Йөрәктәргә осҡон һала "Осҡон"\n21 Апрель 2019, 23:04\nФатима Мостафина исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһында “Осҡон” мәғариф форумы бара. Сара 25 апрелгә тиклем дауам итәсәк. Сара баш ҡалалағы милли мәктәптәрҙең иң әүҙем, һәләтле уҡыусыларын берләштерә.\nФото: Гүзәл Бикмәтова.\nТәүге кѳндә форумға Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаров, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, Яҙыусылар союзы рәйесе Зәки Әлибаев, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты аппаратының баш белгесе Рәйсә Күзбәкова килде. Улар үҙҙәре менән таныштырҙы, эшмәкәрлеге хаҡында һөйләне, балаларҙың һорауҙарына яуап бирҙе.\nЗариф Байғусҡаровтың туған һәм дәүләт телдәрен уҡытыу мәсьәләһенә арналған сығышы айырыуса фәһемле булды. “Туған телгә һөйөү тәү сиратта ғаиләлә тәрбиәләнергә тейеш. Балаһына башҡорт телен өйрәткән кеше генә үҙен ысын башҡорт тип һанай ала”, – тине ул.\nФорумдың программаһы бик бай. Уға ярашлы “Беренсе Республика” нәфис фильмын төшөрѳүҙә ҡатнашҡан ижади төркөм менән осрашыу, “Быуаттар аша атлай йөҙйәшәр Башҡортостан” темаһына асыҡ дәрестәр, Өфө ҡалаһының милли мәктәптәре уҡыусылары араһында “Урал батыр вариҫтары” спартакиадаһын үткәреү ҡаралған.


«Тамыр» балалар һәм үҫмерҙәр телеканалы Яңы йылға өр-яңы фильм әҙерләй. Бөгөн улар көндөң һыуыҡ тороуына ҡарамай, Конгресс-хол аҫтына ҡуйылған шыршы тирәләй әкиәткә клип төшөрөргә, финал йырын яҙырға йыйылды. Унда «Тамыр»ҙың вокал ансамбленә йөрөүсе йырсы ҡыҙҙар-малайҙар, Ҡыш бабай, төрлө әкиәт геройҙары ҡатнашты. Фильм өҫтөндә эш ноябрь аҙағында башлана. Әкиәтте тамашасылар Башҡортостан юлдаш телевидениеһында 1 ғинуар көндөҙгө сәғәт берҙә ҡарай ала.


Сил ит паспорты - дәүләт порталы аша\nБерҙәм дәуләт порталы республика халҡына яңы хеҙмәт тәҡдим итә. Хәҙер сит ил паспортын алыу өсөн оҙон сират тороу кәрәкмәй. Уны бер мәшәҡәтһеҙ алырға мөмкин.\nЭлмира Герасимова Башҡорт дәүләт университеты студенты, уға 20 йәш. Яңы паспорт алыу өсөн Эльвира Дәүләт хеҙмәтенә мөрәжәғәт итә. Тәүҙә берҙәм дәүләт порталында теркәлә һәм ғариза яҙа. Ҡыҙ сираттарҙа тормай һәм паспорт өҫтәленә барып ваҡытын сарыф итмәй, әҙер документты барып ала.\nЭлмира Герасимова: «Мин Өфөлә уҡыйым, үҙем Сорғот ҡалаһынан. 20 йәш тулғас, паспортымды алыштырыр кәрәк ине. Дәүләт хеҙмәте сайты аша был документты тиҙ һәм бер ниндәй мәшәҡәтһеҙ алдым. Ғаризаны Өфөлә электрон рәүештә бирҙем. Ә паспортты Сорғот ҡалаһында тапшырҙылар».\nБланк тултырыу өсөн хәҙер ҡаланың бер осонан икенсе осона бер-нисә тапҡыр барыу кәрәкмәй. Быны өйҙә ултырған килеш башҡарып була, ваҡытыңды ла юғалтмайһың. Шуныһы уңайлы, йомош үтәлгәндән һуң, телефонға, йә электрон почтаға иҫкәрмә килә. Йәғни, тәҡдим ителгән хеҙмәт үтәлешен кеше үҙе күҙәтә ала. Был портал аша тиҙ арала шулай уҡ сит ил паспортын да алып була\nАйгөл Фазылова: «Сит ил паспортын алыу өсөн Дәүләт хеҙмәте порталына мөрәжәғәт иттем. Был сайт бик уңайлы. Тәүҙә порталда теркәлдем һәм ҡулланмалар буйынса, кәрәкле юлдарҙы тултырып, документтарҙы теркәНем. Дәүләт хеҙмәте аша паспортымды бик тиҙ алдым».\nҒаризаны нисек дөрөҫ яҙыу һәм башҡа бик күп кәңәштәр электрон яҙма аша ла бирелә. Ә әҙер паспортты Өфө ҡалаһының күп функциялы үҙәгенән барып алаһың.\nРоза Маҡаева, Башҡортостан буйынса эске эштәр министрлығының миграция идаралығы етәксеһе урынбаҫары: «Миграция мәсьәләре буйынса мөрәжәғәт итеүселәргә дүрт төрлө дәүләт хеҙмәте күрһәтелә. Тәүҙә порталға мөрәжәғәт итеүселәргә 30 процент ташлама бирелә».\nСтатистика шуны күрһәтә, республика халҡының күбеһе Дәүләт хеҙмәте порталын ыңғай баһалай. Дәүләт хеҙмәте каталогында өс меңдән ашыу ярҙам тәҡдим ителә.\nБерҙәм дәүләт хеҙмәте порталы сит ил паспорты алырға теләүселәрҙең барыһын да ҡабул итә. Заманса мөмкинлектең уңайлыҡтары һеҙҙең өсөн.


Ҡулы оҫта - мең ота » "Урал" гәзите\nТыуып үҫкән төйәгендә төпләнеп, атай нигеҙендә донъя көткәндәрҙең тормошо бәрәкәтлерәк була, тиҙәр. Шундай йәш ғаиләләрҙе эҙләп, сираттағы сәфәргә - Берештамаҡ ауылына юлланабыҙ. Асы ауыл хакимиәтенең эштәр идарасыһы Әлфиә Сәйғәфәрова беҙҙе Шәфиға һәм Нияз Хөсәйеновтарға саҡырҙы. Ауылда тормош арбаһын гөрләтеп алға алып барған Хөсәйеновтар ғаиләһе - ауылдың йәме, тиһәң, һис тә арттырыу булмаҫтыр.\nБерештамаҡ ауылының йәмле Инйәр буйында, шул һиллекте боҙоп, тегеләй-былай үтеүсе поездарҙы йыраҡтарға илткән тимер юлы эргәһендә урынлашҡан ике ҡатлы йорт әллә ҡайҙан күренеп, үҙенә саҡырып торғандай.\nЙылайыр районы Ҡашҡар ауылы ҡыҙы Шәфиға, Башҡорт дәүләт педагогия институтының филология факультетында уҡып йөрөгәндә, Берештамаҡ ауылына иптәш ҡыҙына ҡунаҡҡа барыр ҙа, ғүмерен ошо ауыл егете Нияз менән бәйләр, тип һис тә уйламағандыр. Донъяла матурлыҡтың башы яҡшылыҡтан, намыҫ, ғәҙеллек төшөнсәләренән барлыҡҡа килеүен бала саҡтан белеп үҫкәнгәмелер, яҙмыш уларҙы ҡауыштырғандыр ҙа. Йылдан ашыу осрашып йөрөгәндән һуң, 2003 йылда йәштәр сәстәрен сәскә бәйләй. Шәфиға 2004 йылда юғары уҡыу йортон тамамлап, ҡулына дипломын алып, Берештамаҡҡа ҡайта. Тик йәш белгескә эш булмау сәбәпле, бер нисә йыл хеҙмәт юлын башларға форсат сыҡмай. Асы ауыл хакимиәтендә программист, хисапсы, һуңынан йәштәр эше буйынса белгес булып эшләгән Нияз да, оҙаҡ уйлап тормай, кәләше уҡыған юғары уҡыу йортоноң башҡорт теле һәм әҙәбиәте бүлегенә уҡырға инә һәм уны 2010 йылда уңышлы тамамлай, һуңынан 2014 йылда физик культура уҡытыусыһына икенсе юғары диплом ала. Ике йәш белгес Берештамаҡ ауылында хеҙмәт юлын башлай. Тәүҙә Шәфиға Биктимер ҡыҙы пионервожатый була, һуңынан балаларға башҡорт теленән белем бирә. Бөгөн иһә ул Берештамаҡ ҡыҫҡа ваҡытлы балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе. Нияз Ғүмәр улы ла Берештамаҡ мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән, ә Береш башланғыс мәктәбендә физик культуранан уҡыта. Аҙнаһына бер нисә тапҡыр Береш ауылына велосипедта, йәйәү йөрөү физкультура уҡытыусыһына өҫтәмә көс, дәрт, илһам бирәлер, күрәһең.\n[b]Эльвира Хәмзинаның тулы материалын гәзиттең 90-сы һанында (10.11.17) уҡығыҙ. /b]


Тирә-яҡ мөхиткә һаҡсыл ҡараш\nБелорет металлургия комбинатында яңы ҡоролма файҙаланыуға тапшырылды. Хәҙер предприятиенан ағыҙылған бысраҡ һыу күләме һигеҙ тапҡырға кәмегән. Башҡортостан Хөкүмәте премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов комбинаттың был юҫыҡтағы эшмәкәрлеген юғары баһаланы. Венер Ғаззалов Белорет металлургия комбинатының...\nИлдә һәр кем үҙен уңайлы, тыныс, яҡланған тойорға тейеш\nРеспублика башлығы Рөстәм Хәмитов был турала “Рәсәй Башҡортостан” һәм Башҡортостан Юлдаш телеканалдары етәкселәре менән әңгәмәләшкәндә белдерҙе. Рөстәм Хәмитов беҙҙең телеканал етәксеһе Азамат Сәлиховтың ил етәксеһенең юлламаһына ҡағылышлы һорауына яуап биреп бына нимә тине.


Тел халҡыбыҙҙың рухи байлығы\n"Башҡорт телендә халыҡ - ара диктант” акцияһында гимназия уҡыусылары әүҙем ҡатнашты. Акция хатаһыҙ яҙыу мәҙәниәтен популярлаштырыу һәм үҫтереү мәсьәләләренә иғтибарҙы йәлеп итеүгә йүнәлтелгән, йыл һайын үткәрелгән ирекле, түләүһеҙ белем биреү акцияһы. Был сара уҡыусылар өсөн үҙенә бер һынау булды. Улар үҙҙәренең эштәре менән ҡәнәғәт булып таралдылар.\nВечер памяти К.А. Давлеткильдеева\n19 апреля в нашей гимназии состоялся Вечер памяти первого профессионального башкирского художника Касима Салиаскаровича Давлеткильдеева.\nК.А.Давлеткильдеев – выдающаяся личность нашей Республики. Он гордость нашего народа и значимая часть его великой истории и культуры. Через свой жизненный и творческий путь творец пронёс свет ясной, богато одарённой благородной души, отдавая её родному краю, своему народу. Заслуженный художник России Тамара Нечаева в своих воспоминаниях напишет: «Он был чистым, как хрусталь, интеллигентным, скромным и в то же время бескомпромиссным».\nМилли кейемдәр донъяһына сәйәхәт\nҺуңғы ваҡытта «Мин милли кейемдә уҡыйым» акцияһында ҡатнашыу йолаға әйләнеп китте. Бөгөн дә беҙҙең гимназия уҡыусылары был акцияла ҡатнашты. Айырыуса 6-7 класс уҡыусылары әүҙем булды. Башҡортостан халыҡтарының милли кейемдәре менән таныштылар, башҡорт милли кейемендә дәрестә уҡыу, фортоға төшөү бәхете лә тейҙе. Һәр бер халыҡтың үҙенең милли орнаменты, биҙәү – биҙәкләү ысулдары бар. Төҫтәр ҙә айырыла. Мәҫәлән, башҡорт орнаменты йылы төҫтәрҙән тора: ҡыҙыл, йәшел, һары. Был бик ҡыҙыҡлы, айырыуса буласаҡ рәссамдар өсөн. Шулай итеп, бөгөнгө көн бик күңелле үтте.\nОшо көндәрҙә бөтә йәмәғәтселек, сәнғәт һөйөүселәр беренсе башҡорт профессиональ рәссамы Ҡасим Дәүләткилдеевтың күркәм юбилейын билдәләй. Ул бынан 135 йыл элек хәҙерге Благовар районы Күгел ауылында донъяға килә. Ошо байрам сиктәрендә беҙҙең гимназияла бик күп саралар үткәрелә: класс сәғәттәре, рәссам, уның ижады тураһында фильмдар ҡарау, уҡыусыларҙың ижади эштәренән күргәҙмәләр ойоштороу һ.б. 11 апрелдә уҡытыу эштәре буйынса директор урынбаҫары Л.Р.Мәжитова ҡатнашлығында Ҡ.А.Дәүләткилдеевтың ҡәберенә сәскә һалыу ойошторолдо. Шул уҡ көндә гимназия директоры Г.Х.Садиҡова Башҡортостан юлдаш телеканалының Бәхетнамә» тапшырыуында, ә 12 апрелдә Гөлйемеш Хәйрулла ҡыҙы ”Юлдаш” радиоһының "Асыҡ студия" программаһында йәнле әңгәмәләрҙә ҡатнашты. Әлбиттә, һүҙ рәссамдың тормош юлы, ижады тураһында барҙы. Гөлйемеш Хәйрулла ҡыҙы Ҡ.А.Дәүләткилдеев исемендәге республика һынлы сәнғәт гимназия – интернатының директоры булараҡ тамашасыларға гимназияның тормошо, уҡыусыларҙың ҡаҙаныштары тураһында һөйләне.


Электрон вариантҡа яҙылыу—354 һум, йыллыҡ—606 һум. * 2017 йылға «Атайсал» гәзитенә яҙылыу дауам итә. Ашығығыҙ! 30 декабрҙә Лото-уйын уҙғарыласаҡ. * Сибайҙар һәм Иҫке Сибайҙар редакцияға килеп 530 һумға яҙыла ала. Йыллыҡ подписка—990 һум. * Кемдәр гәзиткә яҙыла һәм квитанцияһының күсермәһен редакцияға ебәрә, уларҙы шәп бүләктәр көтә! * Почта аша яҙылыу хаҡы: 6 айға—551 һум 34 тин. Йыллыҡ подписка—1005 һум 48 тин. *\nУңған ҡуллы ҡатын-ҡыҙҙар тәҙрә ҡорғандары, ламбрекендар, заказ буйынса башҡорт милли кейемдәре—күлдәктәр, камзулдар, сапан һәм түбәтәйҙәр тегә. Күптәр өҫ кейемдәрен йүнәттерергә, ҡыҫҡартырға алып килә. Материалдарҙы Сибай һәм Магнитогорск ҡалаларынан килтерәләр. Күрше ауылдарҙан кейем тектереүгә заказ биреүселәр ҙә күп.\n—Үҙ районыма ҡайтып эш башлауыма ҡыуанып бөтә алмайым. Тегеү ательелары ауылдарҙа ла булырға тейеш. Аллаға шөкөр, эшләргә теләгебеҙ ҙур. Бер йыл эсендә апаруҡ тәжрибә тупланыҡ. Киләсәктә клиенттарыбыҙ артыр, килем дә булыр тип ышанабыҙ,—ти йәш эшҡыуар.\nРәфиәнең эштән ҡайтыуын дүрт йәшлек игеҙәк балалары—Әмир менән Әлмира һағынып көтөп ала. Ауырлыҡтарҙан ҡурҡмайынса үҙен еңел булмаған эшҡыуарлыҡ өлкәһендә һынап ҡарарға йөрьәт иткән Рәфиә Солтановаға уңыштар юлдаш булһын.


"Салауат Юлаевтың" баш тренеры алмашыныуы тураһындағы Өфө клубы хеҙмәткәрҙәре ныҡышмал рәүештә кире ҡаҡҡан хәбәрҙәр дөрөҫ булып сыҡты. Новокузнецк ҡалаһына осор алдынан "юлаевсыларға" быға тиклем генераль менеджер вазифаһын башҡарыусы Сергей Михалевтың команданың яңы тренеры итеп тәғәйенләнеүе тураһында хәбәр ителде. Өлкән тренер булып шулай уҡ Сергей Герсонский, тренер булып Венер Сафин ҡала. Рафаил Ишмәтов өсөн клубта махсус рәүештә\n"Салауат Юлаев" хоккей клубының резерв әҙерләү буйынса баш тренеры" вазифаһы булдырыла, Рәсәйҙә танылыу яулаған баш тренер өсөн бындай пост Уганда премьер - министры булыуҙан да сәйерерәк, шулай бит.\nҮҙенең бер нимә менән дә нигеҙләнмәгән отставкаһын әле һаман кардиоүҙәктә ятҡан Рафаил Ишмәтов бер нимә менән дә\nаңлатманы, бары тик:\n- Хоккей тормошо шундай, - тип кенә ҡуйҙы.\nСергей Михалев иһә был юлы бер нимә лә йәшереп торманы:\n- Быға тиклем мин өндәшмәнем, сөнки ҡарар иғлан ителгәнгә тиклем нимәлер һөйләргә иртә ине. Хәҙер иһә бөтәһе лә асыҡ - Новокузнецк һәм Новосибирск ҡалаларына барыу мәленән башлап мин - команданың баш тренеры. Дөрөҫ, әле генераль\nменеджер контрактым да һаҡлана ( 2006 йылдың ноябрь айына\nтиклем), һәм миңә тренер килешеүен ҡасанға тиклем тәҡдим итерҙәр - белмәйем. Әммә был проблема түгел, иң мөһиме - ҡарар ҡабул ителде. Хәҙер барыһы ла команда һөҙөмтәләренән\nтороуын аңлайым. Еңәһең икән - маладис, еңеләһең - тимәк, тренер насар.\n- Һеҙҙең килеүегеҙ командаға ниндәй үҙгәрештәр индерәсәк\nМәҫәлән, ҡапҡа һаҡсылары нисек уйнаясаҡ, сиратлапмы\n- Кем үҙен яҡшыраҡ күрһәтә, ҡапҡала шул торасаҡ. Хәҙер Николаев яҡшыраҡ икән, тимәк ҡапҡа - уныҡы. Плей - офф уйындарына яҡыныраҡ күҙ күрер.\n- Һеҙ тәжрибәле уйынсыларға нығыраҡ ышанаһығыҙ, тимәк төп\nкомандала йәштәр һаны кәмейәсәк\n- Йәштәр һаны кәмемәйәсәк.\n- Алты һаҡсы уйынына күсергә теләмәйһегеҙме Әлеге ваҡытт а Цулыгин һәм Плотников йәрәхәт алыу сәбәпле уйнамай бит.\n- Дүрт парҙа уйнай башлайбыҙ, артабан - ҡарарбыҙ.\n- Яңы тренерҙар алырға уйламайһығыҙмы\n- Юҡ. Герсонский һәм Сафин ҡаласаҡ.\n- Команданың уйын стилендә нимәне үҙгәртергә йыйыһанығыҙ\n- Өлгәшелгәндәрҙе емермәҫкә тырышасаҡмын.\nӘлеге ваҡытта төп һорау - ни өсөн Рафаил Ишмәтовты алдыла р Команда, тейеш булыуынса, "һигеҙ" иҫәбендә. Коллективтың үҙ йөҙө бар. Яҡшы матчтарҙа "юлаевсыларҙың" уйынын ҡарау - ү Ге бер байрам. Суперлига буйынса башҡа командаларҙың күпселе ге, бөтәһе лә булмаһа әле, "Салауат Юлаевҡа" ҡаршы уйнарға ҡурҡып тора. Өфө командаһының "Динамо" һәм Магниготогорск "М еталлургын" еңгәндән һуң көйәрмәндәр үҙ командаһы өсөн\nтағы ла юғарыраҡ урындар тураһында хыяллана башланы.\nБыларҙың барыһы ла Ишмәтов - Герсонский - Сафин яулаған ҡаҙаныштар. Ә ҡыйбатлы булмаған, әммә талантлы уйынсыларҙы А лександр Меркулов йыйҙы. Һәм ни өсөн миҙгел уртаһында\nнимәнелер алмаштырырға кәрәк булды һуң\nИшмәтовты сәләмәтлеге буйынса бушаттылармы Быға ла\nышаныуы ҡыйын. 20 ноябрҙә остаз кардиоүҙәктән сыға һәм, беҙҙеңсә, тағы ла баш тренер эшенә тотона алыр ине.\nӘммә барыһы ла ҡурҡып көткән хәл төштә түгел, өндә бул ды. Сергей Николаев менән булған тарих ҡабатлана. Хәтергә төшөрһәк, тренер алмашынғандан һуң Өфөлә ғәҙәттә еңелеүҙәр, "Салауат Юлаевтың" турнир таблицаһында түбәнәйеүе, һәм тағы ла клубтың генераль директоры алмашыныуы башлана.\nХәҙер команданың хәл - торошона күсәйек. "Салауат Юлаев" дүрт уйынсыға "байыны". Команданы ике һөжүмсе - Денис Метлюк һәм Александр Нестеров тулыландырҙы. "Лада" менән\nуйнап көмөш миҙал яулаусы оборона оҫтаһы Александр Яханов Ө фөгә әйләнеп ҡайтты - ул артабан да үҙе өйрәнгән 26 - сы һан\nаҫтында уйнаясаҡ. Шулай уҡ Омск мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе\nВячеслав Белов команда менән килешеү төҙөнө.\nЯңы егеттәр менән һөйләшмәйенсә түҙә алманыҡ, әлбиттә.\n- Мин "Ладаға" 12 сезон бирҙем һәм унда эштәр яҡшы барыуын теләйем. Әммә хоккей менән араны өҙөргә йыйынмайым - тағы ла уйнау хаҡында хыялланам. Әгәр барыһы ла\nяҡшы булһа, киләһе йылға ла ҡаласаҡмын.\n- Минең "Салауат Юлаевтан" китеүемдең сәбәбе тренер Серге й Николаевҡа оҡшап етмәүемдә. "Себерҙә" лә үҙемде таба алманым. Әммә мине унан ҡыуып сығармауҙарын билдәләйем. Бары тик Сергей Михалев бында саҡырҙы һәм мин ҙур теләк менән риза булдым. "Себерҙән" ебәрҙеләр, көсләп тота алмайҙар бит инде. Әлегә мин барыһынан да ҡәнәғәт.\nКүнекмәлә Денис Хлыстов, Алексей Крутиков, Николай Цулыги н һәм Дмитрий Макаров ҡатнашманы. Беҙгә Денистың ҡулын һындырыуы, Алексейға операция эшләүҙәре мәғлүм булды. Цулыгин элеккесә һеңере тартылыуы арҡаһында уйнамай, өлкән Макаров мейе һелкенеүе сәбәпле аҙна аҙағына тиклем дауаханала ятасаҡ.


Ҡара йөҙҙәр - Wikisource\nИжад итеү ваҡыты: 1926. Нәшер ителгән: 1927. Сығанаҡ: Ҡара йөҙҙәр. Повесть. Өфө, 1927. * Электрон төрө «Башҡорт теле корпусы»ның «Проза» бүлегенән алынған.\nБыл эш бынан утыҙ йылдар элек ине.\nБеҙ, йәш шәкерттәр, йәсиғ намаҙынан алдараҡ сығып, мәҙрәсәгә ҡайттыҡ, йәстеүҙән һуң хәҙрәт дәрескә инәсәк булғанға күрә, беҙ тора торған мәҙрәсә йыйыштырылған. Иң түрҙәге тәҙрә эргәһендәге тәпәшәк өҫтәлгә шаҡмаҡлы ашъяулыҡ ябылып, өҫтәлдең уң яғына бер нисә мендәр өйөлөп ҡуйылған ине.\nБеҙ ҡайтып бер аҙ ғына ултырғас та, Әүли хәлфә ҡайтып, хәҙрәттең килеп етеүен белдерер өсөн беҙгә ишара итеү менән, беҙ бөтәбеҙ ҙә ултырып, тып-тын ҡалдыҡ. Беҙ, гүйә ки, бик тырышып уҡыған кеүек, китаптарыбыҙға күҙҙәребеҙҙе һалып, эстән генә уҡырға керешкән булдыҡ.\nШул арала ишек асылды. Сафый хәҙрәт бик аҡрын ғына инә башланы. Беҙ шунда уҡ бөтәбеҙ ҙә аяғүрә баҫып, ҡулдарыбыҙҙы күкрәктәребеҙгә ҡуйып, баҫҡан урындарыбыҙҙа таш бағана кеүек ҡатып ҡалдыҡ, һис беребеҙҙең бер генә лә ғәйебе булмауға ҡарамаҫтан, беҙҙең йөрәктәребеҙ дер-дер тибә башланы.\nХәҙрәт инеү менән дөйөм бер сәләм бирҙе. Ябай шәкерттәр бер виршуктан уҙмаҫҡа тейешле булған иҙәндәге арҡыры ағастан бер аршындай уҙып туҡрау менән, ҡуштан шәкерттәрҙең береһе уның оҙон таяғын ҡәҙерләп ҡулынан алып китте. Икенсе береһе уның быймаларын һалдырып, айырым бер урынға ҡуйҙы. Әүли хәлфә, хәҙрәттең өҫтөндәге ҡыҙыл төлкө тамаҡ тунын һалдырып, айырым бер хөрмәт менән үҙенең бүлмәһенә алып инеп китте.\nШунан һуң, хәҙрәт үҙенә әҙерләнгән мендәрҙәр өҫтөнә ултырып, һис кемгә бер һүҙ әйтмәй, кеҫәһенән күҙлеген алып, шәмгә ҡаршы ҡуйып ҡарағандан һуң, ҡулъяулығы менән күҙлегенең быялаларын һөртөп кейҙе лә тирә-яғындағы шәкерттәргә ҡарап алды, беҙ, әле һаман бер һүҙ әйтмәй, хәҙрәттең һүҙ әйткәнен көтә инек. Ул шулай шәкерттәргә күҙ йөрөтөп алғас, мәҙрәсәнең тәртибен ҡарап алған кеүек булғас:\n– Бөгөн ниндәй дәрес? — тип һораны. Уның был һүҙен күптәндән бирле көтөп торған шәкерттәрҙең бер нисәһе берҙәм:\n– Бөгөн, тәҡсир, «Әәҡәйед», — тинеләр.\nУл арала «Әәҡәйед» уҡыусылар хәҙрәткә ҡаршы унан бер сажин самаһы алыҫыраҡ, түңәрәкләнеп, теҙләнеп ултырғандар, бөтәһе лә алдарына китаптарын һалып, дәрес тыңларға әҙерләнгәндәр ине инде. Хәҙрәт, шәкерттәрҙең яуабын алғас, өҫтәлдәге китаптарҙың береһен алды һәм, бер аҙ көттөргәндән һуң, бик мөһабәт тауыш менән:\n—Һаҙый, һин ғибарә уҡы... — тип бойороҡ бирҙе.\nХәҙрәттең шул һүҙен ишетеү менән, теге шәкерттәрҙең бөтәһе лә ҡулдарын теҙҙәренә арҡыры ҡуйып, баштарын түбән эйеп, китаптарына күҙ һалдылар, Һаҙый беҙ белмәгән ҙур китаптан бик һалмаҡ ҡына нәмәлер уҡып китте.\nБер аҙ уҡығас та, хәҙрәт Һаҙыйға туҡрарға ҡушҡас, ул туҡраны. Хәҙрәт үҙе лә бер аҙ уйланды ла, тамағын ҡырып, Ғаҙыйҙың иң элек әйткән һүҙенән эләктереп һөйләп китте. Дәрес тыңлаусы шәкерттәр, бөтәһе лә шаҡ ҡатып, хәҙрәттең ауыҙынан сыҡҡан һүҙҙәрҙең береһен дә ҡалдырмай тыңларға керештеләр.\nХәҙрәт асылғандан-асылды, ҡыҙғандан-ҡыҙҙы. Ҙурыраҡ хәлфәләрҙән дә һәм уның алдындағы дәресен алып ултырыусыларҙан да һүҙгә ҡатышыусылар сыҡты.\nБеҙ, ваҡ шәкерттәр, хәҙрәт тиклем хәҙрәт алдында һүҙ һөйләргә, һүҙ көрәштерергә батырсылыҡ иткән хәлфәләргә һәм уның алдындағы теге шәкерттәргә аптырап ҡалып, шаҡ ҡатып ултыра инек. Бигерәк тә күгәрсен Сәлим тигән, былай ҡарап торорға бәләкәйерәк булған шәкерттең ҡыйыулығына һәм һүҙгә бирешмәүенә һоҡлана инек.\nМәҙрәсә эсендә хәҙрәт һәм үҙ-ара һүҙ көрәштергән шәкерттәрҙең тауыштарынан башҡа бер тауыш та юҡ ине. Беҙ ултырған урындарыбыҙҙан да ҡуҙғалырға ҡурҡып, һуң дәрәжәлә тыныслыҡ һаҡлап һәм уларҙың бәхәсләшеүҙәрен тыңлай инек.\nХәҙрәттең дәресе шулай иң ҡыҙыу еренә еткән саҡта ғына мәҙрәсәнең ишеге асылып, әллә кемдәр, бик ныҡ тауышланып, эскә инә башланылар, ғәҙәттә, бындай бер-береһенә бәйләнешһеҙ һүҙҙәр һәм ашығып ҡысҡырып һөйләүҙәр янғын ваҡытында ғына булғанға күрә, беҙ ҡурҡышып киттек. «Мәҙрәсәнең түбәһенә ут тоҡанған микән әллә?» — тигән уйға төштөк.\nБыларҙың тауыштарынан беҙҙең кеүек ваҡ шәкерттәр түгел, ҙур шәкерттәр ҙә, хатта хәҙрәт үҙе лә һиҫкәнеп киткән кеүек булды һәм улар ҙа, һүҙҙәрен туҡратып, ишеккә табан ҡарарға мәжбүр булдылар.\nШулай бик тауышланып һәм дә бик ашығып биш-алты мөштөм инделәр ҙә, бер урынға баҫып тора алмай, бер артҡа, бер алға ҡаранып, тышта башланған һүҙҙәрҙең аҙағын бында бөтөрөргә уйлаған кеүек, нәмәлер һөйләргә керештеләр. Быларҙың тороштарынан, бер урында баҫып тора алмауҙарынан ниндәй ҙә булһа бик ҡурҡыныс һәм бик һирәк була торған бер эштең булыуы алдан ук мәғлүм булып тора ине. Әгәр ҙә мулла бабай бында булмаған, әллә нисә мәҙрәсәнең иң ҙур шәкерттәре бында дәрескә йыйылмаған булһа, беҙ тағы ла ҡурҡа төшөр инек.\nХәҙрәт күҙлеген маңлайына күтәреп ҡуйҙы ла, ишеккә табан ҡарап, асыулыраҡ бер тауыш менән:\n- Ни бар!? Ни нәмә булды?.. Төн менән ут сыҡҡан кеүек ни нәмәгә шаулашып йөрөйһөгөҙ?.. — тип һорашырға кереште.\nИшектән шаулашып ингән кешеләр хәҙрәттең һорауҙарына яуап бирәһе урында, уға яуап бирергә ашыҡмай, хатта унан да кәрәгерәк бер эш бар кеүек, арттарына ҡарап: «Һеҙ уларҙы ебәрмәй шунда тотоп тороғоҙ әле, хәҙрәт ни ҡушыр, ҡулдан ыскындырмағыҙ...» — тип ҡысҡырып ҡуйҙылар.\nХәҙрәттең һорауына ла ҡарамай, уларҙың шулай тауышланыуҙары беҙҙе тағы ла аптырашта ҡалдырҙы. Беҙ, берәй ҡараҡ тоттолар микән, әллә башҡа берәй ҡурҡыныс эш булды микән, тигән уйға ҡалдыҡ. Бөтә кешенең күҙендә ашығыслыҡ һәм был ҡурҡыныс эштең һөҙөмтәһен тиҙерәк белеү теләге тыуған кеүек булды.\nТегеләрҙең яуап бирмәүҙәрен күргән хәҙрәт тағы ла мөһабәтерәк тауыш менән:\n– Йә, ни бар!? Былай ҡарап яуап бирегеҙ!..—тип ҡысҡырып ебәрҙе. Шул саҡта тышҡы яҡтан:\n– Юҡ, юҡ!.. Хәҙер тиҙ генә ысҡына алмаҫтар инде!— тигән тауыштар ишетелде.\nБерҙән, эскә ингән кешеләрҙең һуң дәрәжәлә етди ҡыланыуҙары, шуның өҫтөнә ҡайһы берәүҙәренең ҡулында күҫәктәр булыуы, икенсенән, тыштан асыулы һәм ҡурҡыныслы тауыштар ишетелеүе ни ҙә булһа берәй мөһим эштең барлығын күрһәтеп тора ине. Шуның өҫтөнә тыштан тағы ла:\n—Сеү, сеү!.. Кәрәкмәй, сабыр итегеҙ! — тигән тауыштар араһынан бик нескә һәм әсенеп илаған тауыш, ишетелеп ҡалды.\nИке-өс минут эсендә генә булған был ашығыс һәм ҡурҡыныс күренеш, күңелдәргә ҡурҡыныс һалып, бик йәмһеҙ нәмәләрҙе күҙ алдына килтерҙе.\nИнгән кешеләр һаман да тынысланып, үҙҙәренең һүҙҙәрен һөйләр бер хәлгә килә алмайҙар, баҫҡан урындарында тыныс ҡына, бер ергә генә баҫып тора алмайҙар ине.\nХәҙрәт өсөнсө тапҡыр тағы ла асыулыраҡ рәүештә:\n— Йә, ни нәмә бар? Ниңә берегеҙ ҙә һөйләмәйһегеҙ, ҡиәмәт ҡупты мәллә?.. — тип ажғырҙы. Был юлы хәҙрәттең йөҙөнә асыу ғәләмәте бик ныҡ сыҡҡан ине.\nНиһайәт, ишектән ингәс, кешеләрҙең береһе, башҡа иптәштәренән алғараҡ килеп, өҙөк һәм ҡалтырауыҡлы тауыш менән:\n— Хәҙрәт, эш ҙур!.. Боҙоҡтар аяҡ аҫтында яталар икән... Шуларҙы тотоп, һеҙҙән шәриғәт һорарға килдек!..— тине һәм, һүҙен тамам итеүҙән аптырап ҡалған кеше кеүек, ҡалтыранып, улай-былай һелкенеп, иптәштәренә ҡараны, бик оҙаҡ йүгереп арыған кеше кеүек, өҙөк-өҙөк тын ала башланы... Ысынлап та, хәҙер был кешенең күҙҙәре аларған, йөҙө ағарған, үҙе һуң дәрәжәлә ҡурҡыныс бер төҫкә ингән ине.\nБеҙ әле һаман эштең нимәлә икәнен, ниндәй ваҡиға булғанын белмәгәнгә күрә, аптырай ғына бара инек.\nХәҙрәттең түҙерлек хәле ҡалманы, ул, урынынан ҡуҙғала төшөп:\n—Йә, ниндәй боҙоҡтар?.. Нимә?.. Берәй кешенең нәмәһе юғалғанмы?.. Тиҙерәк әйтегеҙ!.. — тине.\nБая һөйләгән кеше эргәһенә тағы береһе килеп ҡушылды, улар икеһе берҙән:\n—Бына Шакир малайы Закир менән... — тип һөйләй башлағандар ине, хәҙрәт, уларға ҡарап:\n- Улай икәүләп һөйләмәгеҙ, арағыҙҙан берегеҙ генә һөйләһен!—тигәс, Әбдрахман бабай алғараҡ сыҡты. Ул, һүҙенең иң кәрәкле еренән башларға теләгән кеүек, бер аҙ көттөргәндән һуң, былай тип һөйләргә кереште:\n— Хәҙрәт, һөйләргә лә ауыр инде... ана теге Шакир малайы Закир менән Фәхри ҡыҙын тотҡандар... Ғайфулла менән Сәлим, «ауыл ҡарттары ла шаһит булһындар», тип әле генә беҙҙе алып сыҡтылар. Йәсиғ намаҙынан ҡайтып, яңы ғына сәйгә ултырған инем. Бына шулай, эш харап, хәҙрәт!.. Үҙең шәриғәт ҡушҡанды эшлә! —тине. Шул ергә еткәс, Ғабдрахман бабайҙың да тыны бөттө. Был да, үҙенең был ҙур эште аңлата алмауына шикләнгән кеүек, тирә-яғындағы кешеләргә ҡараны.\nҘур ҡурҡыныстың төбө асылды. Ҙур ваҡиғаның сере беленде...\nАхун хәҙрәт, Ғабдрахман бабайҙың һүҙҙәрен түҙемһеҙлек менән тыңлап бөткәндән һуң, урынынан ҡуҙғала төштө, уның йөҙөнә тағы ла етдиерәк һәм асыу ғәләмәттәре сыҡты.\nШәкерттәр урындарынан ҡуҙғалып, баштарын күтәреп, алғараҡ сығырға тырышып ҡарай башланылар. Ҡайһы бер ҙурыраҡ шәкерттәрҙең йөҙҙәренә ҡыҙыллыҡ сыҡты. Был ваҡиға, был ҡурҡыныслы эш миңә йәшен кеүек килеп һуғылды.\n«Фәхри ҡыҙы!..» Ул бит — беҙҙең күрше һәм атайҙың бер туған ағаһы Фәхри бабайҙың ҡыҙы Ғәлимә апай!.. Ул бит минең үҙ апайымдан да артыҡ яратып йөрөгән апайым... Ул нисек былай булды икән?.. Ул меҫкен хәҙер был хурлыҡҡа нисек сыҙай икән?..\nТеге тышта нескә тауыш менән әсенеп илаған кеше Ғәлимә апай икән!.. Ул нескә тауыш Ғәлимә апайҙың тауышы икән... Хәҙер Фәхри бабайҙар үҙҙәре нисек сыҙап торалар икән тигән күңелһеҙ һәм йәмһеҙ уйҙар бер минут эсендә баштан сығып өлгөрҙө. Мин был эшкә һәм Ғәлимә апайҙың ошо, күҙҙәре ут кеүек янып, ҡулдарына күҫәктәр тотоп торған уҫалдарға тотҡон булыуына бер мәғәнә лә бирә алманым. Башым түбән бөгөлөп төштө, күҙ алдарым ҡараңғыланды, бөтә шәкерттәр тик миңә генә ҡараған кеүек тойолдолар.\nХәҙер дәрес ҡайғыһы бөттө, алдағы китаптар онотолдолар... Бөтә шәкерттәр һәм был эш артынан йөрөүселәр, хәҙрәт ауыҙына ҡарап, уның был мөһим эш тураһында, әҙәм аптырап ҡалырлыҡ ваҡиға тураһында, ни нәмә әйтәсәген көтә башланылар...әҫәрҙең дауамы…\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Ҡара_йөҙҙәр&oldid=771523"


Күҙ төбәп торған ерҙәре – Башҡортостан | Всемирный курултай башкир\nКүҙ төбәп торған ерҙәре – Башҡортостан\nPosted on 25.11.2016 by Айгуль\tLeave a comment\n“Бөтә Ер шарында уларҙың күҙ төбәп торған бүтән ере юҡ, иле юҡ… Бына ошо беҙ генә, Башҡортостан ғына…” – тип һүҙен тамамланы Алһыу Рамаҙан ҡыҙы Сирғәлина. Күҙемә йәш алып тыңланым әңгәмәне, уны һеҙгә лә тәҡдим итәм. Күптән түгел генә Үзбәкстанда йәшәгән милләттәштәребеҙ Башҡортостан Республикаһы көнөн уҙғарғайны. Ошо уңайҙан Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты вәкилдәре Ташкентҡа барып, милләттәштәр менән осрашып, эш сәфәрендә йөрөп ҡайтты.\n– Алһыу Рамаҙан ҡыҙы, сәфәрегеҙҙең маҡсаты һәм сит илдә йәшәгән милләттәштәребеҙ хаҡында һөйләһәгеҙ ине…\n– З. Вәлиди исемендәге Үзбәкстан башҡорттары ҡоролтайы етәксеһе Илшат Хәсәновтан саҡырыу хаты алдыҡ. Ул – беҙҙең иң өлкән ҡоролтай етәкселәренең береһе. Ташкентта Башҡортостан Республикаһы көнө һәм Үзбәкстан Республикаһы мөстәҡиллегенең 25 йыллығына арналған Башҡорт мәҙәниәте фестивале үтәсәге хаҡында яҙылғайны хатта. Был саҡырыуҙы ҙур ҡыуаныс менән ҡабул иттек, сөнки сит ерҙә йәшәгән милләттәштәребеҙҙең бындай кимәлдә Республикабыҙ көнөн билдәләгәне юҡ ине. Унда Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы исеменән миңә, Өфө ҡалаһы Дим районы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзаһы Илдус Ҡолһаринға, Стәрлетамаҡ театр-концерт берләшмәһенән артистар Гүзәлиә Йәнғазина, Илдар Әбдрәшитов, ҡурайсы Динар Абдуллинға барыу бәхете тейҙе.\nБеҙҙе урындағы ҡоролтай һәм ундағы йәмәғәтселек вәкилдәре матур итеп ҡаршы алды. Ундағы беренсе көнөбөҙҙә сара үтәсәк Ташкент дәүләт оперетта залын ҡарап, байрамдың режиссеры Рәйсә Баймырҙина менән осрашып, һөйләшеп, программа менән танышып ултырҙыҡ. Иртәгәһенә генераль репетиция булды, һуңынан беҙҙең концерт башланып китте. Ул концерт ҡына түгел, ә шундай күп мәғәнә һалынған ике илдең байрамы ине. Кисә рәсми ҡунаҡтарҙың ҡотлауҙары менән башланды. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы исеменән Үзбәкстандағы башҡорт йәмәғәтселеге эшендә әүҙем ҡатнашыусыларға маҡтау грамоталары һәм рәхмәт хаттары тапшырҙыҡ, шулай уҡ улар башҡорт телендә китаптар, яңы сыҡҡан “Башҡорттар” китабын алып ҡыуанды, сөнки унда башҡортса радио, телевидение эшләмәй. “Ҡурай”, БЮТ телеканалдарын да һуңғы йылдарҙа ҡарай алмайҙар икән.\nҮзбәкстанда йәшәгән яҡташтарыбыҙ тик кенә ятмай. “Дуҫлыҡ”, “Һандуғас” тигән фольклор ансамблдәре бар, улар бик матур сығыш яһаны. Был ансамблдәргә балалар, йәштәр йөрөгән булһа, шулай уҡ “Ағиҙел” тигән клубтары бар – унда башлыса өлкән йәштәге инәй-бабайҙар шөғөлләнә. Концертта иң ҡыуаныслыһы шул булды: “Гөлнәзирә”, “Дуҫлыҡ” бейеүҙәре, “Һандуғас”, “Башҡортостан” йырҙары кеүек халҡыбыҙҙың мәҙәни ҡомартҡыларын еренә еткереп башҡарған милләттәштәребеҙ концертты башҡортса алып барҙы. Шулай уҡ бында Үзбәкстандың атҡаҙанған артисы, Ташкент оперетта театры солисы Динара Минәйеваның “Ҡояшлы вальс” йырын да башҡортса башҡарыуын билдәләргә кәрәк. Концертҡа шул да оло мәртәбә өҫтәне: унда, Башҡортостандан барған сәнғәт әһелдәренән тыш, ошо оперетта театрының атҡаҙанған артистары ла сығыш яһаны.\nӘ халыҡҡа килгәндә инде, был алты йөҙ урынлыҡ театрҙа тамашасы бик күп булды. Милләттәштәремдең башҡорт халыҡ милли кейемендә килгәнен күреп, сикһеҙ ғорурландым. Шундай матур ине улар! Әйткәндәй, театрҙың фойеһында башҡорт милли биҙәүестәренән һәм кейемдәренән торған күргәҙмәләр ҙә ойошторолдо. Илдус Ҡолһариндың башҡорт милли кейемен пропагандалаған “Ынйы” тигән ҡыҙыҡлы коллекцияһы ҡунаҡтарға айырыуса оҡшаны. Шунда уҡ гармун да алып барғандар, башҡортса йырлашып-бейештеләр, матур ҙа, йылы ла мөхит булдырылды. Шулай күңел асҡан милләттәштәремдең күҙҙәрендә балаларса эскерһеҙлекте, ихласлыҡты күреп, бик һоҡландым уларға.\nИртәгәһенә Үзбәкстан башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының киңәйтелгән ултырышын үткәрҙек. Ул Үзбәкстандың интернациональ мәҙәни үҙәгендә уҙҙы. Алтмыштан ашыу кеше йыйылды, улар бөтәһе лә теләктәрен, фекерҙәрен еткереп ҡалырға тырышты. Үзбәкстан башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты етәксеһе Илшат Хәсән улы Хәсәнов отчет менән сығыш яһаны. Урындағы милләттәштәребеҙ ҙә бик матур итеп һөйләне. Улар ҡуйған мәсьәләләрҙең береһе – Үзбәкстанда тыуып үҫкән, белем алған башҡорт йәштәрен Башҡортостандағы уҡыу йорттарына урынлаштырыу. Улар уҡырға инеү өсөн күберәк квота һораны. Ҡабул итеү комиссияһы эшен Ташкенттың үҙендә лә ойошторорға булыр ине… Хәйер, был юҫыҡтағы һөйләшеүҙәрҙән шул да аңлашылды: егерме бишләп башҡорт балаһы, Башҡортостанға ҡайтып, төрлө йүнәлештәге вуздарға уҡырға инергә теләк белдергән. Әлбиттә, был милләттәштәребеҙгә Үзбәкстан гражданлығында булған өсөн Рәсәйҙә теркәлеү һорап йөрөгән үзбәктәр менән бер ҡатарҙан түгел, ә үҙ тыуған илдәренә ҡайтҡан башҡорттар булараҡ, ташламалы шарттарҙа теркәлеүҙе яйға һалырға кәрәктер. Ә инде ата-әсәләре: “Балаларҙы матур, рухлы итеп тәрбиәләнек, уҡыттыҡ, нисек тә булһа Башҡортостанға ҡайтһындар ине, шунда ҡалһалар ҙа ҡаршы түгелбеҙ!” – тине.\nБына шулай бик матур һөйләшеү булды, шунан һуң башҡорт йәкшәмбе мәктәбе тураһында һүҙ барҙы. Әлеге көндә Ишембай ҡыҙы, башҡорт теле уҡытыусыһы Гөлнур Зарипова Ташкентта йәшәй икән. Ул, балаларҙы ла, өлкәндәрҙе лә башҡортса уҡытырға теләк белдерҙе. Ә бит унда башҡорт мәктәптәре юҡ, балалар үзбәк телен уҡып үҫә. Уларҙы башҡорт рухында тәрбиәләү тап бөгөнгө Үзбәкстан башҡорттары ҡоролтайының иңенә төшә лә инде. Беҙгә шул йыйылыш ҡарары нигеҙендә башҡорт йәкшәмбе мәктәбе асып ҡайтырға насип булды. Уның өсөн бүлмә һорап, ошо уҡ Интернациональ мәҙәни үҙәктең директорына мөрәжәғәт иттек. Бөгөн бүлмә бар, эш башланырға тора. Башҡортостанда дәреслек, әсбаптар тупланды. Улар инде Ташкентҡа оҙатылыу мөҙҙәтен көтөп ята.\nУлтырышта белдерелгән йәнә бер теләк – Үзбәкстандан башҡорт балаларын Башҡортостанға сәйәхәткә алып килеү. Тап ошолай итеп йәш быуында Тыуған ил тойғоһо, милли рух уятырға була. Тыуған ер көсөн бала бәләкәйҙән тойорға тейеш бит.\nОшондай һөйләшеүҙәрҙән һуң йәштәр айырым ултырыш йыйҙы. Унда Үзбәкстан башҡорт йәштәренең ҡоролтайы ойошторолдо. Етәксеһе итеп Шәфҡәт Айнетдинов тигән бик әүҙем егет һайланды. Тимәк, унда йәшәгән ун меңләп башҡорт кешеһен берләштереүсе яңы көс барлыҡҡа килде.\nӘ инде сәфәрҙең өсөнсө көнөн “Ағиҙел” клубының эштәре менән танышып, милләттәштәр менән ирекле аралашып үткәрҙек.\nӘйткәндәй, сит илдә ошолай башҡорттарҙы ойоштороп, берләштереп йәшәгән Илшат Хәсәновҡа, вәкәләтлектә эшләгән Ғаяз Зариповҡа, уның йәмәғәте Гөлнур Зариповаға, режиссер Рәйсә Баймырҙинаға, Рәлиә Ҡәриповаға, Эмма Хәбибуллинаға рәхмәт. Башҡа милләттәштәргә лә рәхмәт һүҙҙәре еткерге килә. Улар – ошолай халҡыбыҙҙың йөҙөн лайыҡлы күрһәтеп йәшәүҙәре менән ысын-ысындан оло хөрмәткә лайыҡ шәхестәр.\n– Әйткәндәй, урындағы Ҡоролтай ҡасан ойошторолған?\n– Ҡоролтайҙың ойошторолоуына инде егерме йылдан ашыу ғүмер үтте. Шуға күрә уның арыу ғына эш тәжрибәһе бар, алдағы йылдарға пландары ла ярайһы етди. Мәҫәлән, улар Башҡортостандың 100 йыллығы хөрмәтенә бик яҡшы проекттар әҙерләгән. Белеүебеҙсә, Ташкенттың уртаһындағы урам Зәки Вәлиди исемен йөрөтә, һәм унда Башҡортостандың оло юбилейы айҡанлы бөйөк шәхесебеҙгә иҫтәлекле таҡтаташ асырға ҡарар иткәндәр.\n– Үзбәкстан башҡорттарын ниндәй мәсьәләләр борсой?\n– Уларға башҡорт мөхите, башҡорт рухиәте, телевидениеһы, радиоһы етешмәй. Ә бит һәр ҡайһыһы үҙҙәренең Башҡортостандың ҡайһы төбәгенән сыҡҡанын, ырыу-араларын белә, балаларына ла һөйләй. Бына шул уҡ “Ағиҙел” клубын алайыҡ, йыр өйрәнәм тиһәң, уны бит хәҙер Интернеттан да табырға була. Ә улар бер-береһе менән һөйләшеп, бергәләп өйрәнә. “Ағиҙел”дә миңә йәнә шуныһы ҡыҙыҡлы булды: улар аҙнаһына бер тапҡыр, йәғни даими эшкә килгән һымаҡ йыйыла. График буйынса аҙнаға бер тапҡыр театрға йөрөйҙәр. Баҡһаң, уларҙа эш хаҡы бындағыға ҡарағанда түбәнерәк, пенсиялары ла әҙерәк. Ә шулай ҙа “көнкүрешебеҙ насар” тигән зарланыуҙы ишетмәнем.\n– Йырлап-бейеп тигәндәй, улар сәхнәгә сығып шулай башҡортса һөйләгәндә, йырлағанда шәхсән һеҙ ниндәй тойғо кисерҙегеҙ?\n– Күңелем тулды, күҙемә йәш эркелде… Уларҙы ныҡ ихтирам итеп ҡайттым. Балалар һымаҡ ихласлап үҙҙәренең күңелдәрен, йөрәктәрен биреп, мәҙәниәтебеҙҙе, телебеҙҙе һаҡлайбыҙ тип, ситтә йәшәйҙәр…\nБарҙым, күрҙем, ҡунаҡ булдым да ҡайттым түгел, әлбиттә, ҡайтҡас та улар мәнфәғәтендә эш башланыҡ. Китаптар йыйҙыҡ. Көн аша тигәндәй һөйләшеп торабыҙ. Улар минең йөрәгемдә, тормошомда. Туғандарым һымаҡ яҡын ҡабул иттем.\n– Улар ҙа бит шулай көтөп тора… Башҡортостандан, тыуған яҡтарҙан кем килә, кем беҙҙең хәлде һораша тип…\n– Әлбиттә. Бәләкәй генә бүләктәр ҙә әҙерләгәндәр. Үҙҙәре теккән, кемеһелер сиккән… Шул башҡорттоң ҡунаҡсыллығы бит инде. Ҡайҙа ғына булмаһын, ниндәй генә мөхиттә йәшәмәһендәр, үҙемдең ябай ҙа, ҡунаҡсыл да башҡорт халҡымды күрҙем мин уларҙа…\n– Башта әйткән һүҙҙәребеҙгә кире әйләнеп ҡайтҡанда, уларҙың беҙҙән башҡа барып баш терәр кешеләре юҡ…\n– Эйе, ситтә ятҡан башҡорттарыбыҙ беҙҙе көтөп тора. Улар беҙгә күҙ төбәп, ниндәйҙер матди түгел, ә рухи ярҙам көтә. Милләттәштәребеҙ беҙгә: “Балаларыбыҙҙы алығыҙ, уҡытығыҙ, беҙ инде үҫтергәнбеҙ һәм халҡыбыҙға бирәбеҙ”, – ти икән, ундай көстәр бар икән, йәштәребеҙҙе ниңә үҙебеҙгә ҡайтармаҫҡа? Беҙ уларға йылы һүҙебеҙҙе, яҡты йөҙөбөҙҙө йәлләргә тейеш түгелбеҙ, милли кейемдәр тегеп бирәйек, әсбаптар ебәрәйек, сөнки был милләттәштәребеҙҙең Ер йөҙөндә тарихи тыуған ере – Башҡортостан. Ер шарында уларҙың күҙ төбәп торған башҡа ере юҡ, иле юҡ…\nCategories: Милли сәйәсәт, Мәҙәниәт\n« Ҡараштар – төрлө, маҡсаттар – уртаҡ\nТуған телдә уҡытыуҙы бер кем дә тыймай ҙаһа! »


Шәкәр — Башҡорт Википедияһы\nШәкәр, сахароза — организмды кәрәкле энергия менән тәьмин итеүсе туҡлыҡлы матдә, углеводтар. Шәкәр ҡамышынан һәм шәкәр сөгөлдөрөнән алынған шәкәр мөһим аҙыҡ-түлек булып тора. Крахмалда углеводтарға керә, ләкин уны үҙләштереү бик әкрен бара. Сахароза аш һеңдереү юлында глюкоза һәм фруктозаға тарҡала, һуңынан ҡан юлына еләгә. Глюкоза организм сарыф иткән энергияның яртыһын бирә.\n1 Шәкәр тарихы\n2 Шәкәр етештереү\n3 Һаулыҡҡа тәьҫире\n7 Шәкәр алмаштырғыстар\nШәкәрҙең тыуған иле Һиндостан, бында ул 2300 йыл элек билдәле булған. Шәкәр һүҙе ғәр. سكر «суккар» һүҙенән килеп сыҡҡан. Европала шәкәр римлеләргә билдәле булған. Һиндостанда шәкәр ҡамышынан эшләнгән көрән шәкәрҙе сауҙагәрҙәр Европаға алып килгән. Һуңғараҡ шәкәр ҡамышын Сицилия һәм Көньяҡ Испанияла үҫтерә башлайҙар, әммә Рим империяһы таралғас был традиция юғала.\nРәсәйға шәкәр яҡынса 11-12 быуатта килеп етә. Ул ваҡытта шәкәрҙе кенәз һәм уның яҡындары гена тәмләп ҡарай ала. XVIII быуат башында Рәсәйҙә, Пётр I асҡан, беренсе «шәкәр палатаһы» эшләй башлай. Ул ваҡытта сеймалды сит илдән килтерәлер. 1802 йылда илдә үҫтерелгән шәкәр сөгөлдөрөнән Тула ҡалаһында шәкәр етештереү яйға һалына.\nЭлгәре шәкәрҙе шәкәр ҡамышынан ғына яһағандар. Шәкәр ҡамышы Һиндостанда, Ҡытайҙа, шулай уҡ йылылыҡ һәм дым етерлек булған башҡа илдәрҙә үҫә. Шәкәр бик ҡиммәтле һәм ғәжәйеп ризыҡ булып һаналған. Бик күп илдәрҙә татлы тәмләткес алыр өсөн өйәңке, ҡайын һәм йүкә ағасы һуттарын ҡулланғандар.\nШәкәр ҡамышын алыштырырлыҡ үҫемлекте бик оҙаҡ эҙләйҙәр, һәм бары тик 19 быуат башында ғына Рәсәйҙә һәм Германияла шәкәр сөгөлдөрөнән шәкәр сығара торған беренсе заводтар төҙөлә. Хәҙер ер йөҙөндәге бөтә шәкәрҙең яртыһын тиерлек шәкәр сөгөлдөрөнән алалар.\nШәкәр заводы янында сөгөлдөрҙө бетонланған тәрән соҡорға бушаталар. Көслө һыу ағымы уны эшкәртеү бинаһына табан алып китә. Бер машина уны соҡорҙан көрәп сығара, икенсеһе йылы һыуҙа йыуа, өсөнсеһе оҙонса ваҡ киҫәктәргә турай. Сөгөлдөр күпереп торған аҡ юнысҡы өйөмөнә әйләнә. Транспортер өйөмдө өҫтө ябылған түңәрәк бактарға күсереп һала, сөгөлдөр аша бер туҡтауһыҙ эҫе һыу ағып тора, татлы сөгөлдөр һыуы хасил була.\nШәкәр ап-аҡ булһа ла, һыуы ҡара төҫтә килеп сыға, алма менән бәрәңге кеүек үк, сөгөлдөрҙә лә ҡарая торған матдәләр бар. Шәкәр ҡара төҫтә булмаһын өсөн, уны торбалар буйлап бик ҙур бактарға һәм аппараттарға ҡыуалар. Улар аша үтеп сыҡҡанда һут үтә күренмәле һәм таҙа була.\nАртабан сөгөлдөр һыуын быуға әйләндерәләр; ул ҡуйы шәрбәт булып ағып сыға.\nҠуйыртылған һут, йәки утфель (Hutfüllmasse) тип аталған шәрбәт, вакуум-аппараттар аша үткәрелә. Килеп сыҡҡан патоканы центрифугаға ебәрәләр, уынң әйләнеп торған барабанына яңы ғына сығарылған утфелде ебәрәләр (ҡайнар таҙартыу) ебәрелә, йәки уны һыуыталар (һалҡын таҙартыу) бирә. Был осраҡта ҡатҡан массаны утфель бутағысҡа ебәрәләр, центрифуганың селтәрле ҡыры аша шыйыҡ патока һарҡылып осоп сыға (беренсе айыртыу). Ә хасил булған шәкәр кристалдарын йә пар, йә клерс менән иретеп, йәнә ағартып алалар. Айырылып сыҡҡан шыйыҡлыҡты айырым йыялар (икенсе һарҡытыу). Аҡ шәкәр ҡомо йәки беренсел продуктты тәшкил иткән шәкәр кристалдары ағартылғас, центрифуганан сығарып алалар һәм, әйләнеп торған цилиндрҙар аша йэҫе һауа ебәреп, киптерәләр.\nАҡ шәкәр ҡомо составында 99,0—99,8 % шәкәр бар.\nШәкәр ҡомонан рафинад шәкәр яһайҙар. «Рафинад» — «бик яҡшы таҙартылған» тигән һүҙ. Шәкәр ҡомон яңынан иретәләр, яңынан таҙарталар һәм тағы кристалдар килеп сыға. Унан һуң ап-аҡ шәкәр ҡомо автоматтарға килеп эләгә. Бөтә яҡтан ҡыҫылған шәкәр ҡомо дүрт ҡырлы киҫәктәргә тығыҙлап ойоша. Транспортер таҫмаһы өҫтөндә был киҫәктәр мейес аша үтәләр, унда кибеп, тағы ла ҡатыраҡ булып китәләр. Артабан уларҙы тағы бер станок аша үткәреп, шәкәрҙе бер төрлө ваҡ киҫәктәргә турай, ә махсус механизмдар рафинад шәкәрен ҡаптарға тултыра.\nШәкәрҙе таҙартҡанда айырып алынған татлы ҡуйырыҡты (патоканы) беренсе тапҡыр айыртып алғас, яңынан эшкәртеп, 90-95 % шәкәрле һары ҡом алалар. Был айыртҡанда сыҡҡан патоканы йәнә икенсе тапҡыр айырталар (икенсе айыртыу), 85 % — 90 % шәкәрле икенсе айыртыу һары ҡом килеп сыға. Быныһынан да сыҡҡан патока бик ҡара төҫтә булы һәм уны тик малға ғына бирергә була\nБынан ун мең йылдар элек, кешелек туҡланыу өлкәһендә ҙур революция яһай. Ул иген культураларының орлоҡтарын аҙыҡ итеп ҡуллана башлай. Был бер йыллыҡ үҫемлектәр энергияны крахмал рәүешендә үҙенә йыя һәм организмды тиҙ ваҡытта глюкоза менән тәьмин итеп тора. Был төр аҙыҡ-түлек кешегә шул тиклем ныҡ оҡшай, ул ҡанын глюкоза менән нығыраҡ туҡландырып торорға тырыша башлай.\n19-сы быуат башында ҡыйбатлы Америка шәкәрен түбән сифатлы сөгөлдөр шәкәре алыштыра башлай. Шәкәр ҡулланы бермә-бер арта. Англияла шәкәр ҡулланыу йән башына йылына 3 килограммдан 20-гә күтәрелә.\nБер яҡтан глюкоза баш мейеһе эшсәнлеген яҡшыртһа ла, икенсе яҡтан кешенең уға бәйлелеге арта, һәм сәләмәтлеккә зыян килә башлай.\nАҡ шәкәрҙә сахароза миҡдары 99,75 процентҡа етә. Ә бына һары һәм көрәнһыу-һары шәкәрҙә был матдә — 89-96 процент тәшкил итә. Ҡалған 4-11 проценты "бысраҡ"тан — һыу һәм патоканан тора. Патока иһә минералдар, витаминдар, органик кислоталарҙан һәм әлегә фәнгә билдәле булмаған биологик актив матдәләрҙән ғибәрәт.\nБилдәле фармаколог Израиль Брехман 1980 йылдарҙа аҡ шәкәр урынына һарыһын (көрән-һарыһы СССР-ҙа, ғөмүмән, булмаған да әле) ҡулланырға тәҡдим иткән. Ул ошо «бысраҡ» шәкәрҙе бик етди өйрәнеп, һары шәкәрҙең ағына ҡарағанда файҙалыраҡ икәнлеген: матдәләр алмашына һәм тештәргә зыян яһамауын, организмдың эшкә һәләтлеген һәм башҡа мөмкинлектәрен яҡшыртыуын раҫлаған.\nҺары шәкәрҙең күҙҙәрҙе ҡамаштырып тороусы ағына ҡарағанда өҫтөнөрәк булыуы асыҡтан-асыҡ, тип әйтә белгестәр. Шулай ҙа сәләмәт кешеләр өсөн уның бер көнлөк нормаһы, аҡ шәкәрҙеке кеүек, 60 граммдан артмаҫҡа тейеш (быға тағы ла тағы ризыҡтарға ҡушылған «йәшерен» шәкәрҙе лә индерергә мөмкин). Шәкәр ауырыуынан интегеүселәргә һары шәкәрҙе лә бик һирәк кенә ҡулланыу рөхсәт ителә.\nГлюкоза — шәкәрҙең бер төрө; һыуҙа яҡшы ирей торған, татлы тәм бирә (латинса «глюкос» — татлы), төҫһөҙ кристаллик матдә. Тәбиғәттә ул үҫемлектең төрлө өлөштәрендә осрай. Үҫемлектәрҙең бөтә өлөштәрендә: емештәрендә, тамыр, япраҡ һәм сәскәләрендә глюкоза бар тип әйтергә мөмкин. Глюкоза хайуандар һәм кеше организмында ла бар. Кеше ҡанында глюкоза миҡдары 0,1 % самаһы.\nКиң таралған тәбиғи шәкәр алмаштырғыс. Ул татлы еләк-емештәрҙә, йәшелсәләрҙә һәм балда була. Фруктоза ҡандағы шәкәр дәрәжәһен нормалләштерә, балаларҙа диатез барлыҡҡа килеүҙән һаҡлай. Ябай шәкәрҙән айырмалы булараҡ, фруктоза гликемия индексы түбән булған углеводтарға ҡарай, шуға күрә уны аҙыҡҡа ҡушып ашағанда, ҡанға ҡапыл инсулин бүленеп сығыу күҙәтелмәй. Уның ошо үҙенсәлеге шәкәр сиренән интегеүселәр өсөн дә мөһим. Шулай уҡ фруктоза ҡандан бик тиҙ юҡҡа сыға. Уны тәүлегенә 35-45 грамм күләмендә ҡулланырға ярай. Фруктоза диабетиктар өсөн шәкәр ҡомо рәүешенә килтерелеп, магазин кәштәләренә лә ҡуйылған. Фруктозаны үҙләштереү өсөн инсулин, глюкоза менән сағыштырғанда, өс тапҡырға кәмерәк кәрәк. Тик уныһын да күп ҡулланырға ярамай. Сөнки ул, ҡандағы май миҡдарын арттырып, ҡан тамырҙары тарайыуға килтереүе мөмкин.\nЛактоза (һөт шәкәре) һөттә була. Ул — бигерәк тә туҡлыҡлы матдә. Гидролиз ваҡытында лактоза глюкозага һәм глюкоза менән фруктозаның изомеры булған галактоза тарҡала.\nРәсәйҙә кеше йылына уртаса 37 кг «аҡ үлем» ашай. Шәкәрҙе кәрәгенән күп ҡулланыусыларға кариес, май бөрөү, шәкәр диабеты, гипертония, атеросклероз һ.б. янай. Бына шул «шатлыҡтарҙы» булдырмаҫ өсөн, кеше тәүлегенә 60-90 г ғына шәкәр ашарға тейеш. Ә оло йәштәгеләргә тағы ла аҙыраҡ күләмдә. Тәмлетамаҡтарға шәкәр аналогтарына күсергә кәңәш ителә. Шәкәр аналогтары ике төргә: татлыландырғыс һәм шәкәр алмаштырғыстарға бүленә. Уларҙың татлылығы һәм калориялылығы төрлөсә була. Татлыландырғыстарға — күп атомлы спирттар, йәғни таҙа химик матдәләр инә. Иң татлыһы сахарин — (E954), аспартам (E951), цикламат (E952) — һанала. Цикламат шәкәргә ҡарағанда — 30, аспартам — 200, сахарин 500 тапҡырға татлыраҡ. Улар сәй, ҡәһүә эсергә яратыусылар өсөн яҡшы, ә ҡамырға һалһаң, бешетеләрҙән әсе тәм килә. Был төр татлыларҙың калорияһы аҙ. Шулай ҙа уларҙың файҙаһы һәм зыяны тураһында ғалимдар араһында бөгөнгө көнгә тиклем бәхәс бара.\nШәкәр алмаштырғыстар — сорбит (E420) һәм ксилит (E967) — тәбиғи сеймалдан етештерелә. Мәҫәлән, ксилит үҙағастан яһала. Сорбит алма, өрөк, миләш кеүек емештәрҙән алына. Сорбит татлылығы яғынан шикәрҙән ҡалыша, ә ксилит шәкәр менән бер дәрәжәлә. Улар менән сәй эсергә лә, ҡамырға һалырға ла була. Шәкәр алмаштырғыстар диабет менән ауырыусылар өсөн үтә кәрәкле ризыҡ һанала. Ә бына һимеҙ кешеләргә уларҙы ҡулланырға кәңәш ителмәй. Сорбит менән ксилиты Сорбит менән ксилитты кәрәгенән артыҡ ҡулланыу зарарлы. Улар эсте йомшартырға һәм үтте артыҡ ҡыуҙырырға мөмкин.\nКсилиттың тәүлек нормаһын 40-50 граммдан арттырмаҫҡа кәңәш ителә. Сорбитты тәүлегенә 30 грамм ҡулланырға ярай. Ул үт ҡыуҙырыу үҙенсәлегенә эйә. Сорбит организмға кәрәкле булған В1, В6 витаминдарын һәм биотин матдәһен «янға ҡалдырырға» булыша, эсәк микрофлораһын яҡшырта, әлеге витаминдарҙы синтезлай. Әммә сорбит шәкәргә ҡарағанда калориялыраҡ, тимәк, ябығырға теләүселәргә уны ҡулланыу кәңәш ителмәй. Күп ҡулланған осраҡта эс ташыуы, йөрәк болғаныуы кеүек күренештәргә килтереп сығара.\nШәкәр һаҡлау һыйымы. Украина\nШәкәр ҡамышы плантацияһы\nШәкәр ҡамышы яҡындан.\nХасиенда Ла Фортуна. Пуэрто-Рикола шәкәр заводы комплексы, Франсиско Оллеро һүрәте, 1885 йыл, Бруклин музейы\nКандис-шәкәр, йәшел кәнфиттәр\nКөрән шәкәр өлгөләре\nБал һауыты, бал һоҫҡос һәм бисквит\nХөрмә (финик) шәкәре с\nВакуумда киптерелгән һоро ҡамыш шәкәре\nВакуумда киптерелгән көрән ҡамыш шәкәре\nРафинадланмаған, ағартылмаған шәкәр\nШәкәр экспортлау буйынса Куба беренсе урын алып тора.\nҠомаҡтарҙа үткәргән тәжрибә шәкәр ҡулланыу кокаин, морфия, никотинға булған кеүек бәйләнгәнлеккә килтерә.\nӘгәр шәкәр киҫәгенә әҙ генә көл һалһаң, яндырып була. Көл составындағы литий тоҙҙары катализатор ролен үтәй.\nРафинад кубигы (1 см) 60 °C һыуҙа 11—24 секунд эсендә болғатмайса эреп бөтә (ГОСТ 12577-67).\nФизические свойства сахара и ТУ на различные виды сахаров.(недоступная ссылка)\n↑ Туклану экологиясе — сәламәтлек шарты(недоступная ссылка)\n↑ Хаков В. Х., Латипова Ә.И., Бакирова С. Д., Тауар тураһында мәғлүмәт уҡыйбыҙ: ҡулланыусыға белешмә-һүҙлек бит 2016 йылдың 4 апрель көнөндә архивланған.\n↑ Никоноров А. Б. Структурные и территориальные изменения в экономике Кубы после 1959 г.. 21 декабря 2009 тикшерелгән. 2010 йылдың 13 февраль көнөндә архивланған.\n↑ Снежана Шабанова Сахар действует на мозг как наркотики. infox.ru (10 декабря 2008). 21 декабря 2009 тикшерелгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Шәкәр&oldid=1069956 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 7 сентябрь 2021 в 02:24\nБыл бит һуңғы тапҡыр 02:24 7 сентябрь 2021 үҙгәртелгән.


22 июнь — Башҡорт Википедияһы\n22 июнь — григориан стиле буйынса йылдың 173-сө (кәбисә йылында 174-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 192 көн ҡала.\n22 июнь Викимилектә\nЕр: Тропик урмандар көнө.\nРәсәй, БДБ: Хәтер һәм ҡайғы уртаҡлашыу көнө.\nКонго Республикаһы: Ҡораллы көстәр көнө.\nСальвадор: Уҡытыусылар көнө.\nГаити: Президент көнө.\n1675: Англиялағы Гринвич обсерваторияһы эшләй башлай.\nБуренкова Надежда Андреевна (1955), мәғариф ветераны, 1989 йылдан Күмертау ҡалаһының 5-се урта мәктәбе уҡытыусыһы, Рәсәй Федерацияһының почётлы мәғариф хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы.\nТюкаев Александр Иванович (1941), хеҙмәт ветераны һәм производство алдынғыһы. 1963—2011 йылдарҙа хәҙерге Күмертау авиация етештереү предприятиеһының яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1975 йылдан материаль-техник тәьминәт бүлеге начальнигы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе (1998), предприятиеның атҡаҙанған хеҙмәткәре (2008). Сығышы менән хәҙерге Татарстан Республикаһының Нурлат районы Сәләнгеш ауылынан.\nӘхмәтйәнов Риф Фәтҡулла улы (1946), хеҙмәт ветераны һәм производство алдынғыһы. 1968—2006 йылдарҙа «Салауатнефтеоргсинтез» һәм «Газпром Нефтехим Салауат» берекмәһе аппаратсыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1995). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы Ишем ауылынан.\nАнтонова Людмила Петровна (1951), педагогик хеҙмәт ветераны. 1973 йылдан Салауат ҡалаһының Балалар музыка мәктәбе уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2005 йылдан директорҙың уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары, 2011—2016 йылдарҙа — директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2009). Сығышы менән Октябрьский ҡалаһынан.\nҒималова Мәрйәм Ғилметдин ҡыҙы (1922—24.06.2006), педагог-методист, педагогия фәндәре кандидаты (1961), РСФСР (1987) һәм Башҡорт АССР-ы (1969) мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы, РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1967, 1976), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (1994).\nИзмайлов Иван Григорьевич (1922—2000), партия һәм дәүләт эшмәкәре, 1974-1983 йылдарҙа Ырымбур өлкәһе Эске эштәр идаралығы начальнигы, милиция генерал-майоры, өс I дәрәжә Ватан һуғышы, Ҡыҙыл Йондоҙ, Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сығышы менән Шаран районынан.\nХанин Василий Дмитриевич (1922—5.01.1983), педагог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, миномёт взводы командиры. Мәләүез ҡалаһы 2-се урта мәктәбенең (хәҙер 1-се гимназия) элекке тарих уҡытыусыһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры.\nБакланов Юрий Григорьевич (1937), хужалыҡ эшмәкәре, Өфө приборҙар эшләү производство берекмәһенең 1994-2005 йылдарҙағы генераль директоры. СССР Министрҙар Советы премияһы лауреаты (1982), «Почёт Билдәһе» (1988) һәм Преподобный Сергий Радонежский (2007) ордендары кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1985), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1997). Өфө ҡалаһында тыуған.\nЛатыпов Зиязетдин Талип улы (1937), «Аксаковнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығының элекке нефтсеһе, II һәм III дәрәжә Хеҙмәт Даны һәм Халыҡтар Дуҫлығы ордендары кавалеры, Рәсәйҙең Яғыулыҡ энергетикаһы министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре.\nЛебедьков Валерий Иванович (1947), хеҙмәт ветераны, хужалыҡ эшмәкәре, йәмәғәтсе. 1973 йылдан Өфө ҡала һөт заводының баш инженеры, директор урынбаҫары һәм директоры; 1980—2003 йылдарҙа Өфө һөт комбинаты һәм «Уфамолагропром» берекмәһенең генераль директоры. Башҡорт АССР-ының ун икенсе саҡырылыш Юғары Советы, Башҡортостан Республикаһының икенсе һәм өсөнсө саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡорт АССР-ының һәм Рәсәй Федерацияһы аҙыҡ-түлек индустрияһының атҡаҙанған хеҙмәткәре. Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры.\nХлюпин Иван Иванович (1947), ауыл хужалығы ветераны. 1967—2007 йылдарҙа Баҡалы районы «Искра Ленина» колхозы водителе. 2-се (1986) һәм 3-сө (1976) дәрәжә Хеҙмәт даны ордендары кавалеры. Сығышы менән ошо райондың Ҡаҙансы ауылынан.\nБакулин Владимир Георгиевич (1952), музыкант, педагог. Өфөләге махсус урта музыка колледжы уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы, халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй һәм республика ижади конкурстары лауреаты.\nӘхмәтханов Ринат Мәснәүи улы (1957), ғалим-химик, 2010 йылдан Башҡорт дәүләт университетының химия факультеты деканы. Химия фәндәре докторы (2005), профессор, Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2012).\nШаһмөхәмәтов Азат Ғәли улы (1977), хәрби музыкант, дирижёр, полковник (2022). Рәсәй Милли гвардия ғәскәрҙәренең өлгөлө-үрнәк оркестры начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2018).\nЗадионченко Семён Борисович (1898—19.11.1972), СССР-ҙың дәүләт һәм партия эшмәкәре. 1942—1943 йылдарҙа ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары. Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. СССР-ҙың 1-се һәм 2‑се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Өс Ленин (1939, 1943, 1945) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары кавалеры.\nОсетров Пётр Петрович (1913—10.01.1987), инженер-металлург, 1965—1978 йылдарҙа Белорет металлургия комбинаты директоры. СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1952), Ленин (1966), Октябрь Революцияһы (1971), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1958) һәм «Почёт Билдәһе» (1944) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Мәскәү өлкәһенең Шаховская ҡала округына ҡараған Канаево ауылынан.\nЮнысбаев Булат Хәләф улы (1953—10.11.2016), педагог-методист, 1991—2016 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Мәғарифты үҫтереү институтының кафедра мөдире. Педагогия фәндәре кандидаты (1991), профессор (2015). Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.\nТүләкова Зилә Дамир ҡыҙы (1968), педагог, Көйөргәҙе районы Яҡшымбәт мәктәбе уҡытыусыһы. Башҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре.\nЙосопов Һарун Вәли улы (1914—26.06.1968), ғалим-археолог, төркиәтсе һәм этнограф. 1952—1958 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты ғилми хеҙмәткәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Тарих фәндәре кандидаты (1952). Татарстан Республикаһының Дәүләт премияһы лауреаты (1994).\nАбдулбанеева Памира Мансур ҡыҙы (ҡыҙ фамилияһы Сөләйманова); 1939—31.03.2021), хеҙмәт ветераны. 1965—1999 йылдарҙа «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы телевидение студияһының тауыш режиссёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\n22 июндә тыуғандар\n1805: Джузеппе Мадзини, Италия революционеры, илдең берләшеүе өсөн көрәшеүсе.\n1845: Ричард Седдон, дәүләт эшмәкәре, 1893—1906 йылдарҙа Яңы Зеландияның премьер-министры.\n1890: Исак Зеленский, СССР-ҙың партия һәм дәүләт эшмәкәре.\n1898: Ремарк Эрих Мария, Германия яҙыусыһы.\n1910: Джон Хант, Англия офицеры, Эверестҡа тәүге булып менгән экспедиция етәксеһе.\n1910: Конрад Цузе, Германия инженеры, компьютер эшләй башлаусыларҙың береһе.\n1925: Әминә Сәфиуллина, Татарстан телевидениеһының беренсе дикторы, Татар АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1964).\n1930: Юрий Артюхин, СССР-ҙың лётчик-космонавы, Советтар Союзы Геройы.\n1949: Мерил Стрип, АҠШ-тың театр һәм кино актёры.\n1950: Светлана Крючкова, СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1991), ике тапҡыр «Ника» премияһы лауреаты (1990, 2010).\n1960: Трэйси Поллан, Америка актрисаһы.\n1965: Уве Болл, Германия кинорежиссёры.\n1970: Отар Кушанашвили, Грузия һәм Рәсәй журналисы, телетапшырыуҙар алып барыусы.\n1980: Илья Брызгалов, Рәсәй хоккейсыһы, ҡапҡасы.\n22 июндә вафат булғандар\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=22_июнь&oldid=1143079 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 21 июнь 2022 в 01:36\nБыл бит һуңғы тапҡыр 01:36 21 июнь 2022 үҙгәртелгән.


Ғәзиздәребеҙҙе һағынабыҙ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ғәзиздәребеҙҙе һағынабыҙ\nҒәзиздәребеҙҙе һағынабыҙ 06.05.2015 // Йәмғиәт\nӘсәйем Хәбирә Шәкүрова — Ауырғазы районының Сәлих ауылы ҡыҙы. Стәрлетамаҡтағы уҡытыусылар институтын тамамлағас, уны Айыусы ауылына физика-математика уҡытыусыһы итеп ебәрәләр. 1939 йылда ул үҙ районына ҡайтып, Төрөмбәт мәктәбенә урынлаша. Ошонда эшләгән саҡта ҡәһәрле һуғыш башлана.\nӨлкән йәштәге мәктәп директоры Мөхәррәм ағай Ильясовты хеҙмәт армияһына алғас, уның урынына Хәбирәне директор итеп ҡуялар. Күп тә үтмәй, атаһын да хеҙмәт армияһына саҡыралар. Өйҙә унан башҡа дүрт кесе туғаны ҡала: Камила, Фатима, Райхана, Йәүҙәт. Уларға ла ярҙам кәрәк. Атаһына, 1914 йылғы герман һуғышы яугиренә, иҫән-һау әйләнеп ҡайтырға насип була.\nЙәйен уҡыусылар ҙа, уҡытыусылар ҙа колхозда эшләй. Бөтөн игенде фронт өсөн йыйып алып торалар. 1944 йылда, бер аяғын юғалтып, фронттан Самат Назаров ҡайтып төшә. Уны мәктәп директоры итеп ҡуялар. Ә Хәбирә Миңлеғәзим ҡыҙын ошо райондың Мораҙым мәктәбенә директор вазифаһына тәғәйенләйҙәр. Унда ла математиканан уҡыта. Уның бер уҡыусыһы Фәнүзә Нәҙершина фольклорсы-ғалимә булып танылды, ғилми китаптары баҫылды.\nОшо уҡ йылда эвакуацияға ебәрелгәндәргә лә бик күп ярҙам күрһәтелә. Мораҙымға — Ленинградтан Эльза Лауштейн, Төрөмбәткә Гохштейн тигән ҡатын килә.\n— Еңеү өсөн тип тырыштыҡ. Кем иң беренсе Еңеү хәбәрен алып килер икән, тип көтәбеҙ. Дәрестә инек. Ауыл Советына райондан вәкил килеп, был шатлыҡлы хәбәрҙе беҙгә лә еткерҙе. Ышанып та булмай. Скрипка, гармун, мандолиналарҙы алдыҡ та клубҡа киттек. Бөтөн ауыл халҡы йыйылды. Мин үҙем мандолинала уйнай инем. Шунда эй бейештек, ҙур байрам булды. Шатлыҡтың да иң ҙуры! Был ҡыуаныс миллиондарса ҡорбан аша килде бит. Беҙҙең быны оноторға хаҡыбыҙ юҡ, — тип хәтерләй ине әсәйем.\nУл 1946 йылға тиклем ошо мәктәптә эшләне, хеҙмәтен “1941-1945 йылдарҙа Бөйөк Ватан һуғышында күрһәткән фиҙакәр хеҙмәте өсөн” миҙалы менән билдәләнеләр.\nЯҙмыш уны Бөйөк Ватан һуғышы яугире Зәйнулла Шәкүров менән осраштыра. Улар бер йылдан һуң ғаилә ҡора. Атайым яу юлдарын артиллерия батальоны командиры булып үткән. Ул Кавказды, Краснодар крайын азат итеүҙә, Ростов өлкәһе, Новочеркасск һәм Тамань ярымутрауы, аҙағыраҡ Ленинград, Балтик буйы өсөн һуғышта ҡатнашып, ҙур батырлыҡтар күрһәткән. Бөйөк Еңеүҙе Латвия ерендә ҡаршы алған. “Багратион” операцияһында күрһәткән батырлығы өсөн II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнгән. Шулай уҡ “Германияны еңгән өсөн”, “Кавказды обороналаған өсөн” миҙалдары бар. Һуңғараҡ I дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены бирелгән.\nӘсәйем менән атайымдың артабанғы тормошо Әлшәй районына бәйле. Раевка ҡасабаһында йәшәгәндә әсәйем 1-се башҡорт мәктәбендә уҡыта. Бында ла яҡшы эшләгәне өсөн 1949 йылда уға “Фиҙакәр хеҙмәте өсөн” миҙалы бирелә.\nАтайым “Победа” колхозына зоотехник итеп тәғәйенләнгәс, улар Ҡармыш ауылына күсә, ҡалған ғүмерҙәре ошонда үтә. Әсәйем хаҡлы ялға сыҡҡансы Ҡармыш һәм Сурай ауылдары балаларына математика серҙәрен асты, күп йылдар директорҙың уҡытыу эше буйынса урынбаҫары булды, йәмәғәт эштәренән айырылманы. Улар ауылдың хөрмәтле кешеләре ине. Тыуған илгә тоғро хеҙмәт иттеләр, тыныс тормоштоң ҡәҙерен белеп, намыҫ менән матур йәшәнеләр.\nӘсәйем бар ғүмерен мәктәптә балалар тәрбиәләүгә арнаны. Һәр баланың күңел ҡапҡаһын аса, фәненә ҡарата һөйөү уята белде. Хоҙай уға ҡарата бик йомарт булған. Төҫ-баш, буй-һынды ғына түгел, эске донъяһын да йәлләмәгән. Ауыл халҡы уның тураһында, Хәбирә апай зауыҡ менән кейенә, уға һоҡланып ҡарай инек, ти. Ә күлдәктәрҙе матур итеп үҙе тегеп кейҙе. Туғандарына ла, таныштарына ла, беҙгә лә, балаларға хатта пальтолар текте. Уның күҙ алдынан быуатҡа яҡын тарих үткән. Тормоштоң төрлөһө булған: шатлығы ла, ҡайғыһы ла. Уның дөйөм эш стажы — 41 йыл да 7 ай.\nАтай-әсәйем биш балаға ғүмер бирҙе. Рим улдары йәшләй генә вафат булды. Рима — табибә, Өфөлә йәшәй, Риф – иҡтисадсы, кеселәре – игеҙәктәр Лилиә менән мин әсәйҙең эшен дауам итәбеҙ.\nӘсәйем 2006 йылда 89 йәшендә вафат булды, ә атайымдың һуғыш яраларынан донъянан киткәненә — 30 йыл. Уларҙы һағынып иҫкә алабыҙ.


«Башҡортостан ҡыҙы»ның август һанына күҙәтеү\n29 Август 2019, 17:30\nЯҙмыштарҙан уҙмыш юҡ. Насип яҙмыш тормоштоң бер боролошонда барыбер ҙә көтөп тора. Хеҙмәт юлын төҙөлөштә башлаған, Өфөнөң «Һупайлы» биҫтәһендә йорттар һалған сибәр ҡыҙҙың артабан сәнғәт юлы менән китерен кем генә уйлаһын? Яҙмыш уны сәнғәт кешеләре менән әлдән– әле осраштырып торһа ла, фатихалар бирелһә лә, үҙенең бөгөнгө шөғөлөнә урау-урау юлдар менән килә ул. 45 тапҡыр парашюттан һикергән, осоусы, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәевты яҡындан күреп белгән, үҙенә ике тамсы һыу кеүек оҡшаған һинд актрисаһы Мандакини менән танышҡан һәм сәнғәт коллективтары өсөн халыҡ– ара гастролдәр, концерттар ойошторған тынғыһыҙ ханым Зилара Йомағужина журналдың ошо һандағы тышлығын биҙәне. Уның хаҡындағы мауыҡтырғыс мәҡәлә баҫма уҡыусыларына хуш киләсәк.\nКеше һау-сәләмәт булғанда, вайымһыҙ тормош менән йәшәгәндә үткән ғүмеренең бер минутын да уйламай. Ләкин бәлә көтмәгәндә килә. Кушнаренко районы Иҫке Ҡормаш ауылында йәшәүсе йәштәр Венер һәм Рәзилә Фәхретдиновтар ауыр һынауҙарҙы еңеп сыҡҡан ғаилә. Ул ғына ла түгел, быйыл уларҙың изге ниәте менән ауылда ололарҙың шифалы тип йөрөтөлгән Аҡ шишмә буйы төҙөкләндерелде. Был эште йәштәр үҙ иҫәбенә башҡарҙы. Ауырлыҡтар сыныҡтырған ғаилә хаҡындағы мәҡәлә һеҙҙе Кушнаренко тарафтарына саҡырыр.\nЖурналдың был һаны үҙенсәлекле героиняларға бай буласаҡ. Шундай кешеләрҙең береһе Хәйбулла районында йәшәүсе Гөлдәр Ҡадаева. Ғүмер буйы ауыл ерендә фельдшер булып эшләгән ҡатынға заманында терапевт та, хирург та, аллерголог та, тағы әллә күпме белгес булып эшләргә тура килә. Ә төбәктә ҡабул иткән сабыйҙар һаны ғына иҫәпте юғалтҡан. Бына ошо кешенең яҙмышы хакында Сибайҙа йәшәүсе даими авторыбыҙ Әлнисә Алдырханованың материалын уҡығыҙ.\nНисек бәхетле булырға? Ҡайҙа, кем булып эшләүеңә ҡарамаҫтан ҡатын-ҡыҙҙы борсоған мәңгелек темаларҙың береһе. Бәхет төшөнсәһе күп яҡлы. Уның серҙәрен аңламаған, ҡулында тотҡан бәхеттең ысын ҡәҙерен белмәгәндәр ошо бәхет тигән нәмәне тиҙ юғалта. Хаталар өҫтөндә эш, нисек үҙ йәреңде табырға, тапҡас юғалтмаҫҡа тигән һорауҙарға «Йөрәк дәрестәре» рубрикаһында тәжрибәле психолог Гөлнәзирә Йәнтүрина яуап бирәсәк.\nДоньяның тотҡаһы булдыҡлы ҡатын-ҡыҙ тигәндәй, ауылды ла бөгөн ошондай абруйлы гүзәл заттар тота. Боронғо бейсәләр, тәңкәбикәләр хәҙер ҙә бар улар. Ғорур ҙа, сибәр ҙә, сая ла, хужалыҡлы әбйәлил ҡатындарының бер сағыу вәкиле Мөслимә Мәсәлимова билдәле драматург, авторҙашыбыҙ Сәрүәр Сурина яҙған мәҡәләһенең геройы булыр.\nЙәш шағир, Архангель егете Ринат Сөләймәнов әҙәбиәт һөйөүселәргә үҙенең бер шәлкем шиғри күстәнәстәрен тәҡдим итер. Был донъяның матурлығын шиғыр аша таныған егеттең ижадын мотлаҡ уҡығыҙ.\nБилдәле сыуаш яҙыусыһы Анатолий Емельяновтың "Дан өсөн түгел" тигән повесынан өҙөк Йомабикә Аҡъюлова тәржемәһендә журнал уҡыусылары ҡарамағына сығарыла. "Оҙон бер кис" тип аталған хикәйә ауыл тормошон һүрәтләй.\nДәүләт яман шештән дауалауға, уны профилактикалауға ғәйәт ҙур аҡсалар бүлә, ифрат күп көс түгә. Ләкин сирҙе дауалауға ҡарағанда,уны иҫкәртеү яҡшыраҡ. «Һаулыҡ һаҡлау» милли проектына ярашлы, был өлкәлә ниндәй үҙгәрештәр бара, ошо хаҡта киләһе әңгәмәсебеҙ - Башҡортостандың мотлаҡ медицина страховкалауы төбәк фондының үҙәк филиалы табип-эксперты Светлана Минһажева.\nФинанс, төрлө түләүҙәр өлкәһендәге белемде арттырыу – заман талабы. Шуға ла һәр кемгә бер аҙ бухгалтер һөнәрен үҙләштереп алыу ҡамасауламаҫ. Ҡатын– ҡыҙҙарҙың эшкә һәләтһеҙлек, йөклөлөк, баланы йәш ярымға тиклем ҡарау буйынса килеп тыуған һорауҙарына Рәсәй страховкалау фондының Башҡортостан төбәк бүлексәһе етәксеһе урынбаҫары Лариса Черепанова аңлатма бирер.\nҒаилә – илаһи ниғмәт. Ғаилә ҡороу һәм бәхетле булыу темаһын артабан даими экспертыбыҙ Айбулат Уразбахтин дауам итә.Уның авторы Рәсүл Байгилдин йәнә беҙҙе әңгәмәсенең үҙенсәлекле, фәлсәфәүи фекерҙәре менән таныштыра.\nҠыуаныс-шатлыҡтарҙы, ҡайғыларҙы беҙ нимә менән билдәләргә күнеккәнбеҙ. Күп ғаиләлә өҫтәлгә ин элек һыра, спиртлы эсемлектәр килеп ултыра. Уны даими рәүештә ҡуйған ата-әсәнең ошо рәүешле бала тәрбиәләүен уйлағаны бармы икән? Заман афәте хаҡындағы фекерҙәре менән журналда автор Айбулат Ғафаров сығыш яһай.\nОло апайҙарҙың яратып ябынған кешмир яулыҡтарының тарихы сама менән 200 йыл элекке Европаға, Францияға барып тоташа. Башҡорт ҡатын– ҡыҙҙарының яулыҡтарҙан тыш баштарына таҫтар ҙа ябынып йөрөүе билдәле. Ошо яулыҡтарҙың килеп сығышы хакындағы мәҡәләне шулай уҡ журнал битендә уҡығыҙ.\nРок йырлаған башҡорт ҡыҙы Миңзәлә Яхинаның исеме күптәргә таныш. Был һанда ул журнал уҡыусыларға аш-һыу оҫтаһы булараҡ та асыласаҡ. Миңзәлә беҙгә ҡаймаҡлы торт һәм бәшмәктән яһалған ризыҡтарҙың рецебы менән бүлешер.\n"Сибайҙы гөрләтә "Алтын" тип аталған журнал уҡыусыбыҙҙан алған хат, ансамблде ойоштороусы Зилә Һаҡмарова һәм уның ижадташ дуҫтары хаҡында булыр.\nҺаулыҡ темаһына йәнә бер ҡағылып, ҡатын-ҡыҙҙар ғына түгел, ә ир-аттарҙың сәләмәтлеге хаҡында ла һөйләшеү алып бара баҫма. Был юлы ир аттың икенсе йөрәге булған енес биҙе хаҡында уролог, медицина фәндәре кандидаты Ринат Шакировтың әңгәмәһен уҡырға саҡырабыҙ.\nБалаҫ һуғыу оҫтаһы, Архангел ҡыҙы, алтын ҡуллы Фәнисә Сәйфетдинованың эштәрен «Бәйләнештә» селтәрендә лә осратырға мөмкин. «Башҡортостан ҡыҙы» журналы хеҙмәткәре Зөлфиә Басырова оҫтабикә менән шәхсән танышып, уның хаҡында күләмле мәҡәлә тәҡдим итә.\nСәс – ҡатын-ҡыҙҙың иң ҙур байлығы. Сәсле кеше сибәр ҙә була. Ләкин оҙон толомдарҙы нисек тәрбиәләргә? Сәстәрҙе үҫтереү, тәрбиәләп ҡарау уйынса кәңәштәр теҙмәһе тик журнал битендә.\nУлдарын әрме сафтарына оҙатҡан ғаиләләр хаҡындағы мәҡәләләрҙе дауам итәбеҙ. Был юлы беҙҙең геройҙар Баймаҡ һәм Әбйәлил райондарында йәшәй.\nДекрет ялы яңы эш башлау йәки һөнәр үҙләштереү өсөн иң ҡулай мәл. Өфөлә йәшәүсе Айгөл Вәлиева журнал уҡыусыларға үҙенең ҡул эштәрен тәҡдим итә. Ул фриволите ысулы менән биҙәүестәр яһай. Нимә ул фриволите? Уны артабан тик "Башҡортостан ҡыҙы" журналын уҡығас белерһегеҙ.


Торатауҙа "Ете ырыу" гөрләй\n11:45 - 17.12.2015\nБөгөн Ишембай районында “Ете ырыу” байрамы үтә. Торатау итәгендәге фольклор фестиваль әлегә тәүге тапҡыр ойошторола. Унда үҙешмәкәр коллективтар сығыш яһай, йәштәр командалары араһында волейбол, футбол турнирҙары еңеүселәре билдәләнә.\nБөгөн Республика башлығы Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Дәүләкән районында. Ул төбәктәге ураҡ барышы һәм социаль объекттар төҙөлөшө менән таныша. Тәүҙә Рөстәм Хәмитов Ҡаҙанғол тәжирбә хужалығында булды. Әле дөйөм алғанда район баҫыуҙарының яртыһында тиерлек урып-йыйыу эштәре атҡарылған да...\nҺунар миҙгеле кисектерелә\nБашҡортостанда һунар миҙгеле ике аҙнаға артҡа күсерелде. Төбәк хөкүмәте күрһәтмәһенә ярашлы, һыу ҡоштарына, болон кейектәренә 29августан 15 ноябргә тиклем һунар итергә мөмкин.\nҺуйыр-ҡор кеүектәргә ау 31 декабргә тиклем барасаҡ.\nСпорт мәктәптәренә - гранттар\nӨфөнөң спорт мәктәптәренә миллионлы гранттар бирелде. “Олимпиясыларға ярҙам фонды” баш ҡаланың 8 уҡыу йортона, дөйөм алғанда 16 миллион һум ярҙам бүлә. Грант алыусылар араһында фехтование, саңғыла һикереү, бадминтон, тхэквондо һәм бокс буйынса йәш спортсылар тәрбиәләүсе...\n"Социнвестбанк" йәмғиәтендәге билдәһеҙлек яйға һалына башланы\nРәсәй үҙәк банкы был эшкә “Рәсәй капиталы” банкын йәлеп итте, уға "Социнвестбанк" эшмәкәрлеген тәьмин итеү өсөн етерлек сумма бирелә. Артабан конкурс нигеҙендә "Социнвестбанк"ты финанс һауыҡтырыу өсөн инвестор һайлап алынасаҡ. Финанс белгестәр бөгөн Өфөгә йыйылып, ошо...\nБер миллион тонна уңыш\nБашҡортостанда тәүге миллион тонна уңыш урылды. Ауыл хужалығы министрлығынан белдереүҙәренсә, республикала иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар 644 мең гектарҙа сабылған, 600 мең гектарҙа урылған. Был планға ҡарата 36 һәм 34 процент. Тәүге миллион тонна уңышына иң ҙур өлөштө Ауырғазы...\nБизмән ауырлығы - орлоҡтан\nБашҡортостан етәксеһе Рөстәм Хәмитов Рәсәй ауыл хужалығы академияһының кукурузды фәнни-тикшеренеү институты директоры Владимир Сотченко менән осрашты. Республика йортондағы кәңәшмәлә хөкүмәт ағзалары, район хакимиәттәре башлыҡтары, агросәнәғәт комплексы предприятиелары...\n"Өфө" футбол командаһы был миҙгелдәге тәүге еңеүенә өлгәште. Игорь Колыванов коллективы Саранск ҡалаһының "Мордовия"һын 1-гә 0 иҫәбенә еңеүгә өлгәште. Уйын барышында берҙән- бер тупты Дмитрий Стоцкий индерҙе. Был голда "Өфө" дебютанты Марвин Пурьеның да ҡыҫылышы бар. Ул икенсе...\nЙәмәғәт ойошмаларына - президент гранттары\nРеспублика Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан белдереүҙәренсә, дәүләт яғынан матди ярҙамға ирекмәндәр, экология, миллиәт-ара татыулыҡ, ғаилә ҡиммәттәрен тергеҙеү эшмәкәрлегенә арналған проекттар иҫәп тота ала. Йәмғеһе 1 миллиард һум бүленә. Ғаризалар 17...\nОйошмалар 200 миллион һум бурыслы\nБашҡортостанда ойошма-предприятиеларҙың хеҙмәткәрҙәр алдында бурысы 200 миллион һумдан ашты. Республика Дәүләт хеҙмәт инспекцияһынан белдереүҙәренсә, бөгөнгә 4 меңгә яҡын кешегә ваҡытында эш хаҡы түләнмәгән. Иң ҙур бурыс Өфө һәм Октябрскийҙағы предприятиеларға тура килә....\nҠытай беҙгә яҡыная\nБашҡортостанда ноябрҙә Ҡытайҙың Цзянси провинцияһы көндәре үтә. Республика Инвестицияларҙы йәлеп итеү агентлығынан белдереүҙәренсә, яҡтар ошо турала килешкән. Сарала ауыл хужалығы, металлургия, урман сәнәғәте һәм мәҙәниәт, гуманитар өлкәләрҙә стратегик һәм мөҙим ҡарарҙар ҡабул...\nШәхси ярҙамсыл хужалыҡтарға лимит кәрәкмәй\nДәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев әйтеүенсә, Ставрополь губернаторы тәҡдим иткән алым – шәхси хужалыҡтарҙа мал-тыуар һәм ҡош-ҡорт һанын сикләү мәсьәләһен, һәр айырым төбәктең мәнфғәттәренән сығып хәл итергә кәрәк. Ауыл кешеләре мал-тыуарҙы башлыса үҙҙәре өсөн...\nКүп ҡатлы йорттарҙа капиталь ремонт программаһын тормошҡа ашырыуҙа алдынғы төбәктәр билдәләнде. “Торлаҡ-коммуналь хужалығын реформалауға булышлыҡ итеү” фонды мәғлүмәттәре буйынса, Башҡортостан был исемлектә - икенсе урында. Беренселә – Мордва, өсөнсөлә Ҡалмыҡ республикалары....\nМәҙәниәткә иғтибар ҙур\nБашҡорт дәүләт опера һәм балет театры федераль грантҡа лайыҡ булды. Рәсәйҙең билдәле театр эшмәкәрҙәре һәм Мәҙәниәт министрлығы вәкилдәре ҡатнашлығында кәңәшмәлә дәүләт ярҙамын аласаҡ театрҙар һәм үҙешмәкәр коллективтар исемлеге билдәләнде. Гранттар үҙенсәлекле спектаклдәр,...\nҠаҙнаға - ҡеүәт\nРеспублика етәксеһе Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең энергетика министрының беренсе урынбаҫары, “Башнефть” акционерҙар нефть компанияһының Директорҙар советы рәйесе Алексей Текслер менән осрашты. Әңгәмә барышында нефть компанияһын үҫтереү һәм производство обьекттарын яңыртыу...\nРәсәйҙә күпселек ата-әсәләр Белем көнөн күсереүгә ҡаршы\nИлдә ата-әсәләрҙең күбеһе уҡыу йылы башланыу датаһын күсереүгә ҡаршы. Бөтә Рәсәй йәмәғәт фекерен өйрәнеү үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, респонденттарҙың 68 проценты ошондай фекер белдергән. Ә граждандарҙың 18 проценты Белем көнөн икенсе датаға күсерергә риза. Улар билдәләүенсә,...\nУчалы тау – байыҡтырыу комбинатына ҡараған карьерҙарҙың береһендә ғәҙәттән тыш хәл теркәлгән. Предприятиеның Силәбе өлкәһендәге шахталарының береһендә шартлау була - ете эшсе ағыулана, шахтерҙарҙың береһе ашығыс ярҙам машинаһында йән бирә. Рудникта эштәр туҡтатылмаған. Үҙән-...\nБашҡортостан әҙәбиәте ауыр юғалтыу кисерҙе\n90-сы йәшендә билдәле яҙыусы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Азат Шәйехйән улы Мағазов вафат булды.\nУл 1926 йылдың 17 декабрендә Миәкә районының Баязит ауылында тыуа. Мәктәпте тамамлағандан һуң 1943 йылда...\n4-се класс уҡыусыларын һынау көтә\n1 декабрҙә һынауҙың беренсе өлөшө була, балалар рус теленән диктант яҙа, 3-өндә иһә рус теленән грамматик һорауҙарға яуап яҙалар. 8 декабрҙә математика буйынса һынау планлаштырылған. Мәғариф һәм фән министрлығынан белдереүҙәренсә, ил буйынса бөтәһе...\nБашҡортостанда ГТО фестивале старт ала\nУл өс этапта үтәсәк, тәүгеһе бөгөн башлана һәм 23 ғинуарға тиклем дауам итә. ГТО нормативтарын район-ҡалаларҙа тапшыралар. Икенсе этап киләһе йылдың ғинуар аҙаҡтарына тәғәйенләнгән - унда финалға сығыусылар асыҡлана. Өсөнсөһө, республика кимәлендәге этап ...


28 Август 2010, 21:20\nБыйыл октябрҙең 14-нән 25-енә тиклем Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу акцияһы үтәсәген барыбыҙ ҙа белә. Статистиктар был мөһим сараға әҙерлекте тамамлау өҫтөндә. Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса территориаль органы («Башҡортостанстат») белгестәре иҫәп алыусыларҙы, йәғни переписчиктарҙы уҡытыуға етди тотондо. Улар ғына түгел, ә акция тураһында мәғлүмәтте халыҡҡа еткереүҙә ҙур роль уйнаған журналистар ҙа семинарға саҡырылды. «Башҡортостанстат» етәксеһе Әкрәм Ғәниев белдереүенсә, иҫәп алыуҙа ҡулланыласаҡ бланкылар, портфель, кенәгәләр һ.б. кәрәкле атрибутика тулыһынса тиерлек килеп еткән.\nБыйыл октябрҙең 14-нән 25-енә тиклем Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу акцияһы үтәсәген барыбыҙ ҙа белә. Статистиктар был мөһим сараға әҙерлекте тамамлау өҫтөндә. Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса территориаль органы («Башҡортостанстат») белгестәре иҫәп алыусыларҙы, йәғни переписчиктарҙы уҡытыуға етди тотондо. Улар ғына түгел, ә акция тураһында мәғлүмәтте халыҡҡа еткереүҙә ҙур роль уйнаған журналистар ҙа семинарға саҡырылды. «Башҡортостанстат» етәксеһе Әкрәм Ғәниев белдереүенсә, иҫәп алыуҙа ҡулланыласаҡ бланкылар, портфель, кенәгәләр һ.б. кәрәкле атрибутика тулыһынса тиерлек килеп еткән. Беҙҙә 18 мең перепись персоналы эшләйәсәк, тағы ла ике меңе резерв өсөн уҡытыла. Был юҫыҡта юғары һәм урта махсус белем биреү йорттары менән килешеүҙәр ҙә төҙөлгән, студенттарҙың күбеһе эшләргә теләк белдергән. Әйткәндәй, киң мәғлүмәт саралары өсөн семинарҙа бер фатирҙа иҫәп алыуға күпме ваҡыт китәсәге лә билдәле булды: эш барышы хаҡында фильм да төшөрөлгән, «Башҡортостанстат» белгестәре переписчик менән респонденттың аралашыуын сәхнәләштергән. Һеҙҙең янда иҫәп алыусы уртаса 15 – 20 минут буласаҡ.\nБыл акцияла ҡатнашыу – һәр кемдең изге бурысы. Ил күләмендә әһәмиәтле сара дәүләткә киләсәккә иҡтисади һәм социаль программалар төҙөгәндә кәрәк. Төбәктәргә иһә муниципаль берәмектәргә бюджет сығымдары бүлгәндә ярҙам итә. Ғөмүмән, йәмғиәт өсөн бик мөһим ул иҫәп алыу.\nОктябрҙә күк төҫ модала буласаҡ\nИҫәп алыусыларҙы нисек танырға һуң? Бындай һорауҙы бигерәк тә ҡала ерендәгеләр йыш бирә. Иң тәүҙә шуны әйтәбеҙ: 2002 йылғы акциянан айырмалы рәүештә, быйыл переписчиктарға үҙ биләмәһендә алдан йөрөп сығыу ҡаралмаған. Әгәр һеҙгә, иҫәп алыусымын, тип киләләр икән, мутлашыусы булып ҡуймаһын, һаҡ булығыҙ. Ә октябрҙең 14-е менән 25-е араһында переписчиктар тышҡы ҡиәфәте менән дә айырылып торасаҡ. Уларҙың тейешле кенәгәһе бар, күк төҫтәге портфель (унда «Дәүләт статистикаһының федераль органы» тип яҙылған) тотасаҡтар һәм иҫәп алыу эмблемаһы төшөрөлгән күк шарфтары ла буласаҡ. Бынан тыш, һеҙ, әлбиттә, унан паспортын талап итә алаһығыҙ. Тағы ла бер нәмәне хәтерегеҙҙә тотоғоҙ: 26 октябрҙән 29-ына тиклем эш сифатын тикшереү маҡсатында ҡайһы бер участкаларҙа контроль йөрөп сығыу ҙа көтөлә. Шуға һеҙгә тағы килеүҙәре ихтимал.\nҺеҙҙән һорауҙар – беҙҙән яуап\nБөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу акцияһына бәйле һорауҙар күп. Түбәндә шуларҙың киң таралғандары.\n– Кеше бер адрес буйынса теркәлеп, икенсе ерҙә йәшәһә, уны ҡайҙа иҫәпкә аласаҡтар?\n– Бында кешенең ҡайҙа теркәлеүе мөһим түгел, ул даими йәшәгән ерендә иҫәп алыусының һорауына яуап бирә ала.\n– Ял йорттарында, шифаханаларҙа булыусылар иҫәпкә нисек алынасаҡ?\nУлар тураһында иҫәп алыусыға өйҙә ҡалған кеше мәғлүмәт бирә. Кемдең бындай мөмкинлеге юҡ, ул ваҡытлыса килгән ерендәге стационар перепись участкаһына бара ала.\n– Вахта ысулы менән эшләүселәр, оҙайлы командировкалағыларға (бер йылға тиклем) акцияла нисек ҡатнашырға?\n– Улар хаҡында даими йәшәгән урынында, өйҙә булмау сәбәбен һәм ваҡытын күрһәтеп, мәғлүмәт алынасаҡ.\n– Иҫәп алыусы граждандарҙан ниндәй документ һорарға тейеш?\n– Бөтә яуаптар граждандың һүҙҙәренән сығып яҙыла. Переписчик бер ниндәй ҙә документ һорамай.\n– Телефон йә интернет аша иҫәп алыусы һорауҙарына яуап бирергә буламы?\n– Әгәр кеше ауырыу йә ныҡ өлкән булһа, үҙе стационар участкаға килә алмай һәм переписчикты өйөнә индерергә теләмәй икән, ошо осраҡта ғына телефон аша яуап бирергә була, тип яуап бирә статистиктар. Ә интернет аша ҡатнашыу «Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу тураһында» федераль законда ҡаралмаған.\n– Бала иҫәп алыу акцияһы тамамланғандың икенсе көнөндә тыуһа, уға иҫәп бланкыһы тултырыласаҡмы?\n– Переписчик килгәс тә: «Был фатирҙа 2010 йылдың 14 октябренең 00.00 сәғәтенә кем бында йәшәне?» – тигән һорауҙан башларға тейеш. Ошо ваҡыттан һуң тыуған балаға бланк тултырылмай. Ул ЗАГС органдарында теркәлеп, ил халҡы иҫәбенә инәсәк. Әгәр кеше иҫәп алыу мәлендә (ул Рәсәй буйынса 14 октябрҙең 00.00 сәғәте тип билдәләнгән) тере булып, унан һуң үлһә, уның хаҡында мәғлүмәттәр бланкыға яҙылырға тейеш.\n– Әгәр иҫәп алыусы килгәндә өйҙә булмаһам, ул тағы ла киләсәкме?\n– Перепись ваҡытында һәр иҫәп алыусы үҙенә тәғәйен участканы йөрөп сығырға һәм һәр фатирҙа, бинала булырға бурыслы. Әгәр өйҙә булмаһағыҙ, ул һеҙгә тағы ла киләсәк йәки, стационар участкаға килеүегеҙ һорала, тигән яҙыу ҡалдырасаҡ.\n– Мин стационар участкала һорауҙарға яуап бирһәм, миңә килеүсе переписчик был турала ҡайҙан белер?\n– Уға мотлаҡ әйтергә кәрәк, иҫәп алыусы һеҙгә бланкылар тултырылғанмы, юҡмы икәнен тикшерергә тейеш.\n– Бер йортта йә фатирҙа йәшәүселәрҙең барыһы өсөн дә бер кеше яуап бирә аламы?\n– Әгәр яуап биреүсе тулы һәм дөрөҫ мәғлүмәт бирә алһа, мөмкин. Әгәр икеләнһәгеҙ, иҫәп алыусынан бөтәһе лә өйҙә саҡта килеүен үтенегеҙ.\n– Иҫәп алыуҙа мотлаҡ ҡатнашырғамы? Әгәр ишек асырға теләмәйем икән, миңә милиция менән киләсәктәрме?\n– Иҫәп алыу – мөһим акция. Шулай ҙа берәүҙән да көсләп һорау алмаясаҡтар. Өйөгөҙгә индерергә теләмәһәгеҙ, ҡабатлайбыҙ: һеҙҙең өсөн стационар участкалар эшләйәсәк. Ә милиция «насар даны» таралған фатирҙарға ғына иҫәп алыусы хәүефһеҙлеген һаҡлау маҡсатында килә ала. Берәү ҙә хужаһының рөхсәтенән тыш уның өйөнә инмәйәсәк.\nИҫәп бланкыларында ниндәй һорауҙар бар?\nПерепись ҡағыҙҙарындағы күп һорауҙар һәр иҫәп алыу акцияһы өсөн ғәҙәтигә әйләнгән. Кешенең йәше, белеме, балалары, йәшәү урыны, торлаҡ шарттары, мәшғүллеге, ғаилә хәле – төп темалар. Әлеге иҡтисади шарттарҙа килем сығанағы мөһим, әммә берәү ҙә ғаиләгеҙгә күпме аҡса килгәне хаҡында һорамаясаҡ. Бланкыла бары тик йәшәү сығанаҡтары тураһында (хеҙмәт эшмәкәрлеге, ярҙамсы хужалыҡ, пенсия, пособие, ҡуртымға биргән милек, иждивение һ.б.) ғына һорау бар. Һеҙҙең өсөн дүрт бланк ҡулланыла. «С» формаһында бинаның адресы, исем-фамилия яҙыла. Ул мәғлүмәттәрҙе эшкәрткәндә ҡулланылмаясаҡ, берәү ҙә башҡа бланкыларҙа һеҙҙең исемде күрһәтмәйәсәк, артабан код яҙыла. «Л» формаһында кешенең енесе, тыуған көнө, йылы, урыны, ғаилә хәле, гражданлығы, милләте, белеме, ниндәй телдәрҙе белеүе, туған теле, килем сығанаҡтары, мәшғүллеге, балалары тураһындағы һорауҙар. «П» формаһы бинаға тултырыла. Йорттоң төрө (шәхси, күп фатирлы, ятаҡ, ҡунаҡхана һ.б.), ҡасан, нимәнән төҙөлөүе, санитар-гигиена шарттары (һыу менән тәьмин ителеүе, канализация, ванна һ.б.) күҙ уңында тотола. «В» формаһы иһә Рәсәйгә ситтән килеүселәр өсөн. Бында килеүҙең маҡсаты, ҡасанға тиклем бында йәшәйәсәге, ҡайһы ил гражданы булыуы хаҡында мәғлүмәт яҙылырға тейеш.\nИҫәп бланкыһы еңелсә һарғылт төҫтә (персик төҫөндә тип йөрөтәләр), ялған формалар ҡулланыу мөмкин түгел – айырым билдәһе бар. Переписчик халыҡтан алған яуаптарҙы таратырға тейеш түгел, ул рәсми статистика мәғлүмәтен формалаштырыу маҡсатында ғына файҙаланыла.\nЗакирйән ИТБАЕВ, Хәйбулла районы, Иҫәнгилде ауылы:\n– Иҫәп алыу – бик мөһим сара. Унда ҡатнашмау мөмкин түгел. Элек-электән үтеп килә бит ул, тип еңелерәк ҡараусылар ҙа бар. Әммә төптәнерәк уйлаһаң, әһәмиәте бик ҙур. Милләтебеҙ, телебеҙ яҙмышына ҡарата өҫтән генә фекерләргә өйрәнгәнбеҙ. Был юҫыҡта вайымһыҙлыҡ күренештәре аптырата. Берәй контораға йә ойошмаға барып инһәң, үҙ милләтебеҙ кешеләре лә урыҫса ғына һөйләшеп ултыра. Быға ныҡ күнеккәнбеҙ, иғтибар ҙа итмәйбеҙ. Бер хәл иҫкә төштө. ҡалаға таныштарыма барғайным, ата менән бала һөйләшеүенә иғтибар иттем. Атаһы һорау бирә:\n– Азат, ты башкир или русский?\n– Я – русский.\n– В семье все башкиры, откуда появился одинокий русский?\n– Пап, я не понимаю. Вы же с мамой со мной разговариваете на русском...\nШундай мәғәнәһеҙ һөйләшеүҙәр бер тапҡыр ғына осрамай шул. Туған телгә төкөрөп ҡарау, емерә-вата булһа ла икенсе телдә һөйләшеү өҫтөнмө икән ни? Перепистә ошоға бәйле етешһеҙлектәр булмаһын ине тип борсолам.\nЛилиә НИЗАМОВА, йәш әсә, Өфө районы, Чесноковка ҡасабаһы:\n– ҡатнашам, әлбиттә. Һорауҙар ҙа әллә ни ҡатмарлы түгел, тиҙәр. Бөтә биргән мәғлүмәттәр исем-фамилия менән халыҡҡа еткерелмәй ҙә инде – нимәнән ҡурҡырға? Хатта даими теркәлгән урының, документтарың булмаған хәлдә лә, һорауҙарға яуап биреп була. Ғөмүмән, ауыл ерендә йәшәүселәрҙең былай ҙа барыһы ла күҙ алдында. Переписчиктарға ҡалаларҙа ғына ҡатмарлыраҡ булыр инде, кем ишеген асмай, кем өйҙә булмай, тигәндәй.\nРоберт ХАНОВ, эшҡыуар, Стәрлетамаҡ ҡалаһы:\n– Мин анкета тултырыр өсөн стационар участкаға барырға уйлайым. Шулай тынысыраҡ, иҫәп алыусы һинең фатирыңды ла күрмәй, мутлашыусы, уғры-фәлән килеп ҡуймаһын, тип тә хәүефләнмәйһең. Шундай мөмкинлекте ҡулланырға кәрәк. Ә ҡатнашмайынса ярамай. Минең кеүек хәлле йәшәгәндәр, белемлеләр боҫоп ҡалһа, ил бөтөнләй мөшкөл күренеп ҡуйыр.\nИҫәп алыусыларға ярҙамға интернет селтәрендә уйын да уйлап сығарғандар. Ул акцияға арнап махсус эшләнгән һәм «Переписчикка ярҙам ит» тип атала. Уйын ысынбарлыҡҡа мөмкин тиклем яҡын итеп уйланылған. Виртуаль иҫәп алыусы төрлө фатирҙарға «инә». Уға йылмайып ҡаршылаусылар ҙа, бөтөнләй ишек асмаусылар ҙа, хатта иҫерек респондент та осрай. Ошо һ.б. хәлдән нисек сығырға? Уйын, дөйөм алғанда, аңлатыусы, өйрәтеүсе лә булып тора, сөнки переписчиктар араһында йәштәр ҙә күп. Нәҡ ошо уйын халыҡ менән эшләгәндә ысынбарлыҡта үҙеңде нисек тоторға өйрәтә, ти уйлап сығарыусылар.


«Юлдаш» йыр-моң һәм мәғлүмәт каналы тапшырыуҙарын Ырымбур өлкәһендә йәшәүсе милләттәштәребеҙ ҙә тыңлай башланы\nТөбәктең Ҡыуандыҡ районында радиостанция тулҡындарын тапшырыусы ҡоролма эш башланы. Уны сафҡа индереү тантанаһы туған телдәге йыр-моңға һыуһаған милләттәштәребеҙ өсөн күркәм байрамға әйләнде.\n«Юлдаш» йыр-моң каналы тапшырыуҙарын республиканан ситтә йәшәүсе милләттәштеребеҙгә еткереү эше «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы менән «Юлдаш» телекоммуникациялары асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһындағы килешеү нигеҙендә башҡарыла. Маҡсат - урындағы башҡорттарҙың рухи-мәҙәни ихтыяжын тәьмин итеү. Был турала республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға Йыллыҡ мөрәжәғәтнамәһендә лә билдәләп үтте. Эҙмә-эҙлекле саралар һөҙөмтәһендә бөгөн «Юлдаш» каналы, Ырымбурҙың Ҡыҙыл Гвардия, Ҡыуандыҡ, Силәбенең Арғаяш райондарында һәм Ҡурған өлкәһенең Сафакүл һәм Әлмән райондарында һөйләй. Тиҙҙән ошондай уҡ шатлыҡлы ваҡиғаны Һамар өлкәһе менән Пермь крайында йәшәүселәр ҙә кисерәсәк.


Радий Хәбиров Башҡортостан халҡын Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө менән ҡотланы\n8 Июль , 16:32\nБөгөн, 8 июлдә, Өфөлә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров республикала йәшәүселәрҙе Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө менән ҡотлап, ишле ғаиләләргә Рәсәйҙең һәм республиканың дәүләт наградаларын тапшырҙы.\n«Минең өсөн ғаиләләрҙе тәбрикләү – мөһим тантана. Был көндө ныҡлы ғаилә ҡороп, бер-береһен ҡәҙерләп, аңлап йәшәгән яҡташтарыма тәрән хөрмәтемде һәм рәхмәтемде белдерәм. Һеҙ – яуаплы, аҡыллы һәм хәстәрлекле ата-әсәләр, тип әйтер инем», — тине республика етәксеһе.\nБашҡортостанда күп балалыҡ традициялары көслө, тип билдәләне ул. Хәҙер республикала ярты миллиондан ашыу балалы ғаилә йәшәй. Уларҙың 50 меңгә яҡыны – ишле. Быларҙың барыһы ла – бер нимә менән дә сағыштырып булмаған ҙур бәхет.\n«Сәләмәтлек һәм әүҙем оҙон ғүмерлелек йылында иртәгәһе көнгә ышанысы булһын өсөн балалы ғаиләләргә етди иғтибар бүләбеҙ. Бөгөн, бөтә донъя коронавирус инфекцияһы менән көрәшкән мәлдә, был айырыуса мөһим. Уны күмәкләп, барлыҡ ғаиләләрҙең табиптар һәм ғалимдар кәңәшенә яуаплы мөнәсәбәте менән генә еңеп сыға алырбыҙ», — тине Радий Хәбиров.Республика етәксеһе үҙ сығышында Башҡортостаныбыҙҙың ғорурлығы тип иҫәпләнгән ғаиләләрҙе лә телгә алды.\n15 йәшлек Данир Мөхәмәҙиев – Әбйәлил районы Рауил ауылы мәктәбенең һигеҙенсе класс уҡыусыһы республиканың Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнде. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, үҫмер һыуға батҡан малайҙы ҡотҡарып, уға тәүге ярҙам күрһәтеп, иҫенә килтергән. Был хәл Әбйәлил районы Рауил ауылында Ҡыҙыл йылғаһында булған.\n«Һәммәгеҙҙе лә йәнә бер тапҡыр ҡотлап, һоҡланғыс ғаиләләргә булғанығыҙ өсөн рәхмәт әйткем килә. Дөрөҫ йәшәү һәм балалар тәрбиәләү йәһәтенән бөтәбеҙгә лә өлгө булып торғанығыҙ өсөн. Әлбиттә, хәҙер беҙҙең кисерештәребеҙ коронавирус менән бәйле. Шуға күрә үҙегеҙҙе, туғандарығыҙҙы, яҡындарығыҙҙы һәм таныштарығыҙҙы һаҡлағыҙ. Беҙ тырышабыҙ. Һаулыҡ һаҡлау өлкәһе бирешмәҫ. Мохтаждарҙың барыһына ла медицина ярҙамы күрһәтербеҙ. Ләкин иң яҡшыһы – сирләмәү. Шуға прививка яһатығыҙ һәм үҙегеҙҙе һаҡлағыҙ. Ғаиләләрегеҙгә именлек», — тине Радий Хәбиров тантана һуңында.


«Башҡортостан ҡыҙы» яҙмышыма яҙылған » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\nБер көн ҡабаланып ҡына редакцияға килеп инһәм, тулы кәүҙәле, оҙон буйлы өлкән йәштәге бер инәй ҡабул итеү бүлмәһендә мине көтөп ултыра.\nКабинетыма саҡырып индерҙем.\n– Мин һиңә тиклем эшләгән апайыңдың әсәһе булам. Ҡыҙымдың әйберҙәре ҡалғандыр, шуларҙы алайым, уның урынында эшләгән кешене лә күрәйем, тип ингәйнем, – ти инәй. Иламай, зарланмай, тауышы ла ҡәҙимгесә көр ишетелә, тик күҙҙәре генә һағыш менән тулы. Инәйгә алдан тултырып ҡуйған пакетты бирҙем (әлдә генә ремонттан һуң сығарып ташламағанмын). Юлдан килгән оло кеше һыуһаған. “Һарыштан икәнлегеңде ишеткәйнем, кем ҡыҙы һуң һин?” – тип ипләп кенә һораштырып та ала сәй эскәндә.\nКиткән саҡта күңеле булып: “Күрше ауыл ҡыҙы, белгән-күргән, хөрмәт иткән кешеләрҙең балаһы икәнһең, иҫән-һау эшләргә яҙһын инде һиңә, минең ҡыҙым күргәндәрҙе күрергә яҙмаһын”, – тип, арҡамдан һөйөп сығып китте.\nАпайҙың һуңғы шәхси әйберҙәрен тапшырғас, әсәһенең фатихаһын ишеткәс кенә, күңелем тынысланып, борсоу уйҙарҙан арынып, ҡанатланып, сәмләнеп яңы эшемде дауам иттем.\nРедакцияла хеҙмәткәрҙәремдең ышанысы арта барыуын тоям.\nИртән эшкә килгәс тә, бүлмәләренә инеп, хәлдәрен һорашып сығам. Журналға ҡағылышлы һәр эште улар менән кәңәшләшеп башҡарам. Яңы идеялар, тәҡдимдәр менән мөрәжәғәт итеүселәрҙе дәртләндереп ебәрергә тырышам, премия, гонорар яҙып, уйланыбыраҡ, сәмләнеберәк эшләргә стимул тыуҙырам. Гәзит-журнал хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы, гонорар элек тә ҙур булманы, әле лә шул уҡ хәл. Профессиональ һәләттән тыш, фанатик булырға кәрәк беҙҙең эштә. Шунһыҙ ижади эшләү мөмкин түгел.\nКүптән түгел генә фатирһыҙ интеккән етәксе булараҡ, хеҙмәткәрҙәремде фатирлы итеүҙе үҙемдең төп бурысым итеп ҡуйҙым. Йәшәргә урыны булмаған кешенән нисек итеп эш талап итмәк кәрәк?! Журналистың эше редакцияла ғына бөтмәй, очерк, мәҡәләләрен ул, ғәҙәттә, өйгә ҡайтҡас, төндә ултырып яҙа. Кәрәк булһа, һыуыҡ, буран-маҙар тип тормай, командировкаларға сығып китә. Ә унан арып-талып ҡайтып ял итер урыны ла булмаһа, ул нисек итеп башҡаларға редакция исеменән фатир юллашырға, тормош шарттарын яҡшыртыу мәсьәләләрен күтәрергә күңеле төшһөн?\nХеҙмәткәрҙәрем менән яҡынданыраҡ таныштырып китәйем. Иң өлкәне – Яматов Зариф Сәлимгәрәй улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан, алты бала атаһы, биш улдары, бер ҡыҙҙары бар. Ҡатыны Фәүзиә апай – йорт хужабикәһе. Журналдың яуаплы секретарының наҡыҫ ҡына эш хаҡына нисек йәшәй, балаларҙы кейендереп, ашатып, уҡыта алдылар икән ҡала ерендә, әле лә аптырайым. Ағай асылып өй хәлдәрен һөйләп бармай. Ошондай шарттарҙа йәшәп тә һәр саҡ ябай, бөхтә кейенеп йөрөй, оптимист рухлы, ғәҙел, кешеләргә ҡарата ихтирамлы, ярҙамсыл кеше. Башҡаларға ла, үҙенә лә талапсан. Ул редакцияла саҡта, эштә һәр саҡ тәртип булырына, материалдарҙа хата китмәҫенә шик юҡ. Тәүге етәкселек айҙарымда, йылдарымда миңә күрһәткән ҡурсалаулы мөнәсәбәте, фәһемле кәңәштәре, башҡа хеҙмәттәштәрем менән араларҙы көйләүсе булараҡ күрһәткән изгелектәрен һис ҡасан онотаһым юҡ. Мин дә уға ҡулымдан килгәнсә ярҙам итергә тырыштым. Үҙе мәҡәләләр яҙмағас, редакцияға русса яҙылып килгән материалдарҙы тәржемә итергә бирә инем. Журнал сыҡҡас, мул ғына гонорар яҙам. Тәржемә өлкәһендә унан оҫтарағы булмағандыр ҙа әле беҙҙең арала. Ағай зарланырға яратмай. Минең: “Ағай, һеҙҙең ғаилә хәлен яҡшыртыу өсөн мин нимә эшләй алам?” – тигән һорауыма ла көлөмһөрәп: “Кеше ыңғайына йәшәйбеҙ, бер нәмә лә кәрәкмәй”, – тине. Фәүзиә апайҙы редакцияға саҡырып, ошо уҡ һорауҙы уға бирәм. Ағай алып ҡайтҡан әҙ-мәҙ аҡсаны уға бит көнләп бүлергә, нимә алырға икәнен хәл итергә, нисек тә еткерергә тура килә.\nАғайҙы эш менән ҡайҙалыр сығарып ебәрҙем дә, тәүҙә еңгәгә самауыр ҡайнатып сәй эсерҙем. Оҙаҡ ҡына ихласлап һөйләшеп ултырҙыҡ. Ағай фронтта танкист булған, яралары ла бар икән. Татыу йәшәйҙәр. Тик ике генә бүлмәле “хрущевка”ла күмәк бала менән йәшәүе тығыныраҡ, бәләкәс ҡыҙҙан башҡа бөтәһе лә уҡыған малайҙарға дәрес әҙерләү өсөн дә мөмкинселектәр юҡ икән. Эйе, был хәлде күҙ алдына килтереү ауыр түгел. “Ярҙам итергә тырышырмын”, – тинем апайҙы оҙатҡанда. Күп тә үтмәй, Матбуғат йортонда эшләүселәр өсөн йорт төҙөлөп, типография, редакция хеҙмәткәрҙәренә фатир бүлә башланылар. Мин дә коллективты йыйҙым. Фатир мәсьәләһе киҫкен тора. Коллектив бәләкәй булғас, бирһәләр ҙә бер генә фатир бүлеүҙәре мөмкин. Директорға индем. «Республика гәзиттәрендә тиҫтәләрсә йылдар буйы фатирҙарын киңәйтә алмай интеккәндәр күп. Араларында фронтовиктар ҙа бар. Журнал коллективығыҙ ҙур түгел, үҙегеҙ яңы эшләй башланығыҙ, түҙегеҙ. Икенсе йорт һалғас, һеҙгә лә өлөш сығарырбыҙ”, – ти.\nЙәш етәксенең сәменә ныҡ тейҙе был һүҙҙәр. “Йә мин һүҙемде һүҙ итеп әле фатир алыуға ирешәсәкмен, йә шулай гел генә ҡатын-ҡыҙ, йәш етәксе, тип киләсәктә лә минең менән иҫәпләшмәйәсәктәр”, – тип уйлайым. Гәзит редакцияларының үҙҙәренең тәжрибәле, абруйлы мөхәррирҙәре бар. Ә журнал хеҙмәткәрҙәренең мәнфәғәте – минең яуаплылыҡта.\nКиттем өлкә комитетына. “Һеҙҙең ярҙамһыҙ булмай. Фатирҙы алты үҫмер балаһы булған һуғыш һәм хеҙмәт ветеранына юллайбыҙ. Уның хәлендәге хеҙмәткәр Матбуғат йортонда башҡа юҡ!” – тим. “Ярай, ҡарарбыҙ”, – тигәнгә риза түгелмен. “Һеҙ директор менән һөйләшмәйенсә кабинетығыҙҙан сыҡмайым!” – тим. “Мин генә хәл итмәйем бит ул мәсьәләне, – тип, мине бүлмәһендә ҡалдырып, ҡайҙалыр йөрөп килде лә Урал Насир улы (бәлки, икенсе бүлмәнән тейешле кешеләргә шылтыратҡандыр): – Йә, бар, ҡайт, ут бөрсәһе, уйығыҙ барып сығырға тейеш”, – тине.\nБер нисә көндән исемлеккә ингәнебеҙҙе әйттеләр. “Башҡортостан ҡыҙы”на кесе метражлы дүрт бүлмәле фатир бүленә, – тим коллектив ағзаларына, – фатирҙы күмәк балалы ғаилә башлығы, яу һәм хеҙмәт ветераны Зариф Яматовҡа бирергә тәҡдим итәм. Тауышҡа ҡуяйыҡ”. Зариф ағайҙың хәлен бөтәһе лә яҡшы белә, барыһы ла уны хөрмәт итә. Шулай ҙа фатир мәсьәләһе һәр кемде борсой, бөтәһе лә йәшәү шарттарын яҡшыртып ҡалырға тырыша. Ҡасан төҙөлә әле яңы йорт, бүленәме һуң әле ул журнал коллективына.\n– Ниңә бер кешегә дүрт бүлмәле фатир, ә икенселәр ятаҡта йәшәһә лә яраймы ни? – Өс-дүрт хеҙмәткәр ипләп кенә үҙ яғын ҡайыра: – Бер бүлмә метражын икенсе кешегә бирәйек.\n– Мин һеҙгә һүҙ бирәм, ваҡыты еткәс, бөтәгеҙ ҙә фатирлы буласаҡһығыҙ, әгәр бер-берегеҙгә ҡаршы килеп ултырмаһағыҙ.\nЫшандылармы, әллә башҡаса юл юҡ икәнен аңланылармы, дүрт бүлмәле фатир бер тауыштан яуаплы секретарға бирелеүе хаҡында коллективтың ҡарары ҡабул ителде.\nТыйнаҡ, ғәҙел кеше ине Зариф Сәлимгәрәй улы, ауыр тупрағы еңел булһын. Пенсияға ла сығырға өлгөрмәне, мейеһендә яман шеш таптылар. Операциянан һуң ҡабат эшкә сыҡмаҫын белһәк тә, яуаплы секретарь алманыҡ, күңеле төшөнкөлөккә бирелмәһен, тип, журналға ла уның исемен яҙҙыҡ. Бер саҡ хәл белергә барғас, журналды ентекләп ҡарап сыҡты ла: “Мин ауырыған айҙарҙа сыҡҡан журналдарға фамилиямды ҡуймағыҙ, хата-маҙар китһә, миңә яуап бирергә тура киләсәк бит”, – тине. Шунда ғына мин ағайҙың үҙ ауырыуының ни тиклем етди икәнлеген белмәүен аңланым. Һауығыу хаҡында хыял иткән ул. Аҙаҡҡы көнгә тиклем журнал өсөн дә, үҙенең хеҙмәте өсөн дә яуаплылыҡ тойоп йәшәгән.\n(Редакциянан: Гөлфиә Аҙнағол ҡыҙының яҙмышы хаҡында тулыраҡ уның иҫтәлектәр китабында уҡырһығыҙ. Аҙағы. Башы – 9-11-се һандарҙа.)


Яҡтүкүлдәр мәңгелек йортто хәстәрләй\n20 Февраль 2021, 16:03\nАрыҫлан ауыл биләмәһе Урындағы башланғыстарҙы хуплау программаһына әүҙем ҡушылды. Үткән йыл аҙағында өс проект араһынан "БР Мәләүез районы муниципаль районы Яҡтыкүл ауылы зыяраты ҡоймаһын яңыртыу" проектын һайлап алдылар. Киләсәктә хәл итәһе проблемалар ҡала әле. Иң мөһиме - теләк булһын. Ә ҡайһы бер программаға инмәгән проблемаларҙы хәл итергә, бәлки, хәлле яҡташтарҙан бағымсы ярҙамы һорарға кәрәктер, хәйриә - сауаплы эш.\nАрыҫлан ауыл биләмәһе Рәсәй кимәлендәге милли проекттарҙы тормошҡа ашырыуға, республика һәм район программаларына, шулай уҡ урындағы башланғыстарҙы хуплау программаһына әүҙем ҡушылды. Үткән йыл аҙағында "БР Мәләүез районы муниципаль районы Яҡтыкүл ауылы зыяраты ҡоймаһын яңыртыу" проекты менән сыҡтылар.\nӘлегә бар тирә-яҡ ҡар аҫтында булһа ла, республика кимәлендә конкурста ҡатнашыуға әҙерлек бара. Бында ваҡ мәсьәлә юҡ, шуға күрә инициатива төркөмө ауыл биләмәһе хакимиәте менән кәңәшләшеп, урындағы халыҡ фекерен тыңлап, һәр аҙымды ентекле уйлап башҡара. Беҙ барғанда ла ауыл биләмәһе хакимиәте идарасыһы Фатима Кантикова Яҡтыкүлдә йәшәгәндәр менән проект нескәлектәрен хәл итә ине. Уй-ниәттәре изге Яҡтыкүл халҡының, иң мөһиме - теләк бар.


Рәсәйҙең үҙ юлы бар... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Рәсәйҙең үҙ юлы бар...\nРәсәйҙең үҙ юлы бар... 08.05.2015 // Йәмғиәт\nНигеҙ таштарын йылдар төптә ҡалдырып, өҫтөнә ҡый үләне, сирәм япҡан. Ҡайһы берҙәре генә мүкләнеп, ҡасандыр бында ауыл булғанлығын һөйләй төҫлө. Ситтән ҡарағанда уйҙым-уйҙым кесерткән, алабута, әрем, дегәнәк үҫкән “утрауҙар”ҙы хәтерләтә был урын. Зыярат менән дә ошо уҡ хәл тиерлек, тик ара-тирә яңы ҡәберҙәр күренә. Эйе, ер йөҙөнән юҡҡа сыҡҡан ауыл зыяратына бынан сығып киткән һуңғы яҡташтарын алып ҡайталар.\nБыл — Манат ауылы зыяраты. Башҡорт халҡының арҙаҡлы улы, Башҡортостан автономияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе Шәриф Манатовтың тыуған ауылы. Ҡурған өлкәһенең Әлмән районына ҡарар ине. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, “перспективаһыҙҙар” осоронда, бөгөн иһә үҙгәртеп ҡороуҙар, ҡулайлаштырыу мәлендә бөткән, бөтөүгә дусар ителгән Рәсәйҙең тиҫтәләгән мең ауылдарының береһе ул. Урынын белер өсөнмө, зыяратҡа табан юлды онотмаҫҡамы, оло юлдан ситтә кемдер торба ултыртып, ҡалай киҫәге йәбештергән дә “Манат” тип яҙып ҡуйған. Ҡәберҙәрҙең ҡайһы берҙәре ташында ла “Манатов” фамилиялары бар.\nБыл изге урын Һамар өлкәһенә ҡараған Ырғыҙ йылғаһы буйында. Халҡыбыҙҙың мәшһүр ҡыҙы Һәҙиә Дәүләтшинаның тыуған ауылы Хәсән ул. Ике генә өй һерәйеп ҡалған. Береһендә өйләнмәгән ағалы-ҡустылы йәшәй, икенсеһендә — ситтән килгән Урта Азия халҡы вәкилдәре. Ҡасандыр яҙыусы донъяға ауаз һалған йорт нигеҙен ҡарайбыҙ, мәсет, мәктәп...\nИл буйынса меңдәрсә ауыл бөтә, бөтөү алдында... Ни өсөн автор ошо икеһен генә атаны икән, тиер бәғзе берәү. Әлбиттә, барыһын да телгә алғы килә. Тик уның өсөн бер мәҡәлә түгел, һуңғы ике тиҫтәнән ашыу йылда юҡҡа сыҡҡан 23 меңен исемләр өсөн генә лә томдар кәрәк булыр ине. Ә Совет осороноң “перспективаһыҙ”ын алһаҡ, унан да күберәк. Манат менән Хәсәнде атауым шунан ғибәрәт: шәхестәрҙең күпселеген ауыл тәрбиәләй. Рухи шишмәбеҙ ошонда. Ҡайҙа ғына йәшәһәк тә, тамырыбыҙ ошо бәрәкәтле ерҙән һут ала. Тимәк, ауылдарҙың юҡҡа сығыуы барлыҡ халыҡтарҙың да тарихи асылын юғалтыуына килтереүе мөмкин. Йөҙөбөҙҙө әле Европаға, әле Азия яғына борғолаһаҡ та, киләсәктә лә Рәсәй күп милләтле халыҡ йәшәгән аграр ил булып ҡаласаҡ. Беҙҙең көсөбөҙ ҙә шунда — Ергә берегеүебеҙҙә!\nЙыш ҡына илдә демографик хәлдең ҡырҡыу тороуы тураһында һөйләйбеҙ, ғалим, сәйәсмәндәр, башҡа белгестәр яр һала: был йәһәттән ҡыйралыр хәлдәбеҙ, фәлән дә фәсмәтән. Эйе, Рәсәй, Башҡортостан Хөкүмәте тарафынан йәштәргә ярҙам йөҙөнән төрлө программалар ҡабул ителә. Рәсәй тарихында бер ҡасан да булмағанса әсәлек капиталы булдырылды. Тик... Быларҙың барыһы ла тиерлек чиновник тупһалары аша атлағанда, документ юллағанда, башҡа төр яһалма ҡаршылыҡтар, аралашсылар “ярҙамы”нда бушара килә. Һис йәшерен түгел, тәғәйен кешегә барып еткәнсе “тунала” тора. Шуға һөҙөмтәһе әллә ни һиҙелмәй ҙә һымаҡ. Әсәлек капиталы булдырылған заманда, ысынлап та, балалар тыуыуы һиҙелерлек артты. Ләкин йылдар үтә торҙо, капитал күләме күтәрелһә лә, тыуыусылар һаны арта барманы. Сәбәбе уның күп. Иң төп сәбәбе, моғайын, шундалыр: беҙҙә буласаҡ атай, әсәй тәрбиәләү мәктәбе бөттө тиерлек. Өләсәй, әсәй, ҡыҙ бәйләнеше, күсәгилешлелек өҙөлөү алдында. Ҡулайлаштырыу, ҡыҫҡартыу елдәре нәҡ бәләкәй ауылдар өҫтөнә ябырыла. Һылтауҙар ҙа табыла: балалар һаны аҙ — мәктәп ябыла, кеше етмәй — фельдшер пункттарына йоҙаҡ эленә, әлегә тиклем эш урыны итеп тотоп килгән фермалар юҡҡа сыға. Күп, бик күп сәбәптәр.\nҺүҙҙәр ҡоро булмаһын өсөн бер аҙ һандарға туҡталайыҡ. Интернет селтәрҙәренән алынһа ла, улар “Росстат”, 2010 йылғы Бөтөн Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу, “Российская газета” (2014, 284-се һан) мәғлүмәттәре, башҡа сығанаҡтар буйынса бирелгән.\nРәсәйҙең социаль үҫеш һәм һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары Владимир Стародубов әйтеүенсә, һуңғы 10 йыл эсендә Рәсәй халҡы 9 миллион кешегә кәмегән. Тотош ауылдар, бәләкәй ҡалалар кешеһеҙ ҡала бара. Рәсми мәғлүмәттәр буйынса ғына ла, 13 йыл эсендә илдә 11 мең ауыл, 290 ҡала юҡҡа сыҡҡан, ә 13 мең ауыл әлегә картала бар, ләкин халҡы юҡ. Һәр көн һайын ике ауыл Ер йөҙөнән юҡҡа сыға тип иҫәпләнә. Тыуымдың аҙ булыуы, кешеләрҙең йәшәгән урындарын ташлап китеүе менән бер рәттән, йәштәр ҡалмай, һөҙөмтәлә ауылдар ҡартая. Шундай парадокс килеп сыға: ҙурыраҡ ауыл, район үҙәктәре саманан тыш ҙурая, киңәйә. Ә бит һыу, газ үткәреү, эсәр һыуҙы еткереү уның һайын ҡатмарлаша. Ошо иғтибар бәләкәй ауылдарға булһа, бәлки, улар юҡҡа сыҡмаҫ, халыҡ мал-тыуар аҫрап, ҡорт тотоп та йәшәр ине. Миҫалға Күгәрсен районының Тирмән ауылын килтереү ҙә етә. Район хакимиәте башлығы Фәрит Мырҙагилде улы Мусиндың, урындағы башҡа етәкселәрҙең тырышлығы менән бер генә өйлөк ауылға юл үткәрелеүе була, унда ун бер йорт ҡалҡып та сыға. Бағаналарҙа электр уты яна, зыярат кәртәләнгән. Шулай уҡ бөткән Сығырыш ауылы тергеҙелеп ята. Барыһы ла етәксегә бәйләнгәнлеген ошолар ғына ла һөйләмәйме ни?\nАуылдарҙы һаҡлап ҡалыу ғына ҡотҡарасаҡ\nСиләбе өлкәһе этнографы Владимир Теплов “Рәсәй ауылдарының Хәтер китабы”н төҙөй башлай. Башҡортостан, Пермь крайы, Себер тарафтары, Сыуашстан, башҡа төбәктәрҙе үтә. Ғалим билдәләүенсә, иң аяныслы хәл Киров өлкәһендә икән. Унда 17 мең ауылдан 5 меңе генә тороп ҡалған, тип әсенә ул. “Кешеләргә ауылда, бигерәк тә Көньяҡ Урал, Башҡортостан һымаҡ гүзәл тәбиғәтле ауылда йәшәүе тыныс, шул уҡ ваҡытта файҙалы икәнен аңлатырға кәрәк, — ти этнограф. Һуңынан былай тип өҫтәй: — Рәсәй Америка ла, Израиль дә түгел. Беҙҙең үҙ юлыбыҙ бар...”\nСербский исемендәге дәүләт ғилми үҙәгенең эпидемиология һәм психик һаулыҡ проблемалары бүлеге етәксеһе Борис Положий әйтеүенсә, 1990 йылдан башлап 2010 йылға тиклем илдә 800 мең рәсәйле үҙ-үҙенә ҡул һалған. Аборттар һаны, ата-әсәһе балаларын ташлап китеү буйынса ла донъяла беренселәрҙән һаналабыҙ. Ҡатын-ҡыҙ менән ир-аттың уртаса йәш айырмаһы 13 йыл булһа, ирҙәрҙең йәше 58,8 иҫәпләнә. Аҙ йәшәүҙәренең төп сәбәбе — онкология, алкоголизм, йәрәхәттәр һәм ағыуланыу. Эскелек афәтенән үлеүселәр һаны һуңғы йылдарҙа 3,5 тапҡырға артҡан, ти белгестәр. Рәсми сәбәптәргә ир-ат елкәһенә һалынған ғаилә, ил мәнфәғәтен, ауыр эште лә өҫтәргә кәрәктер.\nҺуңғы халыҡ һанын иҫәпкә алыу мәғлүмәттәренә ҡарағанда, илдә 142 миллион 857 мең кеше йәшәй. Рәсәйҙә уртаса йәш — 39. Һан яғынан донъяла 8-се урында торабыҙ. Илдең ҙурлығын иҫәпкә алһаҡ, был бик аҙ. Күп белгестәр, был йәһәттән илебеҙҙе тик ауылдарҙы һаҡлап ҡалыу ғына ҡотҡарасаҡ, тип иҫәпләй.\nАуыл халҡын аҙ ғына булһа ла дәртләндереү, сәмләндереү маҡсатында “Башҡортостан” гәзите “Төпкөл” проектын булдырғайны. Тиҫтәләрсә ауыл тураһында яҙып сыҡтыҡ, тағы яҙылыр. Хәҙер иһә юғарыраҡ маҡсаттар ҡуйып, ауылдарыбыҙҙың яҙмышы тураһында ҡайғыртып, мөхәрририәт киләһе йылдарҙың береһен “Ауыл йылы” тип иғлан итеү өсөн сығыш яһай. Булдырылған, ҡабул ителгән программалар менән бер рәттән, теләгәндәргә тыуған төйәктәрен тергеҙергә, үҫтерергә мөмкинлек бирһәк ине. Ҡасандыр ата-бабабыҙ сикһеҙ далала, ҡара урмандар эсендә лә нигеҙ ташы һалған. Беҙ һуң, бөгөнгө быуын, уларҙан ҡайһы еребеҙ кәм?\nБоронғо бабаларыбыҙ рухы шуны талап итә, киләсәгебеҙ ошоға өмөтләнә. Ҡый үләндәре баҫҡан баҡса, баҫыуҙар бөгөн һабан көтә. Мүкләнгән нигеҙ таштарында ла өй буралары күтәрерлек ныҡлыҡ бар...


Өфө үҙәге тағы ла матурыраҡ һәм күркәмерәк буласаҡ | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 129020\n13 марта 2019 — 14:27 ГТРК «Башкортостан»\nӨфө үҙәге тағы ла матурыраҡ һәм күркәмерәк буласаҡ\nТөүөҙселәр оҙаҡ йылдар емерек хәлдә торған “Өфөкабель” ойошмаһының административ һәм сәнәғәт бинаһын төҙөкләндерә башланы. Уның беренсеһенә тарихи йөҙө ҡайтарыласаҡ. Ә бына икенсеһендә сауҙа кибеттәре, офистар, күңел асыу үҙәктәре эшләйәсәк. Обьекттың тирә-яғы ла тәртипкә килтерелә. Төҙөкләндереү эштәре өс этапта тормошҡа ашырыла. Уға ярашлы, тарихи бина иң беренсе сафҡа индерелә. Әле бында нимә булыры аныҡ ҡына билдәле түгел. “Өфөкабель” предприятиеһының элекке административ бинаһы тарихи ҡомартҡы булып тора. Төҙөүселәр уның элекке йөҙөн кире ҡайтарырға йыйына. Эшселәр әле ҡыйығын алмаштыра һәм диуарҙарын буяуға әҙерләй. Бина йыл аҙағына әҙер булырға тейеш. Өс ҡатлы бинаның эсендә лә эштәр ҡайнай. Скульпторҙар гипстан биҙәү деталдәрен ҡоя. Белгестәр барыһы ла элеккесә булырға тейеш тип иҫәпләй.Бинаның түбәһен дә яңынан эшләгәндәр, ҡайһы бер диуарҙарын көсәйткәндәр. Совет осоронда ике ҡатлы административ бинаға өсөнсө ҡат өҫтәп төҙөлә. Бында әле лә уҙған быуаттың орнаменттары һаҡланған. Иҫке бинаның тәҙрәләре алмаштырылған. Уны төҙөкләндереү ауырға тура килә, сөнки төрлө ҡатмарлыҡтар тыуа. Яңынан төҙөүе еңелерәк, ти архитекторҙар. Икенсе сиратында сәнәғәт бинаһы төҙөкләндереләсәк. Әле бында ремонт эштәренә әҙерлек бара. Обьект сауҙа, күңел асыу һәм эшлекле үҙәккә әйләнәсәк. “Өфөкабель” ойошмаһы Зәки Вәлиди, Цюрупа, Яңы күпер урамдары һәм Аксаков паркы арауығында урынлашҡан. Уны Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай, ҡунаҡханалар, финанс ойошмалар һәм дәүләт учреждениелары уратып алған. Йәғни, баш ҡалаға ингән урын тағы ла күркәмләнә.


Элвин Грей тураһында китап сыҡҡан\n14 Август 2019, 21:08\nКитапты Татарстан башҡорттары Радий Хәбировҡа бүләк иткән\nБөгөн Башҡортостан Республикаһы башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров «Торатау» Конгресс-холында сит өлкәләрҙән килгән милләттәштәребеҙ менән осрашты. Осрашыу барышында Татарстан башҡорттары вәкиле Рәхимә Вәлиуллина, «Саба» терерадиокомпанияһының "Мораҙым" мәғлүмәти-музыкаль радиотапшырыуы алып барыусыһы, Элвин Грей (Радик Юльяҡшин) тураһында автобиографик китабын Радий Фәрит улына бүләк итте. Рәхимә Вәлиуллина китаптың авторы. Китап башҡорт һәм татар телдәреңдә меңешәр дана баҫылған.\nКитапта Радиктың алты айлыҡ сағынан бөгөнгө көнгәсә фотолары урын алған. Нимә тураһында яҙылған был китапта? Әлбиттә ябай башҡорт малайының нисек итеп ҙур үрҙәрҙе яулауы хаҡында.\n"Аманат" журналы ла Радикты үҫтереүҙә өлөш индерҙе. Киң мәғлүмәт баҫмаларынан беҙ беренселәрҙән Элвин Грейҙың постерын баҫтырҙыҡ, уның турала мәҡәлә яҙҙыҡ. Беҙҙең журнал ойошторған концерттарҙа ла Радик әүҙем ҡатнашты. Хатта рекламный ролик та төшөрҙөк. Бына: