Иманға юл » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Проза » Иманға юл\nҠала ҡыҙы Наилә бәләкәйҙән өләсәһенең доғаларын тыңлап, уның өгөт-нәсихәттәренә ҡолаҡ һалып үҫте. Буласаҡ ире Алмас менән мәсеттә танышты. Йәш һылыу ҡатын намаҙға баҫты, мәсеткә йөрөп, ислам нигеҙҙәренә төшөндө. Дингә килеүенә өс йыл тигәндә Наилә яулыҡ ябынды, оҙон итәкле күлдәккә күсте. Мосолман ҡатындары һымаҡ кейенә башланы.\nИюль уртаһы, йәйҙең иң матур сағы, күптәр отпускыла, рәхәтләнеп ял итә. Кабинеттарҙың күбеһе буш тора тиерлек. Заманса зауыҡ менән кейенгән секретарь Наиләнең ҡиәфәте үҙгәреүен күреүсе булманы тиерлек. Бер аҙнанан шеф сыҡты һәм ҡатынға иғтибар итте:\n– Ни эшләп яулыҡ ябындың, әбей түгелһең, шикелле?\n– Намаҙға баҫтым, Мират Сабирович.\n– Килешмәй һиңә. Йәмһеҙ ҡатындар ғына бөркәнһен әйҙә, әллә ирең көнләшәме?! Шундай оҙон итәк кейергә аяғың кәкре түгел шикелле. Кеше көлдөрөп, иҙән һепереп йөрөйһөң. Ҡартайғас та өлгөрөр инең.\n– Мин мөслимә, Аллаһы Тәғәлә ябыулы ҡатын-ҡыҙҙың ғына доғаһын ҡабул итә.\n...Тәүге тапҡыр улар осрашҡан көн Мират Сабировичтың иҫенә төштө. Ҡара итәк, ап- аҡ блузка кейгән нескә билле ҡыҙ шундай сибәр. Ҡуңыр сәстәрен йыйып ҡуйған. Ҙур һоро күҙҙәр, килешле танау, нескә ирендәр. Әллә ни биҙәнмәгән дә кеүек үҙе... Беленер- беленмәҫ һипкелдәренә тиклем килешеп тора. Хәрәкәттәре шундай матур, бармаҡтары пианисткаларҙыҡы кеүек нәфис ҡыҙҙың. Бындай ҙа камил гүзәллек булыр икән! Һылыуҡайҙы күргәс, донъя яҡтырып, балҡып киткәндәй булды...\nСекретарь ҡыҙ эшен еренә еткереп башҡарҙы, барыһына ла мөләйем, иғтибарлы булды. Телефондан Наиләнең яғымлы тауышын ишетеү, үҙен күреү өсөн генә килеп китеүселәр ҙә булды. Ойошманың сағыу сәскәһе булған ҡыҙ үтә ипле, тәртипле. Һоҡланып ҡараһалар, нәфис ҡолаҡ остарына тиклем ҡыҙара. Мират уға Нелли тип өндәште (тәүге мөхәббәте Нелли исемле шаталаҡ ҡыҙ ине), һөйәркәһе итергә хыялланды. Тик ҡыҙ артыҡ инсафлы булып сыҡты. Хәҙер килеп ошондай һылыуҡай әбейҙәр кеүек кейенһен әле!\n– Нелли, үҙ теләгең менән китергә ғариза яҙ, давай! Урынды бушат! – түрә бер аҙнанан әмер бирҙе. Тауышы ҡаты, тимер сыңлаймы ни, уҫал күҙ ҡарашынан һис ниндәй мәрхәмәт өмөт итеп булмай.\n– Ғәфү итегеҙ, мин йөклө, үтенәм, хәлемә инегеҙ, икенсе вазифаға күсерегеҙ...\n– Тубыҡлан да ботинкамды үп, Нелли ханым, шунда ни эшләргә уйлармын, бәлки. Намаҙ уҡығанда иҙәнде үбәһең бит, ботинкам иҙәндән таҙараҡ әле. И, вообще, мосолман ҡатындары өйҙә ултырырға тейеш, ха-ха-ха! – кинәнеп, ләззәтләнеп көлдө ул, хатта көлә торғас, эсе ауыртып бөттө.\nНаиләнең һылыу йөҙө ап-аҡ ҡағыҙ төҫөнә инде, шулай ҙа ул бер һүҙ ҙә өндәшмәне, башын ғорур тотоп, кабинеттан сыҡты.\nЯрты сәғәттән ғариза яҙылды һәм ауырлы ҡатын эштән китте...\nУны эштән ҡыуған Мират әфәнде алтмышҡа етеп, бер тапҡыр ҙа бисмилла ла әйтмәгән әҙәм затынан. Мәсеттә ғүмерендә бер тапҡыр, уныһында ла ике туған һеңлеһенең ҡыҙы Гөлназ кейәүгә сыҡҡанда «Ләлә- Тюльпан»да никах тантанаһында булды. Үҙ балаһы өйләнгәндә никахты фатирҙарында уҡыттылар, мулланы телефондан саҡырғайны. Мәсеткә үҙе теләп бер тапҡыр, хатта хәйер бирергә булһа ла ингәне юҡ.\nНаилә китеү менән килгән Кира иркен ҡыланыштары менән түрәнең күңеленә ятты. Тулы аяҡтарының матурлығын күрһәтеүсе ҡыҫҡа итәкле, ир-ат иғтибар итерлек ҙур түшле Кира ымһындырғыс ине, әйткән һүҙе шундай татлы, шундай арбағыс. Нимәлер әйтергә теләй ҙә, әйтеп кенә бөтөрмәй кеүек... Ҡатындың ниндәйҙер ылыҡтырғыс, ябай һүҙҙәр менән әйтеп аңлатып булмаҫлыҡ көсө бар, муйыл ҡара күҙҙәренә ҡараһаң, донъялағы бар нәмәне оноторға була.\nОчи жгучие и прекрасные...\nМираттың иҫенә билдәле романс һүҙҙәре төшә, тап Кираға бағышланған тиерһең. Бер нисә айҙан ҡатын хужаһының бар теләген үтәргә әҙер сираттағы һөйәркәһенә әйләнде...\nМираттың ҡатыны уның ҡыланыштарына өндәшмәй түҙҙе. Тик бер мәлдә юғары ҡан баҫымы уны инсультҡа килтерҙе. Ул реанимацияла ятҡанда ир ҡурҡыныс төш күрҙе.\n...Кемделер ерләйҙәр, шикелле, ҡайғылы музыка уйнай, халыҡтың күплегенә иҫең китер... Бик ҡупшы, ҡыҙыл бәрхәт менән көпләнгән табут. Ҡайҙа ҡарама – ҡыҙыл, һары төҫтәге рауза сәскәләре. Ниндәй батша яҡты донъя менән хушлашты, кемде шулай тантаналы оҙаталар икән?!\n– Кемде ерләйҙәр ул? – тип һорағайны:\n– Кемде булһын, Мират ҡәбәхәтте инде!.. – тип яуаплайҙар уға.\nЙәшел сәлләле мулла:\n– Күпме кешене рәнйетте, йыназаһында ҡатнашҡым килмәй, – ти.\nҠото осоп уянды ир. Табутта ята тип төш күреп ятасы... Ярай, барыһы ла төштә генә булып ҡалһын, өнөндә ҡабатланып ҡуймаһын инде... Бер кеше, исмаһам, уның хаҡта яҡшы һүҙ әйтһәсе. Шул тиклем йүнһеҙ әҙәмме ни ул?!\nМират реанимацияға китте, табиптарға аҡса төртөп маташты. Бүлек мөдире бары Аллаһы Тәғәләгә генә өмөтләнергә саҡырҙы (медиктар Хоҙайҙы иҫкә төшөрә икән, тимәк, улар сырхауға ярҙам итә алмай, тип әсенеп уйланы ир...) Шунда затлы костюм кейгән Мират Сабирович шиңеп төштө. Көсһөҙлөгөн, ҡатынына бер нисек тә ярҙам итә алмаҫын аңлағас, әсенеп иланы ул, табиптарҙы әрләп-ҡарғап бөттө...\nҠатынының ғына мәрттән сыҡҡыһы, бысраҡтан, яуызлыҡтан торған фани донъяға кире ҡайтҡыһы килмәне... Яһалма һулыш аппараты ярҙамында ғына ғүмере бер аҙға һуҙылды. Тап тыуған көнөндә уның йөрәге тибеүҙән туҡтаны...\nӘсәһе үлгәндән һуң улы атаһына бар уйлағанын әйтеп, бар үпкәһен белдереп сығып китте.\n– Әсәйҙең өҫтөнән кемдәр менән генә йөрөмәнең. Балниста ятҡанында ла аҙғын Кираңдан сыҡманың. Әсәй һинең арҡала үлде, ҡәбәхәт! Бөгөндән һинең – улың , минең атайым юҡ!\nАтаһына әйткән һуңғы һүҙҙәре булған икән. Мәңгелеккә бәхилләшкәнен Азат һиҙгән, күрәһең...\nИке йыл үткәс, улы менән килене ҡот осҡос аварияға осраны. Йәштәрҙең йөрәге уларҙы дауахананың ҡапҡа төбөнә килтереп еткергәндә генә тибеүҙән туҡтаны... Мәрхүмдәрҙе ерләп, зыяраттан сығып килгәнендә аҡ кейемле бер әбей ирҙең еңенән тартып туҡтатты.\n– Гонаһтарың күп һинең, улым. Бигерәк күп... Тәүбәгә кил, улым. Күреп торам – Аллаһы Тәғәлә асыуланған үҙеңә…\nАҙаҡ Мират был аҡ кейемле инәйҙе иҫләп ҡараһа ла, кем икәнен хәтерләй алманы. Әбейҙе унан башҡа бер кем дә күрмәгән дә, янында ғына торған ҡоҙалары ла шәйләмәне, шикелле. Әллә уның үҙенә, бары уның күҙенә генә күренде инде?!\nФатирында яңғыҙы ҡалғас, иҙәнгә ятып үкһене ир. Аш бүлмәһенә сығып газды асып ағыуланыу теләге лә тыуҙы. Ниәтен тормошҡа ашырырға йоҡо ҡамасауланы. Хәлһеҙләнеп ятҡан килеш әүен баҙарына киткән.\nТөшөндә улы менән киленен күрҙе.\n– Атай, беҙгә бында оҡшай, беҙҙең өсөн ҡайғырма, – тине Азат. Япа-яңғыҙ ҡалған бахыр атаһын йәлләй, йыуата ине ул.\nМират магазиндан бер сумка араҡы тейәп ҡайтты, эшенә сыҡмай бикләнеп эсте. Эсеренә бөтһә, магазинға барып килде, унан һуң тағы... Тик эскән килеш йоҡлаһа, һәр саҡ тиерлек яҡындары төшөнә инде, хатта йоҡларға ла ҡурҡа башланы. Тамам тыныслығы юғалды, үҙенә урын таба алмай йонсоно. Ярға ташланған балыҡ һымаҡ тыпырсынып күпме бәргеләнмәһен, яҡындарын кире ҡайтарып булмай шул... Бер нисә йылдан һуң меҫкен хәлгә ҡаласағын әйтһәләр, ышанмаған булыр ине. Хәҙер ниндәй аяныс хәлгә ҡалды бит, бигерәк бәхете юҡ уның! Йүгәнһеҙ-йүнһеҙ Кираға бәйләнеп, бар тормошоноң кирегә тәгәрәгәнен һиҙмәй ҙә ҡалды бит... Үҙ-үҙен йәлләп, илап-һыҡтап, аяныслы яҙмышын шулай ҡәһәрләп эсте лә эсте ҡайғыһынан алйыр хәлгә еткән яңғыҙ ир. Япа-яңғыҙы илереп, улының фотоһүрәтен ҡосаҡлап тик ятты. Берҙән-бер балаһының ҡәҙерен уны юғалтҡас, унан мәңгелеккә айырылғас ҡына аңлай башланы шикелле атай булған кеше.\nКира күптән Өфөлә түгел, кейәүгә сығып, икенсе ҡалала йәшәй. Бер туған һеңлеһенең туйында күпкә байыраҡ һәм йәшерәк ир менән танышып, күп тә үтмәне, уны үҙенә өйләндерергә өлгөрҙө. Элекке һөйәрен иҫенә лә алмай хәҙер.\nМиратҡа үҙенең бер кемгә лә кәрәкмәгәнен тойоу бигерәк аяныслы ине. Ниндәйҙер урын биләп түрә булған сағында ғына иғтибар иткәндәр, уға хәҙер килененең ата- әсәһенән башҡа шылтыратыусы ла юҡ. Уларҙы уртаҡ ҡайғы берләштерә шул, ата-әсә өсөн ғәзиздәрҙән-ғәзиз балаһын юғалтыуҙан да ҙурыраҡ, унан да әсерәк ҡайғы булмайҙыр. Бындай ҡайғыны үҙ башынан үткәргәндәр генә башҡаларҙың хәлен аңлайҙыр ул...\nҠасандыр Мират һауалы, эре ине, кешеләрҙән үҙен күпкә юғары ҡуйыр булды. Хәҙер меҫкендәрҙән-меҫкен байғош булып ҡалды шул...\n...Сираттағы төшөндә ҡатыны менән улын күрҙе. Шундай йәш, һоҡланғыс матурҙар. Ҡатыны тере сағында былай гүзәл булмағандыр... Ялтырап торған ап-аҡ кейем кейгәндәр, ҡатыны Ҡөрьән тотҡан, уға:\n– Тәүбәгә кил, исмаһам, ғүмереңдә тәүге тапҡыр булһа ла изгелек ҡылырға ашыҡ... – тип әйтеүе булды, йоҡоһонан да уянды.\nВанналағы көҙгөлә үҙенең сағылышын күреп, Мират ҡурҡып китте. Бите шешенгән, күҙҙәре ҡыҫылған, ҡасандыр бөҙрә сәстәре ҡойолоп, башы яртылаш пеләшкә әйләнгән. Бигерәк йәмһеҙ, имәнес булып ҡалған икән дә баһа!\nҮткән аҙнала булған ваҡиға иҫенә төштө. Күңелһеҙ уйҙарына батып, подъезд төбөндәге эскәмйәлә ултырғанында янынан бала етәкләгән ҡатын үтеп бара ине.\n– Әсәй, мин бабайҙан ҡурҡам! – тип ҡысҡырып илай башланы малай.\n«Мират, шулай итеп һин дә балалар өркөтә торған бапаҡҡа әйләндең. Кешелектән сыҡтың тамам», – тигән күңелһеҙ һығымтаға килде ир, йөрәге әрнеп сәнсеп ҡуйҙы...\nЕнтекләп йыуынып-ҡырынып, үҙен тәртипкә килтергәс кенә мәсеткә китте. Иман йортоноң икенсе ҡатында оҙаҡ ултырҙы ул. Хәҙрәт шундай моңло, тетрәндергес тауыш менән Ҡөрьән сүрәләрен уҡый. Күҙҙәрен йомоп оҙаҡ ултырҙы, йәштәре биттәре буйлап аҡты ла аҡты уның... Әллә бер сәғәт үтте, әллә бер тәүлек, күпме ваҡыт ултырғанын иҫләмәне, нисектер ваҡыт туҡтап ҡалған кеүек булды...\nМират сүрәләр яҙылған диск һатып алды, алып ҡайтып өйөндә тыңланы, тыныс күңел менән тыңлай алмай ине ул – илай башлай, барлыҡ ҡайғы-хәсрәте күҙ йәштәре менән йыуылған кеүек тойола. Күңеле бушап, йылдар буйы йыйылған юшҡыны юйыла һымаҡ. Бер туҡтауһыҙ аҡҡан йәштәр ваҡытлыса булһа ла йән әрнеүен баҫа кеүек... Аҙаҡ тынысланып йоҡлап китә, хәҙер, ниһайәт, мәрхүмдәр төшөнә инмәй башланы. Әллә уны йәлләп ҡабат борсомаҫҡа булдылар...\nМәсеткә сираттағы барыуында теҙләнеп барлыҡ гонаһын һанап сыҡты, ярлыҡауҙы үтенеп-ялбарып һораны. Мәрхүмдәрҙең рух- шәрифтәренә доға ҡылдырҙы, шул көндән эсеүен ташланы. Шайтан һыуынан айырылыуы бигерәк ауыр, ҡыйын ине, түҙергә тырышты ир. Мират «Ғофран» мәсетендә Мәликә исемле ҡатын менән танышты, оҙаҡ ҡына һөйләшеп ултырҙылар. Яҙмыштары оҡшаш икән уларҙың. Тормоштоң барлыҡ әсе- сөсөһөн татыған, ирен, ике балаһын ерләгән Мәликә уның хәлен бик яҡшы аңланы. Ҡайғыны етерлек күрһә лә, ул алсаҡ, иғтибарлы, тыныс, сабыр күренде.\n– Аллаһы Тәғәлә ҡолдарына тик улар күтәрә алырҙай һынауҙарҙы ғына ебәрә. Сабыр итегеҙ, сүрәләр уҡығыҙ. Доғалар ғына йәшәүгә көс бирә, мин дә яңғыҙ ҡалдым бит. Хәлегеҙҙе аңлайым. Һеҙ ҙә дингә килергә тырышығыҙ, – тип кәңәш бирҙе ҡатын.\nБерҙән-бер көндө Мират та намаҙға баҫты. Мәрхүмә ҡатынының ауылында мәсет һалдырҙы.\nФатирында йәшәргә теләмәне, ҡала ситендәге өйөнә күсте. Тәбиғәткә яҡыныраҡ булғанғамы, шәхси йортта саҡ ҡына тынысыраҡ тойолдо. Мәликәне ярҙамсы итеп саҡырҙы, бер нисә айҙан улар никахлашып, бергә йәшәй башланы. Ҡатынының йыйыштырыусы булып эшләүе лә мөһим түгел, Мираттың түрә сағындағы һауалығы юҡҡа сығып, баҫалҡы ҡәҙимле кешегә әйләнде.\n.... Наиләнең улы тыуҙы, малайға ете ай булғанда етди сире барлығы асыҡланды. Йәш ҡатындың ауырлы сағындағы кисерештәре эҙһеҙ үтмәне. Айҙар буйына дауаханаларҙа ятырға тура килде уларға. Иңенә төшкән һынауҙарҙы иламай-һыҡтамай, иҫ киткес сабырлыҡ менән үткәрә белде ул. Сираттағы операцияны Германияла үткәрергә тәҡдим иттеләр. Тик тиҙ арала ҙур суммала аҡса йыйырға кәрәк ине. Йәш ғаилә хәленән килгәнсә аҡса табырға тырышты, тик был ғына етмәй шул... Ярҙам һорап, мәрхәмәтлек фондына мөрәжәғәт иттеләр.\nКескәй Азат тураһында тапшырыуҙы Мират та күрҙе, Наиләне танығас, йөрәге сәнсеп ҡуйҙы. Үҙен ғәйепле һиҙҙе ул. Фәрештәләй ҡыҙҙы рәнйетте, тик үҙенә лә ҡайғыны артығы менән күрергә тура килде...\nМират сабыйға ярҙам итергә ҡарар итте, банк реквизиттарын алып аҡса күсерҙе.\nШул төндө тәүге тапҡыр шундай тыныс йоҡланы, матур төштәр генә күрҙе ир...\nТамсы тама-тама күл хасил була. Сабыйға кәрәкле сумма йыйылды, күптәр хәленән килгәнсә ярҙам итергә тырышты, аҡсаларын йәлләмәне. Шулай ҙа байтаҡ өлөштө Мират Сабирович күсергәйне. Операция уңышлы үтте, Наилә доғаларында матди ярҙам күрһәтеүселәргә иҫәнлек- һаулыҡ, бәрәкәт теләне. Иманлы ҡатын балаҡайына эскерһеҙ, изге күңелле йомарт кешеләр генә ярҙам иткән, тип уйланы.\nСығыу ваҡыты 4-03-2018, 08:30 | Ҡаранылар: 783\nБәддоға (булған хәл)\nТүҙ, йөрәгем, түҙ, башҡа сара юҡ...\nТотҡонлоҡта үткән ике ай


Урындағы үҙидара үҙенең тәүге һәм иң ҡатмарлы тема буйы нса имтиханын бирә. Быйыл көҙ яңы муниципаль берәмектәр "себештәрҙе һанай" башлай. Улар киләһе көҙгә тиклем етһен өсөн. Әлегә финанс эшендә эксперт һәм кәңәшсе ролен республиканың башҡарма власы үтәй. Республика Йортонда "Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидара ойоштороуҙың дөйөм пр инциптары тураһында" Федераль законы үҙ көсөнә инеү шарттарында урындағы бюджеттарҙың килем өлөшөн формалаштырыу проблемаһына арналған кәңәшмә үтте.\n- Был осрашыуға беҙ оҙаҡ әҙерләндек, - тип һыҙыҡ өҫтөнә а лды БР Президенты Хакимиәте етәксеһе - урындағы үҙидара буйы нса Совет рәйесе Радий Хәбиров. - Бөгөн муниципаль берәмектә рҙә башҡарма органдар формалаша, бер үк ваҡытта урындағы бюджет проекттары тикшерелә. 1 ғинуарға тиклем конкурс буйынса хакимиәт башлыҡтары һайланасаҡ. Һәм урындағы үҙидараның яңы системаһына шәхси ресурстарын һәм табышлы\nсығанаҡтарҙы файҙаланып, үҙ еренә дөрөҫ идара итергә өйрәнергә тура киләсәк.\nКүпселек муниципаь берәмектәрҙең финанс - иҡтисади хәле 131 - се Законға бәйле яңылыҡтарҙы тулы ҡеүәтендә тормошҡа а шырыу өсөн етерлек күләмдә түгел. Территорияларҙың килем менән тәьмин ителешен тикшереү уларҙың үҙ табышы һәм республика бюджетынан күрһәтелгән финанс ярҙамдың нисбәт\nайырмаһы ниндәй булыуын күрһәтә. Республиканың артабанғы үҫеше БР Президенты Хатында әйтелгәнсә, "иҡтисади базаны киңәйтеү, биләмәләрҙең барлыҡ потенциалын тулы ҡеүәтендә\nфайҙаланыу һәм уларҙың финанс мөмкинселектәрен арттырыуға" нигеҙләнәсәк. Быға нисек ирешергә\n2006 йылда һалым һәм бюджет закондарындағы барлыҡ үҙгәрештәрҙән һуң муниципаль берәмектәрҙең шәхси килемдәре с труктураһында төп урынды физик берәмектәр килеменә һалым ( 5 3,6 процент) һәм айырым төр килемгә берҙәм һалым ( 14,3 процент) биләйәсәк. Унан һуң ер һалымы (4,9), дәүләт пошлинаһы (2,6), физик берәмектәр милкенә һалым ( 1,2 ) килә . Ниһайәт, берҙәм ауыл хужалығы һалымы 0,1 һәм тирә - яҡ мөхиткә кире тәьҫир иткән өсөн һалым 0,8 процент тәшкил итәсәк.\nРеспублика хөкүмәтенең иҫәпләүҙәре буйынса, 2006 йылда 1020 муниципаль берәмектең ни бары 46 - һы ғына үҙ - үҙен тәьмин итергә һәләтле. Ҡалғандарына мөмкин булғанса республика бюджеты ярҙам итәсәк, һәм, күренеүенсә, был ярайһы уҡ оҙаҡ - 2009 йылға тиклем дауам итәсәк. Был ваҡыт эсендә урындағы бюджеттарға үҙаллы аҡса эшләргә өйрәнергә тура киләсәге билдәле. Был эште башҡарыуы еңелдән булмауы аңлашыла, өҫтәүенә бөгөн яҡшы тәьмин ителгән һәм иң "ярлы"\nтерриториялар араһында үҫеш күрһәткестәре буйынса нисбәт\nайырмаһы 16 тапҡырға барып етә. Был йәһәттән көслө һәм артт а ҡалыусы муниципаль берәмектәрҙе тигеҙләү маҡсатында республиканың 2006 йыл бюджетында финанс ярҙам фонды, компенсация фонды һәм социаль программаларҙы финанслау фонды булдырылған.\nБР Хөкүмәте Премьер - министры урынбаҫары - финанс министры Айрат Ғәскәров ноябрь аҙағына барлыҡ муниципаль берәмек советтары урындағы һалым ставкалары тураһында ҡарар ҡабул итте тип белдерҙе. Яңы йылға үҙ бюджеттарын да ҡабул итәсәктәр. Әлегә уларға был документтарҙың республика кимәлендә әҙерләнгән модель проекттары ярҙам итә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, урындағы бюджеттарҙың күҙалланған 23,4 миллиард һум килеменән 9,7 миллиарды ғына уларҙың үҙ килеме булыуы асыҡ күренә. Ҡалғаны - финанс ярҙамы. Айрат Ғәскәровтың һүҙҙәре буйынса, ергә һалым күләме борсолоу тыуҙыра. Башҡа төбәктәр менән сағыштырғанда, беҙҙең республикала ул байтаҡҡа аҙыраҡ йыйыла. Һалым потенциалының тулы ҡеүәтендә тормошҡа ашмауының сәбәбе республикала мөлкәтте инвентаризациялау тамамланмауында ла булыуы ихтимал - уртаса алғанда ул 86 процентҡа үтәлгән, әммә был өлөштөң яртыһына ла етмәгән территориялар булыуы билдәле. Кәңәшмәлә ҡатнашыусылар урындағы бюджеттарға килемдең тағы бер ҙур сығанағын ҡараны: 2006 йылдың 1 ғинуарынан тирә\n- яҡ мөхиткә кире тәьҫир иткән өсөн түләүҙең 40 проценты урындағы бюджеттарға иҫәпләнәсәк. Башҡортостанда был йыйымды түләүселәр 10 меңгә яҡын иҫәпләнә, әммә бөгөн уларҙың дүрт меңе генә үҙ бурысын намыҫлы үтәй.\nШулай итеп, кәңәшмәлә "бюджеттың ауыртҡан урындары" ентекле тикшерелде. Радий Хәбиров билдәләүенсә, һалымдарҙың күп төрҙәренең килем мөмкинселеге ысынлап та тулыһынса тормошҡа ашырылыуҙан алыҫ. Был йәһәттән урындағы үҙидара органдарына эш етерлек, әммә беренсе сиратта "ҡулланыусылар менталитетын" һындырырға тура киләсәк.\nКкәңәшмәлә физик шәхестәрҙең килемдәренә Һалым йыйыуға "һ оро" - конвертта тапшырылған эш хаҡтарының кире тәьҫир\nитеүе тураһында ла һүҙ ҡуҙғатылды. Һалым йыйыусылар был бәләгә ҡаршы көрәшергә тырыша, әлбиттә, әммә комплекслы саралар күрелмәй, һәм бары тик һалым йыйыу инспекцияһы көсө менән генә һалым түләүҙән ҡасырға тырышыусыларға ҡаршы тороу мөмкин түгел.\n2010 йылға тиклем район һәм ҡалаларҙың социаль - иҡтиса ди үҫеше, Башҡортостан Республикаһының 2010 йылға тиклем\nсоциаль - иҡтисади үҫеше программаларын тормошҡа ашырыу иҫәбенә урындағы бюджет килемдәрен арттырыу мөмкинселектәре тураһында БР Хөкүмәте Премьер - министры урынбаҫары - БР иҡтисади үҫеш һәм сәнәғәт министры Николай Пучнин һөйләне. Эске резервтар өҫтә ята. Файҙаланылмаған\nпроизводство ҡеүәттәре, буш биналар, буш ер майҙандары ла етерлек. Эшҡыуарлыҡ әүҙемлеген хуплауҙа урындағы үҙидара органдарының роле ҙур булырға тейеш. Хеҙмәтләндереү өлкәһе\nүҫешенә, перспективала муниципаль инвестиция фондтары булдырыуға ла иғтибар итеү кәрәктер.\nКәңәшмәлә Башҡортостан Хөкүмәте һәм федераль ведомтволарҙың территориаль органдары етәкселәре һәм\nбелгестәре, республиканың ҡала һәм район хакимиәттәре\nбашлыҡтары, БР Дәүләт Йыйылышы депутаттары ҡатнашты.


Луиза һаман йүгерәме икән? Хәйруллиндарға бәйле яңы мәғлүмәттәр.\n26 Июнь 2019, 10:56\nХәйруллиндар ғаиләһенең мул ғына аҡса менән юғалыуына ошо көндәрҙә бер ай тула. Был иҫтәлекле датаны беҙҙең Эске эштәр хеҙмәткәрҙәре ҙур ҡаҙаныш менән ҡаршылай.\nНиһайәт, йәнәһе, Хәйруллиндар ғаиләһе ултырып ҡасҡан, имеш, ломбардҡа бирелгән, банкҡа залог итеп индерелгән автомобиль табылған. Бындай еңеүгә өлгәшеү өсөн полицейскийҙарға бер тапҡыр ҙа атырға, кемдәрҙелер ҡыуалап йөрөргә тура килмәгән. Луизаның атаһы күптән барып күрмәгән гаражынан картуф утар өсөн тәпке эҙләп барһа, автомобиль шунда ултыра. Эсе тулы запас кейем-һалым һәм урын кәрәк-ярағы. Атай кеше полицияға хәбәр итә һалған, тегеләре килеп тулған һәм табышты үҙҙәренеке тип иғлан иткән.\nЕнтекләп ҡараһалар ярар ине, Луиза ханым тормош иптәше һәм балалары менән шул гараждың мөгәрәбендә аҡса һанай-һанай сәй эсеп ултырмайҙармы икән? Бәлки, бесәйҙәре күренеп ҡалғандыр. Ҡыҫҡаһы, комедия дауам итә.\nБеҙ детектив та, следователь да түгел, ләкин һорауҙар шунда уҡ ябырыла. Дүрт кеше аҡса менән юғалған, полицейскийҙар иң тәүҙә ғаилә менән бәйле күсемле һәм күсемһеҙ милекте барларға тейеш түгелме икән? Мәҫәлән, тәүге көндә үк атай кешенән һорайҙар:\n– Гаражығыҙ һәм баҡсағыҙ бармы?\n– Гараж бар.\nСалауат ҙур ҡала түгел, бер осонан икенсе осона ун минутта барып етергә була. Бына гараж, асалар. Автомобиль, кейем-һалым урынында. Әҙәм ышанмаҫлыҡ фараздар уйлап, Ырымбур, Ҡаҙағстан, Тажикстан далаларын мәшәҡәтләмәҫкә лә була.\nБеҙҙең фараз: улар ошо тирәлә. Ҙур аҡса менән уйнау бик һирәк осраҡта ғына хәйерле бөтә. Енәйәттең осон юҡ итеүҙең бер генә юлы бар – мөмкин булған шаһиттар һәм был эштә ҡатнашыусылар өндәшмәҫкә тейеш. Быныһын үҙегеҙсә аңлағыҙ.


Беҙ иң бәхетле кешеләр\n9 Июль , 20:35\nДелегация вәкилдәренең урындағы журналистар менән осрашыуы бик йәнле барҙы.\nУларҙың барыһын да Башҡортостандың иркенлеге, һауаның сафлығы, кешеләрҙең алсаҡлығы хайран иткән. Америка коллективы етәксеһе Джозеф Ахуна иң күңемд лле, асыҡ ҡунаҡ булып сыҡты. - Мин Рәсәйгә икенсе тапҡыр киләм, миңә Башҡортостанда күп милләтлелек, ихласлыҡ, аралашыусанлыҡ, бер-береһе менән дуҫ йәшәүҙәре оҡшай - тине ул. Уның үҙенең дә ғаиләһе бик ҙур икән. Әйткәндәй уның 6 балаһы, 28 ейән-ейәнсәре бар. Ике өлкән балалары Рәсәйҙә белем ала.\nДжозев Ахуна рус телендә "Һәр ваҡыт булһын ҡояш" йырын башҡарҙы, башҡалар ҙа дәртләнеп уның йырын күтәреп алдылар. Ахуна ихлас күңелдән ғаиләһе бүләккә тип ебәргән муйынсаҡтарҙы муниципаль район хакимиәте башлығы Андрей Иванютаның муйынына таҡты.\nБарыһы ла тыуған ерҙәренән бүләктәр килтергән. Һәр береһе улар менән ихлас бүлеште. Беҙҙең етәкселәр ҙә был матур традицияны онотмай. Ҡунаҡтарға ҡурай, ҡаланың символы булған һыу башняһы сувенирын, Нина Зиминаның шиғырҙары баҫылған китап, быймасыҡтар һәм башҡа бик күп төрлө символикаға эйә булған әйберҙәрҙе Белорет тип яҙылған махсус бүләк-пакеттарҙа тапшырҙы.\nПресс-конференция матур тәьҫораттар мә ҡалдырып бер тынала тиҙ генә үтеп китте.


Рөстәм Хәмитов: «Башҡортостан Рәсәй ауыл хужалығында абсолют лидер булырға тейеш» // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов: «Башҡортостан Рәсәй ауыл хужалығында абсолют лидер булырға тейеш»\n10:47, 29 июля 2011 Сәйәсәт\nБашҡортостан Рәсәй ауыл хужалығында абсолют лидер булырға тейеш. Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтының 100 йыллыҡ юбилейын билдәләгәндә бындай бурысты Рөстәм Хәмитов ҡуйҙы.\nБөгөн республика Рәсәй Федерацияһының алдынғы ауыл хужалығы төбәктәренең береһе булып тора һәм биш лидер иҫәбенә инә, тип билдәләне ул.\n— Дөйөм алғанда был һөҙөмтә насар түгел, — тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов. – Ләкин беҙ был позицияларҙы арттырыу өсөн барыһын да эшләргә тейешбеҙ. Беҙ абсолют лидер булырға тейеш. Һәм буласаҡбыҙ ҙа. Беҙҙә бының өсөн барыһы ла бар – һәйбәт кадрҙар, яҡшы институт, ауыл хужалығы киңлектәре, технологиялар, күп һанлы техника.\nРөстәм Хәмитов беҙҙең ауыл тотороҡло буласағына ышанысын белдерҙе, һәм Башҡортостан етәкселегенең ауыл хужалығына ярҙам күрһәтергә ниәтләүе хаҡында әйтте.\n— Республикабыҙ дәүләт власының ауыл халҡына һәр ваҡыт, ниндәй ҙә булһа хәлдә лә ярҙам итеп торасағына шикләнмәйем, — тине ул.\n2010 йылда Башҡортостан федераль үҙәктән 3,5 миллиард һум күләмендә өҫтәмә ресурстар йәлеп итә алды һәм төбәктә ҡоролоҡ эҙемтәләрен йомшартыуға өлгәште. Бөгөн дә республика етәкселеге аграрийҙарға ярҙам күрһәтеүҙең яңынан яңы сараларын таба: яғыулыҡ һәм техника алыуҙа аҡсалата ярҙам итә, һөт етештереүселәр өсөн сығымдарҙы кәметә.\n— Был ярҙам күрһәтеүҙе беҙ һәр ваҡыт дауам итәсәкбеҙ, тип ауыл халҡын ышандыра алам, — тип һүҙен йомғаҡланы Рөстәм Хәмитов.\nТеги: Башҡортостан Президенты, ауыл хужалығы


Ике ай эсендә Өфөнөң Киров районында йәшәүселәр 1500 соҡор хаҡында хәбәр иткән\nҮткән аҙнала Киров районын төҙөкләндереү һәм файҙаланыу буйынса муниципаль бюджет учреждениеһы хеҙмәтсәндәре тарафынан 468 квадрат метр соҡор ямалған. Бының өсөн 78 тонна асфальт иҙелмәһе ҡулланылған. Ҡалған соҡорҙарҙы райондың коммуналь хужалығы эшсәндәре тиҙ арала ямарға тейеш.\nҺәр кемдең баш ҡала юлдарындағы хәүефле урындар тураһында хәбәр итеү мөмкинлеге бар. Бының өсөн Баш ҡала Хакимиәте сайтында эшләп килгән Интерактив карта сервисын файҙаланырға була. Был мөмкинлектәр хәҙер тағы ла киңәйҙе. Юлдағы соҡор тураһында хәбәр итеү процедураһы ябайлаштырылды. Өҫтәүенә “Юл эксперты” кеҫә телефондары өсөн ҡушымтаны ла файҙаланып була. Ике ай эсендә Киров районы биләмәһендәге 1472 соҡор тураһында хәбәр алынған. Был хәбәрҙәр буйынса 760 урында ремонт эштәре башҡарылған да инде. Үткән аҙнала Киров районын төҙөкләндереү һәм файҙаланыу буйынса муниципаль бюджет учреждениеһы хеҙмәтсәндәре тарафынан 468 квадрат метр соҡор ямалған. Бының өсөн 78 тонна асфальт иҙелмәһе ҡулланылған. Ҡалған соҡорҙарҙы райондың коммуналь хужалығы эшсәндәре тиҙ арала ямарға тейеш. Баҡалы, Ленская, Пугачев урамдарындағы соҡорҙар ремонтланған. Автомобиль хәрәкәтен туҡтатмаҫ өсөн күп эштәр төнөн башҡарыла.\n10 сентябрҙә Өфөлә биләмәләрҙе таҙартыу, төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү буйынса көҙгө санитар таҙартыу буйынса айлыҡ башланды.\nӨлфәт Мостафин «Инвест сәғәт» үткәрҙе


Магнитогорскиҙағы ғәҙәттән тыш хәлдә зыян күреүсе ғаиләләргә бер миллион һум күләмендә матди ярҙам күрһәтеләсәк - Bash.News\nМагнитогорскиҙағы ғәҙәттән тыш хәлдә зыян күреүсе ғаиләләргә бер миллион һум күләмендә матди ярҙам күрһәтеләсәк\nМагнитогорскиҙағы ғәҙәттән тыш хәлдә зыян күреүсе ғаиләләргә бер миллион һум күләмендә матди ярҙам күрһәтеләсәк https://bash.news/news/87435_magnitogorskiay_ttn_tysh_xld_zyyan_krese_aillrg_ber_million_um_klmend_matdi_yaram_krtelsk\n03 ғин 2019, 20:34\nКомпенсация күләме өлкә губернаторы тарафынан билдәләнгән. Ул бөгөн таратыла башлаған. Бынан тыш, торлаҡһыҙ ҡалыусылар фатир менән дә тәьмин ителәсәк, тип хәбәр итә рәсми сығанаҡтар. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, фажиғә 31 декабрь иртәһендә теркәлгәйне.\nРәсәй Тәфтиш комитеты биргән мәғлүмәттәр буйынса, көнкүреш газы шартлау һөҙөмтәһендә ҡаланың Карл Маркс проспектындағы ун ҡатлы торлаҡ йорт подъезы ишелеп төштө. Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса күп ҡатлы торлаҡ йорттағы шартлау һөҙөмтәһендәге емереклектәр аҫтынан бөгөнгә 38 кешенең кәүҙәһе табылған, уларҙың 22-һенең шәхесе асыҡланған. Ә ғәйепһеҙ юғалған өс кешенең яҙмышы әлегә билдәһеҙ.\nЗыян күргән алты кеше, шул иҫәптән ике бала дауаханала ҡала. Ун айлыҡ Ваня Фокин иһә Мәскәүҙә Ашығыс балалар хирургияһы һәм травматология фәнни тикшеренеү институтының реанимация бүлегендә... Әле табиптар уның сәләмәтлеге тотороҡланып, бер аҙ яҡшыра төшөүен билдәләй. Билдәле булыуынса, сабыйҙың мейеһендә асыҡ йәрәхәт, тән өлөшсәләре туңып, бөйөрҙәре ҡаҡшап, организмында һыуһыҙлыҡ башланған ине.\nАвтор: Рәйлә Күсемханова.


“Пушкин картаһы”: һорауҙарға яуаптар\n21 Сентябрь 2021, 15:05\n1 сентябрҙән башлап 14 – 22 йәшлек Рәсәй үҫмерҙәре һәм йәштәре “Пушкин картаһы”на эйә була ала. Ул – йәштәрҙе мәҙәни сараларға ылыҡтырыу программаһы. Электрон иҫәпкә дәүләт 3 мең һум аҡса күсерә. Был аҡсаға театрға, музейға, галереяға, концерт ойошмаларына, китапханаларға билет һатып алырға мөмкин.\nКартаны кем ала?\nРәсәй Федерацияһының 14 йәштән алып 22 йәшкә тиклем (йәғни 23 йәше тулып өлгөрмәгән) граждандары.\nКартаны нисек асырға?\n“Дәүләт хеҙмәттәре” (“Госуслуги”) порталында ғариза тултырғас, йәштәр тиҙ арала “Мир” картаһына эйә буласаҡ. Унан һуң “Госуслуги.Культура” мобиль ҡушымтаһын ҡуйып алырға ла уның аша ниндәй мәҙәни сараға барырға икәнен һайлай башларға ла мөмкин.\nШуныһына иғтибар итергә кәрәк: “Госуслуги” порталындағы иҫәп яҙмаһы (учетная запись) раҫланған булырға тейеш.\nӘгәр ҙә смартфон юҡ, ә ауыл ерендә интернет та насар тота икән, ул сағында ни эшләргә?\nУндай саҡта яҡын-тирәләге “Почта-банк”ка мөрәжәғәт итергә кәрәк. Бында “Пушкин картаһы”ның пластик вариантын эшләп бирерҙәр. Билет алғанда, кассала ошо карта менән түләргә була. Картаның биҙәлешен һайлап алырға мөмкин: классик дизайн күңелгә ятамы, әллә замансарағымы?\nЫсынлап та бушлай ҡарарға буламы?\n2021 йылда “Пушкин картаһы” булған һәр кемдең иҫәбендә 3 мең һум аҡса ятасаҡ. Шулай булғас, театр йә концертҡа барыр өсөн ошо картаң булыу ҙа етә. Ә киләһе йылға инде аҡса суммаһын 5 меңгә ҡәҙәр арттырыу мөмкинлеге ҡарала.\nТик онотмағыҙ: был аҡсаны фәҡәт рәсми афишала күрһәтелгән мәҙәни йөкмәткеле сараларға ғына тотонорға мөмкин.\nҠайҙа барырға мөмкин?\nБөтә мәҙәни ваҡиғалар ҙа тиерлек “Культура.РФ” порталында һәм “Госуслуги.Культура” ҡушымтаһында бар. Программала йәмғеһе 1500-ләп мәҙәниәт учреждениеһы ҡатнаша, улар араһында дәүләттекеләр ҙә, шәхси булғандары ла бар. Ил буйлап 10 меңләп ҡыҙыҡлы мәҙәни ваҡиға тәҡдим ителгән дә инде.\nОшонда тағы бер иҫкәрмәгә иғтибар итергә кәрәк: “Пушкин картаһы” ярҙамында киноға йәки циркка билет алып булмай.\nТик үҙең йәшәгән ерҙә, мәҫәлән, Башҡортостанда ғына урынлашҡан музей-театрҙарҙы һайларға буламы?\nБыл картаның иң төп өҫтөнлөгөнөң береһе – Рәсәйҙең төрлө ерендә урынлашҡан мәҙәниәт усағына барырға мөмкин булыуы. Әйтәйек, йәш кеше Башҡортостандан ситтә йәшәгән туғандарында ҡунаҡта йә сәйәхәттә йөрөй икән, ти. Шул төбәктең программала ҡатнашҡан театр-музейына ла ул “Пушкин картаһы” менән түләп бара ала. Әлбиттә, пандемияға бәйле сикләүҙәр тураһында иҫтән сығарырға ярамай.\nБилеттарҙы нисек алырға?\nАлда атап кителгән порталдарҙың береһенә инеп, оҡшаған мәҙәни сараны һайларға һәм шул уҡ ҡушымта йә билет операторҙары, йә учреждениеның сайты, йә касса аша түләргә мөмкин.\nОшонда – йәнә иғтибар. Билет исемле була, шуға күрә лә уны дуҫыңа, әхирәтеңә йәки атай-әсәйеңә бүләк итеп булмай!\nӘгәр ҙә мәгәр карталағы аҡса етмәй ҡалһа, үҙеңдең аҡсаны өҫтәп түләргә буламы?\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, әлегә ундай мөмкинлек юҡ. Шулай ҙа картаны уйлап сығарыусылар был мәсьәләне хәл итеү өҫтөндә эшләй.\nКартаға һалынған 3 меңде йыл аҙағына тиклем тотоноп бөтөп булмаһа, ҡалған аҡса икенсе йылға күсәме?\nЮҡ, мәҙәни сараларға тәғәйенләнгән аҡсаны йыйып барып булмаясаҡ. Быйыл тотоноп бөтөлмәгән аҡса яңы йылдан картаға дәүләт тарафынан бүленгән яңы суммаға еткергәнсе тултырыла. Шулай булғас, театр йә музейға, йә концертҡа, йә күргәҙмәгә барыуҙы икенсе юлға ҡалдырмау хәйерле.\nБилет һатып алып та, ниндәйҙер сәбәп арҡаһында бара алмай ҡалған осраҡта аҡсаны кире ҡайтарып буламы?\n“Пушкин картаһы” буйынса алынған билеттарға ла ҡәҙимге ҡағиҙәләр ҡағыла. Билетты кире тапшырғас, уның хаҡы картаға яңынан ҡайтарыла.


Алланы аҡыл аша таныйбыҙ » Новости Уфы, главные новости Башкортостана / Bash-Portal.Ru\nАлланы аҡыл аша таныйбыҙ\nҺуңғы 10 – 15 йылда Рәсәйҙә, шул иҫәптән, Башҡортостанда, дингә ҡараш үҙгәрә төштө. “Олатаһы мулла булған”, “беҙҙеңсә фекерләмәйһең икән, һин – дошман” тип, эҙәрлекләү юҡ. Дини ойошмаларға махсус белемле кадрҙар әҙерләүгә лә етди иғтибар бүленә. Һәр ауыл-ҡалала тиерлек мәсет, сиркәү ҡалҡып сыҡты. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөтөн мир менән тигәндәй төҙөлгән был биналарға йөрөүсе һирәк. Сөнки халыҡ диндең асылын аңлап етмәй. Уның бәндә күңеленә иман, кешелеклелек, миһырбанлыҡ орлоғо сәсеүен, йәшәүен мәғәнәле, эстәлекле итеүен аңлатыр, донъяны танып белергә өйрәтер ғилем икәнен күрһәтер китаптар әҙ. Шунан файҙаланып, ҡайһы бер кафырҙар “мосолман битлеге” кейеп, террористик ойошма төҙөй, ҡан ҡоя. Һөҙөмтәлә, ислам диненә ҡара яғыла, йәмәғәтселектә кире ҡараш тыуа.\nТағы бер мәсьәлә.\nҒәҙәттә, кеше башҡорт-татар икән – мосолман, урыҫты христиан, тип уйларға күнеккәнбеҙ. Тик был дөрөҫлөккә тап килеңкерәмәй. Баптистар, мормондар, Йәһәүәгә тоғролар, сайентологтар, мундар сектаһына йөрөгәндәр ҙә байтаҡ. Хатта “Ислам динендәгеләрҙе ҡотҡарыу ойошмаһы”на ағза булып инеп, “ислам – ялған дин” тип, “аңлатыу” эше алып барыусы милләттәштәребеҙ ҙә бихисап. Аяныс: секталарҙың махсус программаһына ярашлы, “мейеһе йыуылған” күпме әҙәм кешелектән сығып, әрәм була?!\nОшо факттарҙы күҙ уңында тотоп (ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бик әҙен – авт.) һәм мәсеткә йөрөүселәр тарафынан йыш бирелгән һорауҙарға яуап рәүешендә әҙерләнде лә инде был китап.\nБер диндарға Алланың барлығын иҫбат итергә ҡушҡандар. Ул тут ағасына төртөп күрһәтеп:\n– Уның еҫе тәменән айырыламы? – тип һораған.\n– Юҡ, – тип яуаплаған ҡорҙаштары.\n–\tБеренсе миҫал. Бал ҡорто ошо ағастан бал йыя. Уның ҡайырыһын кәзә кимерһә, арт һанынан борсаҡ-борсаҡ тиҙәк төшә. Япрағы менән болан һыйлана ла, мускус эшләп сығара, ебәк ҡорто туҡланһа – ебәк. Йәғни, төрлө йән эйәһе бер үк нәмәне ашауҙан еҫе, тәме, төҫө яғынан айырылған төрлө продукт барлыҡҡа килә, – тип дауам иткән диндар. – Шул тиклем дә ҡатмарлы функция башҡарыусы ағас үҙенән-үҙе хасил булды ла, “әҙәмгә кәрәгер” тип, ҡайһы – ебәк, ҡайһы бал етештерә башланы, тип уйлайһығыҙмы?\nИкенсе миҫал. 7 – 8 шарҙы өрөп, елгә осороп ҡарағыҙ әле. Улар ни эшләй? Дөрөҫ, төрлө яҡҡа таралып, шартлап бөтә.\nАстрономдар аңлатыуынса, күк есемдәре билдәле бер йүнәлештә хәрәкәт итә. Ә уны кем тәртипкә һалған? Ниңә күк есемдәре бер-береһе менән бәрелешмәй? Нисек осоп йөрөй, ни өсөн шар шикелле ергә ҡолап төшмәй? Бәлки, улар менән идара итеүсе Бөйөк көс барҙыр?\nӨсөнсө миҫал. Ер яралтылғандан бирле йыл миҙгелдәре үҙ ҡанунына ярашлы алышынып тора. Ни эшләп ҡайһы саҡ буталып китеп, яҙ артынан – көҙ, ҡыштан һуң йәй килмәй? Иғтибар менән ҡарағыҙ әле: тәбиғәттә тулы тәртип! Уны кем урынлаштырған? Әлбиттә, Алла!\nКүренеүенсә, дин әһеле, үҙ ҡарашын дәлилләп, һорауға урын ҡалдырмаҫлыҡ итеп яуап биргән.\nХоҙайҙы инҡар итеүе менән танылған француз философы, яҙыусыһы Вольтер ҙа үлер алдынан “Сәғәтте оҫта эшләмәгән, ул үҙе барлыҡҡа килгән һәм донъяны яралтыусы Алла ла юҡ тип, иҫәр генә “раҫларға” мөмкин”, – тигән” .\nӘ инглиз психологы Джозеф Мэрфи “Һеҙ бай була алаһығыҙ” тигән китабында былай тип яҙа: “Йоһаннесбургта йәшәгән таныш яҙыусы һөйләүенсә, уның күп мәҡәләһен редакция элегерәк ҡабул итмәгән. Ижадсыла хатта кире ҡағылыу комплексы барлыҡҡа килгән, материалын алып барғанда уҡ оҡшатмаҫтарын белгән. Ләкин бер китап уҡығандан һуң тормошҡа ҡарашы үҙгәргән. Ул, китап авторы кәңәшенә ҡолаҡ һалып, буласаҡ әҫәренең сюжетын ентекләп уйлаған, шунан уны бер-бер артлы күҙ алдынан үткәргән һәм иртәле-кисле ярты сәғәт буйы “Был романды минең арҡылы Алла тыуҙыра. Уҡыусыны илһамландырыр, кешелеккә хеҙмәт итер әҫәрҙе Хоҙай ҡулы менән яҙам” тип ҡабатлаған. Ошонан һуң яҙыу эше еңелләшкән. “Йыш ҡына иртән уянып китәм дә, күңелем түренән сыҡҡан һүҙҙәрҙе тиҙ генә ҡағыҙға төшөрәм. Хәҙер хеҙмәтемде нәшриәткә теләп ала башланылар”, – тип һөйләгәйне ул.\nИрландияла бик матур итеп арфала уйнаған йәш музыкантты төшкө ашҡа саҡырғайныҡ. “Уйнар алдынан һәр саҡ “Раббы – бөйөк музыкант. Ул минең ҡулым аша уйнай. Мин – уның хеҙмәтсеһе, уның өсөн уйнайым” тип ҡабатлайым” тигәйне” .\nБыл ижад әһелдәренә үҙ-үҙенә ышаныс этәргес бирәме, әллә Тәңре ярҙам итәме – әйтеүе ҡыйын. Әммә православие динендәгеләр үрҙәге юлдарҙы уҡығас, “Изге китапта “Кемдең аҡылы етмәй, шелтәһеҙ-ниһеҙ биреүсе Хоҙайҙан һораһын” (Послание Иакова, 1:5) тип яҙылған икән, ғәжәпләнер урын юҡ” тип әйтер ине, моғайын.\nХаҡлыҡты табыр өсөн ике яҡты ла тыңлау лазым. Ислам дине вәкиле, БР мосолмандары Диниә назараты мөфтөйө Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллинға һүҙ бирәйек:\n– Дәһри үҙ күҙе күргәнгә генә ышана. Йәғни, ҡаршыһындағы Ирәмәл тауының барлығын раҫлай, сөнки ул алдында тора йә уның хаҡында гәзит-журналдан уҡып белә. Ә Алланы иһә үҙе лә, ҡорҙаштары ла күргәне булмағас, юҡ тип уйлай. Шулай уҡ шаһиттар юҡлыҡҡа ҡарамаҫтан, ғаләм, беҙ йәшәгән ер планетаһының үҙенән-үҙе барлыҡҡа килеүенә лә шикләнмәй.\n“Юҡтан бар булмай, барҙан юҡ булмай” тигән ҡағиҙәгә таянып, атеистарҙан “логика ҡайҙа?” тип һорағы килә.\nУйлай китһәң, әҙәм заты күрмәгән нәмә бихисап бит. Мәҫәлән, кеше тәнендә лә, ерҙә лә, алтын, көмөш, һыу һ.б. бар. Был, бәндәнең ерҙән, йәки тупраҡтан, яралтылыуын раҫлаусы дәлил.\nФәлән – аҡыллы, төгән аҡылһыҙ тип хәбәр һөйләйбеҙ. Ә аҡылды кем күргән? Саксония менән Башҡортостан араһындағы дуҫлыҡ ебен, электр тогын, эфир тулҡынын, һауала мыжғып осоп йөрөгән ваҡ йән эйәләрен, яҫтыҡ-түшәктәге кеше тәненең иҫкергән (ҡартайған) тиреһе менән туҡланыусы ҡортто күреүсе бармы?\nҮҙ аллы хасил була алмаған йыһанды яһаусы Аллаһу тәғәләне лә беҙ, диндарҙар, күҙ менән күрмәһәк тә, аҡыл аша таныйбыҙ, сөнки бер нәмә лә тик торғандан, үҙенән-үҙе, барлыҡҡа килә алмай.\n[27 февраля 2010] | Просмотров: 1065 Опубликовал: admin Оцени статью!\nМиҙгелемдә миҙгел йәшәне лә\n315 80r22 5 | hydra2web


Прививка яһат та аҡса ал | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n13 October 2021 — 16:16 ГТРК «Башкортостан»\nМәскәүҙә 65 йәштән өлкәндәр прививка яһатһа 10 мең һум аҡса ала. Вакцина яһатҡан өлкәндәргә бүләк тупланмаһы урынына тиҫтә мең аҡса биреү тураһындағы күрһәтмәгә Мәскәү мэры Сергей Собянин ҡул ҡуйған.\nМәскәү хөкүмәте COVID-19-ға ҡаршы вакцинация программаһында ҡатнашыусыларҙы дәртләндереү маҡсатында өлкән йәштәге граждандарға компенсация түләргә ҡарар иткән. 12 октябрҙән теләгәндәр бүләк тупланмаһын аҡсаға алмаштыра ала.\nМәскәүҙә 2021 йылдың 23 июненән 31 декабренә тиклемге осорҙа прививканың беренсе компонентын ҡаҙатҡан, аҙаҡ теүәл вакцинация үткән 65 йәш һәм унан да өлкән граждандар әлегә тиклем “Сәләмәтлек тураһында хәстәрлек” тигән тупланма менән бүләкләнә ине.\nАкция башынан Мәскәү пенсионерҙарының 240 меңдән ашыуы бүләк алған.\n5 октябрҙә Рәсәй президенты Владимир Путин: “COVID-19-ҙан вакцина яһатҡандарға дәртләндереү саралары белешмә буйынса түгел, ә вакцина һалдырғандан һуң күрһәтелергә тейеш. Шулай уҡ ваҡытында ревакцинация үткәреү зарур”, — тип белдергәйне.\n15 сентябрҙә COVID-19-ҙан прививка яһатҡан граждандар араһында иғлан ителгән лотереяның беренсе 500 бүләк отоусыһы асыҡланды. Һәр призер 100 мең аҡса ала, тип билдәләнгәйне. Призды алыр өсөн сайтта теркәлеп аҡса күсерергё “МИР” картаһы иҫәбен күрһәтергә кәрәк.\nЛотереяның икенсе өлөшө ҡалған 500 мең рәсәйле өсөн 14 октябрҙә уйнатыла..


Юлдар тәртипкә килтерелә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n23 апреля 2020 — 23:24 ГТРК «Башкортостан»\nҮҙизаляция режимына ҡарамаҫтан, ҡала хеҙмәттәре эше дауам итә. Башҡала юлдарында машиналар һаны кәмене, тимәк, тап ошо осор юлдарҙы төҙөкләндереүгә ҡулайлы. Ҡайһы урамдар тәртипкә килтерелгән, ә ҡайһыларын әле төҙөкләндереү көтә, был хаҡта киләһе видеояҙмала. Көнө-төнө ал да, ял да белмәй эшләйҙәр, тик һауа торошо ғына яҡшы булһын. Ауыр физик эш, әммә өйҙә ултыра торған ваҡыт түгел, ти юлсылар. Ибраһим бульвары соҡор-саҡырҙары менән күптәргә билдәле. Бында ремонт күптән талап ителгән һәм был урам “Хәүефһеҙ һәм сифатлы автомобиль юлдары “ милли проектына ингән.\nӘммә әлегә капиталь төҙөкләндереү башҡарып булмай, шуға күрә соҡорҙар ямала. Юл ҡатламын алмаштырыу өсөн быйыл подрядсы ойошма менән контракт төҙөләсәк, ә тулыһынса эш 2021 йылға тамамланыр, тип көтөлә. Капиталь ремонт әле Новоженова урамында башҡарыла. Өфө шоссеһынан Жукова урамына тиклем юл яңыртыла. Яңы асфальт һалыу йәй уртаһында тамамланасаҡ. Новоженова, Ветошникова урамдары “Еңеү урамдары” проектына ингән. Был проект “Хәүефһеҙ һәм сифатлы автомобиль юлдары” милли проекты сиктәрендә башҡарыла.\nЮл-ремонтлау эштәре әле 7 объектта башҡарыла. Комсомол, Мостай Кәрим, 8 март урамдарында төҙөкләндереү, Баландин бульвары, Валерий Лесунов урамында яңынан юл төҙөлә.


Өфөлә йәшәүсе өлкән йәштәге ханым бер юлы ике юғары уҡыу йортона инеү өсөн һынау тотҡан\nМахсус урта белемле Вера Цибульская замана йәштәре кеүек берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырмаған. Юғары уҡыу йортона инеү өсөн эске имтихандар тапшырған.\n73 йәшлек Вера Цибульская махсус урта белемгә эйә. Тиҫтә йылдар буйына ул үҙ һөнәре буйынса намыҫлы хеҙмәт итеп хаҡлы ялға сыҡҡан. Шәхси секторҙа йәшәүсе ханым ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәрен көйләп йөрөгәндә, архивҡа мөрәжәғәт итә. Көн аша унда йөрөгәс, архив хеҙмәткәрҙәре:" Һеҙ юғары уҡыу йорто студентымы ?" тип ғәжәпләнә. Был һорауҙы Вера Цибульская үҙенә ҡарата комплимент һымаҡ ҡабул итә. Һәм күп тә үтмәй юғары уҡыу йортона имтихандар тапшырырға ҡарар итә. Беренсе ынтылышы уңышлы булмай, ул имтихандарға һуңлаған була. Ә икенсе тапҡыр бер юлы ике юғары уҡыу йортоноң ике факульетына имтихандар тапшыра.\nВера Цибульскаяның белемгә ынтылышын яҡындары ыңғай, ә таныштары ғәжәпләнеп ҡабул итә. Әммә белемгә ынтылышы барлыҡ ҡаршылыҡтарҙы еңә һәм ул тәүәккәлләргә була.Ике юғары уҡыу йортоноң ҡабул итеү комиссияһында уны йылы ҡаршылайҙар. Педагогия университетының тарих һәм филология, БДУ-ның тарих факультеттарына имтихандар тапшыра. Иң ауыр һынау инша яҙыу . Тәҡдим ителгән дүрт теманан Александр Блок ижадын һайлай. Нисек кенә имтихандар ауыр булмаһын, совет мәктәбендә алған төплө белем һынауҙарҙы уңышлы еңеп сығырға ярҙам итә. Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге педагогия университетында өлкән йәштәге кешеләрҙе студент сафтарына алыу яңылыҡ түгел.\nЗамандашыбыҙ берҙәм дәүләт имтихандары тапшырмаған. Шуға күрә лә бюджет төркөмөнә эләкмәйәсәк. Ике юғары уҡыу йортонда ла уға коммерция нигеҙендә уҡырға тәҡдим ителгән. Әйткәндәй, Вера Цибульская һигеҙ йыл элек,уңышлы имтихандар тапшырып, водитель танытмаһы ла алған. Элекке бейеүсе студент йылдарын вальс әйләнгән кеүек еңеллек менән үтергә ниәтләнә.\nБилдәле сәсән һәм мәғрифәтсе Мифтахетдин Аҡмулла"Белемлелек арыҫландан көслө батыр, уға атланмай һинең төшөң һис өн булмаҫ" тигән. Етмеште артылған абитуриент Вера Цибульская Башҡортостандың бер юлы ике юғары уҡыу йортона имтихан тотҡан. Оло тормошта һөнәр һайлау алдында тоған йәштәргә иң өлкән студент өлгөһөнә эйәреп,белемгә ынтылырға ғына ҡала.


Өфөлә иң яҡшы автомәктәпте һайлайҙар\n16 Сентябрь 2010, 14:41\nҠала үҫеше йәмәғәт фонды ярҙамында «Башҡортостан транспорт компанияһы» коммерциялашмаған партнерлығы автомобиль водителдәрен әҙерләү буйынса эшмәкәрлек алып барған учреждениелар араһында конкурс үткәрә.\nСара БР буйынса Эске эштәр министрлығының ЮХХДИ идаралығы, БР Мәғариф министрлығы ҡарамағындағы Мәғариф өлкәһендә контроль һәм күҙәтеү идаралығы, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ҡатнашлығында һәм ярҙамында үткәрелә. Уҡыу йорттарында водителдәр әҙерләү сифаты тураһында объектив мәғлүмәт алып, уны Башҡортостандың баш ҡалаһы халҡына еткереү - конкурстың төп маҡсаты.\nӘйткәндәй, бындай конкурс беренсе тапҡыр ойошторола. Ул 1 - 30 октябрҙә үтәсәк. Заявкалар ҡабул ителә башлаған да инде.\nТулыраҡ мәғлүмәт — www.fondufa.ru сайтында.


15:27, 9 апреля 2012 Йәмғиәт\nЕкатеринбургта Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә 200 йыл тулыуға арналған X төбәк башҡорт мәҙәниәте фестивале үтте. Уны Силәбе өлкәһенең Башҡорт йәштәре иттифағы ярҙамында Свердловск өлкәһенең Мәҙәниәт һәм туризм министрлығы, «Уралмаш» халыҡ ижады һарайы, Свердловск өлкәһе башҡорттары үҙәге һәм Башҡортостандың Мәҙәниәт министрлығы ойошторҙо. Силәбе журналисы Динә Нафиҡова билдәләүенсә, Силәбе өлкәһе Башҡорт йәштәре иттифағының бер активисы Инвир Хисаметдинов концерт режиссеры булған.\nФестиваль Свердловск, Силәбе өлкәләренән һәм Башҡортостандан йөҙгә яҡын башҡорт ижади коллективын йыйҙы. Һәр сығышты тамашасылар дәррәү алҡыштар менән ҡаршы алды. Башҡортостандан «Карауанһарай» фольклор-эстрада төркөмөнөң сығышы тамашасы күңеленә айырыуса хуш килде.\nБайрам артистарға – почет грамоталарын, ә ойоштороусыларға рәхмәт хаттарын тапшырыу менән тамамланды. Өлкәнең Башҡорт йәштәре иттифағы рәйесе Тимур Сафиуллин да был почетлы наградаға лайыҡ булды.\n— Әлеге сараны ойоштороусыларға тейешле баһа биреү зарур, сөнки Свердловск өлкәһендә йәшәүсе башҡорттар күп түгел, — тип билдәләне ул. – Быға ҡарамаҫтан, фестиваль юғары кимәлдә үтте, зал тулы булды. Силәбелә лә ошондай кимәлдә фестиваль үткәреү өсөн уларҙан өйрәнәһе нәмәләр күп.\nУның фекеренсә, бындай саралар халыҡҡа башҡорттарҙың ил тарихында ҡатнашыуы тураһында ғына һөйләмәй, улар башҡорт һәм рус халыҡтарын берләштереүсе мөһим фактор ҙа булып тора.\nТеги: башҡорттар төбәктәрҙә,фестивалдәр,хәтер


Ғарифулла Япаров - Журнал Агидель\nРәсәй Федерацияһының 2020 йылға тиклемге социаль-иҡтисади үҫеш концепцияһына ярашлы рәүештә, ер һәм башҡа тәбиғәт ресурстарының һөҙөмтәлелеген арттырыу дәүләт аграр сәйәсәтенең төп маҡсаттарының береһе булып тора. Рәсәйҙә һәм республикала ерҙе һәм ер ресурстарын тейешенсә файҙаланыу – үтә актуаль мәсьәлә. Әйтәйек, Бельгияла бер ауыл хужалығы хеҙмәткәре 100 кешене, Англияла – 95, АҠШ-та 80 кешене туйындыра. Рәсәй буйынса бындай мәғлүмәттәр юҡ. Һуңғы мәғлүмәт СССР буйынса ғына. 1991 йылда бер ауыл хужалығы эшсәне... 13 кешене аҙыҡ-түлек менән тәьмин иткән. Әлбиттә, бөгөнгө көндә хәл яҡшырғандыр, тип уйларға нигеҙ юҡ. Өҫтәүенә, ҡала халҡының байтаҡ өлөшө үҙ баҡсаларында үҫтерелгән аҙыҡ-түлеккә иҫәп тота.\nРәсәй Федерацияһы донъяла территорияһы буйынса беренсе, һөрөнтө ер күләме буйынса дүртенсе урында. Донъялағы ҡара тупраҡтың 55, эсәр һыу запасының 20 процентын үҙендә туплаһа ла, Рәсәй бөтә аҙыҡ-түлектең 1,34 процентын ғына етештерә. Был бик аяныслы һан.\nКилтерелгән һандар шуны асыҡ күрһәтә: беҙҙең илдә ер ресурстары менән файҙаланыуҙа бик күп резервтар файҙаланылмай. Беренсенән, Рәсәйҙә хужалыҡ әйләнешенә индерелмәгән, файҙаланылмай ятҡан ерҙәр күп. Академик Леонид Абалкиндың фекеренсә, Рәсәй Федерацияһында 1969 йылда колхоздар һәм совхоздар тарафынан файҙаланылған 163 миллион гектар ерҙең әле 85,6 миллион гектары эшкәртелмәй. Икенсенән, ил буйынса ла, Башҡортостанда ла һыуҙы мал аҙығы, йәшелсә-емеш культураларының уңдырышлылығын күтәреү өсөн тейешенсә файҙаланмайҙар. Ә бит донъялағы бөтә аҙыҡ-түлектең 40 проценты яһалма һуғарылған 17 процент ерҙә үҫтерелә.\nБелгестәр фекеренсә, ил күләмендә йыл һайын 12 миллион гектарға тиклем һөрөнтө ерҙе әйләнешкә индереп, 25 миллион тоннаға тиклем өҫтәмә иген алырға бөтә мөмкинлектәр бар. Элек эшкәртелеп тә бөгөнгө көндә ташландыҡ хәлдә ятҡан ерҙәр Башҡортостанда ла етерлек.\nӘле донъяла аҙыҡ-түлеккә ҡытлыҡ арта, шул уҡ ваҡытта Рәсәйгә ҡарата етди санкциялар ҡулланыла. Минеңсә, бындай шарттарҙа ошо резервты тейешенсә файҙаланырға һәм үҙебеҙҙе аҙыҡ-түлек менән етерлек күләмдә тәьмин итергә бурыслыбыҙ.\nЕребеҙ мул, кеҫәбеҙ һай\nБашҡортостанда ерҙе файҙаланыуҙағы төп проблемаларға туҡталғанда һүҙҙе республикалағы негатив тенденциялар хаҡында алып барырға кәрәк. Беренсенән, ауыл хужалығы йүнәлешендәге ерҙәр күләме кәмей. Әйтәйек, 2014 йылда ғына был майҙандар 78 900 гектарға кәмегән. Икенсенән, ерҙәрҙең инвестиция йәлеп итеү ҡеүәһе түбән. БР ер фонды 14 миллион гектарҙан ашыу майҙанды тәшкил итһә, уның 12 миллион гектарға яҡыны, йәғни 83 проценты дәүләт һәм муниципаль милектә. Юридик шәхестәр тарафынан 10 200 гектар файҙаланыла, 2 339 600 гектары – граждандарҙың ер пайҙары. Был иһә төбәктең ер фондының 15,6 проценты йәки шәхси милектәге бөтә ерҙең 95,2 проценты тигән һүҙ.\nБашҡортостан Республикаһының 40 процент самаһы Рәсәй Федерацияһы милкендә. Уның 59 мең гектары юридик шәхестәргә аренда хоҡуғы менән тапшырылған, 14 мең гектары физик шәхестәр ҡулында. Башҡортостан Республикаһы милкендә ни бары 83 мең гектар майҙан иҫәпләнә, уның 30 600 гектары юридик шәхестәргә ваҡытын сикләүһеҙ хоҡуғы менән файҙаланыу өсөн, 41 500 гектары юридик шәхестәргә, 1 600 гектары граждандарға арендаға бирелгән. Өсөнсөнән, ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәр рациональ файҙаланылмай.\n2014 йылда республикалағы 14 294 700 гектар ер фондының яртыһы – ауыл хужалығы тәғәйенләшендәге ерҙәр. Ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәрҙе икенсе категорияларға күсереү, банкрот булған ауыл хужалығы предприятиеларының ерҙәрен баланстан алыу сәбәпле, 2014 йылда ғына ауыл хужалығы продукцияһы етештереү өсөн файҙаланылған майҙандар 79 мең гектарға кәмене.\n2014 йылда Башҡортостанда 917 хужалыҡ итеүсе ширҡәт һәм йәмғиәт 2 миллион гектарҙан ашыу майҙанда ауыл хужалығы продукцияһы етештереү менән шөғөлләнә ине. 150 дәүләт һәм муниципаль унитар ауыл хужалығы предприятиелары республика ер фондына ҡараған 622 900 гектарҙа продукция етештерә. Крәҫтиән-фермер хужалыҡтарының 350-һе юридик шәхестәр, 4676-һы физик шәхестәр булараҡ теркәлгән, уларҙың ҡарамағында – 616 800 гектар ауыл хужалығы ерҙәре, шул иҫәптән 433 800 гектар һөрөнтө ерҙәр. Шәхси ярҙамсы хужалыҡтар һаны – 558 976, уларҙың ере – 167 700 гектар. Дүртенсенән, ергә милек хоҡуғын теркәү проблемалары. Ауыл хужалығы менән шөғөлләнеүселәр ике миллион гектарҙан ашыуыраҡ майҙанда үҙ эшмәкәрлеген алып барһа ла, уның ни бары 173 700 гектары йәки 6,8 проценты ғына милек хужаларына рәсми рәүештә теркәтелгән.\n2015 йылдың 1 ғинуарына 2 296 200 гектар майҙандағы ер участкалары 357 223 гражданға пай ере итеп бирелгән, шуларҙан 307 268 кеше 1 545 мең гектарҙағы ерҙе үҙ милке булараҡ теркәгән. 4 430 кеше үҙҙәренә тейеш 30 300 гектарҙан баш тартҡан. Шулай итеп, байтаҡ ер майҙандары балласт булып ята, улар хатта милек хоҡуғы объекты булараҡ теркәлмәгән дә. Бишенсенән, ауыл хужалығы йүнәлешендәге ерҙәрҙе файҙаланыуҙан бюджетҡа килем бик аҙ.\nБыл проблема юғарыла килтерелгән факторҙарға ныҡ бәйле. 2014 йылда Башҡортостан Республикаһының тупланма бюджетына дәүләт һәм муниципаль милекте һатыуҙан барлығы 17 миллиард һумға яҡын аҡса ингән. Башҡортостан бюджетына күсерелгән 8 миллиард һумдан ашыу аҡсаның 422 252 мең һумы ғына (5,13 проценты) ер участкаларын арендаға алыуҙан, 42 042 мең һумы (0,51 проценты) ер һатыуҙан ингән.\nМуниципаль органдар бюджетына йүнәлтелгән 8 миллиард һумдан ашыу аҡсаның 51,29 проценты ерҙе арендаға алыуҙан ингән килем һәм 11,88 проценты – ер участкаларын һатыуҙан килгән табыш.\nАлтынсынан, муниципаль райондарҙың үҙ территорияларында өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙе, шул иҫәптән ауыл хужалығында, финанслау мөмкинлектәренең үтә түбән булыуы.\nРеспублика райондарының бюджеты ошо территорияла йыйылған һалымдар иҫәбенә уртаса 40 процентҡа ла тәьмин ителмәй, 60 проценттан ашыуырағы республика бюджетынан ярҙам булараҡ алына.\nМуниципалитеттарға ни бары ике төр һалым беркетелгән: ер һалымы һәм физик шәхестәрҙең мөлкәтенә һалым. Ер һалымы урындағы бюджеттарҙың 13 проценты самаһын тәшкил итә ул ерҙең кадастр хаҡына, предприятиеларҙың һәм ерҙә эшләүсе граждандарҙың һанына бәйле. Физик шәхестәрҙең мөлкәтенә һалым, ә ул күсмәй торған милектең осһоҙ инвентарь хаҡына бәйле, ни бары 1,9 процент тәшкил итә. Урындағы һалымдар муниципалитеттар бюджетында бик аҙ өлөш алып тора. Әгәр 1998 йылда ул 12,25 процент тәшкил итһә, 2013 йылда уның өлөшө 4,78 процентҡа тороп ҡалды.\nЕтенсенән, ауыл хужалығы йүнәлешендәге ерҙәрҙең сифаты түбән.\nБашҡортостанда һуғарылған ерҙәрҙең майҙаны – 35 600 гектар, киптерелгәне – 33 700 гектар, әммә был ерҙәрҙең байтаҡ өлөшөндә мелиоратив системаларҙың техник торошо ҡәнәғәтләнерлек түгел.\n2000 йылдан 2013 йылға тиклем индерелгән минераль ашламаларҙың күләме 100 процент тәьҫирле матдәләргә иҫәпләгәндә 55 600 тоннанан 37 100 тоннаға тиклем кәмегән. Минераль ашламалар индереп сәселгән баҫыуҙарҙың дөйөм майҙаны 35 проценттан 30 процентҡа тиклем, даими һуғарыу өсөн ҡулланылған һыуҙың күләме өс тапҡыр самаһы кәмене.\nОшо проблемаларҙы хәл итеү комплекслы характерҙа, стратегик маҡсаттар аныҡ, үтәлерлек, контролдә тоторлоҡ булыуы шарт. Башҡортостандың реаль аграр сәйәсәте нигеҙе булып аграр секторҙың ауыл хужалығы машиналарын төҙөү, ашламалар һәм ағыулы химикаттар етештереү, транспорт инфраструктураһын үҫтереү, иген, йәшелсә һаҡлағыстар, һыуытҡыстар, эшкәртеүсе предприятиелар, ҡабул итеүсе һәм сауҙа предприятиелары менән органик рәүештә бәйләнеше торорға тейеш.\nКем күберәк етештерә?\n2000 йылдан 2014 йылға тиклем ауыл хужалығында етештерелгән продукцияның структураһын түбәндәге таблицала күрергә мөмкин (проценттарҙа).\nҺандар күрһәтеүенсә, ауыл хужалығындағы эре хужалыҡтарҙың өлөшө әкренләп кәмей бара, крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары өлөшө арта, ә бына шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙың позицияһы әүәлгесә юғары килеш ҡала килә. Продукция етештереү күләме айырыуса үҫемлекселектә артты. Һуңғы ун биш йылда был күрһәткес шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙа 35,1 проценттан 55 процентҡа, крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарында һәм ауыл хужалығында эшләгән эшҡыуарҙарҙа 1,7 проценттан 7,9 процентҡа тиклем артты. Шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙа ла (60,6 проценттан 66,5 процентҡа тиклем), фермерҙарҙа (0,5 проценттан 4,9 процентҡа тиклем) малсылыҡ продукцияһы етештереү арта. Ғәмәлдә шәхси ярҙамсы хужалыҡтар, фермерҙар һәм эшҡыуарҙар республикалағы ауыл хужалығы продукцияһының 70 процентын етештерә. Тап улар иҫәбенә картуфтың 94, йәшелсә-емештең 74, иттең 71, һөттөң 69, йомортҡаның 37 проценты тура килә. Ә бына иген, мал аҙығы культуралары, шәкәр сөгөлдөрө, көнбағышты башлыса ауыл хужалығы предприятиелары етештерә. Шулай итеп, хеҙмәтте бүлешеү буйынса үҙенсәлекле хәл килеп тыуҙы.\nРеспубликала ауыл хужалығының һуңғы ун биш йылдағы үҫеш юлдарына анализ яһап, шуны әйтергә мөмкин: граждандарҙың ауылдарҙағы һәм ҡалалар янындағы шәхси ярҙамсы хужалыҡтары, шулай уҡ баҡсасылыҡ ойошмаларында ер участкалары булған граждандар крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары менән бер рәттән тейешле дәүләт ярҙамына дәғүә итергә лә хаҡлы!\nАуыл хужалығындағы тауар етештереүселәргә финанс ярҙамы күрһәтеүҙе төбәк бюджеттары башлыса үҙ иңенә алырға тейеш. Сөнки муниципаль райондарҙа йыйылған һалымдар ошо территорияла сарыф ителгән бюджет сығымдарының 40 процентын да ҡапламай (2014 йылдың 1 ғинуарына 31 процент).\nФинанс ярҙамдан тыш, аграр секторҙы лайыҡлы кадрҙар менән тәьмин итеү мөһим. Йәштәрҙе ауылға йәлеп итеүҙең төрлө ысулдарын ҡулланырға кәрәк. Ғөмүмән, кадрҙар сәйәсәте стратегик характерҙа булырға тейеш.\nЕр ресурстары менән идара итеүҙең механизмы үҙ эсенә ер һалымы, ергә аренда түләүҙәре, ерҙең баҙар хаҡы һәм залог хаҡы, ерҙең уңдырышлылығын арттырыу өсөн түләүҙәр, ерҙе тартып алыу һәм консервациялау өсөн түләүҙәр, штрафтар һәм башҡа иҡтисади көйләгестәрҙе үҙ эсенә ала.\nЕр һалымы тупланма бюджеттың бик әҙ өлөшөн алып тора. Был система камил түгел һәм ул муниципаль органдарға етерлек бюджет туплап, үҙ компетенцияһындағы мәсьәләләрҙе хәл итергә мөмкинлек бирмәй. Ер һалымы ставкалары ерҙе һөҙөмтәлерәк файҙаланыуға булышлыҡ итмәй, ерҙең милекте һөҙөмтәлерәк файҙаланыусыларға күсеүенә килтермәй. Ер һалымы күләме ерҙең баҙар хаҡына бәйле түгел, ә уның кадастр хаҡынан сығып административ рәүештә билдәләнә.\nБашҡортостан Республикаһында ер фонды менән идара итеүҙе үҙгәртеп ҡороп, һәр милек хужаһының һалымдар, башҡа сығымдарға ҡарағанда алынған табышы күберәк булыуына өлгәшергә кәрәк. Ул сағында һәр кем ер хужаһы булырға ынтылып торасаҡ. Был пай хужаһынан, ябай ауыл кешеһенән алып муниципаль органдарға, тотош республикаға ҡағыла.\nРеспубликала ауыл хужалығы үҫешен тәьмин итеү өсөн ойоштороу сараларына ла иғтибарҙы йүнәлтергә кәрәк. Дәүләт пай хужалары – ер биләүселәрҙең кооперацияһын үҫтереүҙә, уларға продукция етештереү, эшкәртеү һәм һатыу буйынса тос ярҙам күрһәтергә тейеш. Оҙайлы ваҡытҡа лизинг системаһын индереп, ауылға техника һәм ауыл хужалығы машиналары ҡайтарыуҙы яйға һалырға ваҡыт. Финанс ойошмалары ауыл кешеләре күтәрерлек шарттарҙа кредиттар биреүҙе ойошторорға тейеш.\nЕр пайҙарын кооперация нигеҙендә бергәләп эшкәрткән һәм эшсәндәрен социаль яҡлау аҫтына алған коллектив хужалыҡтар ғына фән һәм техника ҡаҙаныштарын тейешенсә ҡуллана һәм тауар продукцияһы етештереү менән һөҙөмтәле шөғөлләнә ала. Ерҙе һөҙөмтәле файҙаланыу проблемаларын хәл итеү буйынса башҡа инструменттарҙы ла ҡулланырға мөмкин:\nБеренсенән, фермерҙарға ерҙе шәхси милек итеп теркәү һәм документтарҙың тулы комплектын алыу өсөн 300 мең һумға тиклем кредиттар бүлеү;\nикенсенән, күп балалы ғаиләләргә ауыл хужалығы ерҙәрен бушлай теркәп, уларға техника, сифатлы орлоҡ, яҡшы тоҡомло мал алыуҙа дәүләт ярҙамы күрһәтеү;\nөсөнсөнән, умартасылыҡ менән шөғөлләнергә теләүселәргә 100 гектарға тиклем урманды оҙайлы арендаға льготалы шарттарҙа биреү, күсмә умарталыҡтар ойоштороу өсөн умартасыларға 50 гектарға тиклем ер майҙаны бүлеү, уларҙы лизинг юлы менән, транспорт менән тәьмин итеү;\nдүртенсенән, Хөкүмәт ҡанаты аҫтында республика крәҫтиән банкы ойоштороу. Дәүләттән тейешле ярҙам булмаған шарттарҙа был иң ҡулай инструмент буласаҡ;\nбишенсенән, ҡалалар һәм райондар хакимиәттәрендә ер мәсьәләләре буйынса бюджет иҫәбенә бушлай юридик консультациялар алыуҙы ойоштороу;\nалтынсынан, ер ресурстарына идара итеү буйынса төбәк органдарын ҡайтанан ойоштороу. Ерҙең стратегик ресурс булараҡ иҡтисади һәм социаль йәһәттән әһәмиәтен күтәреү өсөн Башҡортостандағы ергә милек хужаһы булараҡ вәкәләттәрҙе тормошҡа ашырыусы аныҡ орган булдырыу талап ителә.\nРеспубликаның ер фондын биләү, уны файҙаланыу Башҡортостан Республикаһы башлығы ҡарамағында булырға, туранан-тура уға буйһонорға тейеш. Урындарҙағы үҙидара органдары халыҡ алдында ерҙән файҙаланыу мәсьәләләре буйынса даими рәүештә отчет бирергә тейеш.\nЕтенсенән, Рәсәй Федерацияһында ер мөнәсәбәттәрен ҡайтанан ҡарау, ерҙе һөҙөмтәле файҙаланыусыларға тапшырыу талап ителә. Пай ере булараҡ бүленеп, файҙаланмай ятҡан ерҙәрҙе дәүләт ҡарамағына кире ҡайтарыу дөрөҫ булыр ине. Уны махсус булдырылған Рәсәй ер банкы илдең Үҙәк банкы тарафынан бүленгән бюджет аҡсаһына пай хужаларынан һатып алырға тейеш.\nРәсәйҙең Үҙәк банкы, ауыл хужалығы йүнәлешендәге ерҙәрҙең хужаһы булараҡ оҙайлы ваҡытҡа файҙаланыу хоҡуғын был ерҙәрҙе табыш алып эшләй алғандарға һата алыр ине. Дөйөм алғанда, оҙайлы ваҡытҡа ерҙән файҙаланыу хоҡуғына хаҡ ер һалымы күләмендә булырға тейеш.\nШулай итеп, ер Үҙәк банкы ҡарамағында, дөйөм ил байлығы статусында булып, унан теләге булған крәҫтиәндәр һәм фермерҙар файҙалана аласаҡ.\nДәүләт тирә-яҡ мөхитте һаҡлау, ерҙең уңдырышлылығын күтәреү буйынса саралар күрергә бурыслы. Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Үҙәк банк аша ерҙең уңдырышлылығын күтәргән, ашламалар индергән өсөн сығымдарҙы ҡаплау механизмын уйларға тейеш.\nШулай итеп, ер ресурстары менән идара итеүҙең һөҙөмтәлелеген күтәреү системалы характерҙа булырға, ул конкурентлыҡҡа һәләтле аграр сектор булдырыу менән параллель рәүештә барырға тейеш. Ошо юл менән генә ер реформаһы үткәреү йылдарында йыйылған проблемаларҙы хәл итергә мөмкин.\nКешелек донъяһы 88 процент аҙыҡ-түлекте эшкәртелгән ерҙән йыйылған уңыш иҫәбенә ала, әгәр ҙә быға малсылыҡ продукцияһын да ҡушһаң, был һан 98 процентҡа барып етә. Бөгөнгө көндә ер йөҙөндә йәшәүсе ете миллиард кешенең бер миллионы асыға, йәнә ике миллиарды туйғансы ашауҙан мәхрүм. Аслыҡ – планетаның ҡайһы бер төбәктәрендә ғәҙәти хәлгә әүерелеп бара.\nДонъяның бөтә үҫешкән илдәрендә ер ышаныслы, ваҡыт үткән һайын ҡыйбатыраҡ була барған финанс средстволары сығанағы. Ер бөтә кимәлдәге бюджеттарҙы тулыландыра, территорияларҙың үҫешен, йәмғиәттең социаль тотороҡлолоғон тәьмин итә.


Сабырлыҡ, хәстәрлек һәм һөйөү өсөн награда\nБурансы ауылының хөрмәтле парҙарының береһе – Рәйсә һәм Ғилемхан Ғәйнановтар иртәгә бергә йәшәүҙәренең 65 йыллығын билдәләй.\nЯҙмыш уларҙы бик йәшләй осраштыра. Йәш егет Ғилемхан ул ваҡытта Дыуан-Мәсетле ауылында тракторсы булып эшләй, ә Рәйсә ошо уҡ ауылдың мәктәбендә 9-сы класта уҡып йөрөгән була.\nЯҙмыш уларҙы иркәләмәй. Икеһе лә иртә етем ҡала: Ғилемхан ике йәш ярымда әсәй-һеҙ ҡала һәм үгәй әсә ҡулында үҫә; Рәйсәнең атаһы фронтта һәләк булып, әсәһе икенсегә кейәүгә сыға. Өләсәләре үҙ ҡошсоҡтарын сит ир тәрбиәһенә бирергә теләмәй, ҡустыһы менән Рәйсәне үҙендә ҡалдыра. Улар фронтовик улының бер-ҙән-бер иҫтәлеге бит! Бала сағын Рәйсә апай йылылыҡ менән иҫкә ала. “Өләсәйем бик йомшаҡ һәм хәстәрлекле ҡатын ине. Бер ҡасан да беҙгә үпкәләмәне, бер ни өсөн дә шелтәләмәне”, – ти ул.\nРәйсә менән Ғилемхан һуғыш йылдары балалары өлөшөнә төшкән барлыҡ ауырлыҡтарҙы үткән. Бик бәләкәйҙән баҫыуҙа эшләгәндәр: билсән утап, бесән сапҡандар, көҙөн уңыш йыйыу-ҙа ҡатнашҡандар.\nАуыр эштә сынығып үҫкәнгә күрә ике ғашиҡ, йәш кенә бул-һалар ҙа, ғаилә ҡороуға әҙер була. Йәйге йылы көндә йәш кейәү һөйгәнен велосипедҡа ултыртып Дыуан-Мәсетле ауылында урынлашҡан ауыл Советына алып бара. Башта ЗАГС хеҙмәткәре үҙ ҡарарын ҡыҙға әле 18 йәш тулмауы менән нигеҙләп, уларҙың никахын теркәүҙән баш тарта, ләкин һуңынан ыҡҡа килә. Бына шулай итеп Рәйсә менән Ғилемхан Ғәйнановтар ирле-ҡатынлы булып китә. Туйҙы 5 ноябрҙә генә яһай-ҙар. Килен төшкәндә һигеҙ ат егелә. Яңы ғаилә барлыҡҡа килеүен тотош дүрт көн байрам итәләр!\nЙәштәр кейәүҙең тыуған ауылы Бурансыла йәшәргә ҡала. Шунан Рәйсәнең ҡартайған өләсәһенә ярҙам итеү өсөн Туҡ- байға күсәләр. Ғаилә башлығы Куйбышев исемендәге колхоз- ға водитель булып урынлаша. Рәйсә фермаға һыйыр һауырға барырға уйлай, ләкин хәстәрлекле ире уны туҡтата, үҙен дә, балаларын да интектермәүен үтенә. Бурансыла өй һалып сығалар. Ғилемхан Ғилман улы хеҙмәт юлын “Беренсе май” колхозында водитель булып дауам итә. Иртәнге 5-тә автомобиленә ултырып сығып китер ҙә бик һуң ғына ҡайтып керер була. Ҡышҡы бурандар, йәйге ямғыр-ҙарҙан һуң, юлдар үтерлек булмағанда, ул бөтөнләй өйөнә ҡайтып етә алмай. Бына шулай ғүмер буйы аслы-туҡлы, йыш ҡына ғаиләһенән ситтә ҡуна ятып эшләй.\nРәйсә апай дүртәр мең баш сусҡа аҫралған фермаға эшкә урынлаша. Унда ла эш еңелдән түгел. “Нисектер бер минең сменала сусҡа бәрәсләне. Мин сус-ҡа балаларын биҙрәгә йыям, бер заман улар сыйылдай башланы һәм инәләре миңә ташланды. Мин ҡайҙа йүгерергә белмәй стенаға һырығып, ҡатып ҡалдым. Инә сусҡа минең ҡулдарымды тешләргә тотондо. Шул саҡ ҡулымдағы сусҡа бәрәстәре һалынған биҙрәм төшөп китте. Ул балаларына албырғаған арала, мин тиҙ генә кәртә аша сығып өлгөрҙөм”, – тип ауыр мәлдәрҙе иҫкә төшөрөп алды Рәйсә апай.\nӘле Ғәйнановтар тыныс, матур томошта йәшәй. Балалары һәм ейәндәре йыш ҡына килеп хәл белешеп, ярҙам итеп тора. Тик бына, ата-әсәне ҡара ҡай-ғыға һалып, 52 йәшендә генә пневмониянан улдары вафат булып ҡала. Уларҙың күңелдәрендәге ауыр яра әле һаман һыҙлай.\nҒәйнановтар балаларын лайыҡлы кешеләр итеп тәрбиәләгән. Өлкән ҡыҙҙары Әлфирә Дыуан районы хакимиәтендә баш бухгалтер булып эшләгән, пенсияға республика лицей-интернаты баш бухгалтеры вазифаһынан киткән. Икенсе ҡыҙҙары Альбина Өфөлә йәшәй, шулай уҡ финанс өлкәһендә хеҙмәт итә. Улдары Рауфан ғаиләһе менән Салауат районының Сулпан ауылында йәшәй. Иртәгә улар барыһы ла атай-әсәйҙәренә сабырлыҡтары, хәстәрлектәре һәм һөйөүҙәре өсөн тағы ла бер тап-ҡыр рәхмәт әйтергә тип төп йортта йыйыласаҡ.


Башҡортостанда Ленинградты блокаданан ҡотҡарыу көнөндә патриотик акция ойошторола // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда Ленинградты блокаданан ҡотҡарыу көнөндә патриотик акция ойошторола\n12:00, 27 января 2016 Йәмғиәт\nБашҡортостанда Ленинградты блокаданан ҡотҡарыу көнөндә патриотик акция ойошторола Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 27 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nБөгөн Ленинградты фашистарҙың блокадаһынан тулыһынса азат итеүгә 72 йыл тула (1944 йыл). Иҫтәлекле дата уңайынан көндөҙгө сәғәт 3-тә Өфөләге Еңеү паркында митинг башлана. Тәүҙә Мәңгелек утҡа сәскәләр һалыу тантанаһы була. Теләүселәр республика Хәрби Дан музейына бушлай инә аласаҡ, эҙәрмән отрядтары ирекмәндәре иһә 125 грамлыҡ «блокада» икмәген таратасаҡ.\nОйоштороусылар билдәләүенсә, патриотик акция йәштәр Бөйөк Еңеүҙең хаҡын онотмаһын, ысын тарихты белһен өсөн уҙғарыла. 1941 йылда Гитлер Ленинградты ҡамауға ала. 1943 йылдың 18 ғинуарында ҡулса, ниһайәт, өҙөлә һәм ҡала менән бәйләнеш булдырыла. 1944 йылдың 27 ғинуарында совет ғәскәрҙәре 900 көн дауам иткән блокаданы өҙә.\nЛенинград янындағы алыштарҙа Башҡортостандан меңдәрсә яугир ҡатнаша, күптәре һәләк була. Йыл һайын республиканың эҙәрмән отрядтары Ленинград өлкәһенә экспедицияға бара, ошо һалдаттарҙың һөлдәләрен таба һәм кемдәрҙең медальоны йәки наградаһы һаҡланған, шуларҙың шәхесен асыҡлай.


Илеш районының Андреевка ауылында сыҡҡан янғында 63 йәшлек пенсионерҙың ғүмере өҙөлгән\nҒәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, ағас йорт яныуы тураһында сигнал дежур часть пультына төнгө туғыҙҙар тирәһендә килә. Янғын һүндереүсепаләр ваҡиға урынына ун биш минут эсендә килеп етә. Шуға ҡарамаҫтан, өйҙө ҡотҡарып булмай. Уны ҡутарғанда ирҙең кәүҙәһе табыла.\nТағы ла бер янғын Стәрлетамаҡ ҡалаһында сыға. Бында кирбес йорт яна. Ҡотҡарыусыларҙың бер нисә сәғәт буйы утты һүндерергә тырышыуы һөҙөмтәһеҙ тамамлана. Бәхеткә, йәрәхәтләнеүселәр, һәләк булыусылар юҡ.\nҒәҙәтән тыш хәлдәр министрлығы идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, уҙған ял көндәрендә төбәктә барлығы 35 янғын сыҡҡан, бер нисә кеше зыян күргән. Күп осраҡта бәләгә ут менән һаҡһыҙ ҡыланыу, электр ҡорамалдарының боҙоҡлоғо сәбәпсе булған.


Йырлы төбәк ул Күгәрсен! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт » Йырлы төбәк ул Күгәрсен!\nЙырлы төбәк ул Күгәрсен! 17.05.2014 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nҺуңғы йылдарҙа Күгәрсен районында халыҡты рухи яҡтан байытыу өсөн төрлө мәҙәни саралар үткәреүгә етди иғтибар бирелә. Мәҙәни усаҡтар – кеше күңелен моң шифаһы менән дауалаусы изге урын. Бөгөн 64 мәҙәниәт усағы эшләй, 24 үҙешмәкәр коллектив «өлгөлө» һәм «халыҡ» исемен йөрөтә. Йыл һайын улар, маҡтаулы исемгә лайыҡ икәндәрен дәлилләп, тамашасыларҙы һөйөндөрөп килә. Республикала ғына түгел, сит өлкәләрҙә лә уңышлы сығыш яһайҙар.\nСиләбе өлкәһендә уҙғарылған «Уралым» төбәк фестивалендә район мәҙәниәт йортоноң ижади төркөмө ике йыл рәттән гран-при яуланы. Күрше өлкәлә йәшәгән ҡәрҙәштәребеҙ Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре Ришат Бәҙретдиновтың дәртле баян моңдарын, Мәҙинә Рәхмәтуллина, йәш йырсыбыҙ Зөлфиә Илмөхәмәтова башҡарған башҡорт халыҡ йырҙарын, Илүзә менән Илгиз Ниғәмәтуллиндарҙың, Нәркәс Хөснуллинаның дәртле бейеүҙәрен, «Бәйембәт» этнотөркөмөнөң (етәксеһе – Линар Сәйфетдинов) сығыштарын гелән алҡыштарға күмә.\nКүгәрсен район хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге сайты көн талабынан артта ҡалмаҫҡа тырыша: «Заман менән бергә!» республика конкурсында ҡатнашып, Интернет сайттар араһында өсөнсөгә беренсе урынды алды. «Беҙ – Интернетта» тип аталған Бөтә Рәсәй конкурсында өсөнсө урынға лайыҡ булды. Әйткәндәй, Мәҙәниәт министрлығы иң яҡшы мәҙәниәт хеҙмәткәренә иғлан ителгән конкурста иң яҡшы ауыл мәҙәниәт учреждениеһы эшсәне тип үҙәк район китапханаһы хеҙмәткәре Рәфис Мәүлетҡолов менән тарихты өйрәнеү музейы мөдире Ғәфүрә Әбделмәнованы билдәләне.\n«Еңеү салюты» тип исемләнгән Бөтә Рәсәй халыҡ ижады фестиваленә ярашлы район мәҙәниәт бүлеге ойошторған Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына бағышланған «Үткән йылдар геройҙары» район бәйгеһенең әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. Ауыл биләмәләре араһында сараға арналған алмаш концерттар уҙғарылды. Унда барлығы 20 ауыл биләмәһе ҡатнашты. Йыр-моң аша ил батырҙарына рәхмәт һүҙе яңғыраны. Район ойошмалары араһында үткән «Бер кем дә, бер нәмә лә онотолмай!» йыр бәйгеһе лә илебеҙ тарихына битараф булмаған, йөрәктәрендә ил батырҙарына сикһеҙ ихтирам йөрөткән яҡташтарыбыҙ тураһында һөйләй.\nЫсын таланттар – халыҡ араһында. Районда ҡолас алған «Театр яҙы-2014» фестивалендә ауыл мәҙәниәт йорттарында эшләп килгән театр коллективтары ла сағыу тамашалары менән һөйөндөрҙө. Төрлө һөнәр эйәләре булыуға ҡарамаҫтан, күңелен һалып уйнаған үҙешмәкәр артистар бар оҫталығын күрһәтте. Район мәҙәниәт йортоноң «Наҙлыйылға» башҡорт халыҡ театры режиссеры, жюри рәйесе Рәмил Ҡотлоғужин быйылғы Мәҙәниәт йылында биш балалар театры барлыҡҡа килеүен билдәләне. Был бәйге яңы таланттар асыуға, профессиональ кимәлде үҫтереүгә булышлыҡ итә. Ошо уңайҙан Йомағужа, Күгәрсен, Бикбулат халыҡ театрҙарын, Дөмбәй, Мәҡсүт, Хоҙайбирҙе, Ялсы, Исем, Тәүәкән ауыл мәҙәниәт йорттарының театр коллективтарын билдәләп үтке килә. Фестивалдә бөтәһе биш балалар, ун ололар үҙешмәкәр театры ҡатнашты.\nРайон хакимиәте етәксеһе Фәрит Мырҙагилде улы Мусиндың һәр йәһәттән ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер тороуы маҡтауға лайыҡ. Һуңғы йылдарҙа һиҙелерлек алға китеш булды, мәҙәниәт йорттарының техник базаһы нығытылды, уҙған йылда биш ауыл төҙөкләндерелһә, быйыл капиталь ремонттан һуң Моҡас менән Яңауыл ауылдарында ла яңыртылған клубтар үҙ ишектәрен асты. Йыл һайын йыр һәм бейеү коллективтарына сәхнә кейемдәре тектерелә, йыһаздар алына.\nМәҙәниәт бүлеге ҡарамағындағы «Күгәрсен» телевидение студияһы район тормошо, яңылыҡтар менән бер рәттән, мәҙәни сараларҙы ла яҡтыртып бара. Тимәк, һәр тамашаны яҡташтарыбыҙ күҙаллап, тапшырыуҙарҙы ҡыҙыҡһынып ҡарай тигән һүҙ.\nКүгәрсен – моңло һәм йырлы төбәк. Киләсәктә лә мәҙәниәткә булған иғтибар кәмемәҫ, халҡыбыҙҙың күңеленә дәрт, илһам биреп, рухи яҡтан байытып, клуб, китапхана, музейҙар һәр кемде көтөп торор.\nрайон мәҙәниәт йортоноң бүлек мөдире.


Йылмайыуҙан күҙҙәр сағылһын » "Урал" гәзите\nБилдәле “Иван Васильевич һөнәрен алмаштыра” фильмында стоматолог Шпактың пациентының тешен нисек “дауалағанын” иҫләйһегеҙҙер. Ҡыҙыҡ бит. Әлбиттә, фильм төшөрөүселәр арттырып ебәргән. Ысынында иһә, стоматологҡа барыу бер ниндәй ҙә ҡурҡыныс тыуҙырмай. Киреһенсә, врачҡа барыу матур һәм ныҡ тештәрҙең ысын байрамына әүерелеүе ихтимал. Ә тештәрһеҙ, белеүегеҙсә, бер нәмә лә эшләп булмай. Яҡшы тештәр - кеше йөҙөнөң һәм йәшәү образының “визит карточкаһы”. Тештәр кешенең матурлығына ғына түгел, һаулығына ла туранан-тура бәйле. Сәләмәтлегенә иғтибарлы булған һәр кем ғүмерендә бер тапҡыр булһа ла теш табиптарына мөрәжәғәт итмәй ҡалмай. Хәҙер стоматология бүлмәһе янында “дер” ҡалтырап ултырыусыны күрмәҫһең, сөнки заманса ҡорамалдар һәм эш алымы бер ниндәй ауыртыныуһыҙ, һыҙланыуһыҙ дауаланыу үтергә мөмкинлек бирә.\nХалыҡ-ара стоматолог көнө уңайынан, заман талаптары, яңы технологиялар, кадрҙар менән нисек тәьмин ителеүе, пландары тураһында һөйләүен һорап, Белорет үҙәк район клиник дауаханаһының стоматология поликлиникаһының баш врачы, юғары категориялы белгес Әмир Таһир улы ҺАҒЫНБАЕВҠА мөрәжәғәт иттек.\n► Әмир Таһир улы, әлбиттә, район-ҡала халҡы Һеҙҙе яҡшы беләлер. Ә шулай ҙа үҙегеҙ менән таныштырып үтһәгеҙ ине.\n- Учалыла тыуғанмын, ҡала мөхитендә үҫтем. 1988 йылда Башҡорт дәүләт медицина институтының стоматология факультетын тамамлап, Белорет ҡалаһына эшкә килдем. Һөнәрем буйынса төрлө дауахана-поликлинкала эшләргә тура килде.\n1997 йылдан үҙәк район дауаханаһында яңаҡ-йөҙ хирургы булдым һәм 4 районды хеҙмәтләндерергә тура килде. Ә 2012 йылдан үҙәк район клиник дауаханаһының стоматология поликлиникаһында баш врач вазифаһын башҡарам. Йәмғеһе ошо өлкәлә 30 йыл эш стажым бар.\n► Стаж, кадрҙар тураһында һүҙ сыҡҡас, йәштәр стоматология өлкәһен һайлаймы? Һайлаған хәлдә лә, улар дәүләт ҡарамағындағы һаулыҡ учреждениеларына эшкә киләме, әллә аҡсалы шәхси клиникаларға өҫтөнлөк бирәме?\n- Башҡа райондар кеүек, беҙҙең район- ҡала ла йәш белгестәргә ҡытлыҡ кисерә. Балалар стоматологтары юҡ кимәлдә. Улар күбеһенсә терапия, ортопедияны һайлай. Районға 19 балалар стоматологы талап ителһә, улар беҙҙә 5-әү генә. Штат 26 процентҡа ғына тулыланған. Былтыр Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамлап, 2 белгес эшкә килде. Лилиә Ғәҙелшина - Белоретта, ә Алһыу Ғәйфуллина Сосновка амбулаторияһында эш башланы. Яҡшы ғына эш башлап ебәргән йәш белгестәргә өмөтөбөҙ ҙур. Балалар стоматологтары эшкә килһә, приемға яҙыла алмайбыҙ, тип шылтыратыусылар ҙа кәмер ине.\n► Әмир Таһир улы, үткән 2017 йыл һеҙҙең поликлиника өсөн һөҙөмтәле булды. Бер юлы ике пилот проектта - “Ихтирамлы регистратура” һәм “Һаҡсыл поликлиника” проекттарында ҡатнаштығыҙ. Был проекттар һөҙөмтә бирҙеме?\n- Эйе, йыл уңышлы булды. Проекттарға ярашлы күп эштәр башҡарылды. “Ихтирамлы регистратура” сиктәрендә поликлиниканы тулыһынса реконструкциялап, пациенттарыбыҙ өсөн уңайлы мөхит тыуҙырҙыҡ. «Һаҡсыл поликлиника» проекты дауалау-иҫкәртеү учреж- дениеларының эш һөҙөмтәлелеген һәм медицина ярҙамы менән файҙаланыу мөмкинлеген арттырыуға йүнәлтелгән. Ул сираттарҙы ҡыҫҡартырға, анализ тапшырыуҙы һәм уны тикшереүҙе тиҙләтергә, терапевҡа яҙылыуҙы ябайлаштырырға һәм шул уҡ ресурстарҙа тағы ла күберәк пациенттар ҡабул итергә шарттар булдырасаҡ. Проектҡа ярашлы, оҙаҡламай рентген бүлеге эшләй башлаясаҡ. Пациенттарға рентген үтер өсөн әллә ҡайҙа йөрөргә тура килмәйәсәк. Етәкселәр тарафынан иғтибар бүленә башланы, һорауҙарыбыҙҙы үтәргә тырышалар. Хәҙер дәғүә белдереүселәр ҙә кәмей. Проектта ҡатнашҡас, һаулыҡ учреждениеһында йыш ҡына етәкселәр, депутаттар була, яңылыҡтар, үҙгәрештәр менән ҡыҙыҡһына, кәңәштәр бирә. Ғөмүмән, күңелһеҙләнеп ултырырға ваҡыт та ҡалмай.\nЭльвира Хәмзинаның тулы материалын гәзиттең 12-се һанында (09.02.18) уҡығыҙ.


Атай-әсәйем булып та, өләсәйҙә үҫтем\nМиңә дан бик иртә килде\nАтай-әсәйем иҫән булып та, өләсәй янында үҫтем\n“Әйтегеҙсе, ромашкалар”, “Моңдар ҡайтһын ауылға”, “Әйтмә һин ауыр һүҙ” кеүек йырҙарҙы бөгөн белмәгән кеше бармы икән?! Билдәле шағир Рәмил Сурағол һүҙҙәренә яҙылған йырҙар тәү башҡарыуҙан уҡ халыҡ күңелендә урын алып, байтаҡ йылдар инде сәхнәләрҙән, радио, телевидениенан яңғырай. Ҡотлауҙар тапшырыуҙарында яҡындарына бүләк юллаусыларҙың да тап Рәмил Сурағолдоң ижадына өҫтөнлөк биреүе сер түгел.\n— Мин түгел, быйыл 85 йәшен уҙғарырға йыйынған әсәйем дә әле ҡыҙҙар кеүек. Әсәйем Рәшиҙә Ибраһим ҡыҙы яғынан да, атайым Мотаһар Сәйфулла улы яғынан да нәҫелем йәш сырайлы. Ғөмүмән, һәр саҡ күңелдә яҡты уй-ниәттәр йөрөтөргә кәрәк. Яҡты уйҙар һәр ваҡыт яҡты ғәмәлдәргә саҡырып тора.\n— Ысынлап та, шулай шул. Һеҙҙең күңел матурлығығыҙ ижадығыҙға ла күскән. Бер йырығыҙҙың һүҙҙәре иҫтә ҡалған.\nҺуң булып ҡуймаһын,\nБыл изге юлымда\nМин ҡорбан булһам да,\nБыл донъя, тим, бәлки,\nАҡ һәм ҡара, матурлыҡ һәм йәмһеҙлек йәнәшә йөрөгән донъяны йәйғорҙай төҫлө итеп күреү еңелме?\n— Еңел түгел, әлбиттә. Донъяның йәмһеҙ яҡтарын минут һайын, аҙым һайын йәшәйеш үҙе күрһәтеп тора. Йәшәйеш янында үлем, мөхәббәт янында хыянат бар.\n— Һинең һүҙҙәргә яҙылған Радмир Туйсин йырлаған “Донъя бит ул” (Илгиз Йомағужин көйө), Иҙрис Кәлимуллин башҡарған “Әжәл” (Илдар Шәрипов көйө), “Ваҡытында донъяларҙан китергә яҙһын ине” (Рәүеф Сәлтәшев көйө), “Хәйерсе” (Таһир Аҫылгәрәй көйө) тигән йырҙарҙа пессимизм да бар кеүек...\n— Был йырҙарҙа пессимизм юҡ, минеңсә. Кескәй генә пессимистик уйланыуҙарҙан мин оптимизмға барам кеүек. Улар кешеләргә донъяның фанилығын иҫкә төшөрөп тора.\n— Шағир булыр өсөн ҡайғы-хәсрәт күрергә кәрәк тигән фекер йөрөй...\n— Атай-әсәйем иҫән булып та, өләсәй янында үҫтем. Улар төрлө ергә күсенеп йөрөнө, аҙаҡ айырылышып ҡуйҙы... Шағир булыр өсөн ауырлыҡтар күреү мотлаҡ түгел. Донъяның ғәҙелһеҙлегенә, мохтаждар, етемдәр, яңғыҙҙар яҙмышына битараф булмау фарыз.\n— Өләсәй тигәндән, һәр шағирҙың няняһы, йәғни үҙ Арина Родионовнаһы булалыр?\n— “Балаңдың балаһы балдан татлы”, тиҙәр. Ысынлап та, шулай ул. Улым Рүзәлдең ике ҡыҙы Алһыу менән Сафия ҡулымдан төшмәй. Өләсәйем (беҙ “нәнәй” тибеҙ) мине етем итмәне. Ныҡ ҡәҙерләп, ысын ир-егет итеп ел-ямғыр тейҙермәй тәрбиәләп үҫтерҙе. Ул миңә “Йософ менән Зөләйха”ны, Мөхәмәҙиә китаптарын, Аҡмулла, Туҡай, Мәжит Ғафури, Бабич шиғырҙарын уҡый торғайны.\n— Тәүге шиғырығыҙ ҡасан яҙылды?\n— Хәреф танымағанда. Мин таҡмаҡтар көйләп йөрөй инем. Мәктәп йылдарында. Әҙәбиәт уҡытыусыһы Наилә Абдулла ҡыҙы Диваева шиғырҙарымды район гәзитенә, “Башҡортостан пионеры”, “Пионер”, “Ялҡын” журналдарына ебәрҙе. Шиғырҙарымдың ташҡа баҫылыуын күреп ныҡ шатлана торғайным.\n— Белеүемсә, Өфө автотранспорт техникумын тамамлап, “Башавторемонт”, “Башавтотранс” кеүек абруйлы предприятиеларҙа инженер булып эшләгәнһегеҙ. Инженерлыҡ шиғриәттән йырағайыу түгелме?\n— Йәндәй булған шиғри аһәңде, моңдо бер ниндәй тимер-томор шалтырауы ла сығара алмай. Тимер-томор тауышы — ул шул уҡ металлофон моңо ул.\n— Уҡытыусы-остаздарығыҙ кем булды?\n— Минең менән махсус бер кем дә шөғөлләнеп ултырманы. Фәүзиә Рәхимғолова, Зөһрә Ҡотлогилдина, Факиһа Туғыҙбаева, Әнғәм Атнабаев, Аҫылғужа Баһуманов, Тимер Йосопов, Тимерғәле Килмөхәмәтов, Финат Шакирйәнов, Булат Рафиҡов, Муса Сиражи, Камил Яйыҡбаев, Ҡәҙим Аралбай, Рәшит Шәкүр осраған һайын “яҙ, яҙ” тип дәртләндереп торҙо.\n— Йыр сәнғәтенә килеп инеүегеҙ нисек булды?\n—Уҙған быуаттың 80-се йылдар аҙағында Өфөнөң Ленин районы торлаҡ хужалығы тресында инженер булдым, ситтән тороп БДУ-ның филология факультетында уҡыным. Треста композитор Ризуан Хәкимов — мастер, мин инженер булып эшләнек. Шул йылдарҙа “Төштәремә керә Кандагар” һәм башҡа йырҙар яҙылды.\n— “Моңдар ҡайтһын ауылға!”, “Әйтмә һин ауыр һүҙ”, “Күрше хаҡы — Тәңре хаҡы”, “Ер аҫтында юлдар юҡ” халҡыбыҙ йырҙарының алтын фондына инде.\n— Ысынлап та, бәхетле яҙмышлы йырҙар булды улар. “Башҡорт йыры”, “Татар йыры” фестивалдәрендә ҡатнашҡан йырсылар конкурстың иң ҙур бүләктәрен яуланы...\n— Салауат Фәтхетдинов “Аллаға шөкөр” (Р. Хәкимов көйө), Фәдис Ғәниев “Әйтмә һин ауыр һүҙ”, Айҙар Ғәлимов “Моңдар ҡайтһын ауылға” йырҙары менән оло эстрадала танылыу тапты, тиһәк, дөрөҫ булыр.\n— Ниндәйҙер кимәлдә шулайҙыр ҙа. Ә миңә “йырсы-шағир” исемен дә улар яуланы.\n— Бөгөн популяр булған Ришат Төхвәтуллин да һеҙҙең йыр менән үҫкән икән.\n— Ришат Нур Дауытов менән бергә яҙған “Гармун моңо” йыры һөҙөмтәһендә “Гәлсәр һандуғас”та еңеп сыҡты.\n— Һеҙ үҙегеҙ ҙә йырлай башлағанһығыҙ, көйҙәр ҙә яҙаһығыҙ.\n— Үҙемдең йырҙарҙы үҙем йырлап дүрт клип төшөрҙөк. “Өфө — Ҡазан араһы” йыры бигерәк тә уңышлы булды.\nӨфө — Ҡазан араһын\nБараһы ла бараһы.\nДуҫлыҡ юлын яҡын иткән\nТатар — башҡорт балаһы.\nБыл йырҙарҙы “Бәйләнештә” сәхифәһендә минең биттә һәм “Любители творчества Рамиля Чурагула” төркөмөндә күреп була.\n— Әйткәндәй, һеҙ үҙегеҙ ҡайһы милләт вәкиле?\n— Мин әсәй яҡлап татар булһам, атай яҡлап — башҡортмон. Мин үҙенә бер милләт кешеһе инде ул. Ике милләт мәҙәниәтенә лә хеҙмәт итәм. Шиғырымдағыса:\nТатарға ла бүленмәйем,\nБашҡортҡа ла бүленмәйем.\nМин үҙенә бер халыҡ —\nМин — “ТАТАР-БАШҠОРТ”.\nКомпозитор Азат Имаев менән яҙған шәп йырым бар — “Шәжәрә”. Егерме быуынымды беләм. Беҙ, Сурағолдар, Болғар — Татар — Башҡорт сирусы яугирҙәре, мөғәллимдәре, дин әһелдәре. Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн Тархан исеме бирелгән беҙгә.\n— Һеҙ үҙегеҙ ҙә – Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Татарстандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Ҡырмыҫҡалы районының почетлы гражданы. Тыуған яғығыҙҙа һеҙҙең исемде йөрөткән ике урам да бар икән. Дан сире йоҡманымы?\n— Миңә дан бик иртә килде. Мәктәп йылдарынан уҡ. Мул булып килде, шуға ла миңә шул осорҙа уҡ “дан сире”нә ҡаршы прививка эшләнгән. Дан сире менән сирләмәнем һәм сирләмәйәсәкмен дә, Алла бирһә.\n— Бөтәһен дә борсоған туған тел темаһына киләйек әле. Был йәһәттән һеҙҙең фекерҙәр?\n— Минеңсә, туған тел ата-әсә ғаризаһы буйынса түгел, ә граждандарҙың конституцион хоҡуғы нигеҙендә уҡытылырға тейеш. Һәр халыҡ үҙе күпләп йәшәгән төбәктә туған телен өйрәнергә хоҡуҡлы. Ә инде беҙ, ата-әсәләр, ҡала ерендә балаларыбыҙ менән туған телдә һөйләшергә тейешбеҙ. Минең улым Рүзәл, ҡыҙым Розалина милли балалар баҡсаһында тәрбиәләнде, Рәми Ғарипов исемендәге башҡорт республика гимназияһын тамамлап, Өфө дәүләт авиация техник, Башҡорт дәүләт университеттарын тамамланы. Береһе — программист, икенсеһе — юрист. Ҡыҙым “Туған тел” телеканалында алып барыусы, йырсы булырға ла тырышлығы һәм таланты бар.\n— Үҙ ваҡытында “Башҡортостан” гәзитендә атайығыҙ эшләп киткән икән.\n— 50-се йылдарҙа атайым “Башҡортостан”да эшләне. Уның ике туған ағаһы Рәхмәтулла Сурағолов — “Кызыл таң” гәзитен ойоштороусыларҙың береһе. Ул Мәскәүҙә “Ведомости Верховного Совета СССР” гәзитенең үзбәк бағанаһы мөхәррире булған. Башҡорт һәм татар яҙыусылары әҫәрҙәрен — үзбәксәгә, үзбәктәрҙе беҙҙең телдәргә тәржемә иткән. Танылған илсе, ҡыҙыл паша — Кәрим Хәкимов менән дипломатик хеҙмәттә булған, күп телдәрҙә һөйләшкән. Атайым Мотаһар Сәйфулла улы ғалим ине. Бөрө дәүләт педагогия институтында уҡытты, күп райондарҙа сит телдәр уҡытыусыһы, мәктәп директоры булды.\n— Ижадығыҙға ла туҡталып китәйек әле...\n— Сирек быуат эсендә 25 шиғри йыйынтыҡ сығарғанмын. Композиторҙар Ризуан Хәкимов, Роберт Тимербаев, Рәшит Аҡъегет, Илгиз Закиров, Рим Хәсәнов, Нур Дауытов, Эльвира Хәмәтнуровалар менән меңдән ашыу йыр яҙғанмын.\n— Һеҙ “Сурағол (“Чурагол”) нәшриәт йортон ойоштороп китаптар ҙа нәшерләйһегеҙ икән...\n— Беҙҙә таланттар күп. Шағирҙарҙың, композиторҙар, тарихсыларҙың китаптарын нәшер итәм. Рауил Бикбаев, Рәшит Сабит, Әсхәр Кәшфуллин, Миҙхәт Әбделмәновтың китаптары ла булды улар араһында.


Башҡортостан һәм Ырымбур «Шайтантау» ҡурсаулығын һаҡлау өлкәһендә хеҙмәттәшлек итәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n12:30, 18 апреля 2018 Иҡтисад\nБашҡортостан һәм Ырымбур «Шайтантау» ҡурсаулығын һаҡлау өлкәһендә хеҙмәттәшлек итәсәк Фото: Полина Полежанкина\nБашҡортостан һәм Ырымбур тейелмәй торған биләмәләрҙе һаҡлау өлкәһендә эш итеү тураһында килешеү төҙөнө. Килешеү Шайтантау һыртына ҡағыла. Ул Башҡортостандың Хәйбулла районы һәм Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районы буйлап һуҙылған Урал тауҙарының сикке көньяҡ армыты. Башҡортостанда «Шайтантау» ҡурсаулығы һирәк осрай торған хайуандарҙы һаҡлау өсөн булдырылған, ә күрше төбәктә бер үк исемле ҡурсаулыҡта эталон дала имәнлеге һәм урман-далаһы фаунаһы һаҡлана.\nБашҡортостандың Экология министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, үҙ-ара эшмәкәрлек бергәләп эҙләнеү саралары үткәреү, браконьерлыҡты, законһыҙ урман киҫеүҙе бөтөрөү, янғын һүндереү мәсьәләрен бергәләп хәл итеүгә ҡайтасаҡ. Беренсе осрашыу билдәләнгән. Унда инспекторҙар пилотһыҙ аппараттар менән ҡулланырға өйрәнәсәк.\nТеги: ҡурсаулыҡ, Шайтантау


Унаҡ янына саҡырыу йолаһы\nФЕДЕРАЛЬ ДӘҮЛӘТ БЮДЖЕТ МӘҒАРИФ УЧРЕЖДЕНИЕҺЫ\nБашҡорт әҙәбиәте һәм мәҙәниәте\nФольклор практикаһы буйынса отчеты\nБашҡарҙы: 1 курс Сәғитова А.Р.\nТикшерҙе: Набиуллина Г.М. К.ф.н., Башҡорт әҙәбиәте һәм мәҙәниәте\n“Күңел сыңы” фольклор ансабле күрһәткән йолалар өлгөһө\nБеренсе май көнө матур кейенеп аҙыҡ-түлек алып тау ягына сығалар. Йомортҡа тәгәрәтеү өсөн балалар ғырга бешкән йомортҡа алып сыҡҡандар. Тау башында йомортҡаны аҫҡа тәгәрәтепе уйнағандар. Кемден йомортҡаһы ярылмайса аҫҡа тиклем тәгәрәп төшә шул еңеүсе. Тағы ла;\n“Ҡаҙҙарым, ҡайтығыҙ” уйыны уйнағанда;\nБүренәнҠ,- тип һамаҡлағандар.\nКилеп сығыу ваҡыты билдәһеҙ. Был йола иген,уңыш уңһын өсөн үткәрелгән. Шул уҡ вакытта, беренсе май көнө, балалар ғына түгел, ә ололарҙа гармун алып яланға сыҡҡандар .\n40 көнгә хәтлем балаға исем ҡушырға кәрәк.Ҡатын-ҡыҙ 40 көнгә тиклем уҙен һаҡларға тейеш .\nБаланы күрергә туған - тыумаса, куршеләр килгәндә улар үҙҙәре менән күстәнәс, бүләк алып килә. Бер тыуған апаһы балаға “эт күлдәге “алып килә. кәйнә кеше мөнәжәт әйтә.\nСиттән килгән килендәрҙе һаҡлап, яҡлап йөрөтөү өсөн “морондоҡ инәй” һәм “морондоҡ атай” һайлағандар. “Морондоҡ инәй-атай” йә күршеләре,йә йөрөшкән бабай –инәйҙәре була алған. Улар шулай итеп туғанлашып киткәндәр һәм был йола бөгөнгә тиклем һаҡланған.\nТуйҙың икенсе көнөнә “килен сәйе” үткәрелә.Килен сәйендә өҫтәлдә мотлаҡ бауырһаҡ булырға тейеш. Иҫке Мөхәмәт ауылында оҫта ауыл халҡына туй алдынан матур итеп бауырһаҡ бешереп бирә.\nҠыҙ яғына барғанда кейәү күренес алып бара.Был күренесте мотлаҡ ағаһы асырға тейеш.Кейәү күренесенә ,ғәҙәттә,аҡса йәки һарыҡ әйтәләр.\n1. Ҡыйғы районы Иҫке Мөхәмәт ауылы\n2.Сәғитова Гөлсирә Энгельс ҡыҙы.\n3.1962 йылда тыуған\n4.Ҡыйғы районы,Иҫке Мөхәмәт ауылы\n6.Китапхана техникумын тамамлаған\n8.30 июнь,2015 йыл\nЕр-һыу атамаһына бәйле легенда һәм риүәйәттәр.\nЯуын ауылында “Асҡыс юғалған күл” бар. Сәхипямал кендеккәйем һөйләүенсә, ҡаасандыр уның икенсе исеме “Асҡыс юғалған “күл түгел, ә “Әсмә юғалған”-тип йөрөтөлгән.\nЯуын ауылында Әсмә исемле бик матур бер ҡыҙ булған.Ул баһлеүәндәй батыр егет менән дуҫлашып йөрөгән.Шунан ул егете 25 йылға службаға киткән.Һуңынан бер бай, Әсмәне үҙенең улына кәләш итеп бирергә булған.Уның улы ялҡау,булдыҡһыҙ булып сыға.Әсмә уға сыҡҡыһы килмәй.\nБерҙән-бер көндө Әсмә сабаталарын кейеп сығып китә лә,юғала.Күл эргәһендә уның сабаталары, кейемдәре генә ятып ҡала. Элегерәк был күлде “Әсмә күле” тип йөрөткәндәр һәм бөгөнгө көндә ул күл ”Асҡыс юғалған” күл тип йөрөтөлә .\n“Әсмә юғалған” күл эргәһендә Тәнзилә апайҙарҙың иҫке йорто бар.Шул ауылдың тәрән “Сукарағай” күлендә юха йылан йәшәгән.Ул йылан кеше ҡиәфәтенә инеп , егеттәргә – матур,тәңкәле ҡыҙ булып ,ҡыҙҙарға егет булып күренә лә,уларҙы арбап йота икән.\nШул күл эргәһенән “Ҡондоҡ ауыҙы “тигән тәрән йырын утә ине.Бер көндө болот юл һалып,ошо юха йыланды ҡыҫып алып китә.”Але “Суҡарағай” күле тәрән микән,йырын бармы икән мин белмәйем”,- мин белмәйем тип күл тураһында легендаһын тамамланы Әсмә апай.\nЭлек ошо иң бейек тау түбәһенә ағастан бейек маяҡ төҙөгәндәр. Һуңынан ағас маяҡ емерелгәс, маяҡты тимерҙән нығыталар. Ошо маяҡ торған урынды Маяҡ тау тип йоротәләр.\nЕрән бейә тауы.\nБер ағайҙҙын ерән бейәһе юғала. Хужалары бейәне бик оҙаҡ эҙләйҙәр. Ә бейә бер тау битендә ҡолонлаған булған. Шул ваҡыттан бирле был тауҙы ерән бейә тауы тип йөрөтәләр.\nОшо йылға райондың конъяк көнбайыш шиге буйлап тора А.К. Матвеевтың ҡарашынса, Әй йылғаһының атамаһы башҡорт һуҙе “Ай” һүҙе менән ҡәбилә атамаһының йылғаға күсерелеү бәйләнешен яҡшы тойған. Әй ҡабиләһе “Ай” – Әй йылғаһы, “Ай” – ай һымаҡ матур, яҡты. Хәҙерге ваҡытта а урынына ә өнө ҡулланыла.\n1774 йылдың 2 июлендә Салауат Юлаев менән Емельян Пугачевтың Үрге Ҡыйғыла осрашыуы билгеле. Восстания аяуһыҙ баҫтырылгас, Костя исемле крәҫтиән егете дошмандан ҡасып ҡала. Ул Әй буйындағы тауҙарҙа ҡасып йәшәгән. Кешеләр уға ашарға килтергәндәр. Ул йәшәгән тауҙы “Костяны” уҙгәртеп Күҫтәр тауы тип атайҙҙар.\nЭлек бер әбей менән бабай йәшәгән булған. Бер көн баҙарға барырға булғандар. Бабай ат еккән, әбей кәрәк нәмәләрҙе арбаға һалған. Юлда китеп барғанда ат өркөп, бабай яр аҫтына ҡолап тошә һәм ҡолағым өфәй булды тип илай. Шунан бирле был ер өфәй ҡолаҡ тип аталып йөрөтөлә.\nИҫке Әй күле\nЭлек Әй йылғаһы икенсе урындан аҡҡан булған. Һуңынан Әй үҙенең көслө ағымы менән боролоп ағып киткән. Элекке урында һыу ятҡылығы тороп ҡалған. Шул урын күлгә әйләнеп Иҫке Әй күле тип йөрөтөлә.\nИшмөхәмәт исемле бабай йәшәгән була. Уның ере була, ул унда төрлө нәмә үҫтерә. Икенсе исеме Күгәрсен төбәге, ошо ерҙә күгәрсендәр килеп тары сүпләр булғандар. Был хәл 1780 йылдарҙа була. Бабай 1812 йылға тиклем йәшәгән.\nҺыуы һыуыҡ булғанға шулай тип атала. Кешеләр әйтеүенсә хатта атта һыу эсмәй, ти, сөнки ул шул тиклем һыуыҡ булған.\nИҫке Мөхәмәт ауылы Ҡыйғы районынң көнъяҡ-көнбайыш өлөшөндә ята. Ул Ҡыйғы районы менән Салауат районын Әй йылғаһы айырып торған ерҙә урынлашҡан.\nАуылда Әйле башҡорттары йәшәй. Әйле башҡорттары ете ырыуҙан тора: Әй, күҙәй, мырҙалар, һыҙғы Дыуан, ҡошсо һәм опәй. Әй ырыуы әй, тырнаҡлы, ҡаратаулы, төркмән һәм һарт-әйле нәҫелдәренә бүленә.\nӘйле башҡорттарының тамғаларыбик куп төрлө булған. Билдәле тарихсы Р.Кузеев 215 тамға барлығын билдәләй.\nӘй берекмәләренең тарихы XIV-XV быуаттарға барып тоташа. Был мәлдә әй буйында йшәгән ырыуҙар һәм нәҫелдәр төрлө ырыу ҡатнашмаларынан торған. Һуңыраҡ улар берләшкән.\nЛегендаларға ҡарағанда әй, тырнаклы,каратаулы, һарт һәм мырҙалар уҙҙәренең ата-бабаларын Уралға, Һырдарья буйынан килеүҙәрен хаҡында һөйләй. Йәнәһе уларҙың ата-бабалары, Һырдарья буйында юғалған һарыҡ көтөүен эҙләп ошо яҡҡа килеп сыҡҡан һәм нығынып алған. Икенселәр иһә был ырыуҙҙың йылҡы өйөрө артынан эйәреп килеүе хаҡында фараз итә.\nӘйле башҡорттарының Көнъяҡ Уралға ҡасан күсеп ултырыуын аныҡ билдәләүу ауыр. Был, күрәһең, беҙҙең эраның беренсе меңе аҙағында булырға тейеш. Әйлеләр һәм мырҙалар тәүҙә Көнъяҡ Уралда, Әй, Ағиҙел,Яйыҡ, Уй, Миәс буйҙарына ултырған.\nБорон заманда бер оҫта һунарсы булған. Ул яҡын тирәләге урман ҡырҙарҙы ҡыҙҙырып йәнлек аулаған. Бер ваҡыт ҡыш көнө үҙе яралаған йәнлек артынан эйәреп бик йыраҡ Иҫке Мөхәмәт еренә килеп сыҡҡан. Шул ваҡыт ҡараңғы төшкән һәм һунарсы күл буйындағы тыныс урынды һайлап ҡунырға була. Йәнлек артынан ҡыуып ул тәбиғәткә иғтибар итмәгән булған. Иртән тороп тәбиғәткә ҡараһа, иҫе-хушы китә. Яҡын тирәлә ҡара урман менән ҡапланған тауҙар, улар араһында уйһыулыҡтан ҙур йылға ағып ята. Күлдәре бик күп күренә. Бында һунарлыҡ, малсылыҡ менән шөғөлләнер өсөн уңайлы шарттар күп тип ошонда төпләнә. Был һунарсының исеме Мөхәмәт була. Ҡыш утеп, яҙ еткәс ғаиләһе менән ауылда тәүгеләрҙән булып өй ҡороп нигеҙ һала.\nНи өсөн Иҫке Мөхәмәт? Ололар һөйләүенсә ауыл ҙурая барған кешеләр мал тыуар, ҡош-ҡортто күпләп аҫырай башлағандар. Бик күп ҡаҙ бәпкәләре юғала һәм кешеләр уларҙы эҙләп Ибрай, Йүкәле халҡынын һорап иң бейек тау Тора башына менеп ҡараһалар, тәбиғәттең матурлығына һоҡланып бер нисә ғаилә ошонда күсеп киләләр һәм нигеҙ һалалар ҙа, Яңы Мөхәмәт (Тора) тип атайҙар.\nЯуын ауылы фольклоры\nЯуын боронғо ауыл. 240 йыл тирәһе тип яһыла. Тик ауыл унан алданыраҡ килеп сыҡҡан. 1773-1775 йылга тиклем, 1600 йылдар тирәһендә барлыҡҡа килгән. Крәҫтиәндәр һуғышы ваҡытында Яуын Сыуашев исемле старшина килгән, уға 20 йәш тирәһе булған. Старшина үҙе менән йөҙҙән ашыу ғәскәр килтерә һәм Ҡыйғыла Мехильсондың ғәскәрен еңә.\nЯуын ауылы ныҡ боронғо ауылдарҙын береһе, тик уның исеме генә уҙҙгәргән . Хаҙерге ваҡытта уға 240 йылдан. 1773-1775 йылға тиклем Салауат Юлаевтың востанияһы булған ваҡытта уга 7-12 старшина кушыла. 1640 йылдарҙа Төркмән тиган гена ауыл булған була, ул йылғаның икенсе яғында булган булып сыға, уны Төркмән-Ҡаштаҡгы тип йөрөткәндәр. Ул ауылда 28 өй гена өй булған .Шул тирәнән иҫке ай йылғаһы аҡҡан, ай йылғаһы күскән һайын халык та күсә килгән. Икенсегә күскәндә ошо ауыл яна һәм улар аҙерге урынға күсеп ултырғандар. Шулай итеп Төркмән Ҡаштаҡ ауылы , хәҙерге Яуын ауылы тип атала.\nСәлим исемле кеше буған.Был тау шунын исеменән алынған.\nЭлек ул урманды эре-эре,береһенән-береһе бейек ҡайындар ҡаплап алған булған.Ваҡыт утеү менән кеше эшмәкәрлеге арҡаһында ул ҡайындар һирәгәйгән,бер ни тиклем ваҡыттан һуң бик әҙ ҡалған. Шунан һуң был урындар сабынлыҡ итәләр,ә шулай ҙа халыҡ телендә был ер “Эре ҡайынлыҡ” тип һаҡланып ҡалған.\nШишмәнең тирә-яғын тик ерек ағасы уратып алған .Шуға күрә был шишмәне “Ерек шишмәһе” тип йөрөтәләр.\nҮҙенә ҡуйы үләнле сабынлыҡ эҙләп йөрөгәндә,Вәли исемле кеше шишмәгә тап була.Был бәләкәй генә шишмәгә Вәли көс һалып,уны киңәйтеп уға юл аса.Шишмә күп йылдар эҫе бесән ваҡытында һалҡын һыуы менән халыҡты ҡыуандыра.Йылдар үтә,Вәли мәрхүм булып ҡала.Шишмәне ҡараусы кеше ҡалмай.Бөгөнгө көндә шишмәнең хәле бик хөрт.Тирә-яғын сүп-сар,ағастар баҫып алған.\nЫҙыл яр тау\nАҡтар менән ҡыҙылдар һуғышы ваҡытында барлыҡҡа килгән тау.Әйҙең уң яҡ ярында ҡыҙылдар,ә һул яҡ ярында аҡтар йәшенеп ятҡан һәм бер береһенә һөжүм иткәндәр.\nЭлегерәк “ҡунаҡҡа саҡырыу” йолаһы “ҡунаҡ янына” саҡырыу йолаһы булған.Әгәр ҙә берәй кешегә ҡунаҡ килһә, курше-күләнде,тыған-тыумасаны, йөрөшкән кешеләрен ҡунаҡ янына саҡырып ҙур табын ҡорғандар.Был “ҡунаҡ янына саҡырыу” бер нисә көн дауам иткән.Кешеләр шулай бер береһенә йөрөп ял иткәндәр,таҡмаҡ әйтешкәндәр,бейешкәндәр,мөнәжәттәр әйткәндәр.Мәҫәлән:\n1)Килеп индем өйөгөҙгә,\nИман нуры өйөгөҙҙә,\nНурҙар булһын йөҙөгөҙҙә.\n2)Ошо өйҙөң хужаһына\nШәфәҡ бирһен Рәсулулла.\nТәмле ниғмәттәр менән.\nБәхет бирһен Хоҙайыбыҙ,\nЙәше-ҡартына ла .\n4)Баҙарҙарға барған инем,\nҠыҙҙар һатылып ята.\nИтеклеһе – 5 тәңкә,\nБыймалыһы – 3 тәңкә.\nБеҙҙең һымаҡ ярлы ҡыҙҙар -\nТоралар 1 тәңкә.


Нимә генә булыуға ҡарамаҫтан, кесе табындар Ағиҙел йылғаһының һул яҡ ярындағы киң генә биләмәләргә аҫабалыҡ хоҡуғын юғалталар. Алда телгә алынған ярлыҡау хаҡындағы хатта 10 кеше телгә алына һәм улар ҙур ғаиләләрҙең башлыҡтары була. Әммә яңы урынға күсенгән саҡта улар ни өсөндөр ауылдың элекке исемен - Төкөндө һаҡлап алып ҡалғандар, билдәһеҙ. Бәлки, ырыуҙың бер өлөшө аҫаба ерҙәрҙә тороп ҡалып, һуңғараҡ унда ерһеҙ башҡорттарҙы индергәндәрҙер. Бының бик булыуы мөмкин, артабанғы тикшеренеүҙәр быға асыҡлыҡ индерер тип уйлайым.\nАғиҙел йылғаһының уң яҡ ярындағы аҫаба ерҙәргә күсенеүҙәре лә мөмкин. Әммә был ерҙәрҙә Аҡбирҙе менән Байшәкүр вариҫтары йәшәүе мәғлүм. Күрәһең, уларҙы бер аҙ ҡыҫырыҡлағандарҙыр һәм шул сәбәпле Кесе Табын ауылы ла юҡҡа сыҡҡандыр тип фаразларға була. Әлеге ауылдарҙан ул осорҙа барлыҡҡа килгән Үтәш, Сәйетбаба йәки башҡа берәй ауыл булыуы мөмкин. Күп һанлы Ейәнбирҙе вариҫтарын һыйҙырғанлыҡтан, был ауыл бик ҙур булғандыр.\nАғиҙел йылғаһының һул яҡ ярынан ысынлап та күсенгәндәрҙерме, аныҡ ҡына әйтеүе ҡыйын. Әммә тап ошо мәлдә төкөндәрҙең аҫаба ерҙәренән байтаҡ ҡына халыҡ юҡҡа сыға. Ә уң яҡ ярҙа иһә, киреһенсә, халыҡ байтаҡҡа артып китә һәм һуңғараҡ бында йәшәүселәрҙе кесе табындар булараҡ беләбеҙ.\nКүсенеүселәр общинаһын Бикҡол Бекенин исемле кеше етәкләгән һәм уның исеме XVII быуат мәғлүмәттәрендә байтаҡ урында телгә алына. Бикҡол көс-ғәйрәте ташып торған, ҡыҙыу ҡанлы, ырыуҙаштарының аҫабалыҡ хоҡуғын яҡлауға йәнтәслим көрәшкән кешеләрҙең береһе була. Яҙма сығанаҡтар буйынса уны тап шулай күҙ алдына килтерергә була. Хәл-ваҡиғалар уны шундай холоҡло булырға үҙе үк этәрә тип әйтергә мөмкин. Күсенеүселәр Ағиҙел йылғаһының уң яҡ ярында Көгөш йылғаһы буйлап тар ғына һыҙатты үҙҙәренә эләктереүгә өлгәшә. Әммә хужалыҡ алып барыу өсөн был ерҙәр генә аҙ була. Дөрөҫ, һуңғараҡ Бикҡол өҫтәмә бер биләмә – Ҡормантау тауынан Көгөш йылғаһынан төньяҡҡа һуҙылған һыҙатты һатып алыуға өлгәшә. Тик был ерҙәргә тиҙҙән Тоҙ ҡаласығы уҡсылары дәғүә белдерә башлай. Уларҙы айырыу-са Көгөш йылғаһының түбәнге өлөшө ҡыҙыҡһындыра. Документта был хаҡта бына нимә тиелә: "... а вниз по речке Усолке... полянка порозжая, и тое полянку башкирцы Беккул с товарищы называют своею землею. И в...199 (1691) году октября в 21 день... о той спорной земли башкирцы Беккулку был допрос. А в допросе он, Беккулка, про тое спорную землю сказал, что та де земля их куп-лена, и платят они с тое земли и с вотчины Велеких Государей в казну ясак по 15 куниц да по 3 батмана меду на год, и на той земли поселился он с товарищами 8 дворов". Был мәлдә уҡсыларҙың дәғүәһен туҡтатыр өсөн ошо дәлилдәр етерлек булған һәм йомғаҡлау документында былай тиелә: "... Усольсокого городка стрельцам от тое спорной земли отказано, а велено тою землею против прежнего из ясаку велено владеть Табынские волости башкирцам Беккулку с товарыщи".\nБикҡол кемдән ер һатып алыуын аныҡ ҡына күрһәтмәгән һәм беҙ ерҙең элекке хужаһының кем булғанлығын белә алмайбыҙ. Әммә был ерҙе һатыусыларҙың бер туған Янбахтиндар -\nТеләү һәм Янбахты булыу ихтималлығы бар.\n1673 йылдың башында Табын волосы тарханы Янбахты Янбахтин батша Алексей Михайловичҡа үҙ биләмәһендә йәшәүсе бобыл Зяникәй Елымовты башҡорт сословиеһына күсереүҙе һорап үтенес хаты яҙа. Уның белдереүенсә, был кеше борон-борондан яһаҡ түләп килә. Мәҡәләнең башындараҡ был кешенең, йәғни Йәнекәй Илымовтың 1656 йылда Үтәш Туҡтағолов һәм башҡалар менән берлектә Кесе Табын ауылында йәшәүҙәре хаҡында әйтелгән ине. Тимәк, бобыл Зяникәй - Йәнекәй Илымов борондан уның ерендә йәшәгәс, Кесе Табын ауылы ерҙәре Янбахтыныҡы булып сыға. Күрәһең, был ерҙәрҙе Бикҡолға һатҡандан һуң Кесе Табын\nауылы тарҡалғандыр тип фаразларға була. Әлбиттә, әлегә был һорауға аныҡ ҡына яуап табыу мөмкин түгел.\nШуныһы ла бар, Янбахты йәки башҡа кеше үҙ ерен һатҡан мәлдә дәүләт ерҙәрен үҙенекенә ҡушып ебәргән. Был биләмә Ҡормантау тауынан көньяҡҡа, Шауғара (Воскресенка) йылғаһына табан, йәғни әлеге Табын ауылы урынлашҡан ерҙәргә тиклем һуҙылған була. Тоҙ ҡайнатыу ҡаласығы Тоҙ сығанаҡтары эргәһендә булған саҡта ер мәсьәләһе күтәрелмәй әле. Ә бына 1690 йылдарҙа уҡсыларҙы Көгөш йылғаһының түбәнге ағымына табан күсергәндән һуң, уҡсылар менән башҡорттар араһында ер буйынса низағтар башлана. Бикҡол һатып алған ерҙәрҙең бер өлөшө законлаштырылмаған була, күрәһең. 1696-1697 йылдарҙа Тоҙ ҡайнатыу ҡаласығы яңы урында, яҡынса әлеге Табын ауылы тирәһендә төҙөлә. Ошо мәлдән башлап башҡорттар менән уҡсылар араһында ер өсөн талаш башлана. 1696 йылда воевода хакимиәте вәкиле Федор Гладышев был ерҙәрҙе уҡсыларға рәсми рәүештә бүлеп бирә. Әммә Бикҡол һәм уның яҡлылар бының менән ризалашма-\nйынса ерҙәрҙең үҙҙәренеке икәнлеген иҫбатлап, ерҙе һатып алғанлыҡтарын белдерәләр. Күрәһең, ер һатҡанда уны алдағандарҙыр. Ә һуңынан инде низағтар башлана. 1698 йылдың йәйендә уҡсылар ялыу менән мөрәжәғәт итәләр. "А ныне он, Беккулко с товарищи, приезжая на ту землю... и нас, холопей твоих, бьет насмерть ...в нашей даче в сенных покосах кочует...",- тип яҙа улар. Алданыуын аңлаған Бикҡол уҡсыларҙан ошолай үс алғандыр. Көтөүлектәр өсөн уның башҡа ерҙәре лә булмағандыр.\nӘммә уҡсылар үҙҙәренә атап бирелгән ерҙәр менән сикләнеп ҡалмағандар. Һөрөнтө ерҙәр ҡаласыҡ эргәһендә лә етерлек булған. Ә бына һунарға, балыҡҡа сыҡҡанда улар әленән-әле аҫаба башҡорт ерҙәренә лә ҡул һуҙған. Китеп барған ыңғайға ағастарҙы киҫеү, солоҡтарҙы туҙҙырып балын алып китеү ғәҙәти күренешкә әүерелгән.\n(Башы 32, 38, 41-се һандарҙа, дауамы бар).


Беҙҙең Учалы яҡтарында ла тормошобоҙға йәм һәм мәғәнә өҫтәгән "Ағинәйҙәр ҡоро" матур ғына итеп эш башлап ебәрҙе. Зыялы ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ февралдә үткән ҡорҙарында үҙҙәрен борсоған мәсьәләләрҙе уртаға һалып һөйләшеп, киләсәккә эштәрен планлаштырҙы. Төп бурыстарҙың береһе - ауыл тормошон йәнләндереү, уға ҡот өҫтәү, йәш быуынды тәрбиәләү, рухи ҡиммәттәрҙе, башҡорт халыҡ традицияларын һаҡлау. Ағинәйҙәр тәрбиә эшендә миҙгел байрамдарын, экологик өмәләр кеүек күмәк эш төрҙәрен тергеҙеп, уларҙы бөтә ауыл менән үткәреү, ағинәйҙәрҙең һәм аҡһаҡалдарҙың тәрбиә мәктәбен ойоштороу, кис ултырыу, ҡул эштәренә өйрәнеү кеүек сараларҙы файҙаланырға кәрәклеген дә билдәләне.\nЮлдаш ауылында "Ағинәйҙәр ҡоро"н Абдуллина Әлфиә Борхан ҡыҙы етәкләй. Халыҡ ғәме менән йәшәгән ағинәй ауыл тормошон йәнләндереү буйынса эштәргә дәррәү әйҙәй халыҡты, уларҙы дәртләндерә. Өләсәйҙәр, әсәйҙәр һәм килендәр бергә йыйылып, ҡул эштәренә, бәйләм серҙәренә өйрәнә, шул ыңғайҙан өгөт-нәсихәт мәктәбен дә аҡыллы ғына итеп алып бара. "Хәҙер инде мәктәптә уҡып ҡына йөрөгән балалар ҙа беҙҙең янға йылыша, беҙҙең нәсихәттәрҙе тыңлай, ҡул эштәренә өйрәнергә теләгәндәр ҙә бихисап, - тип ҡыуанысын йәшермәй Әлфиә Борхан ҡыҙы. - Күптән түгел ауыл халҡын клубҡа йыйып, "Быуындар бәйләнеше" кисәһе үткәрҙек. Был көндө мәҙәниәт йортонда алма төшөрлөк тә урын булманы. Оло быуын ауылдаштары күрһәткән хөрмәткә күҙ йәше аралаш рәхмәтен белдерһә, йәш быуын яҡындары менән ысын-ысындан ғорурлыҡ тойғолары кисерҙе, тырыш хеҙмәттең, яҡшылыҡтың, изгелектең ерҙә ятып ҡалмауына инанды. Сараға әҙерлек барышында бөтә ауыл ҡайнап торҙо, тиһәм дә, арттырыу булмаҫ…" "Ағинәйҙәр ҡоро" ойошторған байрамдың бәҫен күтәреп, хакимиәт башлығы Фазила Әмин ҡыҙы фиҙаҡәр хеҙмәт юлы үткән илле инәйҙең иңенә сәскәле яулыҡтар ябып ҡыуандырған. Уға ла рәхмәтле Әлфиә Борхан ҡыҙы. Эскелек менән көрәшеү юлдарын да үҙҙәренсә планлаштырып торалар әле улар. Ауылда "Иң айыҡ аймаҡ" бәйгеһен иғлан итергә уйлайҙар.\nМулдаҡай, Илсе, Ҡунаҡбай, Кәкүк ауылдарындағы ағинәйҙәр үткән ял көндәрендә миҙгел байрамдарын наурыздан башлап ебәрҙе. Кәкүк ауылында үткән байрамға райондың башҡа ауылдары ағинәйҙәре лә, Учалы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Ләйсән Нурмөхәмәт ҡыҙы ла барҙы. Былтыр "Айыҡ ауыл" конкурсында ҡатнашып, маҡтау ҡағыҙы, аҡсалата премия алған Кәкүк ауылында ысынлап та ихлас, әүҙем халыҡ йәшәй. Кескәй генә төҙөк, матур ауыл килгән ҡунаҡтарҙы тәбиғәте менән дә, матур күңелле кешеләре менән дә һоҡландырҙы. Ауылдың ағинәйе Роза Мил ҡыҙы Мирсәйетова байрамға барлыҡ ауылдаштарын йәлеп иткәйне. Оло ағинәйҙәрҙән ризалыҡ алып, йәштәр башлап ебәрҙе байрамды. Оло инәйҙәр Вәлиева Зәйтүнә, Вәлиева Хәсибә, Мәғәфүрова Ғәйшә, Сафина Нурия, Мирсәйетова Флүзә башта байрамдың тарихы менән таныштырҙылар. Төрлө һынауҙар үткәреп, йәштәрҙең тапҡырлығын, зирәклеген баһаланылар. Мәктәптең физкультура уҡытыусыһы Әмиров Сәхиәр менән берлектә төрлө уйындар уйнаттылар, ҡар өҫтөнән футбол тубы тәгәрәттерҙеләр, тоҡ кейҙереп тә йүгерттеләр, ағас аттарҙа ла сабыштырҙылар, арҡан да тартыштырҙылар, мәргәнлектә лә көс һынаштырҙылар. Олоһо, кесеһе, ир-ат, ҡатын-ҡыҙ - һәр ҡайһыһы сәмләнеп, етеҙлектә, отҡорлоҡта үҙен һынаны. Ул арала еңгәләр ҡойған ҡоймаҡтан, башҡа тәм-томдан ауыҙ итеп, ҡайнар сәй менән дә һыйландылар. Һаламдан эшләнгән Ҡыш бабайҙы яндырыр алдынан үткән йылда торғоҙоп ҡалдырырлыҡ теләктәрҙе лә теләргә онотманылар. Яуызлыҡ, эскелек тигән насар ғәҙәттәр, халыҡты йонсотҡан эшһеҙлек тороп ҡалһын, илдә етемдәр булмаһын, йылдарыбыҙ именлеге, тыныслығы, бәрәкәте менән генә килһен, тигән теләктәрҙе олоһо ла, кесеһе лә теләне.\nАбҙаҡ ауылындағы "Ағинәйҙәр ҡоро"н Әнисә Талип ҡыҙы Камалетдинова, Һарт ауылындағыһын Әнүзә Сабирьян ҡыҙы Шакирова етәкләй. Ауылдар икеһе лә ағинәйҙәренән уңды, икеһендә лә улар әүҙем эшләй. "Ауыл халҡы үҙҙәре "Ағинәйҙәр ҡоро"на ағза итеп алыуҙы һорап килә башланы", тип, башлаған эштәренән ҡәнәғәт булып торалар. Икәүһенең дә киләсәккә матур пландары, башҡараһы эштәре булыуы ҡыуандыра.\nҺуңғы йылдарҙа ауылдарыбыҙ һүнеп барған усаҡ һымаҡ була башлағайны бит. Ауыл кешеләре эшһеҙлектән дә, аҡсаһыҙлыҡтан да, сараһыҙлыҡтан да аптыранып йөрөй ине. Бына хәҙер улар заман дилбегәһен үҙ ҡулыңа алырға, үҙ тормошоңдо үҙең ҡорорға икәнен аңлай башланы. Иң тәүҙә зыялы ҡатын-ҡыҙҙар һәм ир-егеттәр - ағинәйҙәр һәм аҡһаҡалдар әүҙемләште һәм башҡаларға "Әйҙәгеҙ, үҙ еребеҙгә, үҙ ауылдарыбыҙға үҙебеҙ хужа булайыҡ!" тигән саҡырыу ташланы. Ул саҡырыу хәҙер бөтөн район ауылдарына тарала - шуныһы шатлыҡлы\nкомитетының "Ағинәйҙәр ҡоро" рәйесе.\nЯҙылған: 14.04.14 | Ҡаралған: 1452