Талант һәм фиҙаҡәрлек » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Талант һәм фиҙаҡәрлек\nТалант һәм фиҙаҡәрлек 04.04.2012 // Әҙәбиәт\nУндай артистар тураһында яҙыу — ҙур яуаплылыҡ, сөнки ижады хаҡында һөйләгәндә тотош бер дәүер телгә алына, башҡорт театры тураһында фекер туплана, шәхес булараҡ ижад донъяһы барлана... Һирәк осрай торған талант һәм фиҙаҡәрлек өлгөһө ул Башҡортостандың, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Илшат Йомағоловтың милли сәнғәтебеҙҙәге ҡаһарманлығы. Театр тураһында уйланһаң, бик һирәктәр үҙенең ижад юлын тап уның кеүек талантына йөкмәтелгән бурысты лайыҡлы атҡарып, һәр миҙгелен эҙләнеү, камиллыҡ юлында үткәреүен ап-асыҡ аңлайһың. Бигерәк тә бөгөн Илшат ағай кеүек маҡсатына тоғро ҡалып, яратҡан эшенә ғүмеренең һуңғы һулышына тиклем тоғро хеҙмәт итеүселәр кәмеүен тояһың. Был — артисты идеаллаштырырға тырышыу, юғалтҡас ҡына кешенең һәм эшенең ҡәҙерен белеү түгел, ә ысынбарлыҡ. Бының менән үкенес тә, ҡайғырыу ҙа белдерергә теләмәйем. Юҡ, киреһенсә, артист Илшат Йомағоловты яҡты хәтер менән иҫкә алам.\nНиндәй ҙә булһа һәләт һалынып донъяға килә, имеш, бәндәләр. Әммә бала саҡта уны аңлап етәһеңме ни инде?! Ниндәй һәләт тә ниндәй бәндә тураһында фекер йөрөтөү, ти. Аңлап етмәй Илшат: әллә ниндәй билдәһеҙ бер тойғо уны сит тарафтарға саҡыра, унда уға яңы донъя иҫ китмәле серҙәрен асыр, сағыу төҫтәрҙә балҡып китер төҫлө. Бигерәк тә әсәһе Шәмсенаһарҙың йырҙарын тыңлағанда, күңелен моң сорнап ала. Уҡытыусы атаһы Хәлилдең белемле булыуы ла быға тәьҫир итә кеүек. Хыялының маҡсатҡа әйләнгән мәле, күрәһең, Көйөргәҙе районындағы тыуған ауылы Тимербайҙан Абдулға күсенеп йәшәй башлағас була.\n1944 йыл. Ҡайһылай шатлыҡлы көн: Тимербайҙан дуҫы Диҡҡәт килгән. Элек күрше йәшәгән улар. Алтышар бала үҫтергән Йомағоловтар менән Бураҡаевтар, үҙ-ара тығыҙ аралашып, бик яҡын мөнәсәбәттә булған. Бер туғандар ҙа улай татыу йәшәмәҫ, тип иҫкә ала аҙаҡ был хаҡта Илшат ағай үҙенең бер хәтирәһендә. Иптәше Диҡҡәт менән Ҡадир Даяндың Башҡорт дәүләт академия драма театры ҡуйған “Таңсулпан” спектаклен ҡарарға бара улар. Был ни ғәжәп: һуң ошо донъя әленән-әле тынғы бирмәй ҙә инде йәш егеткә! Сәхнә, һүҙҙәрҙең сихри көсө, артистың арбар хисе — былар барыһы Илшат өсөн шундай үҙ, ғәзиз булып тойола. Иҫе китеп ҡарай ул был спектаклде. Кемгә нимә инде. Диҡҡәтте, ана, декорациялар ҡыҙыҡһындыра: сәхнә төпкөлөнә ҡуйылған урман-тауҙар төшөрөлгән һүрәттәргә ҡарай ҙа, мин геолог булам, шул тау-таштарҙы өйрәнәсәкмен, ти дуҫы. Мин артист, артист булам, тип тибә үҫмер Илшаттың йөрәге. Бигерәк тә Айсыуаҡ образын оҡшата ул. Йылдар үткәс, улына ошо исемде ҡуша ла инде атай кеше. Уның теләге — бер, әммә Хәлил ағай Илшатын ветеринар итергә ниәтләй. Ярты йыл уҡый ул Ермолаевкалағы техникумда, тик күңеле ятмағас, үлтерһәгеҙ үлтерегеҙ, әммә ҡабат унда бармайым, тип ҡайтып төшә. Тик атаһы аптырап ҡалмай, ярар, ремесленныйға барырһың, йәй үтһен, ти. Һис йәне тартмай үҫмерҙең был һөнәрҙәргә, әммә нисек өйҙән сығып китергә һуң?!. Бик-бик теләһәң, юлдар табыла икән: атаһы Ырымбурға киткән көндә, Темәстән кешеләр килгән була. “Аҡса бир, мин китәм!” — ти ул әсәһенә. “Ҡайҙа” һорауына яуап “Темәскә, педучилищеға” була. Бер ҡараһаң, Өфөнән, баш ҡаланан ул тағы ла йыраҡлаша төҫлө, әммә йәш Илшат дөрөҫ тойомлай, иң мөһиме — атай ҡулынан ысҡынырға.\nТемәскә юл Ырымбур аша була. Юлда ҡаланан ҡайтып килеүсе атай тап була бит малайға.\n— Ҡайҙа бараһың? Нишләп һин бында?\n— Уҡырға. Темәскә, педучилищеға.\n— Дуракланма, әйҙә, кире ҡайттыҡ!\n— Юҡ, ҡайтмайым! — Малай арбаның икенсе яғына сыға.\nИх, һуғып йығыр, ҡамсылап ҡына ташлар ине лә бит атай кеше, юҡ инде, машина башындағылар ҡарап тора. Ә бит ул уҡытыусы, ихтирамлы уҡытыусы. Оҙаҡ ҡына ныҡыша ул малайы менән. Асыулы күҙҙәренән осҡондар сәскән атаһы:\n— Һал сабатаңды! — тип улына үҙенең аяғынан сисеп, брезент сандалийын кейҙереп ебәрә.\nАуылында тик “биш”кә генә уҡыған малайҙы педучилищеға алалар. Уҡыу башланырға бер ай самаһы ваҡыт бар, ә уға тиклем нисек йәшәргә? Аҡса ла юҡ, килер урын да юҡ, тигәндәй. Шунан улар өс малай педучилищеға урмандан кәртә ташырға яллана: ул, Ғариф, Мәхәмйән (Хисмәтов, БДУ профессоры). Уҡыу башланғас, хәлдәре яҡшыра төшә, стипендия түләйҙәр, предметтар ҙа үҙ. Бигерәк тә башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәре оҡшай егеткә. Уларҙы күренекле уҡытыусы Төхвәт Аслаев алып бара. Телдең моңон тойоп, һүҙҙәрҙең дөрөҫ әйтелешенә иғтибар биргән педагог, әйтерһең, уҡыусыһын сәнғәт юлына әҙерләгән. Әгәр Төхвәт ағай телдән шундай тәрән йөкмәткеле дәрес бирмәһә, кем белә, бәлки, ҡәләмгә лә тотонмаған булыр инем, тип хәтерләйәсәк билдәле артист Илшат Йомағолов. Уҡытыусыһы, кеше булараҡ та, уға кәңәштәре менән ярҙам итә. Һуғыштан һуңғы ауыр йылдарҙа үҙен үҙе ҡарап уҡыуы ауырлаша башлағас (сөнки өйҙән ярҙам булыр тип өмөтләнергә түгел, унда үҙҙәре күмәк), егет Мораҡ педучилищеһына күсергә ниәтләй. Ошо мәл Баймаҡ райисполкомынан рөхсәт алып, уны Темәс балалар йортонда ҡалдыралар. Унда Мирза исемле ағай менән дуҫлашып китә, уға мал ҡараша, төрлө эштә ярҙамлаша. Элек аттар көткәне булһа ла, бик иғтибарламаған, нисек тә булһа ветеринар техникумында уҡымау теләге менән янған егет был хайуанҡайҙарҙың аҡыллы ҡарашын тойоп, иҫе китеп тора. Бына һиңә аттар! Ҡарале һин уны, үҙҙәренең холоҡ-фиғеле бар ҙа баһа!\nТемәс балалар йортонда завхоз булып эшләгән Мирза ағайға күңеле төбөндәге серен сискәс (һуң уның артист булғыһы килә лә инде), ул егеткә Өфөләге 9-сы мәктәпкә (хәҙерге Рәми Ғарипов исемендәге 1-се башҡорт республика гимназия-интернаты) күсергә ярҙам итә. 21 бала барырға тейеш урынға, 22-се булып Илшат Йомағолов яҙыла исемлеккә.\nӨфөгә килеп төшөү менән егет театр училищеһына йүгерә. Имтихандарҙы уңышлы тапшырып, уҡый башлай. 9-сы мәктәптә белем алырға тура килмәй уға, әммә бер йыл тирәһе шунда йәшәй. Йәш артист Илшат Йомағоловты Башҡорт дәүләт академия драма театрына эшкә саҡыралар. Ул онотолоп китеп бала саҡтан, Аҡъял батыр булып үҙе уйнап ҡараған, әкиәттәр уҡып үҫкән осорҙан хыял донъяһының тормошҡа ашҡан мәлендә йәшәй башлай.\nБик боронғо сәнғәт төрө театр. Үҙеңде ошо һөнәр эйәһе итеп күрергә теләү артистан бик күп рухи көс, онотолоп ижад итеү, әленән-әле үҙ өҫтөңдә эшләүҙе талап итә. Сәхнәгә сығыусы һәр кемдең үҙ маҡсаты бар: кемдер танылырға теләй, икенселәр башҡалар алдында өҫтөнлөк эҙләй, өсөнсөләрҙең әйтер һүҙе бар. Илшат ағайҙың тамашасыһына һәр ваҡыт әйтер һүҙе булды. Быны ул ҡатнашҡан пьесаларға йөрөүселәр яҡшы тоя торғандыр. Беҙҙең быуын рәхәтләнеп тороп Илшат Йомағолов уйнаған спектаклдәрҙе ҡарай алманы, шуныһы йәл. Әммә телевидение, радио архивында “Алтын фонд” тигән исем аҫтында һаҡлана ул ҡатнашҡан яҙмалар. Ғәжәйеп үҙенсәлекле һәм тылсымлы урын ул — сәхнә. Әйтерһең, унда артист “яп-яланғас”. Уның бөтә уйҙары, һүҙенә, үҙенә, эшенә тоғролоғо ап-асыҡ күренеп тора. Яһалмалыҡты, образды театрлаштырырға тырышыуҙы, ялғанды, үҙ-үҙең менән һоҡланыуҙы, маһайыуҙы, хәйер, һәр береһен һанап тормаһаҡ та була, тамашасы барын күреп, һиҙеп ултыра. Илшат ағайҙың эшенә мөкиббән киткәнлеге, образды асҡандағы оҫталығы, бай күңел донъяһына эйә булыусы артист икәнлеге һәр ролендә сағыла. Әгәр артисҡа йырлау, бейей белеү, берәй музыка ҡоралында уйнау һәләте бирелгән икән, был Күктәрҙең өҫтәмә бүләге генә. Ә бына йырламайынса ла, бейемәйенсә лә, гармунда уйнамайынса ла һеҙ тамашасыны үҙегеҙгә ғашиҡ итеп ҡарағыҙ, һүҙегеҙҙең тоғролоғона ышандырығыҙ әле! Театр артисы — ул вокалсы ла, бейеүсе лә, музыкант та түгел, тимәксемен. Драма артисы бөтөнләй икенсе тойғоларҙан туҡыла. Уның сәхнәләге уйыны — айсбергтың бер өлөшө генә төҫлө. Ул тыуҙырған характер артында тотош донъя ята: Илшат ағай сәхнәгә алып сыҡҡан образдар һымаҡ.\nАртист Илшат Йомағолов Башҡорт академия драма театрына эшкә килгәндә йәштәрҙән бер үҙе генә була. Хатта уға исеме менән өндәшеүсе лә булмай тиерлек: “Бала”, “Балаҡай”... Коллектив егерме йыллап араларына йәш артистарҙы индермәгән. А. Фадеевтың “Йәш гвардия”һында 40 йәшлек Арыҫлан Мөбәрәков йәш Олег Кошевойҙы уйнай, Любовь Шевцованы — Зәйтүнә Бикбулатова һәм башҡалар. Сәхнә гиганттары менән эш башлау бик ҡыҙыҡлы, шул уҡ ваҡытта яуаплы аҙым була Йомағолов өсөн. Х. Бохарский, Ғ. Сөләймәнов, А. Мөбәрәков, Ғ. Минһажев, Ғ. Ҡарамышев, Ә. Зөбәйеров, Ғ. Туҡаев, Р. Сыртланов, В. Ғәлимов, Х. Ҡудашев кеүек маһирҙар уның сәхнәләше, замандашы була. Хажи Бохарский йәш кешегә ҙур өмөт бағлап, үҙе сәхнәләштергән спектаклдәрҙә төп ролдәрҙе бирә: студент саҡтарында Илшат Йомағолов “Йәш гвардия”ла — Олег Кошевойҙы, “Мәкер һәм мөхәббәт”тә Фердинандты уйнай. Аҙаҡ театр сәхнәһенә лә сыға ярһыу хисле Фердинанд образы.\nИке йыл эшләгәс, Илшат Йомағоловты ГИТИС-ҡа (А. Луначарский исемендәге Дәүләт театр сәнғәте институты) уҡырға ебәрәләр. Унан улар бер төркөм йәш таланттар булып ҡайтып төшә һәм, өлкән артистарға ҡушылып, эш башлай. Һағынып һөйләрлек була был йылдар! Билдәле генә түгел, бөйөк артистар көс түгә театрҙа. Ҡабатланмаҫ йылдар, ҡабат бындай балҡыш оҙаҡ йылдар булмаясағын күҙ алдына ла килтермәй улар, сөнки театр мәңгелек һәм һәр артист улар һымаҡ театрға ғашиҡ, уға тоғро, уның бәҫен күтәрер өсөн хеҙмәт итә төҫлө. Туҡаевтың уйынындағы тормошсанлыҡҡа, дөрөҫлөккә, ихласлыҡҡа таң ҡала йәш Йомағолов. Ә Арыҫлан Мөбәрәковтың Отеллоһы! Классиканы күпләп уйнаған театрҙың һәр артисы даһи була уның өсөн. Ул Әмин Зөбәйеровтың, Ғималетдин Минһажевтың сәхнәлә лә йәшәгәненә таң ҡалып, һабаҡ ала. Вәли Ғәлимов кеүек шәп артист һәм режиссер уны эске ялҡыны менән әсир итә. Тәжрибәле артистар янына ГИТИС-тан Станиславскийҙың уҡыусылары Ольга Пыжова, Борис Бибиков, Ольга Старостина кеүек педагогтарҙа, профессорҙарҙа белем алып ҡайтҡан йәштәр үҙ усағы менән килеп ҡушыла. Был осорҙа башҡорт театры ҙур үҙгәреш кисерә: беренсенән, ул элекке традицияларын дауам итһә, икенсенән, яңы тулҡын булып килеп ингән йәштәр үҙ һүҙен әйтә, үҙ быуыны тарихын яҙа.\nМәскәүҙән улар бер нисә спектакль әҙерләп алып ҡайта. Украин драматургы Карпенко-Карийҙың “Бәхетһеҙ мөхәббәт”ендә Гнатты уйнай Илшат Йомағолов. “Ҡунаҡхана хужаһы”, “Өмөттөң һәләкәте” кеүек йәш артистар сәхнәгә алып сыҡҡан әҫәрҙәр ҙә тамашасы тарафынан бик яратып ҡабул ителә. Бөгөн инде Мәскәү вузын тамамлап ҡайтҡандарҙың барыһы ла театр һөйөүселәргә яҡшы таныш: Марат Солтанов, Хәмит Яруллин, Роза Кәримова, Гөлли Мөбәрәкова, Зинира Атнабаева, Әмир Абдразаҡов, Муллаян Сөйәрғолов.\nГИТИС-та белем алыу үҙенә күп нәмә биреүе хаҡында, йылдар үткәс, Илшат ағай һәр ваҡыт телгә ала. Училищены тамамлағанда артист булам тигән зәңгәр хыял диңгеҙендә йөҙһә, Мәскәүҙә уларға профессионалдың асылы тураһында аңлаталар. Артист башҡалар уйынына ғына түгел, иң тәүҙә үҙ эшенә тәнҡит күҙлегенән ҡарай белергә тейеш, спектаклде анализлау, әҫәр, образ хаҡында уйланыу — уның төп маҡсаты. Характерҙы асыу өсөн артист ни тиклем көс һалғанын төшөнә ул. Еңел түгел, ай, еңел түгел артистың эше. Еңел, тип ҡараусылар ҙа барҙыр, ундайҙарҙың уйнау кимәле лә самалы, тамашасы менән рухи бәйләнеше лә юҡ, тигәндәй. Һәр образ өҫтөндә ентекле эшләү, эҙләнеү хас, тип яҙа Илшат Йомағолов хаҡында, ул сәхнәгә сығып уйнай башлағас, ваҡытлы матбуғат баҫмалары. Бының шулай икәнен артист оҙаҡ йылдар дауамында иҫбатлай килә. Хатта режиссерҙар төп ролдәргә уны алырға тырыша, характерҙы тап Илшат Хәлил улы аса алырына ышана. М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында И. Йомағолов сәхнәгә алып сыҡҡан ролдәр исемлегенә күҙ һалһаң, иҫең китерлек: театр тарихында бындай ҡатмарлы образдарҙы тағы ла кем уйнағаны бар икән?! Мәшһүр Арыҫлан Мөбәрәковтың геройҙары ғына тиңләшә ала был исемлек менән! Р. Ишмораттың “Дауылға ҡаршы”һында — Владимир Ульянов, Ә. Мирзаһитовтың “Әсәйемдең сал сәстәре”ндә — Йондоҙ, Ф. Бурнаштың “Йәш йөрәктәр”ендә — Хәйретдин, У. Шекспирҙың “Макбет”ында — Макбет, А. Чеховтың “Аҡсарлаҡ” драмаһында — Треплев, И. Абдуллиндың “Йөрәк менән шаярмайҙар” әҫәрендә — Моталов, М. Кәримдең “Ай тотолған төндә” трагедияһында — Аҡъегет, “Ташлама утты, Прометей!” әҫәрендә — Прометей, Н. Асанбаевтың “Кеше бәхете”ндә — Әнүәр, Л. Толстойҙың “Ҡараңғылыҡ хөкөм һөргәндә” пьесаһында — Никита, “Тере мәйет”ендә — Протасов, Н. Хикмәттең “Онотолған әҙәм”ендә — Доктор, С. Мифтаховтың “Зимагорҙар”ында — Фәсхи, А. Абдуллиндың “Онотма мине, ҡояш” әҫәрендә — Чекмарев һәм башҡалар...\nАна шулай образдан образға үҫеп, тамашасы күңелен яулап, башҡорт театрында бәһлеүән артист Илшат Йомағолов һыны мәңгелеккә ҡалҡты.\nӘгәр режиссерҙар үҙе ҡуйған пьесаға артист булараҡ Йомағоловты һайлаһа, Өфө сәнғәт училищеһының кафедра мөдире Ғабдулла Ғиләжевтең тап уны уҡытырға саҡырыуы ғәжәп түгел. Тәбиғәте менән киң күңелле Илшат ағай башҡалар менән үҙе белгәнен уртаҡлашырға ярата, сәнғәт, театр хаҡында оҙон-оҙаҡ һөйләшергә әүәҫ. Ә иң мөһиме — унда зауыҡлы ҡараш бар. Ана шулай һис көтмәгәндә уҡытыусы булып китә. Уға үҙенә айырым төркөм йыйырға ҡушалар. Егерме йәш кешене туплап, дәрестәр бирә башлай. Оҡшап китә студенттар менән аралашыу, фекер бүлешеү. Фидан Ғафаров, Рәмзиә Хисамова, Әхәт Хөсәйенов, Альберт Мостафин, Тәнзилә Хисамова, Мулланур Ниғмәтуллин, Фирүзә Хәсәнова — барыһы ла уның уҡыусылары. Сәнғәт училищеһында белем бирә тип, ул театрҙағы төп эшенән азат ителмәй. Репетициялар, спектаклдәр, дәрестәр, радиоға, телевидениеға яҙылыу, яңы әҫәрҙәр уҡыу — быларҙың барыһын да бер кеше тәүлек эсендә нисек атҡарып сыҡҡандыр, әммә эшен яратыуы, мөкиббән китеп ижад итеүе, күрәһең, ҡанат өҫтәп кенә ебәргән. Ә инде төндәрен ултырып пьесалар яҙыуын да телгә алһаҡ, Илшат Йомағоловтың ижади ҡеүәтенә, сәнғәт өсөн үҙен аямай хеҙмәт итеүенә һоҡланмау мөмкин түгел. Ниндәйҙер ябай кешегә хас булмаған инаныу, дарман менән, тылсымлы көс менән ижад иткән. Онотолған ул шул донъяла: үҙ теләге, күңел талабы буйынса, тәбиғи таланты ҡөҙрәте менән.\nПьесалар яҙыуы хаҡында һүҙ сыҡҡас, моғайын, уның мәшһүр драматургияһы хаҡында бәйән итеү урынлы булыр. Бала саҡтан әкиәттәр уҡып үҫкән, уларҙы үҙенсә сәхнәләштерергә тырышҡан артист Мәскәүҙә уҡығанда ҡулына ҡәләм ала. Хәйер, уның был теләге күптән ҡулын ҡысыта, тик аңлашылмаған сәбәптәр бар. Ватандың баш ҡалаһында милли әҙәбиәт, мәҙәниәт көндәре үтә, уларға һәр милләт үҙенең фольклорына нигеҙләнгән сәхнә әҫәре алып килә. Көслө драматургияны күреп, образдарҙың сағыулығына таң ҡалған артист үҙебеҙҙең сәхнәгә ошондай уҡ спектаклдәр сыҡмауына аптырай.\nБер-бер артлы фольклорға нигеҙләнгән пьесалар яҙа Йомағолов, әммә уларҙы сәхнәгә сығарырға ашығып бармайҙар. Шунан ул үҙе уйлап сығарып, күңеле менән кисереп әҫәр яҙырға ҡарар итә: “Нәркәс” була ул. Биш йыл эшләй автор пьесаһы өҫтөндә һәм, ниһайәт, башҡорт сәхнәһендә яңы әҫәр тыуа. Башҡорт тарихының һәр осорон сағылдырыуҙы маҡсат итеп ҡуйған драматург “Семәрле тәхет”, “Ебәк ҡороҡ”, “Сәсәндәр” кеүек пьесалар ҙа яҙа. “Юғалтыуҙар аша”, “Торналар ҡайтҡанда”, “Буш сәңгелдәк” спектаклдәре лә республика сәхнәләрендә уңыш менән бара. “Нәркәс”те бик күп республикаларҙа башҡа телдәргә тәржемә итеп сәхнәләштерәләр. Былар барыһы Илшат Йомағолов драматургияһының көсө хаҡында һөйләй. Ҡыҙыҡ өсөн уның әҫәрҙәрен анализлап, уҡып ҡарағыҙ әле: тел байлығы, һәр һүҙҙең урынлы һәм маҡсатлы файҙаланылышы, әҫәрҙең эске энергетикаһы арбап ала. Бына ниндәй булырға тейеш ысын драматургия! Көслө артист булыуы менән бергә көслө драматург та ул Илшат Йомағолов. Эске һыҙланыу, бәндәләрҙең асылынан асылып яңынан тыуыуы, уйламаҫтай ерҙән уйлы булыуы бар уларҙа. Юҡҡа ғына уны бер мәҡәләһендә Аҫылғужа Баһуманов әҙәбиәтебеҙ һәм сәхнәбеҙ күрке тип атамай. Тап драма жанры театр сәнғәтенең йөрәге, тип әйтһәк, моғайын, хата булмаҫ. И. Йомағолов драматургияһы драматик образдары, көсөргәнешле хәл-ваҡиғалар менән кеше асылын эҙләй. Бер мәл булған ул башҡорт драматургияһында үҫеш: Ә. Мирзаһитов, М. Кәрим, Н. Асанбаев, Н. Нәжми, И. Абдуллин, Ә. Атнабаев, Р. Сафин, А. Абдуллин кеүек ҡәләм оҫталарының геройҙары сәхнә түренә менгән. Әммә бөгөн драматургия үҙенең ошо юғарылығына ҡабат күтәрелә алмай әле. Яҙыусылар аҙ, дөрөҫөрәге, яҙыусылар күп, әҫәрҙәрҙең ҡуйырҙайҙары юҡ, тиергә була.\nИлшат Йомағолов ҡатыны, актриса Рәмзиә Хисамова менән үҙ заманында Ғ. Камал исемендәге Татар дәүләт академия драма театрында ла эшләп ҡайта. Бер ҡараһаң, нишләп йөрөнө икән унда Башҡортостанда танылған, халыҡ яратҡан артист, тип уйлайһың. Икенсе яҡлап аңлашыла ла кеүек: рәхәт тормоштан берәү ҙә ижади мөхитте ташлап сығып китмәй. Тәбиғәте менән Илшат ағай — тура һүҙле кеше. Әммә әшәке, бысраҡ телле түгел. Быны шуның өсөн айырым баҫым яһап әйтәм, сөнки хәҙер яҙыусылар, артистар араһы булһынмы, яҙған, ижад иткән нәмәне тикшереү урынына шәхси ҡылыҡтарҙы, холоҡто тикшереүгә күсеп киттеләр. Сәнғәт өсөн йәнен бирергә әҙер торған Илшат Йомағолов академтеатр сәхнәһендәге ҡайһы бер ваҡиғалар менән ризалашмауын, сәхнә өсөн хилаф булырҙай әйберҙәр хаҡында фекерен еткерә, театр тураһында булғас, уның һүҙҙәре дөрөҫ ҡабул ителер, тип уйлай ул. Әммә улай булып сыҡмай, яйлап уға театрҙа эшләү ауырлаша. Башҡаларға исем биргәндә, үҙенең ситтә тороп ҡалыуын да күрә артист. Атҡаҙанған исемдәр, вазифалар ваҡытлыса нәмә тип ҡараһа ла, тамашасыһы алдында уңайһыҙ хәлдә ҡалыуын тоя ул. Үҙен, ижадын юғалтмаҫ өсөн сығып китә лә инде Татарстан тарафтарына.\nУнда Йомағоловтарҙы яҡшы ҡаршы алалар. Төп ролдәрҙе башҡара Илшат Хәлил улы. Татарстандың данлыҡлы режиссеры Марсель Сәлимйәнов менән бер осорҙа уҡыған була улар Мәскәүҙә. Тәүге мәлдә еңелдән булмай: бигерәк тә “ж”, “ч” өндәре тыңлашмай ҡаҡшата. Етмәһә, коллегалары ла шаярта. “Башҡорт теле бик матур тел инде ул, әй. Аның белән сүгенергә түгел — мөхәббәт сөйләргә кирәк. Ана, Илшат “гади” урынына “ябай” тип әйтеп ебәрә, тамашасы кабул итә”, — тип йылмая улар. Ҡазан тамашасыһы бик йылы ҡаршылай Йомағоловтарҙы, уйындарын яраталар. Барғас та фатир ҙа биреп ҡуя етәкселек.\nӘммә Башҡортостандан, уның кире ҡайтыуын һорап, өс тапҡыр килгәс, кеселекле замандашы, театр директоры Нәжибәк Хафизовҡа ҡаршы килә алмай Илшат ағай һәм, “Халыҡ артисы исемен бирәбеҙ!” тиеүҙәренә ҡарамаҫтан, тыуған яғына ҡайтып китә. Татарстанда ул яҡлап хәлдәр башҡасараҡ шул: сәнғәт әһелдәрен күтәрә белә улар. Бирерҙәр ине уға ул исемде. Уның ҡарауы башҡорт сәхнәһе тип, янып йәшәгән Илшат Йомағоловтың “Башҡортостандың халыҡ артисы” тигән исеме юҡ... Минеңсә, был хатаны төҙәтергә була. Ул бит милли сәхнәбеҙҙең аҫыл заты. Рәми Ғариповҡа халыҡ шағиры исемен уны остаздары тип һанаған яҙыусылар шағир үҙе арабыҙҙан киткәс юлланы бит. Ниңә Илшат Йомағоловҡа ла үлгәндән һуң булһа ла бирмәҫкә был исемде?!\nХәйер, Илшат Йомағоловтың исемен мәңгеләштерәм тиһәң, лайыҡлы урындар бар. Мәҫәлән, Стәрлетамаҡ башҡорт драма театры. Үҙ заманында берәү ҙә тәүге баш ҡалала башҡорт театры ойошторолоуына ышанмағанда, улар режиссер Гөлдәр Ильясова менән ҙур эш башҡарҙы: бөгөн инде тамашалары, артистары менән дан ҡаҙанған Стәрлетамаҡ театрына нигеҙ һалдылар. Илшат Йомағолов кеүек артист шул ҡалаға күсенеп, үҙе эргәһендә ижадташ дуҫтарын тупламаһа, кем белә, бәлки, бөгөн беҙ был төбәктәге башҡорт театры хаҡында һөйләмәҫ тә инек. Хәмит Яруллин, Кинйәбикә Исламғолова, Рафиға Ғәлина менән ҡулға-ҡул тотоношоп эш башлай улар. Илшат ағайҙың абруйы, көслө энергетикаһы, сәнғәт менән йәшәүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә был ижад усағы, иманым камил. Шуға күрә бик урынлы булыр ине мәшһүр артист, көслө драматург һәм ялҡын телмәрле уҡытыусы Илшат Йомағоловтың исемен ошо рәүешле лә мәңгеләштереү.\nИжади мөхит ялҡыны\nРәмзиә менән Илшат Йомағоловтар ғаиләһендә ике бала тәрбиәләнеп үҫте. Бөгөн инде улар үҙҙәре үҙаллы ижадсы булараҡ билдәле. Күрәһең, атай менән әсәйҙең өйҙә көн-төн театр хаҡында һөйләшеүе йоғонтоһоҙ үтмәгән: Айсыуаҡ та, Айһылыу ҙа сәнғәт юлын һайлай. Улының артист булырға ниәтләүенә ҡаршы була Илшат ағай, әммә әҫәрҙән өҙөктө һөйләп күрһәткәс, уҡырға инәсәгенә һис шикләнмәй. Айсыуаҡ Йомағолов артист булараҡ ижад юлын М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында башлай: Эдуардо де Филиппоның “Филумена Мартурано”һында — Умберто, Уильям Шекспирҙың “Ун икенсе төн”өндә Мальвилио ролдәрен уңышлы башҡара. Бөгөн беҙ Айсыуаҡты артист булараҡ ҡына түгел, ә “Башҡортостан” киностудияһының иң лайыҡлы эштәренең береһе “Ел аулаусы” фильмының режиссеры тип беләбеҙ. Әйткәндәй, С. Герасимов исемендәге Бөтә Рәсәй кинематография институтында уҡығанда ул курс эше итеп ҡыҫҡа метражлы “Башватҡыс” фильмын төшөрә. Унда Ғүмәр бабай ролендә Илшат Йомағолов уйнай. Бик тәьҫирле кино Айсыуаҡта әле булһа тәрән кисерештәр уята. Фильмда малайға бабай башватҡысты йыйырға өйрәткән була. Булат уны йыя алырына һис шикләнмәй. Әммә бабай үлгәс, ул, башватҡысты йыя алмауын күреп, илап ебәрә. “Үҙемде ниндәйҙер кимәлдә ошо малай хәлендә хис итәм мин. Атайымдар быуыны сәхнәнән киткән һайын сәнғәт үҙенең төп маҡсатынан тайпыла бара. Әйтерһең, улар беҙгә тормош асылын сисергә башватҡыс ҡалдырып киткән. Улар барҙа бөтәһе лә еңел, ябай төҫлө ине, ә хәҙер беҙ уйға ҡалдыҡ”, — тине ул.\nАйһылыу ҙа бөгөн ата-әсәһе көс түккән театрҙа эшләүен дауам итә. Атаһының “Нәркәс” драмаһы өсөнсө тапҡыр сәхнәгә ҡуйылғанда, ҡасандыр әсәһе башҡарған ролде Айһылыу сәхнәгә алып сыға. Унынсы класты һәм сәнғәт академияһының беренсе курсын бер юлы тамамлаған ҡыҙыҡай тап атаһының төркөмөндә сәнғәт серҙәренә төшөнә башлай. Стәрлетамаҡ театрында ла бергә эшләргә насип була уларға. Сәхнәнән тыш аралашҡанда, Илшат ағай Айһылыуға бөтә күңел йылыһын һалырға, ярҙам итергә, сәнғәт тип янған миҙгелдәрендә бүлмәгән иғтибарын бирергә тырыша. Бергә ижад иткән осорҙарын Айһылыу яҡты хәтирәләр менән иҫкә ала. “Ҡатындарымдың береһен дә ғәйепләмәйем, сөнки үҙем сәнғәтте бар нәмәнән өҫтөн күреп йәшәгәнмен. Әле генә килеп шуға төшөнәм. Ҡартайғас, кеше яңғыҙ ҡала, тиҙәр, мин уны һиҙмәйем, сөнки башкөллө драматургияға сумдым”, — тип иҫкә ала ғаилә тормошон Илшат ағай. Күрәһең, ул үҙенә ҡарата тәрән хөрмәт, иғтибар тойоп йәшәгәндер. Рәмзиә апайҙың уға ғүмер буйы ихтирам менән “Илшат ағай” тип өндәшеүе лә күп нәмә хаҡында һөйләй. Бер-береһенә, сәнғәткә мөхәббәттән яралған балаларының йөҙөндә лә сәнғәт усағының ялҡыны балҡый.\nБашҡортостандың, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Илшат Йомағоловтың исемен мәңгеләштереүгә бәйле саралар хаҡында әйтеп китһәк тә, тағы ла бер ҡабатлағы килә. Ул башҡарған ролдәрҙең яҙмаларын мотлаҡ сәнғәт академияһы студенттары күрергә тейеш. Был — өлгө, юғары кимәл. Халыҡ араһында күптән халыҡ артисы исеме яулаған мәшһүр сәнғәт әһеленә халыҡ артисы исемен биреү иң беренсе милли сәхнәбеҙгә ихтирам билдәһе күрһәтеү булыр ине. Кеше ышанмаҫлыҡ хәл бит был: Илшат Йомағоловтың халыҡ артисы исеме юҡ... Стәрлетамаҡ театрына бәйле тәҡдим дә ерлекле һәм атҡарып сығырлыҡ.\nЙәнә лә З. Биишева исемендәге “Китап” нәшриәтендә күренекле шәхестәрҙең ғүмер, ижад юлына бағышланған альбомдар сығып тора. Кисекмәҫтән Илшат Йомағоловҡа арналғанын туплай башлау зарур. Артисҡа һәм драматургка рухи һәйкәл булыр ине был.\nИлшат Йомағоловты сәнғәт юлына сәхнәгә һөйөү, ҙур ынтылыш алып килә. Уның ғүмер һәм ижад юлында иң һоҡландырғаны — тәбиғәт биргән талантты үҫтереп, эҙләнеү юлында булыу, сәхнәгә тоғролоғо, сәнғәткә һуңғы тамсы көсөнә тиклем хеҙмәт итеү. Бик һирәктәр өлөшөнә төшкән фиҙаҡәрлек менән һуғарылған бәхет был. Артистарҙың да бит төрлөһө бар: кемдер бары менән байрам, ти, икенселәр яуланғаны менән маһайып ғүмерен үткәрә, өсөнсөләр\nбөтөнләй сәхнә ҡуйған талаптарҙы күтәрә алмай. Илшат Йомағолов ижады — театр сәнғәте ҡаһарманлығы ул.


Башҡортостан киностудияһы режиссеры Роман Поджидаевтың ҡыҫҡа метражлы «Япраҡ» фильмы күп ҡалаларҙа күрһәтелде, Өфө тамашасыһы уны былтыр августа Рәсәй киноһы көнөндә ҡараны\nХалыҡ-ара кинофестивалдәрҙә юғары баһаланған кинотаҫманы телевизор ҡараусылар Башҡортостан юлдаш телевидениеһында 27 июндә киске сәғәт ете тула ун биш минуттан ҡарай ала.\nКеше ғүмере бер япраҡ саҡлы ғына. Ваҡыт еткәс ул ағасынан өҙөлөп төшә. Тормош ҡануны шундай. Тик кескәй Илһам ғына уның менән килешергә теләмәй. Ауырып түшәктә ятҡан олатаһын ул нисек тә булһа ҡотҡарып ҡалырға теләй. Олатай ролендә Башҡортостандың халыҡ артисы Хәмит Яруллин. Был уның кинолағы һуңғы роле. Фильмды төшөргән саҡта уҡ ул ҡаты ауырый, тик йөкмәтке менән яҙмышында уртаҡлыҡ барлығын белгәс ролдән баш тартмай.\nЗөһрә Бураҡаева фильмдың сценарийын Америка яҙыусыһы О.Генри хикәйәһенә таянып яҙған.Ул өс миҙгелдә Бөрйән районы Кейекбай ауылында төшөрөлгән. Хәмит Яруллиндың йәш сағын Урал Әминев уйнай. Илһам ролендә уның туғаны. Режиссерҙың был диплом эше. Тәрән йөкмәткеле һәм образлы һынландыра белеүен кино тәнҡитселәре юғары баһалаған.\nРоман Поджидаев, фильмдың режиссеры: «Фильм ете кинофестивалдә ҡатнашып өсөһөндә юғары баһа алды. Минең ҡарашҡа башҡорт киноһы үҫеш юлында. Был өлкәгә Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта уҡып ҡайтыусы йәштәр килә. Кино сәнғәте күп сығымдар талап итә. Ә беҙгә бүленгән аҡса ошолай ҡыҫҡа метражлы фильмдар төшөрөргә етә».\nЗөһрә Бураҡаева менән Роман Поджидаев әле яңы фильм төшөрә башлаған. Яңы ижад емеше лә йәшәү һәм үлем тураһында фәлсәфәүи уйланыуҙарға ҡоролған.Кескәй Илһам олатаһын үлем тырнағынын ҡотҡарып ҡала алырмы? Яуап Башҡортостан юлдаш телевидениеһында 27 июндә ете тула ун биш минутта.


Беҙ хоккей уйнарға яратабыҙ\nКүптәр хоккей уйынын телевизор экрандарынан, хоккей клубтарына барып ҡарарға ярата. Ә бына Юлыҡта уйынды ситтән күҙәтеү генә түгел, ә балаларҙы хоккейға йәлеп итеү өсөн уйын майҙансығы төҙөнөк.\n«Юлыҡ» территориаль йәмәғәт үҙидаралығы (ТОС) 2018 йылда һаулыҡ һаҡлау йүнәлешендә «Спорт паркы» проекты менән отҡан Рәсәй Президенты грантына спорт майҙансығы төҙөлөп бөтөп, спорт инвентарҙары һатып алынды. Майҙансыҡты туңдырыуҙа йәштәр әүҙем ҡатнашып, ҡара кискә хәтлем яратҡан уйы-нынан айырылмаҫҡа ла ризалар. Хоккей майҙансығы барлыҡҡа килгәс, балаларҙың барыһы ла дәртләнеп катокка киләләр. Спорттың был төрөнә ололар ҙа тартыла башланы.\nҒинуар-февраль айҙарында Юлыҡ ауылының һәүәҫкәр командалары араһында ике асыҡ турнир үтте. Ярыштың төп маҡсаты - ауылда хоккейҙы популярлаштырыу, сәләмәт йәшәү рәүешенә ылыҡтырыу, көслө спортсыларҙы асыҡлау. Тәүге ярышта Юлыҡ, Ҡауарҙы ауылдарынан икешәр команда ҡатнашты, икенсеһендә юлыҡтар өс команда ҡуйҙы. Шулай уҡ Сәйетбаба менән Ҡаранйылға йыйылма, Красноусол башҡорт гимназияһы командалары ҡатнашты. Беренсе ярышта ҡауарҙылар тәүге урындарҙы алһа, Юлыҡтың икенсе командаһы өсөнсө урын менән ҡәнәғәтләнде. Икенсе турнир Башҡортостан Республикаһы төҙөлөүҙең 100 йыллығына арналды. Сәмле бәйге Юлыҡтың беренсе командаһы еңеүе менән тамамланды, гимназия - икенсе, “Юлыҡ-3” командаһы өсөнсө урын алды.\nТурнирҙарҙа еңеүсе командалар һәм иң һөҙөмтәле уйынсылар «Юлыҡ» ТОС-ының Маҡтау ҡағыҙҙары менән билдәләп үтелде.


Яңы йылға үҙенсәлекле бүләк\n26 Декабрь 2016, 21:38\nҺуңғы йылдарҙа республикала халыҡтың тормош-көнкүреш шарттарын яҡшыртыу буйынса төрлө программалар ҡабул ителә.\nУрындағы инициативаларға ярҙам программаһы эшләй башлағас (ППМИ), был тәҡдим күп урындарҙа хуп-лау тапты. Беҙҙә лә ауыл хакимиәте сход уҙғарып, халыҡтың фекерен тыңлағандан һуң аныҡ эш башланды. Бельский ауыл биләмәһенә ҡараған биш ауыл халҡы йыйылып, ошо программаны өйрәнде һәм уның бик кәрәкле икәнлеген аңланы. Сходта ошо программа буйынса ауыл биләмәһенә трактор һатып алырға кәрәк, тигән ҡарарға киленде. Халыҡтан аҡса йыйыу эшенә яуаплы кешеләр тәғәйенләнде һәм эш башланды. Тырышлыҡ бушҡа китмәне, ауыл халҡының һәм ауыл биләмәһе хакимиәтенең көсө менән тейешле сумма йыйылды һәм өр-яңы ”МТЗ” тракторы һатып алынды.\nТрактор алып ҡайтҡандан һуң уның исем туйын уҙғарырға ҡарар ителде. Көн һалҡын булыуға ҡарамаҫтан, исем туйына һәр ауылдан вәкилдәр килде һәм матур сара ойошторолдо. Ҡыҙыл таҫма киҫелде һәм яңы трактор асҡысын ауыл биләмәһе башлығы Юнир Әхмәров Марат Кәримовҡа тапшырҙы. Был тракторҙы ҡыш көнө ауыл урамдарын ҡарҙан таҙартыуҙа файҙаланыу, ә йәй көндәрендә сүп-сар түгеү һәм башҡа төҙөкләндереү эштәренә йәлеп итеү ҡаралған. Марат Кәримов юлдарҙы тәртиптә тоторға, намыҫлы эшләргә вәғәҙә бирҙе.\nТантанаға "Восход СТ” йәмғиәте вәкиле – Рифҡәт Әхмәт улы Фәйзуллин да килгәйне. Ул да үҙенең изге теләктәрен еткерҙе.\nУрамдағы тантананан һуң халыҡ ауыл мәҙәниәт йортона йыйылды. Бельский ауыл биләмәһе башлығы Юнир Әхмәров халыҡҡа әүҙемлеге өсөн рәхмәт белдерҙе. Ысынлап та, ауыл биләмәһенә трактор һатып алыуҙа бар халыҡ ҡатнашты. Заман ауырлыҡтарына ҡарамай, биш ауылдан 120 мең һум аҡса йыйылды. "Восход СТ” йәмғиәтенең генераль директоры Руслан Зәки улы Бакиров та үҙ өлөшөн индерҙе – 100 мең һум күләмендә аҡса бирҙе. Ауыл биләмәһе 90 мең, ауыл эшҡыуарҙары – ирле-ҡатынлы Эльмира Янбаева менән Фәрхәт Йәнбәковтар 5 мең һум аҡса кереттеләр. Трактор хаҡының ҡалған өлөшө - дәүләт аҡсаһы. Ошондай программа эшләүе, ысынында ла ауыл халҡы өсөн бик ҡулай.\nТантаналы өлөштән һуң ауыл мәҙәниәт йортонда Игенйылға һәм Ҡотлоғужа\nауылдары һәүәҫкәрҙәре бай йөкмәткеле концерт номерҙары менән сығыш яһаны. Халыҡ яратып өлгөргән "Әхирәттәр” ансамбле, сәхнә ветераны Рәмилә Ибраһимова менән Рәмзиә Мәҡсүтованың сығыштарын, Ҡотлоғужанан килгән Нәжибә Хәмзинаның моңло йырҙарын, Марат Сәйетбатталов менән Марат Кәримовтың дәртле баян моңдарын, Динара Мөхәмәтйәнованың өҙә баҫып бейеүҙәрен тамашасылар бик йылы ҡабул итте. Байрам ауыл хакимиәте әҙерләткән сәй табыны менән тамамланды. Бындай шатлыҡлы байрамдарҙың һуңғыһы булмаҫ тип ышанғы килә.\nӘйткәндәй, иртән кешеләр йоҡонан уяныуға яңы трактор эштә ине инде. Ишелеп яуған ҡарҙан һуң ауыл урамдары таҙартылған, уҡыусы балалар мәктәпкә ҡар йырып йөрөмәй хәҙер. Тракторсы Маратҡа хәйерле юлдар теләйбеҙ, эшең һәр саҡ\nшулай дауам итһен!


Башҡорт сәйен эсеп ҡарағыҙ! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Башҡорт сәйен эсеп ҡарағыҙ!\nБоланут (иван-чай) хаҡында күптәрҙең ишеткәне бар. Интернет селтәрендә лә был шифалы эсемлектең төрлөһөн тәҡдим итәләр. Ә беҙ шуны беләбеҙ: иң файҙалыһы – тыуған ереңдә, таҙа болон-ҡырҙарҙа үҫкәне. Икенсе йыл ҙур күләмдә “Көньяҡ Уралдан иван-сәй” етештереүгә тотонған Маҡар урман хужалығы бөгөн республикала ғына түгел, сит өлкәләрҙә лә үҙен таныта бара.\nИшембай районының хозур тау-урманлы тәбиғәте, әйтерһең, үҙе үк ошо байлыҡтың ҡәҙерен белеп, файҙа күреп йәшәргә ҡуша. Йән-тән сәләмәтлеген хәстәрләүҙә лә оло быуын белеменә таянып, тәбиғәт биргәнде ҡуллана белгәндәр һәр яҡтан ота тигән фекергә киләһең. “Маҡар урман хужалығы” дәүләт автономиялы учреждениеһы етәксеһе Сәлим Хафизов та был эште заман талабын аңлап торған коллективы менән тап ошо уйҙарҙан башлап ебәрә.\n– Халыҡ болануттың файҙаһын элек-электән белгән. Уның япрағын да, сәскәһен дә, тамырын да төрлө сирҙәрҙән дауаланыу өсөн ҡулланыу тәжрибәһе бар. Әммә шифалы үләнде барыбыҙ ҙа яратып эскән сәй кимәленә еткереү өсөн ферментлау технологияһын теүәл үтәргә кәрәк. 2016 йылдан иван-сәй етештереү технологияһын ныҡлы өйрәнеп, мөмкинлектәрҙе самалап ҡараныҡ. Мәскәүҙән етештереүселәр, Һиндостандан сәй сифатын лайыҡлы баһалай алған белгестәр менән аралаштыҡ. Маҡар, Ҡолғона, Иҫке Сәйет, Яңы Сәйет тарафтарында йыйылған иван-сәйҙең тәме, файҙаһы яғынан өҫтөнлөктәре күп. Махсус анализдар ҙа ошоно күрһәтте, – ти Сәлим Рәшит улы.\nУның һүҙҙәрендә ғорурлыҡ та, өмөт тә һиҙелә. Етештергәнде алыусыһы ла кәрәк, ә был халыҡта үҙ сәләмәтлегенә иғтибар, ҡул аҫтындағы дауаны ҡуллана белеү мәҙәниәтен үҫтереүҙән килә. Сит төбәктәр, хатта илдәр менән бәйләнеш ҡороуға ла ныҡлы нигеҙ бар. Уҙған йылда предприятиела 10 тонна боланут йыйылһа, быйыл был күләмде 20 тоннаға еткергәндәр. Уның сәй булараҡ сығымы ошо күләмдең 20 процентын тәшкил итә.\n– Ҡайһы бер етештереүселәр һабағы менән үткәреп, әҙер продукция сығымын 60 процентҡа еткерә.\nБеҙҙең таулы яҡтарҙа йыйылған япраҡлы сәй менән улар етештергән бөртөклө сәй сифат буйынса бер нисек тә ярыша алмай. Халыҡтан үләндең таҙа япрағын ғына ҡабул итәбеҙ, ҡый үләндәрен ҡушмау талап ителә. Артабан инде ҡалала урынлашҡан цехта тәбиғәт бүләге хуш еҫле сәйгә әүерелгәнсе бер нисә ҡатмарлы этап үтә. Цехтың бөтә кәрәкле ҡорамалдар менән заманса йыһазландырылыуы һәм, әлбиттә, эштәрен күңел йылыһын һалып башҡарған һөнәр эйәләренең булыуы үҙенекен итә.\nХалыҡҡа дауа булырға тейешле сәйҙе яҡты күңел, изге уйҙар менән әҙерләмәй булмай. Киптереү урынын буранан эшләнек, тимер ҡорамалдарҙы мөмкин тиклем ҡулланмаҫҡа тырышабыҙ, – ти хужалыҡтың сәй етештереү участкаһы өлкән мастеры Артур Ишмаев.\nБашты әйләндерерлек хуш еҫ бөркөп торған цех эсендә сәйҙе тиҙерәк тәмләп ҡарағы килә. Хәйер, күптән таныш, үҙебеҙҙеке ул тәм. Районда иван-сәй етештереүгә тотоноу халыҡҡа ла отошло. Үләнде йыйған мәлдә – июнь-август айҙарында – ҡайһы бер ғаиләләр көнөнә 3-5 мең һум хаҡҡа боланут тапшыра. Әлбиттә, ергә эйелә белгәндәр үҙҙәре лә ҡышҡылыҡҡа ғаиләһенә етерлек сәй-үләндәр әҙерләп ҡуйыусан. Әммә фабрика шарттарында эшләнгәненең тәмен белгәндәр, уңайлы, матур ҡаптарға һалынған, көн дә эскәндә лә ялҡытмаған әҙер сәйҙе һайлаусан.\nДауа үҙебеҙҙең аяҡ аҫтында, шифалы үләндәрҙе тапап йөрөйбөҙ, тиер булған халыҡ араһында дауалау көсө менән данлыҡлы Мөжәүир хәҙрәт. Тап болануттың хәҙрәт үләне тип йөрөтөлөүе лә күп нәмә хаҡында һөйләй. Ниндәй сирҙәрҙән килешә һуң иван-сәй? Был һорауға яуап ҡына ла гәзиттең бер битен алмаҡсы. “Нимәнән ярҙам итә алмай?” тиһәң, хатта дөрөҫөрәк булыр – мең дә бер сирҙән дауа ҡөҙрәтле үлән сәйе. Ҡанды яңыртыуға, тамырҙарҙы нығытыуға, тәндән ағыуҙы, радиацияны сығарыуға булышлыҡ итә, көс бирә. Яраларҙың бөтәшеүенә булышлыҡ итеүе арҡаһында уны ашҡаҙан-эсәк юлдары сирҙәренән яфаланыусыларға тәғәйенләйҙәр. Бынан тыш, эндокрин системаһы ауырыуҙарына ҡаршы тора, ҡан баҫымын көйләй, яман шеш барлыҡҡа килеүен иҫкәртә – был белемдәр быуындар менән һыналған. С витамины, каротин күп, унда булған тимер, никель, баҡыр, марганец һәм башҡа матдәләр ҡанға ыңғай тәьҫир яһай, тиелә ышаныслы сығанаҡтарҙа. Боланутты “ирҙәр сәйе” тип тә йөрөтәләр, сөнки енси ҡеүәткә ыңғай тәьҫир яһай, простата ауырыуҙарын дауалауҙа ыңғай һөҙөмтә биреүе лә билдәле.\nБатша заманында Рәсәйҙә күпләп етештереп, сит илдәрҙә ҙур ихтыяж менән ҡулланылған “урыҫ сәйе” көсө хаҡында мөғжизәгә тиң хәбәрҙәр йөрөй. Ленинградты баҫып алғанда Гитлер хатта иң тәүҙә иван-сәй етештереүсе фабриканы юҡҡа сығарырға, әҙер тауарҙы Германияға оҙатырға ҡуша тигәнде ишеткән бар. Оҙон ғүмер серен асырға теләүселәрҙең дә боланут сәйенән өҙөлмәүе хаҡында әйтелә боронғо яҙмаларҙа. Белмәй эсмәгән уны халҡыбыҙ. Башҡортостан еренең ҡеүәте хаҡында ғалимдар ҙа әйтә килә. Беҙҙә үҫкән шифалы үләндәрҙең көсө Алтайҙыҡынан кәм баһаланмай. Сыҙамлы, ныҡ халыҡ, бил бирмәҫ батырҙар төбәге даны ла, бәлки, ошонан киләлер?!\nМаҡар урман хужалығы коллективы сәйҙәрҙе төрләндереү маҡсаты менән дә яна. Киләсәктә хуш еҫле ҡарағат, ҡурай, ер еләге, мәтрүшкә ҡатнашмаларынан әҙерләнгән башҡорт сәйҙәрен дә күрергә яҙһын. Әленән үк “Һинд сәйе нимә ул, башҡорт сәйен эсеп ҡарағыҙ!” тип икеләнмәй ҡунаҡ һыйлай алабыҙ. Әлеге көндә Маҡар урман хужалығы “Иван-чай с Южного Урала” атамаһы менән сығарған сәйҙе Өфөлә Менделеев урамындағы Лимонарийҙа һатыу ойошторолған. Шылтыратып, яҙып, хеҙмәттәшлек ҡорорға теләүселәргә бәйләнеш юлдарын да бирәйек: lesrb22@yandex.ru, тел.: 8 (347) 947-84-54. Ишембайға килеп, сәйҙе ҙур ҡаптарҙа күмәртәләп алырға теләүселәргә хаҡтар бигерәк тә ҡулайлы. Ошоно белеп тә, Мәскәүҙән йөҙәр килограмға заказдар килә, үҙебеҙҙекеләр шифалы сәйһеҙ ҡалмаһын тип тә ҡуяһың.\nАвтор: Эльвира ӘЛМӨХӘМӘТОВА.


29 Декабрь 2018, 11:57\nНәҡ ошолай нарыҡланды ла инде беҙҙең «Бәйләнештә» төркөмөндә барған фотоконкурсыбыҙ. Бик аҙ ғына ваҡытта тиҫтәнән ашыу эш алып ҡыуандыҡ, улай ғына ла түгел, төбәгебеҙҙә дәртле, ихлас, сәмсел халыҡ йәшәүен белеп һөйөндөк.\nКонкурстың маҡсаты халыҡта байрам кәйефе уятыу, талантлыларҙы асыҡлау ине. Беҙ һеҙҙең ярҙам менән ниәтебеҙгә өлгәшкәнбеҙҙер, тибеҙ. Конкурсҡа килгән фотоһүрәттәргә ҡарап шуны белдек: ҡар аҙ булыуға ҡарамаҫтан, бик күп ауылдарҙа береһенән-береһе уҙҙырып ҡар һәм боҙ һындар әүәләйҙәр икән. Унда ололар ҙа, балалар ҙа берҙәй әүҙем ҡатнаша. Барыһын бергә берләштереүсе байрамдың мөғжизәһе, бәлки, нәҡ шул татыулыҡта, күтәренке кәйефтәлер ҙә. Һындарҙың сағыулығы күңелде күтәрә, йәнһүрәт персонаждары әкиәт иленә алып бара, ә оҫта ҡуллыларҙың фантазиялары бөтөнләйе менән хайран итә! Мәҫәлән, Баймаҡ районы Сәйғәфәр ауылынан Фирғәт Истәков ебәр-гән фотоларға күҙ һалайыҡ әле. Ниндәй генә һындар юҡ бында?! Ә төҫтәре һуң: күкһел, һары, ҡыҙғылт-һары, һоро... Әйтерһең дә, йәйғор уйнай. Ауыл мәктәбе алдына ҡуйған был һындарҙы уҡытыусы Фирғәт Һиҙиәт улы уҡыусылары менән бергәләп эш-ләгән. Сәйғәфәрҙән алыҫ урынлашмаған Ярат ауылы халҡы ла бик дәртле. «Беҙҙең Fирфан шәп бит ул»,—тип хуплап ҡына торалар Кинйә урамында йәшәүсе Fирфан Мырҙаҡаевты. Ул үҙенең улы Fәҙел менән ауыл урамын ҡыҫҡа ғына арауыҡта ҡар һындар менән биҙәп сыҡҡан һәм уларҙы төрлө төҫкә мансыған. Ошо уҡ районда урынлашҡан Ишей ауылы халҡы ла бик сәмсел булып сыҡты. Конкурс башланыу менән мәктәп алдына һәм Почта урамына ҡуйылған һындарын фотоға төшөрөп, беҙгә ебәреп тә ҡуйҙылар. Һәр конкурста әүҙемлек күрһәткән Венера Ҡасҡыноваға ҙур рәхмәт тибеҙ. Ишей-ҙәр эшләгән һындар башлыса ҡарағусҡыл күк, сағыу ҡыҙыл төҫкә буялған. Сикәләрҙе ҡыҙартып, семетеп өшөткән һалҡын боҙ ҡаласыҡҡа барып сыҡҡандай хис итәһең үҙеңде. Тик бында «йәшәүсе»ләр уҫал түгел. Ҡыш бабай менән Ҡарһылыу бик ихлас баҫып торһа, Ҡар бабай, йыл хужаһы дуңғыҙ йылмайып баға. Буранбай ауылынан Гүзәл Хали-ҡованың Ҡыш бабайына ҡарап ысынлап та бер ҡартты сырамытырға була. Бик килештереп эш-ләгән. Ҡыш бабай үҙенең Ҡарһылыуы менән шыршы янына баҫ-ҡан, ә уларҙың яндарында сусҡа бәрәстәре «йүгерешеп» йөрөй. Афарин, Гүзәл! Ә бына Йәрмөхәмәт ауылынан Айгөл Ишҡыуатованың ҡул эшенән йылылыҡ бөркөлә. Ул өйөн дә, ишек алдын да матур итеп биҙәп ҡуйған. Өмөтбай ауылынан Әнүзә Мәжитова ла бик матур эштәр ебәргән. Терпе, ҡабан, сәғәт, ҡосаҡлашҡан ике ҡар бабайға ҡараған һайын ҡарағы килә.\nЙылайыр районынан да фотоһүрәттәр алдыҡ. «Ҡояшҡай» балалар баҡсаһының ишек алды әкиәт илен хәтерләтә. Яңы ғына мейестән сыҡҡан йомро икмәк тә, йыл хужаһы булыр дуңғыҙ ҙа бар бында. Балалар баҡсаһына йөрөүсе кескәйҙәр был һындарҙы бик яратып ҡабул иткән. Ошо уҡ райондың Ш.Бабич исемендәге гимназияһы коллективы ла байрамды бик ашҡынып көтә. Белем усағының ишек алды төрлө төҫтәге һындар менән биҙәлгән.\nХәйбулла районында илһөйәр, рухлы халыҡ йәшәй икән. Быны беҙ Бәләкәй Арыҫланғол (Вәзәм) ауылынан Гөлназ Сурина ебәргән фотоға ҡарап белдек. Һүрәттән күренеүенсә, улар ғаиләһе менән «Мин яратам һине, Вәзәм» тигән һын булдырған. Ҡыҙылға буялған йөрәк янында ҡурай таждарын күрергә мөмкин. Бик үҙенсәлекле эш. Афарин!\nСибайҙар ҙа конкурстан ситтә ҡалманы. Ҡаланың иң әүҙем балалар баҡсаһы булған «Сулпылар» коллективы данын тәрбиәсе Гүзәлиә Туйсина, Зөлфиә Ҡәйепҡолова яҡларға булды. Улар ата-әсәләр менән берлектә кескәйҙәр һәм уртансылар төркөмөн бик матур итеп биҙәгән. Ошо уҡ балалар баҡсаһына үҙ улдарын йөрөткән Шә-риповтар ҙа конкурста үҙ көсөн һынап ҡарап яңылышмаған. Улар үҙҙәре йәшәгән йорт тәҙ-рәләрен бик матур итеп биҙәгән, әсә кеше улына йыл символы ҡабанды ла эшләп тоттор ған. Була бит шундай уңған кешеләр! Күҙ теймәһен генә! Ҡаланың «Баҙлауыҡ» балалар баҡсаһының «Алтын балыҡ» төркөмө лә бик теләп конкурсҡа ҡушылды.\nАуылдаштарына, ҡалалаштарына, күршеләренә һәм, әлбиттә, «Атайсал» гәзитенең «Бәйләнештә» төркөмөн күҙәтеп барыусыларға байрам кәйефе бүләк итеүсе оҫта ҡулдарҙың барыһына ла рәхмәт белдерәбеҙ! Көтөп алған байрамығыҙ барығыҙға ла тик һөйөнөстәр алып килһен!\nӘ еңеүселәргә килгәндә иһә, бына улар—Баймаҡ районы Сәйғәфәр мәктәбе коллективы эшен күрһәтеүсе Фирғәт Истәков һәм ишейҙарҙе данлаусы Венера Ҡасҡынова. Ә бағыусыбыҙ «Аҙаш» полиграфия хеҙмәте үҙ бүләген Баймаҡ районы Буранбай ауылында йәшәүсе Гүзәл Халиҡоваға бирергә ҡарар итте. Юл төшкәндә йә иһә Сибайҙа йәшәүсе туғандарығыҙ аша бүләктәрегеҙҙе алыуығыҙ һорала.


Нефтекама автозаводы яңы баҙарҙар яулай // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nНефтекама автозаводы яңы баҙарҙар яулай\n14:48, 26 марта 2010 Иҡтисад\nНефтекама автозаводы, уҙған йылды уңышлы тамамлап, быйыл да яңы һатыу баҙарҙары яулауын дауам итә.\n«Татар-информ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, Һамарҙа аҙна башында биш НЕФАЗ-5299 ҡала автобусынан торған тәүге партияны тапшырыу тантанаһы үтте. Автобустар «Cummins» двигателе һәм «Voith» автоматик күсергестәр тартмаһы менән йыһазландырылған, был ҡала маршруттарында бик уңайлы.\nКонтракт буйынса Һамарға, «Пассажиравтотранс» муниципаль унитар предприятиеһына, «Евро-3» стандартлы экологик саф двигатель ҡуйылған бөтәһе 50 ҙур автобус оҙатыласаҡ. Предприятиела был оҙайлы хеҙмәттәшлектең башы булыр тип өмөтләнәләр, быға «НЕФАЗ» менән Санкт-Петербург һәм Ленинград өлкәһенең күп йыллыҡ мөнәсәбәттәре миҫал булып тора, унда бер нисә йыл инде йөҙҙән ашыу «НЕФАЗ» маркалы автобустар эшләй.\nӘйткәндәй, күптән түгел Санкт-Петербургта ҡала автобустары алыуға тендер үтте, унда Рәсәйҙең өс пассажир транспорты етештереүсеһе – «Русские автобусы» («ГАЗ» төркөмө), «Транс-Альфа» заводы (Вологда ҡалаһы) һәм Нефтекама автозаводы ҡатнашты.\nЕнтекләп ҡарап сыҡҡандан һуң тендерҙа Нефтекама автозаводы ышаныслы еңеү яуланы. Шулай итеп, «Cummins» двигателе менән, тәпәш иҙәнле, мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн махсус опцийҙар менән 60 «НЕФАЗ-5299-30-32» автобусы быйыл икенсе кварталда уҡ Невалағы ҡаланың пассажир автобустары паркын тулыландырасаҡ.\nТөньяҡ баш ҡала хакимиәтендә, яңы транспорт барлыҡҡа килеү менән пик сәғәттәрендә хәл бер аҙ яҡшырырға тейеш, тип өмөтләнәләр. НЕФАЗ-дар 100-ҙән ашыу пассажир һыйҙырышлы бит, тип хәбәр иттеләр предприятиеның матбуғат хеҙмәтенән.\nТеги: транспорт, нефаз


Кәйефең булмаһа... ҡояшҡа күрен\n10 Июль 2021, 18:15\nКешегә күпме ҡояш нуры кәрәк?\nЯҡтылыҡ ярҙамында беҙ күреү ағзалары аша үҙебеҙҙе уратып алған донъяны танып беләбеҙ. Тәүҙэ яҡтылыҡҡа нервылар системаһы тәьҫир итә, һуңынан уға күреү анализаторҙары, периферии нервылар системаһы ҡушыла. Яҡтылыҡ нурланышы аша эндокрин һәм иммунитет системаһы яйға һалына, матдәләр алышыныуы яҡшыра, организм кире тәьҫир итеүсе экологик факторҙарға бирешеп бармай.\nТәбиғи яҡтылыҡ етешмәүе, аҙ хәрәкәтләнеү, дөрөҫ туҡланмау кеүек үк, һаулыҡҡа ҙур зыян килтерә. Ҡояш нурҙары аҫтында йышыраҡ йөрөһәң, матдәләр алышыныуы, аш һеңдереү яҡшыра, организмда һөйәк системаһы, остеопороз, кариес, йөрәк һәм йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәрен булдырмаусы D витамины барлыҡҡа килә.\nҠояш энергияһы тәьҫире һөҙөмтәһендә күҙҙәр селтәрендә төрлө әйберҙәр сағылышы импульстарҙың химик энергияһына әүерелә, ә улар, үҙ сиратында, баш мейеһендә гипоталамусты әүҙемләштерә. Бынан тыш, яҡтылыҡ тәьҫирендә гипоталамус төрлө эндокрин биҙҙәренә импульстар ебәрә һәм организмда мөһим биологик әүҙем матдәләр: гистамин, серотонин һ.б. барлыҡҡа килә.\nОрганизмға ҡояш яҡтылығы етешмәүе хәлһеҙлеккә, артыҡ ауырлыҡҡа, күңел төшөнкөлөгөнә, йоҡо насарайыуына, депрессияға килтереүе ихтимал. Яһалма яҡтылыҡты мейе хроник ҡараңғылыҡ итеп ҡабул итә һәм организм поляр тон ваҡытындағы кеүек шарттарҙа эшләүгә яраҡлаша. Шулай итеп, яҡтылыҡ дефициты синдромы барлыҡҡа килә. Һәр ваҡыт күләгәлә булһаң, бина эсендә тәҙрәләрҙе ҡаплап ҡуйһаң, был синдром көньяҡ киңлектәрендә лә барлыҡҡа килеүе ихтимал.\nКешегә күпме ҡояш нуры кәрәк? Ғалимдары D витамины етешмәүе тиҙ ҡартайыуға килтерә, тип иҫбатлай. Улар фекеренсә, D витамины дефициты һәр өсөнсө кешелә бар. Был витаминды "ҡояш витамины" тип йөрөтәләр, сөнки организм уның 90 процентын ҡояш тәьҫиренән ала. Шуға ла ҡояш аҫтында йышыраҡ булырға һәм D витаминына бай аҙыҡ-түлек ашарға (балыҡ, йомортҡа, һөт аҙыҡтары) тырышырға кәрәк.\nӘгәр ҙә асыҡ һауала булғандан һуң тирегеҙ һиҙелерлек алһыуланһа, тимәк, организм 20000 ЕД D витаминына байыған. Тик нисек зыян килтермәҫлек итеп дөрөҫ ҡыҙынырға һуң? Тәүҙә ҡояшта 10 минут самаһы ғына ҡыҙынығыҙ һәм көн һайын был ваҡытты 1-2 минутҡа арттыра барығыҙ. Тап ошолай итеп ҡыҙынғанда ғына һаулыҡты нығытырға була. Ҡояш нурҙары аҫтында оҙаҡ булыу тире яман шешенә килтереүе бар. Ҡайһы бер үләндәр һәм дарыуҙар тиренең ҡояшҡа тәьҫирлеген көсәйтеүен оноторға ярамай. Был исемлеккә һары мәтрүшкә, йөрәк ауырыуҙарынан дарыуҙар (кордарон), бөйөр өҫтө биҙе гормондары инә.


Асҡын районы Солтанбәк мәктәбе уҡыусыһы Эмилия Зәйнуллина Мәскәүҙән еңеү менән ҡайтты\nЭмилия уҡытыусыһы Фәйрүзә Фаһаманова етәкселегендә Солтанбәк ауылындағы сероводородлы шишмә буйынса тикшеренеү эше яҙа һәм Өфөлә В. И. Вернадский исемендәге III төбәк үҫмерҙәр тикшеренеү эштәре конкурсында ҡатнаша. Бында ҡыҙҙың хеҙмәте эксперттар тарафынан юғары баһаланып, бәйгенең Бөтә Рәсәй турында ҡатнашырға лайыҡлы, тип табыла.\nТәбиғи һәм гуманитар фәндәрҙең төрлө өлкәләрендә тикшеренеү эштәрен тормошҡа ашырған һәләтле балаларҙы асыҡлау һәм уларға ярҙам итеү маҡсатынан сығып ойошторолған бәйге тәүҙә ситтән тороп үткәрелә. Унда бөтә республиканан 500-ҙән ашыу эш ебәрелә. Икенсе турҙа шуларҙың 80-ен һайлап алып, уҡыусыларҙы Өфөгә саҡыралар.\nБәйгеселәрҙең эштәре стенд формаһында булып, положениеға ярашлы, нимә өйрәнгәнде, маҡсатты, тикшеренеү юлдарын, һөҙөмтәне сағылдырырға тейеш була. Эмилия Еҫле шишмәнең һыуын алып, етәксеһе ярҙамында лаборатор тәжрибә лә үткәрә. Райондашыбыҙҙың фәнни-ғәмәли эше юғары баһалана һәм ул башҡа һигеҙ бала менән Мәскәүгә барып, республикабыҙ данын яҡлау хоҡуғы ала.\nМәскәүҙә Ҡаҙағстан, Чехословакия, Словакия, Украина, Белоруссиянан да балалар ҡатнашып, баһалама ағзалары барлығы 1500 эште ҡарай. Эксперттарҙың һорауҙарына Эмилия матур итеп тулы яуап бирә. Һөҙөмтәлә ул V-VII кластар араһында ойошторолған "Вернадский һуҡмағы буйлап" бәйгеһендә "Ер тураһында фән" секцияһында I дәрәжә Дипломға лайыҡ була. Бынан тыш, ул үҙешмәкәр сәнғәт бәйгеһендә лә ҡатнаша. Башҡортостан тураһында презентация күрһәтә, ҡумыҙҙа ла уйнай, "Урал батыр" эпосынан өҙөктө башҡортса һөйләп ишеттерә.\nБашҡортостандан килгән башҡа балаларҙың да сығыштары матур һәм үҙенсәлекле була. Донъяның виртуоз ҡумыҙсыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Миңлеғәфүр Зәйнетдиновтың улы Азамат ҡумыҙҙа төрлө ҡош тауыштары сығара, ә бейеү көйөн уйнай башлағас, бөтәһе лә тыпырҙап бейергә төшә. Жюри ағзалары һуңынан иң матур концерт номерҙарын Саха (Яҡут), Хакас һәм Башҡортостан республикалары вәкилдәре алып килгән, тип билдәләй. Һәләтле ҡыҙ был бәйгелә лә I дәрәжә лауреат исеменә лайыҡ була. Эмилия "Эрудит" тигән конкурста ла үҙен һынап, грамота ала.\nБәйгеселәр өсөн илебеҙҙең баш ҡалаһы буйлап экскурсия ойошторола. Әсәһе Алһыу Фәзнәүи ҡыҙы һәм етәксеһе менән бергә Ҡыҙыл майҙанда, тарихи музейҙа, 1812 йылғы Ватан һуғышы иҫтәлегенә арналған Александр баҡсаһында һәм башҡа иҫтәлекле урындарҙа була.\n"Миңә Өфөлә лә, Мәскәүҙә лә ныҡ оҡшаны. Башҡаларҙың нимә менән ҡыҙыҡһыныуын, эштәрен күреп, илһамланып ҡайттым. Тиҫтерҙәрем йолаларҙы ла, музыка ҡоралдарын да, үләндәрҙе лә өйрәнгән. Улар ниндәйҙер яңы приборҙар уйлап табыуҙа ла аҙымдар яһай. Эксперттар һәр эшкә ҙур иғтибар бирҙе", — тип тәьҫораттары менән бүлеште һәләтле ҡыҙ.


Нефтекамск. Официальный сайт администрации городского округа - Республика 2017 йылда балалар технопаркын булдырыуға федераль бюджеттан субсидия аласаҡ - Яңылыҡтар - Новости\n17 төбәк араһында 925 миллион һум бүленәсәк. Һайлап алыу шарттары буйынса, яңы өҫтәмә белем биреү майҙансыҡтарын булдырыуға субъекттар кәрәкле сумманың 30 процентын төбәк бюджетынан индерәсәк һәм тағы ла 20 процентын дәүләт-шәхси уҙаҡташлыҡ сиктәрендә шәхси компаниялар һаласаҡ.\nТөбәктәргә буласаҡ «Кванториум» технопаркы концепцияһын һәм, субъект биләмәһендә үҙ эшмәкәрлеген тормошҡа ашырыусы, уҙаҡташтар менән бергәләп әҙерләнгән программаларҙы күрһәтергә кәрәк. Башҡортостан балалар технопаркын булдырыу буйынса проект тәҡдим иткән, унда балалар органик синтез һәм профилле лабораториялар ярҙамында пластик етештереү технологияларын өйрәнә аласаҡ. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, балалар технопаркы «Башҡортостан кванториумы» Өфөлә Республика балалар белем биреү технопаркы нигеҙендә ойоштороласаҡ.\n«Кванториум» балалар технопаркы – ул балаларҙың перспективалы тәбиғи-ғилми һәм техник йүнәлештәр буйынса ысын мәсьәләләрҙе сисеү майҙансығы. Улар лазер, нейро технологияларҙы, пилотһыҙ авиация, программалау, 3D-моделләштереү кеүек йүнәлештәрҙе өйрәнә. Технопарктар 5-18 йәштәгеләргә тәғәйенләнгән.


Башҡортостанда бишенсе класс уҡыусылары һыуға батып барған малайҙы ҡотҡарған // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n11:28, 28 июля 2021 Йәмғиәт\nБашҡортостанда бишенсе класс уҡыусылары һыуға батып барған малайҙы ҡотҡарған Фото: Башҡортостан Республикаһы буйынса Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы\nБашҡортостанда бишенсе класс уҡыусылары һыуға батып барған малайҙы ҡотҡарған. Кескәй геройҙарҙың оло ҡаһарманлығы тураһында Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығында һөйләнеләр. Ваҡиға 2 июлдә Межгорье ҡалаһында Кесе Инйәр йылғаһында булған.\nБыл көндө өс дуҫ — Дмитрий Филатов, Арыҫлан Ҡаҙбулатов һәм Максим Скулкин йылғала һыу инеп йөрөгән, ҡапыл улар ярҙам һорап ҡысҡырған тауышты ишетеп ҡалған һәм бер малайҙың һыуға бата башлағанын күргән. Дуҫтар юғалып ҡалмаған, шунда уҡ ярҙамға ташланған.\n«Беҙ һыу инеп йөрөй инек, ҡапыл ярҙан ярҙам һорап ҡысҡырған тауышты ишетеп ҡалдыҡ һәм бер малайҙың бата башлағанын күрҙек, — тип кемуҙарҙан һөйләй уҡыусылар. — Шунда уҡ уның янына йөҙөп барҙыҡ, Арыҫлан төпкәрәк сумып, уның аяғынан этәрә башланы, Максим сәсенән һөйрәне, ә Дима ҡулынан тотоп алды. Шулай өсәүләшеп уны өҫкә сығарҙыҡ. Шунда беҙгә өлкәндәр ярҙамға килде, улар малайҙы ярға алып сыҡты ла инде».\nРеспубликаның Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы малайҙарҙы бүләкләүҙе юллай.\nТеги: һыуға батыуҙан ҡотҡарыу


Бөгөн - Бөтөн донъя йөрәк көнө. Шул айҡанлы һиңә бер һорау: нимәгә йөрәгеңде бөтөрәһең?\nМөхтәрәм йәмәғәт! Арзанға яҙылып ҡалығыҙ! Республикабыҙҙың һәр районы-ҡалаһында, иң төпкөл ауылдарҙа ла 3 октябрҙән 13 октябргә тиклем иғлан ителгән ун көнлөктә 2020 йылдың беренсе яртыһына ПР905 индекслы "Киске Өфө"гә - 611 һум 70 тингә яҙыла алаһығыҙ. Был мәғлүмәтте йәнәшәләге дуҫ-иштәрегеҙгә, туғандарығыҙға ла еткерһәгеҙ ине.


Водителдәр әлегә наркотик һәм алкоголгә тест бирмәйәсәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n23 ноября 2019 — 22:45 ГТРК «Башкортостан»\nНаркологҡа сират теҙгән чиновница үҙ язаһын алды – ул эшенән бушатылды. 22 ноябрҙән водителдәр өсөн медицина тикшереүе үтеүҙә яңы ҡағиҙәләр ғәмәлгә инергә тейеш ине. Ете үлсәмәй ҡабул ителгән ҡарар арҡаһында дауаханаларҙа сират теҙелде, юҡ хаос барлыҡҡа килде.\nБындай сыуалыш булыр, тип бер кем дә көтмәй. Төртөш, ҡысҡырыш, халыҡ һуңғы көндө осһоҙ хаҡҡа медицина тикшереүен үтергә теләп оҙон сират ойоштора. Бындай хәл справкаларға хаҡ күтәрелеү менән бәйле. Рәсәйҙең башҡа ҡалаларында ла наркология диспансерҙарына ошондай уҡ ҙур сират күҙәтелгән. Ҡаҙан ҡалаһында сиратта торған ир үҙен насар тоя һәм вафат була.\nКешеләр водитель таныҡлығы алыу өсөн медицина тикшерелеүенә 720 һум түләһә, 22 ноябрҙән уның хаҡы 5-7 мең һумға тиклем артыуы хаҡында яңылыҡ ошондай ығы-зығыға килтерә. Хаҡтар артыуы яңы төр анализдар тапшырыу талабы менән бәйле, тип билдәләнә. Әгәр ҙә әлегә тиклем махсус комиссия алкоголь һәм наркотик ҡулланыуға шиктәр тыуғанда ғына ҡәҙимге анализдарҙы тәғәйенләһә, яңы ҡағиҙәләр буйынса руль артына ултырырға теләүсе һәр кеше үҙенең айыҡлығын дәлилләргә тейеш. Йәғни даими төшөрөргә яратыусылар бер көн айныҡ булып анализ тапшырһа ла, ҡандағы алкоголь миҡдарын табыусы маркер 3-4 аҙна элек ҡулланғанын да күрһәтәсәк. Яңылыҡ руль артына хроник эскеселәрҙе, наркотик матдә ҡулланыусыларҙы ултыртмау өсөн эшләнә.\nРәсәй президенты был хәлде тәнҡитләй һәм һаулыҡ һаҡлау министры Вероника Скворцова водителдәргә медицина тикшерелеүҙең яңы тәртибен ғәмәлгә индереүҙе кисектерергә ҡарар итте. Водитель таныҡлығын алыр алдынан наркотиктарға һәм алкоголгә тест 2020 йылдың 1-се июленән генә тапшырыла башлар тип көтөлә.


Ҡауҙылы йорт бәхет саҡыра » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Баҡса » Ҡауҙылы йорт бәхет саҡыра\nҠауҙылы йорт бәхет саҡыра 15.09.2017 // Баҡса\n— Конкурс өсөн генә тырышманыҡ инде, үҙебеҙ ҙә, ҡыҙҙарыбыҙ Альбина, Айһылыу, Альмира ла матурлыҡты яратабыҙ. Шуға ихатабыҙҙы ла күркәм итеп тоторға тырышабыҙ, — тине Боғдан ауылынан Рәзинә менән Розат Сәфәрғәлиевтәр. Улар ауылда — беренсе, районда өсөнсө урынды алған.\nБыл йорт тыштан уҡ матурлығы менән ҡаршы ала. Һәр ауыл өйөнөң ҡапҡа төбөндә эскәмйә ҡуйылыуына күнегеп бөткәнбеҙ. Ә Сәфәрғәлиевтәр шул эскәмйәне лә үҙенсәлекле итеп эшләп ҡуйған. Ул арба тәгәрмәстәренә беркетелгән һәм бәүелеп тора. Өй алдындағы баҡсала ҡауҙылар “оялаған”. “Бәпес алып килә” торған был ҡоштар үҙҙәре лә парлы, хужаларға ла бәпес һөйөү ҡыуанысы бүләк иткән. Өфөлә 21-се дауаханала шәфҡәт туташы булып эшләгән ҡыҙҙары Альбинаның бәпәйе тыуған. Инде уртансылары Айһылыу ҙа ғаилә тормошон башлау алдында тора. Иншаллаһ, киләсәктә Айһылыуҙың да, бәләкәстәре Альмираның да бәпес һөйгәнен күрергә яҙһын буласаҡ өләсәй менән олатайға.\nРәзинә менән Розаттарҙың баҡса ере бик ҙур түгел. Шулай булһа ла, унда барыһын да һыйҙырырға тырышҡандар. Теплицаларында помидор, ҡыярҙары ишелеп уңған. Кәртә аръяғында картуф үҫә, ҡабаҡтары ла күтәргеһеҙ булып ҙурайған.\nБаҡсалары үҙе бер ихата кеүек: ҡайын ағастары менән кәртә тотолған, күл эшләп ҡуйылған, унда томбойоҡ сәскәһе моңая, аҡҡоштар йөҙә. Уйынсыҡ ҡына булһа ла, ысын кеүек. Беседкала ял итеп алырға мөмкин. Рәзинә ҡышҡылыҡҡа төрлө салаттар әҙерләгән, помидор, ҡыярын тоҙлаған.\nХужаларҙың фантазияһына иҫ китерлек. Теплицаның өҫтөнә ҡояш, болоттар төшөрөлгән, стеналарына сәскәләр яһалған. Хатта ҡул йыуғыстары ла кеше ҡиәфәтендә йылмайып тора.\nӨс ботаҡлы ҡайын төпһәһенең өҫтөндәге алһыу суйында ваҡ ҡына зәңгәр сәскәләр үҫеп ултыра.\n— Был суйын көршәк — ҡәйнәмдән ҡалған иҫтәлек. Мин килен булып төшкәндә бар ине ул. Күпме тәмле аштар беште, бергә-бергә һыйланған саҡтарыбыҙ, татыу ғүмер итеүебеҙ әле лә иҫтә. Иртән тороп баҡсаға сыҡҡан һайын ҡәйнәмде күргәндәй булам. Ул да беҙгә сәләм биреп торғандай, — ти Рәзинә.\nУл бәхетле ваҡыттарға күпме йылдар үткән. Инде өлкән ҡыҙҙарына ла 27 йәш бит инде. Ә барыһы ла бөгөнгөләй хәтерҙә. Мәктәпте тамамлағас та кейәүгә сыға ул Розатҡа. “Йәнекәйем” тип кенә өндәшә ул иренә әле лә. Рәзинә — почтальон, Розат мал ҡараусы булып эшләй. Сәфәрғәлиевтәр ҡул ҡаушырып ултыра торғандарҙан түгел, шуға ла донъялары етеш, матур.\nҠыш булһа, Розат баяғы ҡапҡа төбөндәге эскәмйәгә Ҡыш бабай менән Ҡарһылыуҙы ултыртып ҡуя. Йәнәһе, улар егелгән атта өлкәндәрҙе лә, балаларҙы ла Яңы йыл менән ҡотларға ашҡынып елдереп китеп бара. Атты ла, Ҡыш бабай менән Ҡарһылыуҙы ла ҡарҙан яһап ҡуйыр өсөн ниндәй фантазия һәм оҫталыҡ кәрәклеген аңлауы ҡыйын түгел. Ҡыш бабайлы, Ҡарһылыулы, ҡауҙылы йорт үҙенә һәр ваҡыт бәхет саҡырып тора.


Рухи көс бирә шөғөлө » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Рухи көс бирә шөғөлө\nРухи көс бирә шөғөлө 10.12.2013 // Йәмғиәт\nБәлә ағас башынан түгел, әҙәм башынан йөрөй. Әхәт тә һис кенә лә үҙе менән шундай хәл булыр тип уйламаған. Типһә тимер өҙөрлөк егет — тельняшкаһын да һалып өлгөрмәгән моряк — бер көндө... трактор тәгәрмәсе аҫтында ҡала. Ошонан башлана михнәттәр: умыртҡа һөйәге имгәнгән Әхәтте дуҫтары дауаханаға алып бара.\nҠаза күреүсегә — ярҙам, туғандарына түҙемлек бирһен Хоҙай. Дауаханаға алып килгәс, Өфөнән Ҡырмыҫҡалыға тәжрибәле хирург, белгестәр саҡырталар. Улар сәғәттәр буйы егеттең һаулығы өсөн көрәшә, ниһайәт, "теге" донъянан алып ҡала. Ләкин Әхәт өсөн ысын көрәш һуңынан, наркоздан һуң башлана — дүрт ай буйы карауатта ята. Һыуҙан, ҡалаҡлап тигәндәй эскән һурпанан башҡа бер ни бармай тамағына. Ауыртыуҙы баҫа торған көслө уколдарҙың файҙаһы теймәгәс, һөлдә менән тиренән генә ҡалған Нурушевты өйөнә ҡайтарырға булалар. Өмөттәр аҡланмаған, йүнәлеүгә табан юл бикле һымаҡ. Ошо "һымаҡ" ҡотҡара ла уның ғүмерен. Ишектән сығырға ғына торғанда, республика дауаханаһынан шылтыраталар — ауырыуҙы алып килергә! Шулай итеп, Ҡырмыҫҡалы һәм Өфө табиптары егеткә икенсе тапҡыр донъяға килергә ярҙам итә. Аллаһы Тәғәләнең сихри көсө менән йәшәүгә яңы һулыш бирелә.\nБыл ваҡиғаларға, йәғни Әхәттең коляскаға ултырыуына — ике тиҫтә йыл. Тәүҙән үк ул төшөнкөлөккә бирелмәҫкә тырыша: яйлап ҡулына буяу ҡәләмдәре, акварель ала.\n— Өйгә ҡайтҡас, һыуытҡыста эсе ағып, кибеп бөткән йомортҡа ҡабығы ятҡанын күрҙем. Ҡана, бар нәмәгә лә һүрәт төшөрөп була, бында нисек килеп сыға икән, тинем, — тип хәтерләй Әхәт тәүге ижади эшен.\nХоҙайҙың эшкәртеүе шулмы, был әҙәм балаһының шөғөлө шул булһын, тигәнме, ошондай уҡ йомортҡа ҡабығынан егет сувенирҙар яһай башлай. Бөгөн уның коллекцияһында ҡырмыҫҡа ла, ҡурайсы егеттәр ҙә, башҡаһы ла бар.\n— Хәҙер оҙаҡ ултыра алмайым, — ти Әхәт, — шулай ҙа тырышам.\nӘйткәндәй, Нурушевтың эш алымы тураһында ишетеүсе, ҡыҙыҡһыныусылар ҙа табылған. Мәҫәлән, Өфөнөң 10-сы колледжында булып, ул уҡыусыларға бер нисә дәрес биргән.\nСувенирҙан тыш, Әхәт фотоға төшөрөү менән мауыға. Ғөмүмән, Нурушев һымаҡ ҡазаға тарығандарға, шул ваҡытта ауырлыҡтар һындыра алмағандарға ҡарайһың да, күпме һау-сәләмәт кешенең тормошҡа зарланып йәшәүенә аптырайһың...\nАвтор: Р. ХӘБИБУЛЛИН.\nРайон: Ҡырмыҫҡалы районы, Ҡырмыҫҡалы ауылы.


Ир-егеттәр бөгөн үҙ ғаиләһенә ниндәй дәрәжәлә таяныс?\nКиске Өфө гәзите·6 Nov at 1:32 pm\nРәйлә ИШКИЛДИНА, мәғариф ветераны, Өфө районы Шамонин ауылы: Бөгөн генә түгел, ниндәй заманда ла ир-егеттең ғаиләләге роле икенсе планға күсергә тейеш түгел, тип иҫәпләйем. Башҡорт ғаиләһендә быуаттар буйы ир, атай, уландар төп таяныс та, хужа ла, аҫраусы ла, яҡлаусы ла булған. Ә шулай ҙа заманалар үҙгәрә килә төрлө ваҡыттар булып алды, быныһы үҙегеҙгә лә мәғлүм: колхоз-совхоздар бөтөрөлөп, предприятиелар ябылған осорҙарҙа эшһеҙ тороп ҡалған ир-егеттәрҙең баҙап ҡалған мәлдәре лә булды, ләкин хәҙер ул ваҡыттар артта ҡалды, ир-егеттәр яңы ҡоролош шарттарына яраҡлашып, ғаилә "дилбегәһен" ҡайтанан үҙ ҡулдарына алды, тип әйтергә лә булалыр. Һәр хәлдә беҙҙең Шамонин ауылы миҫалында шулай тип ҡыйыу әйтә алам: хәстәрлекле, уңған, эшсән ир-егеттәр йәшәй беҙҙә. Быны мин урамдан үтеп барғанда һәр береһенең ҡурсаҡ кеүек йорттарына ҡарап та әйтәм: нисек итеп сәмләнеп, бер-береһенән ҡалышмаҫҡа тырышып донъя көтә, йорттарын, ишек алдарын, урамдарын зауыҡлы дизайн буйынса бына тигән итеп төҙөкләндерә улар! Мунса һалалар, гараж ултырталар, баҡса кәртәләйҙәр, ер эшкәртәләр, һәр йорт янында - машина, башҡа төр техника...Балалар өсөн эшләп ҡуйылған уйын майҙансыҡтары иһә уларҙың хәстәрлекле атай булыуҙары тураһында һөйләй. Быларҙы бит улар төп эштәренән ҡайтҡас эшләй. Әйткәндәй, күбеһе бер нисә эшкә өлгөрә әле уларҙың, бер ҙә иренмәйҙәр: кредитты түләргә, ғаиләне аҫрарға кәрәк бит! Әгәр ялҡауланып, бот күтәреп ятһалар, бөгөнгө көнгә ауылыбыҙ шулай танымаҫлыҡ булып үҙгәрер ине микән? Эйе, тәүҙә бөтөн йорттар ҙа бер иш - дүрт стена ла ҡыйыҡ ине. Ә хәҙер бер йорт икенсеһен ҡабатламай, сөнки һәр береһенең уңған хужаһы барлығы әллә ҡайҙан "ҡысҡырып" тора. Бынан тыш, беҙҙәге һәр йорттоң үҙенең автоном йылытыу, һыу үткәргес, газ яғыу селтәре бар. Донъя бит, тегенеһен-быныһын ҡорорға, ремонтларға кәрәк булып киткән хәлдә Өфөнән мастер саҡыртып тормайбыҙ: оҫта ҡулдар үҙебеҙҙә бар: слесарь булһынмы, евротәҙрә, ишек ҡуйыу тиһеңме, шиномонтаж... Шулай итеп, өҫтәмә табыш та эшләй ҡулы оҫталар. Бына шундай тырыш ир-егеттәр йәшәй беҙҙә, улар беҙҙең таяныс, тип ышаныс менән әйтә алалыр, тим ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ, иншалла!\nАзамат ЮЛДАШБАЕВ, яҙыусы, журналист, блогер: Ғаиләһенә таяныс булырҙай ирҙең холоҡ-сифаттары ниндәй һуң? Яңыраҡ шулай үҙемдән күпкә йәшерәк бер дуҫым һорай ҡуйҙы: "Һеҙ һәр ваҡыт шулай иртә тораһығыҙмы?" Уның был һорауы минең элекке, ижтимағи әүҙем йылдарымда яһаған сығыштарымды иҫкә төшөрҙө. Мәктәптәрҙә, юғары уҡыу йорттарында булған осрашыуҙарҙа йыш сығыш яһарға тура килә ине. Күберәк ҡыҙҙарға ҡарап өндәшә инем - улар бит буласаҡ ир ҡатындары, әсәйҙәр... "Киләсәктә ирегеҙ, бөгөн ял, байрам йә булмаһа отгул, тигән һылтау менән иртәнге 8-ҙән һуң да тормайынса түшәктә һуйлайып ята икән, артына типкеләп сығарып ебәрегеҙ уны... Бөтөнләйгә ҡыуып ебәрһәгеҙ ҙә була. Ирҙәр өсөн ял да, байрамдар ҙа юҡ. Ул - һунарсы, малтабар, аҫраусы. Шуға ла ул һәр ваҡыт хәрәкәттә булырға тейеш. Сығып китһен, табыш менән ҡайтып инһен, уны ҡатынының аяҡ аҫтына ырғытһын да, балаларын иркәләһен, ҡатынын яратһын - һәм тағы сығып китһен: аҡса эшләргә, мал табырға, осоштарға..." Ысынлап та, ғаиләһенә таяныс булыр ир-егет тик тора алмай, улар өсөн ял юҡ. Һәм бер ваҡытта ла уларҙы йәлләргә кәрәкмәй. Ир-егет, бөркөт һымаҡ, осҡанында ял итергә тейеш. Был, әлбиттә, минең элегерәк әйткән һүҙҙәрем. Хәҙер икенсерәк төрлө уйлайым: ир-егеттең иртәнге 7-нән һуң иркәләнеп ятырға хоҡуғы юҡ...\nАлма ЙӘҺҮҘИНА, ғаилә психологы: Ир-егет ғаиләгә таяныс булһын өсөн уның үҙенә лә таяныс кәрәк. Ә ир-егет өсөн бындай таяныс - ҡатыны, уның эскерһеҙ һөйөүе, хәстәрлеге, аңлай белеүе, йомшаҡлығы. Шуға ла аҡыллы ҡатын-ҡыҙ үҙенә ниндәй ир кәрәклеген ғаилә ҡорорҙан күпкә алдараҡ уйлап, планлаштыра башлай. Кемдер, был бит иҫәп-хисапҡа ҡоролған союз буласаҡ, тип ҡаршы төшөүе бар. Ғәҙәттә, бай, аҡсалы кеше менән мөхәббәтһеҙ никахҡа барыуҙы иҫәп-хисап менән кейәүгә сығыу тип әйтәләр. Ләкин был ул тиклем киң таралған күренеш түгел. Ғәҙәттә, бер-береһенең етешһеҙлектәрен белә-күрә өйләнешеп тә, бер-береһенең холҡон, ынтылыштарын яйлап ҡына тейешле йүнәлештә үҫтергән, камиллаштырған парҙар йышыраҡ осрай беҙҙә. Ҡатынының һөйөүе хаҡына ир-егет тау аҡтарыр ҡеүәткә эйә, тик ҡатын кеше ана шул һөйөүҙе һаҡлай белергә, сабыр, итәғәтле, хәстәрлекле хужабикә була белергә тейеш. Тураһын ғына әйткәндә, ярлынан да хатта бай ир яһап алырға була, тик был көслө ҡатындарҙың ғына ҡулынан килә. Тик шуны ла оноторға ярамай: көслө ҡатын булыуҙың икенсе йөҙө лә бар - уны ир абруйын юҡҡа сығарыр кимәлдә ҡулланырға түгел, киреһенсә, ғаиләне һаҡлайым, тигән осраҡта, ирҙе камиллаштырыуға, уны яңынан-яңы ҡаҙаныштарға әйҙәп, рухландырып тороуға сарыф итеү хәйерле. Ә инде әҙерҙе көтөп, юҡҡа-барға көйһөҙләнеп, үҙенә генә иғтибар талап итеп өйрәнгән ҡатын-ҡыҙ, киреһенсә, яҡшы иренән дә ҡолаҡ ҡағыуы ихтимал. Шуға күрә, тағы бер тапҡыр, ғаилә таянысы - ир икән, ирҙең таянысы - ҡатын-ҡыҙ, тип ҡабатлағы килә.


2015 йылдың иң матур йырҙарын башҡарыусылар Өфөлә үтәсәк «Йыл йыры» фестиваленә йыйыла // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n2015 йылдың иң матур йырҙарын башҡарыусылар Өфөлә үтәсәк «Йыл йыры» фестиваленә йыйыла\n15:56, 3 февраля 2016 Мәҙәниәт\n6 февралдә 2015 йылдың иң матур йырҙарын башҡарыусылар «Башҡортостан» дәүләт концерт залында үтәсәк «Йыл йыры» фестиваленә йыйыла. Кисәлә «Юлдаш» радиоһының хит-парадында еңеп сыҡҡан һәм тыңлаусыларҙы әсир иткән 30 башҡарыусының 30 йыры яңғырай. Иң моңло тауышлы фестиваль еңеүселәренә лауреаттарҙың статуэткалары тапшырыла. Уларҙың исемдәре әлегә сер итеп һаҡлана.\n«Юлдаш» радиоһы хеҙмәткәре Гүзәл Зарипова һөйләүенсә, «Йыл йыры» фестивале Өфөлә алтынсы тапҡыр ойошторола. Сарала иң яҡшы йырҙар, уларҙың авторҙары һәм башҡарыусылар билдәләнәсәк, 2015 йылдағы мөһим мәҙәни ваҡиғалар ҙа ситтә ҡалмаясаҡ. Йола буйынса, тамашасылар өсөн дә бүләктәр әҙерләнгән. Фестивалде популяр алып барыусылар Филүс Ҡасимов, Йәмил Ишмөхәмәтов, Марсель Байдәүләтов алып бара.\nСара киске сәғәт 6-ла башлана.\nТеги: фестиваль,йыл йыры,концерттар


Ҡыҙ менән танышып видео - Кафе танышты онлайн видео чат\nChatroulette по-французски йәки видео онлайн-сираттағы сатнама\nChatRoulette по-французски онлайн - бында күтәрелгән! ChatRoulette альтернатива-ыңғай булған һәм яңы дуҫтартабыумөмкинлеге ул.\nДата онлайн файҙаланыусылар өсөн ғәрәп теле - ғәрәп теле айырым ҡыҙыҡһыныуҙары буйынса Эҙләп параметрҙары\nЯратып һәм әүҙем ҡыҙ\nМин һеҙҙе уның тормош күрһәтеүенсә, бөтә төҫ алаҺин белмәй ни. Сөнки бик дуҫтарса Хоҙай, тәмле, кешенең йөҙө һәр ваҡыт әҙер, әүҙем һәм йылмайып ҡуйҙы. Мин бәхетле инем шул саҡта ғына, бәхетле булмай кеше минең менән бергә тора башланы. Мин дә мәлих, дуҫтарса, һиҙгер, ненавижу лжи һәм алдау. Мин йылы булырға тейеш, хатта тормош ҡасан тамамлана. Һаумы, марокко йәше мин йәш ҡыҙы, минең ҡыҙым, тип ышанғандар, һәм был романтичный етди мөнәсәбәт, яңы кешеләр менән танышырға ярата танышты ҡуҙғата һәм мин, мин тоғро дуҫтары ла күп мөмкинлектәр бар, сөнки ул, һуң, мин уларҙы яҡшы белгән кеше булараҡ, артыҡ көсөргәнеш һәм тирә-яҡ, һәм мин бик күңелле кеше мин, дөрестен һәм дә асыла. Мин үҙемдең кешеләргә бысраҡты һәм ярайһы юморизм саркастичный һәм мин аңланым. Мин тырышам һәр саҡ тиреп һалып, үҙен һәм башҡа кешене аңлай, тоя һин, ҡайҙан килә тип уйлайым һәм уны уның. Мин һәр саҡ кешеләр файҙаһына баш бирмәҫкә тырышһа ла икеләнеү һәм хөкөм ителә. Мин, иң яҡшы дустары.\nМин һәр саҡ эргәһендә үҙе менән дуҫ, әҙер тыңларға, кәңәш биргән һәм ярҙам итә.\nБынан тыш, мин донъяла иң серле һандыҡ.\nМин ышанам, был йүнәлештәрҙең һәр китап тышлыҡтары оҡшаны, һәм мин үҙ матурлыҡ булдырырға теләйбеҙ.\nБынан тыш, миңә ышан, тип, ҡатын-ҡыҙҙың матурлығы түгел режимында кеше, әммә ысын матурлығы уның күңелендә сағыла был. Тағы хәстәрлек, һөйөү, уның менән бергә беҙ бүләк менән дәрт. Мин кем? Мин - фейерверк, мин сағыу төҫтәрҙе яраталар, мин дә ҡурҡа лучк толпан һоро яҡтылыҡ булды, мин һәм тулҡынландырғыс, икенсе дөрөҫө тип уйлайым мин, мин кем оҡшатырға тырышып. Ғүмере бик ҡыҫҡа, ни эшләр өсөн-аҙ икән, һәр минут йәшәү өсөн яҡшы һәм наслаждаться. Минең иң ҙур йылмайып.\nМохтаждарға ярҙам итергә әҙер\nМин бик күнелле, бик тәмле. Позитив йәшәү. Секс ғәҙел баһалау һәм кешеләр миңә, нәфрәт мин, ҡасан кемдер мине алдай. Мин кеше асыу өсөн, минең өсөн һәм аралашыу өсөн яҡшы ҡиммәттәрен. Мин бик ябай ҡыҙ, миңә оҡшаған һәм ябай әйберҙәр. Романтичный ғәҙел һәм етди төҫ менән мин, мин кешеләргә яғымлы, хәстәрлекле, изге күңелле, аҡыллы. Мин яратам наслаждайся тормош һәм бәхет, мин ул килтергән, һәм минең дуҫ тип әйткән ҡыҙҙы мин, һиҙгер була уның тормошонда, тик хәрәкәт итеү рациональ. Ҡасан үҙенең иң түбән нөктәһендә еткәс, мин йәшәйем, мин аңланым, беҙ был ғына булырға тейеш һәм беҙҙең тормош тормош булмаҫ тип сальериға бер шанс. Мин ышанам, бәхетле булған минең никах һәм ябай, ләкин мин барыһы үҙенең партнерҙары менән уртаҡлаша ала, хатта ахмаҡ әйбер, мин ысынлап ғашиҡ. Тормош өсөн мин, мин теләйем тормош һәм наслаждаться. Мин ҡатын-ҡыҙ, хис-тойғоға тулы һәм бәйлелер. Теләһәң, мин һинең менән бер аҙ уртаҡлашты-был булыр тип?) Мин кеше менән аралашырға яратам. Шул уҡ ваҡытта яғымлы һәм мин романтичный. Диңгеҙ һәм мин яратам донъяны. Саф һауала йөрөргә бик яратам мин. Мин һинең менән нисек ғаиләлә генә барлыҡҡа килһә, мин иң бәхетле ҡатын-ҡыҙ планетала булған. Мин үҙем тураһында нимә әйтә алаһығыҙ? Яҡшы нәмә әйтергә теләр инем мин, тик, бәлки, мин яңылышмайым. Һин үҙең фекер йөрөтөргә мөмкин. Мин өйрәтәм, мин табырмын, мин өйрәнгән. Һин иң бәхетле кеше булған булырға шанс һәм планеталар. Мин күп йөрәктәргә һөйөү һәм мәрхәмәтлек. Мин һәр ваҡыт барыһын да эшләргә тырыша, тип минең көстәрем. Мин дә үҙ тормошона зарланырға яратмайым, миңә һәр ваҡыт яҡшыраҡ эшләргә тырышабыҙ. Йылы минең йөрәк, белгән һәм һәр ваҡыт, минең дуҫ, тип, миңә ул бик файҙалы булһа, ул минең ярҙам кәрәк. Мин һәр саҡ яҡшы булыуына ышана.\nМин күберәк тырышып йылмая.\nБәхетле кеше яһаны, һәм мин башҡаны яратам. Мин быны белмәй түгел, ҡыҙының ябай шулай итеп, мин шул тиклем.\nБында мин үҙем видео һала.\nҺин күрерһең, мин ниндәй ябай. Мине уйларһың, мин тип ҡыҙы ябай, ихлас, һәләтле булһа яраттым һәм яратам.\nМин бик ныҡ асыҡтым, кешеләр тыныс һәм бик һөйкөмлө.\nМин һәр саҡ тоғро, ғәҙел һәм тура. Мин намыҫлы һәм үҙ-үҙең менән булырға тейеш, яуаплы һәм изге күңелле. Минең иң яҡшы сифат тәбиғәт - ул самоконтроль. Тик шул саҡта ғына кеше мин һәр ваҡыт аңлау һәм һығымта яһарға тырыша. Мин тәмле һәм иң яҡшы тормош ғына күрергә тырыша.\nСәләм, ҡәҙерле, һинең кеүек, ҡыҙыл һәм ҡыҙғылт нисек? Миңә оҡшаны, улар бик оҙаҡ ултырҙым машинаға.\nӘ тағы ла миңә оҡшай аҡылы зәғиф кеше, һәм мин түҙемһеҙлек менән көтә партнер булды, һәм миңә оҡшай (америка малайы) тальк һәм малайҙар, уларға оҡшай миңә лә. Берләшкән короллек оҡшағандың-миңә, миңә оҡшай һәм ҡушма штаттарында.\nМин ҡайһы саҡта уҫал һәм яғымлы.\nМин яратам дуҫтар. Һәм мин бәләкәй балаларҙы ярата. Мин яратам плюшевый айыуҙы. рома һәм фильм ужасов һәм мин яратып ҡарай. мин һине яратам мин китап уҡырға яратам һәм шул уҡ ваҡытта баһалаусы формаһы малай тормош бөтә матурлығы, күргән инем мин, кеше өсөн интеллектуаль менән әңгәмә, осраттым мин уны. Ғүмер ҡыҫҡа, туғандаш мин үҙемдең күңел өсөн доға ҡылып, мин бик ныҡ ышанғанда, ышаныслы, тәүәккәл, йәш леди. Һәм мин белгән ҙур ғаиләләрҙә тыуған, тип хәстәрҙәре менән уртаҡлашты. Мин бирергә әҙер, тик, әлбиттә, теләп бирелә, шул уҡ - мөхәббәт, хәстәрлек, изгелек, йылылыҡ. Һәм мин преданный кеше бик мәрхәмәтле. Минең холҡон яҡшы. Мин яңы әйберҙәр өсөн бик асыҡ һәм һығылмалы. Мин тәбиғәте буйынса бик ҡыҙыҡлы. Яңы уҡырға яратам мин, тормош һәм наслаждайся яңы горизонттар аса. Мөмкин булһа, һин миңә ҡушылып теләмәй. Мин тыныс, шул уҡ ваҡытта әүҙем һәм яҡшы юмор тойғоһо кешеләр менән килешеүсәнлек һәм позитив фекерләү. Мин беләм, - тип тормош - әкиәт түгел был ябай, һәр төҫ менән урамға, аҡ атлы принц һәм мин эҙләгәндәрҙән түгел. Был миңә ҡағылмай, мин сәләмәт тормош алып барыу оҡшай икән, мин спорт яратам, аш-һыу һәм ҡул хеҙмәте.\nМин артҡы менән иҙән эҫе гипава ғәрәптәр менән осраштыТуғыҙ малай бар ине, мин енсә, матур кәүҙәһе, һәм көллият менән, ул мөгөҙлө ҡырҡалар. Мин насар егет, ҡасан мөхәббәт менән шөғөлләнә, әммә ауыр түгел мин теләйем, мин эҙләп тик иң яҡшы, ҡыҙыҡ егет. Мин нимә теләйем, шатлыҡты йәки яҡшы план был кисәлә шулай булғас, әгәр булһа, килеше, әгәр яҡшы булыр. Мин иҫәр булыр өсөн пландарҙың бындай 9 йәшлек малай, бар тәне енси мин матур, мин яҡшы һәм көллият. Мин насар егет, ҡасан мөхәббәт менән шөғөлләнә, әммә ауыр түгел мин теләйем, мин эҙләп тик иң яҡшы, ҡыҙыҡ егет. Мин нимә теләйем, шатлыҡ йәки был кисәләрҙең планын да яҡшы, әгәр мөмкин, ҡасан булһа иң яҡшы интернет.\nҒәрәп осрашыу Видео: Онлайн видеочивать һәм шәхси эше. Һигеҙ ҡыҙға туҡһан һигеҙ һине көтә. (француз теле)\nир-аттың төп ҡулланыла\nҒәрәп рәхим итегеҙ видео-таныштырыу, осрашыуҙар видео быуын өсөн яңы файҙаланыусылар, улар эзләй кеше менән франция бер клик онлайн видеочинать, улар белмәй\nВидеочинать инновацион мөмкинлектәре менән ҡыҫҡа ваҡыт эсендә бәйләнешкә меңе ҡыҙҙар була.\nВидеочинать һеҙ бушлай файҙаланыу веб-камера, аралашыу өсөн, француз теле һәм үзгәртеп гарем, теркәлһә һәм бурысы булып тора. Мгновенное төймәһенә баҫығыҙ һәм асылған ебәреүе осраҡлы онлайн-видеочивать яңы менән кеше. Етеҙ һәм өстөнлөктәре оланан өҫтәмә функциональ мөмкинлектәре к тоташтырып, ул беҙгә кәрәк түгел альтернатив видеочат көтә. Видеочить ҡыҙы һеҙҙең менән эҙләйбеҙ, әммә сайттар, улар һеҙ таба. Ғәрәп революционизировать танышыу сайттарында онлайн видео-видео-таныштырыу мөмкинлеген бирә һәм наслаждайся видеочат аноним менән таныш кеше. Улы менән ҡыҙы ғына тоташа, видеочат аралашып, уларҙа шәхси, күп варианттары тәҡдим ул бесәйҙе яҡшы. Ҡасан һеҙҙең видео яҙылған ғәрәп таныша, бер үк ваҡытта эшләй ала, һеҙҙең алты ашыу берләшмәләр һәм тикшереү менән генә файҙаланыусы. Бушлай туранан-тура аралаша алыу һәм хәҙер ғәрәп рәхәт ҡыҙ менән танышып видеоһын ҡарайым, нисек башҡа бер кем.\nҒәрәп танышты видео ҡулланыу бик ябай: камераға индерелә, һәм һеҙ осраҡлы ҡыҙ шунда уҡ күрҙе.\nӘгәр һезгә окшамай, басыгыз"Артабан". Бөтә онотма, һиңә был турала белмәй онлайн-таныштырҙы.\nVideo видео селтәре булдырылған инновацион Arabic Dating осрашып, уларҙың яңы кешеләр менән яҡтылыҡ тиҙлеге менән тоташа, ул аккаунт булдыра алмайым.\nҠыҙ сысҡан һәм бер сиртеү менән файҙаланыуын тикшереү супер яңы функцияларын, улар һеҙ яһаны тәжрибә беспрецедентного. Video arabic күсә һәм һеҙ шунда уҡ аңлай dating, тип дөрөҫ һайлау яһарға: тере киске сәғәт видео. Пробный осоро башлана һәм ҡыҙы менән бушлай таныша, көтмәй.\nКүпселек ир-егет һәм ҡатын ауыр бала менән талятӘммә кеше бер һиндостанда булған, уның күләме ғаилә батальоны менән. Һуңғы иҫәпләүҙәр буйынса, у Ч Сион утыҙ туғыҙ ҡыҙ була, был утыҙ өс балаһы һәм ейәндәре.\nБөтә ғаилә зальный ч сион йәшәгән йортҡа йөҙ менән бергә, убалар ауылында мизор һинд штаты төҙөү бат.\nӘгәр сәйәсмән булып мин инем, мин инем менән килешә г тьы Чаный, тауышы күп тигәнде аңлата, ә ҡайһы бер осраҡта һәр тауыш подсчитываться. Күпселек сәйәсмәндәр-ғаилә өсөн бик дуҫтарса фекерҙәше була. Г-н агентлығы аңлата Ч"Франс Пресс", үҙе өйҙә ултырған ҡасан, нимә һәм ғаилә сәйәсәте алды кампанияһы һуңғы көнөндә, улар уны күреп, уның өйгә килеүен һораным һәм уларҙың тауышы. Уға өҫтәп, уның һәр һайлауҙа тауыш ҡалаһы тип һаналған, сөнки запас еңеү өсөн бик бәләкәй.\nШулай итеп, йөҙҙән ашыу уның союздаштары яһай, уның тауышы иң мөһиме.\nБыл өлкәлә илдең иң ҙур сара булырға тейеш һиндостан тарихы демократик һайлауҙар булды.\nАпрель һәм май миллионға яҡын кеше тауыш биреү көнөндә уҡ һыу араһында дөйөм алғанда була. Тигеҙ хаҡ буйынса урында бөтә ил буйынса төҙөләсәк, ул яҡынса ун миллион кеше дөйөм алғанда биләй.\nӘммә алыҫ шт Мизор, төньяҡ-көнсығыш, х ҡушылып, төбәктә бизнес үҙен донъялағы иң ҙур ғаилә башлығы.\nҺеҙ ниндәй йүнәлеште һайлар инем дә, ул бөтә ғаиләһе өсөн кәрәк, бындай ғаиләләрҙә, ғәҙәттә, күләме һәм шул йүнәлештә бара, унда барырға теләмәй улар. Дәүләт, халыҡ тарафынан һайланып.\nйома миллион граждан тауыш биреү башланды.\nМистер һәм уның клана Ч - был күберәк ябай ағзалары. Ч-тип әйтә, һәр тапҡыр, ҡасан бара ғаилә һайлауҙа һәр кандидат үҙе тауыш бирҙе. Тимәк, кандидат раҫланды, тауыш ғына һеҙ бер ғаилә булып, күп ҡатын нисек аңлатырға хандарының береһе. Шулай уҡ дини лидер булып тора секта хан үҙе, үҙенең ғаилә ағзалары араһында тигеҙ бүленә һәм уларҙың барыһы ла үҙ ваҡытты үҙ эсенә ала, әлбиттә, ул теләгән нәмәне үҙ урынына ярҙам итә. Ч, ун бер йыл буйы ул ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһенә өйләнәм, шул уҡ, тип әйтерлек, сөнки ул үҙе теләгәндә һәм идаралығы райондағы иң яҡшы генә үҙ дәүләттең именлеге. Ул шулай уҡ, тип әйтергә теләмәй йәки үҙ ғаиләһе өсөн шәхси рәхмәтемде одолжение, сәйәсмән. Ч, тип иҫәпләй ул. бик оҡшатып, уның утыҙ туғыҙ ҡатынға өйләнгән булған һәм күберәк башлығы донъя тип, ғаиләне ҡарағанда.\nЯңы дуҫтар табып Гурьевск\nЯңы дуҫтар табып Гурьевск Кемерово өлкәһе йәки мөхәббәт, бөтә ғүмерен табаБеҙҙең сайтыбыҙҙа һеҙҙең иң яҡшы дустар. Теркәлгән - был бик ябай һәм бушлай. Ваҡыт булһын, һеҙ сайтҡа ғына ыңғай һөҙөмтәләргә килтерә үткәрелә. Барыһы ла бик ябай кеше менән дөрөҫ булмаҫ, барыһы ла үҙенән-үҙе килеп сыға, мейе алыу һәм истерикалы булды.\nИртә һәм мөнәсәбәттәр\n35 тиклем 50-се йылдарҙа ир-ат менән танышырға теләр инем мин.\nҺәм мөхәббәт мөнәсәбәттәре өсөн, даими осрашып, хаттар яҙышып, аралашты һәм дуҫлашты.\nвеб веб-камералар ч\nБеренсе сиратта, был аҡса уңайлы веб камера аша аралашыу менән әңгәмәләште, уларҙы донъяның теләһә ҡайһы мөйөшөндә урынлашҡан\nБеҙҙең сайтты файҙаланыусылар миллион инде ҡулланыла, һәм беҙ килә, һәм һеҙҙең өсөн беҙгә ҡушылды.\nШулай уҡ был сайт яҡшыраҡ? Икенсенән, селтәр, социаль айырмалы рәүештә, унда барған процестарҙың береһе интересно һәм тиҙ эҙләп. Шуның өсөн, кем менәндер танышырға тигән инеләр ҙә ҡыҙыҡлы, кәрәкле бер ҡунаҡ һеҙ беҙгә ҡушылып видео-чан. Һеҙгә ҡушылып, үҙ мөмкинлектәрен булырға тура эфир эфир видео. Беҙҙең сайт - был нечто күберәк ҡарағанда ябай видео-аралашыу. Йәғни тыш, көн төн тип, һеҙ, аласыз теләсә ҡайһы ваҡытта һәм әңгәмәләште осраҡлы табып, үҙебеҙҙең видео һәм эфир һеҙ үҙегеҙгә алыр ине тултырырға шул уҡ профиль, күп тамашасыны йыйҙы. Страничка асып бик еңел.Улай ғына ла түгел, интернетта, беҙҙең сайтта айырым төркөмдәре бар, тематикаһы буйынса ҡорабыҙ, аралашыу аша инә ала. һеҙ уларҙан һәм веб-камера.Шуның өсөн үҙ битен булдыра ине тип, үҙе тураһында мәғлүмәт күрһәтеү, һезгә кәрәк: һеҙҙең йәштәге, телдәге һәм һеҙҙең урынға, ҡағиҙәләр ҡабул беҙгә артабан интернет - ресурстар, шарты менән, һеҙ дуҫтар менән аралашыу һәм яңы һәм иҫке була ала наслаждаться йыл инде. Өсөн камера аша аралашыу менән дустар булһа был донъяла бөтә ине, һеҙ ниндәй сит ҡушымтаны ҡуйырға кәрәк, һеҙҙең хәтер ҡулайлама индерелгән. Һеҙгә беҙҙең сайттың адресы бик ябай ғына барып дуҫтары менән аралашыуҙан айырым тематик төркөмдәр һәм теге йәки был һәм наслаждаться. Бынан тыш, бөгөнгө интернет - ресурсында бушлай абсолют.\nНо тодматскон понна чат гожтӥськоно 1 Бухарест пырон ласянь эркын\n18 видеочивать рулетка фото һәм видео менән танышты ҡыҙ менән танышып бушлай видео бушлай чатрулетка беренсе танышыу видео бөтә донъя буйлап танышыу видео таныш булмаған видео теркәү иғлан заможняя ҡатын-ҡыҙы таныштырҙы. ир-аттар өсөн етди мөнәсәбәт менән таныштырҙы. ҡыҙ менән сикләү видеочивать


ТУРИЗМ - ылыҡтырғыс тармаҡ ул\n27 Сентябрь 2019, 16:14\n27 сентябрь – Бөтә донъя туризм көнө. Ул туризмды пропагандалау, туризмдың мәҙәни бәйләнештәрҙе үҫтереүгә индергән өлөшөн сағылдырыу, халыҡтар араһында үҙ-ара аңлашып йәшәүҙе тәьмин итеү маҡсатында булдырылған. Туристик агентлыҡтар, туристик компаниялар ғына түгел, сәйәхәтселәр һәм туристар ҙа был байрамды билдәләй.\nБөрйән үҙенең матур тәбиғәте, бай мәҙәни мираҫы, күренекле тәбиғәт һәйкәлдәре менән ҡунаҡтарҙы үҙенә ылыҡтыра. Туризм өлкәһе районыбыҙҙа йылдам үҫешкән, әүҙем һәм сәләмәт ялдың иң таралған төрҙәренең береһе.\nЯл итеүҙе ойоштороу һәм үткәреүгә бәйле эшмәкәрлек алып барыусы ойошмалар ҙа байтаҡ. Был йәһәттән Хәлиуллин Урал Шәриф улы етәкләгән «Капова-Тур» шәхси туристик фирмаһы иң уңышлыларҙан һанала.\nМатериалдың тулыраҡ вариантын 27 сентябрь һанынан уҡығыҙ.


25 Февраль 2019, 12:08\nБеҙ законһыҙ юл менән һатылған иҫерткес эсемлектәрҙең ысынбарлыҡта ниндәй шыйыҡса булыуын, уларҙың ни дәрәжәлә хәүефле икәнен һәм алкоголдең сифатын тикшереү алымдарын асыҡланыҡ\nТөбәк етәксеһе Радий Хәбиров, республика прокуратураһы коллегияһында сығыш яһап, барлыҡ хоҡуҡ һағы хеҙмәткәрҙәренән муниципалитеттарҙа ялған араҡы һатыуҙы туҡтатыуҙы һораны. «Асылда был — халҡыбыҙҙы ҡырыу ул», тип билдәләне республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы.\nНимә ул ялған алкоголь, һәм ул ғәҙәти эсемлектән нисек айырыла?\nҒәҙәттә, был аңлатма насар сифатлы суррогат араҡыға ҡарата ҡулланыла. Ул лицензияһы һәм тейешле ҡорамалдары булған заводта түгел, ә йәшерен цехтарҙа етештерелә. Бындай эсемлек- тәрҙе «етештереүселәр» технология, рецептура нескәлектәрен иҫәпкә алып тормай. Продукттың үҙҡиммәтен мөмкин тиклем кәметеү һәм күберәк табыш алыу маҡсатында иң арзан һәм зыянлы материалдар ҡулланыла.\nСпирт спирт инде.\nУл нимәһе менән хәүефле?\nСпирт та төрлө була. Алкоголь етештереүҙә этил спирты ҡулланыла, уны икенсе төрлө «медицина спирты» тип тә йөрөтәләр. Ғәҙәттә, ялған араҡы етештереүселәр күпкә осһоҙораҡ метанол, йәғни «ағас спирты» менән эш итә. Этил спиртынан айырмалы рәүештә, метанол — ул ағыу, сәнәғәттә шыйыҡлаусы ҡушымта булараҡ ҡулланыла. Тәме һәм еҫе буйынса этил спиртынан айырылмай тиерлек, әммә организмға эләгеү менән емергес «эшен» башлай: күңел болғана, ҡоҫтора, тән ҡалтырай, ауыр эҙемтәләргә килтер- һә, һуҡырайтыуы, хатта үлемгә илтеүе ихтимал. Составында сивушлы май булған араҡы ла ялған һанала. Улар иҫәбенә ацетон, фурфурол, изопропил спирттар, етештереү технологияһын теүәл үтәмәү һәм тейешенсә таҙартмау арҡаһында барлыҡҡа килгән башҡа матдәләр инә. Улар иҫерткес эсемлектең еҫенә, төҫөнә һәм тәменә йоғонто яһай. Әгәр концентрация юғары булһа, кешене тулыһынса ағыулай. Статис-тика мәғлүмәттәренән күренеүенсә, 2017 йылда алкоголь менән ағыула-ныуҙан 151 кешенең ғүмере өҙөлгән.\nМагазиндарҙа көмөшкә аппараттары һатыла.\nУлар менән сауҙа итеү законлымы?\n«Законлы. Һәр кем көмөшкәне үҙ мәнфәғәте өсөн ҡыуа ала, һәм был енәйәт тип һаналмай. Ә бына уны һатырға ярамай, бының өсөн дәүләттән лицензия алыу мотлаҡ. Әгәр тотол-һағыҙ, 80 мең һумғаса штраф түләргә тура киләсәк», — тип аңлатты адвокат Роман Петров.\nЫсын алкоголде ялғанынан нисек айырырға?\nИң төп ҡағиҙә — алкоголле эсемлектәрҙе ҡулдан, палаткаларҙан, баҙар-ҙан һатып алмағыҙ. Рәсми теркәлгән, касса чегы ярҙамында эшләгән сауҙа нөктәләренә генә мөрәжәғәт итегеҙ.\nШешәнең тышҡы торошона иғтибар итегеҙ. Ғәҙәттә, контрафакт араҡының ярлығы ҡыйыш йәбештерелә, ҡап-ҡасы сифатһыҙ, «акциз маркалары» тоноҡ һәм аңлайышһыҙ була, алтын-һыу һыҙаты һүрәт һымаҡ итеп төшөрөлә (ысынында ул айырым элемент булараҡ эшләнә), голограммаһы ялтырап торһа ла, бер төрлө лә үҙгәрмәй.\nБыл осраҡта заманса технологиялар ярҙам итә аламы?\nАлкоголдең ысынмы-түгелме икәнен смартфон ярҙамында белергә мөмкин. Иғтибар иткәнегеҙ барҙыр: һатыусылар спиртлы эсемлектәрҙең шешәһен ике тапҡыр сканерлай. Рәсәйҙә етештерелгән һәм һатыуға сығарылған бөтә төр алкоголь иҫәпкә алына: һәр шешәгә штрих-кодтан тыш шәхси һан һуғыла. Ул ил күләмендә етештерелгән барлыҡ алкоголгә ҡағылышлы берҙәм мәғлүмәт базаһынан (ЕГАИС) алына. Шешәнең һанын Рәсәй алкоголде көйләү сайтының «Маркаларҙы тикшереү» бүлегендә асыҡларға була. Шулай уҡ смартфонға уларҙың «Антиконтрафакталко» махсус ҡушымтаһын ҡуйып алырға мөмкин.\nУл бик ябай. Урынлаштырғандан һуң ҡушымта һеҙгә акциз маркаһын сканерларға тәҡдим итәсәк (быны магазинда уҡ, йәғни һатып алғанға ҡәҙәр эшләргә мөмкин). Шулай уҡ касса чегын да сканерларға мөмкин. Система һеҙгә продукцияның маркаһын, күләмен, ҡатылығын, етештереүсеһен яҙасаҡ (тикшереп ҡарағыҙ, тура киләме-юҡмы). Шулай уҡ һатып алыу ваҡытын һәм урынын да күрһәтәсәк. Әгәр берәй нәмә тап килмәһә, ялыу яҙырға мөмкин: законды һанламаған һатыусыға тикшереүселәр киләсәк һәм тейешле сара күрәсәк.\nМагазиндарҙа контрафакт алкоголь күпме?\nМәсьәлә бик ҡырҡыу тора. Республиканың Эске эштәр министрлығы мәғлүмәттәренә ярашлы, былтырғы йылда ялған алкоголь һәм спиртлы эсемлектәр етештереү һәм һатыу менән шөғөлләнгән биш йәшерен цехтың эшмәкәрлеге туҡтатылған. Законһыҙ әйләнештән 10 миллион һумға торошло 265 мең литр продукция, шулай уҡ ҡойоу һәм төрөү буйынса автоматлаштырылған ике линия, конвейер, болғау һәм бүлеп ҡойоу ҡорамалы алынған. Былтырғы йылдың 11 айында полиция хеҙмәткәрҙәре 830 административ хоҡуҡ боҙоу осрағын асыҡлаған, контрафакт менән сауҙа итеүселәргә 11,6 миллион һумға торошло штраф һалған.\nРадий Хәбировтың сығышынан һуң тикшереүҙәр көсәйҙе. Әле Әбйәлил һәм Урал аръяғының башҡа райондарында «ағыу һатыусыларҙы» фашлау бурысы ҡуйылды, был төбәктә даими рәүештә рейдтар уҙғарыла. Төрлө йүнәлештәге ведомстволар ҙа күләмле саралар ойоштора. Мәҫәлән, сауҙа буйынса дәүләт комитеты йәмәғәт ойошмалары менән берлектә магазиндар-ҙағы продукцияның сифатын тикшереү маҡсатында рейдтар үткәрәсәк.\nБыл саралар ялған алкоголгә күпмелер кимәлдә кәртә булыр, тип ышанғы килә, әммә эш, тәү сиратта, халыҡтың үҙенең әүҙемлегенә бәйле. Ихтыяж булмаған ерҙә тәҡдим дә булмай бит. Кәрәк булған осраҡта, күптәр иң тәүҙә хаҡын, йәғни арзаныраҡ булыуын иҫәпкә ала, ә сифат менән хәүефһеҙлек төшөнсәләре ситтә тороп ҡала.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АҘЫРАҠ ЭСӘЛӘР ҠЫТАЙҘАР ҘА, ҺИНДТАР ҘА - 2019 - Мәҡәләләр\nГәзитебеҙҙең эскелек хаҡында яҙылмаған һаны юҡтыр, моғайын. Бер яҡтан, бөтә донъя күләмендә, шул иҫәптән илебеҙҙә лә тәрән тамыр йәйгән бына ошо әшәке нәмәгә ҡаршы ҡәләмдәштәремдең матбуғатыбыҙ аша аяуһыҙ көрәшен күреп шатланһам, икенсе яҡтан, замана афәтенә әйләнгән был күренеш ныҡ ҡына хәүефкә һала.\nҮткән йылдарҙа сыҡҡан өлкә гәзиттәренең береһендәге кескәй генә бер мәғлүмәтте күреп, уға тағы һис кенә лә битараф булып ҡала алманым. Әллә ҡасанғы түгел ул - өс кенә йыл элекке. Алкоголь эсемлектәре эсеп үлгән кешеләр һаны хаҡында абсолют күрһәткестәр килтерелгәйне унда. Рәсәйҙә 2016 йылда ана шул шайтан эсемлегенән 43 мең ҡатын-ҡыҙ һәм 180 мең ир-ат яҡты донъя менән хушлашҡан икән. Үткән һандарҙа сыҡҡан мәҡәләләремдә "Илебеҙҙә йыл һайын меңәрләп кеше эскелек арҡаһында һәләк була", тип яҙғылай инем. Ғәфү итегеҙ, хөрмәтле гәзит уҡыусылар, яңылышҡанмын: "меңәрләп" түгел, ә тиҫтә, хатта йөҙәр меңләп икән дә баһа! Иҫ китерлек һандар! Һәр нәмә сағыштырыуҙа баҙығыраҡ күренә икәнен беләбеҙ.\nИғтибар итегеҙ: ошо бер йыл эсендә эскелектән үлгән кешеләр һаны Афған һуғышында 10 йыл дауамында һәләк булып ҡалған һалдат һәм офицерҙарға ҡарағанда яҡынса 22 тапҡырға күберәк! Һис бер һуғышһыҙ ҡырылабыҙ, йәмәғәт! Иң башта иҫкә алып кителгән мәғлүмәткә ярашлы, абсолют күрһәткестәр буйынса Ҡытай һәм Һиндостандан ҡала - өсөнсө урындабыҙ (бер йыл эсендә Ҡытайҙа 59 мең ҡатын-ҡыҙ, 650 мең ир, ә Һиндостанда 42 мең ҡатын-ҡыҙ һәм 290 мең ир-егет эскелектән үлгән). Тәү ҡарауҙа "беҙ әле ҡытайҙыр һымаҡ уҡ түгелбеҙ икән" тип фекерләүселәр булыуы мөмкинлеген күҙаллап, абсолют күрһәткестәр менән мөрхәтһенмәй, шунда уҡ Ҡытай һәм Һиндостандың халҡын үҙебеҙҙең Рәсәй менән сағыштырып ҡараным. Беҙ Ҡытай халҡынан 9,4, ә Һиндостанлыларға ҡарағанда 8,7 тапҡырға аҙыраҡбыҙ икән (2016 йылдағы иҫәп менән, беҙҙә 146,5 миллион халыҡ булһа, Ҡытайҙа 1 миллиард 374 миллион, ә Һиндостанда - 1 миллиард 283 миллион кеше йәшәй). Эскелек арҡаһында һәр миллион кешегә күпме үлем тура килгәнен дә иҫәпләп сығарғас, сәстәрем үрә торҙо!\nБеҙҙең ирҙәребеҙ хәмер сәбәбе менән ҡытайҙарҙан - 2,6, ә Һиндостанлыларға ҡарағанда 5,4 тапҡырға күберәк үлә лә баһа! Ә гүзәл заттарыбыҙ хаҡындағы статистика тағы ла ҡурҡыныс: 2016 йылда Ҡытай ҡатын-ҡыҙҙарына ҡарағанда беҙҙекелер 6,8 һәм Һиндостандыҡыларға ҡарағанда 8,9 тапҡырға күберәк үлгән! Беҙҙең илдәге эскелек арҡаһында яҡты донъя менән хушлашҡан ҡатын-ҡыҙҙар хатта Һиндостандың ирҙәренән дә уҙҙырып ебәргән. Һиндостанда бер йылда һәр миллион халыҡтан 226 ир хәмерҙән үлһә, беҙҙә - 294 ҡатын-ҡыҙ ана шул эскелек арҡаһында донъя ҡуйған!\nБына шулай, йәмәғәт, абсолют күрһәткестәр буйынса Ер йөҙөндә өсөнсө урында һаналһаҡ та, беренсе урынды башҡаларға бирмәйбеҙ икән...\nАуылдарыбыҙҙа, ҡалаларыбыҙҙа әҙәм сифатын юғалтҡан бәғзе яҡташтарыбыҙҙы күреп борсолам. Айырыуса, ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙы йәлләйем. Ҡасандыр матур, һылыу, зифа буйлы, ысынлап та гүзәл зат булған, әммә бөгөнгө көндә биттәре шешенеп, күҙ төптәре күгәреп, танауҙары ҡыйшайып, ҡый контейнерҙарында соҡоноп йөрөгән йәп-йәш кенә һеңлекәштәрҙе күреп, кемдәрҙең генә йөрәге әрнемәй икән... Шулай булып тыумаған бит улар. Ҡасандыр бөхтә кейемле, әҙәпле, наҙлы был ҡыҙҙарыбыҙға кемдер ҡарап туя алмаған, ә кемдер уларҙы өҙөлөп һөйгән, иркәләгән дә булғандыр, әлбиттә. Әммә, күпмелер ваҡыттан, ифрат та "мәҙәни" рәүештә, хатта башҡаларҙан тартына-тартына, ғүмерендә беренсе мәртәбә шайтан эсемлегенән ауыҙ итә башлап, әкренләп кенә тәрән упҡынға тайып төшә лә башлағандыр улар. Бәлки, шул ваҡытта кемдеңдер аҡыллы кәңәшенә йәиһә ҡәтғи иҫкәртеүенә лә мохтаж булғандарҙыр...\n"Беҙ бит улар һымаҡ күпләп түгел, ә эсә белеп кенә эсәбеҙ!.." тип хаталаныусыларға әйтер һүҙем. Аллаһы Тәғәлә күп эсеүҙе түгел, ә хәмерҙе бөтөнләйгә хәрәм ҡылған, йәғни, ҡәтғи тыйған. Ябай ғына итеп әйткәндә, 100 грамм йә 2 литр эсһәң дә гонаһы - бер үк. Раббыбыҙҙың бына ошо тыйыуын инҡар итеү була был!\nАраҡы ҡолона әүерелеүҙән бер-беребеҙҙе, айырыуса йәштәребеҙҙе ҡурсалап ҡына торайыҡсы, ҡәҙерле милләттәштәр! Һәр мәжлесте хәмер менән оҙатып барыуҙан һәм шуны нормаға һанауҙан килә бит бына ошондай бәлә-ҡазалар. Бала-сағаларыбыҙ шундай "мәҙәни" мәжлестәребеҙҙе күреп үҫә! Балаларын "инде ҙурайҙы" тип һанаған ҡайһы бер ата-әсәләр хатта мәктәп сығарылышын да "шампан" менән билдәләүсән. Иҫерек стрелочник поезды яңылыш юлға бороп ебәргән һымаҡ, үҙ балаңа ифрат та хаталы, хатта төпһөҙ упҡынға тура юл күрһәтеү бит был. Ҡәҙерле ата-әсәләр, ғәзиздәребеҙҙең киләсәгенә битараф булмайыҡсы!\nЯҙылған: 28.10.19 | Ҡаралған: 379


Инфоурок / Другое / Конспекты / Научно исследовательская работа "Родники"\nБашҡортостан Республикаһы Борай районы муниципаль районының урта белем биреү муниципаль бюджет учреждениеһы 3-сө һанлы Борай ауылы дөйөм белем биреү мәктәбе\n“Һыу – йәшәү сығанағы ”\nЕтәкселәре : Минһажева Д.Ф.\nI. Һыу – йәшәү сығанағы.\nII. Тәбиғәткә йән индереүсе шишмәләр.\nIII. Ауылым йәмле, һыуҙары тәмле.\nҠушымта. “Сылтыр-сылтыр аға шишмәләр ” (Шишмәләргә\nХалыҡ элек-электән һыу сығанаҡтарын изгегә һанаған. “Һыуһыҙ ергә йорт ҡорма, утһыҙ ергә ил ҡорма”, тип әйтелә халыҡ мәҡәлендә. Тирә-яҡтағы ҡайһы ғына ауылды алһаҡ та, улар да шулай уҡ йылға буйына урынлашҡан. Тимәк, беҙҙең боронғо бабаларыбыҙ йылға, һыу буйҙарына урынлашырға тырышҡандар, сөнки һыу булған урында тереклек йәнләнә. Кешегә тормош итеү өсөн иң мөһиме – һыу кәрәк. Беҙҙең яҡтарҙа ла бик күп һыу сығанаҡтары – шишмәләр, ҡойолар, йылғалар, инештәр, күлдәр бар.\nЙылдар үткән һайын кешеләрҙең тормошо яҡшыра. Хәҙер байлыҡ, мал – мөлкәт туплау йоғошло сиргә әүерелә бара. Шишмәләр онотола. Һыуы ҡороған ҡойолар, һыуы тәмһеҙләнгән йылғалар, һыуы ҡасҡан шишмәләр бар. Улар янындағы ағастар киҫелә, яндырыла, тирәһен мал – тыуар тапай.\nШуның өсөн беҙҙең тикшеренеү эшебеҙҙең темаһы “Шишмә – йәшәү сығанағы” бик актуаль.\nТыуған яҡтың шишмәләрен өйрәнеү – эҙләнеү эшенең маҡсаты булып тора. Үҙеңдең тыуып үҫкән ереңдең тәбиғәтен өйрәнеү– бик ҡыҙыҡлы, файҙалы, кәрәкле эш. Маҡсатҡа ирешер өсөн түбәндәге бурысты үтәнек: шишмәләр буйынса факттарҙы табыу һәм системалаштырыу, үҙебеҙҙең яҡтағы шишмәләрҙе өйрәнеү.\nЭҙләнеү обьекты: шишмәләр.\nБиблиография менән эшләү. Эште башҡарғанда шишмәләр тураһында материалдар ҡулланылды.\nӘңгәмә. Материал туплағанда ауыл кешеләре менән һөйләшеү булды.\nЭҙләнеү. Материалдарҙы (төрлө мәғлүмәттәр, фотоһүрәттәр) йыйыу һәм өйрәнеү.\nАнализлау. Эҙләнеү нигеҙендә шишмәләрҙе тергеҙеүҙең мөһимлеге тураһында һығымта яһалды.\nЭҙләнеү эше бер нисә этаптан торҙо:\n1. Тема буйынса әҙәбиәт өйрәнеү.\n2. Тема буйынса материалдар туплау.\n3. Ауыл кешеләре менән әңгәмә үткәреү.\n4. Материалды системаға һалыу.\n5. Эҙләнеү эше буйынса папка булдырыу.\nЙыйылған материалдар артабан тыуған яҡты өйрәнеүҙә, мәктәп музейында файҙаланыла ала.\nСтруктураһы: тикшеренеү эше инештән, төп өлөштән, йомғаҡлауҙан, ҡулланылған әҙәбиәт исемлегенән һәм ҡушымтанан тора.\nҺыу – йәшәү сығанағы.\nТәбиғәт байлыҡтары араһында һыу айырым урын алып тора. Әйтәйек, металды пластмасса менән алмаштырырға мөмкин. Ғалимдар, хатта яһалма ҡояш та яһап була, тиҙәр. Ә бына һыуҙы бер нимә лә алмаштыра алмай.\nҺыуҙан башҡа тереклек тә була алмай. Беҙҙең организмдың 2/3 өлөшө һыуҙан тора. Бөтә тәнгә туҡлыҡлы матдәләр таратыусы ҡан составында ла һыу бар. Тире аша парға әйләнеп, һыу беҙҙең тән температураһын көйләп тора, ул шулай организмға үҙенән һәртөрлө зарарлы матдәләрҙе сығарыу өсөн дә кәрәк. Түбәндәге миҫалдар да шуны раҫлай:\nкеше 70 йыл эсендә 80000 кг яҡын һыу ҡуллана;\nбер тәүлектә кеше бөйөрө аша 100 кг шыйыҡлыҡ ҡыуыла;\nкешенең ашҡайнатыу органдары дөрөҫ эшләһен өсөн дә һыу кәрәк. Унан башҡа беҙҙең ашаған ризығыбыҙ эшкәртелә алмай. Бының өсөн организмда барыһы көнөнә 6 кг һыу тотола.\nБыл миҫалдарҙан күренеүенсә, кеше һыуһыҙ йәшәй алмай, организмдағы һыуҙың 20-25 % юғалтҡан осраҡта, ул үлергә мөмкин.\nҺыу – йәшәү сығанағы. Кеше өсөн дә, үҫемлек, хайуан, балыҡ, ҡош-ҡорттар өсөн дә, ғөмүмән, бөтә тереклек өсөн йәшәү сығанағы ул. Халыҡ телендә шуға һыу тураһында бик күп мәҡәлдәр ҙә һаҡланып килә:\nАғым һыуҙан таҙа булмаҫһың.\nКескәй шишмәләрҙән ҙур йылғалар була.\nҮҙең эсәһе ҡойоға бер ваҡытта ла сүп һалма.\nЭсмәм тигән ҡойонан өс әйләнеп һыу эсерһең.\nТәбиғәткә йән индереүсе шишмәләр\nКешегә тормош итеү өсөн иң мөһиме – һыу кәрәк. Беҙҙең яҡтарҙа ла бик күп һыу сығанаҡтары – шишмәләр, ҡойолар, йылғалар, инештәр, күлдәр бар.\nЭлек-электән кешеләр һыуҙы шишмәләрҙән эскән. Улар йә тау араһынан, йә тау итәгенән ағып сыҡҡан. Шишмәләр кескәй генә булһалар ҙа, тәбиғәткә йән индереүселәр. Йылға , инеш, диңгеҙ һәм океандарға тормош өрөүсе.\nШишмәләр… Көмөш, йүгерек , саф һалҡын һыулы шишмәләр… Улар быуаттар буйына нисәмә-нисә быуын кешеләргә йәшәр өсөн көс һәм сихәт биреп тора.\nШишмәләр – таҙалыҡ , сафлыҡ билдәһе лә. Киң күңелле, ғәҙел кешене, ғәҙәттә, шишмә һыуының сафлығына тиңләйҙәр. Сит ерҙәрҙә йәшәгән һәр кеше үҙ тыуған яғын ярата, һағына, тыуған яҡ тәбиғәте, тыуған нигеҙ тупрағы уны үҙенә тарта. Һағынып ҡайтҡан кеше өсөн тыуған яғының һалҡын шишмәһенән һыу алып эсеү ҙә ҡәҙерле бит. Ауыртҡан йөрәктәргә шифа, һағынған күңелдәргә дауа булған шишмә һыуҙарын нисек изге һыу тип әйтмәйһең.\nШишмәләрҙең һыуы һәр ваҡыт саф, таҙа булһын өсөн уларҙы һаҡларға, һәр ваҡыт ҡарап, таҙартып торорға ла кәрәк.\nҺыҙылып атҡан йәйге ауыл таңын сәләмләүсе шишмәләр йыры кемдең генә күңел ҡылдарын тибрәтмәй икән? Һәр шишмәнең үҙ тарихы, үҙ моңо, үҙ ағышы, үҙ юлы бар. Беҙҙең ауыл тирә-яҡта үҙенең шишмәләре менән дан тота. Исемлеләре, исемһеҙҙәре бар уларҙың. Шишмә тип әйтеүгә беҙ иңдәренә көйәнтә-силәк аҫып һыуҙан ҡайтыусы ғәзиз әсәйҙәребеҙҙе, апай-һеңелдәребеҙҙе күҙ алдына килтерәбеҙ. Шишмәләр – таҙалыҡ, сафлыҡ билдәһе лә.\nАуылым йәмле, һыуҙары тәмле.\nТыуған яҡтың шишмәләрен өйрәнгәндә беҙ Мулла ауылы мәктәбендә тарих фәнен уҡытып хаҡлы ялға сыҡҡан Әлфит Хәбипйән улы Муллахановҡа мөрәжәғәт иттек. Ул ҙур теләк менән беҙгә шишмәләр тураһында белгәндәрен һөйләне.\n“ Һыу – йәшәү сығанағы, унһыҙ кеше йәшәй алмай, - тип һүҙен башланы Әлфит Хәбипянович. Хатта әкиәт геройҙары ла тере һыу эҙләп юлға сығалар. Һушын юғалтыусыларға ла һыу һибәләр.\nАта-бабалар һыуҙы йылғаларҙан да эскәндәр. Осрашҡанда, сит кешенең кем икәнен белергә теләһәләр, “Һеҙ ниндәй һыу эсәһегеҙ?” – тип һорағандар.\nУл ваҡыттар үткән инде. Йылғаларҙан түгел, таҙартылмаған шишмәнән дә эсеп булмай һыуҙы.\nЭлек, яҙғы ҡыр эштәре башланыр алдынан , ауыл старостаһы тирә-яҡтағы барлыҡ шишмәләрҙе таҙарттырған. Эсә торған һыуҙарҙы тәртиптә тотоу хөкүмәт ҡарамағында булған. Совет осоронда ла бындай эштәр 50-60-сы йылдарға тиклем дауам иткән. Йәйге эҫе, оҙон көндәрҙә ҡыр эштәрендә халыҡ күп ҡатнашҡан. Шишмәләрҙең таҙа булыуы мөһим роль уйнаған. Шишмәләргә уны ҡаҙыған йәки таҙартҡан кешеләрҙең исемдәрен ҡушҡандар.\nЕрҙән сыҡҡан бәләкәй һыу сығанаҡтарын шишмә йәки кизләү тиҙәр. Киҙләү – ул Мулла ауылы кешеләре өсөн шишмә йәки Мәсет тауы аҫтынан , тәрәндән сыҡҡан һыу сығанағы ғына түгел, тәрән фәлсәфәүи мәғәнәгә эйә. “Киҙләү һыуынан сәй эстем”, “Киҙләү буйына барып килдем” – тиҙәр . Киҙләү буйына кешеләр һыу кәрәк өсөн генә түгел ( ауылда күп йылдар һыуүткәргес эшләй), ә күңелдәге ниндәйҙер бушлыҡты тулыландырыу өсөн киләләр. Мин был шишмә исеменең этимологияһын өйрәндем. Киҙләү – төрөк һүҙе “күҙләү “ (“һыу күҙе”) тигәнде аңлата.\nАуылдаштарҙы яҙмыш сит ерҙәргә алып китә. Иҫән-һау булғандары әйләнеп ҡайтҡас, Киҙләү буйына киләләр, уның көмөш һыуын эсеп, биттәрен йыуып, был изге шишмәгә үҙҙәренең ихтирамын белдерәләр, көс, сафлыҡ, тән сихәттәре алып, быуын-ырыу, ата-бабаларын иҫкә алалар. Донъялар ҡайһы яҡҡа үҙгәрһә лә – Киҙләү һаман шул, үҙгәрешһеҙ, һыуы элеккес ә саф, һалҡын.\nШуныһы һөйөнөслө: бер нисә йыл элек үткәрелгән шишмәләрҙе тергеҙеү , төҙөкләндереү программаһы беҙҙең һыу сығанаҡтарыбыҙҙың яҙмышын үҙгәртте. Халыҡ тарафынан онотолоп барған емерек хәлдәге шишмәләр тәбиғәт ҡомартҡыларына әйләнде. Беҙҙең Киҙләү шишмәһе лә төҙөкләндерелде. Мулла ауылы халҡы был изге эшкә күп көс һалған яҡташыбыҙ , район ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе, район китапханаһы мөдире Миләүшә Янгироваға сикһеҙ рәхмәтле.\nМин һеҙгә тағы ла бер шишмә тураһында һөйләп киткем килә. Ул – Ибрай шишмәһе. Был шишмәнең шундай тарихы бар.\n“Бөйөк Ватан һуғышы башланғандың икенсе көнөндә ағайым Вәсбирахманды һуғышҡа алып киттеләр”, - тип һөйләй 89 йәшлек Рәйлә әбей. Улар Мулла ауылында “Шәфи йыйыны” тигән урамда йәшәгәндәр. Аталары Нурмөхәмәт ҡартты ауылда “Тәтү ҡарт” тип иҫкә алалар. Ул мейес сығарыу һөнәре менән донъя көткән.\n“1941 йылдың йәйе эҫе ине, - ти Рәйлә әбей. Йөҙәрләгән ҡатын-ҡыҙ, бала-сағалар баҫыуҙа эшләй. Әсәй менән мин ураҡ урабыҙ, ә Ибраһим ағай – үҫмер егетте һыу ташырға ҡуштылар. Йыраҡ ике һаҙлыҡ аша үтеп, Туҡтар (Махый) шишмәһенән алып килгән һыуҙы кешеләр эсеп бөтөрә баралар. Аш-һыуҙы ла баҫыуҙа шул ағайым ташыған һыуҙан бешерәләр.\nБер көн Ибраһим бик һуң ҡайтты, бөтә кейемдәре бысранып бөткән, үҙе бик арыған ине. Мин уның әсәйгә һөйләгәнен ишеттем: “Әсәй, кешеләргә әле һөйләмә, мин “Сағанлы ҡул” буйында, яҡында ғына шишмә ҡаҙыным, һыуы күп кенә сыҡты, иртәгә тағын ҡарарбыҙ, нисек булыр”, - тине. Иртәгәһен баҫыуға барғас, ни күҙҙәре менән күрһендәр – көмөштәй һыу шишмәнән ағып ята, ти. Кешеләр һыуҙы эстеләр ҙә, үҙҙәре менән дә алдылар, рәхмәттәр уҡып, “Ибрай шишмәһенең һыуы бигерәк тә тәмле”, - тинеләр.\nАуылдаштарға хеҙмәт итеп Ибраһимдың шишмәһе генә ҡалды, ә үҙен йәше лә тулмаҫтан һуғышҡа алып киттеләр. Уларҙы оҙатҡанда хәрби комиссариатта: “ Һеҙ башта йәш һуғышсылар курсын үтәрһегеҙ, һуғышта хәлдәр бик ауыр, дошманды туҡтатырға кәрәк”, - тип әйткәндәр.”\nШулай итеп, йәш кенә Мулла ауылы егете ил алдына килгән иң ауыр минуттарҙа ҡулына ҡорал алып дошмандарға ҡаршы һуғышҡа китә. Беренсе Армияның 24-се уҡсылар полкы составында Ибраһим Нурмөхәммәтов улы Сәйфетдинов ил өсөн барған ауыр һуғыштарҙа ҡатнаша.\n“1943 йылдың авгусында бер-бер артлы ике хаты килә, йөкмәткеләре бер-береһенә яҡынса оҡшағандар ине. “Беҙ ҡамалышта ҡалдыҡ, бынан иҫән ҡалыу мөмкин түгел, сигенмәҫкә приказ килде, башҡаса күрешә алмаясаҡбыҙ, бәхил булығыҙ”, - тип әйтелгән ине ул хаттарҙа”, - тип һөйләне Рәйлә әбей.\nУкраина ерҙәре өсөн барған ҡанҡойғос көрәштә 1943 йылдың 23 авгусында Ибраһим геройҙарса һәләк була. Уның кәүҙәһе үҙҙәре оборона тотҡан Харьков өлкәһе Йылан ( Змеевский) районы Моховка хуторының төньяҡ-көнсығышында урманда ерләнә.\nҺуғыштан һуң күп ваҡыттар үтте. Ибрай шишмәһе ағыуын дауам итте. Уның һалҡын һыуын ҡырҙа эшләүселәр, еләк йыйыусылар, көтөүселәр эсеп, көс-ҡеүәт алып, тәндәрен һәм йәндәрен сихәтләндерҙеләр. Эшләгән изгелектәр ерҙә ятып ҡалмай, улар кешеләр күңелендә һаҡлана. Был Ибрай шишмәһе миҫалында асыҡ сағыла.\nЙылғалар, шишмә-һыуҙар ерҙең ҡан тамырҙары кеүек. Ни ҡәҙәр беҙ һыуҙарын таҙартып , ҡәҙерләп торһаҡ, һыу атамаларының тарихын белеп ҡәҙерләп тотһаҡ, ер ҙә беҙгә шул тиклем рәхмәтле булыр”, - тип өгөт-нәсихәт менән тамамланы үҙенең һүҙен Әлфит ағай.\nӘ бөгөн шишмәләргә ҡараш ниндәй? Һүҙ ҙә юҡ, ҡайһы бер ауылдарҙа зауыҡ менән төҙөкләндерелгәндәре бар. Был эште ойоштороусыларға рәхмәт һүҙҙәре еткерге килә. Ә бит булғанына әһәмиәт бирмәүселәр, хатта юл буйында ҡуйылған ял итеү өсөн яһалған махсус урындарҙы яндырып китеүселәр ҙә осрай. Быныһы инде — вәхшилек, тәрбиәһеҙлек.\nШишмә – изге урын. Йәш килендәрҙе элек-электән «һыу юлы башларға» шунда алып килгәндәр. Был йола күпселек ауылдарҙа йәшәй әле. Ғөмүмән, тәбиғәткә, шишмәгә мөхәббәт мәктәп тупһаһынан башланһын, уларға булған ҡараш иғтибар үҙәгендә булһын ине.\nТыуған яғыбыҙҙың саф һыулы шишмәләрен, йылға, күлдәрен, таҙа һауаһын, урмандарын ысын күңелдән яратайыҡ һәм һаҡлайыҡ. Ҡаты күңелле, таш йөрәкле булмайыҡ!\nНомер материала: ДВ-047415


Мәскәүҙә «Ете ҡыҙ» картиналар күргәҙмәһе асылды - Bash.News\nМәскәүҙә «Ете ҡыҙ» картиналар күргәҙмәһе асылды\nМәскәүҙә «Ете ҡыҙ» картиналар күргәҙмәһе асылды https://bash.news/news/116177_msk_ete_y_kartinalar_krgme_asyldy/?lang=bash\nЭкспозиция Башҡортостандың Рәсәй Президенты ҡарамағынадағы Тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә урынлашҡан.\nИжади проект республиканың бер нисә рәссамының әҫәрҙәрен берләштерә. Ҡыл ҡәләм оҫталарының һәр ҡайһыһы халыҡ хикәйәтен үҙенсә һынландырған. Проект авторы Каринэ Хәбирова әйтеүенсә, төп идеяға ярашлы, һәр рәссам легендалағы ҡыҙҙар араһынан үҙенең образын тыуҙырырға тейеш булған.\nКаринэ Хәбирова: “Проекттың идеяһы Башҡортостан сәнғәтенә тәрән һоҡланыуҙан килеп тыуҙы. Был матурлыҡты Мәскәүҙә, тыуған ерҙәренән ситтә йәшәүселәргә лә күрһәтке килде. Асыҡланыуынса күптәр Башҡортостанда ошондай һәләтле рәссамдар тыуып үҫеүе һәм ижад итеүен белмәгән дә”.\nКүргәҙмәне асыу тантанаһында Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙе ансамбле артистары, Мәскәүҙең башҡорт мәҙәни үҙәге ижади коллективтары һәм йырсы Алсу сығыш яһаны.\nАлсу, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы: “Бик күркәм күргәҙмә һәм рәссамдар! Мин үҙем дә бер аҙ рәссам, шуға ла картиналар айырыуса илһамландырҙы. Киләсәктә бәлки, мин дә үҙемдең картинам менән «Ете ҡыҙ» экспозицияһын тулыландырырмын. Мин бындай күргәҙмә ойошторолоуға бик шатмын”.\nРәсәйҙең ете төбәгендә башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәктәре барлыҡҡа килә\n12:05, 14 фев