Башҡорт көсө (хикәйәт)\n17 Май , 21:45\nЯугир ҡатын Хан яғына бер-ике аҙым яһаны ла туҡтаны. Ашыҡмай ғына яһаған хәрәкәттәрендә лә етеҙлеге һәм йылғырлығы, ә үҙенең тотошонда буйһонмаҫ көс тойола. Ә йөҙөндә ҡурҡыуҙың ғына түгел, хатта тулҡынланыуҙың да эҙе юҡ...\nХан ҡарашы менән яу яланын тағы бер тапҡыр байҡап сыҡты. Йөҙөндәге еңеү шатлығы яйлап ҡына юғала барҙы.\nБөгөнгө яуҙа һуғышсыларының байтаҡ өлөшөн юғалтты ул. Үҙ ғәскәренә ҡарағанда күпкә аҙыраҡ башҡорттарҙан бындай ҡаршылыҡ көтмәгәйне. Ә яу һөнәренең бөтә нескәлектәрен өйрәтеү өсөн аҡса ла, көс тә, ваҡыт та йәлләмәгән Хан үҙ һуғышсыларынан күберәкте өмөт иткәйне. Ун биш йәштән ҡулына ҡорал алып яуҙарҙа ҡатнаша башлаған, бер тапҡыр ҙа еңелмәгән, дошман ғәскәренең һан яғынан күпкә өҫтөн булыуына ҡарамаҫтан, байтаҡ һуғыштарҙа уларҙың көлөн күккә осорған һәм шуға ла үҙенең хәрби тәжрибәһенә һәм һуғышсыларының оһоллоғона ныҡ ышанған Хандың бер яуҙа ла бындай юғалтыуҙар кисергәне булманы. Аҙаҡҡаса алышты улар менән башҡорттар. Ҡасманылар... Ана бит, бер нисә бөртөк кенә тороп ҡалғандары ла ҡоралдарын һалып, бирелеү урынына, арҡаға арҡа терәшеп, яралы йыртҡыс ярһыулығы менән ҡаршылыҡ күрһәтеп маташа. Ярай, гүр донъяһына ашҡыналар икән, урындары шунда булыр. Яралыларҙың да береһе лә иҫән ҡалмаясаҡ.\nҠапыл көслө тауыш менән һөрәнләнгән башҡорт ораны ишетелде. Был оран башҡа бөтә тауыштарҙы ла күмеп, тотош тирә-яҡҡа таралды.\n– Ҡорайт, Тәңрем! Алға, туғандарым!\nХан оран яңғыраған яҡҡа ҡараны ла, үҙ күҙҙәренә үҙе ышанмай, ҡатып ҡалды: алты башҡорт яугиры дәһшәтле ғәйрәт менән Хан һуғышсыларының өҫтөнә ташланды ла ҡамауҙы йырып сыға башланы. Уларҙың ҡыҙыл кейемдәре Хан һуғышсыларының ҡара кейемдәренән айырылып тора, шуға ла туҙан араһынан һәр береһенең хәрәкәте асыҡ күренә. Башҡорттарҙың ҡылыстарына һәм һөңгөләренә ҡаршы тимер кейемдәр ҙә, ҡалҡандар ҙа сыҙай алмай, уның һуғышсыларын урталайға тиерлек өҙә сапҡылап, ҡамауҙы өҙөп, үҙҙәренә юл ярып сыға ла башланылар. Бындай ярһыу саялыҡтан Хан һуғышсылары ситкә тайпылды. Башҡорттар күҙ асып йомған арала ҡамау аша алға уҡталды. Дүрт кенә кеше ҡалғайны улар. Хан ғәскәренең бер нисә һуғышсыһы йәйәләренә уҡтарын һалып, башҡорттарға тоҫҡаны, тик атып өлгөрмәне. Мең башлығы, Хан ғәскәре һуғышсыларының иң ғәйрәтлеләренең береһе, унлаған егете менән башҡорттарҙың юлын ҡырҡып, ҡаршыларына килеп сыҡты. Күҙ асып йомған арала улар башҡорттар менән бер бөтөнгә әйләнде, бөтәһен дә ҡуйы туҙан томаны ҡапланы. Туҙан эсенән яу тауыштары ишетелә һәм ваҡыты-ваҡыты менән ҡара, ҡыҙыл кейемдәр күренеп ҡала, ҡорал ялтырай...\nҠапыл бөтә тауыштар ҙа бер юлы тынды һәм кемдеңдер мыҫҡыллы итеп ҡысҡырып көлөүе тирә-яҡты яңғыратып ебәрҙе. Шул саҡ һуғыш барған урындан күк арғымаҡ килеп сыҡты, һыбайлыһы юҡ ине. Хандың яратҡан яугирының – мең башлығының аты бит был!\nТуҙан да ҡапыл баҫылды. Бер яҡта Хан һуғышсылары, икенсе яҡта башҡорт яугирҙары тора.\nОҙон буйлы башҡорт яугиры тағы йән өшөткәс тауыш менән көлөп ебәрҙе лә, ҡылысын һелтәп, атын Хан һуғышсылары яғына ыңғайлатты. Һуғышсылар, улар биш кенә кеше ҡалғайны, сигенә биреп, ҡоралдарын төшөрөп, башҡорттарға юл бирҙе.\nХандың тамағын әсе төйөн көйҙөрҙө.\n– Тереләй алырға, тик тереләй генә! Улар өсөн яу ҡырында үлеү аҙ. Язаһыҙ ҡалырға тейеш түгелдәр! – тип ярһып ҡысҡырҙы ул һәм үҙен һаҡлаусы һуғышсыларҙың етәксеһенә – ҡыйыулығы һәм тоғролоғо менән дан алған Йыһангир исемле батырына:\n– Егеттәреңде ал да арттарынан ҡыу! Тереләй тотоп килтерһәгеҙ, рәхмәтемдең сиге булмаҫ, ҡулдан ысҡындырһағыҙ, күҙемә күренмәгеҙ! – тине, йөрәкһеүҙән ҡапыл ҡарлыҡҡан тауыш менән.\nШунда уҡ күп яуҙарҙа сыныҡҡан, бөтә ғәскәрҙә иң сая, ғәйрәтле, сос тип танылған йөҙләгән һуғышсы – Хандың шәхси һаҡсылары башҡорттарҙың артынан сапты.\n...Яу яланы ла күптән артта ҡалды. Ләкин ара кәмемәй, кәмемәү генә түгел, хатта яйлап ҡына алыҫая бара. «Берәй башҡорт йәйләүенә йәки яуына барып юлыҡҡанға тиклем быларҙы нисек тә ҡыуып етергә кәрәк», тип уйланы ла Йыһангир, ғүмерендә беренсе тапҡыр атына ҡамсыһы менән һуҡты. Менгеһе йән көскә алға уҡталды. Йыһангир күҙ асып йомған арала үҙ егеттәрен артта ҡалдырҙы, башҡорт һыбайлылары менән дә ара күҙгә күренеп кәмей башланы. Тик Йыһангирҙың менгеһе был тиҙлекте оҙаҡ тота алманы, башҡорт һыбайлылары тағы алыҫая башланы. Ярай, башҡаса сара юҡ! Тереләй тотоп булмағас, Ханға уларҙың баштарын ғына алып ҡайтырға тура киләсәк! Сығырынан сығырҙай булған Йыһангир йәйәһенә уғын һалды. Башағы йылан ағыуына мансылған уҡ үлемесле һыҙғырып башҡорттар яғына осто. Уның артынан күккә тағы бер нисә уҡ сөйөлдө. Тик уларҙың береһе лә сәпкә осоп барып етмәне. Йыһангир йәне әсеп ҡысҡырып ебәрҙе, күңелен үҙәк өҙгөс бушлыҡ биләп алды.\nЛәкин шул арала уның баш осонан ҡот осҡос һыҙғырып, тағы бер уҡ осоп үтте. Бейеккә, һауаға төбәлгән кеүек осҡан уҡ юғарынан йәшен тиҙлеге менән ергә уҡталды һәм йән фарман сабып барған башҡорт атының артҡы аяғына ҡаҙалды. Йыһангир шатланып, артына боролоп ҡараны: яңылышмаған икән, уҡты былай мәргән дә, ҡеүәтле лә итеп Хан ғәскәрендә тик бер генә кеше – Хандың өлкән улы ғына ата ала. Ул да үҙ егеттәре менән ҡыуа килеүселәргә ҡушылған икән. Былай булғас, Хандың әмере үтәләсәк!\nАяғына уҡ ҡаҙалғандан һуң, башҡорт яугирының менгеһе бер аҙ ғына барҙы ла ергә ауҙы. Уның артынан сабып килгән икенсе һыбайлы үҙ атының тиҙлеген аҙ ғына аҡрынайтты ла, ауған ат өҫтөндәге яугирҙы үҙ менгеһенә ултыртып алды.\nХан улы, башҡорт атының ауғанын күреп, тағы бер уҡ атты. Ләкин был юлы үтә ҡабаландымы, әллә икенсе сәбәп арҡаһындамы, был уғы сәпкә теймәне, ҡуш һыбайлыларҙың өҫтөнән үтеп китеп, ергә ҡаҙалды.\nЭргәләренән генә уҡ осоп үтеп киткәндән һуң иптәшенең артында барған башҡорт яугиры, әйләнеп, артҡа ҡараш ташланы. «Был беҙҙең яҡынайғаныбыҙҙы күрҙе, хәҙер уҡ яуҙыра башлаясаҡ, һаҡ булырға кәрәк!» тип уйлап ҡуйҙы бөгөнгө яуҙа башҡорттарҙың мәргәнлегенә инанған Йыһангир. Һәм атының теҙгенен тарта биреп ҡуйҙы. Тик башҡорт яугиры атырға уйламаны ла. Тимәк, уларҙың һаҙаҡтары буш. Буш! Ысынлап та, уҡтары булһа, күптән үк ата башларҙар ине. Сабып барған аттан артҡа табан атҡанда уҡ мәргәнерәк оса бит! Йыһангир атын тағы ҡыуҙы.\nӘ башҡорт яугиры, дошмандарының яҡыная башлағанын күреп, ҡалғандарына ниҙер ҡысҡырҙы ла, йән-фарман сабып барған аттан һикереп төшөп ҡалып, ҡындан ҡылысын һурып сығарҙы.\nҠалған өс һыбайлы быны күреп, аттарын кире борҙо. Ҡылыслы яугир уларға ниҙер ҡысҡырҙы, ым-ишаралап ниҙер аңлатырға тырышты, юлдарын дауам итергә өгөтләп маташты, ахыры, әммә улары тыңламаны, һыбайлыларҙың береһе менгеһенән һикереп төштө лә йәйәүле яугир эргәһенә килеп баҫты. Тегенеһе уның күкрәгенә башын терәне. Йыһангирҙың ғәжәпләнеүҙән арҡа буйы семберҙәп китте. «Аяуһыҙ башҡорт егеттәрендә ниндәй бисәләрсә наҙ был? Бәхилләшеү йолалары шулаймы?» – тип кенә уйлап ҡуйҙы ла, һуғышсыларына:\n– Егеттәр, хәҙер былар бер ҡайҙа ла китә алмаясаҡ. Тәүҙә аттарын йығайыҡ та, үҙҙәрен тере килеш алырбыҙ. Был – Ханыбыҙҙың әмере! – тине.\nДүрт батырҙың береһе яугир ҡатын булыуы тураһында хәбәр алғандан һуң, Хандың асыуы ҡыҙыҡһыныу менән алышынды. Яугир ҡатынды үҙ эргәһенә индерергә ҡушты.\nБашҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының матурлығын белһә лә, яугир ҡатынды был тиклем дә һылыу булыр тип һис тә уйламағайны. Оҙон толомло, сөм-ҡара күҙле, йөҙөн тулыһынса тиерлек ҡаплаған саң да уның алһыуланып торған аҡ йөҙөнөң матурлығын йәшерә алмай ине.\n– Яҡыныраҡ кил! – тип бойорҙо Хан.\nЯугир ҡатын Хан яғына бер-ике аҙым яһаны ла туҡтаны. Ашыҡмай ғына яһаған хәрәкәттәрендә лә етеҙлеге һәм йылғырлығы, ә үҙенең тотошонда буйһонмаҫ көс тойола. Ә йөҙөндә ҡурҡыуҙың ғына түгел, хатта тулҡынланыуҙың да эҙе юҡ... Хан быға һоҡланыуын йәшерә алмай, бойороҡ тауышын үҙгәртеп ебәрҙе:\n– Кем булаһың, Ҡыҙ батыр? – тип һораны.\nЯугир ҡатын исемен, ырыуын, тамғаһын, ҡошон әйтте. Хан уның тауышын ишеткәс, тертләп ҡуйҙы. Уның тауышы, Хан көткәнсә, ҡалын да, көслө лә түгел, ә ҡарашы кеүек үк наҙлы, йомшаҡ, яғымлы ине. Әгәр ҙә Хан бынан алда ғына яугир ҡатындың нисек һуғышҡанын үҙ күҙҙәре менән күрмәһә, уның һуғышсыларының бер нисәһен үлтергәнен күҙәтеп, йәне әрнемәһә, бындай наҙлы ҡарашлы һәм яғымлы тауышлы ҡатындың аяуһыҙ һуғыша алыуына ышанмаҫ ине. Юҡ, бындай матурлыҡты ул тән язаһы менән ғәрипләмәйәсәк... Йән язаһы бирәсәк. Юғары күтәрелгән башын эйҙерәсәк, ғорур һыны үҙенән-үҙе бөгөләсәк...\nОшо уйҙарҙан һуң Хан яугир ҡатынға:\n– Мин яугир. Ирҙәр менән һуғышам, һинең һымаҡ һылыу ҡатындарҙы үлтереп, күңелемә гонаһ алырға һәм исемемә тап төшөрөргә теләмәйем, һине, әлбиттә, ҡоллоҡҡа ала алыр инем. Әммә һинең һымаҡтарҙан баш эйеп, тыңлап йөрөүсән ҡол сыҡмаясаҡ. Һинең һымаҡтар ҡол булыуға ҡарағанда үлемде артығыраҡ күрә һәм йыш ҡына үҙҙәре менән бергә хужаларын да гүр донъяһына алып китә. Ҡол булып тыуған кеше генә ҡоллоҡҡа күнә, ә һин ҡол булып яралмағанһың. Дүрт яғың ҡибла, мин һине ебәрәм, тик яуҙаштарыңдың нисек язаланғанлығын күреп, ырыуҙаштарыңа ҡайтып һөйләрһең, – тине.\nҠанһыҙлығы һәм ҡаты бәғерлелеге менән дан тотҡан Хандан бындай һүҙҙәр көтмәгән яугир ҡатын аптырап ҡалды, һынаулы ҡараш ташланы. Хан һүҙҙәренең хаҡлығына ышанғас, уның күҙҙәренә туп-тура ҡарап, былай тине:\n– Хан, һинең һуғышсыларың беҙҙе ҡыуып килгәндә минең атымды атып йыҡтылар. Мин үлергә тейеш инем. Тик туғандарым – абзыйым, ирем һәм улым үлемде минең менән бергә ҡаршылар өсөн ҡотолған ерҙән кире әйләнеп килделәр. Яу ваҡытында ла улар ҡалҡандары менән үҙҙәренә ҡарағанда мине нығыраҡ ҡапланылар. Улар өсөһө лә минең иң яҡын кешеләрем. Шуға һин беҙҙең бөтәбеҙҙе лә ебәр. Һинең бер һүҙең етә бит.\nКүҙ йәштәре аша рәхмәт һүҙҙәре көтөп ултырған Хан был үтенестән һуң ҡыҙып китеүҙән саҡ тыйылып ҡалды. Ниндәй дорфалыҡ! Өҫтәүенә, шарттар ҡуя. Әсирҙәр, ғәҙәттә, уның эргәһенә инеү менән ҡойолоп төшә, телһеҙ ҡала. Ә был яугир ҡатын ыжлап та бирмәй, әйтерһең, әсиргә эләкмәгән, ә йомош йомошлар өсөн килеп ингән. Ләкин «йән ғазабы» тигән мәкерле уй ҡапыл зиһенен яҡтыртып ебәргәндәй булды. Ул хатта мыйыҡ аҫтынан ғына көлөмһөрәй биреп ҡуйҙы. Хәҙер ул ғорурлыҡтың баш эйеүен, саялыҡтың һүнеүен, батыр яугир ҡатындың ябай бисәгә әйләнеүен күрәсәк...\nХан тауышына мөмкин тиклем ихласлыҡ һалырға тырышып, яугир ҡатынға былай тип яуап бирҙе:\n– Минең хан тигән юғары вазифам бар. Шуға ла мин үҙ халҡыма өлгө булырға һәм әйткән һүҙемде үтәргә тейешмен. Егеттәремде артығыҙҙан ҡыуа ебәргәндә мин бөтә ғәскәрем алдында һеҙҙең дүртегеҙҙе лә ҡаты язаға тарттырасаҡмын тип һүҙ бирҙем. Һине ҡотҡарып, мин үҙ ғәскәрем алдында абруйымды күпмелер кимәлдә төшөрәм. Тик, Ҡыҙ батыр, мин һиңә, матурлығың хаҡына тағы бер бүләк яһарға булдым – юлда яңғыҙыңа күңелһеҙ булмаһын өсөн ошо өс ирҙең берәүһен үҙең менән алырға рөхсәт итәм. Әйт, кемеһен ҡотҡарырға теләйһең: бер туған абзыйыңдымы, һөйөклө иреңдеме, ғәзиз улыңдымы?\nОшо һүҙҙәрен әйткәндән һуң Хан яугир ҡатынды күҙәтә башланы. Күҙ йәштәре атылып сығыуын көттө. Тик яугир ҡатындың ҡарашы ла, торошо ла үҙгәрешһеҙ ҡалды. Бындай тәҡдимгә күптән әҙер һәм мәсьәлә алдан уҡ хәл ителгәндәй итеп:\n– Абзыйымды минең менән ебәр, – тине. Ләкин был яуапты биргән саҡта, тештәрен ҡыҫып, сая нур бөркөп ҡалған күҙҙәрен Ханға төбәне, һәм уның ҡарашы Хан йөрәгенә уҡ кеүек ҡаҙалғандай булды. Был ҡарашты күтәрә алманы Хан, ҡарашын ситкә алды һәм:\nИреңде яратмайһыңмы? Улыңды үҙһенмәйһеңме? – тип һораны мыҫҡыллы тауыш менән.\n– Яңылышаһың, Хан. Иремдән ҡәҙерлерәк, улымдан ғәзизерәк кеше юҡ минең өсөн. Тик мин яңынан кейәүгә сыға алам, тағы бала таба алам. Бер туған абзыйымды бер нисек тә ҡайтара алмаясаҡмын, – тине яугир ҡатын. Хан был яуапҡа ғәжәп ҡалып:\n– Ошо һүҙҙәреңде уларҙың үҙҙәре алдында ҡабатлай аласаҡһыңмы? – тип һораны ла, йәне-тәне аша ләззәтле тойғо йүгереп үткәнен тойҙо. Хәҙер, хәҙер үҙе күрәсәк ниҙәр булырын. Ләкин яугир ҡатындың йөҙө тағы тыныс ҡалды. Тик ундай тыныслыҡ булдырыу өсөн яугир ҡатынға ҡанатҡансы уртын тешләргә, усы ҡанһырағансы йоҙроҡтарын төйнәргә тура килде.\n– Ҡабатлай алам. Беҙҙә, башҡорттарҙа, һүҙ бер була, – тине.\nАртабан ни булырын түҙемһеҙлек менән көткән Хан ҡалған өс яугирҙы алып инергә ҡушты.\nЯугирҙарҙы индерҙеләр. Әммә улар ҙа әсирҙәр кеүек түгел, ә үҙ тирмәләренә ингән кеүек, тирә-яҡҡа ҡаранмай, ғорур һәм тыныс ҡына килеп инделәр. Хан һүҙ башлар алдынан уларҙың һәр береһен ҡарашы менән байҡап сыҡты. Кейемдәре лә, йөҙҙәре лә ҡатҡан ҡанға һәм ҡара саңға ҡапланған, яу кейемдәре, тимерҙән һәм ҡоростан яһалыуға ҡарамаҫтан, ҡот осҡос йәнселгән, ҡырҡылған, тимер ҡулсалары өҙгөләнгән. Яугирҙарҙың тәне тулы яра, ҡайһы бер яралары һаман да ҡанһырап тора...\nХан үҙе лә батырҙарҙан һанала. Яуҙарҙың һәм яраларҙың төрлөһөн күрҙе һәм үҙендә лә татыны: уға уҡтар ҙа ҡаҙалды, ҡалҡаны менән ҡуша тимер кейемен тишеп, ҡабырғаларын һөңгө иҙгән саҡтар ҙа булды, кәүҙәһендә лә, йөҙөндә лә дошман ҡылыстарының эҙҙәре һаҡлана. Шуға ла был яугирҙарҙың яраларына ҡараш ташлау менән уларҙың ауыртыныу һәм һыҙланыу самаһын тойҙо һәм аяҡтарында баҫып тора алыуҙарына ҡарап ғәжәпкә ҡалды. Ыңғырашмайҙар ҙа, исмаһам...\n– Башҡорттар! Мин яугир ҡатынды һәм уның менән бергә һеҙҙең берәүегеҙҙе ҡотҡарырға ҡарар иттем. Кемегеҙҙе ҡотҡарыуҙы ул үҙе һайлар. Ә ҡалған икәүегеҙҙе дүрт кеше өсөн яза көтә. Был яуҙа ғәскәремдең яртыһынан күбе ҡырылды. Түгелгән ҡандың ҡонон тулыһынса ҡайтарасаҡмын, – тине лә яугирҙарҙы күҙәтә башланы. Яугир ҡатын оҙон керпектәрен түбән төшөргән көйө торҙо. Ә башҡалар... Хан уларҙың ҡатынға инәлеп, өмөтләнеп ҡарауҙарын көттө. Язалар алдынан һәр береһендә ҡотолоу өмөтө уятып, рухтарын һындырмаҡсы булды. Рухы һынмаған дошман үлһә лә еңелмәй...\nЙәш яугир тәүҙә, ысынлап та, әсәһенә өмөт тулы ҡараш ташланы. Ләкин уң күҙенә ҡан һауған урта буйлы, мыҡты кәүҙәле яугир улына ҡарап алды ла, Ханға былай тип өндәште:\n– Әле өҫтөнлөк һиндә, Хан. Тәнебеҙҙе язалай, ғүмеребеҙҙе ҡыя алаһың. Ләкин беҙҙең өсөн был үлем түгел. Намыҫыбыҙ менән йәнебеҙҙе алырға көсөң етмәйәсәк. Йәнебеҙ – Тәңренеке, намыҫыбыҙ – халҡыбыҙҙыҡы! – тине. Ошо һүҙҙәрҙән һуң йәш яугир атаһына ҡарап ҡуйҙы ла һынын турайта биреп баҫты, әсәһенә башҡа ҡараманы, күҙҙәрен билдәһеҙлеккә төбәне.\nУлының бер аҙ тынысланғанын күргәс, ире ҡатынына боролоп:\n– Йолабыҙ буйынса эш ит. Беҙҙең өсөн борсолма. Ваҡыты еткәс, Тәңре һарайында осрашырбыҙ. Улым менән һине шунда көтөрбөҙ, – тине.\nЯзаланасағын белеп тә, һаман ҡатыны менән улын тынысландырырға тырышҡан яугирҙың был һүҙҙәренә иҫ-аҡылы китте Хандың. «Ниндәй оҫта! Берсә миңә, берсә ҡатынына мөрәжәғәт иткән булып, икеһен дә тынысландырҙы бит был!» – тип уйланы ул. Ысынлап та, йәш яугир ҙа, ҡатын да еңел тын алып ҡуйҙы, ҡараштарына яңынан ғорурлыҡ һәм тыныслыҡ ҡайтты.\n– Борсолма, кейәү! Беҙ ҙә үҙ бурыстарыбыҙҙы тулыһынса үтәрбеҙ, – тигән һүҙҙәргә Хан һиҫкәнеп китте лә, был һүҙҙәрҙе әйткән оҙон буйлы һәм мөһабәт кәүҙәле урта йәштәрҙәге ир яғына ҡараны. Яугир ҡарашын йәшермәне: унда үс алыу, көрәш сәме балҡый ине. Хан был ҡараштан ҡаушаңҡырап ҡалды. Ҡараштың үткерлегенән дә, ярһыулығынан да түгел – ярһыулы ҡараштарҙы ла, ғәйрәтле бәһлеүәндәрҙе лә үҙ ғүмерендә байтаҡ күрҙе Хан, ә был ҡараштағы ҡот осҡос, йән өшөткәс нәфрәт ялҡыны ҡаушатты уны. Батырҙың бар булмышы еңелмәҫ көс менән тулған... Бындайҙарҙың тере ҡалыуы ғүмерлек кенә түгел, үҙең үлгәндән һуң да тыныслығыңды алыр. Яугир ҡатын абзыһын бушҡа һайламаған. Хан үҙенең мәкерле уйының барып сыҡмауын аңланы. Башҡорт ирҙәре, йолалары буйынса хәл итеп, кемдең ҡотолорға тейешлеген үҙҙәре үк аңланы. Яугир ҡатындың һүҙҙәре артыҡ ине. Хан еңелде, ләкин бирелергә теләмәне. Биргән һүҙен кире алмайынса, бөтә булмышы нәфрәт бөркөп торған бөркөт ҡарашлы батырҙы ҡулдан ыскындырмау теләге менән:\n– Йола тигән булып, балаһы өсөн йөрәгенә ҡан һауып торған һылыуыңдың мәрхәмәтлелегенән бик оҫта файҙаланаһың. Ә һин бит ашарын ашағанһың, йәшәрен йәшәгәнһең, – тине Хан, мыҫҡыллы йылмайып.\n– Ғүмеремдең йәшәлгән өлөшөн үлем яҡынайтыу өсөн түгел, ә туғандарым ҡонон ҡайтарыу өсөн тупланған тәжрибә итеп файҙаланасаҡмын. Һәм быны мин йәштәргә ҡарағанда оҫтараҡ башҡарасаҡмын, – тип яуап ҡайтарҙы яугир.\nБыл һүҙҙәрҙән һуң Хан ярым асыҡ ауыҙын ябырға ла онотоп, аптырап ҡалды. «Бошман...» – тигән исем мейеһен ярып килеп инде.\nҠыпсаҡ ырыуы башҡорто Бошман батыр тураһында бәләкәй сағында ғына ишетһә лә, был исем зиһененә уйылып ҡалғайны.\n...Аяуһыҙ яуҙарҙан һуң ауыр яралы Бошман батырҙы ҡулға алғас, Хандың олаталарының береһе уның ғорурлығына иҫе китеп һәм рухын һындырырға теләп: «Минең алдымда теҙләнеп тороп, егеттәрең тарафынан үлтерелгән яугирҙарым өсөн ғәфү үтенһәң, тере ҡаласаҡһың, теҙләнмәһәң, яза ҡаты буласаҡ», – тигән шарт ҡуйған. Бошман батыр уға: «Һинең ереңә мин баҫып инмәнем. Үҙ еремде һаҡлағаным өсөн береһенән дә ғәфү үтенергә йыйынмайым. Ә теҙләнеп торорға мин дөйә түгел. Мин – Кеше!» – тип яуап ҡайтарған. Язаланған сағында ла ыһ та итмәгән. Үлемдән һәм ҡаты язанан ҡотолоу өсөн бары теҙләнергә генә кәрәк булғанда, ни эшләп күрәләтә үлемгә ҡаршы барырға инде, тип аптырағайны Хан был ваҡиғаны ишеткәндән һуң. Бөгөн иһә Бошман батырҙың үҙе һымаҡ уҡ ғорур һәм сая тоҡомдары уның алдында тора. Быларын да теҙләндереп булмаясаҡ. Уларҙың береһе, Хандың ҡаты язаһынан ҡурҡмау ғына түгел, хатта үлем күҙҙәренә ҡараған килеш тә үс алыу тураһында уйлай, һәм уйҙарын хатта йәшереп тә маташмай.\nЙәшен тиҙлеге менән мейе күҙәнәктәрен земберләтеп үткән был уйҙарҙан һуң Хан асыуынан тонсоғор хәлгә етте, күҙҙәренә ҡан һауа башланы.\n– Ошо һүҙҙәрең өсөн мин үҙ вәғәҙәмде кире алып, дүртегеҙҙе лә үсем ҡанғансы яҙалатасаҡмын! – тине ул ярһып. Шунан эргәһендә торған өлкән улына. – Дүрт дар ағасы әҙерләт! – тип бойорҙо.\nУлы сығып китте.\n– Язаның иң ҡатыһын татыясаҡһығыҙ, – тине Хан. Башҡорт яугирҙарының йөҙөндә бер үҙгәреш тә һиҙелмәне.\n– Язанан ҡурҡмайбыҙ, Хан, – тип һүҙен дауам итте оҙон буйлы яугир. – Әле беҙҙең өсөн язаның ҡатылығы түгел, ә ошо һынауҙы нисек үтеүебеҙ ҡиммәт. Әле беҙҙең һәр беребеҙ башҡорт йөҙөн билдәләй, үҙендә башҡорт көсөн һынай.\n– Ә көсөгөҙ нимәлә һуң һеҙҙең?\n– Көсөбөҙ – туғанлыҡта.\nХандың арҡаһындағы яра ҡапыл бөтә тәнен утҡа һалғандай янып һыҙлай башланы. Тәхет өсөн алышҡан саҡта ул тәүҙә ҡустыһын үлтерҙе. Аҙаҡ үҙенең арҡаһына ағаһының бысағы килеп ҡаҙалды. Был яра йөрәгенә аҙ ғына етмәне. Әле инде ошо яра тотош йөрәген ялманы. «Көс -туғанлыҡта... Былар туғанлыҡтары менән көслөләр. Һәм бәхетлеләр. Тормошта ла, яуҙа ла, хатта үлемдә лә туғанлыҡтарына тоғролар. Ә минең туғандарым тәхет өсөн ҡырылып бөттөләр. Олатайҙарым ханлыҡ булдырыу өсөн дошмандарын аямаған, ә беҙ шундай уҡ ҡанһыҙлыҡ менән бер-беребеҙҙе ҡырҙыҡ. Ә минең улдарым ни эшләр? Мин үлгәс, нимә булыр? Ҡайһыныһы еңер?» Был уйҙан Хандың йөрәгенә хәнйәр ҡаҙанылармы ни? Ағаһының бысағынан ҡалған яраның йылдар үткәс йән ғазабына әүерелеүен көтмәгәйне ул. Был ауыртыуға түҙә алмай, Хан күҙҙәрен йомдо. Күҙ алдына улдары килеп баҫты. Бына улар, баһадир һынлы, матур, ғорур алты егет бер-береһенә ҡаршы баҫып тора. Бөтәһенең дә йөҙҙәрендә нәфрәт, ә ҡулдарында ҡорал. Ҡотҡарырға, ҡотҡарырға кәрәк уларҙы! Мин бит һеҙҙе үҙ-ара ыҙғыш, талаш, ҡырылыш өсөн түгел, ә бөйөк эштәр өсөн үҫтерҙем!\nХан әсирҙәренә ҡараш ташланы. Бына улар, йөҙҙәре яҡты, иңгә-иң терәп, тыныс ҡына баҫып торалар.\n– Һүтегеҙ дар ағастарын, өйөрҙән иң яҡшы дүрт атты һайлап бирегеҙ ҙә, ҡайтарып ебәрегеҙ. Арттарынан бер уҡ та осмаһын! – тине Хан, байтаҡ өндәшмәй ултырғандан һуң.\n...Башҡорт яугирҙары төн ҡараңғылығында юғалғанға тиклем Хан уларҙы ҡарашы менән оҙатты...\n– Атай, – тип өндәшеүгә һиҫкәнеп, әйләнеп ҡараны Хан. Артында арғымаҡтарына атланған, баштан аяҡ ҡоралланған улдары тора ине. – Еңелеүме был? – тип һораны өлкән улы һәм ымлап, йәйәһенә күрһәтте.\n– Юҡ! Туғанлыҡтың бөйөк көсөнә хөрмәт был. Фәһем алығыҙ: ул үлемдән көслө...


Көҙгө саҡырылыш башланды\n3 Октябрь 2019, 18:47\nКремль сайтында Рәсәй президенты Владимир Путиндың ошо турала указы баҫылды, уға ярашлы 2019 йылдың октябрь-декабрь айҙарында илдән 132 мең кеше хәрби хеҙмәткә алына. Уларҙың 5 меңгә яҡыны Башҡортостандан икән.\n«Көҙгө саҡырылышҡа старт бирелде. Быйыл көҙ саҡырылғандарҙың күбеһе Көнбайыш хәрби округына оҙатыла, — ти Башҡортостандың хәрби комиссары Игорь Харченко. — Республиканың саҡырыу пункты эшкә әҙер. Тәү сиратта, яҙ көнө оҙатылмаған егеттәр саҡырыла. Тәүге оҙатыу 24 октябргә билдәләнгән».\nУның һүҙҙәренсә, быйыл көҙ саҡырылғандарҙың 3 меңгә яҡыны ҡоро ер ғәскәрҙәренә хеҙмәт итергә ебәрелә\nӘ бына ауылдарҙа йәшәгәндәр өсөн бер ни ҡәҙәр кисектереү бар, тиҙәр.\nСәбәбе – баҫыу-ҡырҙарҙа урып-йыйыу эштәре тамамланмаған. Ә йәш эшсе көстәр был яуаплы осорҙа айырыуса кәрәк.


Материалы за Ноябрь 2011 года » Страница 10 » Башҡортостан гәзите\nТойғоларға бай ижад\nМәҙәниәт һәм әҙәбиәт // 22-11-2011, 09:04\nМоң эйәһе дуҫтарын йыйҙы\n— Атайым Ғәлибай Мырҙабай улы — мал табибы, әсәйем Әҡлимә Ғәлиәхмәт ҡыҙы быҙау ҡараусы ине. Улар ғүмере буйы колхозда эшләне. Ауыл кешеһенең йортта ла, өйҙә лә мәшәҡәте күп. Нисек интеккәндәрен күреп, атай-әсәйемә ниндәй ҙә булһа ярҙамы тейер тип, тракторсыға уҡырға хыяллана инем. Әммә әсәйем миңә: “Улым, һин мотлаҡ икенсе һөнәр алырға тейешһең.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1527 тапҡыр // Тотош уҡырға\nСалауат ӘБҮЗӘР “Хыялдарҙың сиге булмай икән...”\nИке йыл самаһы элек, “Башҡортостан” гәзитенең әҙәбиәт һәм мәҙәниәт бүлеге мөдире булып эшләп йөрөгән саҡта, крәҫтиән балаһы булыуымды иҫтәренә төшөрөпмө, миңә “Һәнәк” һабын тоттороп ҡуйҙылар. Аллаға шөкөр, сатира һәм юмор “баҫыуында” ла һынатманыҡ, шикелле, байтаҡ ҡына көлкө кәбәндәрен ҡойҙоҡ.\nДонъя — ҡуласа, тиҙәр. Мин йәнә “Башҡортостан”да шул уҡ эште башҡарам.\nБөгөн һеҙгә, хөрмәтле дуҫтар, шиғри күстәнәсемдән ауыҙ иттермәксе булдым.\nКом: 3 // Уҡынылар: 2159 тапҡыр // Тотош уҡырға\nАғас бөтәһенә лә кәрәк\nСәйәсәт // 19-11-2011, 19:24\nСелектор кәңәшмәһендә халыҡты һәм эшҡыуарҙарҙы ағас менән тәьмин итеү, уны бүлеү тәртибе тураһында һүҙ барҙы. Мәҫәлән, Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов халыҡҡа шәхси ҡулланыуға ағас биреүҙең яңы тәртибе раҫлаған.\nЙәмғиәт // 19-11-2011, 19:23\nУҡыусылар өсөн яңы автобустар\nЙыл аҙағына тиклем республиканың ауыл мәктәптәре өсөн 66 миллион 670 мең һумға 66 автобус һатып алынасаҡ. Яңы транспорттың асҡыстары 47 район һәм ике ҡала вәкилдәренә тапшырыласаҡ. Был 155 ауылда йәшәүсе ике меңдән ашыу балаға уҡырға йөрөүҙе еңелләштерәсәк.\nОшо көндәрҙә 14 районға мәктәп автобусы ҡайтарылған. Әлеге ваҡытта республикала 1804 ауылдан 23 665 уҡыусы автобуста уҡырға йөрөй. Техниканы файҙаланыу ваҡыты – ете йыл, һәр береһе 22 уҡыусыға иҫәпләнгән.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1909 тапҡыр // Тотош уҡырға\nСубсидия биреү тәртибе раҫланды\nСәйәсәт // 19-11-2011, 19:20\nБашҡортостан Хөкүмәте умартасылыҡты һәм йылҡысылыҡты үҫтереүгә Башҡортостан Республикаһы ҡаҙнаһынан субсидиялар биреү тәртибен раҫланы, тип хәбәр итә республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.\nСубсидиялар “2011—2013 йылдарҙа Башҡортостанда умартасылыҡты үҫтереү һәм бал етештереүҙе арттырыу”, “2011—2013 йылдарҙа Башҡортостанда йылҡысылыҡты үҫтереү һәм бейә һөтө (ҡымыҙ) етештереүҙе арттырыу” тигән айырым маҡсатлы тармаҡ программаларына ярашлы биреләсәк.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1585 тапҡыр // Тотош уҡырға\nБәхеткә бәрәкәт өҫтәп...\nСоциаль мәсьәлә // 19-11-2011, 19:19\n“Башҡортостан” гәзитенең 12 май һанында Өфө ҡалаһында йәшәүсе Гөлнара һәм Александр Лабановтарҙың Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың блогына ярҙам һорап мөрәжәғәт итеүе хаҡында мәҡәлә донъя күргәйне. Эш шунда: быйыл яҙ ғаиләлә өс сабый донъяға килгән. Бер юлы өс бала тыуған осраҡта фатир биреүҙе күҙаллаған программа барлығын белеп, Лабановтар инстанциялар юлын тапай башлаған. Әйтеүҙәренсә, “барыһын да законлы юл менән, йәмәғәтселек иғтибарын йәлеп итмәйенсә генә башҡарырға” теләгәндәр, әммә бер ни ҙә килеп сыҡмаған.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1073 тапҡыр // Тотош уҡырға\nТармаҡтың киләсәге ҙур\nИҡтисад // 19-11-2011, 16:17\nКом: 0 // Уҡынылар: 1551 тапҡыр // Тотош уҡырға\nЙәмғиәт // 19-11-2011, 15:26\nМиңлеғәленең гармунға әүәҫлегенә лә Ғилметдин бай сәбәпсе булған. Уның өс малайы үҫә, бай уларға гармун алып бирә, ләкин малайҙарҙан фәтүә сыҡмай ҙа ҡуя. Аңлашыла ки, тыумыштан бирелмәгән оҫталыҡты таш ярып та сығарып булмай.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1826 тапҡыр // Тотош уҡырға\nБал ҡорттары ни өсөн кешегә эйәләшкән?\nМәҙәниәт һәм әҙәбиәт // 19-11-2011, 15:25\nКом: 0 // Уҡынылар: 1790 тапҡыр // Тотош уҡырға\nИх, үҙебеҙҙең нәҫел!\nМәҙәниәт һәм әҙәбиәт // 19-11-2011, 15:20\nМин тыуған ауылым Ҡаранйылғаның килеп сығышы, бында тыуып үҫкән арҙаҡлы шәхестәрҙең тормош юлы менән ҡыҙыҡһынам. Күптән түгел мәшһүр ғалим Жәлил Кейекбаевтың шәжәрәһен өйрәндем.\nЖәлил Кейекбаев нәҫеленә минең тамырҙарым да барып тоташа. Кейекбайҙан — Йәноҙаҡ, Йәноҙаҡтан — Сөләймән, Сөләймәндән — Мырҙабай, Мырҙабайҙан — өләсәйем Ғәфифә, унан атайым Ғәли тыуған. Бөгөн ауылда Сибәғәтовтар, Кинйәбаевтар, Йәноҙаҡовтар, Йәрмиевтәр, Фәтҡоловтар, Сөләймәновтар — һәммәһе бер ырыу шәжәрәһен тәшкил итә.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1583 тапҡыр // Тотош уҡырға\nХазинабыҙҙы һаҡлай алманыҡ\nМәҙәниәт һәм әҙәбиәт // 19-11-2011, 15:01\nЯҙыусы үҙенең китабында бәхет тигән төшөнсәнең нимәгә ҡайтып ҡалыуы тураһында тәрән фекер йөрөтә. Жәлил Кейекбаев, тормошондағы тауҙай кәртәләрҙе емереп, туған башҡорт телен фән кимәленә күтәргән, көрәш, ауырлыҡтар аша сынығып, үҙенең һәләте, аҡыллы, кешелекле, изгелекле булыуы менән бөтә донъя ғалимдары араһында абруй яулаған. Ул ниндәй генә ауырлыҡтар кисерһә лә, әйткән һүҙенә тоғро ҡала. Башҡорт телен фәнни йәһәттән өйрәнеп — кандидатлыҡ, фонетикаһын яҙып, докторлыҡ диссертацияһы яҡлай.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1680 тапҡыр // Тотош уҡырға\nРухташтарын йыйҙы Кейекбай\nМәҙәниәт һәм әҙәбиәт // 19-11-2011, 14:58\nКом: 0 // Уҡынылар: 1582 тапҡыр // Тотош уҡырға\nЙәмғиәт // 19-11-2011, 14:55\nТултырманы эре малдың йөрәгенән, үпкә-бауырынан яһайҙар. Тултырыу өсөн һыйыр эсәге яҡшы. Уны һалҡын һыуҙа яҡшылап йыуғандан һуң, бер башын еп менән ныҡ итеп бәйләйҙәр һәм икенсе яғын әйләндерәләр.\nҮпкә-бауырҙың тамырҙарын алып турағыҙ. Ит турағыс аша һуған ҡушып үткәрегеҙ ҙә тоҙ, борос һалып, яҡшылап болғатығыҙ. Шулай уҡ бүрттерелгән дөгө ярмаһы ҡушып ебәргәндә лә була.\nӘҙер эслекте осо еп менән бәйләнгән эсәктәргә бушағыраҡ итеп тултыралар, сөнки бешкәндә ул тарая һәм ярылыуы ихтимал. Икенсе осон да бәйләгәс, тултырманы ҡайнап торған һыуға һалалар. Өҫкә ҡалҡып сыҡҡас та, әйләндереп-әйләндереп, һытылмаһын өсөн 4-5 урындан нәҙек энә менән тишкеләйһең. Бер сәғәттә тултырма өлгөрә һәм уны табынға эҫе көйөнсә бирәләр.\nЙәмғиәт // 19-11-2011, 14:53\nЭсәк-ҡарынды 1-1,5 сәғәт бешереп алғас, ит турағыс аша үткәрегеҙ. Ваҡ ҡына итеп турап, картуф ҡушығыҙ. Тоҙ, борос, һуған өҫтәгеҙ.\nҠамыр өсөн ике йомортҡа, он, самалап тоҙ кәрәк. Ҡамыр баҫып, йәйеп, манты эшләгеҙ. Бешеп сыҡҡас, табынға ҡаймаҡ йәки майонез менән бирелә.


Йөрәгеңдә туған халҡың булһын\n16 Март 2020, 16:09\nБашҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Т. Ғарипова менән әңгәмә\n– Таңсулпан Хизбулла ҡыҙы, яҙыусы булып китеүегеҙҙең юл башы нимәлә?\n– Нигеҙ мәктәптә һалыналыр, тип уйлайым. Әсәйем уҡытыусы булды, шиғырҙарҙы күп белә ине, һәр саҡ ятҡа һөйләне. 1924 йылда Баймаҡ районының Күсей ауылына уҡытырға килә. Көндөҙ – балаларҙы, кис ололарҙы уҡыта. Әсәйем яңы ғилемгә лә, боронғо дини ғилемгә лә эйә кеше ине. Аҡыл өйрәтеп ултырманы, әйтә торғанын шиғыр юлдары менән еткерер ине:\n“Яҡын дуҫым, эс сереңде\nКешеләргә һөйләмәҫ бул,\nКешеләр бары тик үҙҙәрен һөйөрҙәр,\nБәхетһеҙҙәрҙең өҫтөнән көлөрҙәр”.\nМәҡәлдәр ҡулланды: “Эштән кеше үлмәй”, “Таш менән атҡанға аш менән ат”, “Бала үҙе белеп эшләһен”. Әйттереп эшләү ғаиләбеҙҙә ситен күренеш булды. Йәшеңә күрә, хәлеңә күрә үҙеңә тейешле бурыстарҙы белеп тораһың бит инде. Атайым йәшләй вафат булды. Тирә-яҡта дан тотҡан йырсы ине. Ул ағайыма һәм башҡаларға: “башҡорттоң йөҙләгән халыҡ йырын яҙҙырып ҡалдырҙым”, тип әйтер булған. Атайым үлгәндә 7 йәштә инем. Кәрим Дияров, Ғата Сөләймәнов кеүек фольклорсылар, йырсы-ҡурайсылар атайыма килеп йырҙарҙың көйөн, башҡарылышын, тарихын өйрәнә торғайнылар. Ул ваҡытта магнитофон юҡ, беҙгә килеп, аҙна-ун көн ятып йырҙарҙы яҙып алып китәләр. Атайым яңғыҙ һарығын һуйһа һуя, уларҙы еренә еткереп ҡунаҡ итә. Һуғыштан һуң тыуған баламын. Атайым һәр ваҡыт эйәртеп йөрөттө. Өйҙәгеләр күргән-кисергәндәрен һөйләй. “Ә мин ҡайҙа булдым, мин ҡайҙа булдым ул саҡта?” – тип һорайым түҙемһеҙләнеп. “Һин, ҡыҙым, минең менән йөрөнөң”, – тиер ине атай. Шуға ныҡ ышанғайным, ысынлап та, атайым менән һуғышта йөрөгәнмендер, бәләкәй булғанға ғына хәтерләмәйемдер, тип уйлай инем. Атайым һуғыш башланғандың икенсе көнөнә үк ғариза яҙып, үҙ теләге менән фронтҡа китә. Коммунист. Берлинды алғандан һуң, уларҙың полкын көнсығышҡа ебәрәләр.\nӘсәй яғынан – китаптың, атай яғынан иһә ҡеүәтле фольклорҙың тәрбиәһе миндә. Атайым моңло йырлай, уны мәжлестәрҙән ҡалдырмайҙар. Йырҙы башҡарыр алдынан тарихын һөйләр ине. Урыны түрҙә, уның тубығына таянып, шаршауға ышыҡлана биреп, һөйләгәнен, йырлағанын тыңлай торғайным. Ул саҡтарҙа туйҙар бишәр көн дауам итә. Бригадир, колхоз рәйесе булып эшләне атайым. Һәр саҡ уның арбаһына ултырып йөрөнөм. Сәсте лә атай тарап үрҙе, “атай ҡыҙы” булдым инде. Шул тәрбиә, кис (ул ваҡытта электр уты юҡ) әкиәттәр һөйләү, йомаҡ ҡойоу, башватҡыстар сисеү – ғаиләбеҙгә хас күренеш. Йәнә – ҡысҡырып гәзит-журнал уҡыу. М. Кәримдең “Беҙҙең өйҙөң йәме” повесын илай-илай тыңланым. Һуғыш яҡынайған һымаҡ булды.\nӘйтеүемсә, туйҙар гөрләп үтте. Туй килә торған өйгә йыйылып, еткән ҡыҙҙар таҡмаҡ сығара. Әле ҡоҙағыйҙы ла, ҡоҙаны ла күрмәгәндәр, әммә төртмә таҡмаҡ сығара һалып ҡуялар. Ҡоҙаларҙы әллә күпме таҡмаҡ көтөп тора. Былар таҡмаҡ сығарғанда ситтә ҡалып ҡуймайым, тип ҡурҡып йөрөй торғайным.\nСәхибә әбей бипылдай.\nҠәҙимге таҡмаҡтарҙан башлап алып китәләр, артабан ҡоҙа-ҡоҙағыйҙың сапаны ла, камзулы ла, ситеге лә ҡалмай – барыһына төрттөрөп сығалар. Һуғыштан һуң яңғыҙ ҡалған әбейҙәр күп, уларҙы йоҡларға саҡырабыҙ. Төнө буйы әкиәт һөйләп сығалар. Уларҙы мунса индерәһең, сәй эсерәһең, башын ҡарайһың – барыһына ла ризаһың, тик әбей әкиәт һөйләһен! Сәсән, һүҙгә маһир ауыл әбейҙәре күп ине. Бөтөн ауыл халҡына ҡушамат таҡҡан Вәхиҙә инәй булды. Ысын исеме менән түгел, кешене ул таҡҡан ҡушамат менән йөрөттөләр. Хатта ысын исемдәрҙе белмәнек тә, шул тиклем есеменә тап килтереп ҡушамат бирә инәй. Хәҙер ҙә ауылдаштарҙы уның ҡушаматтары менән иҫкә алабыҙ.\nМәктәпкә барғас, тәрбиә эшенә уҡытыусылар үҙ өлөшөн индерә. V класта беҙҙе әҙәбиәттән Мөхәмәт Рәшитов тигән ағай уҡытты. Аҙаҡ уның Ҡырмыҫҡалы районынан, яҙыусы Фәрит Иҫәнғолов менән бер ауылдан икәнен белдем. Ҡатыны Әминә Фәтих ҡыҙы рус теле һәм әҙәбиәтенән уҡытты. Ул тасуири уҡыуҙы мәжбүри итеп ҡуйҙы, һүҙҙең мәғәнәһен тауыш көсө, интонация ярҙамында бирергә тейеш инек. Тасуири уҡымайһың икән, ул һиңә баһа ҡуймай. Дәреслектәге әҫәрҙәр буйынса инсценировка яҙып килергә ҡуша ине. Ошондай эштәр бирелгән көн – минең өсөн байрам! Тиҙерәк өйгә ҡайтып эште башҡарырға ашҡынам. Әминә Фәтих ҡыҙының дәресенән һуң тороп ҡалабыҙ ҙа уҡыған әҫәрҙе сәхнәләштерәбеҙ. Парталарҙы бергә өйөп, сәхнә яһайбыҙ. Ролдәрҙе бүлешәбеҙ. “Муму”ны сәхнәләштергәнде хәтерләйем: бай ҡатынды плюш пальтолы класташыбыҙ уйнаны. Уҡып сыҡҡан һәр әҫәрҙе сәхнәләштерҙек. Ошолар барыһы ла күңелдә ижадҡа дәрт уятҡандыр. Күсейгә Басай ауылынан балалар йөрөп уҡый. Ҡайтышлай ашар өсөн кәбән төбөнә ризыҡтарын йәшереп китәләр. Миңә “Таңсулпан, һин пьеса яҙ. Ҡайтышлай шунда кәбән төбөндә репетиция яһарбыҙ ҙа кискеһен ҡуйырбыҙ”, – тиҙәр. Басайға ғүмерҙә лә артист аяғы баҫмаған, клубы ла бәләкәй генә. Йома көндө пьеса яҙам, берҙе түгел – икене. Кәбән төбөнә йәшереп киткән ҡатыҡты эсеп алабыҙ ҙа, Басайға барып, ике пьесаны ла ҡуйып ҡайтабыҙ. Сибайҙа уҡығанда ла әҫәрҙәрҙе сәхнәләштерҙек. Интернатта үҙешмәкәр театр түңәрәге эшләне. Түбәгә барғас (IX, X, XI кластарҙы унда уҡыным), дәрестә үткән “Ҡара йөҙҙәр”ҙе, “Ҡарлуғас”ты сәхнәгә ҡуйҙыҡ. Йырлайым, йырлай торған ролдәр булғас, төп ролдәрҙе миңә бирәләр. Мәктәптән һуң клуб мөдире булып эшләрмен, быларҙың барыһының да кәрәге тейер, тип кем уйлаған шунда. Уҡырға инергә хыялланам, филология факультеты күптән һайланған. Мәктәп радиоузелына сығыш әҙерләйем. Аҙна эсендә ҡылынған тәртипһеҙлектәр хаҡында таҡмаҡтар сығарам, һәм өс ҡыҙ оҙон тәнәфестә радиоузелда тапшырыу алып барабыҙ. Мәктәп, кластың стена гәзиттәренә һәр саҡ мине редактор итеп ҡуялар, яҙыу эштәрен йөкмәтәләр. IX класҡа Түбәгә уҡырға барғас, дөйөм мәктәп гәзитенә редактор итеп һайланылар. 3 йыл рәттән гәзит сығарылышы өсөн яуаплы булдым. Һүрәтте оҫта төшөргән бер егет рәссам ине. Гәзитте икәүләшеп сығарҙыҡ. Әлбиттә, әҫәрҙәр уҡырға яраттым. Теүәл фәндәрҙе әллә ни яратманым. Насар уҡырға оялғандан ғына был фәндәрҙән тырыша торғайным. Уҡыуҙы “4” кә һөрмәләтеп алып барҙым. “3” булманы, ә бына геометрия “5” менән барҙы. XI класты “3” һөҙ тамамланым. Химия, физиканан ҡайһы бер параграфтарҙы хәҙер ҙә һөйләй аламдыр. Шуныһы бар: мәсьәлә сисергә яратманым. Рус теле, башҡорт теле һәм әҙәбиәте, тарих, йәмғиәтте өйрәнеү, география, астрономия фәндәренән барыһы ла “5” ине.\nМәктәпте тамамлау менән уҡырға инергә мөмкинлек булманы. Ҡырға сығып китерлек рәтле кейем юҡ, аҡса кәрәк. Ауылыбыҙҙа клуб мөдире юҡ ине. Силсәүит мине саҡыртып алды ла: “Иртәгә клуб менән китапхананы ҡабул итеп ал”, – тине. Ауылда 2 йыл эшләнем, депутат итеп һайланылар. Яҡшы эшләгән өсөн ВЛКСМ Өлкә комитетының Почет грамотаһы менән бүләкләндем.\nШишмә атылып сығыр юлын тапҡандай, ижад кешеһе лә үҙ йүнәлешен табалыр. Һәр датаға гәзит сығарам, тәжрибә ҙур бит инде – еренә еткереп эшләйем. Ҡылып сығарып ҡуя торғайным. Яңы йыл гәзиттәрен шыршы уйынсығы ярсыҡтары менән биҙәп тә ебәрәм. Агитация эше лә йөкмәтелгән: һәр бер датаға лозунгылар яҙаһың. Концерт, бик күп пьесалар ҡуйҙыҡ. Мәктәптә уҡығанда ла пьесалар ҡуйыуҙы үҙем ойоштора инем. М. Кәримдең “Ай тотолған төндә”һен, Б. Бикбайҙың “Ватан саҡыра”һын сәхнәгә сығарҙыҡ – ауыл халҡы яратып ҡараны. Б. Бикбайҙың “Ҡарлуғас”ын ҡабатлап ҡуйҙыҡ. Халыҡты ойоштораһың инде спектакль ҡуйырға. Ирҙәрен репетицияға ебәрһен өсөн еңгәйҙәрҙең балаларын ҡарашаһың, иҙәнен дә йыуып сығып китәһең. Мәскәүҙән грим яҙҙыртып алдым. Бер ҡышта ғына 30 тапҡыр сығыш яһағанбыҙ! Тирә-яҡ ауылдарға, күрше Әбйәлил районына сығабыҙ. Аҡсаға ҡуя торғайныҡ. Шул аҡсаға мәктәпкә проигрыватель, бәрхәт шаршауҙар алдыҡ, бал-маскарадтар үткәрҙек. Стандарға барып, гәзит-молниялар сығарыу, уңыш йыйыу мәлендә фермалағы “Ҡыҙыл мөйөшкә”тә “Боевой листок”тар сығарыу, костюмдар тектереү – бөтөн мәҙәни ағартыу эше 2 йыл буйына минең елкәлә булды. Халыҡ менән тығыҙ аралашып, уның көнитмешенә төптән сумып йәшәргә тура килде. Депутат булғас, судта ла ҡатнашаһың, ысынлап та “халыҡ хеҙмәтсеһе” булаһың. Халыҡ иҫәбен алыу ҙа, мал иҫәбен алыу ҙа – һиңә, картуф баҡсаһы, ҡойо кәртәләтеү ҙә – һиңә. Бер ниндәй эштән баш тарта алмайһың – “депутат” тип ала ла китәләр. Берәй мал ҡазаланһа, акт төҙөйҙәр – һин ҡул ҡуяһың. Әрләнеп тә ҡала торғайным. Эмоциональ кеше булараҡ, бындай хәлде ауыр ҡабул итә инем. Шул тиклем оло тормош мәктәбе булды был эш, шундай тынғыһыҙ ике йыл һиҙелмәй ҙә үтте. Университетҡа индем, ситтән тороп уҡыуҙы күҙ алдына ла килтерә алманым. Имтихандарға ныҡлап әҙерләндем. Ауылда китапхана бай, сит ил авторҙарының китаптары ла байтаҡ ине. Жан Жак Руссоға тиклем уҡыным. Идеология эше һәйбәт ҡуйылғайны ул саҡтарҙа. Рус теленән диктантҡа ни өсөндөр “4” ҡуйғандар ине. Башҡа фәндәрҙән “5”кә биреп, инеп киттем. Юғары стипендияға уҡыным. Уҡыған йылдарҙа ныҡлап ғилми эшкә тотондом, ғилми докладтарҙы күп яҙҙым. Университетты тамамлағас, махсус комиссия мине Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында ҡалдырырға тигән ҡарар сығарҙы. Институтта ике йыл эшләнем. “Ҡол Ғәлиҙең “Йософ вә Зөләйха” ҡиссаһына текстологик анализ” тип аталған диплом эшем йәш ғалимдарҙың ғилми эштәре тупланған йыйынтыҡҡа индерелде. Диплом алды эшемдең етәксеһе Марат Минһажетдинов мәрхүм булып ҡалғас, Ғайса Хөсәйенов диплом етәксеһе булды. Диплом эшемде, “был асыш”, тип юғары баһаланылар. Кандидатлыҡ минимумдарын тапшырҙым. Ләкин тема менән тотҡарлыҡ килеп сыҡты. Йәшәр урын юҡ, тормоштамын, ике бала бар, әсәйем минең ҡарамаҡта. Районға ҡайтырға ҡарар иттек, ваҡытында тема бирһәләр, бәлки ҡалыр ҙа инем. Баймаҡҡа ҡайтҡас, редакцияла эшләй башланым. Мәктәптә дәрестәр алып барҙым. Учалыға күскәс, музыка училищеһының яңы асылған башҡорт фольклоры бүлегендә 6 предметтан уҡыттым. Бөтөн гуманитар предметтар миндә булды. Шул ваҡытта тулыһынса бирелеп уҡытыу эшенә күстем. “Яйыҡ” гәзитендә баш мөхәррир урынбаҫары вазифаһында, Яҙыусылар ойошмаһында ла эшләнем, шул эштәрҙе мәктәптәге йәки училищелағы уҡытыу менән бергә алып барҙым. Иҫәпләһәң, дөйөм алғанда, 15 йыл уҡытҡанмын...\n– Һеҙ, әҙәбиәт – бала тәрбиәләүҙә иң беренсе урында торған фән, тигәйнегеҙ. Хәҙерге заманда әҙәбиәткә, ғөмүмән, китапҡа ҡарата ҡараштың үҙгәреүе, яҙыусы булараҡ, Һеҙҙе борсойҙор, әлбиттә. Ошо проблеманы анализлап ҡарағанығыҙ бармы?\n– Заманалар икенсе, әлбиттә. Минең тәүге тыңлаған китабым – “Беҙҙең өйҙөң йәме”. Ағайым эшкә киткәс, ул йәшереп ҡуйған ерҙән алып, дәрескә бармайынса уҡыған китабым – “Ырғыҙ”. Ул ваҡытта IV класта уҡый инем. VII класта саҡта З. Биишеваның “Кәмһетелгәндәр”ен баҫа башлаған “Әҙәби Башҡортостан” журналын көтөп алыуҙарым... Ул саҡта телевизор, компьютер булманы, өйҙәрҙә “ҡалпаҡ” радио ғына ине. Әҙәбиәткә һыуһаған кешегә һыуһынын ҡандырырлыҡ шул журнал, китап ҡына булды. VII класта уҡығанда, гәзиттә “яҙыусы З. Биишева Баймаҡ районының Ҡолсора ауылында уҡыусылар менән осрашҡан” тигән мәғлүмәтте күргәндән һуң, нишләп мин З. Биишева килмәй торған ауылда тыуҙым икән, тип тәгәрәп ятып иланым. Ул осор менән, әлбиттә, хәҙергене сағыштырып булмай. Бөгөн телевизорҙан нисәмә канал күрһәтә, һәр береһендә – беренән-бере “бөҙрә” сюжеттар. Көнө-төнө һушыңды юйып ҡарап ултырырлыҡ. Әммә нисек кенә булмаһын, китапты бер нимә лә алыштыра алмай. Бына өҫтәлемдә замананың иң һуңғы билдәле романдары – төрөк, нигерия, ҡытай яҙыусылары әҫәрҙәре ята. Ошондай романдар ҡулыма килеп инеүенә ҡыуанып бөтә алмайым! Китаптарҙы элек ниндәй ынтылыш, ниндәй дәрт менән уҡығанмын, әле лә шулай уҡыйым. Минең кеүек үк бөгөн дә китаптан айырыла алмаған кешеләр күптер, тип уйлайым. Китап яҙыусыға ғына кәрәкме ни? Яҡшы китапты бер нимә лә алыштырмай. Телевизорҙағы кино – «иттең һурпаһының һурпаһы». Беренсенән, ул сценарий итеп яҙылған. Әлбиттә, унда ҡайһы бер отошло урындар бар, ләкин ул әҫәрҙең үҙе түгел. Австралия яҙыусыһы Григорий Робертсты ғына әйт! Ундағы тел байлығы, ундағы сағыштырыуҙарҙы бер ниндәй фильм аша ла күрһәтеп булмай. Әҫәрҙе экранлаштырһалар, уның эстәлеген бар тулылығында бер кем дә бирә алмаясаҡ. Яҙыусының теле шул тиклем һутлы. Кешеләрҙең үҙ-үҙен тотошон һүрәтләүе, психологияһын, кәйефен, ғөрөф-ғәҙәттәрен асып биреү – барыһын үҙ күңеле аша үткәргән. Бына Борхан Сенбиздың “Стамбул, Стамбул” китабы. Был китапты сәхнәләштерерҙәр инде, бәлки сәхнәләштергәндәрҙер ҙә. Ләкин әҫәрҙе фильм аса алмаясаҡ. Төрөк яҙыусыһы, Нобель премияһы лауреаты Орхан Помуктың “Меня зовут красный” тигән романын уҡыным, тағы бер романы ҡулыма килеп инде. Был әйберҙәрҙе экранлаштырыу кәрәкме икән? М. Шолоховтың “Тымыҡ Дон”ын алып ҡара. Уның буйынса береһе-береһенә оҡшамаған фильмдар төшөрөлдө. Ә төп әҫәр нисек бар, шулай ҡала бирә. Ҡалғаны – режиссер фантазияһы. Төрлө режиссер – төрлө фантазия. Әҫәр – тәүсығанаҡ, үҙгәрмәй.\n– Үҫеп килеүсе быуында китапҡа ҡарата ыңғай ҡараш тәрбиәләү юлдары күрәһегеҙме?\n– Китапҡа ҡарашты китап үҙе үҙгәртә. Әгәр китап уҡымлы икән, уны ҡайҙан булһа ла табып алып уҡыйһың. Яҙыусы, китапты яҙғанда, уның уҡымлы булыуы өсөн тырышырға тейеш. Миңә, ни өсөн “Бөйрәкәй”ҙә ваҡиғалар тиҙ алышына тигән тәнҡит һүҙҙәре әйтелде. Ҙур роман, пентологияла бер юлы әллә нисәмә сюжет һыҙығы үрелеп килә. Иң ҡыҙыҡ ерендә сюжет һыҙығын өҙәм дә икенсе юҫыҡтан дауам итәм. Шулай итмәһәм, уҡыусының иғтибарын нисек яулайым? Иң беренсе сиратта, ошоно күҙ уңында тотам. “Бөйрәкәй” башҡорт телендә 4 тапҡыр, рус телендә 1 тапҡыр баҫылып сыҡты. Әле һатыуҙа табып булмай. Халыҡ ни өсөн китапты уҡый? Тәнҡитселәр бер ҡасан да ни өсөн был китап популяр тигән һорауҙы бирмәй. Ҡыҙыҡлы булмаһа, китапты ни өсөн яҙаһың, магазинда саң йыйып ятһын өсөнмө? Ә. Вәлиди исемендәге милли китапханала һәр яҙыусының кәштәһе бар. Минең кәштәм юҡ, тип әйтһәң дә була, сөнки китаптар – ҡулда. Балалар өсөн яҙған “Сысҡансуҡ менән Сысҡансыҡ мажаралары” бер нисә тапҡыр баҫылды. Өфөгә килгәс, 3-сө өлөшөн яҙҙым. Балалар өсөн яҙған әҫәрҙәрҙе бер урынға туплап, икенсе йыл китап итеп сығарырға йөрөйөм. Уны мәктәптәрҙә, балалар баҡсаларында әллә күпме сәхнәләштерҙеләр, хатта Черниковка биҫтәһендә рус балалары башҡорт телендә уйнаны. Балаларға ҡыҙыҡ, шуға рәхәтләнеп уйнайҙар.\n– Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уҡытыусы һөнәренең бәҫе төшә. Уны нисек күтәрергә әлеге ваҡытта?\n– Бая әйткәйнем инде, уҡытыусы ғаиләһендә тыуғанмын, тип. Бына 1918 йылда Баймаҡ районының Күсей ауылында Фитрат Абдуллин совет мәктәбе асып, мәҙрәсәләге уҡыуҙы дауам иткән. Ә халыҡ әсәйҙе, Әсмә Рәхмәт ҡыҙы Баймырҙинаны, тәүге уҡытыусы итеп ҡабул иткән. Ни өсөн? Халыҡ ысын уҡытыусының образын Әсмә Баймырҙинала күргән. Уның үҙен-үҙе тотошо, кейеме, кеше менән мөғәмәләһе – бөтөн яҡтан да “уҡытыусы” тигән идеалға тура килгәндер. Мәҙәниәтле, донъя күргән кеше булған. Ауыл клубында пьесалар ҡуйған. Полька, краковяк тигән бейеүҙәр өйрәткән. Һуғыш башланып киткәс, һалдаттарға хат яҙыу, ойоҡ-бейәләй бәйләүҙе ойоштороу, ҡайғылының ҡайғыһын уртаҡлашыу – бөтөн нәмә әсәй аша үткән. Халыҡ уны яратҡан, абруйы ҙур булған. “Темәскә ҡайтып китер булһам, ауыл халҡы күстәнәстәр тотоп, Ирәндектең башына тиклем оҙата килә торғайны”, тип һөйләй торғайны. Уҡытыусы халыҡ ныҡ ихтирам иткән кеше була икән тигән фекер нығынды миндә. Сөнки әсәйемдең тормошон күреп үҫтем. Кешегә һис ҡасан насар һүҙ әйтмәне. “Кешегә ауыр һүҙ әйтергә ярамай, йөҙөнән алырға ярамай, кешенең йөҙөнән алыу – ҙур гонаһ, шымсылыҡ итергә ярамай” – ошондай “табу”ларҙы беҙгә лә ҡуя торғайны. Үҙе лә ошо принциптарына тоғро ҡалды. Уҡытыусы ниндәй булырға тейеш, тигәндә әсәйем күҙ алдыма килә.\nҮҙемдең уҡытыусыларым да һәр яҡлап өлгө булырҙай шәхестәр ине. Минең күңелемдә ижад ҡомарын уятыусы уҡытыусыларымдың береһе – Мөхәмәтов Рәшит ағай. Күсей мәктәбендә – Исламғолова Ғәфүрә Әфтәх ҡыҙы, ә Түбәгә барғас, башҡорт теле уҡытыусыһы Исламғолова Ғәфүрә Әфтәх ҡыҙы класс етәксебеҙ булды. Уҡытыусыларымдан күп яҡшы нәмә алынды, күңелдә һәм йөрәктә ҡалды. Уҡытыусы, ысын уҡытыусы, уҡыусы алдында абруй ҡаҙана ала. Балалар һынай, үтә ныҡ һынай. Шул һынауҙы үтә алһаң – һин ысын уҡытыусы. Баймаҡта уҡытҡан ваҡытымда бик ныҡ артта ҡалған класты бирҙеләр. Балаларҙың өйҙәренә йөрөп сыҡтым, ысынлап та, йәшәйештәре ауыр, ата-әсәләре эскән балалар ҙа бар. Ошо класты алға сығарғым, уларҙың үҙҙәренә ышаныстарын арттырғым килде. Слеттар ваҡытында класым артта ҡалмаһын тип, улар менән бергә йүгерәм. Ҡарап тороусылар көлә, тау һыртынан йүгерәбеҙ, иң алдан мин барам, ти. Шулай I урын яуланыҡ. Ҙур булмаған ошо еңеү ҙә балаларға шундай дәрт килтерҙе. Йөрәгеңде балаларға бирмәйенсә, һин улар йөрәген яулай алмайһың. Мәктәптә анкета үткәргәндәр. “Әгәр Айға осорға тура килһә, кем менән осор инең?” тигән һорауға балаларҙың күпселеге, “Таңсулпан Хизбулла ҡыҙын алыр инем”, тип яҙған. Балаларымдың береһенең 40 көнө, икенсеһенең 2 йәше лә тулмаған килеш эшкә сыҡтым. Ике смена уҡытам, класс етәкләйем: саралар ваҡытында иҫемде юйып, йығылған ваҡыттар ҙа ине. Йоҡо туймай, өйгә дәфтәр ҡайта. Ләкин эш минең өсөн беренсе урында булды. Сөнки уҡыусы һинең күҙеңә ҡарап ултыра. Сухомлинский, Макаренко шул заман балалары өсөн авторитет булып китә алған бит! Уҡытыусы, теләһә, хәҙер ҙә балалар алдында абруй ҡаҙана ала.\n– Ижади пландарығыҙ хаҡында ла әйтеп үтегеҙ әле.\n– Дөйөм алғанда, ижад – Аллаға шөкөр. Әҫәрҙәремдең 3 томы сыҡты. Һәр томда роман, повесть, хикәйәләр, икешәр драма һәм публицистика. Һәр том шулай ҡоролған, алда тағы ла томдар сығасаҡ. М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында “Ҡара юрға” бара, Сибайҙа “Китмәгеҙ, торналар”ҙың икенсегә премьераһы булды. Ҡазанда ла был пьеса оҙаҡ йылдар бара. Ҡаҙағстан “Бәхеткә ҡасҡандар”ҙы һорап алды. Мәскәүҙә “Тәңкәле ҡыҙ”ҙың премьераһы булды. Режиссер Булат Йосопов менән “Сөмбөлдөң етенсе йәйе” өҫтөндә фильмын сығарҙыҡ.\nЗамана ҡиммәттәре ниндәй бөгөн? Бөтөн кеше лә бер үк ҡиммәттәрҙе эҙләмәй. Һинең өсөн ҡиммәт булған нимә икенсе кеше өсөн дә ҡиммәт, тип әйтеп булмай. Кешенең зауҡы ла, кәйефе лә төрлө. Ләкин, донъя әҙәбиәтенә күҙ һалмайынса, башҡорт әҙәбиәте ҡаҙанында ғына ҡайнап, “бөгөн тормош ошолай икән” тигән һығымта яһау бигүк дөрөҫ түгел. Уйландыра торған нәмәләр күп. Бөгөнгө заман яҙыусыһы, мәҫәлән, “Стамбул, стамбул” тигән китапты ни өсөн яҙған? Ваҡиғалар унда ер аҫты төрмәһендә бара. Тотҡондарҙы көн һайын язалайҙар. Язалағандан һуңғы ваҡыттары сираттағы язаны көтөп үтә. Ләкин язаланып һәм артабанғы язаны көтөп ятҡан кешеләрҙең рухтары шул тиклем юғары! Кемеһе ҡатынының, кемеһе балаһының енәйәтен үҙ өҫтөнә алған кешеләрҙең рухи ҡиммәттәре, донъяға ҡараштары уларҙы язалаусыларҙыҡына ҡарағанда күп тапҡыр юғары. Бына нәмә мөһим. Ҡайҙа ятыуы, ниндәй ҡиәфәттә булыуы менән түгел, нимә уйлауы менән билдәләнә кешемен тигән кешенең кешелеклеге. Беҙҙең башҡорт әҙәбиәтендә лә шундай ҡыйыу проблемалар күтәргән, әҫәрҙе уҡымлы итергә тырышҡан әҫәрҙәрҙе күрге килә. Борхан Сенбиздың был әҫәрендә “Стамбул очень велик, твердил он. Там за каждой стеной своя жизнь, за каждой жизнью своя стена. Словно колодец, глубокий, но тесный. Одних пьянит его глубина, других душит теснота” тигән һүҙҙәр бар. Ошо уҡ һүҙҙәрҙе һәр заман ҡалаһына ҡарата әйтеп була. Шул уҡ һүҙҙәрҙе Өфөгә ҡарата ла әйтеп була. Был әҫәр Стамбул ҡалаһы хаҡында ғына түгел, замана ҡалаһы хаҡында. Автор бына шуны әйтеү юлын тапҡан, мауыҡтырғыс итеп сюжетты, композицияны ҡорған. Борон-борондан бер оҫтанан икенсе оҫта өйрәнгән. Шундай әҫәрҙәр – өйрәнеү мәктәбе. 50 менән 60 араһында яҙыусы бик ныҡ эшләп ҡалырға тейеш. 60-тан һуң, дәрт булһа ла, дарман кәмей. Пентологияны мин 56 йәшкә яҙып бөттөм. Отпуск һайын бер өлөшөн яҙҙым. 5-се китапты тамамлар өсөн “Ватандаш” журналынан эштән киттем. Ул ваҡытта фатирым юҡ, улым менән дөйөм ятаҡта көн итәм. Эштән китеү минең өсөн билдәһеҙлек ине. 9 йыл ятаҡта йәшәнем, ейәндәрем дә, башҡа ҡунаҡтар ҙа килеп йөрөнө. 2 бүлмәле фатирға күскәс, тәүҙә хатта өйрәнә алмайыраҡ торҙом. Кеше тарлыҡҡа ла өйрәнә, юҡлыҡты ла кисерә. Күп осраҡта, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, байлыҡты күтәрә алмай.\nБеҙҙең быуын ауырлыҡтарҙы кисереп өйрәнгән. Унан һуң беҙгә, оло быуынға, әҙәби алмаш тәрбиәләү зарур. 1996 йылда Сибай ҡалаһында төбәк Яҙыусылар берлеген ҡабул иткәс, мәктәптәрҙә әҙәби түңәрәктәр алып барып, уҡыусылар араһында ижад бәйге ойошторҙом. Балалар үҙҙәре яҙған, үҙҙәре биҙәгән китаптар менән сығыш яһаны. Шунан алып бер йыл да ҡалмай үткәрелеп килә ул бәйге. Хәҙер республика күләмендә үткән бәйгене Сибай гимназия-интернаты (директоры – Роза Хаммат ҡыҙы Бикбова) үҙ ҡанаты аҫтына алды. Быйыл бәйге 23-сө тапҡыр үтте. Спонсоры – үҙем. Заман ауыр, тип ҡул ҡаушырып ултырып булмай.\nМине ауырлыҡтар ҡурҡытманы. Дөйөм алғанда, 18 йыл ятаҡта йәшәнем. Хатта бер шағир: “Апай, һинең эш урының, өҫтәлең дә юҡ. Нисек яҙаһың ул?” – тип һорап ҡуйҙы. Күрәһең, халҡына әйтер һүҙе булған кешегә өҫтәл барлығы тәүшарт түгел.\nРухың юғары, маҡсатың ҙур икән, донъяң тарлығы ғына һине тотҡарламай, юлыңды быуа алмай. Иң мөһиме – йөрәгеңдә туған халҡың булһын! Тамырлы ағас ҡоромай, бары ҡурпылай ғына. Ошо йылдар дауамында Сибайҙа үткән ижад бәйгеһендә ҡатнашыусылар – йәш ҡурпылар – һөйөндөрә мине. Әҙәбиәтле халыҡ тарих арбаһынан һис ҡасан төшөп ҡалмаҫ!\nГ.Ә. Ҡусҡарбаева әңгәмәләште.


Игеҙәктәр – илгәҙәктәр | Йәншишмә\nИгеҙәктәр – илгәҙәктәр\nНаписал в 11 августа 2017, 11:00\nИгеҙәктәр Инсаф һәм Илшат Мансуровтар 2009 йылдың 4 ноябрендә хозур тәбиғәтле Байназар ауылында тыуған. Улар тырыш, эшһөйәр, уңған, ҡыйыу булып үҫеп килә. Балалар баҡсаһына йөрөгәндә һүрәт төшөрҙөләр, күңелле уйындар уйнанылар, йырланылар, бейенеләр. Һәр байрамда шиғырҙар һөйләнеләр.\n2016 йылда матур гөлләмәләр тотоп, улар I синыфҡа уҡырға барҙы. Тәү башлап мәктәп тормошона өйрәнеүе ауырыраҡ булһа ла, малайҙар һис тә юғалып ҡалманы. Уҡыусы булыу был икәүгә көндән-көн ҡыҙыҡлыраҡ тойолдо һәм нығыраҡ оҡшай башланы. Элек балалар журналдарын әсәйҙәре уҡып ишеттерһә, хәҙер – үҙҙәре. Китап менән дә дуҫтар. Икәүләшеп кистәрен төрлө әкиәттәр, хикәйәләр уҡыу уларҙың иң яратҡан шөғөлөнә әйләнде. Инсаф менән Илшаттың китап яратыуын күреп, өләсәйҙәре Фәрзәнә инәй ҙә бик һөйөнә.\nҮҙҙәре шашка, шахмат уйнарға өйрәнеп алған. Ҡыш көндәрендә саф һауала сана шыуалар, ә йәйҙәрен ҡояшта ҡыҙынып, рәхәтләнеп һыу инәләр. Тиктормаҫ, шаян, шуҡ малайҙар бик ҡыҙыҡһыныусан да. Һәр күренеш уларға асылмаған бер сер булып тойола.\nИгеҙәктәрҙе айырыуы бик ауыр түгел. Тышҡы ҡиәфәттәре буйынса бер-береһенә ныҡ оҡшамағандар. Шулай уҡ Илшат үҙенең шаянлығы , ә Инсаф етдилеге менән айырылып тора.\nИгеҙәктәрҙең тормошо әле башланып ҡына тора. Киләсәктә үҙҙәрен бик күп һынауҙар көтә. Тик улар бирешерлек егеттәрҙән түгел, алдағы көндәрендә ҡоростай ныҡ булырҙар, яҡты йөҙ менән алға атларҙар, тип ышанам. Киләсәккә һөнәрен дә һайлағандар. Илшат – полиция хеҙмәткәре, ә Инсаф ғорур, баҫып, мин һалдат булам, ти.\n« «Балаларыбыҙ – иң ҙур шатлығыбыҙ»\nШиғри күңелле ҡыҙ »


БЕРӘҮҘӘР БАЛ БИРӘ, ИКЕНСЕЛӘР – БАЛЛ » Архив газеты "Йәшлек"\nИртәгеһен ишәк ҡайғыртҡан.\nБЕРӘҮҘӘР БАЛ БИРӘ, ИКЕНСЕЛӘР – БАЛЛ Мәғәриф\nРәсәй мәғарифты күҙәтеү хеҙмәте (“Рособрнадзор”) илебеҙҙең 14 субъектындағы берҙәм дәүләт имтихандары һөҙөмтәләрен шик аҫтына ҡуйған. Проблема шунда – был төбәктәрҙә имтихандарҙа максималь 100 балды йыйыусылар күп. Улар араһында Башҡортостан да бар.\nБеҙҙә берҙәм дәүләт имтихандарын биргәндә юғары балл йыйыусылар ярайһы ғына икән. 2009 йылда республика уҡыусылары араһында 54 кеше иң юғары балл йыйғас, бик күп һорау тыуғайны. Максималь балл туплаусыларҙың кем икәнлеген ныҡлап тикшерҙеләр: улар нисек уҡыған, олимпиадаларҙа ҡатнашҡанмы-юҡмы? Ошо ҡаты тикшереүҙәрҙең һөҙөмтәһе булыпмы, нисектер, өс йыл буйы беҙҙә отличниктар 25 – 27 самаһы ғына кеше булды. Быйыл уларҙың һаны тағы 51-гә еткән.\n“Берҙәм дәүләт имтиханы” тип аталған, уҡыусыларҙы һәм уларҙың ата-әсәләрен, уҡытыусыларҙы 11 синыф буйына дер ҡалтыратҡан был һынау минең кеүек ситтән ҡараусыларға әллә ни аңлашылып бөтмәгән ҡыҙыҡ ҡына күренеш инде ул. Иң аптыратҡаны шул – уҡыусылар юғары балл йыйҙымы, уларҙың аҡыл кимәленә ышанмайынса, тикшерә башлайҙар. Ул тиклем юғары балды йыя алыу була торған хәл түгел, тигән кеүегерәк килеп сыға. Улай булғас, бер кемдең дә теше үтмәҫтәй имтихандарҙы нишләп бирҙертәләр икән һуң? Уҡыусыларҙан шундай көсөргәнешле, артабанғы яҙмышы хәл ителгән ваҡытта артыҡ намыҫлы булыуҙы талап итеү ысынбарлыҡҡа тап килмәй. Интернетҡа килеп ингән имтихан эштәре менән файҙаланмау, мөмкинлек булып та, телефондар йәки башҡа ҡорамалдар ярҙамында юғарыраҡ балл йыйырға тырышмау өсөн ниндәй кеше булырға кәрәктер – белмәйем. Халыҡ, урлаған бер ғәйепле, урлатҡан мең ғәйепле, тип юҡҡа әйтмәгән. Шуға ла хәйлә ярҙамындамы, белеме менәнме юғары балл йыя алыусыларҙы аҙаҡтан ҡайта-ҡайта тикшергәнсе, алдан уҡ имтихандарҙы камил итеп ойоштороу бөгөнгө көндә әллә ни ҡыйын булмаған эштер ул.\nҒүмер буйы бирелгән нәмә ул – имтихан\nБерҙәм дәүләт имтиханын тапшырыусылар үҙҙәре, уҡытыусылары һәм, әлбиттә, ата-әсәләре ошо кампания барышында бер туҡтауһыҙ әйләнеп торған тәгәрмәс араһына эләккән тейенгә оҡшай башлай. Эй, йүгерәләр, эй, ҡайғыралар, аптырашалар, хатта ауырышып та китәләр. Дөрөҫөн генә әйткәндә, ни өсөн бик күп кешенең берҙәм дәүләт имтиханына ҡарата кире фекерҙә булыуын аңлауы ауырыраҡ. Сығарылыш уҡыусылары өсөн имтихандар һәр ваҡыт булды һәм буласаҡ. Әйтерһең, быға тиклем мәктәпте тамамлаусылар аттестатты рәхәт кенә алған да, артабанғы уҡыу йорттарына инеп киткән. Имтихандарҙы әлеге формала бирҙең ни, элеккесә бирҙең ни − әҙерләнергә, тырышырға кәрәк. Сығарылыш уҡыусылары элек шундай уҡ көсөргәнеш менән артабанғы уҡыу йорттарына инеү өсөн имтихандар бирә ине, хәҙер балалар был эштән азат. Быға тиклем айырыуса тынғыһыҙ ата-әсәләр, балаларҙы уҡырға индереү өсөн ярҙам итмәҫме икән тип, вуздарҙан уҡытыусылар эҙләй ине, хәҙер − мәктәптәрҙән. Айырма шунда.\nБерҙәм дәүләт имтихандарын биреүселәр ҙә алдан күсереп, ярҙам һорап буласаҡмы-юҡмы икәнлеген белә алмай. Шуға ла хәҙерге сығарылыш уҡыусылары ла имтихандарға, репетиторҙар яллап, тырышып уҡып әҙерләнә.\nӘле нөктә ҡуйылмаған\nБерҙәм дәүләт имтихандарын биргән ваҡытта кеҫә телефондары һәм башҡа аппараттарҙы ҡулланыу ҡәтғи тыйыла. Ләкин кеҫә телефондарын ҡулланып, артабан эштәрен интернетҡа һалыусылар быйыл айырыуса күп булған. Әбйәлил, Бишбүләк, Борай, Бөрйән, Ғафури, Ҡалтасы, Ҡырмыҫҡалы, Кушнаренко, Мишкә, Салауат, Стәрлебаш, Өфө, Шаран райондары һәм Өфө, Күмертау ҡалаларында ҡайһы бер уҡыусыларға ҡағиҙә боҙғаны өсөн протоколдар төҙөлгән. Был материалдарҙы интернет селтәренә сығарған өсөн граждандарға 3 – 5 мең һум күләмендә штраф һалыуҙары ихтимал. Вазифалы кешеләр өсөн штраф күләме 20 – 40 мең һум тәшкил итә. Әлбиттә, иң ҡурҡынысы – аттестатһыҙ ҡалыу. Әлеге факттар буйынса материалдар мировой судьяларға тапшырылған, улар 10 июлгә тиклем ниндәй ҙә булһа ҡарар сығарырға тейеш. Телефон менән тотолған егет һәм ҡыҙҙар был хәл менән һис риза түгел, үҙҙәре лә судҡа мөрәжәғәт итеүселәр бар. “Барыһы ла ҡулланды, беҙҙе генә күреп ҡалдылар”, − тип әсенә улар. Хәҙер барыһы ла ҡулланғанмы-юҡмы икәнлеген иҫбат итеп булмай инде. Ләкин был балалар бик йәл.\nБашҡортостан – химиктар иле\nБашҡортостан Республикаһының мәғлүмәтте эшкәртеүсе төбәк үҙәге хеҙмәткәрҙәре дөйөм этапҡа ингән һуңғы берҙәм дәүләт имтихандары һөҙөмтәләрен еткерһә лә, имтихандар буйынса фекер алышыуҙар, проблемалар һаман тынмай әле. Иң һуңғы булып уҡыусылар география менән рус әҙәбиәте фәнен тапшырҙы. Был фәндәрҙе һайлаусылар күп түгел, йыл һайын шулай. Әҙәбиәтте тапшырыусылар араһында 100 балл туплай алыусылар бөтөнләй булмаһа ла, географияны бик яҡшы белеүселәр – 19 кеше. Улар төрлө район һәм ҡалаларҙан, араларында ябай ауыл мәктәбен тамамлаусылар ҙа бар. Тик шулай ҙа, иң күп балл йыйҙым, тип рәхәтләнеп кенә ултырырмын тимә – 100 балл туплаусыларҙың эшен “Рособрнадзор” ҡайтанан тикшерә, тип ҡурҡалар.\nБыйыл физика буйынса берҙәм дәүләт имтиханын Башҡортостанда 7672 уҡыусы тапшырған. Былтыр был фән буйынса билдәләнгән уртаса балл 50,7 булһа, быйыл ул 59,5-кә тиклем күтәрелгән. Сығарылыш уҡыусылары араһында физиканы камил белеүселәр юҡ – 100 балды берәү ҙә туплай алмаған. 80-дән ашыу балл йыйыусылар ярайһы ғына – имтихан биреүселәрҙең 12,1 проценты. Физика буйынса минималь балды ла йыя алмаусылар – 378 уҡыусы, был 4,9 процент. Дөйөм алғанда, быйылғы уҡыусылар физиканы яҡшыраҡ белә, тип һығымта яһарға була.\nМотлаҡ тапшырыла торған фәндәрҙең береһе – математиканан 24 мең тирәһе кеше имтихан биргән. Был фән буйынса ла 100 бал йыйыусылар бөтөнләй юҡ. Республикабыҙ уҡыусылары күрһәткән уртаса балл − 51,1. 2012 йылда был күрһәткес 49,2 булған. Рәсәй буйынса ҡарағанда, был насар ҙа, яҡшы ла түгел.\nБерҙәм дәүләт имтихандары ябай мәктәптәрҙә генә түгел, киске мәктәптәрҙә һәм башҡа мәғариф учреждениеларында ла тапшырыла. Математиканан да, рус теленән дә икеле алыусылар араһында тап киске мәктәп уҡыусылары күп. Октябрьский ҡалаһындағы киске мәктәптең 30 уҡыусыһы ошо ике төп фәндән дә минималь балды йыя алмаған. Дөйөм алғанда, республика буйынса берҙәм дәүләт имтиханын 326 киске һәм асыҡ мәктәп уҡыусылары тапшырҙы.\nБиология фәне буйынса берҙәм дәүләт имтиханын республикала 5271 кеше тапшырған. Был фәнде беҙҙең уҡыусылар насар белә, тип әйтеп булмай: уртаса балл 57,2-гә еткән. Был үткән йылдағынан юғарыраҡ күрһәткес, 2012 йылда ул 54,4 булған. Биология буйынса ике имтихан тапшырыусы 100 балл туплаған. Был аҡыллы балаларҙың береһе – Өфө ҡалаһынан, икенсеһе – Әлшәй районынан. Ә инде минималь кимәлде лә үтә алмаусыларҙың һаны – 342. Тарих фәне буйынса имтихан тапшырыусыларҙың бишәүһе максималь балл йыйған. Был фән буйынса уртаса күрһәткес – 57,9 балл. 190 уҡыусының һөҙөмтәһе минималь балға ла етмәгән.\nИнформатиканы иң шәп белеүселәрҙең республикабыҙҙың ҙур ҡалаларында булыуы асыҡланған. Ошо фәнде һайлап тапшырыусы 2598 уҡыусының 11-е берҙәм дәүләт имтиханында 100 балл туплауға өлгәшкән. Бөтөнләй тапшыра алмаусылар − 73 уҡыусы.\nРус теле буйынса берҙәм дәүләт имтиханын 24320 кеше тапшырған. Ике дәүләт теленең берәүһен яҡшы ғына беләбеҙ икән – имтиханда республика буйынса тупланған дөйөм күрһәткес − 62,7 балл. Максималь балл туплай алыусыларҙың береһе Өфө ҡалаһындағы бер гимназиянан булһа, икенсеһе – Борай районынан. Рус телен тапшыра алмаусылар әллә ни күп түгел – 431 кеше. Юғары балл йыйыусылар (80 һәм унан да юғары) имтихан тапшырыусыларҙың 7,8 процентын тәшкил итә. Был да үткән йылдағынан юғарыраҡ.\nБыйыл Башҡортостан уҡыусылары химия фәненән берҙәм дәүләт имтиханы тапшырып, абсолют рекорд ҡуйған – республика буйынса йыйылған уртаса балл 71,4-кә тиклем еткән. Дөйөм алғанда, был фән буйынса имтихан тапшырыусылар бик күп – 4 мең тирәһе кеше. Уларҙың өсәүһе хатта 100 балл да туплай алған.\nВуздарҙа өҫтәмә имтихан да бар\nИң “текә” юғары уҡыу йорттары, йылдағыса, берҙәм дәүләт имтихандарының һөҙөмтәләрен ҡабул итеүҙән тыш, абитуриенттарҙан өҫтәмә имтихандар ҙа аласаҡ. “Текә”лек шулай билдәләнә − был вуздың бер бюджет урынына профилле предмет буйынса берҙәм дәүләт имтиханында юғары балл йыйған ике йәки унан да күберәк абитуриент тура килергә тейеш. Юғары балл итеп 80-дән артҡан күрһәткестәр һанала.\n20 июндә Башҡортостандың юғары уҡыу йорттары абитуриенттарҙың документтарын ҡабул итә башланы. Тәүҙәрәк уҡырға инергә теләүселәр әллә ни күп булмаһа ла, әле ҡырҡа артҡан – сығарылыш уҡыусыларына аттестаттар тапшырылды, хәҙер алда вуздарҙы һайлау ғына көтә.\nБашҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, сығарылыш уҡыусылары юғары уҡыу йорттарына инеү өсөн документтарын 25 июлгә тиклем тапшырып бөтөргә тейеш. Билдәле булыуынса, хәҙер ҡайһы бер уҡыу йорттарында абитуриенттар өсөн ижади йәки һөнәри йүнәлештәге өҫтәмә имтихандар индерелде. Шуға ла, ошондай имтихандар булған вузға инергә теләйһегеҙ икән, документтарығыҙҙы 5 июлгә тиклем үк тапшырып ҡалырға кәрәк. Абитуриент иң күбе биш юғары уҡыу йортона документын илтә ала.\nБР Мәғариф министрлығының юғары һөнәри белем бүлеге етәксеһе Лилиә Ханипова билдәләүенсә, Башҡортостандағы юғары уҡыу йорттары һәм уларҙың филиалдары 10708 абитуриентты бюджет урындарына ҡабул итәсәк.\nҮәт, әй, ышанмайҙар, имеш!\nИнтернетта берҙәм дәүләт имтихандары тураһында хәбәр һатыусылар быуа быуырлыҡ. Ҡайһыһына ышанып, ҡайһыһын иғтибарға алмаҫҡа ла белмәҫһең. Шуныһы күҙгә ташланды – нишләптер күпселек халыҡ, иң аҡыллы балалар илдең ҙур ҡалаларында йәшәй, тип һанай һәм башҡа төбәктәрҙәге уҡыусылар уларҙан уҙҙырып ебәрһә, ҡәнәғәтһеҙлек белдерә. Рус телен генә алып ҡарайыҡ. Был предмет буйынса һүҙ көрәштереүҙәр айырыуса күп. Рустарҙан башҡа милләт балалары был телде насар белергә тейеш, тип һанаусылар бар.\nМәскәү һәм Санкт-Петербург ҡалалары кешеләренең берҙәм дәүләт имтиханын башҡаларҙан ҡалышмай ғына биргән Башҡортостан, Татарстан Республикаларын, илебеҙҙең төньяҡ Кавказдағы төбәктәрен туҡтамай әрләп, интернет һәм башҡа киң матбуғат сараларын тултырыуы менән һис ризалашып булмай. Рус телендә иркен һөйләшеү генә был бөйөк телдең бөтә нескәлектәрен белеү түгел. Мәҫәлән, рус теленән имтиханды төбәктәрҙең үҙәктән яҡшыраҡ биреүендә бер ниндәй ҙә хилафлыҡ күрмәйем, Төньяҡ Кавказда уҡығаным булманы-булыуын, әммә беҙ белем алған республикабыҙ мәктәбендә был бөйөк телде бик ентекле өйрәттеләр. Бында милли республикаларҙағы имтихан алыу кимәлен рус теле буйынса һөҙөмтәләрҙән сығып ҡына ирония менән комментарий биреү урынһыҙ.\nБаллы инде ул имтихандар, баллы...\nӘле 60 йәшен тултырған бер апай, мәктәпте тамамлағас, атаһы үҙен ике феләк бал биреп, юғары уҡыу йортона индергәнен һөйләп аптыратҡайны. Юғары уҡыу йортона инеү ана шулай бал тирәһендә йөрөй инде ул. Ғүмер буйы.\nХәҙер берҙәм дәүләт имтихандарына ҡағылышлы ике генә юл ҡала – йә интернетҡа барып эләккән имтихан эштәре һөҙөмтәләргә әллә ни йоғонто яһаманы, тип барыһына ла күҙ йоморға, йә инде уҡыусыларҙың имтихандарҙы рәхәтләнеп күсереп биреүен билдәләргә. Беренсе осраҡта икенсе йылда хәл тағы ла ҡатмарлашасаҡ. Ә икенсе осраҡта, ғәйеплеләрҙе табып, лайыҡлы язаһын бирергә тура киләсәк.\nавторы: admin | 8 августа 2013 | | Фекерҙәр (0)\nБыл аҙнала беҙҙе көйөндөрҙө\n977 уҡыусы математиканан «икеле» алған\nЯЛҒАН «ОТЛИЧНИК»ТАРҘЫҢ ЭШЕ ҠЫҘА\nСығарылыш имтихандары тамам\nБерҙәм дәүләт имтиханы үҙен а


Улар 25 йыл йөрәк һағында тора\nКисә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында Республика кардиология диспансерына нигеҙ һалыныуына 25 йыл тулыуға арналған тантана үтте. Дауалау - профилактика учреждениеһы\nсирек быуат эсендә Башҡортостан Республикаһының йөрәк - тамыр системаһы ауырыуҙарынан интегеүселәргә медицина ярҙамы күрһәтеүсе төп һаулыҡ һаҡлау учреждениеһына әйләнде.\nБашҡортостан Хөкүмәте исеменән кардиодиспансер хеҙмәткәрҙәрен БР Хөкүмәте Премьер - министры Рафаэль Байдәүләтов ҡотланы. Ул РКД - ның баш табибы вазифаһын башҡарыусы Ирина Карамоваға республика башлығының\nҡотлауын тапшырҙы, ә кардиодиспансер хеҙмәткәрҙәре, үҙ сиратында, диспансерҙы йыһазландырыуҙа күрһәткән ярҙамы өсөн Байдәүләтовҡа символик статуэтка бүләк итте һәм рәхмәттәрен белдерҙе. Ошондай уҡ наградаға БР Хөкүмәте Премьер - министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов, БР һаулыҡ һ аҡлау министры урынбаҫары Валерий Шакиров, Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы Павел Качкаев һәм башҡалар\n- Бөгөн республиканың кардиология диспансерында реабилитация һәм интенсив терапия, шулай миокард инфаркты,\nйөрәк ритмының боҙолоуы, гипертоник ауырыуҙар һәм балалар кардиологияһы бүлектәре эшләй, - тип һөйләй Ирина Карамова. - 2001 йылда хирургия блогын асыу йөрәк - тамыр ауырыуҙарына н яфа сигеүселәргә хирургия ярҙамы күрһәтеү мөмкинселектәрен киңәйтте. Уның составында - анестезиология һәм реанимация, кардиохирургия, йөрәкте диагностикалау һәм дауалауҙың рентген хирургияһы алымдары, тамыр хирургия бүлектәре бар, ҡатмарлығы буйынса 6 - 8 категорияларындағы операциялар үткәрелә.\nКардиология диспансерының әйҙәүсе табибы әйтеүенсә, һуңғы\nйылдарҙа диспансер врачтары өсөн ангиопластика, яңы тыуған балаларҙың йөрәк ауырыуҙарын корркциялау һәм башҡа төр операциялар ғәҙәтигә әйләнгән.\nЙөрәк хирургияһы бүлегендә операцияларҙың барлыҡ спектры\nла уңышлы башҡарыла. Асыҡ йөрәккә операция эшләү һаны буйынса башҡорт кардиохирургтары Волга буйы федераль округында өсөнсө урын биләй. Уникаль операциялар үткәреүҙәре\nөсөн Башҡорт йөрәк - тамыр хирургияһы үҙәгенең хирургтар бригадаһы бер нисә тапҡыр "Алтын скальпель" наградаһына лайыҡ булды.\nРеспублика кардиология диспансерының стационарында бер юлы 470 кеше дауалана ала. Йылына 12000 - гә яҡын кешегә стационар кардиология ярҙамы күрһәтелә.\n- 2001 йылдан алып эшләүсе 30 урынлыҡ амбулатор диализ\nүҙәге - кардиология диспансерының ғорурлығы. Үҙәк республикала хроник бөйөр етешһеҙлегенән яфа сигеүселәр ихтыяжын иҫәпкә алып төҙөлдө. Башҡорт диализ үҙәгендә 80 - г ә яҡын амбулатор ауырыу ярҙам ала, - тип һөйләй Ирина Карамо ва. - Беҙҙең диспансер шулай уҡ ҙур диагностика үҙәге булара ҡ та билдәле. Унда нур һәм функциональ диагностика бүлектәре , бактериология һәм клиник лабораториялар бар, заманса диагностика процедуралары үткәрелә. Шулай ҙа учреждениеларҙың төп байлығы - кешеләр. Бөгөнгө көндә беҙҙә 760 - тан ашыу хеҙмәткәр эшләй. Улар иҫәбендә ике медицина фәндәре докторы, 15 медицина фәндәре кандидаты,\nреспубликаның биш атҡаҙанған табибы бар, 33 врач юғары квалификация категорияһына, 38 врач - беренсе категорияға эй ә. Улар барыһы ла ауырыуҙар өсөн үҙәренең талантын, белемен, тәжрибәһен һәм күңел йылыһын йәлләмәй эшләй.\nЮбилей тантанаһына килгән ҡунаҡтар әйтеүенсә, унар мең ҡотҡарылған ғүмерҙәр һәм тулы ҡанлы тормошҡа әйләнеп ҡайтыусы йөҙәр меңләгән кеше Республика кардиология диспансерының эшмәкәрлек һөҙөмтәһе булып тора. Байрамдың\nрәсми өлөшө кардиодиспансер хеҙмәткәрҙәре өсөн\nБашҡортостандың сәнғәт оҫталары тарафынан әҙерләнгән концерт менән тамамланды.


Кешене ерҙә тел йөрөтә » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Белем һәм тәрбиә » Кешене ерҙә тел йөрөтә\nКешене ерҙә тел йөрөтә 25.12.2018 // Белем һәм тәрбиә\n“Аяҡ баҫҡан һайын инглиз һүҙҙәренә абынаһың...”\nХалыҡ шағиры Назар Нәжми исемендәге башҡорт гимназияһы — халҡыбыҙҙың милли традициялары нигеҙендә хәүефһеҙ, уңайлы шарттар тыуҙырыу, һәр баланың үҫеш мөмкинлектәрен иҫәпкә алып, белем биреү өҫтөндә өҙлөкһөҙ эшләгән мәғариф учреждениеларының береһе.\nХәҙерге заманда уҡыусыға белем биреү генә аҙҙыр, моғайын. Оло тормошҡа егет һәм ҡыҙҙарҙы һәр яҡтан да әҙерлекле итеп тәрбиәләү, дөрөҫ йүнәлеш биреү өсөн уҡытыусыларға ҙур тырышлыҡ һалырға тура килә. Уҡыу процесының көсөргәнешле икәнен ата-әсә лә яҡшы белә. Балаһын киләсәктә үҙаллы, төрлө ҡатмарлы хәлдәрҙә лә юғалып ҡалмаҫлыҡ, һөнәрле шәхес итеп күрергә теләгән һәр кем ғәзизенең белем алыуға ынтылышын хуплап ҡына ҡалмай, ә төрлө яҡлап һәләттәрен асыуға ярҙам итә. Ата-әсәнең ғәзизен тап ошо гимназия коллективына тәрән ышаныс менән тапшырырға теләүе аңлашыла ла: бында оло йөрәкле, сабый күңелен аңлаған үҙ эшенең оҫталары эшләй.\nШуларҙың береһе юғары категориялы инглиз теле уҡытыусыһы Гөлназ Шамил ҡыҙы Абдуллина менән сәфәр барышында осрашырға яҙҙы. Райондың инглиз теле уҡытыусыларының методик берекмәһе етәксеһе лә икән ул. Бына бишенсе йыл уҡыусыларға инглиз телен тәрән өйрәнеү маҡсатында өҫтәмә белем биреү программаһы буйынса әүҙем эшләйҙәр. Хәҙерге заман йәштәренә күп тел белеүҙең донъяла төрлө юлдар асыу өсөн кәрәкле асҡыс икәнлеген аңлатып тороуҙың зарурлығы юҡтыр.\n– Беҙҙең проект халыҡ-ара стандарттарға ныҡлы яуап бирә, – ти Гөлназ Шамил ҡыҙы. – Күрше мәктәптәрҙән дә килеп өҫтәмә белем алған уҡыусылар бар. Күп телдәрҙе белеү баланың эске донъяһын да байыта.\nӨлкән класс уҡыусыларының Гөлназ Шамил ҡыҙы менән инглиз телендә еңел аралашыуын тыңлап, үҙебеҙҙең башҡорт гимназияһында ултырғаныбыҙҙы ла бер мәлгә оноттоҡ. “Инглиз”дәр бер аҙҙан рус, аҙаҡ саф башҡорт теленә күсте. Телде яҡшы кимәлдә өйрәнергә теләгәндәр өсөн гимназияның ғорурлығы булған бик матур өлгө лә бар. Ошонда белем алып, олимпиадаларҙа әүҙем ҡатнашҡан Айгөл Саяпова бына дүртенсе йыл инде Абу-Дабиҙағы Нью-Йорк университетында уҡый, иҡтисадта халыҡ-ара мөнәсәбәттәр буйынса белгес буласаҡ.\n“Башҡорт мөхитендә үҫкән балаға сит телде үҙләштереү анһат түгелдер” тигән икеләнеүебеҙҙе Гөлназ Шамил ҡыҙының аныҡ, тормошсан миҫалдары юҡҡа сығарҙы.\n— Аяҡ баҫҡан һайын инглиз һүҙҙәренә абынабыҙ түгелме ни хәҙер? Хатта әбей-бабай ҙа “сникерс”тың — кроссовка, “тайд”тың — тулҡын, “хеден шолдерс”тың баш һәм яурын икәнен яҡшы белә. “Демонстрация”, “революция” һәм башҡа “ция”ларҙың инглиз теленән инеүе барыбыҙға мәғлүм. Башҡорт балаһының күп телдәрҙе белеүен оло юлдың башланғысы тип ҡарарға кәрәк.


Секс Party House Game – Уйын Бушлай Xxx\nЙорт Секс-Вечеринка Өсөн Һеҙҙең Тәжрибә Хайран Уйын\nПорноигра хардкорный коллекцияларында, беҙгә яңы сайты беҙҙә бөтөнләй була улар,-был тәжрибәне яңы, улар туранан-тура үҙенә браузер аласыз алына, ул күпкә ҡыҙыҡлы һәм интенсив ашыу ҡарағанда, бөтә, тип, һеҙ аласаһы был секс-тубал. Категория төп коллекцияһы порно бөтә уйын беҙҙең сайттары булып тора, унда бөтә һын күрһәтеү, ул һеҙ оҡшаған, һәм бөтә төр персонаждар, һеҙ әҙерме иң тиле теләген ҡәнәғәтләндерә. Секс-party, яңы технологияһы уйын тәжрибәһе арҡаһында шул тиклем house реалистик HTML5, ул был уйынға ҡулланып эшләй., График күпкә яҡшыраҡ уйнай, тип, беҙ алырға күнеккән флеш-порноигр. Әммә шул уҡ ваҡытта двигателдәрҙә хәрәкәт өсөн ҡуллана, шулай уҡ персонаждарҙың һеҙҙең санкт йәки мобильном төҙөлөшө ярҙамында экранда двигателдәр тауыш жива мәжбүр.\nҺәм иң яҡшы коллекция секс-уйын, беҙ уларҙы һеҙҙең өсөн был сайтта буласаҡ, - был шул, - тип килә барыһы ла бушлай. Һеҙ бер тин түләргә кәрәк буласаҡ, һәм беҙ һеҙҙән ярҙам һорарға бер ҡасан да. Беҙ һеҙ беҙҙең сайттан йәки беркасан ла мәжбүр церебраль һорап, шул уҡ ваҡытта ниндәй ҙә булһа шәхси мәғлүмәтте һеҙҙең. Бушлай бөтә был секс-уйын бер ниндәй ҙә шарттарһыҙ, һеҙ наслаждаться булыуы тулы һәм кросс-платформа уйын процестарында, берләшмәләр, шулай уҡ ҡайһы бер функцияларын, улар беҙҙең сайтта интерактив эшләргә һәм шәхси бөтә ашыу йәшәй.\nСөнки Күп Gnu Өсөн, Наслаждаться Секс Кисә Үҙ Майҙанында Уйын\nБеҙҙең уйын кеүек жанр төрҙәре порноигр китерелә менән матур коллекцияларында, шулай булыу, gnu лицензияһы һәм, уның яҡындары. Ҡасан етә эш жанр, мин әйтергә тейеш, тип уларҙың береһе иң популяр төрҙәре булып тора секс-симулятор. Был уйын ғына тупланған сексуаль хәрәкәттә, үҫеш йәки сюжет һыҙығының булыуы персонаждар. Был уйындар кешенең божай, сөнки улар енси азатлыҡ була. Был принцип менән эшләүселәр бөтә цыпочки һеҙ нимә теләсә, уйын уйнай шул. Улай ғына ла түгел, был цыпочки уйын көйләнде., Тѳрлѳ уйындар менән ҡайһы бер меню пользовательский, ул шул тиклем ҡатмарлы, һеҙ балаларҙы ниндәй төрҙәрен тергеҙеү алманы, ул уйын булмай, һеҙ телисез, һеҙ уларҙың ҡайһы берҙәре хатта этник сығышын себеш һайлау мөмкинлеге бирә. Икенсе яҡтан, әгәр сездә бар, фантазия, сценарийға нигеҙләнгән, уларҙы беҙ ҙа бар. Хыянат-ҡыҙ хыял, фантазия инцест, наслаждаться секск мажаралы уйындар күп булыуы беҙҙең офиста сценарийы һәм башҡалар., Хатта ҡайһы бер RPG булған һәм секс-уйын беҙҙең сайттың, улар һеҙ күсерергә ҡырағай мажаралары, унда төрлө булған персонаждар һаны һеҙҙең менән ошондай бәйләнеш, квест башҡарыуы, сәхнәлә үҙен оҫта кимәлен арттырыу өсөн яңы аватар һәм енси һәм разблокировать, ебарь өсөн донъяны яҡшы булды.\nБөтә донъя уйындарына барыуҙы төп gnu был порно. Канальный секс, детка ағзалары һәм тәрән йотом, наслаждаться секск һәм башҡа бик күп төркөмдәр бында һыныуы мөмкин. Бынан тыш, беҙҙе күп порноигра фетишистский булыу, gnu лицензияһы һәм унда һеҙ наслаждаться аталандырыу йөклөлөктө, енси башбаштаҡлыҡ фантазия, аяҡ һәм башҡа уйын. Беҙ шулай уҡ тәҡдим гей-секс-һәм уйындар иң яҡшы коллекция транс-порноигр. Барыһы ла асыла, үҙе өсөн, беҙгә нимә тәҡдим итә алаһығыҙ, беҙҙең сайттан ҡарай.\nОло коллекция уйындары ла беҙҙе бар, һеҙҙең уйын секунд кәрәк тип тапһа, шуның арҡаһында, ойоштороусылар беҙҙең был сайты һаман өйәбеҙ. Тейешле ҡарарға беҙҙә инструменттар булманы, gnu лицензияһы һәм шул төп һүҙе беҙҙең өсөн бөтә браузерҙәр уйындарҙа, йыйындарҙа башҡарылған улар һеҙҙең өсөн. Нисек һеҙ генә уйын табып, уны бьет бер йәки бер сиртеүе бөтәһен сысҡан уйнарға мөмкин. Беҙ сайт булдырырға теләй, шунда уйнай онлайн-секс-шулай уҡ еңел һәм ябай уйын кеүек, порно видео ҡарау., Загружаться уйын беҙҙең сайтта туранан-тура, башҡа йүнәлтелә, ҡоролмалар һәм башҡа загрузки һеҙҙең браузер булған призрачный киңәйтеү. Биттәр, загружаться ҡайҙа уйын, уйынға аңлатма бирә һәм шулай уҡ һеҙ хатта уларҙы баһалай алмай. Беҙ бөтә кешеләр өсөн асылған бүлеккә комментарий өсөн, һеҙҙең менән беҙҙең уйынсылар, тәүҙә беҙҙең сайтта ла ҡатнашырға була. Дөйөм алғанда, ололар өсөн уйын тәжрибәһе, беҙ улар, беҙҙең сайттар тәҡдим итәләр, - был тап шулайҙыр, тигән мауыҡтырғыс порно һеҙҙең өсөн күп кәрәкмәй-интернет тәжрибә.


20 Июнь 2019, 17:26\nМагазиндарҙа быға тиклем дә көн һайын продукцияның һаҡлау ваҡыты тикшерелә ине, уларҙың ҡулланыу ваҡыты үтергә тейеш түгел. Күрһәтелгән дата ваҡыты сыҡҡан, ә тауар кәштәлә ята, йәки һатып алыусынан ялыу килһә, штраф һалына. Күпләп артып ҡалған, һатылмаған продукция утилләштерелергә тейеш, тибеҙ, ә уны бер кем дә алмаһа, сығарып түгергә ҡалмы? Сүп-сар контейнерҙарында өйөлөп ятҡан икмәк, ҡаластарҙы күҙ алдына килтерәһегеҙме?\nМагазиндардарҙың ассортимент сәйәсәтенең үҙгәртеүе ихтимал бит әле. Заказ яһағанда халыҡ күпләп һатып алған тауарға өҫтөнлөк биреләсәк, был өҫтәмә сығымдарҙы булдырмауға бәйле, ти эксперттар. Сауҙа селтәрҙәре кәштәләрҙә үтемлеләрен генә ҡалдырһа тиҙ боҙола торған аҙыҡ-түлеккә дефицит тыумаҫмы? Беҙҙә шулай ҡабул ителгән - яһалма дефицит тыуҙырырға әҙерҙәр. Тоҙ, ҡарабойҙай, шәкәр ҡомо, хәтерләйһегеҙме?!\nЭшҡыуар килемен һаҡлар өсөн аҙыҡ-түлеккә хаҡ күтәрмәҫме? Мәҫәлән, икмәк-булка изделиелары, һөт-ҡаймаҡ, йәшелсә, емеш-еләккә? Етештереүсе улар оҙағыраҡ һаҡланһын өсөн тағы ла ниндәйҙер ҡушымта, өҫтәмәләр ҡулланмаҫмы? Был осаҡта, әлеге лә баяғы ябай ҡулланыусы зыян күрәсәк. Һорауҙар күп, закон үҙ көсөнә ингәндән һуң ай дауамында аналитиктар магазин кәштәләрен “күҙәтәсәк” һәм тейешле һығымта сығарасаҡ. Етештереүселәргә кире ҡайтармаҫҡа, ташларға. Был осраҡта ике яҡ өсөн дә ҡулайлы ҡарар ҡабул итеү кәрәктер, минеңсә. Шул уҡ ваҡытта беҙҙең һымаҡ ябай ҡулланыусылар мәнфәғәтен дә онотмалар ине.


Ильяс Ғәзизов сатраш буйынса Волга буйы федераль округы беренселегендә тәүге унау исемлегендә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nИльяс Ғәзизов сатраш буйынса Волга буйы федераль округы беренселегендә тәүге унау исемлегендә\n13:41, 13 февраля 2010 Йәмғиәт\nУльяновскиҙа 6 февралдә юғары уҡыу йорттары араһында сатраш буйынса Волга буйы федераль округының VI асыҡ беренселеге башланды. Унда Өфөнән мастерлыҡҡа кандидат Ильяс Ғәзизов ҡатнаша.\nАлтынсы турҙан һуң шәхси иҫәптә сығыш яһаған Өфө студенты дүрт мәрәй менән күптәре ФИДЕ мастеры исемен алған ярышта ҡатнашыусы 43 кеше араһында унынсы урында килә. Шулай ҙа Ильястың ярыштың призеры булырына өмөт бар. Ульяновск дәүләт университетының спорт-һауыҡтырыу комплексында барған беренселек 15 февралдә тамамланасаҡ.


Өфө вәкилдәре Ҡазанда «Pianoforum-2013» бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнаша // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфө вәкилдәре Ҡазанда «Pianoforum-2013» бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнаша\n14:18, 28 января 2013 Йәмғиәт\nКөн элгәре Ҡазан дәүләт консерваторияһында III «Pianoforum-2013» бөтә Рәсәй конкурсы старт алды, тип хәбәр итә «Татар-информ» мәғлүмәт агентлығы. Унда юғары һәм урта махсус музыка уҡыу йорттары уҡыусылары һәм студенттары – Рәсәйҙең 20-нән ашыу ҡалаһынан, шул иҫәптән Өфөнән, шулай уҡ Ҡаҙағстан һәм Белоруссиянан йәмғеһе 100-ҙән ашыу йәш музыкант ҡатнаша.\nБәйге Рәсәйҙә иғлан ителгән Германия йылына арнала, шуға күрә һәр ҡатнашыусының программаһында берәр немец композиторы әҫәре булырға тейеш.\nЖюри составында – Мәскәү, Ҡазан, Новосибирск, Һарытау консерваториялары, шулай уҡ Өфө сәнғәт академияһы уҡытыусылары.\nКонкурс өс көн дауам итәсәк һәм 29 ғинуарҙа тамамланасаҡ.


Бөгөндән коммуналь хеҙмәттәргә хаҡ арта\nҮҙгәрештәр ут, газ, йылылыҡ һәм һыуға ҡағыла.\nЛәйсән Мөфтәхова күршеләре менән коммуналь хеҙмәттәр өсөн квитанцияларын тикшерә. Тарифтарҙың бер туҡтауһыҙ үҙгәреп тороуын ул аңлап етмәй. Бер бүлмәле фатир өсөн ай һайын 3 мең һумдан ашыу түләй.\nЛәйсән Мөфтәхова, Өфө ҡалаһында йәшәүсе: «Гел перерасчет тип килә. Ниндәй перерасчеттар түләйбеҙ шул тиклем суммаларҙы, аңлашылмай. Домуправлениеға барһаң закон шундай тей. Закондарҙы асып ҡараһаң, уларын да аңламайым».\nОҙаҡламай коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүҙәр тағы ла арта. Ул йылылыҡҡа 11,4, һыуға 22 процентҡа, бер ставкалы электр энергияһына 7,5 процентҡа күтәрелә. Ҡалала йәшәүселәр сәғәтенә 1 киловатт өсөн 2 һум 50 , ауылда йәшәүселәр, электр плиталары менән ҡулланыусылар һәм йорттарын электр энергияһы менән йылытыусылар 1 һум 79 тин түләйәсәк. Зәңгәр яғыулыҡҡа хаҡ 7,5 процентҡа арта.\nХалыҡты яҡлау өсөн быйыл да коммуналь хеҙмәт хаҡтарына сикләү ҡуйыла. Рәсәйҙең һәр төбәгенә ул айырым билдәләнә. Мәҫәлән, Башҡортостанда түләүҙәр 14,3 проценттан артырға тейеш түгел. Былтыр был күрһәткес 12 процент ине.\nТарифтар ресурстар менән тәьмин итеүсе ойошмалар өсөн билдәләнә. Ә халыҡ ошо тариф буйынса ҡулланған энергия өсөн түләй. Коммуналь хеҙмәттәр өсөн тарифтар Башҡортостанда башҡа төбәктәре менән сағыштырғанда, түбән тип иҫәпләнә. Әммә был ресурс ойошмалары өсөн отошһоҙ.\nИрина Васимирская, Башҡортостандың тарифтар буйынса дәүләт комитеты рәйесе: «Шуға иғтибар итергә кәрәк, республикала билдәләнгән уртаса тарифтар уртаса. Шуға ла ресурстар менән тәьмин итеүсе ойошмала ул уртаса күрһәткестән юғары йәки түбәнерәк булырға мөмкин».\nБыл тарифтар ҡасанға тиклем һаҡланып ҡалыры әлегә билдәһеҙ. Элек ул йылына бер тапҡыр үҙгәрһә, быйыл ғинуарҙа ла артты. Хаҡтарҙың сираттағы күтәрелеүенә - газға хаҡ артыуы сәбәпсе булды.


Һуд сүрәһе — Башҡорт Википедияһы\nҺуд сүрәһе(ғәр.سورة هود – сүрәтү һуд) – Ҡөрьәндәге ун беренсе сүрә. Мәккәлә инә. Аяттар һаны – 123.\nСүрә Ҡөрьәнде маҡтау менән башланып китә һәм бер Аллаһҡа ғына ғибҙәт ҡылырға саҡыра. Унан һуң Аллаһтың берҙән бер Раббы булыуы, Уның сикһеҙ ҡөҙрәте һәм хакимлегенә, кешеләрҙең, Аллаһның рахмәтенә йәки асыуына тарығас, шатлыҡтары йәки ҡайғылары күрһәтелә. Әлеге сүрәлә Ҡөрьәндең әһәмиәте тураһында һөйләнелә һәм Аллаһ кешеләрҙе, булдыра алһалар, Ҡөрьәнгә оҡшаш әҫәр яҙырға саҡыра. Кафырҙарҙың Ҡөрьәнгә ышанырға теләмәүҙәре, Ҡиәмәт көнөндә мөьминдәргә биреләсәк әжер (урыҫ. награда) тураһында әйтелә.\nБыл сүрәлә пәйғәмбәрҙәр, уларҙың халыҡтары менән бәхәскә инеүҙәре тасуирлана, кафырҙарҙың язаға тарыясаҡтары һәм мөьминдәрҙең ҡотоласаҡтары әйтелә. Шулай уҡ Аллаһы Тәғәлә Нух (СҒС) тураһында, Юныс сүрәһендәгегә ҡарағанда, тулыраҡ мәғлүмәт бирә. Кафырҙарҙың кирелеге һәм уларға төшкән язаның ҙурлығы тасуирлана.\nУнан һуң Ғәд ҡәүеме һәм уның пәйғәмбәре Һуд ғәләйһиссәләм тураһында риүәйәт китерелә, кафырҙарҙың аҡылһыҙлыктары күрһәтелә. Әлеге халыҡ, көслө булыуҙарына ҡарамаҫтан, Аллаһ Тәғалә тарафыннан юҡҡа сығарыла. Шулай уҡ был сүрәлә Сәлих ғаләйһиссәләм һәм уның халҡы – Сәмуд, Ибраһим, Лут, Шөғәйеп пәйғәмбәрҙәр (СҒС) тураһында һөйләнелә. Сүрә аҙағында Аллаһ мөьминдәрҙе яҡшы эштәргә һәм был эштәр өсөн әжер көтөүгә саҡыра; сикһез белеменә һәм мөьминдәрҙең Уға таянырға тейешлелеген күрһәтә.\nҠөрьән Кәрим (Сауд Ғәрәбстанында нәшер ителгән Ҡөрьәндең фотокүсермәһе, ғәрәп тексының хәҙерге башҡорт яҙмаһы менән бирелгән транскрипцияһы, башҡортсаға тәржемәһе). — Өфө, Башҡортостан китап нәшриәте, 1992, 960 бит.\nҠөрьән Кәрим (транскрипциялар) //мөх. Нурмөхәмәт Сөйәрғолов // — Стәрлетамаҡ: ҡала типографияһы, 2007. — 609 бит.\nҺуд сүрәһе Викимилектә\nҺуд сүрәсенең Ногмани тәфсире 2011 йылдың 13 апрель көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Һуд_сүрәһе&oldid=1060902 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 12 август 2021 в 15:06\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:06 12 август 2021 үҙгәртелгән.


Бергә-бергә күңелле | Йәншишмә\nУларҙың биш балаһы бар. Бөгөн эргәләрендә Динис ағайым менән Илүзә апайым ғына. Икеһе лә мәктәптә уҡыйҙар.\nЙәй етһә, олатайым беҙҙе бесәнгә алып бара, өләсәйем менән еләккә йөрөйбөҙ. Уларҙа һәр ваҡыт күңелле. Эш тә күп. Бергәләп башҡарғас, арымайбыҙ.\nМин бер инәйҙең өләсәйҙәр тураһындағы шиғырын яттан һөйләп, районда үткән конкурста икенсе урын яуланым.\n«Яратығыҙ ғәзиз өләсәйҙәрҙе!\nҒүмер ҡыҫҡа, шуны аңлағыҙ!\nКиләсәктә һеҙгә ниҙәр булыр?\nҺеҙҙең дә бит үҫә балағыҙ», – тигән һүҙҙәр бар унда.\nГөлиә ҠАРАМЫШЕВА, I синыф уҡыусыһы.\n« Китапханала – ҡурсаҡ театры\nҠар һыуына барҙыҡ »


Оҫталар етештергән әйберҙәргә һорау арта\nӘбйәлил районында йәшәүсе Әхәт Хисмәтов ағас эшкәртеү цехы асҡан. Бының өсөн уға ер бүлеп бирелгән. Шәхси эшҡыуарҙың ойошмаһында дүрт кеше. Оҫталар ишек яңаҡтары, тәҙрә рамдары һәм башҡа әйберҙәр яһай. Улар эксклюзив заказдар ҙа ҡабул итә.\nИмән һәм башҡа ағастарҙан Әбйәлил оҫталары етештергән материалдарҙы Мәскәү ҡалаһына ла һоратып алалар. Баҙарҙа экологик яҡтан таҙа, һаулыҡ өсөн зарары булмаған төҙөлөш материалдарына ихтыяж артыуы күҙәтелә. Халыҡ йорт һалғанда ҡайтанан тәбиғилеккә өҫтөнлөк бирә башланы. Уҙаман артабан эшен йәйелдереү, ойошмаһын ҙурайтыу маҡсатында йәшәй.


Башҡортостанда Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаттарын бүләкләү тантанаһы булды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаттарын бүләкләү тантанаһы булды\n14:49, 9 октября 2015 Йәмғиәт\nБөгөн Башҡортостан Хөкүмәте йортонда Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге Хөкүмәт премияһын тапшырыу тантанаһы уҙҙы. Лауреаттарға наградаларҙы Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов тапшырҙы.\nБыйыл Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияға «Труд» гәзитенең бүлек мөхәррире Гүзәл Агишева, Белорет мәғлүмәт үҙәгенең «Урал» гәзите хәбәрсеһе Рәмилә Мусина һәм Стәрлетамаҡ районы мәғлүмәт үҙәгенең «Ауыл тормошо» гәзите фотохәбәрсеһе Юрий Нестеренко лайыҡ булды.\nПремия Гүзәл Агишеваға республиканың рухи мираҫын һаҡлауға һәм Мәскәүҙә республиканың ыңғай имиджын булдырыуға булышлыҡ итеүсе Башҡортостан һәм яҡташтар тураһында мәҡәләләр шәлкеме өсөн бирелде. Был уның өсөн бишенсе премия, СССР Журналистар союзының тәүге премияһы уға 1989 йылда тапшырылғайны. Гүзәл Агишева әле һаман республикала ошо премияға лайыҡ булған берҙән-бер кеше. «Кеше тормошҡа һоҡланып йәшәргә тейеш. Ҡайһы берҙә был ғына етмәй һәм ул үҙенең асыштарын иҫенә төшөрә. 42 йыл эсендә шундай асыштарым булды: «Ленинец», «Комсомольская правда», «Известия», «Труд», улар ҡарашымды ысынбарлыҡҡа әүерелдерҙе», — тине Гүзәл Агишева.\nРәмилә Мусина наградаға «Урал» гәзитендә баҫылған публицистик мәҡәләләре өсөн лайыҡ булды. «Был премия эшкә дәрт өҫтәй. Мин мөһим мәсьәләләрҙе яҡтыртыуымды дауам итәсәкмен. Журналист актуаль, объектив булырға һәм уҡыусыға аңлайышлы телдә яҙырға тейеш», — тип билдәләй Рәмилә Мусина.\nПремия Юрий Нестеронкоға «Улар Тыуған иле өсөн көрәште», «Тыуған ил ҡайҙан башлана...», «Спорт — көсһөҙҙәр өсөн түгел» фотоһүрәттәр шәлкеме өсөн тапшырылды. «Мин 30 йылдан ашыу фотохәбәрсе булып эшләйем. Иң ҡыҙыҡлыһы — эшеңде эшләү, кешеләрҙе күҙәтеү. Һәр береһенең үҙ холҡо, психологияһы. Мин фотоһүрәттәремдең психологияһы өҫтөндә эшләйем», — ти фотохәбәрсе.\nБүләкләү бергәләп фотоға төшөү менән тамамланды.\nШәһит Хоҙайбирҙин исемендәге Хөкүмәт премияһы 1989 йылдан тапшырыла. Премия Башҡортостан Журналистар союзы тарафынан киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәренең ижади эшмәкәрлеген дәртләндереү маҡсатында булдырыла. Йыл һайын иң яҡшы журналист әҫәрҙәре өсөн айырым хәбәрселәргә йәки авторҙар коллективына бирелә.


Популяр йырҙар һәм бихисап шиғырҙа р йыйынтығы авторы Ошанин Лев Ивановичт ың тыуыуына 94 йыл тулды. Лев Ошанин Ба шҡортостанда булған, уның ағаһы бында к ооператор булып та эшләгән.\n1982 йылдың сентябрендә Башҡортостанд а Рәсәй әҙәбиәте көндәре уҙа. Сараны йо мғаҡлау кисәһендә Рәсәй яҙыусылары исем енән РСФСР Яҙыусылар союзы идараһы ағза һы, Сталин премияһы лауреаты, Илеш райо нында булған яҙыусылар төркөмө етәксеһе , шағир Лев Ошанин сығыш яһай.\n- Башҡортостанда уҙған Рәсәй әҙәбиәте\nкөндәрендә күркәм республика менән тан ыштыҡ. Ауыл халҡы, эшсе һәм интеллигенц ия хеҙмәте Башҡортостанға йәм өҫтәй, ул\nмәҙәниәт һәм иҡтисад ҡаҙаныштары менән\nғорурлана, - тине Лев Ошанин сығышында . - Башҡортостан хеҙмәтсәндәре менән та нышыуыбыҙ ижадҡа яңы этәргес бирә.\nЛев Ошанин Башҡортостан шағирҙары һәм\nяҙыусылары менән хеҙмәттәшлек итте, ат ап әйткәндә, Башҡортостандың халыҡ шағи ры Мостай Кәрим менән.\nЛев Ошанин Горький исемендәге әҙәбиәт\nинститутында уҡыта. Башҡортостандан Ви л Ғүмәров унда семинарҙа шөғөлләнә. Ул Ошаниндың иң яратҡан студенттарының бер еһе була. 1980 йылда Вил Ғүмәров тыуған\nтөйәгенә әйләнеп ҡайта, китап нәшриәте ндә һәм "Ағиҙел" журналы редакцияһында эшләй. Һуңғы йылдарҙа Стәрлетамаҡта яҙы усылар ойошмаһы секретары булып эшләй. Ғүмәров повестар, хикәйәләр, мәҡәләләр һәм шиғырҙар ижад итә. Ул операция ваҡы тында үлә, уға ни бары 45 йәш була.\nЛев Ошанин шағирҙың иртә китеүен ауыр\nкисерә. Лев Иванович Вил Ғүмәровтың әс әһен Учалы районынан Стәрлетамаҡҡа күсе рергә ярҙам итеүе тураһында күптәр белм әйҙер әле.\nЛев Ошанин был турала ғалимдар Морат Рәхимҡолов һәм Суфиян Сафуанов менән Пе ределкинола осрашыуында бәйән итә. Вил Ғүмәровтың әсәһе Мәфрухә Суфьянова улын ың фатирын уға ҡалдырыу үтенесе менән Л ев Ошанинға мөрәжәғәт итә. Лев Иванович Стәрлетамаҡ хакимиәте башлығына хат еб әрә. Унда былай тиелә:\n"Стәрлетамаҡ ҡалаһы башлығына\nХөрмәтле ҡала башлығы! Һеҙҙең ҡалала талантлы йәш шағир Вил Ғү мәров йәшәне һәм эшләне. Миңә уның ҡала\nтормошонда (гәзит, экология һәм башҡал ар) әүҙем ҡатнашыуы билдәле.\nҒүмәров Әҙәбиәт институтында минең се минарҙарҙа студент булды. Мин уның әсәһ енән хат алдым. Ялғыҙ һәм ауырыу әсәгә уңайлыҡтары булмаған ауыл өйөндә йәшәрг ә бик тә ауыр. Ул улының фатирын уға бе ркетергә һәм Стәрлетамаҡҡа күсеп килерг ә ярҙам итеүегеҙ тураһында үтенә.\nМин уның үтенесен ысын күңелдән хупла йым һәм Вил Ғүмәровтың әсәһенә ярҙам ҡу лы һуҙырһығыҙ тип ышанам.\nХөрмәт менән, Лев Ошанин. 29 октябрь, 1994 йыл. Вил Ғүмәровтың ошо уҡ йылдың июлендә ва фат булыуын беләһегеҙҙер".\nСтәрлетамаҡ етәкселеге шағир үтенесен\nҡәнәғәтләндерә. 1994 йылдың 11 ноябрен дә Лев Ошанинға хат килеп төшә:\n"Хөрмәтле Лев Ошанин! Ҡала хакимиәте ҡарары менән Вил Ғүмәров тың әсәһенә Шәфиев урамы, 5-се һанлы йо ртта бер бүлмәле фатир бүленде. Хакимиәт башлығы урынбаҫары С.Г.Хисмәту ллин".\nБер нисә көндән Лев Ошанин тағы ла бе р хат алып ҡыуана. Был хат Вил Ғүмәровт ың әсәһенән була:\n"Хөрмәтле Лев Иванович! Һеҙгә Вил Ғүмәровтың әсәһе яҙа. Минең хатыма яуап биргәнегеҙ өсөн сикһе ҙ рәхмәтлемен. Рәхмәт, һеҙ минең улымды\nонотмағанһығыҙ. Минең ҡыуанысым ҙур: С тәрлетамаҡ хакимиәте миңә бер бүлмәле ф атир бирҙе. Мин күстем дә инде. Һеҙҙең ярҙамығыҙ өсөн мең-мең рәхмәт. Вилдең нәшер ителмәгән әҫәрҙәрен уҡыйым . Уларҙың ҡай берҙәрен баҫтырып булыр т ип уйлайым.\nҺеҙгә барыһы өсөн дә рәхмәт, һаулыҡ һ әм уңыштар теләйем. Хөрмәт менән, Мәфрухә Суфьянова. 23.11. 94 йыл".


Йәштәр өсөн вакансиялар йәрминкәһендә 1200 буш эш урыны тәҡдим ителде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nЙәштәр өсөн вакансиялар йәрминкәһендә 1200 буш эш урыны тәҡдим ителде\n16:22, 5 апреля 2012 Иҡтисад\nБөгөн йәштәр өсөн тәүге вакансиялар йәрминкәһендә Өфөнөң эш биреүселәре 1200-гә яҡын буш эш урыны тәҡдим итте. Сарала 35 эш биреүсе ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына ҡаланың Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенән.\n— Беҙҙең сарала банктар, кадрҙар агентлыҡтары, шулай уҡ сәнәғәт, элемтә, сауҙа өлкәләре предприятиелары, спорт клубтары, балалар сәләмәтләндереү лагерҙары әүҙем ҡатнашты. Бынан тыш, йәрминкәгә килеүселәргә үҙ вакансияларын республика һәм ҡала йәштәр мәшғүллегенә булышлыҡ итеү үҙәктәре тәҡдим итте, — тине Өфөнөң Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенең предприятиелар менән бәйләнештәр бүлеге начальнигы Ирина Турчина.\nЙәштәр өсөн беренсе вакансиялар йәрминкәһендә 800 кеше ҡатнашты, тип хәбәр итте Ирина Турчина. Уларҙың яртыһынан күбеһе эш тәҡдим итеүселәр менән әңгәмәләшеүҙә ҡатнашты. 150-нән ашыу кеше эшкә саҡырыу алды. Йәнә 200 кешене эш биреүселәр Өфөләге Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенең мәғлүмәт базаһынан һайлап алды.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 2012 йылдың апреленән башлап йәштәр өсөн вакансиялар йәрминкәһе Өфөлә даими рәүештә — айҙың һәр беренсе кесе йома көнөндә үткәреләсәк.


«Ҡандракүл» тәбиғәт паркы етәксеһен туҡмаған ир хөкөмгә тарттырыла\nУл кеше сәләмәтлегенә күрәләтә зыян килтереүҙә ғәйепләнә.\nСаҡырылмаған ҡунаҡ иргә ҡул күтәреүе һөҙөмтәһендә уның яңаҡ һөйәге ике урындан һына, мейеһе һелкенә. Күңелһеҙ осрашыуҙы паркта урынлаштырылған видеокамералар ҙа теркәгән. Унан күренеүенсә, 33 йәшлек ир парк директорын туҡмай. Ул аяҡтан йығылғас та, иҫе китмәй үҙ машинаһына йүнәлә. Республика прокуратураһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, кеше сәләмәтлегенә зыян килтереүсе тулыһынса үҙ ғәйебен таныған.


Бөгөн республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡта фажиғә урынына барҙы һәм ашығыс кәңәшмә үткәрҙе | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБөгөн республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов Стәрлетамаҡта фажиғә урынына барҙы һәм ашығыс кәңәшмә үткәрҙе\n15 марта 2016 — 15:35\nУның йомғаҡтары буйынса килеп тыуған мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн штаб төҙөлдө. Янғында ике фатирлы йорттоң бер яғы ғына зыян күрә, унда шәхси социаль адаптация үҙәге урынлашҡан булған. Һәләк булыусыларҙың шәхестәре асыҡлана. Әлеге ваҡытҡа фажиғә урынында күсмә криминалистик лаборотория тикшереүҙәр алып бара. Майҙан ҡулсаға алынған, сит кешеләрҙе индермәйҙәр. Беҙгә билдәле булған мәғлүмәттәр буйынса,иртәнге сәғәт алтылар тирәһендә янғын һағы пультына Стәрлетамаҡ ҡалаһының Туҡай урамындағы алтынсы йортта янғын сығыуы тураһында хәбәр килә. Янғын һүндереүселәр шунда уҡ фажиғә урынына сыға. Ҡыҙыл әтәс йорттоң икенсе фатирын тулыһынса ялмап алған була. Утты һүндергәс, унда12 кешенең мәйете табылған. Һәләк булған ике ҡатын һәм 10 ирҙең шәхесе әле билдәле түгел. Ике хужаға иҫәпләнгән 8гә 20 метр майҙанлы шәхси йорттың беренсе фатирында бер балалы ғаилә йәшәй. Уларҙың күршеләре әйтеүенсә, ире эштә булған, ә ҡатын стена артында кешеләр ҡысҡырған, батарея торбаларына һуҡҡан тауыштар ишетеп уянған. Ул төтөн еҫен һиҙгәс тә, балаһын алып тәҙрәнән сығып ҡотолған.Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, янған бинала наркомандар һәм эскеселәр өсөн социаль реабилитация үҙәге урынлашҡан. Тәҙрәләрендә рәшәткәләр, ә тимер ишектәре бикле булыу сәбәпле дауаланыусылар йорттан сыға алмай, янып үлгән. Бер янғында 12 кешенең һәләк булыуы Стәрлетамаҡ ҡалаһын ғына түгел, бөтә республика халҡын тетрәндерҙе. Фажиғә урыныда әле тәфтәшселәр, эшләй. Янғын сәбәбтәре асыҡлана. Стәрлетамаҡ ҡала хакимиәтендә Туҡай урамындағы был йортта социаль яраҡлашыу үҙәге урынлашыу тураһында бер нимә лә белмәгәндәр. Был турала хакимиәттең матбуғат хеҙмәте етәксеһе белдергән, тип хәбәр итте бөгөн Өфө бер сәхифәһе.


Ике күрше талаша | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nИке күрше талаша\n21 июня 2018 — 20:08\nӨс бала менән урамда ҡалған ғаиләгә бәйле бөгөн яңы мәғлүмәт билдәле булды. Беҙҙең хәбәрселәр уларҙың күршеләре Александровтар ғаиләһе менән аралашты. Улар ер мәсьәләһен һәм балаларҙың урамда ҡалыуын бөтөнләй башҡаса аңлата. Хажиғәлиевтар һүтелгән йорт өсөн борсолһа, күршеләре уларҙы селпәрә килгән тәҙрәләр өсөн ғәйепләй. Өс балалы йәш ғаилә ҡасандыр ергә законһыҙ нигеҙ һалған. Хажиғәлиевтарҙың күршеләре Александровтар ғаиләһе һөйләүенсә, был йортто ҡартатаһы менән ҡартәсәһе 1924 –се йылда һатып алған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас та, улар өйҙө үҙҙәренең балаларына яҙып ҡалдырырға мәжбүр була. Иҫкереп бөткән фотоһүрәттәр хәҙер был дөрөҫлөктө иҫбатлай. Олатай-өләсәһенән ҡалған мираҫ ейән-ейәнсәрҙәре Сергей һәм Надеждаға күскән.Александровтар һөйләүенсә, 1980-се йылдарҙа уларҙың ер өлөшөндә Радик Хажиғәлиев йорт төҙөй башлай. Тәүҙә өй 45 квадрат метрлы булһа, ейән-ейәнсәрҙәре донъяға килеп, ғаиләһе ишәйгәс, хужа йортон ҙурайта башлай һәм күршеләренең биләмәһенә инә. Был мәсьәләне хәл итеү маҡсаты менән Александровтар судҡа мөрәжәғәт итә. Һөҙөмтәлә, хәҙер Радик Хажиғәлиевтың ҡыҙҙары һәм ейәндәре үҙҙәре төҙөгән әммә законһыҙ йортто һүтеп ташларға тейеш. Александровтар ғаиләһе һүҙҙәренсә, хәҙер үҙҙәре күршеләренән ҡурҡып йәшәй. Шуға ла улар урамдарына йәшерен видеокамералар ҡуйған. Был видеояҙмаларҙан күренеүенсә, законһыҙ ер өлөшө ҙур ғауғаға килтергән. Әйткәндәй, законлы ер хужалары ла, суд приставтары ла Хажиғәлиевтар ғаиләһенә был мәсьәләне тыныс хәл итергә тәҡдим иткән.Ғаилә хәҙер ҡыйыҡһыҙ. Балалар туғандарында йәйге каникулын үткәрә. Ленин районы хакимиәте был мәсьәләне хәл итеү юлдарын өйрәнә. Хажиғәлиевтар ғаиләһе торлаҡ шарттарын яҡшыртыу сиратына ла баҫҡан. Бынан тыш, улар «Рәсәй ғаиләһе өсөн торлаҡ» тигән программаға ла индерелгән. Ә Александровтар ғаиләһе иһә ватылған тәҙерәләр өсөн полиция хеҙмәткәрҙәренә ғариза яҙырға мәжбүр булған.\nӨфө ҡалаһында заманса парк буласаҡ\nҠояш энергияһын ҡулланып\nӨфө халыҡ-ара аэропортынан сит илдәргә осорға рөхсәт ителде\nБитлек режимы нисек һаҡлана?\nӨфөлә ауыл хужалығы йәрминкәләре тергеҙелә\nБашҡортостанда тағы 86 кешелә коронавирус асыҡланған\nЗөһрә Фәйзуллина арабыҙҙан китте\n1 из 880\nИмеш-мимештәргә нөктә, Электричкалар дезинфекцияланды ошо һәм башҡа хәбәрҙәр менән Алһыу Суфиянова\nБюрократияға юл ҡуйырға ярамай, Урман күҙәтеүсеһе - урман һағында, Зөһрә Фәйзуллина арабыҙҙан китте ошо һәм башҡа хәбәрҙәр менән Алһыу Суфиянова менән\nАғиҙел йылғаһы аша өсөнсө күперҙең яртыһы әҙер, Етәкселәрҙе йөрөткән машиналар-табиптарға ошо һәм башҡа хәбәрҙәр менән Алһыу Суфиянова\nЗатон биҫтәһененең Тулҡын паркында реконструкция эштәре ҡайнай. Өс этапта башҡарылған эш аҙағына ла яҡынлаша. Әлеге ваҡытта бөтә көстәр амфитеатр һәм яһалма күл төҙөүгә йүнәлтелгән. Парктың төп объекттарын ноябрь аҙағына тиклем файҙаланыуға тапшырыу...\nСтәрлебаш районында төбәктәге иң ҙур ҡояш электр станцияһы файҙаланыуға тапшырылды. Уның тулы ҡеүәте 25 мегаватт. Яңы станция республиканың бер нисә районын электр энергияһы менән тәьмин итеү мөмкинлеген бирә. Был рәсми ҡабыҙыу, план тәртибендә станция октябрь башынан уҡ эшләй. Электр энергияһы...\nБашҡортостанда рәсми теркәлгән эшһеҙҙәр һаны ете тапҡырға артып, 129 меңгә еткән. Был турала республиканың статистика хеҙмәтенән хәбәр итәләр. Сентябрь аҙағына республиканың халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәгендә бөтәһе 135 меңдән ашыу кеше иҫәптә торған. Быйыл сентябрҙа ғына...\nКоронавирус менән көрәш сиктәрендә Өфөлә ҡала яны поездарында һәм электричкаларҙа дезинфекция үткәреү йышая. Рельслы йәмәғәт транспорты вирус һәм бактерияларҙы юҡ итеүсе махсус шыйыҡсалар менән һәр маршруттан һуң эшкәртелә. Коронавирус һәм башҡа бактерияларҙы юҡ итерҙәй махсус шыйыҡсаны...\nРосавиация хәбәр итеүенсә, Рәсәй Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, Өфөнән халыҡ-ара авиабәйләнеш тергеҙелде. Быға тиклем тик Мәскәү, Санкт-Петербург, Дондағы Ростов, Ҡазан, Калининградтан һәм тағы ла бер-нисә ҡаланан ғына сит илдәргә осорға мөмкин ине.\nРеспублика дәүләт учреждениеларында һәм ойошмаларҙа короновирусҡа ҡаршы көрәш нисек ойошторола? Тап ҡағиҙәләрҙе теүәл үтәү предприятияларҙы карантинға ябыуҙан һәм иҡтисади зыяндан һаҡлай. Радий Хәбиров ҡушыуы буйынса дәүләт учреждениелары һәм ойошмаларына Республика башлығы хакимиәтенең тикшереү...\nМәкерле сир таралыуға ҡарамаҫтан, Өфө ҡала хакимиәте ял көндәрендә ауыл хужалығы йәрминкәләренең эшен тергеҙергә ҡарар итте. Әммә уларҙа барлыҡ һаҡлыҡ саралары, санитар-эпидемиологик талаптар үтәлергә тейеш. Йәрминкәгә килеүселәргә мотлаҡ битлек кейергә, социаль арауыҡты һаҡларға кәрәк...\nҺуңғы арала Өфө ҡала хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафинға бәйле күп кенә имеш-мимештәр йөрөй. Республика етәксеһе Радий Хәбиров уларға нөктә ҡуйып башҡала мэрының һаулығы тураһында һөйләне.\nБыл турала һаулыҡ һаҡлау министрлығынан хәбәр иттеләр. Пандемия башланғандан алып республикала КОВИД-19 йоҡтороуҙың 10 мең 501 осрағы теркәлгән. Ауырыуҙан 963 шул иҫәптән 195 кеше стационарҙа, 768-е амбулатор дауалана. Пандемия осоронда коронавирустан 51 кеше һәләк...\nӨфөлә шағирә, драматург, журналист, үҙешмәкәр композитор Зөһрә Фәйзуллина 75-се йәшендә арабыҙҙан китте. Зөһрә Фәйзуллина 1946 йылда Әбйәлил районы Ҡаҙмаш ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлаған. Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының...


Театр сәхнәһендәге тормош беҙҙе уйландыра ла, илһамландыра ла, моңландыра ла, моңһоуландыра ла. Артистарҙың бар күңелен биреп образды һынландырыуҙарына һоҡланмау мөмкин түгел! Әгәр ролде башҡарыусы профессиональ булмай, ябай һөнәр эйәһе икән—был инде икеләтә ғәжәпләндерә.\nЙылайыр районының Матрай ауылында эшләп килгән «Илһам» халыҡ театры даны тирә-яҡҡа таралған. Уның етәксеһе, режиссеры Мәүлиҙә Хәлиулла ҡыҙы Заманова был өлкәлә 1990 йылдан алып эшләй. Стәрлетамаҡ мәҙәниәт ағартыу училищеһының театр бүлеген тамамлап килгән ҡыҙ хеҙмәт юлын Матрай мәҙәниәт йортонда башлай. Ике йыл эшләгәндән һуң, беренсе спектаклен сәхнәләштереп ҡарарға йөрьәт итә. Оло тәүәккәллек менән Туфан Миңнуллиндың «Әсәйҙәр һәм бәпәйҙәр» исемле ауыр әҫәренә тотона. Оҙаҡ ҡына әҙерләнгәндән һуң, был спектаклде тамашасы хөкөмөнә сығара. Премьера шәп үтә. Уны күрше ауылдар халҡы яратып ҡарай. Шул мәлдән алып Мәүлиҙә Хәлиулла ҡыҙы режиссерлыҡ эшенә ылығып китә. Йылдан-йыл төрлө пьесаларҙы сәхнәгә сығарып тора.\n—2007 йылда Матрай ауылы мәҙәниәт йорто директоры булып эшләгән Фатима Хәйбулла ҡыҙы Ишмырҙина беҙгә үҙ ҡаҙаныбыҙҙа ғына ҡайнамай, ситкә лә сығып ҡарарға тәҡдим итте. Шул уҡ йылда «Алтын тирмә» төбәк-ара милли театрҙар фестивалендә ҡатнаштыҡ. Теүәл ике йылдан халыҡ театры тигән исемгә лайыҡ булдыҡ. Шул саҡ мәҙәниәт бүлегенән режиссерға уҡырға тәҡдим иттеләр. Был мөмкинлекте ҡулдан ысҡындырманым, Өфө сәнғәт академияһының театр факультетының режиссура бүлегендә белемемде камиллаштырҙым,—тине Мәүлиҙә Хәлиулла ҡыҙы.\nЙыл һайын төрлө пьесалар менән ауылдаштарын ҡыуандыра халыҡ театры. Репертуарҙары бай, жанрҙары ла төрлө. Бөгөнгө көнгә тап килгән, проблемаһы актуаль булғандарын һайларға тырышалар. Улар араһында Ф.Бүләковтың «Таштуғай», Т.Миңнуллиндың «Ай булмаһа йондоҙ бар», А.Чеховтың һигеҙ хикәйәһе берләшмәһе һәм башҡалар.\n—Беҙҙең халыҡ театрында сәнғәткә, сәхнәгә ғашиҡ төрлө һөнәр эйәләре тупланған. Төп төркөмөбөҙ бар, шулай уҡ йылдан-йыл яңы актерҙар менән тулыланып торабыҙ. Иң әүҙемдәре—Нурия һәм Басир Мәҡсүтовтар, Руслан Йәрмөхәмәтов, Радик Баязитов, Илшат Халиҡов, Гүзәлиә Шәкирова, Fәлим Монасипов. Улар барлыҡ спектаклдә ҡатнашырға ынтылып тора. Һәр береһенә үҙ геройҙарын табырға тырышам. Ролдәрҙе дөрөҫ бүлеү—ул спектаклдең ярты уңышы. Ҡайһы бер персонаждарға актер табыуы ҡыйын, ундай ваҡытта был ролде ауылдаштарҙың кемеһе килештерер ине икән тип уйлана башлайым, ошо образды һәр береһенә «кейҙереп» ҡарайым. Аллаға шөкөр, кемгә мөрәжәғәт итһәм дә, кире ҡаҡмайҙар, шуға барыһына ла рәхмәтлемен,—ти Мәүлиҙә Хәлиулла ҡыҙы.\nӘле лә Матрай ауылының «Илһам» халыҡ театры үҙ тамашасыһына бүләккә яңы спектакль әҙерләй. Быйыл улар комедия менән һөйөндөрмәкселәр. Дәртле артистарға, ныҡышмал режиссерҙарына уңыштар теләп ҡалабыҙ.\nҺүрәттә: А.П.Чеховтың «Хөкөм» спектакленән күренеш.