Сабир Йыһаншин - Журнал Агидель\n– Башҡорттарҙың Рәсәй подданныйлығын ҡабул итеүе улар һәм Рәсәй өсөн дә файҙалы булды, – тине РФ Президенты. – Илебеҙ берҙәмлеге бик күп һынауҙар үтте. Башҡорт халҡы Рәсәй сиктәрен һаҡлау буйынса хеҙмәтте һәр саҡ намыҫлы һәм батырҙарса үтәне. Башҡорт полктарының 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашыуы – иң сағыу өлгөләрҙең береһе. Ул саҡта башҡорттарҙың ат менергә һәләтле бөтөн ир-егеттәре ҡорал тота. Кенәз Николай Кудашев етәкселегендәге башҡорт һыбайлылары Кремлде шартлатыуға юл ҡуймай.\nВ. В. Путин башҡорт яугирҙарының Минин һәм Пожарский ополчениеһында Мәскәүҙе поляктарҙан азат итеүҙә, Петр I-нең Азов походтарында ҙур ҡаһарманлыҡ күрһәтеүен, Бөйөк Ватан һуғышында үҙҙәрен бөтмәҫ данға күмеүен телгә алды, Башҡортостан халҡына именлек, уның сәскә атыуын теләне.\n– Был залда бөтә Рәсәй йыйылған, тип әйтергә мөмкин: Президентыбыҙ Владимир Путин, Хөкүмәт башлығы Виктор Зубков, Дәүләт Советы ағзалары, Рәсәй төбәктәре етәкселәре, федераль һәм республика органдары, Башҡортостан райондары һәм ҡалалары вәкилдәре, шулай уҡ сит ил ҡунаҡтары, – белдерҙе М. Ғ. Рәхимов. – Бөгөнгө тантананың юғары кимәлдә булыуын дәүләт башлығының Указы менән билдәләнеүе раҫлай. Байрамыбыҙ иң элек 160-тан ашыу халыҡ һәм милләт вәкиле үҙ Ватанын тапҡан уникаль дәүләт берәмеге – күп милләтле Рәсәйҙең барлыҡҡа килеүе менән бәйле ваҡиға булараҡ әһәмиәтле.\nМортаза Ғөбәйҙулла улы ҡыҫҡа ғына телмәрендә Салауат Юлаевты, тәүге нефть сәнәғәтселәренең береһе Надир Уразмәтовты, Санкт-Петербургтағы Тау институтына нигеҙ һалыусы Исмәғил Тасимовты, Петр I походтарында данланған Алдар батырҙы, 1812 йылғы Ватан һуғышы ҡаһарманы Ҡаһым түрәне, Бөйөк Ватан һуғышы геройы Муса Гәрәевты, бөйөк яҙыусылар Мифтахетдин Аҡмулланы, Сергей Аксаковты, Мәжит Ғафуриҙы, Мостай Кәримде, рәссамдар Ҡасим Дәүләткилдиевты, Михаил Нестеровты, Федор Домашниковты, Әхмәт Лотфуллинды, ижад юлын Өфөлә башлаған бөйөк йырсы Федор Шаляпинды телгә алды.\n– Мин, башҡорт халҡы 450 йыл элек биргән антына бер ваҡытта ла хыянат итмәгән, тип ныҡлы белдерә алам, – тине М.Ғ. Рәхимов сығышы аҙағында. – Беҙ һәр саҡ Бөйөк Рәсәй менән бергә булдыҡ.\nЮбилей кисәһе миндә юйылмаҫ тәьҫораттар ҡалдырҙы. Рәсәй Президенты В. В. Путин телгә алған кенәз Николай Кудашев хаҡында ла уйландым. Тәү тапҡыр уның исемен академик Е. Тарленың 1940 йылда нәшер ителгән «Наполеон» исемле китабында осраттым. Ҡыҫҡа, ләкин тәрән фекерле һәм мауыҡтырғыс был китапты мин 1946 йылда Магнитогорск ҡалаһы баҙарында һатып алғайным. Кудашевтың фамилияһы был китапта ике тапҡыр күрһәтелгән.\n1813 йылда Мәскәүҙе баҫып алғас, француздарҙың аттары аслыҡтан ҡырыла, һалдаттары һыуыҡтан интегә башлағас, улар, ауылдарға сығып, халыҡтың фуражын, йылы кейемдәрен тартып ала. Дошманға ҡаршы көрәшеү өсөн иң батыр офицерҙар етәкселегендә партизан отрядтары ойошторолоп, улар араһында Николай Кудашев та була. Икенсе тапҡыр ул 1956 йылда нәшер ителгән «СССР тарихы» (I том, 671-се бит) дәреслегендә телгә алынғайны. 1984 йылдың 30 сентябрендә иһә Кудашевтың Лейпциг ҡалаһындағы православие сиркәүенең склепында урынлаштырылған табутын ҡараным. Был хаҡта тулыраҡ яҙырға кәрәктер.\nУҙған быуаттың 60 – 80-се йылдарында, КПСС Өлкә комитетының беренсе секретары З. Н. Нуриевтың башланғысында Башҡортостан һәм ГДР-ҙың Галле округы араһында дуҫлыҡ мөнәсәбәттәре урынлашты. Байтаҡ хеҙмәт коллективтары, мәғариф һәм мәҙәниәт органдары, юғары уҡыу йорттары, мәктәптәр немец дуҫтар менән үҙ-ара бәйләнеш булдырҙы. 1984 йылдың көҙөндә беҙҙең өс кешенән торған делегация: Өфө ҡалаһының Калинин һәм Стәрлетамаҡ райондары мәғариф бүлектәре мөдирҙәре А.С. Ишмаева, Ю.А. Кәримов һәм мин Галле округына сәйәхәт ҡылдыҡ. Берлин аэропортында беҙҙе Галле округының мәғариф бүлеге мөдире Вальтер Тишер һәм тәржемәсе Инга ҡаршы алды. Тишер менән мин электән таныш, сөнки ул үҙҙәренең делегацияһы составында беҙҙә өс тапҡыр булғайны. Инганы тәүләп күреүем. Уның биографияһы ярайһы уҡ ҡыҙыҡлы: атаһы – урыҫ, әсәһе – немка. Һуғышҡа тиклем атаһы Украинала ВКП(б)-ның Днепропетровск өлкә комитеты секретары булып эшләгән. Ә өлкә комитеттың беренсе секретары Л.И. Брежнев булған. Атаһы һуғышта үлгәс, Инга эвакуацияла Ҡаҙағстанда йәшәгән. Педагогия институтында уҡып, немец теле уҡытыусыһы дипломы алған. ГДР-ҙың Берҙәм Социалистик Партияһының Үҙәк Комитетында тәржемәсе булып эшләй икән. Бәлки, һорап алғандарҙыр. Инга үҙен совет кешеһе итеп иҫәпләүен йәшермәй ине.\nБеҙ Галле һәм Дессау ҡалаларында булып, мәктәптәр, балалар баҡсалары менән таныштыҡ, Кверфурт районында ауыл мәктәптәре уҡыусыларын хеҙмәткә өйрәтеү политехник үҙәгендә булдыҡ. Округ, ҡала һәм район етәкселәре менән дә һөйләшергә тура килде. Дессау ҡалаһының Н. Островский исемендәге мәктәбендә булғанда, рус теле уҡытыусыһы ошондай үтенес белдерҙе:\n– Беҙҙә, рус теле дәреслектәренән башҡа, рус телендәге бер ниндәй ҙә китаптар юҡ. Ярҙам итә алмаҫһығыҙмы?\nМин риза булдым һәм, Өфөгә ҡайтыу менән, почта аша 28 балалар китабы ебәрҙем. Тиҙҙән немец уҡыусыларынан 28 рәхмәт хаты килеп төштө.\n29 сентябрҙә, Галле ҡалаһының уҡытыусылар йортонда мәктәп директорҙары һәм уҡытыусылар менән осрашыуҙа мин дә сығыш яһаным. Уҡыусыларҙың математика, физика, химия буйынса халыҡ-ара конкурстарҙа беҙҙең илдә белем алыусылар алтын һәм көмөш миҙалдарҙың күбеһен яулаған саҡ ине. Мәктәптәребеҙҙә, хеҙмәт һәм физкультура дәрестәрендә немец коллегаларыбыҙҙың тәжрибәһен файҙаланыу хаҡында ла әйттем, һорауҙарға яуап бирҙем.\nДрезден ҡалаһына мин тәү тапҡыр КПСС Өлкә комитеты делегацияһы составында 1972 йылда килеп киткәйнем. Һуғыш бөткәнгә 39 йыл, ләкин һаман емерек йорттар күренә. Саксония королдәренең өс һарайы урынында уларҙың емереклектәре ҙур итеп өйөп ҡуйылған. Бөтә донъяға билдәле опера театрында ремонт эштәре һаман дауам итә. Был емереклектәр – 1945 йылдың 13 – 15 февралендә Бөйөк Британия һәм АҠШ авиацияһының ҡаланы дүрт тапҡыр аяуһыҙ бомбаға тотоуының эҙемтәһе. Меңәрләгән йорттар емерелгән, йөҙҙәрсә мең кеше, шул иҫәптән балалар ҙа, һәләк булған. Ә ҡалала бер ниндәй хәрби объекттар юҡ. Емереклектәрҙе күреп кәйеф боҙолһа ла, бөтә донъяға билдәле картиналар галереяһын ҡарап сыҡтыҡ.\nДрезденда « Грюне гевельбе» (Йәшел көмбәҙҙәр) – Европаның алтын, көмөш, аҫыл таштарҙан яһалған ҡомартҡыларҙың иң ҙур музейы. Экспонаттар араһында Петр I Саксония курфюрсты Августҡа бүләге – алтындан ҡойолған ике кг. ауырлыҡтағы сүмес тә бар. Тик, нишләптер, беҙҙә был музей тураһында бер ниндәй ҙә мәғлүмәт юҡ.\nЛейпциг ҡалаһындағы 55 метр бейеклектәге матур православие сиркәүендә Наполеон Францияһына ҡаршы һуғышты кәүҙәләндергән күргәҙмә материалдар хаҡында мин «Ағиҙел»дең 2007 йылғы 7-се һанында «Халыҡтар алышы» ҡорбандарына һәйкәл» тигән мәҡәләмдә бәйән итеп, унда Николай Кудашевҡа бәйле мәғлүмәттәрҙе лә еткергәйнем.\n…Наполеон Бонапарт 1812 йылға тиклем Европаның күп илдәрен буйһондороп, үҙ хакимлығын бөтә донъяла урынлаштырыу хаҡында хыяллана. Бының өсөн иң элек Бөйөк Британияны яулап алырға кәрәклеген ул яҡшы аңлай. Ләкин ул ваҡытта инглиздар Рәсәй менән дуҫтарса мөнәсәбәттә булып, Бөйөк Британияны баҫып алыу Рәсәйҙе тар-мар итеп, уның менән солох төҙөгән осраҡта ғына мөмкинлеген дә француз императоры яҡшы күҙ алдына баҫтыра. Теләген тормошҡа ашырыу өсөн, ул 1812 йылдың 22 июнендә Неман йылғаһын кисеп, Рәсәйгә ҡаршы хәрби хәрәкәттәр башлап ебәрә. Көстәрҙең тигеҙ булмауы арҡаһында, рустар сигенергә мәжбүр була.\nФранцуздар Неман йылғаһын кискән урында майор Тимеровтың 1-се типтәр полкы тороп, дошмандың йылға аша сығыуын майор үҙе буйһонған генерал Орлов-Денисовҡа еткерә. Типтәр һ.б. бер нисә полкка сигенгән ғәскәрҙәрҙең арьергардында булырға, француздарҙың хәрәкәтен күҙәтеп, хәбәр итеп торорға, дошман һалдаттарын әсир алып, штабҡа килтерергә ҡушыла. Наполеон, Рәсәйгә тәрән үтеп инмәйенсә, бер генә алышта рус ғәскәрҙәрен еңеп, Александр I-не солох төҙөргә мәжбүр итергә ниәтләй. Сигенеү Багратион армияһына бигерәк ҙур ауырлыҡтар килтерә, дошман уның армияһын уратып алып, юҡ итергә ынтыла. Ләкин генерал, уңышлы хәрби маневр яһап, Днепрҙы кисә лә Барклай де Толли армияһына ҡушыла. 4 - 5 августа Смоленск ҡалаһы эргәһендә ҡаты алышта дошмандың айырым төркөмдәре, тар-мар ителеп, тарала. Наполеондың генераль планы ғәмәлгә ашмай, рус ғәскәрҙәре, һуғыша-һуғыша, ил эсенә сигенеүен дауам итә.\nФранцуздар 14 сентябрҙә Мәскәүгә ингәс, Наполеон Поклонная гора өҫтөнә менеп, ҡаланы күҙәтә, уның матурлығына һоҡлана. 15 сентябрҙә Кремлгә инеп урынлашҡандан һуң, яҡындары алдында шатлығын йәшерә алмайынса, былай ти:\n– Ниһайәт, мин Мәскәүҙә, рус батшаларының боронғо һарайы – Кремлдә!\nФранция императоры Мәскәүҙә ғәскәрҙәренә ял биреп, Александр I-не солох төҙөргә мәжбүр итеренә ышана, әммә уның был ниәте тормошҡа ашмай, киреһенсә, уңышһыҙлыҡтар осрап ҡына тора: Мәскәүҙә янғындар башлана, әсе төтөнгә сыҙай алмай, ул Петр I Мәскәүҙән ситтә һалдырған һарайҙа бер аҙна йәшәргә мәжбүр була. 14 –18 октябрҙә ҡаланың дүрттән өс өлөшө янып юҡҡа сыға. Аттарға – фураж, һалдаттарға аҙыҡ-түлек етешмәй, һыуыҡтан байтаҡ кеше ауырый, аттар ҡырыла. Армияла тәртип йомшап, һалдаттар складтарҙы, кибеттәрҙе, йорттарҙы таларға керешә. Академик Е. Тарле был турала ошолай тип яҙа: «Француздар һуғышып алған ерҙәрендә бер ҡайҙа ла халыҡты Рәсәйҙәге кеүек аяуһыҙ таламаған». Крәҫтиәндәрҙең мал аҙығын талап алыу өсөн ауылдарға фуражирҙар ебәрелә.\nМәскәүҙе ҡалдырып киткәс, дошманды һуғыштан зыян күрмәгән, бай Калуга губернаһы аша сигендермәү өсөн, М. И. Кутузов баш ҡаланан көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан Тарутино ауылы эргәһендә уңайлы урын биләп, хәрби лагерь төҙөй. Ошонан тороп ул армия менән етәкселек итә, ғәскәренә өҫтәмә көс туплай. Дошмандың фуражирҙарына ҡаршы көрәшеү өсөн иң батыр офицерҙар: Давыдов, Сеславин, Победнов, Чернозубов, Фигнер, Кудашев етәкселегендә үҙҙәре теләп килгән һалдаттарҙан, крәҫтиәндәрҙән партизан отрядтары ойошторола. Лачин менән Тимеровтың полктары ла партизан отрядтары составында хәрәкәт итә. Партизандар ай ярым эсендә 3300 француз фуражирын юҡ иткән, 5 меңен әсир алған, талап алынған әйберҙәрен крәҫтиәндәргә ҡайтарған.\nКөрсөккә терәлеүен самалап, Наполеон урындағы халыҡты батшаға ҡаршы күтәрергә, хатта крәҫтиәндәрҙе крепостнойлыҡтан азат итергә ниәтләп ҡарай, әммә, был хәрәкәттәрҙең нимәгә килтереүенән шөрләп, был уйынан баш тарта. Мәскәүҙә ҡалған отставкалағы генерал-майор Тутолминды саҡыртып, Александр I-гә хат яҙыуын һорай: «Мин уны элеккесә ихтирам итәм, һуғышты туҡтатырға теләйем». Хат Петербургка ебәрелә, ләкин яуап килмәй. Бай алпауыт Яковлев (А. И. Герцендың атаһы – С. Й.) маршал Мортьеға мөрәжәғәт итеп, үҙен француз һалдаттарынан һаҡлауын һорағас, Мортье уны Наполеонға алып килә. Бонапарт Яковлевты: «Минең һуғышым – Англияла, Рәсәйҙә түгел», – тип ышандырырға тырыша. Александр I-гә ошо хаҡта хат та яҙа: «Һеҙгә ҡаршы һуғышһам да, бер ниндәй ҙә асыу һаҡламайым». Наполеон Рәсәй батшаһын солох төҙөргә саҡыра. Хатты Яковлев үҙе илтеп тапшырыуға ҡарамаҫтан, ул яуапһыҙ ҡала.\n1812 йылдың октябрь башында француз яуы башланыр алдынан Рәсәйҙә илсе булған маркиз Ларистонды Кутузовҡа ебәреп ҡарай, ләкин фельдмаршал уның менән һуғышты туҡтатыу йәки солох төҙөү хаҡында һөйләшеүҙән баш тартып, был мөрәжәғәтте батшаға еткерергә вәғәҙә биреү менән сикләнә. Наполеон батшанан хат көтә, әммә яуап булмай. Асыуынан шартларҙай булып, Бонапарт көндәр буйы бер кем менән дә һөйләшмәй. Ниһайәт, ул Мәскәүҙе ҡалдырырға мәжбүр була.\nФранцуздар Мәскәүҙе ташлап сыҡҡанда ғәскәрҙәр артынан талап алынған әйберҙәр тейәлгән оҙон обоз һуҙыла. 20 октябрҙә Наполеон маршал Мортьеға, Александр I солох төҙөргә риза булмаған өсөн үс итеп, Кремлде шартлатырға бойора. Француз минерҙары арсеналды, Кремлдең бер нисә башняһын, бер нисә урында стенаһын шартлатып өлгөрә. Ләкин кенәз Кудашев етәкселегендәге 1-се башҡорт полкы һәм казактар, француздарға һөжүм итеп, уларҙы тураҡлай, күптәрен әсир ала.\nНаполеон Рәсәй армияһының көс туплағанын белә. Француздарға ла резервтан байтаҡ һалдат өҫтәлеп, дошман армияһы 100 мең кешегә етә. Бородино яланы эргәһенән үткәндә, сигенгән француздар алышта һәләк булған, әле һаман йыйып алынмаған ватандаштарының мәйеттәрен күрә. Был уларға бик ауыр тәьҫир итә, күңелдәрен төшөрә. Бонапарт һуғыштан зарар күрмәгән Калуга губернаһы аша сигенергә уйлай, әммә Кутузов, француздарҙы был ерҙән үткәрмәҫ өсөн, юлдарына арҡыры төшә. Малоярословец ҡалаһы һигеҙ тапҡыр ҡулдан-ҡулға күсеп, тулыһынса емерелә, яндырыла.\nРус ғәскәрҙәрен күҙәткән сағында Наполеонға казактар һөжүм итеп ҡарай, әммә маршалдар Мюрат һәм Бессьер, бер нисә офицер императорҙы уратып алып, казактарға ҡаршы ут аса. Казактар сигенә, улай ҙа француздарҙың 11 пушкаһын баҫып алырға ынтылалар. Тиҙ арала килеп еткән поляктар, гвардеецтар Бонапартты был бәләнән ҡотҡара. Сигенгән дошманды эҙәрлекләүҙә партизан отрядтары ла ҙур роль уйнаған. Партизан отрядтары командиры Н. Д. Кудашевты бүләкләү тураһында М. И. Кутузовтың Александр I-гә ебәргән рапорты һаҡланған. Ул үҙенә яҡын булған Николай Даниловичты бүләкләү хаҡында һис хәбәр иткеһе килмәүен, шунлыҡтан генералдар Бенигсен һәм Милорадовичтарҙың Кудашев хаҡындағы рапорттарының төп нөсхәһен ебәрергә мәжбүр булыуын хәбәр итә.\nБенигсен Кудашевтың һәм уның төркөмөнөң Бородино алышында, Кремлде һаҡлап ҡалыуҙа күрһәткән батырлыҡтары хаҡында рапорт бирһә, Милорадович Кудашев отрядының һигеҙ көндә Серпухов өйәҙен дошмандан таҙартыуы, 470 һалдатын һәм офицерын әсир алыуы тураһында хәбәр итә. 19 октябрҙә Кудашев француздарҙың тылына үтеп инеп, 200 кешеһен әсир төшөрә. Ул маршал Дабуҙың бойороғон эләктереп, дошмандың сигенеүе хаҡында беренсе булып хәбәр итә. Боровск эргәһендә ҙур обозды, күп артиллерия йәшниктәрен баҫып ала, 700 самаһы французды әсир төшөрә. Тиҙҙән Н.Д. Кудашев III дәрәжә Изге Владимир ордены менән бүләкләнеп, уға генерал-майор дәрәжәһе бирелә.\nКудашев отрядында Лачиндың 1-се башҡорт полкы ла дошманға ҡаршы көрәштә ҙур батырлыҡтар күрһәтә. Полктың бүләкләнгән яугирҙарының исемлеге С. Ғ. Әсфәтуллиндың «Башкирские амуры в Отечественной войне 1812 года» тигән китабында (Өфө, 2000, 121 – 122-се биттәр) бирелгән. Сигенеүсе дошманды Калуга губернаһына индермәҫ өсөн, урындағы халыҡтан күп һанлы ополчение ойошторолоп, уға Тимеровтың 1-се типтәр полкы ла ингән. Генерал-лейтенант Щепелов етәкселек иткән ополчение дошман менән беренсе алышта уҡ 70 французды юҡ итә, 85-ен әсир ала. Ҡалғандары, йылға аша сыҡҡандан һуң, күперҙе емереп, ҡасып ҡотола.\nТимеровтың полкы көн һайын тиерлек дошман фуражирҙарына, сигенгән төркөмдәргә һөжүм итеп, уларҙы ҡыйрата, күптәрен әсир ала. Щепеловтың М.И. Кутузовҡа даими рапорт ебәреп тороуы арҡаһында Тимеров – IV дәрәжә Изге Владимир ордены, прапорщик Монасипов һәм хорунжий Ибраһимов III дәрәжә Изге Анна ордендары менән бүләкләнә.\nНаполеон, хәл иткес алыштан баш тартып, һуғыштан ҙур зарар күргән, таланған Смоленск юлы буйлап сигенергә мәжбүр була. Казактар, партизан отрядтары составындағы башҡорт, ике типтәр, ике мишәр полктары дошманға туҡтауһыҙ һөжүм яһап, уларҙы юҡ итә, әсир төшөрә. Һыуыҡтар башланыу менән аслыҡтан, туңыуҙан күп француз һалдаттары хәлһеҙләнеп үлә. Дуҫы, Ырымбур губернаторы Волконскийға 1812 йылдың 13 ноябрендә яҙған хатында М.И. Кутузов рус һалдаттарының, казактарҙың, башҡорт полктарының сигенеүсе француз ғәскәрҙәрен уңышлы эҙәрлекләүе, көн һайын меңдәрсә дошман һалдатын әсир алыуы хаҡында хәбәр итә. Илбаҫарҙарҙың ҡот осҡос хәлгә төшөүен, генералдарҙың – аттарҙан, һалдаттарҙың үлгән иптәштәренән аҙыҡ әҙерләүе тураһында яҙа.\nҒәскәренең сигенеүен тиҙләтеү өсөн, Наполеон обозды яндырырға ҡуша. Минск ҡалаһындағы ҙур аҙыҡ-түлек складына ашыға ул. Ләкин өлгөрмәй, складты Чичаговтың Дунай армияһы баҫып алған була. Француздар Березина йылғаһына яҡынлашҡас, М. И. Кутузов уларҙы ҡамауға алып, юҡ итергә ҡарар ҡыла. Бының өсөн Чичагов армияһы – көньяҡтан, Витгенштейн төркөмө төньяҡтан хәрәкәт итеп ҡушылырға, француздарға сигенеү юлын ябырға тейеш була. Ләкин Витгенштейн армияһы һуңлай, наполеонсылар Березина йылғаһы янындағы Борисов ҡалаһына һөжүм итә. Шул уҡ сәғәттә йылғаның иң тар (20 метр) өҫкө яғында ашығыс рәүештә күпер төҙөү башлана. Йылғаның ике яғы ла һаҙлы булыуға ҡарамаҫтан, уны ике көндә әҙерләп бөтәләр. Тик уның аша 9 мең генә кеше сығып өлгөрә, сират көткән 10 меңгә яҡынына казактар һөжүм иткәс, Бонапарт күперҙе яндырырға бойора. Был яҡта тороп ҡалған илбаҫарҙарҙы казактар ҡырып һала, әсир ала.\nМаршалдары менән кәңәшләшеп, Наполеон киләсәккә план төҙөй. Хәрби кампанияның уңышһыҙ тамамланыуының сәбәбен ул һыуыҡтан, үҙҙәренең урындағы климатҡа өйрәнмәгәненән күрә. Мәскәүҙә оҙаҡ тотҡарланыуҙа үҙ ғәйебен таный. Яңы армия ойоштороу өсөн ашығыс рәүештә Парижға ҡайтырға ҡарар иткәнен белдерә. Һаҡсыларһыҙ юлға сыҡҡан император үҙе тураһында ике аҙна бер кемгә лә әйтмәҫкә ҡуша.\nШулай итеп, 600 меңлек Наполеон армияһы юҡҡа сыға. Күбеһе һуғышта, ауырыуҙан, аслыҡтан ҡырыла, 150 мең самаһы һалдат һәм офицер әсир төшә. Иҫән ҡалған һалдаттарының яҙмышын император маршалдары Мюрат менән Мортьеға тапшыра. Вильно (хәҙерге Вильнюс) ҡалаһына килеп, маршалдар һалдаттарын бер урынға туплай, барлығы 30 мең кеше йыйыла. Уларҙың ҡаланы рус ғәскәрҙәренә бирмәҫкә маташыуы уңышһыҙ тамамлана, сөнки күбеһе – һуғышҡа яраҡһыҙ һалдаттар, ҡаршы тора алмайҙар.\nХәҙер был ваҡиғаларҙан артҡараҡ күсәйек. Наполеон Францияһы тарафынан агрессия хәүефе көсәйгәс, 1811 йылдың апрелендә ике башҡорт полкы ойошторола: 1-се полкка – Лачин, 2-сеһенә майор Курбатов етәкселек итә. Баш командующий итеп тәғәйенләнгән беренсе көндә үк М. И. Кутузов Александр I-нең башҡорт полктарын ойоштороу хаҡындағы указын ала. Бурысты Ырымбур губернаторы Волконский менән хәрби атаман полковник Углицкийға йөкмәтәләр. Тиҙ арала 28 атлы полк ойошторолоп (1811 йылда ойошторолған ике полк та ошо иҫәпкә инә), алтыһы ремонт (запас) полктары була. 1812 йылдың октябрендә 3-се, 4-се, 5-се башҡорт полктары фронтҡа килеп етә. Уларҙы подполковник Тихановскийға буйһондороп, Витгенштейн армияһы ҡарамағына оҙаталар. Оҙаҡламай ҡалған башҡорт полктары ла һуғыш яланына аяҡ баҫа. Уларға кемдәр етәкселек иткән һуң?\n6-сы полкка – Шайдаров, 7-се (майор Аксенов), 8-се (капитан Плящевцев), 9-сы (капитан Попов), 10-сы (капитан Масцепов), 11-се (майор Мильковский), 12-се (майор Чоков), 13-сө (капитан Шульгин), 14-се (майор Селезнев), 15-се (капитан Кондратьев), 16-сы (Трунов), 17-се (майор Овсянников), 18-се (капитан Тихановский), 19-сы (майор Серебренников), 20-се полкка – майор Руднев. Алты ремонт (запас) полк тураһында әлегә документтар табылмаған.\n28 башҡорт полкының 22-һе һуғышта ҡатнаша. Уларға ике мишәр һәм ике типтәр полктары ла ҡушыла. С. Ғ. Әсфәтуллиндың «Северные амуры в Отечественной войне 1812 года» китабында ҡалмыҡ һәм ҡырым-татар полктары ла телгә алына. Лейпциг ҡалаһындағы православие сиркәүенең настоятеле М. П. Турчиндың мәғлүмәттәре буйынса, «Халыҡтар алышы»нда ике ҡалмыҡ полкының ҡатнашыуы күрһәтелгән.\n«Ни өсөн академик Е. Тарле үҙенең «Наполеон» китабында башҡорт полктары хаҡында бер нәмә лә яҙмаған?» тигән һорау тыуыуы ихтимал. Беренсенән, башҡорт полктары ҙур хәрби берәмектәргә тупланып, үҙ аллы хәрәкәт итә алмай. Уларҙы өс рус армияһындағы корпустарға, партизан отрядтарына, ополчениеларға таратҡандар. Хәрәкәт итеү урындары ла йыш алмашынып торған. Атлы башҡорт полктарын тиҙ генә һуғыштың иң кәрәк урындарына күсереү, күрәһең, стратегик яҡтан отошло булған.\nӘ Дон казактарының 16 полкынан Дон ғәскәре ойошторолоп, уға генерал Платов етәкселек иткән. Икенсенән, Е. Тарле бөтә Европа илдәрендәге, Рәсәйҙәге иң ҙур ваҡиғаларҙы дөйөмләштереп, уларҙы ҡыҫҡа, әммә киң масштабта итеп һүрәтләй. Барыһынан элек уны ил башлыҡтары, полководецтар, иң ҙур алыштар ҡыҙыҡһындыра.\nМайор Тимеровтың типтәр полкы француздар менән бәрелештә уларҙың дүрт һалдатын юҡ итә, икеһен әсир ала. Генерал Оленин Тимеровтың батырлығы хаҡында Барклай де Толлиға рапорт әҙерләй, был хаҡта уға һөйләһен өсөн, майорҙың үҙен ебәрә. Полковник Кудашев төркөмөндә һуғышҡан Лачиндың 1-се башҡорт полкының, Дон казактарының Мәскәү Кремлен һаҡлауы тураһында үрҙә әйтеп киткәйнек. 1-се башҡорт, 1-се типтәр полктарының батырлығы Е. Тарленың иғтибарын йәлеп итмәгән, академик Ватан һуғышында ҙур роль уйнаған партизан отрядтары командирҙарын да ике тапҡыр күрһәтеү менән генә сикләнә.\n1812 йылдың 28 ноябрендә рус ғәскәрҙәре Вильно ҡалаһына инә. Армияға резервтан яугирҙар килгәс, уларға ял бирелә. 29 декабрҙә М. И. Кутузов Александр I-гә француз ғәскәрҙәренең Рәсәйҙән ҡыуылыуы тураһында рапорт оҙата. Уға тиклем 7 декабрҙә фельдмаршал Ватан һуғышының уңышлы тамамланыуы айҡанлы сығарылған әмерен армия буйынса иғлан итә. «Батыр һәм еңеүсе ғәскәрҙәр! – тиелә унда. – Һәр берегеҙ – тыуған илде ҡотҡарыусы. Батырлығығыҙ башҡа халыҡтарҙы һоҡландыра, һеҙгә дан килтерә. Дошмандың етәксеһе, башҡа сара таба алмағас, ҡасып ҡотолорға мәжбүр булды. Еңеүебеҙҙе дошмандың үҙ ерендә тамамларбыҙ. Тик дошмандан һалдатты кәмһетә торған үрнәк алып, кешеләрҙең йорттарын яндырыу, әйберҙәрен талау булырға тейеш түгел. Дошманды тыныс йәшәгән халыҡтан айыра белергә кәрәк».\nӘмер аҫтында «Главнокомандующий всеми армиями генерал-фельдмаршал князь Голенищев, Кутузов-Смоленский» тигән имза тора.\n1813 йылдың 7 февралендә М. И. Кутузов Александр батшаның 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугирҙарҙы зәңгәр таҫмаға тағылған көмөш миҙал менән бүләкләү тураһындағы указын да ғәскәрҙәргә еткерә. 1813 йылдың ғинуарында рус ғәскәрҙәре Польша һәм Пруссия биләмәләренә аяҡ баҫа.\n16 апрелдә Рәсәй армияһы ҙур юғалтыу кисерә: Польшаның Бунцлау ҡалаһында Михаил Кутузов вафат була. Рәсәй тарихында атаҡлы полководецтарҙың береһе булып урын алған шәхес тураһында И.В. Сталин 1941 йылдың 7 ноябрендә Ҡыҙыл майҙанда һөйләгән телмәрендә былай тигән: «Пусть вдохновляет Вас в этой войне мужественный образ наших великих предков – Александра Невского, Дмитрия Донского, Кузьмы Минина, Дмитрия Пожарского, Александра Суворова, Михаила Кутузова!»\nБыл хәрби парадта ҡатнашыусыларҙың күбеһе, Мәскәүгә яҡынлашҡан фашист ғәскәрҙәренә ҡаршы һуғышыу өсөн, фронтҡа йүнәлгән. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң да М.И. Кутузовҡа ихтирам ҙур булды. Смоленск ҡалаһында уға һоҡланғыс матур һәйкәл ҡуйылды. Ошондай һәйкәл Ҡырымда Симферополдән Ялтаға илткән юлда ла бар. Тап ошо урында, Төркиәгә ҡаршы һуғышта, Кутузов, яраланып, уң күҙен юғалта. Бында килеп еткәс, троллейбустар, автобустар туҡтай. Пассажирҙар, бөйөк полководецтың һынын күреп һоҡланып, юлдарын дауам итә.\nПарижға ҡайтыу менән Наполеон яңы армия ойоштороу өсөн бөтә көсөн һала. 1814, 1815 йылдарҙа ғына хәрби хеҙмәткә алынырға тейешле йәштәр хәрби сафҡа баҫа. Император, сикләнмәгән власть яратыуы, саманан тыш үҙ һүҙлелеге арҡаһында, хыялдарының Рәсәйҙә селпәрәмә килеүе менән һис килешә алмай. Союздаштарҙы хәл иткес алышта ҡыйратып, үҙенең элекке данын ҡайтарырға ынтыла. 1813 йылдың яҙында һәм йәйендә Германияла йә Наполеондың, йә союздаштарҙың еңеүе менән тамамланған алыштар булып ала.\nНаполеон 1821 йылдың 5 майында 52 йәшендә донъя ҡуя. Уның хаҡында 200 меңдән ашыу китап яҙылып, уның шәхесе менән йыраҡ илдәрҙә лә ҡыҙыҡһыналар. Миңә хатта Куба республикаһының баш ҡалаһы Гаванала ла Наполеонға арналған музей күрергә тура килде. Уны илдең бай кешеһе бынан йөҙ йыл элек ике ҡатлы бәләкәй йортта асҡан икән. Музейҙа Бонапарттың вензелдәре NB (исеме һәм фамилияһының сигеп яҙылған баш хәрефтәре – С.Й.), күрһәтелгән бер пар бирсәткәһенән, ике ҡулъяулығынан башҡа әйберҙәре юҡ. Стеналарға императорҙың портреты, хәрби походтарын, һуғышҡан урындарын күрһәткән ҙур карта, һуғыш күренештәрен сағылдырған бер нисә һүрәт эленгән. Ул замандағы мылтыҡтар, пистолеттар, ҡылыстар, ике пушка, һалдат, офицер, генерал, маршал кейемдәре, күп һанлы француз ордендары музейҙың күпселек урынын биләй. Нишләптер, Рәсәйҙең Франциялағы илсеһе Васильчиковтың ағастан яһалған матур карауаты ла ҡуйылған. Беҙ музейға килгәндә, ул СССР туристары менән тулы ине.\n1812 йылғы Ватан һуғышына 200 йыл тулһа ла, Бородино алышында ҡайһы яҡтың еңеүе хаҡында бәхәс тынмай. Армияны һаҡлап ҡалыр өсөн тәртип менән сигенеп, Тарутино эргәһендә лагерь төҙөп, француздарға һуғыштан зарарланмаған Калуга губернаһы аша сигенеү юлын быуған өсөн Александр I Бородино алышында Рәсәй армияһын еңеүсе тип иғлан итә. М. И. Кутузовҡа фельдмаршал званиеһы бирелә, 100 мең һум аҡса менән бүләкләнә. Түбәнге чиндарға ла 5-әр һум аҡса бирелә.\nМәскәү ҡалаһына ингәс, Наполеон үҙен Бородино алышының еңеүсеһе тип иғлан иткән. Әле хәҙер ҙә көнбайыш илдәрендә, беҙҙең илдең ҡайһы бер либерал тарихсылары был ҡарашты яҡлай. Изге Елена утрауында яҙған мемуарында Наполеон, Бородино алышы хаҡында үҙенең элекке ҡарашын үҙгәртеп, был алышта бер яҡтың да еңелмәүе тураһында ышандырырға тырыша. 600 меңлек ғәскәрен юғалтып, Рәсәйҙән йәшерен ҡасып ҡотолған Наполеонды нисек Бородино алышының еңеүсеһе тип атарға мөмкин?!\n1990 йылдың майында, беҙҙең 15-се гвардия Харьков – Прага, Ленин, ике Ҡыҙыл Байраҡ, II дәрәжә Суворов һәм Кутузов орденлы уҡсылар дивизияһы ветерандары ГДР-ға 10 көнлөк туристик экскурсияға килдек һәм өс көн Лейпцигта булдыҡ. Мин был юлы ла храм-һәйкәлгә килдем. Ләкин уның настоятелен осрата алманым. Музей хеҙмәткәре, арыу ғына русса һөйләшкән немка, китабынан айырылырға теләмәйенсә генә, былай яуап бирҙе:\n– Настоятель ҡайҙа барыуы тураһында миңә әйтеп йөрөмәй.\n– Бәлки, элекке настоятель Михаил Петровичтың адресын бирерһегеҙ?\n– Уның адресы миндә юҡ.\nТышҡы яҡтағы мемориаль таҡталарҙы күрергә теләүемде белдерҙем.\n– Хәҙер унда ремонт бара, уларҙы алғандар.\nМузей етемһерәгән кеүек тойолдо, йөрөгән бер кеше лә юҡ. Храмдың артҡы яғында эшселәр ремонт өсөн материал әҙерләү менән мәшғүл. Мемориаль таҡталарҙы урындарынын алып, өйөп ҡуйғандар. Уларҙы ҡарай алмағаныма кәйефем ҡырылды. Өфөгә ҡайтҡас та сиркәүҙең настоятеленә хат яҙып һалдым, ләкин яуап килмәне.\n«Халыҡтар алышы»ның йөҙ йыллығына бағышлап һалынған һәйкәлде күрергә хыяллана инем, шунда ашыҡтым. Лейпциг ҡалаһының ситендә урынлашҡан был монументты немец архитекторы Тим бөтә донъяны хайран ҡалдырырлыҡ итеп төҙөргә тырышҡан. Уны 1813 йылдың 18 октябрендә, Германиянан, башҡа илдәрҙән килгән күп һанлы ҡунаҡтар ҡатнашлығында ҙур тантана үткәреп, асҡандар.\nҺәйкәл миндә ҡаршылыҡлы фекерҙәр ҡалдырҙы. Уның мәҙәни-эстетик кимәле тураһында бәхәстәрҙең һаман дауам итеүен немецтарҙан ишеткәнем бар ине. Ҡунаҡханаға ҡайтҡас, оҙаҡ йоҡлай алмай яттым. Донъяны баҫып алырға теләгәндәрҙең яҙмышы уйландырҙы. Тарихта ундайҙар аҙ булмаған. Киң билдәле бер нисәһен атау менән сикләнәйек. Александр Македонский (беҙҙең эраға тиклем 356 – 323) – Македония батшаһы Грецияны буйһондора, Персияны, Урта Азияны, Көнбайыш Һиндостанды, Египетты яулап ала. Туҡтауһыҙ һуғыштар, һәр кис тип әйтерлек оргияға әүерелгән эске мәжлестәре уның сәләмәтлеген ҡаҡшатып, 33 йәше тулмаҫтан вафат була.\nАҡһаҡ Тимер (Тамерлан – 1336 –1405) – Сәмәрҡәнд әмире үҙенең дәүләтенә Мәүреннаһрҙы, Хәрәзмды, Афғанстанды, Иранды, Әзербайжанды, Әрмәнстанды, Грузияны ҡуша. Алтын Урҙаға – өс тапҡыр, Һиндостанға, Төркиәгә, Ираҡҡа хәрби походтар яһай, халыҡтарын аяуһыҙ талай. 1405 йылдың мартында ул Ҡытайға ҡаршы походҡа ҡуҙғала. Хәҙерге Ҡаҙағстандың Атрар ҡалаһына еткәс, көндәр һыуынып, туҡтауһыҙ ҡар яуған, буран көсәйгән. Һуғышсылары араһында ризаһыҙлыҡ башланғас, тымау тейеп тороуға ҡарамаҫтан, Тамерлан уларға өлгө күрһәтеп тынысландырыу өсөн, сатыры өҫтөнә ҡәнәфи ҡуйҙырған да биленә тиклем сисенеп, сәсен ҡырҙырған. Бынан һуң илбаҫарҙың үпкәһе шешеп, ике көндән вафат булған. Үлеменең сәбәбе – әлеге һуғыш. Уның ҡәбере эргәһендә торғанда (1978) башыма төрлө уйҙар килде.\nНаполеон Бонапарт (1769 – 1821) үҙенең тормошон тулыһы менән тынысһыҙ, ҡатмарлы һәм көсөргәнешле эшмәкәрлеккә буйһондорған. Уға һәр саҡ ваҡыт етешмәгән. Төшкө аш 15 минуттан артыҡҡа һуҙылһа, сығырынан сыҡҡан. Мәскәү Кремлендә саҡта француз комедия театрының уставын әйтеп яҙҙырған. Устав хәҙер ҙә үҙгәртелмәйенсә ҡулланыла.\nҺуңғы юлдарҙы яҙғанда, Көнсығыш классигы Ғүмәр Хәйәмдең (1040 – 1123) мең йыл самаһы элек яҙылған дүрт юллыҡ робағийы иҫкә төштө. Руссанан башҡортсаға әйләндереп бирәм:\nТуҙанда аунап ятһа ла яҡындағы\nҺәм йыраҡтағы һин яулап алған илдәр,\nПадишаһ, барыбер үлемһеҙ була алмаҫһың,\nҺинең өлөшөңә лә тик өс аршын ер етер.\nБашҡортостан Республикаһы Һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советы президиумы ағзаһы, отставкалағы полковник, биш орден кавалеры.


Баҡалылар тәбиғәткә һаҡсыл ҡарашта\nРайонда «Тере шишмәләр» конкурсының иғлан ителеүе менән халыҡ тирә-яҡты сүп-сарҙан таҙартыуҙа, шишмә-йылғасыҡтар янын төҙөкләндереүҙә ихлас ҡатнаша башлай. Был бәйге ҙур бүләк өсөн түгел, тәү сиратта, халыҡ көсөн берләштереү маҡсатында ойошторола.\nКөйәнтәне яурынға һалып, шишмәгә һыу алырға йыш йөрөйһөгөҙме?! Һуңғы арала Ҡамышлытамаҡ ауылы халҡында был матур ғәҙәткә әйләнгән. Улай булмай ни! Урында тау аҫтынан урғылып сыҡҡан шишмә яны танымаҫлыҡ итеп үҙгәргән.\nТирә-йүнгә сафлыҡ таратып сылтыр-сылтыр аҡҡан таҙа һыу тәгәрмәсте әйләндерә. Был күренеш үҙе бер мөғжизә кеүек. Шишмә ҙур көскә эйә. Уның юлдарын таҙартып торорға ғына кәрәк.\nБыл ерҙе төҙөкләндереүҙә барлыҡ ауыл халҡы ҙур теләк менән ҡатнаша. Изгелек шишмәһе хәҙер таҙарып, тағы ла көслөрәк аға башланы,- ти улар. Тирә-яҡ зауыҡлы кәртәләнгән, беседкала иһә рәхәтләнеп ял итергә була. Әйткәндәй, һуңғыһы уҫаҡ ағасынан төҙөлгән.\nМәктәп уҡыусылары ла шишмә янын йәшелләндереүҙә әүҙемлек күрһәткән. «Альп тауы»н булдырыуҙа ҡатнашалар. Малай-ҡыҙҙар сәскәләрҙе әле лә һыу һибеп ҡарай. Шулай уҡ «Ауыл ситендә урынлашҡан күркәм ергә сүп-сар ырғытыусылар юҡ», - тип ҡыуана улар. Әлбиттә, шулай. Матурлыҡ, сафлыҡ символының торошо күҙ алдында ғына.\nШишмә-йылғасыҡтарҙы төҙөкләндереү район хакимиәте иғлан иткән конкурс һөҙөмтәһе. Был бәйгегә халыҡ дәррәү ҡушыла. Барлығы 17 ауыл биләмәһенең шишмәләре таҙартылған.\nӘ бына Бозор ауылы халҡының фантазияһы бай һәм йөкмәткеле булыуы менән айырыла. Ҙур майҙанда - таҙа эсәр һыуҙан сәй ҡайнатып, пальмалар аҫтында ҡыҙынып ял итһәң дә була.\nСит яҡтан килен төшөргәндә, ҡыҙға шишмә-йылға юлын күрһәтәләр. Был йоланың ауылда йышыраҡ үткәрелеүен теләп тә, урында көйәнтә, биҙрәләр ҡуйылған. Пар аҡҡоштарҙа йәш ғаиләләргә бәхет һәм именлек теләй кеүек.\nӘйткәндәй, бәйге йомғаҡтары райондың 85 йыллыҡ юбилейын билдәләү тантанаһында асыҡланасаҡ. Еңеүселәргә аҡсалата премиялар ҙа ҡаралған.\nЮлда осраған шишмә-йылғасыҡтар сүп-сарҙан мотлаҡ таҙартылырға тейеш. Баҡалы районы халҡы ла был конкурста әүҙемлек күрһәтә. Ни тиһәң дә, һыу йәшәйеш сығанағы. Һәм уны ҡәҙерләп һаҡлау - һәр кемдең изге бурысы.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ӨНДӘШМӘҮ - АЛТЫН ӘММӘ АҒЫУ БУЛЫУЫ ЛА БАР - 2016 - Мәҡәләләр\nӨНДӘШМӘҮ - АЛТЫН ӘММӘ АҒЫУ БУЛЫУЫ ЛА БАР\nКүптән түгел редакцияға Өфөнөң Сипайлово биҫтәһендә йәшәүсе бер уҡыусыбыҙ шылтыратып, эсәр һыуҙың сифаты тураһында аңлатма биреүҙе талап итте.\n"Ай буйына бер ниндәй сәбәпһеҙгә өйҙәгеләр эс ауырыуынан яфалана. Табиптар шикләнерлек сир-фәлән тапманы. Үҙебеҙсә, шул крандан аҡҡан һыуҙандыр, тип уйлайбыҙ", - тине ул. Шулай булыуы бик ихтимал, ләкин "Өфө һыу каналы" предприятиеһы ла, БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығынан да бер тауыштан, Өфөлә эсәр һыу тейешле нормаға ярашлы, тип яуап бирәләр. Беҙгә шылтыратҡан гәзит уҡыусыбыҙ быйыл яҙ, 20 апрелдә, Ҡариҙел йылғаһының хәүефле пестицид - дуст менән ағыуланыу ваҡиғаһын телгә алды. Башгидромет мәғлүмәттәре буйынса, йылғаның бысраныу кимәле ул көндәрҙә тейешле нормала ҡаралғандан 29 тапҡырға юғарыраҡ булған! Был Ҡариҙел йылғаһының ярҙарынан ташып сыҡҡан мәленә тап килде. Тимәк, баш ҡаланан үрҙәрәк берәй урында йылға пестицидтар һаҡланған ниндәйҙер складты баҫҡан булыуы ихтимал, тигән фаразлауҙар булды, сөнки шәп ағышлы Ҡариҙелдең бысраныу кимәле бер-ике тоҡ химикат менән генә сикләнмәгәнлеге ап-асыҡ ине. Ғәжәпкә ҡалдырғаны шул: ошо ғәҙәттән тыш хәлде тикшергән, аңлатма биргән кеше лә, ойошма ла булманы. Ә эсәр һыу сифаты һәм экология өсөн яуаплы ойошмалар киң матбуғат сараларын был мәсьәлә буйынса "борсомауҙы" хуп күрҙе. Был турала осраҡлы ғына ишеткәндән һуң "Өфө һыу каналы"на шылтыратыуыма предприятиеның матбуғат секретары ошо хәлде асыҡлауҙа "ғәйепле" "Башгидромет" хеҙмәтен "халыҡ араһында ығы-зығы тыуҙырғаны" өсөн бер килке әрләп алғас ҡына: "Беҙҙең сайтты ҡарағыҙ, эсәр һыу ҡаралған нормаға ярашлы", - тип трубканы ташланы. Күрәһең, шылтыратыусылар миңә тиклем дә байтаҡ булған...\nНисек кенә булмаһын, бөгөн барыбер туранан-тура крандан килгән һыуҙы эсеү хәүефле икәнен барыбыҙ ҙа аңлайбыҙ. Ҡеүәтле һәм ҡиммәтле таҙартыу аппараттары ҡуйҙырып булмағанда ла таҙартҡыс кувшиндар менән булһа ла файҙаланыу зыян итмәйәсәк. Төрлө фирмалар тарафынан ҙур һауыттарға тултырып һатылған һыуҙың сифаты хаҡында ла бәхәстәр сығып тора. Ни генә тиһәң дә, эскән һыуҙың таҙа, тейешле йомшаҡлыҡта һәм файҙалы минералдарға бай булыуы мотлаҡ, сөнки ҡулланған һыу сифатының кеше ғүмере оҙайлығына туранан-тура бәйләнеше барлығы ғалимдар тарафынан күптән иҫбатланған. Бөтөн донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса, нормаға яраҡһыҙ сифатһыҙ һыу ҡулланыу кешеләге ауырыуҙарҙың 80 процентҡа яҡынына сәбәпсе булып тора. Һыу сифатын тикшертеп тороу кәрәклеген дә иҫкәртә белгестәр. Башпотребнадзор идаралығының Гигиена һәм эпидемиология үҙәгендә эсәр һыуға 13 күрһәткес буйынса анализ эшләйҙәр, ләкин был хеҙмәт түләүле. "Күңел тыныслығы өсөн аҡса булғанда берәй барып, тикшертергә тура килер, ахырыһы", - тип килеште беҙгә шылтыратыусы.\nШулай инде, ни эшләйһең: беҙҙә хәҙер йәмәғәтселекте ҡуҙғытыр киҫкен мәсьәләләр ҙә һәр кемдең шәхси эшенә әүерелә бара. Һәр кем - үҙ мәнфәғәте өсөн. Яуаплы ойошма, ведомстволар һәм власть органдары күп осраҡта шым ғына ситтә тороп ҡалыу яйын ҡарай, тик ығы-зығы, мәшәҡәттәр генә килеп тыумаһын. Тыныс кабинеттарҙа ҡағыҙ менән генә "эшләп" ултырыуға ни етә! Бөтөн һорауҙарға ла яуаптар - ана шул йәнһеҙ ҡағыҙҙарҙа инде. Былай итеп, чиновниктарға 65 түгел, 70-80 йәшкә тиклем дә хатта пенсияға ашыҡмаҫҡа була, тик ултырғыс ҡына сыҙаһын...\nЯҙылған: 01.08.16 | Ҡаралған: 622


Төпкөл төбәктә газ да, һыу ҙа бар » Табын\nХалыҡ етеш йәшәргә ынтыла\nАуыл биләмәһендәге 4 ауылда 750 йорт-хужалыҡ булып, уларҙа 2190 кеше йәшәй. Шуларҙың 530-ы пенсионерҙар, 1323-ө эшкә яраҡлы халыҡ иҫәпләнә. Мәктәпкәсә йәштәге 150 баланың 81-е балалар баҡсаһына (Ҡауарҙыла – 50, Юлыҡта 31 бала) йөрөй. Шәхси хужалыҡтарҙа 1428 баш һыйыр малы, шул иҫәптән 635 баш һауын һыйыры, 354 баш ат, 1091 баш һарыҡ-кәзә аҫрала. Барлығы 1400 баш умарта күсе иҫәпләнә. Төбәк халҡы башлыса үҙ шәхси хужалығы иҫәбенә көн күрә. Хакимиәт башлығы күпләп мал аҫраусы, умарта күсе тотоусы егәрле ғаиләләрҙе атап үтте. Ишле мал аҫраусыларҙан Юлыҡ ауылынан Мөхәмәтгәрәй Кинйәғолов (31 баш һыйыр малы, шул иҫәптән 14 баш һауын һыйыры), Илһам Шаһиев (45 баш ат, 6 баш һыйыр малы),Ғайса Юлыҡов (10 баш һыйыр малы), Вәкил Юлмөхәмәтов (15), Зәйнулла Кәримов (14), Һабай ауылынан Фәнил Ихсанов ( 20 баш), Аҡташтан Фәррәх Иҙрисов (10), Ҡауарҙынан Радик Муллагилдин (18), Әхәт Аҡмырҙин (22), Минияр Вәлитов (15), Гөлнара Хужаева (16 баш) кеүек күпләп мал аҫраусылар маҡтап телгә алынды. Күпләп умарта күсе тотоусыларҙан Азат Исмәғилев (100 баш), Азат Әлмөхәмәтов (70), Мөнир Дәүләтбаев (60), Рәйес Абдрахманов (55), Азамат Дәүләтбаев (40), Дамир Юлъяҡшин (30), Ильяс Абдуллин (25), Сабир Исхаҡов (25), Люциә Абдуллина (25 баш) ауылдаштарына өлгө булып тора. Күпләп мал аҫрау һәм умарта күсе тотоу төбәк халҡының ғаилә бюджетын тулыландырыуҙа мөһим роль уйнай. Шуға ла халыҡ етеш йәшәй был яҡтарҙа. Мәҫәлән, шәхси хужалыҡтарҙа төрлө маркалы 80 трактор, 35 йөк автомашинаһы, 150-ләп еңел автомашина һәм башҡа техника бар. Ҡауарҙы ауылынан Азат Ғәзизов, Аҡташтан Ирек Әбсәләмов быйыл ғына өр-яңы "МТЗ-82” тракторҙары һатып алған. Былтыр ҙа бер нисә кеше яңы трактор һатып алыуға өлгәшкән.\nБаҙарҙа аҡса "эшләйҙәр"\nТөбәктә шәхси хужалығын үҫтереү маҡсатында "Россельхозбанк” аша ауыл хужалығы кредиты алыусылар ҙа бихисап. Үҙҙәренән артҡан ауыл хужалығы продукцияһын һатып аҡса эшләүселәр ҙә арта бара. Зөлфиә Вәлитова, Земфира Латипова, Ирек Әбсәләмов, Алһыу Мөхәмәтдинова, Роза Вәлитова, Фәнил Басиров, Илгиз Әбсәләмов, Сайма Бәширова, Фирүзә Вәлитова, Ғәйшә Фәхриева һ.б. баҙар, йәрминкәләрҙә әүҙем ҡатнашып, үҙҙәре етештергән продукцияны һатыуға сығаралар. Илфат Әхмәт улы үҙ сығышында бындай ғаиләләрҙе башҡаларға өлгө итеп ҡуйҙы.\nУңғандар мөмкинлек таба\nТөбәктә төҙөлөш эштәре лә гөрләп бара. Мәҫәлән, 2013 йылда ғына Айрат Латипов, Марат Абдуллин, Руслан Зәйнетдинов, Таһир Дәүләтбаев, Рәшит Йосопов, Рөстәм Шәрипов, Илшат Вәлитов, Рәсим Ваһапов яңы йорт күтәргәндәр. Төҙөлөш материалдары әҙерләү өсөн дүрт ауылда барлығы 11 пилорама (шуларҙың 6-һы Ҡауарҙыла) эшләп килә. Йорттарына газ, һыу уҙғарыусылар ҙа арта бара. Биләмәләге 4 ауылдан тик Аҡташҡа ғына газ үткәргес барып етмәгән. Социаль-мәҙәни әһәмиәтле бюджет учреждениеларының газ яғыулығына тоташтырылыуы ла һөйөнөслө күренеш. Төбәктә берҙән-бер крәҫтиән-фермер хужалығы (етәксеһе Марат Латипов) бар һәм ул ауыл хужалығы продукцияһы етештереүҙән тыш төҙөлөш материалдары – ағас, таҡта әҙерләй, утын да һата. "Шишмә” крәҫтиән хужалығы ҡарамағында 150 гектар һөрөнтө ер иҫәпләнә. Хужалыҡ малсылыҡ менән дә шөғөлләнә. Юлыҡ ауылынан Мөхәмәтгәрәй Кинйәғолов та 70 гектар ер алған һәм үҙенең хужалығын киңәйтергә иҫәп тота. Ҡауарҙы ауыл биләмәһендә эшҡыуарлыҡ та үҫешә. Ауыл биләмәһендә 14 магазин эшләп килә. Ҡауарҙыла Азат Хужаев менән Юлай Аҙнағолов яңыраҡ магазин асып, эшҡыуарлыҡ эшен тағы ла нығыраҡ йәнләндереп ебәргәндәр.\nБар насарлыҡ - эскелектән\nБиләмәлә 2 урта һәм 1 башланғыс мәктәп эшләп килә. Мәктәптәрҙә барлығы 256 бала белем һәм тәрбиә ала. Шулай уҡ ике балалар баҡсаһы эшләп килә. Ике мәҙәниәт йорто һәм бер ауыл клубы халыҡтың ялын файҙалы уҙғарыу йүнәлешендә эш алып бара. Дүрт ауылда ла фельдшер-акушерлыҡ пункттары бар һәм медицина хеҙмәткәрҙәре халыҡ һаулығы һағында уяу тора. Тик шуныһы күңелде ҡыра: былтыр төбәктә үлем ты-уымдан юғарыраҡ булған. Барлығы 24 сабый донъяға килгән, 27 кеше вафат булған. Үлемдең тыуымдан юғарыраҡ булыуында, әлбиттә, объектив сәбәптәр ҙә, субъектив сәбәптәр ҙә бар. Иң ғәжәпләндергәне – төбәктә үҙ-үҙенә ҡул һалыусылар күп һәм уларҙың күбеһе йәштәр. Эскелек арҡаһында яҡты донъяларҙан иртә китеүселәр ҙә бихисап. Район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров халыҡ һаулығын ҡайғыртыу, ялған араҡы һәм көмөшкә һатыусыларҙы яуаплылыҡҡа тарттырыу, был тәңгәлдә ауыл халҡының үҙенә күтәрелеп сығырға кәрәклеге хаҡында әсенеп һөйләне, халыҡты үҙ асылына ҡайтырға саҡырҙы. Ауыл биләмәһе башлығы Илфат Ҡужин үҙ сығышында социаль өлкә, ветерандар советы эшмәкәрлеге, ауыл Советы депутаттары эше хаҡында ентекле һөйләне.\nЕҙем дә проблема тыуҙыра\nАуыл биләмәһе башлығының сығышынан һуң фекер алышыуҙар башланды. Юлыҡ һәм Ҡауарҙы мәктәптәре директорҙары Рәфис Абдрахманов менән Райфат Әбелғужин белем усаҡтары эшмәкәрлеге менән таныштырҙы.\nЮлыҡ мәктәбенең ҡыйығын яңыртып ябыу һәм Ҡауарҙы мәктәбенә яңы автобус (мәктәп автобусына 8 йыл) һатып алыу мәсьәләһе район етәкселегенә еткерелде. Ҡауарҙы ауыл ветерандар советы рәйесе Рим Насиров ветерандарҙың әүҙем тормош алып барыуы хаҡында һөйләне. Юлыҡ ауылы старостаһы Таһир Юлмөхәмәтов Еҙем ярын нығытыу, Еҙем йылғаһы аша күперҙе ремонтлау, Юлыҡта "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамын уҙғарыуға әҙерлек башлау кәрәклеге хаҡында һөйләне. "Шишмә” крәҫтиән хужалығы етәксеһе Марат Латипов үҙенең эшмәкәрлеге менән таныштырҙы. Һабай ауылынан Рәсүл Басиров ауылдарҙағы эшһеҙлек мәсьәләһен хәл итеү, коллектив хужалыҡ итеүҙе ойоштороу тәҡдиме менән сығыш яһаны. Ҡауарҙынан Кәрим Ибәтуллин төндә урам буйҙарының яҡтыртылмауына зарланды. Ауыл биләмәһе башлығы Илфат Ҡужин был мәсьәләнең ыңғай хәл ителәсәген белдерҙе. Полицияның участка уполномоченныйы Ирек Хәсәнов төбәктәге криминоген хәл менән таныштырҙы.\nТейешлеһе - бар, ҡалғаны үҙегеҙҙән\n"Красноусол” шифаханаһы директоры,\nрайон Советы депутаты Фаяз Мәжитов элекке тормош менән хәҙергене сағыштырып, бөгөн тырыштар, егәрлеләр өсөн барлыҡ уңайлы шарттар булдырылыуын, дәүләттең халыҡҡа йөҙ менән боролоуын, ауылдарға газ, һыу уҙғарылыуын, башҡаһын халыҡтың үҙе эшләргә тейешлеген ябай тел менән аңлайышлы итеп һөйләне. Уның сығышы береһен дә битараф ҡалдырмағандыр. Сәйетбаба ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Рәмил Латипов ике биләмә өсөн дә проблемаларҙың уртаҡ булыуын һәм уларҙы хәл иткәндә ҡулға-ҡул тотоношоп эшләргә саҡырҙы. Район хакимиәте башлығы Рәмил Бохаров үҙ сығышында күпләп мал аҫрау, умарта тотоу, уларҙан нисек табыш алыу нескәлектәре хаҡында аңлатма бирҙе. Ауыл хужалығы продукцияһы етештереп кенә ҡалмайыҡ, уны һатырға ла өйрәнәйек, бының өсөн ауылдарҙа баҙар майҙансыҡтары булдырҙыҡ, шуларҙы тулы ҡеүәтҡә файҙаланайыҡ,- тине Рәмил Зәкәриә улы. Йыйылыш һуңында ҡарар ҡабул ителде. Дөйөм алғанда, Ҡауарҙы ауыл биләмәһе ауыл советы депутаттарының асыҡ ултырышы эшлекле шарттарҙа үтте.


Өфөлә Рәсәй менән Ҡырғыҙстан хеҙмәттәшлек мөмкинлектәрен тикшерә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә Рәсәй менән Ҡырғыҙстан хеҙмәттәшлек мөмкинлектәрен тикшерә\n16:34, 2 июня 2016 Иҡтисад\nБаш ҡалала Рәсәй менән Ҡырғыҙстан хеҙмәттәшлек мөмкинлектәрен тикшерә. Өфөләге Конгресс-холда V Рәсәй-Ҡырғыҙстан төбәк-ара конференцияһы бара. Пленар ултырыш Владимир Путиндың сәләмләү һүҙе менән асылды, уны Рәсәй Президентының сит илдәр менән төбәк-ара һәм мәҙәни бәйләнештәр буйынса идаралығы етәксеһе Владимир Чернов уҡып ишеттерҙе. Ҡырғыҙстан вәкилдәре Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовҡа Өфөгә саҡырыуы өсөн рәхмәт белдерҙе.\nРәсәйҙең иҡтисади үҫеш министры Александр Цыбульский хәбәр итеүенсә, илдең 70 төбәге Ҡырғыҙстан менән сауҙа мөнәсәбәттәрен һаҡлай. Былтыр Ҡырғыҙстанға Рәсәй инвестицияларының күләме ике тапҡырға артҡан һәм яҡынса 120 миллион доллар тәшкил иткән. Төп йүнәлештәр — энергетика, финанстар, страховкалау, эшкәртеүсе производство, аҙыҡ-түлек сәнәғәте. Рәсәй Ҡырғыҙстанға тура сит ил инвестициялары буйынса (уларҙың күләме 14,5 процент тәшкил итә) Канада һәм Бөйөк Британиянан ҡала өсөнсө урынды биләй. Урта Азия республикаһында төҙөлөш, сауҙа, машиналар эшләү, еңел сәнәғәт өлкәһендә 600-гә яҡын берлектәге предприятие эшләй. Александр Цыбульский үткән конференцияла ауыл хужалығы өлкәһендә хеҙмәттәшлек мөмкинлектәре тикшерелеүен иҫкә төшөрҙө. Һөҙөмтәлә бер йыл эсендә Ҡырғыҙстандан ауыл хужалығы продукцияһын килтереү өс тапҡырға артҡан.\nҠырғыҙстан менән Рәсәйҙең мөнәсәбәттәре тарихи һәм мәҙәни бәйләнештәрҙең ныҡлы нигеҙендә ҡорола, тип билдәләне Ҡырғыҙстан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Олег Панкратов. Әүәлге союздаш республика менән Башҡортостандың үҙ-ара мөнәсәбәттәре тураһында ла шуны әйтергә мөмкин. Ҡырғыҙстан вице-премьеры һүҙҙәренсә, һуңғы йылдарҙа республика менән иҡтисади һәм гуманитар мөнәсәбәттәр әүҙем үҫешә: «Ҡырғыҙстан – Башҡортостан» сауҙа йорто асылды, ул иҡтисади мөнәсәбәттәрҙе тормошҡа ашырыу өсөн һәйбәт майҙансыҡ.\nҠунаҡтарҙы сәләмләп, Рөстәм Хәмитов хеҙмәттәшлек мөмкинлектәрен нисек күҙ алдына килтереүе хаҡында һөйләне. Башҡортостан электр станцияларын инновациялы ҡорамалдар менән тәьмин итә, «Газпром»дың проекттарына ҡушыла, эре мөгөҙлө мал килтерә ала. Республика Башлығы туризм йүнәлешен айырыуса билдәләне.


Тәүгә булһа ла, ҙур ойошҡанлыҡ менән үтте\n18 Апрель 2019, 19:22\nБелеүегеҙсә, 10-12 апрелдә Өфө ҡалаһында “Торатау” конгресс-холында башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының I Бөтә Рәсәй съезы үтте.\nСъезды Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Мәғариф министрлығы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ойошторҙо. Съезда делегаттар булып Башҡортостан Республикаһы дөйөм белем биреү ойшмаларының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары, Ырымбур, Силәбе, Ҡурған, Һамар, Һарытау, Свердловск өлкәләре, Татарстан Республикаһы, Пермь крайы, Ханты-Манси автономиялы округы, Мәскәү, Санкт-Петербург ҡалалары белем биреү ойошмаларының етәкселәре, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары, белем биреү ойошмалары директорҙары, мәктәпкәсә белем биреү ойошмалары мөдирҙәре, туған телдәр буйынса әйҙәүсе методистар һәм белгестәр ҡатнашты.\nБеҙҙең райондан был ҙур форумға 9 делегат: район мәғариф бүлеге начальнигы Гөлсәсәк Хәсән ҡыҙы Айытҡолова, туған телдәр буйынса методист һәм әйҙәүсе белгес Алһыу Салауат ҡыҙы Амакасова, Ш.Бабич исемендәге башҡорт гимназияһы директоры Рөстәм Ришат улы Дилмөхәмәтов, башҡорт теле уҡытыусылары Гөлшат Әбдрәхим ҡыҙы Алғышаева, Әнисә Әкрәм ҡыҙы Такаева, Әлфиә Мәрүән ҡыҙы Тулыбаева, Фәтихә Фәтих ҡыҙы Аҡҡужина, Фирҙәүес Абдулхаҡ ҡыҙы Ҡашҡарова, Матрай ауылының мәктәпкәсә белем биреү ойошмаһы мөдире Әлиә Рафаэль ҡыҙы Аҡҡусҡарова барҙы. Делегация составына шулай уҡ саҡырылған ҡунаҡ Мәҙинә Ғәйнитдин ҡыҙы Нәҙерғолова һәм ата-әсәләр йәмәғәтселегенән вәкил Айгөл Салауат ҡыҙы Аҡҡужина ингәйне.\nСъезд ойошҡанлы, эшлекле мөхиттә үтте. Ике көн буйы барған ултырыштарҙа күп мәсьәләләр ҡаралды һәм фекер алышыуға сығарылды. Съезды сәләмләү һүҙе менән Башҡортостан Республикаһы мәғариф министры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Айбулат Вәкил улы Хажин асты һәм сығыш яһаны. Үҙенең сығышында ул башҡорт телен уҡытыуҙың кимәлен күтәреү буйынса тәҡдимдәр индерҙе. Беренсенән, 2024 йылға Өфө, Стәрлетамаҡ, Сибай, Күмертау, Ишембай, Туймазы ҡалаларында, Дүртөйлө, Дыуан, Белорет, Әбйәлил райондарында башҡорт, рус, инглиз һәм шулай уҡ көнсығыш телдәрен төплө өйрәнеү буйынса 12 лингвистик гимназия асырға тигән тәҡдим яңғыраны. Икенсенән, туған телдәрҙе өйрәнеүҙә дәртләндереү сараларын күреү, шул маҡсатта башҡорт теле буйынса олимпиадаларҙа, "Урал батыр" эпосы буйынса конкурста еңеүселәргә Башҡортостан Республикаһы башлығының махсус премияһын булдырыу; башҡорт теле буйынса төбәк-ара олимпиадаларҙы еңеүселәргә юғары уҡыу йорттарына ингәндә өҫтәмә балдар биреү, бөтә Рәсәй олимпиадалары исемлегенә инеү мәсьәләһен хәл итеү зарурлығы әйтелде. Шулай уҡ башҡорт теле буйынса “Йыл уҡытыусыһы” конкурсында еңеүселәрҙе дәртләндереү премияһын арттырырға тәҡдим ителде. Туған телдәр уҡытыусыларын әҙерләү, уларҙың квалификацияһын күтәреү, фәнни-методик яҡтан тәьмин итеү мәсьәләләрен хәл итеү мөһимлеге билдәләп үтелде.\nСығышын йомғаҡлап, А.В. Хажин бер төркөм уҡытыусыларға Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығының наградаларын тапшырҙы. Беҙҙең райондан Юлдыбай мәктәбе уҡытыусыһы Фирҙәүес Абдулхаҡ ҡыҙы Ҡашҡарова юғары наградаға – “Мәғариф отличнигы” исеменә лайыҡ булды.\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Данир Әхмәҙи улы Ғәйнуллин да бер төркөм алдынғы уҡытыусыларҙы бүләкләне.\nАртабан съезда ҡатнашыусылар Өфө ҡалаһының белем биреү ойошмаларына таралдылар. Уҡытыусыларҙы Р. Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт гимназия-интернаты, М.Исҡужин исемендәге 136-сы башҡорт лицейы, Ф.Мостафина исемендәге 20-се ҡала башҡорт гимназияһы ҡабул итте. Йөкмәткеле экскурсиялар, уҡытыусыларҙың оҫталыҡ дәрестәре юғары кимәлдә үтте. Артабан делегаттар “Башҡортостан Республикаһында милли мәғарифты үҫтереү концепцияһы”на, “Рәсәй Федерацияһында туған телдәрҙе уҡытыу концепцияһы”на инновацион проекттар әҙерләү буйынса форсайт-сессияла ҡатнашты.\nСъездың икенсе көнө Баш-ҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһын ваҡытлысы башҡарыусы Радий Фәрит улы Хәбировтың сәләмләүе менән башланды. Алдынғы уҡытыусыларға дәүләт наградалары тапшырылды.\nШунан съезда ҡатнашыу-сылар «Рәсәйҙең күп милләтле палитраһында туған телдәр: бөгөнгөһө һәм киләсәге»; «Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле булараҡ башҡорт теле: тәжрибә һәм яңылыҡтар»; «Этномәҙәни белем биреү мөхите: лингвистик шәхес формалаштырыуҙа күсәгилешлек»; «Урта һәм юғары һөнәри белем биреү системаһында башҡорт теле: көнүҙәк үҫеш мәсьәләләре»; «Туған телде һәм милли йолаларҙы һаҡлауҙа һәм үҫтереүҙә ғаиләнең роле»; «Башҡорт телен өйрәнеүҙә цифрлы белем биреү мөхитен булдырыу»; «Мәғариф өлкәһендә дәүләт сәйәсәте: туған телдәрҙе өйрәнеүҙең көнүҙәк мәсьәләләре» тип исемләнгән дискуссия майҙансыҡтарында эштәрен дауам итте.\nШулай уҡ «Торатау» бинаһында төрлө күргәҙмәләр эшләне, республиканың ғалимдары һәм педагогтары башҡорт телен уҡытыу һәм өйрәнеүҙә яңы интерактив технологиялар менән таныштырҙы.\nДокладтар, фекер алышыуҙар, эшлекле тәҡдимдәр туған телебеҙҙе артабан үҫтереүгә яңы үҙгәрештәр керетте.\nДелегаттар, дискуссия майҙансыҡтарының эшен йомғаҡлап, артабан модераторҙар һәм спикерҙар кәңәшмәһенә йыйылды. Кәңәшмә Башҡортостан Республикаһы етәксеһе Радий Фәрит улы Хәбиров ҡатнашлығында үтте. Тележурналист Зөлфиә Рәхмәтуллина кәңәшмәне бик йәнле алып барҙы.\nСъезд үтте. Уның һөҙөмтәләре оҙаҡ көттөрмәҫ һәм артабан башҡорт теле уҡытыусыларының эшендә, шулай уҡ киң йәмәғәтселек тормошонда сағылыш табыр, тип ышаныслы әйтергә була.


Радий Хәбиров шифахана-курорт ойошмаларын үҫтереү буйынса эшсе төркөм булдырҙы - Правительство Республики Башкортостан\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров республикалағы шифахана-курорт ойошмаларын үҫтереү буйынса эшсе төркөм булдырыу тураһындағы күрһәтмәгә ҡул ҡуйҙы. Был хаҡта ул Республика Хөкүмәтендә үткән аҙналыҡ оператив кәңәшмә барышында белдерҙе.\n– Етди һорауҙарҙың береһе – юлламаларҙың саманан тыш ҡиммәт булыуы. Шифахана дауаланыуына мохтаждарҙың күбеһе юллама һатып ала алмай, – тине Радий Хәбиров. – Беҙгә ошо йәһәттән халыҡҡа уңайлы мөмкинлектәр тыуҙырырға кәрәк.\nЭшсе төркөмдө Башҡортостан Башлығы Хакимиәте Башлығы урынбаҫары Ринат Бәширов етәкләне.


Республика медицина кәңәшмәһенә әҙерлек ҡыҙа » Архив газеты "Йәшлек"\nҮҙенең эш сәфәрен Мортаза Рәхимов Дәүләкән һәм Әлшәй райондары сигендәге Ташлы йылғаһында төҙөлгән Уртатау һыу һаҡлағысынан башланы. Мөһим объект төҙөлөшө тамамланыу стадияһында: һыу һаҡлағысҡа һыу тултырыла, тирә-йүне төҙөкләндерелә, яр буйҙары йәшелләндерелә.\nМортаза Рәхимов шулай уҡ Дәүләкән һәм Әлшәй райондарында баҫыу эштәрен үткәреү барышы менән дә танышты. Бишбүләк районындағы Мәләүез йылғаһында гидроузел менән тирмән комплексы Президент маршрутындағы өсөнсө пункт булды. Был предприятиены электр энергияһы менән тәьмин итеү өсөн бында мини-ГЭС төҙөлгән. Тирмән тәүлек әйләнәһенә эшләй, он, фураж, ҡатнаш аҙыҡ етештерелә.\nТәбиғи ресурсты файҙаланыу етештерелгән ппродукцияның үҙҡиммәтен һиҙелерлек кәметә. Бишбүләктәр гидроэлектростанцияны артабан киңәйтергә планлаштыра. Ауылды кадрҙар менән тәьмин итеүҙең торлаҡ мәсьәләһен хәл итеүгә бәйле булыуы барыһына ла билдәле. Тап шуға күрә Башҡортостан Президенты урындарҙа торлаҡ төҙөлөшөн шәхси контролдә тота. Был юлы ул Бишбүләк районында элекке район дауаханаһы базаһында реконструкцияланған торлаҡ йортто ҡараны. Бында 36 фатир буласаҡ, уларҙа башлыса урындағы табиптар өй туйлаясаҡ. Ошо көндәрҙә 159 койкалыҡ дауахана һәм көнөнә 200 кеше ҡабул итерлек поликлиника төҙөлөшө лә тамамланасаҡ.\nТорлаҡ мәсьәләһен уңышлы хәл итеүҙең икенсе миҫалы – «Башҡорт МТС-ы» дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы Ҡырғыҙ-Миәкә ауылында үҙ хеҙмәткәрҙәре өсөн төҙөгән торлаҡ йорттар. Был ике ҡатлы йорттар ОSВ-плиталарҙан йыйыла. Унда башлап өй туйлау бәхетенә эйә буласаҡ биш ғаиләнең барыһы ла – ауылды социаль үҫтереү программаһында ҡатнашыусылар һәм улар фатирҙы дәүләт средстволары иҫәбенә аласаҡ.\nБашҡортостан һаулыҡ һаҡлауҙы үҫтереү мәсьәләләре буйынса республика Советының күсмә ултырышына етди әҙерләнә. Быйыл был сара сиктәрендә республиканың көньяҡ-көнбайышында медицина учреждениелары төҙөлә һәм реконструкциялана.\nМиәкә районының Ҡырғыҙ-Миәкә ауылында Мортаза Рәхимов үҙәк район дауаханаһының 50 койкаға иҫәпләнгән дауалау корпусы төҙөлөшөн ҡараны. Уның дөйөм майҙаны – биш мең квадрат метр, бында хирургия һәм бала табыу бүлектәре урынлашасаҡ. Объектты августа файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла. Бер үк ваҡытта дауахананың ҡалған корпустарына ла капиталь ремонт үткәрелә.\nСтәрлебаш районының Стәрлебаш ауылында Мортаза Рәхимов үҙәк район дауаханаһы 50 койка-урынлыҡ дауалау корпусының төҙөлөш майҙансығын ҡараны. Бинала хирургия, ҡабул итеү бүлектәре һәм бала табыу йорто урынлашасаҡ. Әле бында биҙәү эштәре бара.\nРеспублика күсмә медсоветы программаһында тағы бер пункт – Стәрлетамаҡ районының Төрөшлө ауылында 50 койка-урынлыҡ һәм 100 амбулатор ҡабул итерлек яңы дауахана төҙөү. Уның беренсе сираты июндә файҙаланыуға тапшырыласаҡ.\nҺаулыҡ һаҡлауҙы үҫтереү мәсьәләләре буйынса республика Советының күсмә ултырышының пленар ултырышы Стәрлебаш районы үҙәгендә үтәсәк. Ултырышты үткәреү өсөн бында мәҙәниәт йорто реконструкциялана. Объектты тапшырыу өсөнсө кварталға билдәләнгән, әлеге ваҡытта төҙөүселәр бинаны йөҙләү менән шөғөлләнә. Мортаза Ғөбәйҙулла улы мәҙәниәт йортон ҡарап сыҡты. Шулай уҡ ул никах теркәү залы, хатта йәш парҙар бүлмәһенең биҙәлеше менән дә ҡыҙыҡһынды. Мортаза Рәхимовтың фекеренсә, бында барыһы ла матур булырға тейеш. Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министры Рауил Ибәтуллин уға ике аҙнанан һуң бында тағы килеп, бинаны реконструкциялауҙың нисек дауам ителеүен тикшерергә вәғәҙә итте.\nРеспублика Советына әҙерлек тикшерелде


“Берҙәм Рәсәй” проекттары Башҡортостанда уңышлы алып барыла // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n“Берҙәм Рәсәй” проекттары Башҡортостанда уңышлы алып барыла\n12:03, 27 октября 2009 Сәйәсәт\n“Берҙәм Рәсәй”ҙең тиҙҙән буласаҡ XI сьезының көн тәртибенә индерелгән мәсьәләләрҙең береһе – партия проекттарын ғәмәлгә ашырыу. Бөгөн барлығы утыҙҙан ашыу проект иҫәпләнә һәм уларҙың күбеһе Башҡортостанда алып барыла. "Берҙәм Рәсәй" партияһының төбәк башҡарма комитеты етәксеһе Исмәғил Ғәбитов һөйләүенсә, республикала “Кадрҙар резервы – илебеҙҙең һөнәри командаһы” исемле проекты буйынса әүҙем эш алып барыла. Ойошторолған кадрҙар резервы төрлө кимәлдәге идара хеҙмәткәрҙәре, шулай уҡ Рәсәйҙең эре предприятиелары өсөн ҙур әһәмиәткә эйә. Башҡортостан Республикаһынан проектта ҡатнашыусы биш кеше “алтын меңлек” иҫәбенә керетелде һәм Рәсәй Президентына күрһәтелде.\n“Физик культура һәм сәләмәтләндереү комплекстарын төҙөү” сәйәси проект буйынса ла эш юғары һөҙөмтәле булды. Быйыл республикала “Берҙәм Рәсәй” партияһы ярҙамында Баймаҡ,Октябрьский, Ишембай ҡалаларында һәм Ейәнсура районының Иҫәнғол ауылында физик культура һәм сәләмәтләндереү комплекстары файҙаланыуға тапшырылды. Уларҙың барыһы ла “Берҙәм Рәсәй” партияһы тарафынан спорт ҡоролмалары менән йыһазландырылды, ә Баймаҡта бассейн төҙөлдө.\nТағы ла бер сәйәси проекттарҙың береһе – “Тарихи хәтер” исемле. Уның маҡсаты Рәсәйҙең рухи-әхләҡи тергеҙелеүенә, тыуған илгә һөйөү тәрбиәләүгә, Рәсәй халҡының берҙәмлегенә һәм милләт-ара килешеп йәшәүгә булышлыҡ итеү. Был йүнәлештә партияның һәм “Йәш гвардиясылар” төбәк бүлексәләре уңышлы эшләй.\nТөбәк бүлексәһе ғүмерҙе оҙайтыу, ваҡытынан алда үлеү осраҡтарын кәметеү, халыҡты сәләмәтләндереү иҫәбенә демографик күрһәткестәрҙе яҡшыртыуға йүнәлтелгән “Рәсәй: беҙ оҙаҡ йәшәргә тейешбеҙ” проектына ла етди иғтибар бүлә. Ағымдағы йылда ошо проект сиктәрендә Ишембай, Мәләүез райондары үҙәк дауаханаларына, Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһына заманса медицина ҡорамалдары ҡайтарылды.


Торлаҡты сафҡа индереү буйынса Өфө районы алдынғылыҡҡа сыҡты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТорлаҡты сафҡа индереү буйынса Өфө районы алдынғылыҡҡа сыҡты\n12:57, 13 сентября 2011 Йәмғиәт\nАғымдағы йылдың тәүге һигеҙ айы йомғаҡтары буйынса Өфө районы яңы торлаҡ төҙөү буйынса Башҡортостан муниципалитеттары араһында алдынғылыҡҡа сыҡты. Бында мең кешегә иҫәптә 900-өшәр квадрат метр торлаҡ сафҡа индерелгән. Сағыштырыу өсөн, ошо уҡ ваҡыт эсендә Өфөлә мең кешегә иҫәптә ни 300 квадрат метр торлаҡ төҙөлгән. Был хаҡта Өфө хакимиәтендә үткән оператив кәңәшмәлә ҡала башлығы Павел Качкаев хәбәр итте.\n— Өфө районында башлыса Өфө халҡы төҙөүен дә иғтибарға алырға кәрәк, әлбиттә, — тип билдәләне Павел Качкаев. – Улар Өфө районында 80% самаһы торлаҡ төҙөгән. Шулай итеп, иң яҡын күршеләребеҙгә ярҙам итәбеҙ булып сыға.\nЙәнә Павел Качкаев хәбәр итеүенсә, Өфөнөң үҙендә быйыл аҙ ҡатлы торлаҡты күпкә әҙерәк төҙөй башлағандар – 47% самаһы. Уның ҡарауы сафҡа индерелгән күп ҡатлы йорттар иҫәбе артҡан.\nТеги: торлаҡ, төҙөлөш, урындағы власть


Чемпиондар мәктәптән тәрбиәләнә » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Спорт » Чемпиондар мәктәптән тәрбиәләнә\nЧемпиондар мәктәптән тәрбиәләнә\nРәсәйҙең төрлө мөйөштәренән, хатта сит илдән килеп, беҙҙә саңғы шыуалар, ә үҙебеҙҙең балалар бындай мөмкинлектән мәхрүм. Ә бит быға тиклем был мәсьәлә етәкселәр күҙлегенән ситтә ҡала килде. Йәш быуынды һау-сәләмәт итеп тәрбиәләү, буш ваҡыттарын файҙалы итеп үткәреүҙә тау саңғыһы алмаштырғыһыҙ тәрбиәүи сара булып тора.\nНиһайәт, Президентыбыҙ Рөстәм Хәмитов Башҡортостанда тау саңғыһы буйынса балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәптәре асыу инициативаһы менән сығыш яһаны. Бындай мәктәптәрҙе "Абҙаҡ", "Яҡтыкүл", "Ҡандракүл", "Өйәҙетау" (Октябрьский ҡалаһы) кеүек тау саңғыһы курорттары базаһында асыу күҙаллана.\n"Башҡортостанда бөтә тау саңғыһы курорттарында тау саңғыһы мәктәптәре эшләргә тейеш. Бөтә донъяла шулай ҡабул ителгән һәм был чемпиондар тәрбиәләү өсөн нигеҙ булып тора. Район башлыҡтары кейем алмаштырыу өсөн биналар бүлергә вәғәҙә итте. Ә беҙҙең бурыс – ошондай мәктәптәрҙе ойоштороу, саңғы, кәрәк-яраҡ, экипировка өсөн аҡса табыу", – тине республика башлығы.\nБелорет ере Башҡортостандың төп тау саңғыһы үҙәге булып тора, тип әйтһәк тә, хата булмаҫ. Һуңғы йылдарҙа үтә лә популярлашҡан тау саңғыһы спорты, сноуборд Белоретта 1947 йылда уҡ тренер-йәмғиәтсе К. Залавин етәкселегендә башланғыс ала, трамплин һәм тау саңғыһы буйынса ике секция асыла. 1963 йылдан уның менән РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры И. Скрябин етәкселек итә. Ә инде 1967 йылда Республика юғары спорт оҫталығы мәктәбенең бүлексәһе ойошторола. 1967 йылда балалар өсөн "Спартак" секцияһы, 1971 йылда балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе асыла. 1250 метр оҙонлоғондағы тау трассаһы спорт мастеры исемен биреү нормаларына һәм талаптарына яуап бирә. Ошо ваҡыт эсендә төрлө разрядлы 3,5 мең спортсы тәрбиәләп сығара Белорет тау саңғыһы мәктәбе. Шулай уҡ ил беренселегендә Иҙел башы спортсылары 12 алтын, 19 көмөш һәм баҡыр миҙал яулай. Был Белорет тау саңғыһы мәктәбенең алтын ваҡыттарында була.\nБөгөн иһә хәл әллә ни маҡтанырлыҡ түгел. Тау саңғыһы мәктәбендә ҡаланан бөтәһе 47 бала шөғөлләнә. Улар менән тәжрибәле тренер-уҡытыусы Галина Дмитриевна Астахова эшләй. Балаларҙы секцияға 7 йәштән алалар.\n"Тау саңғыһы киң таралған, популяр спорт төрҙәренең береһе булған ваҡытта 70 меңгә яҡын халыҡ йәшәгән Белореттан бары 47 баланың ғына тау саңғыһы спорты менән шөғөлләнеүенең сәбәбе нимәлә?" – тигән һорау менән Тау базаһы директоры В. Носоваға мөрәжәғәт иттек.\n– Үҫмерҙәр өсөн бушлай тау саңғыһы секцияһы эшләй, ҡорамалдар ҙа бушлай бирелә, секцияға йөрөргә теләүселәр ҙә күп, әммә беҙҙең базала ҡорамалдар етешмәй. Булғандары ла иҫкергән, ошоға бәйле уҡыусыларыбыҙ ҙа республика һәм ил кимәлендә үткән ярыштарҙа элекке кеүек ҡатнаша алмай. Яҡшы яҡҡа үҙгәреш булыр, тип өмөтләнәбеҙ. Ә ял итеүселәр илебеҙҙең төрлө төбәктәренән килә. Уларға беҙҙәге трассаның тәбиғи ҡарҙан ғына булыуы оҡшай, – тине Валентина Николаевна.\nБалалар менән шөғөлләнеүсе Галина Дмитриевна менән осрашып һөйләштек. Эшенең оҫтаһы һәм фанаты булған Г. Астахова сығышы менән Свердловск өлкәһенән, 1976 йылда Белоретҡа килә: тәүҙә спорт мәктәбендә завуч була, 1983 йылда тренер-уҡытыусы эшенә күсә.\n– Бөгөн беҙ ярыштар өсөн спортсылар әҙерләй алмайбыҙ – шарттар юҡ. Эйе, ярыштарҙа ҡатнашабыҙ, әммә әлегә иң яҡшы һөҙөмтәләребеҙ алтынсы урындан үтмәй. Трассаны яҡшы кимәлдә тотор өсөн тәбиғи ҡар ғына етмәй, пушкаларҙан ҡар аттырыу талап ителә, ә беҙҙә бындай техника юҡ. Күнекмәләр ваҡытында ябай таяҡтар ҡаҙап, трассаны үҙебеҙ әҙерләйбеҙ. Саңғылар ҙа иҫкерҙе: СССР ваҡытында Украинала сыҡҡан "Тисса" саңғыһы – 1990 йылғы. Беҙ иҫкергән ҡорамалдарҙы ремонтлайбыҙ, ямайбыҙ. Ҡайһы бер ата-әсәләр алып биргән саңғылар ғына яңы, улары ла бармаҡ менән һанарлыҡ. Яңыраҡ бер балаға ата-әсәһе ошо саңғыны (күрһәтә) 32 мең һумға һатып алып бирҙе, ботинкалары 8 мең һум тора, яҡшы таяҡтар – 3 мең һум, ә комбинезон кеүек кейемдәрҙең иң арзаны – 4 – 5 мең һум. Һәр ата-әсә бындай мөмкинлеккә эйә түгел. Ярыштарға ла балалар ата-әсәләр иҫәбенә йөрөй, "Белорет металлургия комбинаты" асыҡ акционерҙар йәмғиәте автобус бүлә. Шуның өсөн беҙ ҙур еңеүҙәр, ярыштар тураһында ауыҙ асып һөйләй алмайбыҙ. Әлеге ваҡытта бары балаларҙы һауыҡтырыу йүнәлешендә генә эшләйбеҙ, – тине Галина Дмитриевна, тау саңғыһы мәктәбенең мәсьәләләре менән уртаҡлашып.\nЫсынлап та, Морат тауында урынлашҡан Белорет тау саңғыһы үҙәгенең матди базаһы күптән иҫкергән. Бынан 15 йыл элек төҙөлә башлаған бина ла "һаҡаллы" төҙөлөшкә әйләнде, хәҙер инде нигеҙҙәре ҡойола ла башлаған. 1978 йылда СССР халыҡтары спартакиадаһы Морат тауында үтә. Шул саҡта уҡ ярышта ҡатнашырға килгән ҡунаҡтар бындағы шарттарҙың насар, ә сервистың түбән булыуына аптырап ҡайта. Ә бит бөгөн урамда XXI быуат! Морат тауы хужаһы булған "Белорет металлургия комбинаты" асыҡ акционерҙар йәмғиәте ниңәлер уны үҫтереү йүнәлешендә бер сара ла күрмәй. Күршеләрҙән үрнәк алһындар ине: Магнитогорск металлургия комбинаты Белорет ерендә урынлашҡан Абҙаҡтағы тау базаһын бынамын итеп тота. Сервис шарттары тыуҙырылһа, уға һалған сығымдар ҙа үҙен аҡлар ине. Бөгөн тау саңғыһында шыуыу модала икәнлеге һәр кемебеҙгә мәғлүм.\nКүреүегеҙсә, Белорет тау саңғыһы мәктәбе лә матди ярҙамға мохтаж. Уны заманса спорт ҡорамалдары менән тәьмин итмәйенсә, алға китеш тә, уңыштар ҙа булмаясаҡ.\nБөтә Рәсәйгә даны таралған "Абҙаҡ" тау саңғыһы курортында 150-гә яҡын бала күнекмәләргә йөрөй. Башҡа балалар, матди мөмкинлектәре булмау сәбәпле, тау саңғыһында шыуа алмай. Үҙегеҙ аңлап тораһығыҙ, беҙҙә халыҡ аҡсалы түгел. Бигерәк тә ауыл халҡы осон-осҡа саҡ ялғап көн күрә. Ә тау саңғыһы ҡорамалдары ҡиммәт, тау саңғыһы курорттарында шыуыу өсөн түләргә лә кәрәк. Шуға хәллеләрҙең тау базаһына ҡарай матур машиналарҙа елдергәненә, рәхәтләнеп шыуғанына көнләшеп кенә ҡарап ҡалабыҙ инде.\nБашҡортостан Президентының республикала тау саңғыһы мәктәптәрен ойоштороу тураһындағы башланғысын сәләмәт тормош яҡлы булған һәр етәксе хуплап ҡаршы алыр, мөмкин тиклем уны бойомға ашырыуҙа ярҙам итер, тип ышанғы килә. Илдең намыҫын яҡларлыҡ чемпиондар нәҡ ошо спорт мәктәптәрендә тәрбиәләнә лә инде.\nСпорт үҙәге федераль программаға индереләсәк\nБР йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Александр Никерин әйтеүенсә, Белорет районындағы «Морат» тау саңғыһы үҙәгенең хужаһы ғына түгел, исеме лә үҙгәрәсәк. Сөнки «Морат» тау саңғыһы трассаһы техник мөмкинлектәре яғынан иң юғары класлы спортсылар әҙерләү һәм бөтә Рәсәй, шулай уҡ халыҡ-ара кимәлдәге ярыштар үткәреү өсөн уңайлы.\nҮҙәкте «2006 – 2015 йылдарға РФ-ла физик культураны һәм спортты үҫтереү» федераль маҡсатлы программаһына индереү федераль бюджеттан да аҡса алыу форсатын бирә. Белорет металлургия комбинаты «Морат» тау саңғыһы үҙәген бушлай республика милекселегенә бирә, шунлыҡтан үҙәктең проект-смета документтарын эшләүгә етди тотонорға тура киләсәк.\nТөбәк башлығының республикала спортты үҫтереү йәһәтенән үткәргән кәңәшмәһе йомғаҡтары буйынса үҙәкте республика милекселегенә тапшырыу механизмы билдәләнгән. Белорет район хакимиәте башлығы менән яңыраҡ төҙөлгән ФОК-ты БР Тау саңғыһы һәм сноуборд клубы ҡарамағына тапшырыу тураһында килешелгән.\nМинистр «Морат» тау саңғыһы үҙәгенең исемен «Белорет» исеменә үҙгәртергә тәҡдим итә.\nСығыу ваҡыты 1-02-2011, 11:16 | Ҡаранылар: 2317\nТау саңғыһы спорты үҫешәсәк\nПрезиденттың иғтибар үҙәгендә – Белорет менән Әбйәлил райондары\nҠышҡы спорт төрҙәрен үҫтереү өсөн


Мәсеткә, сиркәүгә барығыҙ!\n“Башҡортостан – фашизм ваҡытындағы Германия йә иһә Спарта түгел. Кешенең милләтенә лә, физик һәләтенә лә ҡарап бүлеү булмаясаҡ. Бындай ғариза яҙыусыларға мәсеткә, сиркәүгә барып үҙенең әхлағы тураһында уйланырға кәңәш итәм”, - тине Радий Хәбиров.\nБашҡортстан Республикаһы Башлығы Радий Хәбиров тиҙҙән Өфө ҡалаһында төҙөләлә башлаясаҡ хосписты тәҡдим итте.\n“Беҙ уны Нюта Федермессер етәкселегендәге абруйлы белгестәр төркөмө күрһәткән урында төҙөйәсәкбеҙ”, - дип яҙҙы ул үҙенең Фейсбук битендә. – Күршелә генә хәҡикәтте аңламаған кешеләр йәшәүен белеп бик ғәжәпләндем. Сирле кешеләр сәләмәт кешенән бер нимә менән дә айырылмай, улар шуны аңламай. Уларҙың шундай ук хоҡуҡтары бар. Хоспистың уңайлы урынлашыуы ла уларҙың хоҡуғы. Хосписҡа ер бүлеүгә ҡаршы төшөп йөрөүселәр наҙанлыҡтан яҙа уны”.\nКүрше йорттарҙа йәшәүселәр матур бинанан башҡа бер нимә лә күрмәйәсәк, ти ул. “Башҡортостан – фашизм ваҡытындағы Германия йә иһә Спарта түгел. Кешенең милләтенә лә, физик һәләтенә лә ҡарап бүлеү булмаясаҡ. Бындай ғариза яҙыусыларға мәсеткә, сиркәүгә барып үҙенең әхлағы тураһында уйланырға кәңәш итәм”.\nХоспис - һуңғы стадияла онкология сирле булған, терелеүгә өмөтөн өҙөүселәргә паллиатив ярҙам күрһәтеү үҙәге.


Силәбелә Яңы йылды башҡортса ҡаршылайҙар // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nСиләбелә Яңы йылды башҡортса ҡаршылайҙар\n14:37, 28 декабря 2012 Йәмғиәт\nСиләбе өлкәһенең Ш.Бабич исемендәге башҡорт һәм татар әҙәбиәте китапханаһында Яңы йылды ҡаршылауға арналған кисә үтте. Китапханала ойошторолған башҡорт телен өйрәнеү буйынса курстарға йөрөгән һәр кеше туған телендә Яңы йылды ҡайҙа һәм нисек ҡаршылаясағы хаҡында һөйләне.\nҠатнашыусылар араһында башҡорт телендә иң яҡшы ҡотлауға үҙенсәлекле ярыш ойошторолдо. Кисәгә килгән Ҡыш Бабай уларҙы иғтибар менән тыңлап, һәр береһенә бүләк тапшырҙы.\nСара күңелле уйындар, конкурстар менән байытылды. Байрам күмәкләп сәй эсеү менән тамамланды, тип хәбәр иттеләр Силәбе өлкәһенең «Башҡорт Ҡоролтайы» йәмәғәт ойошмаһынан.\nТеги: башҡорттар төбәктәрҙә,байрамдар,яңы йыл


Бөгөн Республика Хөкүмәт йортонда биш һәм унан да күберәк бала тәрбиәләүсе гүзәл заттарға дәүләт наградалары тапшырылды\nБалаларын лайыҡлы тәрбиәләп, яратҡан һөнәренә тоғро ҡалған әсәләр һоҡланыу уята. Улар араһында уҡытыусы, балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе, һауынсы, хатта, крәҫтиән-фермер хужалығы етәксеһе һәм башҡа һөнәр эйәләре бар. Башҡортостан район-ҡалаларынан килгән гүзәл заттарға «Әсәлек даны» миҙалын Республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов тапшырҙы.\nБыл юлы «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләнеүселәр тағы 58 кешегә артты. Награда 1998 йылдан бирле 6704 әсәгә тапшырылған. Йыл һайын күп балалы әсәләр арта барыуы күҙәтелә. 2014 йылда республикала әсәлек һәм балалыҡты яҡлау өлкәһе үҙгәрештәр кисерҙе. Яңы технология индерелде. Уға ярашлы, күп балалы ғаиләләр үҙенең матди хәлен дәүләт ярҙамында яҡшырта ала. Ошо маҡсатта 1407 ғаилә 52 миллиондан ашыу суммаға социаль контракт төҙөгән. Физик мөмкинлектәре сикләнгән бала тәрбиәләгән өсөн пособие күләме 532,5 һумдан бер меңгә тиклем күтәрелде. «Ата-әсә ҡаһарманлығы» миҙалы булдырылды. Ул республикаға дан алып килгән балаларҙың ата-әсәләренә бирелә. Миҙалға шулай уҡ сабыйҙы уллыҡҡа алып тәрбиәләгәндәр ҙә дәғүә итә ала.


Хәйбуллла районы биләмәһендә буранға бәйле ғәҙәттән тыш хәл режимы индерелде | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nХәйбуллла районы биләмәһендә буранға бәйле ғәҙәттән тыш хәл режимы индерелде\n16 марта 2016 — 16:13\nБер нисә ауыл ҡар яуыу һәм көслө ел арҡаһында ҡамауҙа ҡалған. Муниципаль һәм республика кимәлендәге юлдар ябылған. Шулай уҡ Ейәнсура, Йылайыр һәм Баймаҡ райондарында ла ҡатмарлы һауа шарттарына бәйле тиҫтәләгән ауылға юл юҡ. Яҙ ике аҙна элек башланыуға ҡарамаҫтан, республиканың көнъяҡ-көнсығыш райондарында әле ҡыш хакимлыҡ итә. Бындай буранды быйыл Урал аръяғы бер нисә тапҡыр күҙәтте. Ғинуарҙың тәүге көндәрендә үк Баймаҡ районында тиҫтәләгән ауыл юлһыҙ ҡалғайны. Коммуналь хеҙмәттәр тәүлек әйләнәһенә эшләй, Бөрйән, Учалы, Миәкә, Көйөргәҙе, Йылайыр, Ейәнсура һәм башҡа райондарҙан өҫтәмә техника йәлеп ителгән. Үткән аҙнала көнъяҡтан килгән циклон Хәйбулла, Баймаҡ райондарына көслө ҡар алып килде, хәлде көслө ел ҡатмарлаштыра. Уның тиҙлеге секундына 18 метрға етә.Хәйбулла районында юлды ҡар баҫҡанлыҡтан ҡатын кеше 1 йәшлек балаһы менән ҡар тотҡононда ҡалған. Уларға 12 сәғәткә яҡын ҡотҡарыусыларҙы көтөргә тура килә. Район хакимиәтенән белдереүҙәренсә, бир нисә йүнәлеш буйынса юл әле ябыҡ.Муниципаль һәм федераль юлдарҙың йөҙәрләгән саҡрым өлөшөндә хәрәкәт туҡтаған. Буран тотҡононда ҡалыусылар өсөн ваҡытлыса урынлаштырыу пункттары ойошторолған. Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса уҙған тәүлек эсендә генә 20 автомобиль эвакуацтияланған, 100-ҙән ашыу кешегә ваҡытлыса пункттарҙа ҡунырға мәжбүр булған. Ҡотҡарыусылар халыҡҡа үҙҙәре йәшәгән биләмәнән ситкә сыҡмай торорға кәңәш итә. Ҡар тотҡононан ҡотҡарыу өсөн Алкино хәрби часенән махсус техина йүнәлтелгән.


Тәбиғәт тә Еңеү һалдаттары менән бергә ҡыуанды » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Бөйөк Еңеүгә 71 йыл » Тәбиғәт тә Еңеү һалдаттары менән бергә ҡыуанды\nТәбиғәт тә Еңеү һалдаттары менән бергә ҡыуанды\nБөйөк Еңеүҙең 66 йыллығы баш ҡалабыҙҙа киң билдәләнде\n9 майҙа Башҡортостандың һәр район-ҡалаһы, ауыл-ҡасабаһы Еңеү көнөн байрам итте. Тантаналар республиканың баш ҡалаһы урамдарында, парктарында ла барҙы. Өфөнөң Еңеү паркында был көндө айырыуса йәнлелек хөкөм һөрҙө. Байрам иртәһенең салт аяҙ тороуы май ҡояшының, гүйә, Еңеү һалдаттарын тәбрикләүе ине. Һәр ерҙә дәртле көйҙәр яңғырай, оркестр һуғыш йылдары көйҙәрен уйнай. Ваҡыт аяуһыҙ – халыҡ ағымы араһында түштәрен тултырып орден-миҙалдар тағып атлаған ветерандар сафы һирәгәйә төшкән инде. Улар был көндө ихлас ҡотлауҙар ҡабул итә. Еңеүҙең 66-сы яҙын ҡаршылаған ветерандарҙы иң бәхетлеләр рәтенә индерергә булалыр.\nТөньяҡ-Көнбайыш, 1-се Белоруссия фронттарында ҡатнашҡан Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Шәүкәт Закир улы Фәтҡуллин менән һөйләшәбеҙ.\n– 9 майҙы мин Берлинда ҡаршы алдым, – тип һөйләй кисәге яугир. – Көн бөгөнгө кеүек ҡояшлы, аяҙ ине. Беҙ аэродромда дежурҙа торҙоҡ, механик булараҡ, самолеттарҙы хеҙмәтләндерҙем. Берлинға тиклем килеп еткәс, Еңеү беҙҙең яҡта булыры билдәле ине инде. Ҡалала атыу тауыштары тынырға ла уйламаны. Һуғыштың рәсми рәүештә ҡасан тамамланырын түҙемһеҙлек менән көттөк. Еңеү – ғүмеремдәге иң оҙаҡ көттөргән оло байрамдарҙың береһе. Был байрамды күрә алмай, яуҙа башын һалған тиҫтерҙәрем генә йәл...\nМуса Насибулла улы Йосопов Еңеүҙе Грузияла госпиталдә ҡаршы алған.1943 йылда һуғышҡа алынған яугирға Курск дуғаһынан алып Украина, Болгария, Югославия, Венгрияны азат итеү һуғыштарында ҡатнашырға тура килә. «Ошо көндәрҙе күрә алыуым менән бәхетлемен», – ти тере яуҙың оло шаһиты.\nБашҡортостандан 700 меңдән ашыу яугир, ҡаһарманлыҡ һәм ныҡлыҡ өлгөһө күрһәтеп, төрлө фронттарҙа һуғыша. Үҙенең ғәзиз Ватанын ғына түгел, бөтөн кешелекте ҡотҡарған халҡыбыҙҙың ҡаһарманлығы баһалап бөткөһөҙ.\nБөйөк Ватан һуғышы ветерандарын ҡотларға, һуғышта һәләк булғандар иҫтәлегенә сәскәләр һалыу өсөн Еңеү паркына Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, төрлө министрлыҡ-ведомстволар вәкилдәре килгәйне. Улар Советтар Союзы Геройҙары Миңлеғәле Ғөбәйҙуллин менән Александр Матросов (Шакирйән Мөхәмәтйәнов) һәйкәленә – яуҙа ятып ҡалғандарға, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәевтың ҡәберенә, 112-се башҡорт кавалерия дивизияһы командиры Миңлеғәле Шайморатовтың, Таһир Күсимовтың бюстарына сәскәләр һалды.\n«Реквием» яңғырай. Тантана ҡыуанысынан бигерәк, уйсан йөҙҙәрҙә күҙ йәштәренә лә ирек бирелә. Үткәндәргә ҡайтыу, күңел хәтирәләре генә түгел, шатлыҡ йәштәрелер был.\nЕңеү рухын үҙешмәкәр сәнғәт коллективтары әҙерләгән тамашаларҙа, балаларҙың рәсемдәр, 109-сы мәктәп уҡыусыларының һуғышта булған олатай-өләсәйҙәренең исемдәрен туҡыма киҫәктәренә сигеп, уларҙан ойошторолған күргәҙмәһендә лә күрергә була ине. Ветерандар ялан ашханаһында һалдат бутҡаһы менән дә һыйланды, шанлы йылдар ауазын хәтерләткән таныш көйҙәргә бейеп, күңел асып, йәшлектәрен хәтергә төшөрҙө.\nЮ. КӘРИМОВ, Ф. АБДУЛЛИН фотолары.\nСығыу ваҡыты 10-05-2011, 11:09 | Ҡаранылар: 2289


1 июлдән бөтә автобустарҙа ла ҡулаҡсаһыҙ иҫәпләшеү терминалдары булырға тейеш - Правительство Республики Башкортостан\n2020 йылдың 1 июленән бөтә автобустарҙа ла ҡулаҡсаһыҙ иҫәпләшеү терминалдары булырға тейеш. Был хаҡта Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров аҙналыҡ оператив кәңәшмә барышында белдерҙе.\n– Билдәләнгән датаға тиклем контроль-касса аппараттары менән файҙаланмағандарға 1 июлдән штрафтар һала башлаясаҡбыҙ, – тине Радий Хәбиров. – Әлегә беҙҙең бурыс – был федераль законға ярашлы талап булыу тураһында иҫкәртеү, аңлатыу эше алып барыу.\nАвтобустарҙа контроль-касса аппараттары ҡулланмаған өсөн штраф күләме беренсе тапҡыр 30 мең һум, ҡабаттан тотолған осраҡта 1 млн һум.\nТранспорт һәм юл төҙөлөшө буйынса дәүләт комитеты рәйесе Тимур Мөхәмәтйәнов әйтеүенсә, профилактика саралары ыңғай һөҙөмтә бирә. Легаль булмаған пассажир ташыусылар баҙарҙан китә, административ хоҡуҡ боҙоуҙар тураһында 50 меңдән ашыу материал теркәлгән. 218 автобусҡа арест һалынған. Төпкөл ауылдарҙы район үҙәктәре менән тоташтырыусы маршрут селтәре барлыҡҡа килде. Маршруттар халыҡ фекеренә ярашлы көйләнә.\n–\tҠулаҡсаһыҙ иҫәпләшеүгә өҫтөнлөк биреүсе пассажирҙар һаны арта. Был бер яҡтан уңайлы, икенсе яҡтан, аҡса әйләнеше, пассажир ташыусыларҙың бюджетҡа һалым түләүе ап-асыҡ, – тине Тимур Мөхәмәтйәнов.


Мәскәүҙә «Коломенское» музей-ҡурсаулығында һабантуй үтәсәк // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nМәскәүҙә «Коломенское» музей-ҡурсаулығында һабантуй үтәсәк\n15:50, 17 июня 2014 Мәҙәниәт\n21 июндә Мәскәүҙең «Коломенское» дәүләт музей-ҡурсаулығында дөйөм ҡала һабантуйы уҙасаҡ. Рәсәйҙең баш ҡалаһының был хозур тәбиғәтле урынында байрам дүртенсе тапҡыр уҙасаҡ. Музей-ҡурсаулыҡ территорияһында күмәк күңел асыу иртәнге сәғәт 11-ҙә башланып киске туғыҙға тиклем дауам итәсәк.\nҺабантуйҙа ҡунаҡтарҙы ҡыҙыҡлы, төрлө-төрлө программа: Мәскәү, Башҡортостан һәм Татарстан сәнғәт оҫталарының концерты, күңелле конкурстар һәм уйындар, милли көрәш буйынса ярыштар көтә. Теләүселәр өсөн милли сувенирҙар, халыҡ художество кәсептәре әйберҙәре, тәмле-татлыҡ ризыҡтар һатыласаҡ, шулай уҡ сәк-сәктән, хуш еҫле балдан ауыҙ итергә мөмкин буласаҡ.\nБайрамды ойоштороу өсөн Өфөнән Башҡорт дәүләт филармонияһы директоры Фәүзи Сафин етәкселегендә ижади төркөм бара. Артистар, улар араһында «Ҡарауанһарай» һәм «Далан» төркөмдәре, Нәзифә Кадырова, Римма Амангилдина, Ғәли Алтынбаев, Фәдис Ғәниев, Лилиә Биктимерова, Руслан Сәйфетдинов, Марсель Ҡотоев, Әлиә Нурғәлиева, Регина Баракова, Зарина Солтангилдина, Артем Машков, төрлө-төрлө концерт программаһын әҙерләй. Үҙҙәренең иң яҡшы номерҙарын Стәрлетамаҡ театр-концерт берекмәһенең билдәле Бейеү театры вәкилдәре лә әҙерләй.\nБашҡортостандан һабан байрамына Әбйәлил районы барасаҡ, ул бөтә тирмәләр, милли йыһаздар менән башҡорт ихатаһын ҡорасаҡ. Райондың һәүәҫкәр коллективтары – «Йәшлек» ансамбле, «Миләш» фольклор төркөмө байрам программаһын үҙҙәренең сағыу сығыштары менән биҙәйәсәк.\nҺабантуй – башҡорт һәм татар халыҡтарының иң яратҡан байрамы. Унда халыҡтарҙың матур йолалары, уларҙың йырҙары, бейеүҙәре, ғөрөф-ғәҙәттәре берләшә. 2002 йылдан алып байрам рәсми рәүештә ЮНЕСКО тарафынан булдырылған матди булмаған кешелек мираҫы хазиналары исемлегенә индерелгән.\nМәскәү һабантуйы – йола буйынса бөтә уҙғарылған һабан байрамдарының иң ҙуры. 2013 йылда байрамда 150 меңдән ашыу мәскәүле һәм баш ҡала ҡунаҡтары була. Икенсе йыл рәттән Мәскәү һабантуйында ҡырым татарҙары мәҙәниәте тәҡдим ителәсәк.\nБайрамды ойоштороусылар: Мәскәү Хөкүмәте, РФ Президенты ҡарамағындағы Башҡортостандың Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге, Татарстан Республикаһының Тулы хоҡуҡлы вәкиллеге, «Башҡортостан яҡташтары», Мәскәүҙең Төбәк татарҙар милли-мәҙәни автономияһы, Яр Саллы һәм Стәрлетамаҡ ҡалалары хакимиәттәре, Мәскәүҙең «Коломенское» дәүләт художество тарихи-мәҙәни һәм тәбиғи-ландшафт музейы-ҡурсаулығы.\nТеги: һабантуй-2014,халыҡ байрамдары


Артыҡбикә(әкиәт). Т.Даянова - Wikisource\nБынан күп кенә йылдар элек йәшәгән, ти, Дәүләтбай исемле бер крәҫтиән.\nҮҙе «дәүләт», үҙе «бай» тигән исем йөрөтһә лә, бай булмаған ул. Бөтә байлығы — һигеҙ ҡыҙы, ти. Дәүләтбайҙың эсе бошҡан, йөрәге янған. Ҡыҙҙар үҫеп етер, туй яһап, ҡурсаҡтай кейендереп, бүләк биреп оҙата алмаҫ ул балаларын...\nАрлы-бирле көн күреп ятҡанда, туғыҙынсы ҡыҙы ла донъяға килгән. Шул ғына етмәгәйне Дәүләтбайға!\nҠыҙ тыуыуға бер кем дә һөйөнмәгән, бәпес туйы булмаған. Балаға Артыҡбикә тип исем биргәндәр. Ҡыҙыҡай шат, көләс йөҙлө сәләмәт бала булып үҫкән. Апалары уны һис тә яратмаған, сәңгелдәктә бәүетмәгән. Әсәһе\nбесәнгә, ураҡҡа китһә, Артыҡбикәнең илап һыны ҡатҡан. Төҫкә лә йәмһеҙ генә, ти, етмәһә...\nШулай итеп, был ҡыҙ баланы тормош бәләкәйҙән үк ҡыйырһыта башлай.\nӘсәй кеше генә ҡыҙын яратҡан, йәлләп үҙәге өҙөлгән.\nТәпәй баҫҡас, бала үҙ йүнен үҙе күреп уйнай башлай, һәр таш, һәр үлән уға уйынсыҡ була. Төҫкә йәмһеҙ икәнен дә төшөнмәй әле, яҡты көнгә һөйөнөүен генә белә.\nӘ күршелә Артыҡбикә менән бер көндө тыуған Һөйөндөк исемле малай үҫә икән.\nИке бала татыу ғына уйнай, ярышып үҫә, ти. Һөйөндөк бик теремек, матур малай була.\nАртыҡбикә, ата-әсәһенең ҡул араһына тиҙ инеп, өй эштәрен башҡара, ә ҡырға сыҡһа, унан уңған, унан етеҙ ҡыҙ булмай, ти. Апаларының йомош ҡушыуына ла асыуланмай, эшләүен генә белә.\nКөҙ көнө Дәүләтбай баҙарға бесән һатырға барған, ти. Бөтә ҡыҙҙарына ла күлдәклек, ә Артыҡбикәгә бүләккә бик матур төймәле муйынса ала. Ҡыҙҙар бүләктәргә ҡыуана, ә ҡыҙыл төймәле муйынсаға бөтәһенең дә күҙе ҡыҙа. Һылыубикә тигән уртансы ҡыҙ төҫкә лә матурыраҡ, холҡо ла һауалыраҡ булған. Бына шул ҡыҙ көнсөллөктән нимә эшләргә лә белмәй, ти.\n— Муйынсаны миңә бир, Артыҡ! Әллә нәмә тағып йөрөһәң дә матур булмаҫһың барыбер, шул мунса төнлөгө һымаҡ булып ҡалырһың инде,— ти.\nАртыҡбикә илай-илай сығып йүгерә, һыу буйына барып ултыра. Талғын аҡҡан тәрән һыуҙа сағылған йөҙөнә күҙ һала. Эйе, ысынлап та, матур түгел икән үҙе: йөҙө мунса ташы кеүек ҡап-ҡара, ти.\nШул көндән башлап ҡыҙ кешеләр күҙенә күренмәҫкә ҡарар итә. Бөтә эштәрҙе лә төндә эшләй.\nЕн-пәрейҙән дә ҡурҡмай. Төндәрен һыу ташый, бесән саба, утын яра. Яҙ еткәс, бөтә тирә-яҡты тултырып гөлдәр ултырта.\nКүрше егет Һөйөндөк йөрәген яндыра ҡыҙҙың, ләкин ара ҡот осҡос йыраҡ шул. Һөйөндөк ауылда беренсе егет. Уның кеүек һылыу, булдыҡлы егет тирә-яҡта юҡ, ти.\nҠыҙ бөтә ярһыуын эшкә һала. Егет баҫҡан эҙҙәргә гөл ултырта. Төндәр буйы ташып, һыу һибә. Гөлдәр гөрләп үҫә.\nБер көн, таң һарғайған мәлдә, ҡыҙ һыуҙан ҡайтып килгәндә, ат эсерергә килгән Һөйөндөк менән осраша. Уйламаған ерҙән осратҡас, егет Артыҡбикәне ен ҡыҙы тип уйлай.\n—\tТфү, тфү, бар кит, күҙемдән юғал,— тип әйткәнен һиҙмәй ҡала. Һуңынан балалыҡ\nдуҫын танып:— Ә, һин икәнһең, Артыҡ, ен ҡыҙы тип торам,— ти.\nЕгеттең уйламай ғына әйткән һүҙе Артыҡбикәне ғазаптарға һала. Бер кемгә лә әйтмәй, үлергә ҡарар итә ул.\nТөн еткәс, йоҡлап ятҡан әсәһе менән шым ғына хушлаша ла сығып китә.\nЙәйге төн иҫ киткес матур, моңло була! Иҫәпһеҙ йондоҙҙар, яңы тыуған ураҡ ай нур һибә. Ҡыҙ ултыртҡан гөлдәр хуш еҫ тарата... Был гүзәл донъяны ташлап киткеһе килмәй ҡыҙҙың. Ни бары ун алтынсы йәш кенә шул Артыҡбикәгә! Ҡыҙ бала, үҙәге өҙөлөүгә түҙә алмай, үкһеп-үкһеп илай башлай:\n—\tАй, изгелекле, киң күңелле Айбикә,— тип үтенә ул.— Һин бөтәһенә нурыңды тигеҙ һибәһең. Был — йәмһеҙ, тегеһе — сибәр, тип тормайһың. Ал мине үҙеңә, Зөһрә ҡыҙҙы алғанһың бит!\nАлыҫтан әкрен, һалмаҡ ҡына тауыш килә: — Артыҡбикә ҡыҙым, һине үҙемә алып бәхетле итә алмам шул. Бәхетең ерҙә һинең. Мин һиңә нурҙарымды бүлеп бирәм, сөнки һин быға лайыҡ, һин сибәр ҡыҙға әйләнерһең. Һинең саф күңелле, эшһөйәр ҡыҙ икәнеңде күптән күреп торам. Мә, ал нурымды, бәхетле бул.\nАйҙан бер көлтә нур шәлкеме осоп килеп ҡыҙҙы солғап ала. Ҡыҙ аптырап торған арала йәнә үтә яғымлы, нәфис тауыш ишетелә.\n—\tАртыҡбикә һылыу! Беҙ һин ултыртҡан, төнөн сәскә ата торған гөлдәр. Керпектәребеҙҙе төнөн асабыҙ ҙа хуш еҫ һибәбеҙ. Беҙ төҫкә үтә матур түгел, ләкин еҫ менән кешеләрҙе әсир итәбеҙ. Күптәр беҙҙе ултыртып та бармай, ә һин беҙгә йәшәү бирҙең. Шуның өсөн һиңә хуш еҫ бүләк итәбеҙ. Кил бында!\nҠыҙ гөлдәр өҫтөнә эйелә, сәскәләрҙең хуш еҫе ҡыҙ күкрәгенә тула.\nӘ иртә менән уянып киткән әсә, ҡыҙының һаман ҡайтмағанлығын абайлап, ҡурҡып китә. Үҙе лә аңғармаҫтан, аяҡтары уны шишмә буйына килтерә.\nҺыу ситендәге таш өҫтөндә һылыуҙан- һылыу ҡыҙ ултыра, болот-сәстәре арҡаһын япҡан. Үҙенән ниндәйҙер серле нур бөркөлгән төҫлө. Был ҡыҙ Артыҡбикәгә лә оҡшаған һымаҡ, ти. Бына ҡыҙ гүзәл йөҙөн әсәһенә бора ла:\n—\tӘсәй, әсәкәйем,-— тип ҡысҡырып, әсәһенә килеп һыйына.\nӘсә ҡыҙын күкрәгенә ҡыҫа ла:\n— Балам, мин шулай килеп сығасағын күптән һиҙенә инем инде,—-ти.\nБәхетле ҡыҙ менән әсә өйҙәренә ҡайтып китә. Ә артабанғы ваҡиғалар тап әкиәттәгесә тамамлана инде.\nШулай бит ул, күңелең матур булһа, уны ҡасан да бер күрерҙәр һәм баһаларҙар.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Артыҡбикә(әкиәт)._Т.Даянова&oldid=352065"


Рөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы Таһир Аушев менән осрашты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы Таһир Аушев менән осрашты\n9:27, 6 сентября 2018 Йәмғиәт\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Фәнни-техник программалар дирекцияһының генераль директоры урынбаҫары – Рәсәй Федерацияһының Фәнни-технологик үҫеш стратегияһын тормошҡа ашырыу буйынса проект офисы етәксеһе, Рәсәй Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы Таһир Аушев менән осрашты.\nОсрашыуҙа «Фән» милли проектын бойомға ашырыу мәсьәләләре, төбәктә ғилми һәм ғилми-етештереү кооперацияһын, фәнни тикшеренеүҙәр һәм эштәр алып барыу өсөн инфраструктураны үҫтереү, тармаҡтың кадрҙар потенциалы тикшерелде.\nТаһир Аушев Башҡортостанды «бай технологик индустриялы һәм фәнни ҡеүәткә эйә» төбәк тип атаны. Ул Башҡортостан Башлығына кисә уҙған семинар-кәңәшмәлә тикшерелгән мәсьәләләр хаҡында һөйләне.\nСарала Башҡортостан Хөкүмәте, республиканың Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығы, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө Федераль тикшеренеү үҙәге, Башҡортостан Фәндәр академияһы, республика вуздары вәкилдәре ҡатнашты.\nАтап әйткәндә, һүҙ илдә донъя кимәлендәге милли фәнни үҙәктәр ойоштороу алымдарын яңынан ҡарау мөмкинлеге хаҡында барҙы. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, бындай бурысты Рәсәй Президенты Владимир Путин ҡуйҙы, «Фән» милли проекты сиктәрендә ошондай үҙәктәр асыу ҡаралған.\n– Донъя кимәлендәге милли фәнни үҙәктәр һәм ғилми-белем биреү үҙәктәрен булдырыу ике өлөштән тора. Тәүгеһе – федераль ярҙам, уларҙың күләме әлегә билдәләнмәгән. Икенсеһе – билдәле бер статус һәм махсус эшләү шарттары, – тине Таһир Аушев.\nУның һүҙҙәренсә, ошондай 15 үҙәккә генә федераль ярҙам күрһәтелә. Ләкин әлеге 15 иҫәбенә инмәгән, әммә финанслауҙы үҙ өҫтөнә алырға әҙер булған төбәктәр ҙә донъя кимәлендәге фәнни үҙәк статусына дәғүә итә ала.\n– Бындай осраҡта президенттың был башланғысы көсәйә генә, сөнки төбәктәр үҙҙәренә ниндәй үҙәктәр кәрәклеген яҡшыраҡ белә. Әгәр улар быны финансларға әҙер булһа, үҙәктәргә ошондай юғары статус биреү төбәкте үҫтереү өсөн ҙур ярҙам булыр ине, – тине Таһир Аушев.\nБашҡортостан Башлығы был идеяны хупланы.\n- Ошо 15 төбәк иҫәбенә эләгеүҙең бар йәһәттән дә ҡатмарлы икәнен аңлайым, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Әлбиттә, беҙ а) ошо 15 төбәк иҫәбенә инергә тырышырбыҙ; б) әгәр килеп сыҡмаһа, фәнгә булышлыҡ итербеҙ һәм күпме кәрәк, шунса аҡса бүлербеҙ.\nТеги: Башҡортостан Башлығы, фән


450 йыл элек шулай булған...\n- Мин профессиям буйынса тарихсы, археолог, шуға күрә лә\n450 йыл элек, башҡорт ҡәбиләләренең үҙ ирке менән Рәсәй дәүләтенә ҡушылыр алдынан, хәҙерге Башҡортостан территорияһында ниҙәр барыуы хаҡында ышаныслы әйтә алам,\n- тип башланы үҙ телмәрен "Башинформ"дағы матбуғат конференцияһында БР Фәндәр академияһы президенты Нияз Мәжитов. - Киң даирәлә ул заман тураһында төрлө ҡапма- ҡаршылыҡлы фекерҙәр йөрөй. Күптәр, Рәсәйгә ҡушылған саҡта\nбашҡорттар ырыу-ҡәбилә ҡоролошо стадияһында булған, тигән\nфекер яҡлы. Мин үҙ ғүмеремде башҡорттарҙың XVI-XVII быуатҡа тиклем тарихын өйрәнеүгә арнаным һәм, Рәсәйгә ҡушылыр алдынан башҡорт халҡының сиктән тыш ябай үҫеш кимәле тураһындағы ҡараш тамырынан дөрөҫ түгел, тип тулы ышаныс менән әйтә алам.\nБашҡорттар - Евразияның иң боронғо халыҡтарының береһе.\nУның тураһында IX-Х быуаттарҙағы яҙма сығанаҡтарҙа уҡ телгә\nалына. Башҡорттарҙың көнкүреше һәм мәҙәниәте хаҡында был сағыу иҫтәлектәрҙе Көньяҡ Урал буйлап үткән ғәрәптәр ҡалдыра. Ул саҡта башҡорттарҙың башлығы Мөйтән бей хан була. Европа сығанаҡтары хәбәр итеүенсә, башҡорттар башта монголдарға ҡаршы тора, ләкин һуңынан үҙ ирке менән Сыңғыҙхан дәүләтенә ҡушылырға ҡарар итә. Мөйтән бей ҙур делегация менән уға юл тота, һәм Сыңғыҙхан уға билдәле бер\nтерриторияға идара итеү хоҡуғы биргән ярлыҡ-грамота тапшыра. Шәжәрәлә грамота тексы бирелә: "Мөйтән бейгә һәм уның улдарына, улдарының улдарына бөтә ер аҫты һәм өҫтө байлыҡтары менән бергә барлыҡ ҡушылдыҡтары менән\nАғиҙел, Яйыҡ, Тубыл, Ишем йылғалары буйлап бөтә ерҙәр мәңгелек биләүгә бирелә". Шулай итеп, Мөйтән бей Сыңғыҙхан ярҙамында башҡорт дәүләтселеген һаҡлап алып ҡала.\n1235-36 йылдарға ҡараған яҙма сығанаҡтар башҡорттарҙың\nүҙ автономияһы булыуы, үҙ милли хандары етәкселегендә суверенитетты һаҡлауҙары хаҡында мәғлүмәттәр еткерә. ХV быуат башында Алтын Урҙа тарҡалғас, Башҡортостан территорияһы Ҡазан ханлығы, Нуғай Урҙаһы һәм Себер ханлығы араһында бүленә. Әммә сығанаҡтар башҡорт хандарының исемдәрен дә һаҡлаған. Шәжәрәлә XIII һәм XVI быуат араһында хакимлыҡ иткән тиҫтәләгән хандар ҙа телгә алына. Уларҙың ҡайһы берҙәренең исемдәре генә түгел, ҡәберҙәре лә һаҡланған. Мәҫәлән, Әсәнхан Тәтешле районында ерләнгән, унда ғәрәпсә яҙыу ҙа бар.\nБөтә был факттарҙы Нияз Абдулхаҡ улы ХIII, XIV, XV, XVI быуаттар һуҙымында башҡорттарҙың үҙ дәүләте булыуын һәм\nдонъяның башҡа дәүләттәре менән дипломатик бәйләнештәр\nалып барыу тәжрибәһенә эйә булыуын күрһәтеү өсөн һанап китә.\nXVI быуатта Мәскәү дәүләте Ҡазан ханлығы менән асыҡ конфронтацияға ингәс, урыҫ ғәскәрҙәре Башҡортостанға баҫып инмәй, сиктә туҡтап ҡала. Иван Грозный Ҡазанды алғас,\nтирә-яҡ халыҡтарға - башҡорттарға, мариҙарға, удмурттарға, хәҙергесә әйткәндә, үҙ агитаторҙарын ебәрә. Агитаторҙар Аҡ\nбатша власын танырға саҡыра.\nИке-өс йыл буйына башҡорттар ауыр хәлдә йәшәй - урыҫ ғәскәрҙәре уларҙың территорияһына баҫып инмәй, әммә Иван\nГрозный власын танырға саҡырып пропагандистар йөрөүен дауам итә. Ата-олатайҙарыбыҙ алдына "ни эшләргә?" тигән ауыр һорау килеп баҫа. Ҡазан ханлығы кеүек ҡаршылыҡ күрһәтергәме? Әллә Аҡ батша власына күсергәме? Ахыр килеп,\nырыу башлыҡтары йыйылып, Иван Грозныйға делегация ебәрергә ҡарар итә.\n- 450 йыл элек атай-олатайҙарыбыҙ килеп тыуған хәлдән сығыу юлын дөрөҫ һайлағандар, тип иҫәпләйем, - тине Мәжитов. - Улар Рәсәй составына ҡушыла һәм, шулай итеп, урыҫ дәүләте менән хәрби бәрелештәргә юл ҡуймай.\nБашҡорттар Рәсәйгә Волганан алып Урал тауҙары ипкендәренә тиклем ҙур территорияһын бирә. Тиҙҙән Урал сикһеҙ тәбиғи байлыҡтары менән Рәсәйҙең ҡеүәтле иҡтисади\nүҙәгенә, донъя державаһы терәгенә әйләнә. Крайҙың тәбиғи\nбайлыҡтарын үҙләштереү яңы эшсе ҡулдар йәлеп итеүҙе талап\nитә, шуға күрә XVII-XVIII быуаттарҙа Көньяҡ Уралға, башҡорт тар\nиленә, меңәрләгән кешеләр ағыла. Тап шуға күрә лә Рәсәй Президенты Владимир Путин Указына ярашлы, юбилей датаһы\nБашҡортостанда ғына түгел, башҡорттар йәшәгән бөтә региондарҙа ла үткәрелә.\n5-6 июндә Башҡортостандың баш ҡалаһында үткәреләсәк халыҡ-ара ғилми-ғәмәли конференция Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәй дәүләтенә ҡушылыуының 450 йыллығына арналасаҡ. Был республикала данлыҡлы дата хөрмәтенә үткәрелгән тантаналарҙың төп сараларының береһе.\nЭш биш төп йүнәлеш буйынса ҡороласаҡ. Улар - Башҡортостандың Рәсәй дәүләтенә ҡушылыуының халыҡ-ара һәм тарихи әһәмиәте; Башҡортостандың Рәсәй составында үҫешенең социаль-иҡтисади аспекттары; Башҡортостандың үҙ ирке менән ҡушылыуы һәм Рәсәй державаһында оҙайлы үҫеше контексында башҡорттарҙың мәҙәниәте; Рәсәй халыҡтарының (Башҡортостан миҫалында) мәҙәни-ара аралашыуы; Рәсәй составында Башҡортостан үҫешенең сәйәси-хоҡуҡи факторҙары.\nКонференцияға киң материалдар тупланмаһы әҙерләнә. Махсус рәүештә 450 йыллыҡҡа уникаль эштәр баҫтырыласаҡ. Рәсәйҙең танылған ғалим-төркиәтсеһе Николай Дмитриевтың материалдары баҫтырыуға әҙерләнә, Муса Мортазиндың граждандар һуғышы йылдарында Башҡортостан тураһындағы китабы ҡабаттан баҫтырыласаҡ. "Рәсәй халыҡтары мифологияһы", "Рәсәйҙә рус һәм башҡа дәүләт телдәре" симпозиумдары үткәреү планлаштырыла.


Бешкә еләк тәме | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБешкә еләк тәме\n17 июля 2017 — 15:13 ГТРК «Башкортостан»\nЯмғырҙарҙың туҡтап тороуына ҡортсолар ҡыуанған кеүек баҡсасылар ҙа һөйөндө. Бигерәк тә еләк үҫтереүселәр. Көндәр йонсоу тороуға ҡарамаҫтан, урманда ла, баҡсала ла төрлө-төрлө емеш-еләктәр бешә. Үткән аҙналағы ҡояшлы көндәрҙең файҙаһын еләкселәр тойоп та өлгөрҙө. Беҙ был турала “Еләкле ялан” йәрминкәһендәге төрлөлөктө һәм муллыҡты күреп әйтәбеҙ. Был аҙнанан Спорт һарайы алдындағы йәрминкәнең иң татлы осоро башланды. Үлсәүҙәргә бер-бер артлы мөлдөрәмә тулы кәрзиндәр, күнәсектәр ҡуна. Тәбиғи ризыҡтарға өҫтөнлөк биргән баш ҡала халҡының ихтияжына яуап итеп һатыусылар ҙа, үлсәүҙәр ҙә бер минутҡа ла бушамай. Ҡыҙыл, эре һәм тәмле итальян еләктәре һатып алыусылар өҫтәленә юллана.Мөхйәровтар ғаиләһенең итальян еләктәрен үҫтерә башлауына быйыл бер йыл. Башҡа сорттарҙан айырмаһы — иртә өлгөрөүҙә һәм эре булыуында. Дөрөҫ ултыртыу, дөрөҫ тәрбиәләү һәм хатта дөрөҫ өҙөп алыу  — барыһы ла мөһим. Түккән хеҙмәтеңдең сифатын күрергә теләүселәрҙең серҙәре бихисап, мәшәҡәттәре лә.Баҡса еләген сыйырсыҡтар ҙа ярата икән. Эргә-тирәләге урмандан килгән ҡуяндарҙан яланды көнө-төнө ҡарауылларға кәрәк. Яңыраҡ хатта көҙән баҡсаға һуҡмаҡ таҡырайта башлағас, хужалар эттәрен бергә алып йөрөй башлай. Бесәйгә лә етәрлек эш эләгә. Балалар иһә бәләкәйҙән эш рәтен белеп үҫә.Мөхйәровтар ғаиләһе былтыр ауыл хужалығы министрлығынан, эшен яңы башлаусы фермер булараҡ, ГРАНТ ала. Әммә бының менән генә эш бөттө түгел — уларға иртәнге сәғәт 4-тән кисе 12-гә тиклем, хатта ҡайһы берҙә төнгө 2-гә хәтлем тырышып эшләргә тура килә. Улар эштәрен еңелләштереү яҡлы: баҡсала автоматлаштырылған һуғарыу системаһы урынлаштырылған, ҡый үләндәре үҫмәһен өсөн рәт араһына һалам түшәлгән, артыҡ ямғыр һыуҙары яланда йыйылмаһын өсөн махсус траншеялар ҡаҙылған. Еләк 20 градус йылыла ла өлгөрә, тик гел генә еүеш тупраҡта тамырҙары сереүе, дымлы һауала емештәрҙең күгәреүе бар. Был осраҡта траншеяларҙың барлығы һиҙелерлек ярҙам. Ә ҡоро көндәрҙә бер гектар ерҙе заманса система һуғара.Тамсылап һуғарыу системаһы еләктәрҙе һыуыҡтан, сүп-сарҙан, мыйыҡ ебәреүҙән һаҡлау өсөн түшәлгән агротекс аҫтынан үтә. Ә теплицала үҫентеләр тамыр нығыта.Ер үҙенә баш эйгәндәрҙе ярата һәм мул уңыш менән бүләкләй. Мөхйәровтарҙың көн кискә ауышыуға силәк-силәк, кәрзин-кәрзин бешкән еләктәре йыйылды. Уңғанлыҡтың сиктәре юҡ, шулай ҙа күрһәткесе бар — ул көнөнә ике тапҡыр йыйып алынған 100-әр килограмм ҡып-ҡыҙыл, татлы, файҙалы, итальян еләктәре.


22 Сентябрь 2017, 16:28\nСибай ҡалаһында республикабыҙҙың Рәсәй Федерацияһы субъекттарының инвестицион климат торошо Милли рейтингында ҡатнашыу сараларын тормошҡа ашырыу сиктәрендә ойошторолған Проект офисының күсмә ултырышы үтте. Башҡортостан Республикаһының иҡтисади үҫеш министры С.В.Новиков, беренсе урынбаҫары В.Р.Исхаҡов, Башҡортостан Республикаһының ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры урынбаҫары И.С.Әбсәләмов, республиканың төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары А.В.Ковшов, «Газпром межрегион Уфа» йәмғиәтенең генераль директоры урынбаҫары А.В.Боярко, ведомстволар етәкселәренән торған делегация башта ҡаланың етештереү предприятиелары, урта һәм бәләкәй эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлектәре менән танышты. Рәсми делегацияны Сибай ҡалаһы хакимиәте башлығының иҡтисад буйынса урынбаҫары Н.F.Хәлиуллин оҙатып йөрөнө.\nПроект офисында ҡатнашыусылар иң беренсе эзбиз карьеры янында урынлашҡан «Ҡыҙыл Таш» йәмғиәте эшмәкәрлеген ҡараны. Йәш эшҡыуар Альберт Рыҫкилдин етәкләгән предприятие тәбиғи ташты сығарыу һәм эшкәртеү менән шөғөлләнә. Сеймалды улар башлыса Учалы районы һәм Силәбе өлкәһенән ташый. «Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты»ның Сибай филиалының эзбиз карьеры янындағы бинаны эшҡыуар бынан 3 йыл элек кәрәкле инфраструктуралы булған өсөн һатып алған. Италияла етештерелгән таш эшкәртеү ҡорамалдарын һатып алыуға 1,5 миллион евро түккән. Ҙур күләмле таштарҙы эшкәртеүгә һәләтле булған ҡайһы бер заманса ҡорамалдары эшкә көйләнгән, сираттағылары монтажлана. Ҡеүәтле комбайндарҙың береһе 30 тоннанан ашыу блоктарҙы ла эшкәртә ала. Ундай ҙур таштар һәйкәлдәр, обелискылар өсөн ҡулайлы. Был тәңгәлдә 2015-2017 йылдарға иҫәпләнгән Мәскәү урамдарын төҙөкләндереү буйынса «Минең урамым» комплекслы программаһын билдәләп китеү зарур. Баш ҡаланың урамдарын рәтләү буйынса күләмле программаға ярашлы республикала яңы гранит карьерҙары ятҡылыҡтары эшкәртелә башланы. Мәскәү етәкселеге һатып алған плита, бордюр, брусчаткаларҙың 90 проценты тап Уралда сығарыла. Сибайҙағы «Ҡыҙыл Таш» йәмғиәте лә шул программа тормошҡа ашырыла башлаған ваҡытта 2014 йылда эшмәкәрлеген башлаған.\nАртабан ҡунаҡтар кирбес һәм тротуар плитәләре етештергән «Монолит» йәмғиәтендә булды. Былтыр сафҡа ингән объект ҡыш көнө йылытыу ҡаҙанлығын эшкә көйләй алмағанлыҡтан, кирбес, тортуар плитәләре етештереүҙән туҡтап торған. Йылытыу эштәрен атҡарыу өсөн тәбиғи газды иҫәпләү узелын сертификатлау мотлаҡ. Был процедура бик ҡатмарлы һәм яңы эшләй башлаған йәмғиәткә бик ҡыйбатҡа төшә. Тауарҙарын һатыуҙы яңы яйға һалып килгән предприятие өсөн һәр тин ҡәҙерле.\n—Бетон етештереүҙә йылылыҡ иң кәрәкле сығанаҡ,—тине йәмғиәт директоры В.П.Азов. Делегация составындағы «Газпром межрегион Уфа» йәмғиәте вәкиле Владимир Петровичтың үтенесен шундуҡ иҫәпкә алды.\nЭшлекле сәфәр быраулау реагенттары заводында дауам итте. Нефть, газ тармаҡтары өсөн быраулау реагенттары етештергән был яңы предприятие ла һуңғы осорҙа ауырлыҡтар кисерә. Технологик процесты көйләүгә, документтар юллауға, лаборатор тикшеренеүҙәр уҙғарыуға, инфраструктураны тергеҙеүгә, ҡулланыусылар табыуға ике йылдан ашыу ваҡыт сарыф ителгән.\nПредприятиеның генераль директоры Г.В.Акопян әйтеүенсә, сығымдарының әйләнеше сикле булыуы бәкәлгә һуға.\n—Беҙҙең ҡулланыусыбыҙ ҙа бар, баҙарҙа талап ителгән тауарҙарҙы ла беләбеҙ. Әммә күптәр беҙҙә етештереү мөмкин булмаған быраулау реагенттары сығарыуыбыҙҙы һорай. Кадрҙарға ла ҡытлыҡ кисерәбеҙ,—тине Гарри Владимирович.\nӘлегә предприятие әҙер продукция сығармай, ә реагенттарҙы киптереү хеҙмәтен генә күрһәтә. Ә ҡеүәттәре уларҙың етерлек. 50 миллион һумлыҡ ҡорамал менән йыһазландырылған биояғыулыҡ етештереү цехы эшләмәй тора. Завод тулы ҡеүәтенә эшләһә 1меңгә яҡын кешегә эш урыны булдырыу мөмкинлеге бар. Әлегә бында 200-ҙән аҙыраҡ кеше хеҙмәт итә.\nПрограмманың икенсе өлөшө Проект офистың ултырышы булды. Ҡала хакимиәтендә уҙған дөйөм сараға Сибай ҡалаһынан тыш, күрше Әбйәлил, Баймаҡ, Белорет, Бөрйән, Ейәнсура, Йылайыр, Учалы, Хәйбулла райондарынан эшҡыуарҙар, белгестәр йыйылды. Бында власть вәкилдәре эшҡыуарҙар менән күҙгә күҙ ҡарап һөйләште. Башҡортостан Республикаһының иҡтисади үҫеш министры С.В.Новиков та төбәк командаһының иң мөһим мәсьәләләренең береһе—бизнес йәмәғәт менән конструктив диалог төҙөү, тип белдерҙе. Әлеге ваҡытта шәхси эшҡыуарҙар менән тематик осрашыуҙар даими уҙғарыла. Был үҙ нәүбәтендә эште күпкә ябайлаштыра һәм еңеләйтә.\n—Сибайҙағы осрашыу эшҡыуарлыҡ өлкәһендә күп кенә етешһеҙлектәрҙе асыҡларға ярҙам итте. Проект офисы ағзалары эксперттар менән берлектә һәр үтенесте ҡарап, аныҡ ярҙам итәсәк. Кәрәк булһа, оператив төркөмдәр төҙөп, урындарға барып киҫкен торған мәсьәләләрҙе бергәләп хәл итергә лә мөмкин,—тине министр.\nӨфөнән килгән эксперттарға ла һүҙ бирелде. Урта һәм бәләкәй эшҡыуарыҡ менән шөғөлләнеүселәр уларҙан һалым, ер, мөлкәтте рәсмиләштереүгә бәйле күп кенә яңылыҡтар ишетте. Команданы етәкләүсе Сергей Владимирович Проект офисына ингән һәр вәкилгә социаль селтәрҙәр аша аныҡ һорауҙар, үтенестәр менән мөрәжәғәт итергә була тип белдерҙе.\n—Минең дә «Фейсбук»та диуарым бар, Ватсапта ла теркәлгәнмен. Эшкә ҡағылышлы һорауҙарығыҙ булһа, тура мөрәжәғәт итегеҙ. Бергәләп хәл итербеҙ,—тине С.В.Новиков.\nУлтырыштың иң мөһим өлөшөндә Сибай ҡалаһы хакимиәте һәм «Ҡыҙыл Таш» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөлдө. Киләсәктә яңы предприятие янында таш эшкәртеүселәрҙең индустриаль паркы булдырыласаҡ. Был үҙ нәүбәтендә төбәктең таш тармағында эшләүселәрҙе бер урынға тупларға ярҙам итәсәк. Бергә булғанда хеҙмәттәре лә берәгәйле буласаҡ.\nУлтырыш һуңында ҡаланың «Еврострой» йәмғиәте етәксеһе, «Рәсәй терәге»нең Урал аръяғы төбәк бүлеге рәйесе А.Ф.Зәйдуллинға, «Левша» йәмғиәте директоры Ә.А.Әхмәровҡа, шәхси эшҡыуарҙар Ә.Ә.Аҫылбаевҡа, В.Н.Степановҡа, «Каро» художество оҫтаханаһы етәксеһе С.А.Чулковҡа республиканың иҡтисади үҫеш министрлығының Рәхмәт хаттары тапшырылды.\nСараның рәсми өлөшөнән һуң Проект офисы вәкилдәре халыҡты шәхси һорауҙары буйынса ҡабул итте.\nҺүрәттә: Башҡортостан Республикаһының иҡтисади үҫеш министры С.В.Новиков\nэш сәфәре мәлендә.


Гейне Уйындар, Флеш – Уйыны Бушлай Онлайн Секс\nИң Яҡшы Порно Интернет Уйын Уйын Алып Флеш Гей\nСайтта шулай күп булһа, һеҙ алырға мөмкин, унда порно контент, ул һеҙ кончать мәжбүр, әммә уларҙың береһе лә бындай интенсив һәм ҡырағай булған, гейне кеүек уйынын сексуаль хардкорный-Flash уйын. Мин беләм, флеш-уйыны күберәк әйбер түгел, әммә беҙ үткәнде уйлап ремастеринг исеме бөтә планы эшләнгән, унда уйнап тора, ә һуңынан беҙ уларҙы архивҡа урынлаштырыу, уларға дан залы булған өсөн секс-иҫке мәктәп уйындары гей-иш. Шул уҡ ваҡытта беҙҙең иң яҡшы, бөтә яңы уйындар өҫтәлеп, улар барлыҡҡа килде HTML5, дәүере өсөн иң яҡшы ике уйын өлкәндәр өсөн һеҙ тәҡдим итә., Был үҙенә күрә бер сайт, һәм үткәрергә ваҡытта уның һеҙгә оҡшамаған. Улай булғас, бөтөнләй бушлай бөтә был сайтта, һәм һеҙ аласыз, ниндәй уйын уйнау-йәки сикләү шарттарында йй.\nҺеҙ беҙҙең сайтҡа ла ҡушылырға кәрәк буласаҡ, наслаждайся барыһы да элек беҙҙең контент. Хатта булғанын беҙ кәрәк һеҙгә лә бирелгән ниндәй ҙә булһа шәхси мәғлүмәттәрҙе, башҡа төймәгә баҫып, улар әйтә, һеҙ йылдың 18 күберәк. Нисек кенә һеҙ быны эшләйһегеҙ, һеҙ уйындарының барыһы ла булды. Шулай булғас, һеҙ уларҙы оҙаҡ уйнай алмай, тип телә, һәм һеҙгә төн эсендә төндә өсөн ҙур тулҡынланыу ҡайта. Беҙ бөтә уйынды бөтә жанр һәм gnu янында булып, улар һеҙгә кәрәкмәҫтер, үҙ хыялдарын тормошҡа ашырыу өсөн. Беҙ даими дауам итә һәм яңы өҫтәлгән. Тикшерә башлаһа ғына, һеҙҙе күреп һәм бөтә, тип раҫлай беҙ, дөрөҫ булыр., Бына ҡайһындай был уйын яңы китапхана характеристика.\nСекс Уйындар Өсөн Бөтә Фантазияғыҙҙы Бушлай\nТәү сиратта, һеҙ белергә тейеш, gnu лицензияһы һәм уйын сайттары категорияһы төп беҙҙә бөтә нимә, нисек популяр ул донъяла секс-тубал, порноигр һәм донъяла шулай. Был ҡайһы бер уйыны өсөн тәғәйенләнгән, кончать булһын мәжбүр итә, сезне, һеҙҙең енси тәжрибә бирә, улар реаль булып тойола һәм ваҡыт сарыф итмәһәгеҙ, һеҙгә бер ниндәй ҙә режим тарихы. Тип атап, уларҙы секс-һәм һеҙҙең менән енси акт бөтә төрө эксперимент симулятор мөмкинлек бирә.\nӘммә әгәр һеҙ ысынлап та ла телисез уйындары тарихында иң яҡшы наслаждайся йәки процесс, ул, тулҡынланып тәҡдим күберәк ҡарағанда ябай секс, енси сайтта һеҙ беҙҙең уйын rpg коллекцияһы булған, гейне уларҙың һаны рәүешендә ғәмәлгә ҡаҙанған симулятор-хатта уйындар йәки танышырға тура, туранан-тура ниндәй персонаждарға үҙенең башҡарыу кимәлен күтәреү һәм уларҙың һеҙгә ҡала квесты. Беҙ шулай уҡ уйын текст коллекцияһын күрһәтә, унда тарих-ул бөтә, уларҙың уйын процессы механика һәм график менән тәжрибәһен үҙ эсенә сюжет һыҙығы романдың, һеҙгә уны һайланы бәйле булып үҙгәрҙе., Был потрясающий китерелә менән уйын сайтына бөтә графика, реалистик башҡарыла торған кеүек, дизайн һәм дөрөҫ анатомически. Һеҙ шулай уҡ алынған һөҙөмтәләр иҫ киткес тауышлы, диалог аша күрһәтеү текст һәм күпселек осраҡта ла, беҙ бер нисә уйын табып, улар һеҙ аласыз наслаждаться ошондай диалог, һөйләшеүҙәр дрочка тултырып бысраҡ һәм инструкциялар буйынса.\nБында Барыһы Да Һау-Сәләмәт Һәм Интерактив\nПорно тейеш белгән, сер итеп һаҡлана, сөнки бер кем дә теләй, шунда улар өсөн gnu була. Бәләкәйерәк була, беҙ ҙә һеҙҙән һорамайым, һеҙ кем, командаһын тик, эшләүе беҙҙең өсөн сайт, һеҙ беркасан ла белер IP-адресының. Был, сөнки беҙҙең шифрланған серверына тоташыу беҙ тәҡдим итә. Барыһы ла аноним һаҡлау һәм беҙ шул тиклем тырышты, хатта был берләшмә эшләй башлағанда функцияһы, ул булырға мөмкин файҙаланылырға уйынсылары теркәлгән. Наслаждаться уйындар һеҙҙең хатта беҙҙең иғлан таҡталарына һәм башҡа аңлатма н бәйләнеше теркәлгән., Быға бөтәһен дә, беҙҙең ойошмаға бүлмә алыу мөмкин, унда бәхәс һәм улар аҡылдан gnu алмай. Барлыҡ платформаларында был бер булһа, беҙ ышанабыз, һеҙ был сайтта булған бер номерға бөтә алмай. гейне һеҙҙең өсөн уйын-фантазия. Беҙ үҙ сексуаль һәм гейне разгуливаться ҡушылырға мөмкинлек буласаҡ-Flash уйын.


Башҡортостанда яҙғы сәсеү тамамлана // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда яҙғы сәсеү тамамлана\n15:59, 24 мая 2010 Иҡтисад\nРеспубликаның 20 районы игенселәре дүшәмбегә яҙғы сәсеүҙе тулыһынса тамамланы. Ҡалған райондарҙа йылыны яратыусы һуң культуралар ғына ҡалды. Былар ҡарабойҙай, тары, кукуруз һәм рапс. Агротехник сроктар буйынса был культураларҙы 10 июнгә тиклем сәсергә мөмкин.\nРеспубликаның ауыл хужалығы предприятиелары техник культуралар сәсеүҙе тамамланы. Көнбағыш, шәкәр сөгөлдөрө тулыһынса ултыртылған. БР Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, яҙғы сәсеү планлаштырылған майҙандың 92 процентында үткәрелгән.