерына быйыл спортҡа битараф булмаған үҫмерҙәр йыйылған. Улар палаткаларҙа йәшәй. Көнөн әрме тәртибе буйынса үткәрә. Егет һәм ҡыҙҙарҙы бында автомат менән эш итергә, мәргән атырға ла өйрәтәләр.\nЛагерҙа ял итеүсе Марсель гер спорты менән мауыға. Егет республика кимәлендәге ярыштарҙа күп тапҡыр беренселек яулаған. Үҫмер хәрби лагерҙы кәрәкле һынау тип таба.\nЛагерҙа үҫмерҙәр физик һәм патриотик тәрбиә ала, был уларҙы йәмғиәттәге насар ғәҙәттәрҙән һаҡлап ҡалыр, тип ышана белгестәр. Үҫмерҙәр тормошо күнекмә һәм лекцияларҙан ғына тормай.\nТәбиғәт ҡосағында урынлашҡан лагерҙа тәрбиәләнеүселәр өсөн, ҡаты көн тәртибенә ҡарамаҫтан, ял сәғәттәре лә ҡаралған. Буш ваҡытын үҫмерҙәр төрлөсә үткәрә, балыҡсылар ғәҙәттә күл буйында йыйыла. Бында егеттәр һәм ҡыҙҙар рәхәтләнеп балыҡ ҡармаҡлай. Аҙаҡтан, ысын патриотик һәм илһөйәрлек рухта тәрбиәләнгән үҫмерҙәр тотолған балыҡты күлгә кире ебәрә.\nАғиҙелдә йәшәүсе үҫмерҙәр өсөн яҡташтары Руслан Холбандың батырлы өлгө булып тора. 2009 йылда махсус операция ваҡытында һәләк булған егет ҡаланың беренсе мәктәбендә белем алған. Хәҙер бында уның музейы ойошторолған. Шулай уҡ Ағиҙелдә капитан Холбандың һәйкәле лә бар. Хәҙер Мәскәү өлкәһендә йәшәүсе Гилүсә Эргашева тормош иптәше менән бында йыш килә. Улыбыҙҙың ҡаһарманлығын яҡындарыбыҙ, уның хеҙмәттәштәре лә онотмай, ти ҡатын.\nРусландың батырлығы тураһында хәбәр сыҡҡас, Ағиҙел хәрби комиссариаттында Ҡораллы көстәр сафына баҫырға теләүселәр артты, тип билдәләй белгестәр. Гилүсә Эргашева иһә улының тормош юлы йәштәр өсөн яҡты маяҡ булыр тип ышана.


Хәбәрҙәр: Греция: Сүриә ҡасаҡтары аслыҡ иғлан итте.\nГреция: Сүриә ҡасаҡтары аслыҡ иғлан итте.\nДүшәмбе көн 200-ҙән ашыу Сүриә ҡасағы Греция парламенты бинаһы алдында аслыҡ иғлан итте. Шуға саҡлы улар бер нисә көн буйы Синтагма майҙанында уларҙы ҡабул иткән илдәге ауыр тормош шарттарына ҡаршы акция үткәргәйне. Медицина ярҙамының булмауы, торлаҡ хаҡтарының үтә лә юғарылығы- уларҙың ризаһыҙлығын тыуҙырған төп сәбәптәр.\n“Аҡсам бөттө тиергә була, барыбыҙға ла мафия менән эш итергә тура килә. Беҙҙең кәрәкле документтарыбыҙ юҡ, беҙ торлаҡ таба алмайбыҙ, беҙ бер нәмә лә булдыра алмайбыҙ,”-ти акцияла ҡатнашыусы ҡасаҡтарҙың береһе.\n“Грециянан мин башҡа берәй Европа иленә китергә теләйем, грек халҡыныҡы һымаҡ уҡ минең дә бында йәшәй алыуыма өмөтөм юҡ. Бында ҡасаҡ булып 10 ай элек килдем. Күп тапҡыр Грециянан китергә тырышып ҡараным- килеп сыҡманы,”-тип һөйләй икенсе ҡасаҡ.\n“Европа илдәре генә беҙҙе яҡлай, унда ғына йүнләп йәшәп була, унда ғына пособие түләйҙәр һәм торлаҡ бирәләр,”-ти акцияла ҡатнашыусы ҡатын.\nКонфликт башланғаны бирле, Сүриәнең ярты халҡы тиерлек йорттарын ташлап китергә мәжбүр булған. Илдән ҡаса алғандарҙың күбеһе күрше Ливан, Иордания, Төркиә һәм Иракта төйәк тапҡан. Башҡа илдәр, шул иҫәптән Европа илдәре 50 мең ҡасаҡты, йәғни ҡасаҡтарҙың 2 процентын ғына ҡабул иткән.


Конькиҙа йүгереү спорты — Башҡорт Википедияһы\nКонькиҙа йүгереү спорты\nКонькиҙа йүгереү спорты йәки конькиҙа тиҙлеккә йүгереү — ябыҡ түңәрәк эсендә боҙҙа билдәле бер араны мөмкин тиклем тиҙ үтеүҙе үҙ эсенә алған спорт төрө.\nКонькиҙа йүгереү спорты Викимилектә\nКлассик төргә һәм шорт-трекҡа бүлеп ҡарала. Ғәҙәттә, «конькиҙа йүгереү спорты» тигәндән 400 метрлыҡ овалдағы классик ярыштар күҙ уңында тотола.\n3 Йүгереү юлы\n6 Рәсәйҙә конькиҙа йүгереү спорты тарихы\n7 Филателия һәм нумизматика конькиҙа йүгереүселәре\nКонькиҙа шыуыу, XVII быуат башындағы голланд картинаһы\n2006 йылғы Олимпия уйындарының бронза призеры Екатерина Лобышева, конькиҙа йүгереү спорты өсөн хәҙерге заман конькиҙарының үҙенсәлеге («клаптар») — конькиҙың артҡы өлөшө буш булыуы күренә.\nКонькиҙа йүгереү спорты — иң боронғо спорт төрҙәренең береһе.\n«Конёк» («ат»)һүҙенең тәүге ҡулланылышын Гемахтың "Инглиз-Нидерланд һүҙлеге"ндә (1648) табырға була.\nАрхеологтар тарафынан табылғын иң боронғо конькиҙар Төньяҡ Ҡара диңгеҙ буйында бынан 3200 йыл элек күсмә ҡәбиләләр булып йәшәгән киммерийсыларҙыҡы тип иҫәпләнә.\nРәсми рәүештә теркәлгән беренсе ярыштар 1763 йылдың ғинуарында Бөйөк Британияла үткәрелә. Ярышта 15 милдән торған дистанцияны 46 минутта үтеүсе мистер Лэмб еңеп сыға.\nСпорт төрө булараҡ, тиҙ йөрөшлө конькиҙа йүгереү кеүек спорт төрө XIX быуаттың икенсе яртыһында ғына үҫеш ала.\n1742 йылда . Эдинбургта конькиҙа йүгереү спортының донъялағы беренсе клубы асыла. Ә бындай клубтар артабан1830 йылда Лондонда һәм Глазгола, 1849 йылда — Филадельфияла, 1863 йылда — Нью-Йоркта, 1864 йылда — Тронхеймда һәм Петербургта барлыҡҡа килә.\n1879 йылда Англияла Конькиҙа йүгереү спортының милли федерацияһы ойошторола . 1879 йылдың 8 декабрендә үткән милли беренселекте иң тәүге булып Англия үткәрә.\n1889 йылда Амстердамда, Нидерландыла, конькиҙа йүгереүселәр араһында донъя чемпионаты беренселеге ойошторола. Россия спортсыһы Александр Паншин еңеүсе була.\nӨс йылдан һуң, Конькиҙа йүгереүселәрҙең халыҡ-ара берләшмәһе (ИСУ) булдырыла. Хәҙерге көндә ул 60-тан ашыу милли федерацияны берләштерә.\nИСУ 1889 йылда ярыштарҙы профессиональ ярыштар тип иғлан итә һәм 1893 йылда Амстердамда ир-егеттәр араһында рәсми донъя чемпионатын үткәрә. Ошо уҡ йылда беренсе рәсми Европа чемпионаты ойошторола.\nРәсми рәүештә танылған беренсе донъя чемпионы голланд Эден, ә Европа чемпионы булып швед Эрикссон һанала.\n1901 йылда Стокгольмда, ул ваҡытта Рәсәй империяһының бер өлөшө булған Финляндиянан, Франц Ватен донъя чемпионы була.\nӘ 1910 йылғы һәм 1911 йылғы донъя беренселегендә, шулай уҡ 1910 йылғы Европа беренселегендә Рәсәйҙән Николай Струнников еңеү яулай.\nКонькиҙа йүгереү буйынса рекордтарҙы теркәү 1890 йылда башлана.\nҠатын-ҡыҙҙар араһында донъя чемпионаты — 1936 йылдан, ә Европа чемпионатын 1970 йылдан үткәрелә башлай.\nШулай уҡ, 1970 йылдан алып спринтерлы күп көрәшлелек буйынса донъя чемпионаттары ла ойошторола башлай (500 һәм 1000 метрға йүгереү һөҙөмтәләре буйынса).\n1996 йылдан алып донъя чемпионатының айырым аралағы ярыштары үткәрелә. Шулай уҡ, 1985/1986 йылдар миҙгелендә беренсе тапҡыр булдырылған Донъя кубогы этаптары ла ойошторола.\n2003 йылғы Донъя кубогында тәүге тапҡыр командала эҙәрлекләү уҙышы барлыҡҡа килә.\nҠышҡы олимпия уйындары программаһына ир-егеттәрҙең тиҙлеккә конькиҙа йүгереү уҙыштары 1924 йылдан индерелә. Ә ҡатын-ҡыҙҙар араһында бындай ярыштар 1960 йылдан башлап үткәрелә башлай.\nБеренселек 4 дистанцияға — 500, 1500, 5000, 10000 метрға һәм күп көрәшлелеккә уйнатыла. 1928 йылда 10 000 метрлыҡ дистанцияға ярыштар үткәрелмәй. Күп көрәшлек буйынса ярыштар ҡушымтаһы ла зачетҡа иҫәпләнмәй.\nХәҙерге заман Ҡышҡы олимпия уйындары программаһы үҙ эсенә ҡыҫҡаһы — 500, 1000 (1976 йылдан алып ир-егеттәр араһында) һәм 1500 метр, оҙоно — 3000, 5000 (1988 йылдан алып ҡатын-ҡыҙҙар араһында), 10000 метрлыҡ дистанция ярыштарын ала.\nЯрышта ҡатнашыусылар парлашып: береүһе — тышҡы юл буйлап, икенсеһе эске трек буйлап йүгерә. Һәр дистанцияла милли команданан 3 спортсы сығыш яһарға мөмкин.\n1972 йылға ҡәҙәр 500 һәм 1500 метр араға 4 ир-егет спортсы ҡатнаша алған. Күп көрәшлек буйынса абсолют беренселек уйнатылмаған. Бары тик1924 йылдан ғына олимпия чемпионы дүрт дистанцияла яуланған урындарҙың суммаһы буйынса билдәләнә башлай.\n1967 йылда ИСУ үҙ эгидаһы аҫтына шорт-тректы ҡабул итә, әммә ул 1976 йылға хәтлем халыҡ-ара ярыштар ойоштормай.\nШорт-трек буйынса донъя чемпионаты 1981 йылдан башлап үткәрелә. 1997 йылдан башлап Европа чемпионаты ойошторола.\nКалгариҙа үткән 1988 йылғы Олимпия уйындарында шорт-трек күрһәтмә спорт төрө була. 1992 йылдан башлап шорт-трек Олимпиада уйындары программаһына индерелә.\n2014 йылда Сочиҙа үткән Олимпиадала шорт-трек буйынса 8 комплект награда уйнатыла (конькиҙа йүгереү спортында — 12).\nКонькиҙа йүгереү спортының үҫеш алыуы яһалма юллы ҙур боҙлоҡтарҙың сафҡа индерелеүе менән бәйле. Яһалма юл менән туңдырылған боҙҙа үткәрелгән беренсе чемпионат булып 1959 йылда Гетеборгтағы Европа чемпионаты тора. Ә 1960 йылда Скво-Веллиҙың яһалма боҙонда тәүге Олимпия уйындары уҙғарыла.\n1985—1986 йылдарҙа тулыһынса ябыҡ тәүге боҙлоҡтар— береһе Берлинда, икенсеһе Херенвенала барлыҡҡа килә. Классик күп көрәшлелек буйынса1987 йылғы Донъя чемпионаты ҡыйыҡ аҫтында үткәрелгән тәүге ярыш була. Ә 1988 йылда Калгариҙа үткән Олимпия уйындары шулай уҡ ябыҡ боҙлоҡта була.\nСпортсыларҙың кейемдәре лә үҙгәрә— яңы костюмдар ҡулланыла башлай, 1997 йылда конькиҙың яңы төрө — клап-скейт барлыҡҡа килә. Уның барлыҡҡа килеүе тиҙлекте арттырырға мөмкинлек бирә.\nКонькиҙа йүгереүсе старт ваҡытында\nТура йүгереү. Бортик янында — тренерҙар\nКонькиҙа йүгереү буйынса классик ярыш түбәндәге форматта үткәрелә:\nкүп көрәшлелек (ингл. allroundallround;)\nайырым дистанцияларҙа, уға команда эҙәрлекләү уҙыштары ла индерелә.\nКүп көрәшлелек — иң элекке форматтарҙың береһе.\nСпортсылар дүрт дистанцияла ярыша, уларҙы суммаһы буйынса еңеүсе билдәләнә.\nКүп көрәшлелектең өс төрө бар:\nспринтерлы − 500 метр +1000 метр + 500 м +1000 метр;\nкесе − 500 метр + 1500 метр + 1000 метр + 3000 метр\nһәм классик − 500 метр + 3000 метр + 1500 метр + 10000 метр (ҡатын-ҡыҙҙар өсөн 10000 метрлыҡ 5000 метрлыҡ дистанцияға алмаштырыла).\nҺәр йүгерешкә мәрәйҙәр иҫәпләнә, һәр — 500 метрҙың үтеү ваҡыттына 1,000 мәрәй бирелә.\nБашҡа дистанцияларҙағы ваҡыт, әлеге дистанцияның 500 метрға оҙонораҡ булған һанына бүленә, һәм килеп сыҡҡан һан бынан алдағы дистанциялағылар мәрәйҙәренең суммаһына ҡушыла.\nИң әҙ сумма йыйған спортсмен еңеүсе була. Спринтлы һәм классик күп көрәшлелек буйынса чемпионатар һәм донъя беренселектәре, айырым дәүләттәрҙең ярыштары үткәрелеп тора.\nАйырым дистанция ярыштары донъя чемпионатында һәм Донъя кубогының айырым дистанцияларында һәм этаптарында уҙғарыла.\nЙүгерештәр 500 метр, 1000 метр, 1500 метр, 3000 метр (ҡатын-ҡыҙҙар ғына), 5000 метр һәм 10000 метр (ир-егеттәр генә) дистанцияларға уҙғарыла, шулай уҡ команда эҙәрлекләү уҙыштары ла үткәрелә.\n1996 йылдан башлап, спортсыларҙың мөмкинлектәрен тигеҙләү өсөн, 500 метрға ике уҙыш үткәрелә.\nҺәр спортсы беренсеһендә — эске юл буйлап, икенсеһендә тышҡы юл буйлап йүгерә. Команда эҙәрлекләү уҙыштарында һәр илдән бер ҡатын-ҡыҙҙар һәм бер ир-егеттәр командаһы ҡатнаша.\nУҙышта өсәр спортсынан торған ике команда стартҡа баҫа. Улар боҙлоҡтоң ҡапма-ҡаршы ике остағы эске юлдың уртаһынан бер үк ваҡытта ярыша башлай.\nҠатын-ҡыҙҙар — алты әйләнеш, ир-егеттәр һигеҙ әйләнеш яһай.\nКонькиҙа йүгереү спортының айырым дистанцияларға үткәрелгән донъя чемпионаты, Донъя кубогы, милли чемпионаттар Олимпия уйындары программаһына индерелгән\nШулай уҡ конькиҙа йүгереү марофоны һәм масс-старт буйынса 100 һәм 300 метр (башлыса балалар араһында) милгә ярыштар үткәрелә.\nШорт-трек буйынса ярыштар: спортсылар 500 м, 1000 м, 1500 м, 30000 һәм эстафетала: ҡатын-ҡыҙҙар — 3000 м, ир − аттар 5000 метрға ярыша\nДонъя чемпионаттары, Европа чемпионаты, Донъя кубогы, милли чемпионаттар үтә, шулай уҡ шорт-трек Олимпия уйындары программаһына индерелгән.\n400 мет.лыҡр юл һыҙмаһы\nШорт-тректа уҙыштар өсөн билдәләнештәр\nКонькиҙа йүгереү спорты өсөн йүгереү юлының классик варианты оҙонлоғо йә 400 метр, йә 333,3 метр булған овалдан ғибәрәт.\nҘур кимәлдәге барлыҡ ярыштар ҙа тик 400 метр оҙонлоғондағы юлда үткәрелә. Эске боролоштоң радиусы 25 метрҙан алып 26 метрға тиклем етә. Һәр боролоштоң, һәр тура юлдың оҙонлоғо яҡынса 100 метр.\nКонькиҙа йүгереү өсөн тәғәйенләнгән боҙлоҡ ике юлға — эске һәм тышҡы бүленә. Тура һыҙаттың береһе күсешле була.\nКүсешле һыҙатта спортсыларҙың барыһы ла һәр әйләнештә юлды алмаштырырға тейеш. Бөтә спортсылар ҙа эске юлдан йүгергән команда уҙыштарына һәм масс-старттарға был ҡағылмай.\nШорт-трек өсөн йүгереү юлы, ҡағиҙә булараҡ, ҡәҙимге хоккей стадионында һыҙыла. Боролоштарҙың эске радиусы 8 метрлыҡ итеп эшләйҙәр. Түңәрәкләнеп торғандарҙың араһы — 28,85 метр. Араһы — 111,12 метр, ул бровканан 0,5 метр дистанция үлсәгәндән килеп сыға. Сәғәт йүнәлешенә ҡаршы йүгерәләр.\nҠыҫҡа дистанция ярыштарында, спортсылар «таҙа» боҙҙа әйләнһен өсөн, трассаны старт һыҙығы менән бергә уҙыштан уҙышҡа бер аҙ күсерәләр (финишн һыҙығы фотофиниш аппаратураһы менән хәрәкәтһеҙ ҡала).\nКлассик конькиҙарҙа парлашып йүгерәләр — спортсыларҙың береһе тышҡы юлда урын ала, икенсеһе — эске юлда.\nҺәр әйләнештән һуң улар юлдар менән алмашына. Сәғәт йүнәлешенә ҡаршы йүгерәләр.\nАлмашынған ваҡытта шундай хәлдәр булырға мөмкин: спортсылар күсешле һыҙыҡта икеһе йәнәш тура килә. Был осраҡта, эске юл буйынса йүгереүсе тышҡы юлдан йүгереүсе спортсыны үткәрергә тейеш; ҡағиҙә үтәлмәһә, спортсы дисквалифициялана.\nКоманда эҙәрлекләү уҙыштарында өс спортсынан торған ике команда ҡапма-ҡаршы тура һыҙыҡтан старт ала һәм бөтә дистанцияны тик эске юлдан ғына үтә.\nФальстарттан һуң старт яңынан үткәрелә, ә фальстарт икенсе тапҡыр ҡабатланһа, спортсы дисквалифициялана.\nСпортсыларға эске бровканың боролоштарын һәм финиш һыҙығындағы бүлеп торған юлдар һыҙығын коньки менән киҫеп үтеү тыйыла. Ҡағиҙәне боҙғандар дисквалифициялана.\nШорт-тректа ла уҙыштар сәғәт йүнәлешенә ҡаршы үткәрелә, уҙышта алтылап спортсы ҡатнаша. Бер-береһенә ҡамасаулау һәм физик ярҙам, фишкаларҙы ҡолатыу, тректы кәметеү, финишта һыңар конькиҙы боҙҙан айырып, аяҡты алға һуҙыу ҡәтғи тыйыла.\nЙүгереү конькиҙарын үткерләү станогы\nКлассик йүгереүҙә спортсылар махсус комбинезондарҙа һәм коньки—клаптарҙа йүгерәләр.\nБаш формаһына тура килгән шлем кейеү рөхсәт ителә. Радио аппаратура һәм аэродинамик шлемдар тыйыла.\nXX быуаттың 90-сы йылдарында барлыҡҡа килгән коньки—клаптар (ингл. — clapskate) алғы өлөшөндә шарнирлы үткер ҡыр менән, ә артҡы өлөшөндә пружина менән тәьмин ителә.\nБыл үткер ҡырҙың бутыйға ҡарата сағыштырмаса хәрәкәт итеүенә мөмкинлек бирә. Ул этәрелештең өҫтәмә оҙонлоғон тыуҙыра, бының менән тиҙлекте арттыра.\nҮҙенең «клап» тигән атамаһын коньки үҙенсәлекле тауыш сығарғаны өсөн алған (ингл. clap — мамыҡ), уны, этәрелгәндән һуң пружинаның кире бутыйға ҡайтарылғанда, конькиҙың үткер ҡыры сығара.\nШорт-тректа спортсылар өҫтәмә рәүештә шлем, һаҡлаусы күҙлек, бирсәткә, тубыҡлыҡ, муйынды һаҡлау ҡулайламаһы кейәләр. Коньки-клаптар тыйыла.\nКонькиҙарҙың үткер ҡыры овалы (кәкрелек радиусы) 21 — 28 метрға тиклем етә, шорт-тректа 11 метр самаһы, бынан тыш, шорт-трек конькиҙарының ситке кәкрелеге бар.\nКонькиҙың үткер ҡырҙары юғары сифатлы углеродлы ҡоростан эшләнә. Ул фигуралы һәм хоккей конькиҙарыныҡына ҡарағанда күпкә йоҡараҡ — 1,0-1,2 мм.\nКонькиҙарҙы үткерләү өсөн станок ҡулланыла. Үткерләгәндә ике коньки ҙа бер үк кимәлдә үткер ҡырҙары менән өҫкә ҡуйылып, бер-береһенә параллель нығытыла.\nБашта, 90° мөйөшлө ситке яғы тигеҙ булһын өсөн, ҡырҙың өҫкө ҡаты яныу менән шымартыла. Бынан һуң, тағы ла йоҡараҡ беләү менән, бер-береһенә оҡшаш булырлыҡ итеп, үткерләнә.\nБер ниндәй ҙә ҡытыршылыҡтар, тигеҙһеҙ ҡырҙар, лезвиялағы соҡорайып торған урындар рөхсәт ителмәй, сөнки ул коньки лезвияһының боҙ буйлап шыуғанында ҡаршылыҡғын арттыра\nРәсәйҙә конькиҙа йүгереү спорты тарихыҮҙгәртергә\n1889 — 1893 йылдарҙа үткән беренсе Рәсәй чемпионаты 3 саҡрымға ярыштар уҙғара (3180 метр). 3-шәр ҡатнашыусынан торған уҙыштар һәм финалдар үткәрелә.\nРәсәй беренселегенә сит ил спортсылары ла саҡырыла. 1894 йылда 3000 метғар ярыштар уҙғарыла. Финалы айырым стартлы була, уларҙың интервалы — 20 секунд.\n1895 — 1907 йылдарҙа чемпионат ике дистанцияла — 1500 һәм 5000 метрға уҙғарыла. Уҙыштарҙа парлы сығыштар ҡарала.\nЯрышта Рәсәй чемпионы исемен яулау өсөн ике дистанцияла ла еңергә кәрәк була. 1907 йылғы чемпионатта тәүге тапҡыр юниорҙар араһында 1500 метрлыҡ дистанцияға наградалар уйнатыла.\n1908 йылдан алып 1914 йылға тиклем чемпионат өс дистанция буйынса — 500, 1500 һәм 5000 метрға үткәрелә.\nРәсәй чемпионы исемен алыу өсөн ике дистанцияла ла еңеү яулау тейеш була. Артабанғы урындар мәрәйҙәр суммаһы буйынса билдәләнә. Бөтә ярыштар ҙа бер көн үткәрелә.\n1913 йылғы конькиҙа йүгереү спорты буйынса ҡатын-ҡыҙҙар араһындағы ярыштар Рәсәй чемпионаты тип нарыҡлана, уны Мәскәү лигаһы ойоштора. Ҡатын-ҡыҙҙар 500 метр дистанцияға ярыша. Мәскәүҙән Елена Кремнечевская еңеү яулай. Ул спринтер дистанцияһын 1.05, 0 ваҡытта үтеп, донъя рекорды ҡуя.\n1915 — 1917 йыл. т Чемпионат дүрт дистанцияла — 500, 1500, 5000 һәм 10000 метрға үҙғарыла. Ярышта өс дистанцияла ла еңеү яуларға йәки иң әҙмурын-мәрәйҙәр суммаһын йыйыр кәрәк була, өҫтәүенә бер дистанцияла еңеү шарты менән.\n1918—1922 йылдарҙа РСФСР чемпионаттары үткәрелә, 1923—1991 — классик күп көрәшлек буйынса СССР чемпионаттары ойошторола. 1971 йылда спинтерлы күп көрәшлек буйынса беренсе тапҡыр СССР чемпионатын үткәрелә.\nСовет конькиҙа йүгереүселәре тәүге тапҡыр стартҡа 1956 йылдың VII Ҡышҡы олимпиадаһында сығалар һәм 7 миҙал яулайҙар. Совет спортсыларынан беренсе булып донъя чемпионы исеменә Мария Исакова лайыҡ була. Ул рәттән өс тапҡыр донъя беренселегендә еңә, 3 олимпия наградаһы яулай.\n1957 йылда Иматрҙа (Финляндия) үткән ҡатын-ҡыҙҙар араһындағы XV донъя беренселегендә спортсылар 15 мөмкин булғандан 13 призлы урын яулай.\nОлимпиада −1964-тең баш ҡалаһы Инсбрукта Лидия Скобликова бөтә дүрт ярышта ла еңеп сыға. Ә 2010 йылға ҡарата ул конькиҙа йүгереү спорты тарихында 6 тапҡыр олимпия чемпионы булған берҙән-бер спортсы булып тора.\nҺарай ҡалаһында (1984) үткән конькиҙа йүгереү марафонында Игорь Малков советтарҙан беренсе олимпия чемпионы була.\n1983 йылда спринтерсы Павел Пегов конькиҙа йүгереү тиҙлегенең яңы дәүерен аса, 500 метрҙы — 36,57секундта һәм 1000 метрҙы 1.12,58 секундта үтеп, ул Медеоның танылған боҙлоғонда донъя рекорды ҡуя.\n1987 йылда популяр спортсы Николай Гуляев конькиҙа йүгереү спорты буйынса бөтә юғары наградаларҙы ла яулай — ул Европа һәм донъя чемпионы булыуға өлгәшә.\nДонъя чемпионы һәм Олимпия уйындары чемпиондары исемен түбәндәге спортсылар ала: В. Моратов, С. Марчук, Б Стенин, Ер Куликов, И. Железовский, Т. Аверина, Н. Петрусева.\nСоветтар Союзы тарҡалғандан һуң, классик күп көрәшлек буйынса беренсе Рәсәй чемпионаты 1992 йылдың февралендә Иркутскийҙа үтә. Ошо уҡ йылда спринтерлы күп көрәшлек буйынса ла чемпионат ойошторола.\n2003 йылдан алып айырым дистанцияларҙа конькиҙа йүгереү спорты буйынса Рәсәй чемпионаты үткәрелә.\n2004 йылдан конькиҙа йүгереү буйынса Рәсәй чемпионаты Мәскәүҙең, Силәбенең һәм Коломнаның ябыҡ боҙлоҡтарында үткәрелә.\nФилателия һәм нумизматика конькиҙа йүгереүселәреҮҙгәртергә\nӘзербайжан маркаһында — Альбервилля һәм Калгари олимпия чемпионы американлы Бонни Блэр\nУкраина маркаһында конькиҙа йүгереүсе\nРәсәй банкыһы иҫтәлекле тәңкәһендә конькиҙа йүгереүсе\nСССР маркаһы, Свердловскиҙа үткән донъя чемпионатына арналған.1959\nСССР маркаһы, Свердловскиҙа үткән донъя чемпионатына арналған.1959.\nСССР маркаһы, Мәскәүҙә үткән донъя чемпионатына арналған.1962\nСССР маркаһы, Медеола үткән Европа чемпионатына арналған. 1984\nСССР маркаһы, Медеола үткән донъя чемпионатына арналған.1988\nКонькиҙа йүгереү спортында донъя рекордтары.\nКонькиҙа йүгереү спорты Викияңылыҡтарҙа\n↑ Петров Н. И. Конькобежный спорт: Учебник для техникумов физической культуры — 4-е, доп. и перераб. — М.: Физкультура и спорт, 1982. — 222 б. — 22 000 экз.\n↑ На твердом льду Гетеборга Журнал Огонёк, 25 января 1959, стр. 25\n↑ Правила конькобежного спорта и шорт-трека, ISU.org\n↑ ISU Rule 223\n↑ Информация о конькобежном спорте - Специализированная детско-юношеская спортивная школа олимпийского резерва «Центр подготовки спортсменов по циклическим и игровым видам спорта». Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 май 2013. 2 май 2013 тикшерелгән.\nПетров Н. И. Конькобежный спорт: Учебник для техникумов физической культуры — 4-е, доп. и перераб. — М.: Физкультура и спорт, 1982. — 222 б. — 22 000 экз.\nТарих, статистика, бөйөк биографияһы чемпионы, спорт яңылыҡтары конькобежный\nСпорт тарихында конькобежный НИСА сайта "Спорт"Рәсәй\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Конькиҙа_йүгереү_спорты&oldid=778782 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 3 февраль 2018 в 07:51\nБыл бит һуңғы тапҡыр 07:51 3 февраль 2018 үҙгәртелгән.


Баймаҡ ҡалаһында оҫта ҡуллы ир-егеттәр конкурсы ойошторолдо - Bash.News\nБаймаҡ ҡалаһында оҫта ҡуллы ир-егеттәр конкурсы ойошторолдо\nБаймаҡ ҡалаһында оҫта ҡуллы ир-егеттәр конкурсы ойошторолдо https://bash.news/news/35407_bajma_alaynda_ota_ully_iregettr_konkursy_ojoshtoroldo\nУнда Урал аръяғы райондарынан йыйылған оҫталар үҙҙәренең эштәрен халыҡ иғтибарына сығарҙы. Теманың дауамы киләһе яҙмала.\nӘбйәлил районынан хеҙмәт уҡытыусыһы Айрат Хәлисов үҙенең өйрәнсектәре менән был сараға бик бай күргәҙмә менән килгән. Ата-бабаларыбыҙҙан күсә килгән шөғөлдө бөгөн мәктәп уҡыусылары ҙур ҡыҙыҡһыныу менән өйрәнә. Шул уҡ ваҡытта улар боронғо шөғөлгә бөгөнгө заман зауығында өҫтәй. Ағасты һырлау барышында эҙләнеү эше алып барыла-яңы ысулдар,биҙәлеш төрҙәре асыла. Һөҙөмтәлә- бик үҙенсәлекле ҡул эше килеп сыға.\nУрал аръяғы райондарынан йыйылған оҫталар был сараға күҙҙең яуын алырҙай әйберҙәр алып килгән. Семәрле һүрәттәр, йорт йыһаздары, шахмат, шашка, һауыт-һабалар, йөн иләү станогы, көбө, сувенирҙар һәм башҡа зауыҡлы ағас йыһаздар. Һәр бер ҡул эшендә милли биҙәктәр һәм һырҙар. Улар үҫмерҙәрҙең оҫталыҡтарын күрһәтә, эшен йәмләй, уға ҡот өҫтәй. Бөгөн Йәштәрҙең борондан килгән ағас һырлау эшен тергеҙеүе, яңы биҙәлештәр байытыуы оло ҡыуаныс тыуҙыра.\nСара барышында конкурсанттар үҙ эштәрен халыҡ иғтибарына сығарҙы, бынан тыш үҙ проекттарын яҡлап, тәжрибәләре менән уртаҡлашты. Икенсе тапҡыр ғына ойошторолоуона ҡарамаҫтан, сара юғары кимәлдә үтте. Ә иң мөһиме, яңы оҫталар билдәләнде, үҙенсәлекле эштәр табылды.\nАвторы: Әлфиә Хәмитова\n19:18, 20 авг


Тәтешлелә лә район советы ултырышы туған телдә алып барылды. Тәтешле башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Әлфиә Шәйнурова.\nМинистрҙар хәҙер командировкаларға сығыу өсөн премьер-министрҙың беренсе урынбаҫарҙарынан рөхсәт алырға тейеш\nБашҡортостан башлығы Радий Хәбиров Указы менән министрҙар хәҙер командировкаларға сығыу өсөн премьер-министрҙың беренсе урынбаҫарҙары Андрей Назаров менән Илшат Тажетдиновтан рөхсәт алырға тейеш. Быға тиклем командировка профилле вице-премьерҙар менән килешелә ине.\nФедоровкала башҡорт телендә район советы ултырышы үтте\nРайон өсөн был беренсе тәжрибә, унда күтәрелгән мәсьәләләр тураһында Батыр ауылы ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе Резеда Усманова-Багаева һөйләй.\nФедоровкала башҡорт телендә район советы ултырышы башланып тора\nБелорет районы хакимиәтендә беренсе тапҡыр башҡорт телендә кәңәшмә үтте\nРайон хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Илгиз Теләүбаев төбәктең социаль-иҡтисади үҫеш мәсьәләләренә арналған кәңәшмәгә йыйылған 150-нән ашыу хеҙмәткәрҙе саф башҡорт телендә тәбрикләп, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваның шиғыр юлдарын уҡып ишеттерҙе.\nРадий Хәбиров бөгөн эш сәфәре менән Ишембай районында булды\nРеспублика Башлығы тыуған ауылы – Һайранға барҙы. Бында бер йылда ыңғай үҙгәрештәр булған. Ауылға асфальт һалынған, һыу торбалары үткәрелә, урамдар яҡтыртыла. Был эштәрҙе башҡарырға “Башнефть” ярҙам итә.\nРадий Хәбиров Петровский балалар йорто тәрбиәләнеүселәрен хоккейға саҡырҙы\nБөгөн Башҡортостан Башлығы эш сәфәре менән Ишембай районында. Радий Хәбиров бинаны ҡарап сыҡты һәм балалар менән аралашты. Былтыр Ишембайға сәфәре барышында Республика етәксеһе балалар йортонда ремонт үткәрергә вәғәҙәләгәйне.\nРеспублика Башлығы Радий Хәбиров эш сәфәре менән Ишембайҙа\nИшембай районы Иҫке Ишембай ауылында урындағы башланғыстарға ярҙам программаһына ярашлы мәҙәниәт йорто капиталь ремонтлана. Бөгөн унда Республика Башлығы Радий Хәбиров булды.\nХәйбулла районы хакимиәте башлығы Рәил Ибраһимов үҙ теләге менән вазифаһынан бушатылды\nРайон Советы ултырышында етәксенең отставкаһы ҡабул ителде.\nАвстрия эшҡауарҙары Башҡортостанға яуап сәфәре менән килергә әҙер\nБеҙҙең республика делегацияһының Венаға рәсми сәфәре барышында беренсе вице-премьер Андрей Назаров Австрияның Иҡтисад палатаһы генераль секретары Карлхайнц Копф менән осрашты.\nХәйбулла районы хакимиәте башлығы Раил Ибраһимов үҙ теләге менән отставкаға китеүе тураһында ғариза яҙған\nБындай ҡарарға ул юғары хаҡ менән сифатһыҙ материалдарҙан эшләнгән автобус туҡталҡаларына ҡағылышлы ғауғанан һуң килгән.


Кинорежисер Руслан Юлтаев Зәйнәб Биишеваның «Көнһылыу» повесы буйынса тулы метражлы фильм төшөрәсәк - Bash.News\nКинорежисер Руслан Юлтаев Зәйнәб Биишеваның «Көнһылыу» повесы буйынса тулы метражлы фильм төшөрәсәк https://bash.news/news/103643_kinorezhiser_ruslan_yultaev_zjnb_biishevany_knylyu_povesy_bujynsa_tuly_metrazhly_film_tshrsk\n22 авг 2019, 23:31\nПроектты тормошҡа ашырыуҙа ярҙам һорап ул Башҡортостан башлығының мәҙәниәт һәм сәнғәт буйынса кәңәшсеһе Асҡар Абдразаҡовҡа мөрәжәғәт итте. Осрашыу «Берҙәм Рәсәй» партияһының йәмәғәт ҡабул итеү бүлмәһендә үтте. Руслан Юлтаев яңы нәфис фильмды Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына арнап төшөрөргә теләй. Фильмда уҙған быуаттың 42-43 сө йылдары – фронттан һалдаттарҙы көтөүсе ауыл халҡы, тыл эшсәндәре, бесән сабыу һәм ураҡ өҫтө һүрәтләнә.\nРуслан Юлтаев, кинорежиссер: “Был проектты беҙ 3-4 йыл инде әҙерләйбеҙ. Актерҙар менән проблема булмаясаҡ. талантлы һәм кинола уйнай алған актерҙарыбыҙ етерлек. Ә бюджетына килгәндә, 9 миллион самаһы аҡса кәрәк буласаҡ. Башҡортостан башлығы грантына ғариза бирергә йыйынабыҙ, шулай уҡ Асҡар Абдразаҡов федераль грантҡа сығырға тәҡдим итте. Был тема һәр гражданинаға ҡағыла, шуға ярҙам булыр тип өмөтләнәбеҙ”.\nУчалы, Ишембай һәм Нефтекама ҡалалары менән видеобәйләнеш ойошторолдо. Учалыла Ҡунаҡбай ауылында «Тыуған яҡ» программаһы буйынса төҙөкләндерелгәндән һуң ауыл клубы сафҡа инәсәк. Уны тантаналы асыуға учалылар Асҡар Әмир улын саҡырҙы. Ишембайҙа иһә 24 августа ҡала көнө билдәләнә, байрамда Асҡар Абдразаҡов мотлаҡ ҡатнашасағын һәм йырлаясағын белдерҙе, ә Нефтекама ҡалаһына 31 августа барырға вәғәҙәләне.\nАсҡар Абдразаҡов, Башҡортостан башлығының мәҙәниәт һәм сәнғәт буйынса кәңәшсеһе: “Эҙмә-эҙлекле эш алып барасаҡбыҙ. Бөтә һорауҙар ҙа хәл итерлек. Проекттарҙың авторҙарына аңлатып, ярҙам итеп ебәреү генә кәрәк. "Дөрөҫ юлдан барырға һәм һәр ваҡыт алға!" тип әйткем килә”.\n“Ятаған” этнотөркөмө яңы музыкаль альбом әҙерләй\n18:21, 12 сен\nӨфөлә Башҡортостандың халыҡ рәссамы, йәмәғәтсе Рәмил Килмәмәтов иҫтәлегенә күргәҙмә ойошторолдо\n21:53, 11 сен


Фәриҙә Ғаззалова йырлай!\n16 Май , 08:12\nӘйткәндәй, бөгөн Фәриҙә Ғаззалованың тыуған көнө. Яратҡан йырсыбыҙҙы ғүмер байрамы менән ҡотлап, ныҡлы һаулыҡ, ғаилә бәхеттәре, алҡыштар теләйбеҙ. "Шоңҡар"ҙар.\nУны тамашасылары шул тиклем яратып, үҙ итеп, "һандуғас" тип йөрөтә. Ахыры, моң өсөн һинең йөрәгеңдең ҙурлығы түгел, хистәр кисерергә һәләтле булыуы кәрәклерәктер ул, моғайын, тип уйлайһың уны тыңлаған һайын. Башҡорт эстрадаһының иң матур тауыштарының береһе, йәш йырсы Фәриҙә ҒАЗЗАЛОВА менән сәнғәт, башҡорт эстрадаһы, уның үҙенең тормошо тураһында әңгәмәләшәбеҙ.\nМин Салауат районы Лағыр ауылында Әй һыуын эсеп, Әй һыуын ҡойоноп үҫтем. Бала саҡ ниндәйҙер бер мөғжизә, бәхетле мәл булып хәтерҙә ҡалған. Хәҙер мине һәм һеңлемде тәрбиәләп үҫтергән олатай менән өләсәй иҫән түгел, улар булмағас, өйҙөң дә йәме юҡ, йыш ҡайтып та булмай. Ваҡыт булғанда туғандарға ҡайтырға тырышһаҡ та, танһығымды был ғына баҫа алмай. Ауылым иҫемә төшһә, бәғерҙәр өҙөлә, нишләптер, кендек ҡаны тамған ер күңелемә яҡын. Ошо һағыныу хисен йырҙарыма ла һаламдыр, сөнки минән, ни эшләп йырҙарың шул тиклем моңһоу, тип йыш һорайҙар. Ауылым, туғандарым төшөмә генә инһә лә ҙур шатлыҡ кисерәм. Холҡомда салауаттарға ғына хас саялыҡ бар, һары башҡорттар, тип йөрөтәләр беҙҙе. Беҙҙә халыҡ шаян да, шул уҡ ваҡытта ҡаты ла була белә.\nТауышым барлығын кемеһе алдараҡ күргән-тойғандыр, һәр хәлдә, мине ун йәшемдә генә Өфөгә уҡырға ебәрҙеләр. Ғ. Әлмөхәмәтов исемендәге Республика музыка гимназия-интернатында уҡыным. Унда Тәнзилә Үҙәнбаева тәүләп миңә халыҡ йырҙарын өйрәтә башланы. Тәнзилә Хәмит ҡыҙы хәстәре менән беренсе тапҡыр бәйгелә ҡатнаштым, "Ирәндек моңдары"нда 3-сө урын алдым, ул ваҡытта миңә 12 йәш ине.\nХалыҡ йыры тураһында...\nӘле лә башҡарам халыҡ йырҙарын, бигерәк тә "Зөлхизә"не яратам. Ғөмүмән, халыҡ йырҙарының ҡатын-ҡыҙ яҙмыштары тураһында һөйләгәндәре күңелгә яҡын. Арабыҙҙа быуаттар ятһа ла, мин Зөлхизәне лә, Ғилмиязаны ла, Зәлифәкәйҙе лә, Сәлимәне лә аңлайым, улар тойғанды күңелемдән ҡабат-ҡабат кисерәм. Башҡорт ҡатын-ҡыҙы бөгөн дә улар кеүек сибәр ҙә, уңған да, ҡыйыу ҙа, сабыр ҙа, илһөйәр ҙә, һөйгән йәренә тоғро ла булырға тейешлеккә инанғанмын. Әле сәхнәлә башҡорт халыҡ йыры үҙенсәлекле бер үҙгәреш осоро кисерә. Бөгөнгө быуын тамашасыһының йырҙы тыңлауы ла үҙенсә, улар өсөн ритм мөһимерәк. Әлбиттә, халыҡ йырын уларға яраҡлаштырыу мөмкин булмаған хәл. Сөнки борондан уҡ шундай юғары, профессиональ кимәлдә эшкәртелгән һәм заманға яраҡлаштырып, яңыса аранжировкалар яһау уны боҙоуы ла бар, тигән хәүефтәрҙе мин ихтирам итәм. Эшләгәндә лә кәңәшләшеп, ҡурай, баян ҡушыу дөрөҫөрәк булыр ине. Шуға ла әлегә заманса эшкәртелгән халыҡ йырҙарын йырларға ҡыймайым, бының өсөн тамашасы өлгөрөп етергә тейеш.\nЭстраданың үҙ ауырлығы\nӨфө сәнғәт училищеһын тамамлағас, бер йыл Благовещен районында мәктәптә һәм балалар баҡсаһында уҡытып йөрөнөм. Уҡытыу эше оҡшап китте, үҙемде ошо һөнәрҙә таптым кеүек ине. Училищела төплө белем алаһың, классиканы ла, камера музыкаһын да, халыҡ йырҙарын да йырларға өйрәнәһең. Шулай ҙа юғары белем алырға кәрәклеген тойоп, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтына уҡырға индем. Шул уҡ ваҡытта мине "Гәлсәр һандуғас" проектында ҡатнашырға саҡырҙылар. Эстрадала ижад итеүҙең ауырлығын белгән булһам, аңлы рәүештә уға килер инемме икән, әйтә алмайым. Ошо проект мәлендә мине халыҡ таный башланы, сәхнәлә сығыш яһауҙың тәмен тойҙом, шуға ла мин уға ныҡ рәхмәтлемен. Училищела бергә уҡыған курсташтарым - Рөстәм Шаһыбалов, Рәдиф Зарипов, Айгөл Һағынбаевалар менән бергә ҡатнаштым "Гәлсәр һандуғас"та. Башҡорт эстрадаһы хәҙер яйлап үҫешә, талантлы, матур тауышлы йәштәр күп килә. Эстрадала һәр кем үҙенә үҙе юл ярырға тейеш, тиҙәр ҙә ул, тик дәүләттең иғтибары ла мөһим. Йырсыларҙы берләштереүсе ниндәйҙер бер ойошма ла кәрәктер, моғайын. Беҙҙең республикала йыр сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индереүсе меценаттар ҙа юҡ. Шуға ла эстраданың кимәле, йырҙарҙың, аранжировкаларҙың сифаты тураһында һүҙ йөрөтөүе ауырыраҡ.\nЯҡындарым һау булһын\nЙырсыларҙы сәхнәлә лә, тормошта ла ныҡ әүҙем кешеләр, тип уйлаусылар хаталана. Мин шул тиклем өйҙә ултырырға, тәмле итеп ашарға бешерергә яратам. Ирем дә, улым да ваҡ бәлеш, ыумаслы аш яраталар. Улыма 5 йәш, уны бейеүгә лә, гимнастикаға ла, вокалға ла йөрөтәбеҙ. Мин күберәк гастролдәрҙә, шуға ла был бурыс атаһының иңендә. Малай булғас, миңә еңелерәк булды, ҡыҙ булһа, ҡалдырып йөрөүе ауыр булыр ине, тип уйлайым. Буйым бәләкәй, шуға сәхнә кейемдәре таба алмай йонсой инем элек. Сәхнәлә лә, тормошта ла яҡын дуҫым булған Альбина Килдейәрова мине тегергә өйрәтте. Бөтөн костюмдарҙы уның бергә үҙебеҙ тегәбеҙ. Йырҙар ҙа яҙабыҙ. Ғөмүмән, Альбина бар яҡлап маһир, талантлы.\nҒүмер бер генә икәнен аңлап, матур итеп, татыулыҡта йәшәргә кәрәк. Ниндәй генә ҡыйын хәлдәр булмаһын, бер нәмәне лә ҙур бәлә итеп ҡабул итмәйем. Туғандарың, яҡындарың, үҙең сәләмәт икән, донъяла барлыҡ проблемаларҙы ла еңеп сығып була. Ауырлыҡтар кешене нығыта ғына ул.\nЙыр һәм моң халыҡтыҡы, шуға ла йырсы уны түкмәй-сәсмәй кире халыҡҡа ҡайтарырға тейеш, тип иҫәпләй Фәриҙә. Йырҙарына талапсан булыуы ла ошонан киләлер йырсының. Тамашасы иһә уны һандуғастай моңло булыуы өсөн үҙ итә. Нимә генә тиһәң дә, күңелдәрҙе моң ғына берләштерә, йыр ғына йәшәү көсө бирә ала.


Ваҡытты туҡтатыу мөмкинселегенә фоторәссамдар ғына эйәл ер, моғайын. Уларҙың береһе тәбиғәттә, икенсеһе - ҡатын - ҡы ҙ\nменән аралашҡанда матур кадр "эләктерә". Өсөнсөһө, әйтәйек,\nСтәрлетамаҡ фоторәссамы Юрий Нестеренко кеүек, яратҡан "Содовик" командаһының уйынын мәңгеләштереү өсөн матчҡа билет ала. Команданың еңеүе уға ижад итеү өсөн илһам өҫтәй, һөҙөмтәлә - уйындың иң ҡыҙыҡлы мәлдәре кадрҙа ҡала. Фотографтың оҫтаханаһында булмағандар бөгөн БР Милли музейы күргәҙмә залдарының береһенә килә ала.\nСтәрлетамаҡтың 240 йыллығына арналған экспозицияла Юрий Н естеренко фотолары менән бер рәттән тағы ла ун биш рәссам - портрет, репортаж йәки пейзаж оҫталары төшөргән эштәр тәҡдим ителә. Хәйер, өс йүнәлештә лә уңышлы эшләүселәр бар. Юрий Нестеренко, мәҫәлән, һуңғылары иҫәбенә инә. Репортаждан тыш, уның портрет эштәре лә иғтибар йәлеп итә.\nУларҙың береһе - "Ветеран йылмайыуы", Бөйөк Ватан\nһуғышында ҡатнашыусы, ҡасандыр һуғыш яландарында йәшәү менән үлем араһында ҡалған кеше бөгөнгө тыныслыҡ, байрам, һары нәркәстәргә ихлас ҡыуана. Уның тормошҡа булған һөйөү тойғоһо күргәҙмәгә килеүселәргә лә күсә.\nАтҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре Олег Машковский тамашасылар иғтибарын тәбиғәт һүрәтләүҙәре менән йәлеп итә. Ул тәбиғәтте тыңлай, уның менән бер телдә "һөйләшә" белә. "Ольховкала" уның бәҫ ҡаплаған ҡыуаҡлыҡ һәм ағастары таң ҡалдыра, "Ҡышҡы феерияһы" әсир итә, йәшел күҙле "Һыуһылыуы" һаҙлыҡҡа саҡыра (айырыуса ир - аттарҙы).\nМарат Бакировты ла пейзаж фотографияһы буйынса профессионал тип әйтергә була. Уның "Ямғыр көткәндә" фотоһында егет һәм ҡыҙ бергә тура килгән: егет асыҡ ишек эргәһендә тәмәке көйрәтә, ҡыҙ өҫтәл артында урын алған. Һәм уларҙың ямғыр туҡтағанын түгел, киреһенсә, уның көсәйеүен, күңелдәренә тыныслыҡ алып килеүен теләгәндәре һиҙелә.\nКүрһәтелгән эштәр араһында Тамара Андрееваның ауыл тормошон һүрәтләүсе эштәре ҡыҙыҡлы. Шат ҡаҙҙар, инәйҙәрҙең и ртә менән эскәмйәлә гәпләшеүе ҡала кешеһен берәр көнгә\nауылға, тәбиғәткә яҡыныраҡ булырға саҡырғандай...


Башҡортостан рельефы — Башҡорт Википедияһы\n1 Көнбайыш Башҡортостан\n1.1 Рельеф формалары\n1.2 Палезой дәүере\n1.3 Мезозой дәүере\n1.3.1 Аҡбур осоро\n1.4 Кайнозой дәүере\n2 Таулы Башҡортостан\n2.1 Көньяҡ Уралдың геологик үҫеше тарихында өс төп этап\n3 Башҡортостандың Урал аръяғы\n3.1 Өлкәнең геологик үҫеш тарихының өс этабы\nКөнбайыш Башҡортостан Рус платформаһының көнсығыш сигендә һәм Урал алды сик бөгөмөндә урынлашҡан. Уның боронғо нигеҙен магма һәм метаморф тоҡомдар тәшкил итә. Был нигеҙҙе ултырма тоҡомдар ҡатламы ҡаплаған. Нигеҙ горизонталь ятҡан ултырма тау тоҡомдарынан тора. Рус платформаһы Көнбайыш Башҡортостанда ла (Башҡортостандың Урал алды) шундай уҡ төҙөлөшлө. Нигеҙҙең өҫкө яғы тигеҙ түгел, ул ҡалҡып торған ҡатламдар йәки көмбәҙҙәр рәтен хасил иткән. Урал алды Башҡортостанының көнбайышында — Татар көмбәҙе, төньяҡта — Башҡорт көмбәҙе, ә көньяҡ-көнбайышта Ырымбур көмбәҙе айырылып тора.\nРельеф кристалл нигеҙҙең өҫкө йөҙөнөң рәүешен ҡабатлағандай. Мәҫәлән, Татар көмбәҙенә Бөгөлмә- Бәләбәй ҡалҡыулығы рельефы тура килә, ә Башҡорт көмбәҙе өҫтөндә Өфө ялпы таулығы ҡалҡҡан. Ырымбур көмбәҙе менән Дөйөм һырт ҡалҡыулығы бәйләнгән. Өфө ялпы таулығы менән Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығы араһында Ағиҙел буйы тигеҙлеге йәйелеп ята. Ул нигеҙҙәге бөгөмгә (һығылған тапҡырға) тура килә. Нигеҙҙең өҫкө яғы көнсығыш йүнәлештә Урал тауҙары буйынан тар һыҙат булып һуҙылған Урал алды сик бөгөмө яғына табан батҡан. Уның тәрәнлеге был тәңгәлдә 10 мең метрға тиклем етә. Бөгөм өҫтөнә Урал тауынан ишелгән тау тоҡомдары ултыра барған.\nБыл ерҙәрҙә бик боронғо, кембрийға тиклемге, геологик тарих осоронда тауҙар хасил булыу һәм вулкан урғылыу процестары туҡталған. Барлыҡҡа килгән тау тоҡомдары, йыйырсыҡланып, юғары температура һәм баҫым аҫтында бик ныҡ үҙгәреш кисергән. Хәҙерге ваҡытта улар платформаның нигеҙен тәшкил итә һәм уның гнейс, кристалл һәүерташтарҙан, кварциттан, шулай уҡ магма тоҡомдар — гранит менән диабаздан тороуы билдәле.\nКембрийға тиклемге осорҙан һуң 150 млн йылдан ашыу ваҡыт буйына, йәғни ғәмәлдә бөтә иртә палеозой дәүерендә, был өлкә тигеҙ ҡоро ерҙән торған. Унда инде тау хасил булыу һәм вулкан күренештәре ҡабатланмаған. Фәҡәт тау тоҡомдары емерелеп, шул урындағы ер өҫтө тигеҙләнә барған. Ул бөтөнләй бер ниндәй тереклек булмаған ташлы сүлде тәшкил иткән. Сөнки ул саҡта, иртә палеозой дәүерендә, тереклек Донъя океанынан сыҡмаған булған әле.\nһуңғы палеозой башланған осорҙа Көнбайыш Башҡортостан еренә көнсығыштан диңгеҙ бассейны баҫып ингән һәм бында бөтә һуңғы палеозой буйына йәйрәп ятҡан. Ваҡыт-ваҡыт сигенеп торған диңгеҙ төбөндә башлыса мәте һәм эзбизташ ҡатламдары барлыҡҡа килгән. Хәҙерге ваҡытта улар платформаның ултырма өҫкө ҡатламын тәшкил итә һәм был япманы скважина быраулап ҡына асырға мөмкин. Улар араһында девон, таш күмер һәм пермь ҡатламдары айырылып тора. Нигеҙҙе ябып торған ултырма тау тоҡомдары ҡатламы горизонталь яҫылыҡта ята, тик ҡайһы бер урындарҙа ғына улар һөҙәк тулҡындар хасил итеп бөгөлгән.\nҺуңғы палеозой ахырында, йәғни пермь дәүерендә, диңгеҙ бассейны аҡрынлап һайыға барған. Уның төбөндә таш тоҙ һәм гипс тупланған. Гипстарҙы тау тоҡомдары ер өҫтөнә сығып торған урындарҙа ла күрергә мөмкин. Саф гипс — шәкәр һымаҡ ап-аҡ, йомшаҡ, уны тырнаҡ менән дә сыймаҡлап була. Гипстың был төрө алебастр тип атала. Сүсле гипс — селенит һәм үтә күренмәле, ҡатлы-ҡатлыһы ла осрай. Уны Марья быялаһы тип йөрөтәләр. Ул үтә күренмәле слюдаға оҡшаған, ләкин унан айырмалы рәүештә үтә күренмәле гипс ҡаттары бөгөлмәй, һына ғына. Ер өҫтөнә сығып торған гипс менән бер рәттән палеозой дәүеренең иң йәш тау тоҡомдарын да күрергә мөмкин, улар — ҡыҙыл төҫтәге ҡомташ, балсыҡ һәм уларҙың ҡатнаш¬малары. Был ҡатлам, палеозойҙың диңгеҙ бассейны тамам сигенгәс, ҡоро ер өҫтөндә барлыҡҡа килгән.\nУрал тау һырты төп һыу айырғыс һырт булып тора. Унан да бейегерәк, мәҫәлән, Машаҡ, Әүәләк һырттары Урал тауынан көнбайышҡа табан урынлашҡан. Улар араһында Көньяҡ Уралдың иң бейек түбәләре — Оло Ирәмәл (1582 м) һәм Ямантау (1640 м) бар. Уларҙан көнбайышҡа табан һырттар баҫҡыс һымаҡ булып тәпәшәкләнә бара. Был тәңгәлде Көньяҡ Уралдың Көнбайыш битләүе тип йөрөтәләр.\nУралтауҙан көнсығышта, Көнсығыш битләүҙә, был «баҫҡыс» ҡыҫҡараҡ, Көньяҡ Урал бында үҙен көнсығыштан уратып алған Көнбайыш Себер тигеҙлегенә табан ҡырт өҙөлә, текә ҡая булып төшә.\nКөньяҡ Уралдың геологик үҫеше тарихында өс төп этапҮҙгәртергә\nТауҙарҙың барлыҡҡа килеүе кембрийға тиклемге дәүерҙең ахырында йыйырсыҡланыуҙың Байҡал осоронда башланған. Шул саҡта уҡ әле ер ҡабығы сатнап, эре-эре ҡатламдар өймәкләшеп тау һырттарын хасил иткән. Палеозойға тектоник хәрәкәттәр һүлпәнәйгән, тауҙар әкренләп емерелгән, Көньяҡ Уралға бик ҙур диңгеҙ бассейны ябырылған.\nПалеозой дәүере ахырында тау барлыҡҡа килеүҙең герцин осоронда Көньяҡ Уралда яңынан тектоник хәрәкәттәр һәм магма процестары көсәйгән. Ҡатламдар өймәкләшеп, яңы тауҙар хасил иткән. Көньяҡ Урал менән Рус платформаһы сигендә ер ҡабығының көнсығыштан ҡыҫылыу ы һөҙөмтәһендә Урал алды сит бөгөмө барлыҡҡа килгән. Ул Рус платформаһын баҫҡан киң диңгеҙ бассейнының сиген тәшкил иткән. Диңгеҙ төбөнөң һай урындарында Көньяҡ Урал буйлап хәҙергеләренә оҡшаш ҡалҡыу рифтар теҙмәһе һуҙылған. Хәҙерге ваҡытта уларҙың бер өлөшө ер өҫтөнә яңғыҙ тауҙар йәки шихандар рәүешендә ҡалҡып сыҡҡан. Бындай шихандарҙы, мәҫәлән, Стәрлетамаҡ ҡалаһына яҡын ерҙә күрергә мөмкин. Мезозой башланғанда диңгеҙ бассейны сигенгән. Уның урынында тигеҙлек йәйелеп ҡалған.\nТауҙар барлыҡҡа килеүҙең альп осоронда тектоник хәрәкәттәр яңынан көсәйгән, һөҙөмтәлә ҡыҫылып өймәкләнгән оҙон һәм тар ҡатламдар Урал тауҙарының яңынан-яңы һырттарын барлыҡҡа килтергән. Ҡатламдарҙың ҡыҫылыуынан күтәрелгән өлөштәре ер өҫтөндә һырттар булып ҡалҡҡан. Мәҫәлән, Елмерҙәк ҡатламы Елмерҙәк һырты булып күтәрелгән. Ҡағиҙә рәүешендә, һырттар көнбайыштан текә һәм көнсығыштан һөҙәк.\nБашҡортостандың Урал аръяғыҮҙгәртергә\nБашҡортостандың Урал аръяғы республиканың көнсығыш сиге буйлап тар һыҙат булып һуҙыла. Көнбайыштан был өлкәнең тәбиғи сиге булып Ирәндек һырты, Ҡырҡтытау, ә унан төньяҡҡа табан Уралтау хеҙмәт итә. Өлкәнең көнбайыштағы ситке өлөшөнә үтә айырғыланған рельеф хас. Урал аръяғының көнсығыш өлөшө бик күп йылға үҙәндәре һәм ваҡ күлдәр менән йырғыланған ваҡ убаларҙан тора. Бында, Таулы Башҡортостандағы кеүек, өймәкләшкән эре һөҙәк шыуҙырмалар осрай. Урыны менән тау тоҡомдары ҡатламдарының аҫҡа батыуы, шулай уҡ тектоник хәрәкәт һөҙөмтәһендә ер ҡабығының айырым өлөштәренең түбәнәйеүе күҙәтелә. Силур, девон, карбон осорҙарына ҡараған һәм магма урғылыуҙан барлыҡҡа килгән тоҡомдар ер өҫтөнә яланғасланып сығып ята. Улар, үҙгәреш кисерә-кисерә, кристалл һәүерташтарға әүерелгән. Ултырма тау тоҡомдары ҡатламдары улар араһына йырып ингән гранит, габбро һәм башҡа магма тоҡомдар менән айырғыланған.\nӨлкәнең геологик үҫеш тарихының өс этабыҮҙгәртергә\nКембрийға тиклемге осорҙан бирле бында йәшәп килгән бик ҙур ҡитға палеозой дәүере башында икегә бүленгән. Шуның һөҙөмтәһендә Рус һәм Себер платформалары айырылған. Улар араһында киң океан барлыҡҡа килгән. Ҡоро ер өлөштәре утрау-утрау булып һаҡланып ҡалған.\nПалеозойҙың икенсе яртыһында ер ҡабығының һуҙылыуы уның ҡыҫылыуы менән алмашына. Океан ҡабығын ҡыҫып, Уралға көнсығыштан әкрен генә Көнсығыш Урал ҡитғаһы хәрәкәт итә. һөҙөмтәлә океандың майҙаны яйлап бәләкәйлән-гәндән-бәләкәйләнә.\nПалеозой ахырында Рус платформаһы менән Көнсығыш Урал ҡитғаһы яҡыная барып, бер-береһе менән бәрелешә. Уларҙы айырып торған океан ҡоро ер ҡыҫымынан тамам юҡҡа сыға, үрҙә әйтеп кителгәнсә, Уралда тауҙар барлыҡҡа килә, Башҡортостандың Урал аръяғында ла ер ҡабығы йыйырсыҡланып, бер-береһенең өҫтөнә өймәкләнә барған.\nРинат Абдуллович Фаткуллин, «Природные условия Башкортостана: учебное пособие». — «Китап», 1994. 174 с.\nХисмәтов М. Ф., Сухов В. П. «Башҡортостан географияһы». 9 -сы класс. — Өфө, «Китап» 2001 йыл. 200 бит.\nШвецов П. Н. Башҡортостан рельефы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nРельеф Башкортостана (рус.)\nГеологическое строение и рельеф (рус.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Башҡортостан_рельефы&oldid=741315 ҡабул ителгән


РН-БашНИПИнефть — Башҡорт Википедияһы\n(БАШНИПИНЕФТЬ битенән йүнәлтелде)\n«РН-БашНИПИнефть» — нефть ятҡылыҡтарын эҙләү буйынса эштәр алып барған ғилми-тикшеренеү һәм проект институты. Ул, «Башнефть» АНК-һы ПАО-һының Кесе компанияһы булараҡ, нефть һәм газ тупланмаларын эҙләү һәм табыу, нефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү, скважиналар ҡороу, нефть сығарыу, нефть ятҡылыҡтарын төҙөкләндереү проекттарын төҙөү өлкәһендә төп ғилми үҙәк булып тора.\nТулы исеме — «Роснефть — Башҡортостан нефть ғилми-тикшеренеү һәм проект институты» Яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте. Офисы Өфөлә урынлашҡан. Хәҙерге ваҡытта ойошмала 1200-ҙән ашыу кеше эшләй.\nСоставында 27 фәнни-проект институты булған «„Роснефть“ нефть компанияһы» ПАО-һына инә.\n1 Институт тарихы\n2 Төп эшмәкәрлек йүнәлештәре\n3 Билдәле хеҙмәткәрҙәре\nИнститут тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n«Башнефть» ғилми үҙәге үҙенең тарихын 1947 йылда асылған Өфө нефть ғилми-тикшеренеү институты менән бәйләй, уның алдына девон нефте ятҡылыҡтарын үҙләштереүҙе фәнни-техник яҡтан тәьмин итеү бурысы ҡуйыла. 1970 йылдан «Башнефть» производство берекмәһе составындағы институт «БашНИПИнефть» исемен йөрөтә.\nИсемен үҙгәртеү тарихы:\n1970—2002 — «БашНИПИнефть»;\n2002—2004 — «БашНИПИнефть» инжиниринг компанияһы;\n2004—2006 — «Геопроект» Кесе ЯСЙ-һы;\n2006—2008 — «Башгеопроект» ЯСЙ-һы;\n2008—2010 — «Башнефть-Геопроект» ЯСЙ-һы;\n15.07.2010 — 31.10.2018 — «БашНИПИнефть» ЯСЙ-һы.\n1.11.2018 — хәҙерге ваҡытта — «РН-БашНИПИнефть» ЯСЙ-һы.\n2018 йылда ул эшләгән бөтә төбәктәрҙә «НК „Роснефть“» ПАО-һының эшмәкәрлеген тәьмин итеү өсөн Өфөләге БашНИПИнефть һәм РН-УфаНИПИнефть институттарын берләштереү планлаштырыла.\nТөп эшмәкәрлек йүнәлештәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nГеология һәм эшмәкәрлек:\nнефть һәм газ ятҡылыҡтарын эҙләү һәм табыу;\nнефть һәм газ запастарын иҫәпләү;\nнефть һәм газ ятҡылыҡтарын эшкәртеү һәм ҡатламдарҙың нефть биреүсәнлеген арттырыу;\nпроект документацияһын иҡтисади нигеҙләү.\nнефть сығарыу һәм ҡала төҙөлөшө объекттарын проектлау.\nпроект-смета документтарын эшкәртеү;\nбиналар һәм ҡоролмаларҙың төҙөлөш конструкцияларын һәм нигеҙен тикшереү;\nкомплекслы инженер тикшеренеүҙәре.\nскважиналар төҙөү теникаһы һәм технологиялары:\nскважиналар төҙөүҙе проектлау;\nгоризонталь һәм күп забойлы скважиналар төҙөү;\nбыраулау һәм тампонаж иҙмәләрҙе эшкәртеү.\nнефть сығарыу техникаһы һәм технологиялары:\n«Насос» программа-технология комплексы;\n«Цикл» насос штангыларын йүнәтеүҙең ҡулай сроктарын билдәләү өсөн автоматлаштырылған иҫәп-хисап программаһы;\nике һәм өс ҡатламға эшсе агенттарын (иҙмәләрен) бер үк ваҡытта-айырым һурҙыртыу технологияһы (ОРЗА);\nнефтте бер үк ваҡытта-айырым сығарыу өсөн икеплунжер ҡоролмаһы (ОРД).\n«БашНИПИнефть» — Р. Требс һәм А. Титов исемендәге ятҡылыҡтарҙы үҙләштереүҙең генераль проектлаусыһы. Проект сиктәрендә разведкаға быраулау зона проекты үтәлде, ятҡылыҡтарҙы эшкәртеүҙә геологик һәм фильтрлау моделдәрен күҙаллаған технологик схема булдырылды.\nЕлеферий Исаакович Суханкин — 1939—1964 йылдарҙа УфНИИ (БашНИПИнефть) лабораторияһы мөдире. «Ҡатлам шарттарында нефттең физик үҙенсәлектәрен ентекләп тикшереүҙең яңы ысулдарын эшкәрткән өсөн» өсөнсө дәрәжә Сталин премияһы лауреаты (1952).\n↑ Научно-исследовательский и проектный институт «БашНИПИнефть» отметил 70-летие. www.rosneft.ru. 6 декабрь 2017 тикшерелгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=РН-БашНИПИнефть&oldid=902997 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:29 18 август 2019 үҙгәртелгән.


Аҫылташтарҙың шифалы көсө » «Йәшлек» гәзите\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Аҫылташтарҙың шифалы көсө\n08.04.2018 Аҫылташтарҙың шифалы көсө\nТаштарҙың шифалы үҙенсәлектәре Иван Грозный заманына тиклем дә билдәле булған. Боронғо ғәрәп философы Аристотель үҙенең өйрәнгәндәрен хеҙмәттәрендә яҙып ҡалдырған. Уның дуҫы һәм уҡыусыһы Теофраст медицинала таштарҙы файҙаланыу буйынса оҙаҡ йылдар алып барылған күҙәтеүҙәрҙе бер системаға һалған.\nБоронғо Рим табибы Диоскорид ул ваҡытта билдәле булған үләндәрҙең, таштарҙың дауалау үҙенсәлектәренә арналған биш томлыҡ хеҙмәт яҙған.\nЗәңгәр яҡут, гәрәбә, йәшмә таштарын файҙаланып, дарыу онтағы әҙерләү рецептары Краков музейында һаҡлана. Уларҙың авторы – бөйөк поляк астрономы Николай Коперник.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, медицина көсәйгәс, таштар менән дауалау тәжрибәһе бер аҙ онотолоп тора. XX быуаттың икенсе яртыһына тиклем литотерапия дауалауҙың бик һирәк ҡулланылған ысулдарына ҡарай. Әле иһә уға ҡарата ҡыҙыҡһыныу тағы ла арта.\nБыл таштың исеме “опалус” тигән латин һүҙенән килеп сыҡҡан, “күҙ яуын алыусы” тигән мәғәнә бирә. Уның төрлө төҫө бар: үтә күренмәле, аҡ, сағыу ҡыҙыл ҡатыш һары, уртаһы ҡыҙыл, ә ситенән йәшел төҫ уратып алғаны. Аҡыҡ – бик нескә таш. Ул эҫенән һәм ҡоронан ҡурҡа. Бындай шарттарҙа бөтә матурлығын юғалтып, юҡҡа сыға. Ә һыуға һалһаң, күпмелер ваҡыттан һуң яңынан терелеп китеүе ихтимал.\nАсыҡланыуынса, аҡыҡ күҙгә, гипофиз (баш мейеһендә урынлашҡан эске секреция биҙе) функцияһына ыңғай йоғонто яһай, иммунитетты яҡшырта, көс бирә, йәшәү дәрте, ыңғай энергия өҫтәй, тирә-яҡ мөхиттең насар йоғонтоһонан һаҡлай.\nУл төҫөнөң төрлөлөгө менән хайран итә: аҡ, ҡара, буҙ, алһыу, ҡыҙыл, зәңгәр, шулай уҡ йәшел төҫтөң дә төрлөһөн үҙ эсенә ала. Электән үк уны “бөйөр ташы” тип йөрөткәндәр. Литотерапевтар фекеренсә, ул бөйөр эшмәкәрлеген көйләй. Бынан тыш, ҡан баҫымын да нормаға килтерә. Нервы системаһы ҡаҡшаған, ашҡаҙан һутының әселеге юғары булған кешеләргә лә ошо ташты тағырға кәңәш ителә. Жадеит тынысландыра, аҡыллы ҡарарҙар ҡабул итергә ярҙам итә, бәхетһеҙ осраҡтарҙан һаҡлай тигән инаныу ҙа бар. Боронғо кешеләр һунарға сыҡҡанда мотлаҡ уны үҙҙәре менән алған.\nТөҫөнөң төрлөлөгө буйынса жадеиттан ҡалышмай. Күкһел, зәңгәр, алһыу, ҡыҙғылт-күк, йәшелле-күкле һәм башҡа төҫтәре бар. Оҙаҡ ҡояшта ятһа, яҡут үҙенең матурлығын һәм төҫөн юғалта. Тик зәңгәр төҫкә генә ҡояш нурының ҡурҡынысы юҡ.\nБыл аҫылташты артрит, артроз, полиартрит кеүек быуындар ауырыуын дауалауҙа уңышлы файҙаланалар. Шулай уҡ гормональ үҙгәрештәр булғанда, ашҡаҙан аҫты биҙе һәм ҡалҡан биҙе ауырыуҙарынан да ҡулланырға кәңәш итәләр. Яҡут иммунитетты нығыта, күп кенә органдың, атап әйткәндә, бауырҙың эшмәкәрлеген яҡшырта.\nБыл минерал иҫ киткес дауалау үҙенсәлектәренә эйә. Ҡыҙыл йәшмәнең бөтә төрө лә эске ҡан ағымын туҡтата, ти табиптар. Шуға күрә лә уны ҡанһырап торған ашҡаҙан сей яраһы, гастрит менән ауырыусыларға тәҡдим итәләр. Авиценна ашҡаҙан сирҙәре менән интегеүселәргә уны ҡорһаҡ тәңгәленә тағып йөрөтөргә кәңәш иткән. Был таштың шулай уҡ ҡатын-ҡыҙҙар ауырыуҙарын дауалау көсөнә эйә булыуы билдәле.\nҺоро йәшмә арығанлыҡтан, хәлһеҙлектән, стрестарҙан арынырға ярҙам итә. Гематит йәшмәнең анемиянан файҙаһы булыуы, гемоглобинды күтәрергә булышлыҡ итеүе асыҡланған.\nҺәр ауырыуҙың – үҙ ташы\nБашҡа таштарға килгәндә, аритмиянан, тахикардиянан – авантюрин, йөрәк ревматизмынан – малахит, йөрәк невроздарынан флюорит ярҙам итә. Инфаркттан һуң алһыу кварц тағыу файҙалы. Мейелә ҡан әйләнешен яҡшыртыу, ҡан тамырҙарының һығылмалылығын тәьмин итеү өсөн магнезит, хаулит, агат, оникс, карнеолды файҙаланалар.\nЛазурит менән содалит ҡан баҫымын төшөрә, баш әйләнеүенән, шешенеүҙән арындыра.\nАҡыҡ, тау гәлсәре, боҙло кварц, риолит мейе эшмәкәрлегенә ыңғай йоғонто яһай, хәтерҙе яҡшырта, инсульттан һуң телмәрҙе тергеҙергә ярҙам итә.\nҠан тамырҙары тромбозынан һәм тамырҙарҙың варикоз киңәйеүенән бөркөт күҙе тигән таштың файҙаһы бар, тиҙәр. Ә гелиотроп шештәрҙе, тромбтарҙы һурып ала, ҡан әйләнешен яҡшырта.\nТын алыу органдары сирләгәндә үгеҙ күҙе, юлбарыҫ күҙе, малахит, лазурит, карнеол кеүек аҫылташтар ауырыуҙың хәлен бер аҙ еңеләйтә.\nАшҡаҙан-эсәк тракты эшмәкәрлеге боҙолғанда йәшмә, бесәй күҙе, ҡара, аҡ һәм һоро обсидан, малахит, лазурит, содалит ярҙам итә. Үт ҡыуығы һәм үт юлдары ялҡынһынғанда – леопард йәшмәһе, яҡут. Малахит бауырҙағы елһенеү процестарын кәметә, карнеол ашҡаҙанды йомшарта, гелиотроп талаҡ эшмәкәрлеген нормаға килтерә.\nПиелонефриттан гәлсәр, боҙло кварц, йәшел флюорит, яҡут, нефрит, жадеиттың ярҙамы тейә, хроник панкреатиттан – бесәй күҙе, родонит, яҡут, ай ташы, шәкәр диабетынан – цитрин, карнеол, аҡ һәм алһыу флюорит.\nТаштар гинекологияла ла ҡулланыла. Хризолит, лазурит, обсидиан, гелиотроп түллек ҡушылмалары ялҡынһынғанда ярҙам итә. Күрем циклы боҙолғанда ай ташы һәм яҡут ярҙамға килә.\nӘйткәндәй, минералдар тирә-яҡ мөхитте сәләмәтләндереүгә лә булышлыҡ итә. Мәҫәлән, тау гәлсәре, боҙло кварц һәм малахит радиоактив нурҙарҙы йотоуға һәләтле. Шунлыҡтан уларҙы рентген бүлмәләрендә, атом станцияларында, лабораторияларҙа тотоу файҙалы.\nСаҡматаш та (кремень) зарарһыҙландырыу үҙенсәлегенә эйә. Ошо минералды һыуға һалғанда, ундағы зарарлы микроорганизмдар үҫешмәйәсәк. Уның аша үткәрелгән һыуҙың шифалы үҙенсәлектәргә эйә булыуы асыҡланған.\nЛитотерапевтар фекеренсә, бөтә минералдар ҙа ыңғай энергия бүлеп сығара. Шунлыҡтан улар матурлыҡ ҡына бүләк итеп ҡалмай, ә һәр беребеҙгә ыңғай йоғонтоһо ла бар.


Абҙаҡтың ғорур ҡыйғыры » Журнал «Учитель Башкортостана»\nГлавная » Мәғарифҡа идара итеү » Абҙаҡтың ғорур ҡыйғыры\nПедагогик хеҙмәт ветерандары\nАбҙаҡтың ғорур ҡыйғыры\nУҙған быуаттың 90-сы йылдар башында Башҡортостан Халыҡ мәғарифы министрлығының Совет майҙанындағы ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре менән өйҙәш хакимиәт бинаһының 4-се ҡатына килһәң, мотлаҡ мөһабәт буй-һынлы, ҡыйғыр бөркөттәргә хас тура ҡарашлы, шул уҡ ваҡытта донъяның барлыҡ мәшәҡәттәрен үҙ иңдәрендә зарланмай һөйрәгән ир-уҙаманды осратыр инек. Беҙгә, республикабыҙҙың гимназия-интернаттарының йәш директорҙарына, «ғорур ҡыйғыр», ысынлап та, буй етмәҫ бейеклектә ҡанат ҡаға ине. Олуғ шәхестең бөйөклөгөн аҡылыбыҙ менән үлсәп, шундай һығымта яһайбыҙ: бының өсөн үҙ өлкәңдә аяуһыҙ эшләп, хәтһеҙ үрҙәр яулап, арымай-талмай туған мәғарифыңа, үҙ коллективыңа хеҙмәт итеү кәрәккәндер, һәм шул сағында ғәзиз халҡың, изге Ватаның һине үҙ улы итеп таныр, хөрмәт күрһәтер.\n«Ғорур ҡыйғыр» тигәнебеҙ – Белорет районының тауҙар ҡосағында ятҡан, ифрат йәмле, бөгөн үҙенең тау саңғы трассаһы менән донъяға танылған Абҙаҡ ауылында 1937 йылдың 7 апрелендә донъяға килгән Рәфҡәт Фәтҡулла улы Ишҡыуатов. БАССР мәктәптәренең һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы, Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы, талантлы педагог һәм оҫта етәксе Р.Ф. Ишҡыуатов ишле ғаиләлә тәрбиәләнә. Атаһы Фәтҡулла Лотфулла улы – Әбйәлил, Белорет райондарын-да эшләгән билдәле финансист, райпо, һуңынан урман хужалығы хеҙмәткәре, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ла ошо яуаплы вазифаны башҡарыусы. Киң күңелле уҙаман үҙенең ишле ғаиләһе янына ҡустыһы Әхмәтте лә һыйҙыра, тәрбиәләй. Уны киләсәктә атаҡлы рәссам, СССР Художество академияһы академигы Әхмәт Фәтҡулла улы Лотфуллин булып китер, тип кем уйлаған?! Талантлы егеттең үҫеп килгән туғандары Сәйҙә, Әшрәф, Вил, Батыр һәм төпсөктәре Рәфҡәтҡә йоғонтоһо булмай ҡалмағандыр. Улар барыһы ла белем алып, республикабыҙҙа танылған шәхестәргә әүерелә. Мәҫәлән, Вил – физ-культура техникумын, Батыр Герцен исемендәге Ленинград педагогия инситу-тын тамамлап, тарих уҡытыусылары булып китәләр. Хеҙмәт уҙаманы Рәфҡәт Фәтҡулла улы бала сағын былай тип иҫкә ала:\n– Иркәрәк булдым. Шуға, абайламай, ҡайнап торған эркет ҡаҙанына ки-леп сумғанмын. Атайым, юрғанға төрөп, һыбай килеш Белорет дауаханаһына алып барып ҡотҡарып ҡалған. Үҫмер сағымда «эркет Рәфҡәт» ҡушаматын йөрөттөм. Һуғыш йылдарының ауырлығын һис оноторлоҡ түгел...\nР.Ф. Ишҡыуатов 1963 – 1968 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының тарих-филология факультетында уҡый. Уҡыу алдынғыһы спортта һәм үҙешмәкәр сәнғәттә таныла. Саңғы һәм еңел атлетика буйынса университетта беренселәр иҫәбендә була. Ә иң яратҡаны – уҡыу йорто хорын-да йырлау. Тәбиғәт, Ҡулсағазы йылғаһы, Бикембәт, Ҡырҡты тауҙары, ысын-лап та, егеттән тауышты, матурлыҡты, көс-ҡеүәтте йәлләмәгән. Ҡалала, офи-цер ғаиләһендә тыуып үҫкән, дворян Тереғоловтар нәҫеле ҡыҙы Светлана Мусина «ғорур ҡыйғыр»ға иғтибар итмәй ҡалмай. Үҙе лә, математика факуль-теты студенты, шул уҡ хорҙың солисткаһы!\nЕлдәй елеп уҙған шаулы студент йылдары артта ҡала. Светлана Әхмәт ҡыҙы –баш ҡаланың 83-сө мәктәбенә, ә Рәфҡәт Фәтҡулла улы тыуған ауылы-на, Абҙаҡ урта мәктәбенә рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы итеп йүнәлтелә. Бер йылдан эш мәшәҡәте менән Өфөгә килһә, ҡала троллейбусында Светла-на Әхмәт ҡыҙын тап итә, һөйләшеп һүҙҙәре бөтмәй, бер-береһен бүлдереп, студент йылдарын хәтерләйҙәр, дуҫтарҙы барлайҙар. Ә троллейбустан төшкәндә ауыл уҡытыусыһы Светлана Мусинаның ҡулдарын ҡыҫып тотҡан була. Бына ярты быуаттан ашыу шул наҙлы ҡулдарҙы ысҡындырғаны юҡ Ишҡыуатовтың. Бәхетле пар Рауил һәм Гүзәлде тәрбиәләп үҫтереп, юғары белем бирә, кеше итә.\n– Мәктәбебеҙгә халыҡ мәғарифы министры Фатима Мостафина килде. Мәғариф бүлеге етәксеһе минең менән таныштырҙы, маҡтау һүҙҙәрен әйтте, министр үҙ сиратында эштәрем, пландарым менән ҡыҙыҡһынды. Бер аҙҙан мине министрлыҡҡа туған телдәр буйынса инспектор вазифаһына саҡырыу-фарман килде, – тип хәтерләй танылған педагог.\nУҙамандың асыҡ хәтере шуны ла һаҡлай: 1969 йылда Фатима Хәмит ҡыҙы Р.Ф. Ишҡыуатовҡа яуаплы эш йөкмәтә, Башҡортостандан 30 сығарылыш уҡыусыһын Герцен исемендәге педагогия институтына алып барырға, имтихандар тапшырып, конкурсһыҙ уҡырға урынлаштырырға. «Ректорға әйт, башҡорттар Ленинград ҡалаһына күп ярҙам күрһәтте, хәҙер улар изгелек ҡылһын», – ти министр. Йөкмәтелгән бурысты йәш инспектор ҙур яуаплылыҡ менән үтәп ҡайта.\nЭшен бирелеп башҡара Р.Ф. Ишҡыуатов, туған тел һәм әҙәбиәтте уҡытыуҙың сифатын күтәреүҙе, үҙенә беркетелгән райондарҙың эшмәкәрлеген күҙ уңынан ысҡындырмай. Тырыш хеҙмәткәрҙең үҙен дә, эшен дә күрәләр. КПСС-тың өлкә комитеты, халыҡ мәғарифы министры урынбаҫары И.И. Ғөбәйҙуллин тәҡдиме менән, профсоюздарҙың Башҡортостан өлкә комитетына секретарь, бер аҙҙан КПСС-тың Ленин рай-комына идеология һәм агитация бүлеге мөдире, Башҡортостан телевидениеһы һәм радиокомитетына баш мөхәрир итеп үрләтелә.\n1986 йылда Р.Ф. Ишҡыуатов Өфө ҡалаһының 1-се педагогия училищеһы директоры итеп тәғәйенләнә, 18 йыл буйы ул ошо изге эште ҙур яуаплылыҡ тойоп, бар оҫталығын, ойоштороу һәләтен һалып башҡара. Ул ҡабул итеп алғанда уҡыу йортоноң материаль-техник базаһы бик түбән, уҡытыусыларҙың һөнәри кимәле самалы, белем биреү сифаты аҡһаған була. 1994 йылда ул Өфө 1-се педагогия колледжы статусын ала, ә 2015 йылда күп профилле про-фессиональ колледж кимәленә күтәрелә. Уҡыу йорто тарихында 1986 – 2004 йылдарҙа директор булып эшләгән Рәфҡәт Фәтҡулла улы Ишҡыуатов баһалап бөткөһөҙ роль уйнай. Мәғариф министрлығының педагогия училище-лары бүлеген оҙаҡ йылдар етәкләгән, РСФСР мәғариф алдынғыһы Фәниә Ҡазыхановна Әсәҙуллина былай тип һөйләй:\n– Рәфҡәт Фәтҡулла улы ең һыҙғанып эшләне. Уҡыу йортоноң өс ҡатлы яңы бинаһын һалыуға өлгәште, быға тиклем класс бүлмәләре хатта подвалда ла бар ине. Тәүге осорҙа уҡ 12 класс бүлмәһе, тамаша залы, ашхана булдырҙы. Училище уҡыу йортона ҡуйылған барлыҡ талаптарға ла яуап бирҙе. Ә директоры республиканың иң алдынғы мәғариф етәксеһе булып үҫте.\nҺис шикһеҙ, был үрҙәргә күтәрелеү өсөн иң беренсе үҙеңдә оло яуаплылыҡ тойғоһо, коллегаларыңа тәрән хөрмәт һәм ышаныс кәрәк. Һәр йәһәттән үҙеңә өлгө булыу шарт. Спортты яратыу, йырлау, скрипка, мандолиналарҙа оҫта уйнау һәләте, тәбиғәттән бирелгән матур сифаттар – барыһы ла лидерлыҡҡа хеҙмәт итә. Оҙаҡ йылдар эшләү дәүерендә Р.Ф. Ишҡыуатов оло Ватаныбыҙҙа танылыу яулай. Ул СССР һәм Рәсәй педа-гогия училищелары директорҙары Советының иң әүҙем ағзаһы була. Бик күп ҡалаларҙа үҙ тәжрибәһе менән уртаҡлаша, Башҡортостан мәғарифы данын намыҫ менән һаҡлай. Башҡортостан һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы исемен юҡҡа бирмәйҙәр. Алдынғы математика уҡытыусыһы Светлана Әхмәт ҡыҙы ла – РСФСР мәғариф алдынғыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.\n– Ишҡыуатовтарҙы республикабыҙ педагогик йәмәғәтселеге яҡшы белә. Мәҫәлән, Рәфҡәт Фәтҡулла улы менән ике тиҫтәгә яҡын йыл бергә эшләү на-сип булды. Беҙ һәр ваҡыт уға таяндыҡ. Училищела коррекцион педагогика, башланғыс кластар уҡытыусыларын әҙерләү кеүек бүлектәр асылыу уның исеме менән бәйле. Мәскәүҙә һәм Өфөлә үткән уҡытыусылар съездарында актив ҡатнашты. Рәфҡәт Фәтҡулла улы һәм уның коллегалары Юрий Бурла-ков, Хөснөтдин Хәмитов, Станислав Плохов училищеның данын күтәрҙе. Хәҙер колледжға әйләнгән уҡыу йорттары уларҙың традицияһын уңышлы дау-ам итә, – тип һөйләй Башҡортостан мәғариф министры урынбаҫары булып эшләгән, бөгөн министрлыҡтың ветерандар советы президиумы рәйесе М.Б. Юлмөхәмәтов.\nРәфҡәт Фәтҡулла улы Ишҡыуатов тормош иптәше Светлана Әхмәт ҡыҙы менән\nВетерандар бөгөн дә сафта. Ғүмер үрҙәрен яулау Елмерҙәк, Бикембәт тауҙарына артылыуҙан, моғайын, кәм түгелдер. «Ҡыйғыр бөркөт» һәм гүзәл ханым Светлана Әхмәт ҡыҙы үҙ үрҙәренән ҡәнәғәт булып, бик күп ейән-ейәнсәрҙәренең шатлығына ҡыуанып йәшәй. Педагогик хеҙмәт ветерандары рух ныҡлығы, тән-йән сәләмәтлеге менән йәшәргә ынтыла. Уҙған йыл Рәфҡәт Фәтҡулла улы ҡаты сырхаулап киткәс, уның янына хәл белергә барҙым. Байтаҡ һөйләшеп, үткәндәрҙе хәтерләп ултырҙыҡ. Светлана Әхмәт ҡыҙының йәмәғәтенең һаулығы өсөн барыһын да бирергә әҙер тороуын күреп һоҡландым. Ағайыбыҙ бер генә минутҡа ла наҙлы ҡулдарҙы ысҡындырманы. Шул йылы ҡулдар ҡаты ауырыуҙы еңергә ярҙам иткәндер ҙә әле! Шөкөр, ветерандарыбыҙ бөгөн 80 йәштәрен һау-сәләмәт ҡаршылай. Светлана Әхмәт ҡыҙының юбилейы ошо йылдың 27 июлендә буласаҡ. Беҙ бирешмәйбеҙ, тиҙәр бәхетле пар. Ни эшләп төшөнкөлөккә бирелергә, ти?! Донъялары теүәл, дуҫтары, коллегалары онотмай, балалары өҙөлөп тора. Етмәһә, скандинавтарҙың спорт төрө – саңғы таяҡтарына таянып, бергә-бергә көн дә хәтһеҙ ара үтәләр. Әйҙә, хыялдарығыҙ менән Ҡырҡты түбәләренең иң бейек үрҙәренә артылығыҙ, ҡәҙерле ветерандар! Абҙаҡтың ҡыйғыр бөркөттәре шун-дай түбәләрҙе генә үҙ итә!\nБР Мәғариф министрлығының ветерандар советы президиумы ағзаһы