Радий Хәбиров Украинанан сәйәсмәндәрҙең нисек Башҡортостан алтынында аҡса эшләүҙәрен һөйләне // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n12:02, 17 мая 2021 Сәйәсәт\nРадий Хәбиров Украинанан сәйәсмәндәрҙең нисек Башҡортостан алтынында аҡса эшләүҙәрен һөйләне Фото: Олег Яровиков\nБөгөн Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә республикала ер аҫтын файҙаланыусылар эшмәкәрлеге һәм биләмәлә ер аҫтын файҙаланыу өлкәһендәге хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү мәсьәләләре буйынса ведомство-ара комиссия булдырыу буйынса ҡабул ителгән ҡарар тураһында һөйләне. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, уҙған шәмбелә Баймаҡта республика етәксеһе файҙалы ҡаҙылмалар сығарыуға арналған кәңәшмә үткәрҙе. Радий Хәбиров һүҙҙәренсә, район халҡы теге йәки был участканы эшкәртеү хаҡында унда техника ингәс һәм көтмәгәндә эшкәртеү эше башланғас ҡына белеп ҡала.\n«Муниципалитеттар, власть органдары, контроль-күҙәтеү органдары һәм ер аҫтын файҙаланыусылар араһында үҙ-ара эш итеүҙе яйға һалырға кәрәк. Ер аҫтын файҙаланыу – эш урындары булдырырға тейешле мөһим иҡтисади эшмәкәрлек. Ләкин экологик нормалар үтәлмәгәндә ул бик һиҙгер. Шуға күрә беҙ ведомство-ара комиссия ойоштороу тураһында ҡарар ҡабул иттек», — тип билдәләне Радий Хәбиров.\nРеспублика етәксеһе төрлө ҡыҙыҡлы факттарҙың асыҡланыуын һөйләне. Учалы районында «Альтинвест» компанияһы бенефициарҙарының береһе – украин сәйәсмәне, хөкүмәттең элекке вице-премьеры һәм Юғары Раданың экс-депутаты, «санкция исемлеге»нә индерелгән Леонид Казаченко.\nСит илдәрҙә йәки офшор зоналарында «ҡойроҡтарын йәшергән» компаниялар республика байлыҡтары менән ҡыҙыҡһына. Әйтәйек, «Златолит-Плюс» йәмғиәте Сейшел утрауында теркәлгән. «ИрәмәлБашресурс» «ярымоффшор» компанияһын ойоштороусылар – Чехия бизнесмендары.\n«Иҫ киткес нәмәләр ҡылына, бер яҡтан, был законға ҡаршы килмәй. Әммә ошо аҡсаның ҡайҙа китеүе тураһында уйланырға сәбәп бар. Аҙна дауамында миңә ведомство-ара комиссия булдырыу буйынса бөтә ҡарарҙарҙы әҙерләүегеҙҙе һорайым», — тип йөкләмә бирҙе Радий Хәбиров хөкүмәт премьер-министрына.\nТеги: ер аҫтын файҙаланыу


23 миллион аҡса менән ҡасҡан Луиза хаҡында...\nБашҡортостанда 35 йәшлек Луиза Хәйруллинаның үҙе эшләгән банктан 23 миллион һум аҡса урлап, ғәйеп булыуы тураһында хәбәр иткәйнек инде. Был дыуамал ҡатын һәм уның ғаиләһе хаҡында көндән-көн күберәк мәғлүмәттәр асыҡлана.\nЛуиза барлыҡ социаль селтәрҙәрҙә лә үҙенең сәхифәләрен юйған. Уның ни бары бер нисә иҫке фотолары ғына һаҡланып ҡалған.\nТаныштары Луиза менән уның ире Маратты һәйбәт, эшсән кешеләр тип һүрәтләй. Студент йылдарында уҡ танышҡандар, бергә 20 йыл йәшәйҙәр. Тәүҙә бер ҡыҙҙары, бер нисә йылдан икенсеһе донъяға килгән.\nЛуиза үҙен һәр саҡ ҡарап, тәртиптә йөрөткән, спорт залына, матурлыҡ салондарына даими барған. Өлкән кассир вазифаһында һәйбәт кенә эш хаҡы алған. Үҙен башҡаларҙан өҫтөн ҡуймай, һәр саҡ асыҡ һәм аралашыусан ҡатын, тиҙәр таныштары.\nТөрлө сығанаҡтарҙағы мәғлүмәттәргә ярашлы, уның апаһы ла бар. Ул тәүҙә наркотиктар менән бәйләнгән, аҙаҡ төрмәгә эләккән ти белгән кешеләр. Луиза уның менән аралашмаған. Әсәләре иһә былтыр бауыр сиренән вафат булған. Атаһы ғүмере буйы Себерҙә вахта менән эшләгән. Әле ул пенсияға сыҡҡан. Дөйөм алғанда, тыныс кеше, тик эсеп алһа, боларыуы ихтимал, тип ҡылыҡһырлайҙар.\nТаныштары белдереүенсә, ситтән ҡарағанда Хәйрулиндарҙың ғаиләһендә матди ауырлыҡтар тойолмаған: ике машина, фатир, яҡшы ремонт. Марат та бер осор вахта менән эшләгән, тик һуңғы арала эшһеҙ тип иҫәпләнгән. Шулай булһа ла, ике балалы ғаилә Салауат ҡалаһы янындағы элиталы биләмәлә йорт һала башлаған.\nУҡыу йылы аҙағында ата-әсә көтмәгәндә мәктәптән балаларының документтарын алған. Был, шулай уҡ, пландары алдан уйланылғанды иҫбатлай кеүек. Ғаиләнең юғалыуына бер нисә көн үтһә лә, әлегә уларҙың эҙенә төшмәгәндәр.\nФото: “Бәйләнештә” социаль селтәренән.


“Гәлсәр һандуғас” моңона сорналып » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » “Гәлсәр һандуғас” моңона сорналып\n“Гәлсәр һандуғас” моңона сорналып\nОҙайлы тәнәфестән һуң популяр конкурс яңынан тергеҙелде!\nМай айының таңында өҙөлөп-өҙөлөп һайраған һандуғасты ишеткәнегеҙ бармы? Йәндәрҙе тетрәтер, күңелдәрҙе күтәрер, күңелдәрҙе берсә һағышҡа, берсә шатлыҡҡа тултырыр, йәшәүгә мәғәнә өҫтәр кеүек был моң... Хатта шул һандуғас кеүек һайрай алмағанға бер аҙ үкенеп тә ҡуяһың. Ә ул бары тик тыуған ерен, һайрар талын өҙөлөп һағынған да, күңеле тулып йырлай ҙа йырлай ғына.\nДүрт йыллыҡ тәнәфестән һуң эфир киңлектәренә, сәхнәгә сыҡҡан “Гәлсәр һандуғас” телефестиваленең гала-концерты ла, тап ошо һандуғастай, күңелдәрҙе тетрәндерҙе. Тамашасыны, ихлас алҡыштарҙы һағынған йырсы-һандуғастар был көндө моң байрамына әйләндерҙе. 80 йырсы араһынан һайлап алынған 20 финалсы үҙҙәренең сәхнәлә юҡҡа ғына баҫып тормауын иҫбатланы. Байрам хужабикәһе, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Земфира Байбулдина сәхнәгә үҙенә ярҙамсы итеп берәм-берәм “Рәсәй – Башҡортостан” телерадиоканалының алмаштырғыһыҙ алып барыусыларын саҡырҙы. Матур тауышы менән меңдәрсә радио тыңлаусыны әсир иткән Наилә Ғәләүетдинова, мәңге йәш, гүзәл Флүрә Мурзина, йор һүҙле, алсаҡ Александр Кузьменко һәм балаларҙың яратҡан Тыр-тыры, йәғни Фирҙәт Ғәлиев кисә барышында йәш йырсыларға фатихаһын еткерҙе. Дүрт сәғәт барған концертта быйылғы “йәшел” финалсылар ҙа, билдәле йырсылар ҙа, “Гәлсәр һандуғас”тың үткән йылдарҙағы еңеүселәре лә тамашасыларҙы йырҙары менән һөйөндөрҙө.\nМәрхәмәтле, кешелекле булырға оло йөрәк кәрәк. Эргә-тирәбеҙҙә мөмкинлеге сикләнгән әллә күпме кеше йөрөй, бәләкәй генә изгелек ҡылып, уларҙың ихлас рәхмәт һүҙҙәрен ишетеү һәр көнөбөҙҙө байрамға әүерелдерер ине. Быйылғы проектта ойоштороусылар ижадҡа ынтылған, йыр-моң һөйгән балаларҙы оло сәхнәгә сығарып, изге эш эшләне. Тамашасы Айгизә Ҡаҙаҡҡолова менән Иҙел Хәкимовтың матур йырлауына, Гүзәлиә Фәттәхованың һүҙ оҫталығына хайран ҡалып, аяҡ үрә тороп ҡул сапты. Йәш таланттарҙы милләтебеҙҙең билдәле шәхестәре, ил инәһе исеменә лайыҡ ҡатын-ҡыҙҙар Зөһрә Рәхмәтуллина, Сәлиә Мырҙабаева, Әлфиә Әхмәтова сәләмләп, ҡиммәтле бүләктәрен тапшырҙы.\nФинал концертында ҡатнашыусы Айҙар Латипов, Эльвира Рәҡипова, Эдуард Насиров, Ирина Хафизова һәм Сабина Кучаеваға – “Асыш”, Ирина Халиҡова, Карина Ҡазыханова, Асия Шаһминаға “Өмөт” номинациялары тапшырылды. Эльвира Ҡолоева менән Ләйсән Мырҙағолованы тауыш биреү буйынса радио тыңлаусылар яратҡан йырсыһы итеп һайланы. “Оҫта башҡарыусы” номинацияһында Илдар Жамалов, Ильяс Кинйәғолов, Денис Нәғимов билдәләнде. “Тамашасы һөйөүе”н Сәлимә Ғарифуллина яуланы. Шулай уҡ байрамды ойоштороусылар, бағыусылар үҙ еңеүселәрен бүләкләне. Ә проекттың төп бүләге – “Йыл йыры” номинацияһы менән “Шәмдәлдәрҙә уттар яна” йыры өсөн шағир Әлфис Ғаязов, композитор Рәдиф Зарипов һәм башҡарыусы Йәмил Баймырҙин бүләкләнде.\n– Быйылғы фестиваль тамам, әммә барыһы ла әле башлана ғына, – тине проект етәксеһе Земфира Байбулдина. – Алда беҙҙе гастролдәр, өр-яңы йырҙар, тапшырыуҙар, осрашыуҙар көтә. Шуға күрә йырсыларыбыҙҙың киләсәге тағы ла йондоҙлораҡ һәм моңлораҡ, тип әйтә алам. Концерттың телевизион вариантын тамашасылар Яңы йыл байрамдарына тиклем һәр йомала иртәнсәк ҡарай аласаҡ.\nТап “Гәлсәр һандуғас” моңона һыуһаған тамашасы, төн уртаһы етеп килеүенә ҡарамаҫтан, концерт бөткәс тә тамашасы залын ҡалдырып сығырға ашыҡманы. Йондоҙ булып ҡабынған йәш йырсылар менән фотоға төшөргә теләүселәрҙән оҙон сират барлыҡҡа килде.\nТыуған еребеҙҙең бер ваҡытта ла йыр-моңға, йырсыларға мохтажлыҡ кисергәне юҡ. Сөнки таланттарҙы күтәргән мәртәбәле проекттар эшләп килә. Быйылғы еңеүселәр ҙә үҙҙәренең тырышлығы, таланты менән халыҡты оҙаҡ йылдар ҡыуандырыр әле...\nЙәмил БАЙМЫРҘИН, “Йыл йыры” номинацияһы еңеүсеһе:\n– Быға тиклем йәштәр өсөн генә йырлап йөрөһәм, үҙемде үҫтереү, төрлө йәштәге тамашасы күңеленә юл һалыу өсөн “Гәлсәр һандуғас” ҡа килдем. Земфира Байбулдина менән аралашып, уның сәхнәлә, камера алдында нисек эшләргә өйрәткәнен тыңлап, үҙемә бик күп яңылыҡ астым. Бөгөнгө еңеүем – минең өсөн оло юл. Тимәк, тайпылмайса ғына йыр менән бергә атларға кәрәк.\nСәлимә ҒАРИФУЛЛИНА, “Тамашасы һөйөүе” номинацияһы еңеүсеһе:\n– Бөгөнгө кисергән уй-тойғоларҙы, кисерештәрҙе һүҙ менән генә аңлатып булмай, күңел йыр һорай. Барлыҡ борсолоуҙар, ҡаушауҙар, ҡурҡыуҙар артта ҡалды. Барыһы ла күҙ асып йомған арала ғына үтте лә китте.\nСабина КУЧАЕВА, “Асыш” номинацияһы еңеүсеһе:\n– Проект сиктәрендә үткән был йыл минең өсөн оло, мөһим тормош һәм сәнғәт мәктәбе булды. Бала саҡтан сәхнә тураһында, йырсы булырға хыялландым. Бөгөнгө концерт ошо хыялдарымдың тормошҡа аша башлауын иҫбатланы.\nҮткән йылдарҙағы лауреаттар фекере\nГүзәл АҪЫЛБАЕВА, “Гәлсәр һандуғас – 2007” конкурсы еңеүсеһе:\n– Фестивалдең дүрт йылға юғалыуы оло бер дәүер кеүек тойолдо. Уның ҡабаттан үҙ эшен башлап ебәреүе беҙгә, үткән йылдарҙағы еңеүселәргә, шатлыҡ булһа, быйылғы конкурсанттарҙың, киләһе йылдарҙа ҡатнашасаҡ талантлы йырсыларҙың күңелендә өмөт уятты. Проект ялға туҡтау менән яңы йырҙар һирәгәйҙе, матур сәхнә күлдәктәре тектермәй башланыҡ. Күптән түгел ҡыҙым тыуҙы, шатлыҡлы мәшәҡәттәр менән сәхнә бер аҙ онотолоп торҙо. Ниһайәт, яңы көс, идеялар менән проект та үҙ эшен башланы, мин дә ҡабат сәхнәгә сығырға ҡарар иттем. Конкурстың 2-се турында жюри ағзаһы булараҡ йырсыларҙың сығышын ҡараным. Көслө, үҙенсәлекле таланттар бар. Сабина Кучаева менән Айҙар Латиповты айырым атап үтер инем. Уларҙың ижад юлында тик уңыштар, алҡыштар көтөүенә ышанғы килә.\nГөлфинә ХӘМИТОВА, “Гәлсәр һандуғас – 2008” лауреаты:\n– Проекттың оҙон ғүмерле, дауамлы булырына шигем юҡ ине. Сөнки ул тәүге йылдарҙан уҡ республикабыҙҙың иң талантлы йәштәрен берләштерҙе, улар менән тамашасыны ла йәлеп итте. Мин һөнәрем буйынса уҡытыусы, йыр сәнғәтен үҙ итеүемә ҡарамаҫтан, оло сәхнәгә сығырмын тип һис кенә лә уйламаным. Тап “Гәлсәр һандуғас” проекты минең кеүек төрлө һөнәр эйәләрен йырға, сәхнәгә яҡынайтты. Бөгөн дә талантлы йәштәргә ҡарап, һоҡланып ултырҙым. Эльвира Киелбаеваның моңло тауышы, Йәмил Баймырҙиндың дәртле йыры һаман да ҡолағымда сыңлай. Берҙәм булып, дәртләнеп йәшәргә һәм йәшнәргә яҙһын беҙгә!\nРезеда ӘМӘКӘСОВА, Стәрлетамаҡ концерт-театр берләшмәһе артисы:\n– Мине, театр актерын, халыҡҡа тап “Гәлсәр һандуғас” телеконкурсы йырсы булараҡ танытты. Халыҡ араһында күп булам, уларҙың был проектты нисек һағынғанын, көткәнен ишетеп, күреп йөрөнөм. Бөгөнгө концерт финалға үтеүселәргә генә түгел, беҙгә, элекке конкурсанттарға ла, оло байрам. Сабина Кучаева менән хеҙмәттәшем Айҙар Латипов өсөн янып, “ауырып”, еңеүҙәрен көтөп йөрөйөм.\nСығыу ваҡыты 14-11-2015, 13:56 | Ҡаранылар: 1478\n“Башҡорт халҡында йырламаған кеше юҡ”


«Көмөш Аҡбуҙат» кинофестивалендә еңеүсегә 1 миллион һум! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » «Көмөш Аҡбуҙат» кинофестивалендә еңеүсегә 1 миллион һум!\n21.08.2019 «Көмөш Аҡбуҙат» кинофестивалендә еңеүсегә 1 миллион һум!\nӨфөлә «Көмөш Аҡбуҙат» этник фильмдар фестивалендә Гран-при яулаусыға иҫтәлекле һын һәм миллион һум тапшырыласаҡ.\n24-27 августа Өфөлә IV «Көмөш Аҡбҙат» халыҡ-ара фестивале уҙасаҡ. Кинофестивалде ойоштороусылар — БР Башлығы булышлығында Әмир Абдразаҡов исемендәге «Башҡортостан» киностудияһы, Мәҙәниәт министрлығы, Башҡортостан Хөкүмәте.\n«Әкиәттәге Аҡбуҙ аттың һыны таштан һәм бронзанан яһалған, уға көмөш ялатылған. Йәшел постамент Урал тауҙарын символлаштыра. Авторы — рәссам Арыҫлан Бикбаев, скульпторы — Салауат Ғәниев, — ти «Башҡортостан» киностудияһы директоры Юнир Әминев. — Бүләкләү өсөн 10-дан ашыу һын әҙерләнгән. Улар — төп бүләк тә, иң яҡшы социаль яҡтан дәртләндереү фильмдары, этник фильмдар, иң яҡшы режиссер эше, иң яҡшы сценарий, иң яҡшы оператор эше өсөн наградалар ҙа».\n«Башҡортостан» киностудияһынан режиссер Малик Яҡшымбәтов һәм оператор Ғилуан Әмиров исемендәге приз, ҡала хакимиәтенән, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайынан, Башҡортостандың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан бүләктәр тапшырыласаҡ.\nШулай уҡ ике яңы махсус приз булдырылған. Быйыл Әмир Абдразаҡовтың 85 йыллығы билдәләнә, шуға күрә приз күләме 85 мең һум тәшкил итә. Уны режиссерҙың улы, опера йырсыһы Асҡар Абдразаҡов тапшырасаҡ. Республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусының хәләл ефете Каринэ Хәбирова ла үҙенең бүләген әҙерләгән.\n«Көмөш Аҡбуҙат» кинофестивале барышында «Родина» кинотеатрында 48 фильм күрһәтеләсәк. Конкурс программаһында Австралия, Азербайжан, Әрмәнстан, Һиндостан, Ҡытай, Мьянма, Индонезия, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Литва, Непал, Молдова, Руанда, Үзбәкстан, Франция, Көньяҡ Корея фильмдары тәҡдим ителә. Бөтә эштәр менән дә тиерлек режиссерҙар үҙҙәре таныштырасаҡ.\nБашҡортостан Республикаһынан конкурс программаһында һигеҙ фильм ҡатнашасаҡ. Улар — Айнур Асҡаровтың «Өфөнән һөйөү менән», Роман Пожидаевтың «Ҡар яуғанда», Динара Әбдрәшитованың «Асия», Руслан Юлтаевтың «Кластан тыш дәрес», Фәрзәнә Утарбаеваның «Ҡырағай», Кирстен Гайнеттың «Йортобоҙ ниңә моңһоу», Илдар Ғиләжевтың «Европа көтөр!» картиналары.\nКинофестиваль Булат Йосоповтың «Беренсе республика» тарихи фильмы менән асыла. Режиссер Айсыуаҡ Йомағоловтың «Етегән» фильмы конкурстан тыш программала күрһәтеләсәк.\nБыйыл кинофестивалдең жюри составын театр һәм кино актеры, РСФСР-ҙың халыҡ артисы, СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты Сергей Шакуров етәкләйәсәк. Саҡырылған ҡунаҡтар иҫәбендә — поляк кинорежиссеры, сценарист һәм продюсер, бик күп халыҡ-ара кинофестивалдәр лауреаты, Венеция кинофестиваленең «Алтын Арыҫлан»ы эйәһе Кшиштоф Занусси, Рәсәй актерҙары Борис Щербаков, Игорь Петренко һәм Владимир Вдовиченков (Мәскәү), «Бөйөк быуат» сериалы йондоҙо Сәлим Байраҡтар (Төркиә).\n“Башинформ” сайтынан әҙерләнде.


Хәбәрҙәр: Дәүәләт Думаһы балалар араһындағы гей-пропагандаға ҡаршы закон ҡабул итте.\nДәүәләт Думаһы балалар араһындағы гей-пропагандаға ҡаршы закон ҡабул итте.\nРәсәй Дәүәләт Думаһы балалар араһындағы гей-пропагандаға ҡаршы закон ҡабул итте. Законды боҙоусыларға 4 меңдән алып 1 миллионға ҡәҙәр штраф һалынасаҡ; сит ил кешеләренә штрафтан тыш 15 тәүлеккә төрмәгә ултыртыу һәм илдән ҡыуылыу янай.\n“Пропаганда”термины артында нимә тороуын Дәүләт Думаһының ғаилә, ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар мәсьәләләре буйынса профиль комитеты башлығы Елена Мизулина аңлатты:\n“...бәлиғ булмағандарҙы традицион булмаған енси йүнәлешкә этәреүгә, ғәҙәти булмаған енси мөнәсәбәттәрҙе яҡшы итеп күрһәтеүгә, традицион һәм традицион булмаған енси мөнәсәбәттәрҙең социаль тиңлеге хаҡында хата ҡараштарҙы таратыуға йүнәлтелгән мәғлүмәт...”\nЗакон яғында тороусылар шуны раҫлай: ул ғаиләне һәм традицион ҡиммәттәрҙе яҡлауға йүнәлтелгән.\nБыға ҡаршы булғандарҙың үҙ фекере:\n”Мин был законды яҡламайым, сөнки ул кешеләрҙе айыра; бер енесле парҙарҙы, бер енесле ғаиләләрҙе автоматик рәүештә дөрөҫ булмағандар категорияһына индерә. ”\nИнициатива авторҙары шуны һыҙыҡ өҫтөнә ала: кешегә традицион булмаған енси ориентацияһы өсөн түгел, бәлиғ булмағандар араһында ғәҙәти булмаған енси мөнәсәбәттәрҙе пропагандалауы өсөн яза бирәсәктәр. ЛГБТ-берләшмәләр иһә закон кеше хоҡуҡтарын боҙа һәм йәмғиәттә көс ҡулланыуҙарға юл аса, тип иҫәпләй. Элегерәк Евросоюз Рәсәйҙе был законды ҡабул итеүҙән тыйылырға өндәгәйне.


Эскелектән ситендәрҙе 500 меңле итерҙәр!\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы «Айыҡ ауыл» конкурсына старт биреүгә бер нисә ай үтте.\nБөгөн - АЙЫҠЛЫҠ КѲНѲ\nМуниципаль райондарҙың ауыл биләмәләре араһында уҙғарылған республика конкурсы ике этаптан тора. Тәүге этап муниципаль райондарҙа - 2019 йылдың 20 июленән 30 ноябргә тиклем муниципаль райондың хакимиәттәренә ҡараған ауылдар араһында үткәрелә. Унда бөтә ауылдар һәм ауыл биләмәләре ҡатнаша ала.\nИкенсе, республика этабына, муниципаль райондарҙың еңеүселәре сыға. Конкурс 2019 йылдың 1 декабренән 2020 йылдың 20 мартына тиклем бара.\nЕңеүселәр республика Хөкүмәте дипломдары һәм аҡсалата премия менән бүләкләнә:\n- I урын - 500 мең һум;\n- II урын - 250 мең һум;\n- III урын - 150 мең һум.\nАҡсалата бүләк, Ойоштороу комитеты ҡарары буйынса, ауыл биләмәһен үҫтереү өсөн файҙаланыла. Конкурста әүҙем ҡатнашып, финалға еткән 10 ауыл биләмәһенә 30-ар мең һум тапшырыла. Бынан тыш, Ойоштороу комитеты район, ауыл биләмәһе башлыҡтары, мәктәп директорҙары, әүҙем йәмәғәтселәр иҫәбенән 20 кешене лә (уҡытыусылар, журналистар, пенсионерҙар, мәҙәниәт һәм спорт хеҙмәткәрҙәре) билдәләй. Улар Башҡортостан Хөкүмәте Дипломдары һәм 10-ар мең һум премия менән бүләкләнә.\nКонкурсты ойоштороусылар булып Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы менән берлектә Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәте, муниципаль райондарҙың хакимиәттәре, Ғаилә һәм хеҙмәт, Һаулыҡ һаҡлау, Мәғариф, Мәҙәниәт, Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлыҡтары, Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы сығыш яһай.\nБеҙҙең райондан “Айыҡ ауыл” конкурсында Үҙән ауыл хакимиәтенән - Ҡаһарман, Егәҙе ауыл хакимиәтенән - Ботай, Шығай ауыл хакимиәтенән - Новобельский, Николаевка ауыл хакимиәтенән - Мәхмүт, Әзекәй ауыл хакимиәтенән - Ҡоҙғон-Әхмәр, Туҡан ауыл хакимиәтенән Туҡан ауылдары ҡатнашырға теләк белдерҙе. Әле ауыл хакимиәттәре, конкурс талаптарына ярашлы, документтар тултыра, төрлө сараларҙы үткәреү өсөн план әҙерләй.\nРайон-ҡала башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты рәйесе Илгиз Теләүбаев әйтеүенсә, ҡоролтай был сараның уртаһында ҡайнай һәм республика кимәлендәге конкурста ҡатнашыусы ауылдарға ҡоролтайҙың төрлө өлкәләге комиссиялары вәкилдәре ошо ауылдарҙың координаторҙары итеп беркетелгән: Ҡаһарман ауылына Самат Мусин, Ботайға - Булат Яныбаев, Новобельскийға - Хәбир Шиһапов, Мәхмүт ауылына - Сатура Минһажитдинова, Ҡоҙғон-Әхмәргә - Зөбәржәт Суфьянова, Туҡанға - Мансур Һиҙиәтов.\nБЫЛ КОНКУРС НИ ӨСӨН КӘРӘК?\nОйоштороусылар ауылдарҙы был конкурста әүҙем ҡатнашырға, эскелеккә ҡаршы бергәләп көрәшергә саҡыра. Конкурс ауылдарҙа һау балалар тыуһын, балалар һаны артһын, енәйәтселек кәмеһен өсөн ойошторола. Айыҡ тормош өсөн көрәштә йәш ғаиләләргә лә ҙур иғтибар бирелә. Шуға күрә айыҡ туйҙар үткәреү хуплана.\nСараның төп маҡсаты - кешеләр аңына айыҡлыҡтың тормош нормаһы булыуын һеңдереү, халыҡты ауыл тормошонда ҡатнашып йәшәһен өсөн берләштереү, күберәк иғтибарҙы халыҡтың сәләмәт йәшәү рәүешен хуплаған йолаларына йүнәлтеү. Конкурс барышында медиа киңлектәге әүҙемлек тә иҫәпкә алына.\nАуылдарҙа үткәрелгән бѳтә саралар ҙа гәзиттә донъя күрәсәк.\n“Айыҡ ауыл” конкурсында ҡатнашыусыларға уңыштар һәм еңеү теләйбеҙ.


БРИКС ойошмаһына ингән илдәр профсоюздарының дүртенсе форумы башланды\nУнда һөнәри берлектәрҙең декларацияһы ҡабул ителәсәк.\nБелгестәр әйтеүенсә, халыҡ-ара кимәлдә профсоюз ойошмалары булдырыу БРИКС илдәре үҫешенә тос өлөш индерәсәк. Сөнки һәр иҡтисадтың нигеҙе-хеҙмәт кешеһе. Профсоюздар ер шарында йәшәгән халыҡтың яртыһы ингән БРИКС илдәрендә мәшғүллек, хеҙмәт хаҡын арттырыу, лайыҡлы эш ураныдары булдырыу мәсьәләләрен барлай.\nБРИКС илдәренең профсоюз лидерҙары Владимир Путин менән дә осрашты унда ла һүҙ социаль өлкәлә хеҙмәттәшлек, мәшүллек мәсьәләләре ҡаралды. Самиттарға Рәсәй рәйеслек иткән осорҙа был мәсьәләгә айырыуса ҙур иғтибар биреп ҡалырға тырыштыҡ , тине ил башлығы. Ойошмаға ингән илдәрҙә эшһеҙлек мәсьәләһе башҡа дәүләттәргә ҡарағанда яҡшыраҡ хәл ителә. Рәсми теркәлмәй эшләүселәр , эш хаҡын конверттарҙа алыусылар һанын кәметеүгә ирешелгән.\nБРИКС илдәре профсоюздарын берләштереү, уртаҡ проблемаларҙы бергә хәл итеү мәсьәләләре һөнәри берләшмәләр ҡабул иткән деларацияла асыҡ күрһәтелә. Просоюз лидерҙәры фекеренсә, социаль һәм хеҙмәт мөнәсәбәттәре һорауҙары самииттарҙың эшлекле форумдары менән бер кимәлдә ҡаралаорға тейеш. Документ ошо ниәттәрҙе киләһе БРИКС -тың киләһе йыйындарына сығарыуҙы маҡсат итеп ҡуя.\nМихаил Шмаков, Рәсәйҙең бойондороҡһоҙ профсоюздар федерацияһы рәйесе: «БРИКС илдәренең социаль үҫеше лә иҡтисади мәсьәләләр менән берҙәй тигеҙ ҡараларға тейеш. Мәшғүллек, ярлылыҡты кәметеү, лайыҡлы хеҙмәт хаҡы тураһындағы һорауҙар самиттарҙың көн тәртибенә индерелергә һәм тейешле документтар ҡабул ителергә тейеш, тип уйлайбыҙ»\nМигель Торрес, Бразилияның профсоюздар ойошмаһы президенты: «Социаль мәсьәләләрҙе хәл итмәй тороп иҡтисади үҫеш тураһында һөйләү дөрөҫ түгел. Был проблема БРИКС илдәре лидерҙары кимәлендә ҡаралырға тейеш. Ҡыҙғанысҡа был һорауҙар әле профсоюздар ғына күтәрә».


Өфөлә Октябрь проспектында юлды ремонтлай башланылар // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n22 октябрь, Дүшәмбе\n13:40, 17 мая 2018 Йәмғиәт\nФото: Орджоникидзе районы хакимиәте\nӨфөлә Октябрь проспектында юлды ремонтлай башланылар Фото: Орджоникидзе районы хакимиәте\nӨФӨ, 2018 йыл, 17 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дарья Петрова/.\nӨфөлә «Хәүефһеҙ һәм сифатлы юлдар» проектын ғәмәлгә ашырыу дауам итә. Программаға ингән участкаларҙың береһе Төньяҡ инеү юлынан Чудинов урамына тиклем Октябрь проспектында урынлашҡан. Уның оҙонлоғо 2,1 саҡрым тәшкил итә.\nХәҙер был участкала хәрәкәт ауырлашҡан – бында асфальттың элекке ҡатламын сисеү, шулай уҡ люктарҙы алмаштырыу эштәре бара, тип хәбәр итә Өфөнөң Орджоникидзе районы хакимиәте. Юл ҡатламын капиталь ремонтлауҙы 20 октябргә тиклем тамамлау күҙаллана.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, «Хәүефһеҙ һәм сифатлы юлдар» программаһына бөтәһе Өфөләге 52 урам ингән, 2018 йылда йүнәтеләсәк участкаларҙың дөйөм оҙонлоғо – 81,6 саҡрым.\nТеги: юлдарҙы ремонтлау


Хәбәрҙәр: Обама бай американлылар өсөн һалымдарҙы арттырырға уйлай.\nОбама бай американлылар өсөн һалымдарҙы арттырырға уйлай.\nАҠШ президенты Барак Обама бай американлылар өсөн һалымдарҙы арттырырға һәм мираҫ булып ҡалған ҡиммәтле ҡағыҙҙар өсөн йыйым льготаларын бөтөрөргә уйлай. Был тәҡдимдәр менән дәүләт башлығы 20 ғинуарҙа “илдәге хәлдәр тураһында”ғы үҙенең Конгресҡа мөрәжәғәтендә сығыш яһарға уйлай, тип хәбәр итә Аҡ йорттағы сығанаҡтарға таянып Associated Press .\nОбама дөйөм йыллыҡ килеме 500 мең долларҙан артыҡ булған ғаиләләр өсөн һалымды 23,8 проценттан 28 процентҡа ҡәҙәр күтәрергә уйлай тип көтөлә.\nСығанаҡтарҙың һүҙҙәре буйынса, президент шундай инициативалар менән сығыш яһамаҡсы: студенттарҙың ҡайһы бер категорияларын колледждарҙа белем алыуға түләүҙән азат итеү, эшләүсе граждандарҙың отпускыларын ҙурайтыу һәм, американлыларҙың электрон мәғлүмәттәрен һаҡлау өсөн, киберхәүефһеҙлек сараларын көсәйтеү.\nКонгрестың ике палатаһында ла күпселекте тәшкил иткән Республика фирҡәһе вәкилдәре дәүләт башлығының ҡайһы бер тәҡдимдәренә ҡаршы сығыр тип күҙаллана. Дөйөм алғанда, һалым кодексындағы үҙгәрештәргә улар ҡаршы түгел, әммә дәүләт башлығының бындай инициативаларына улар бик оҙаҡ ҡаршы булып килде.


Интернеттан яҙыу - Франция онлайн юристар!\nТеркәлгән урыны тәғәйенләнгән\nИнде һеҙ сәғәт 30 осош рейстарын тиклем, арҡаһында экономик ваҡытта онлайн-теркәлгән: һеҙҙең һәм һеҙ аласаһы һеҙ талон ултырырға урын һайлайУны самолеттарҙы ултыртыу өсөн кәрәк булған. Һеҙ теркәлә алаһығыҙ Air авиакомпанияһы рейсы менән 24 сәғәткә тиклем осош өсөн аҡш өсөн бөтә Delta Lines. Air france детройт рейс яһаған һәм хатта бер рейс өсөн атлантала. Һуңынан үҙе белешмә индереү һеҙ картаһының номеры йәки бронирование Flying Blue. Скачать на телефон һаҡлау һәм һеҙгә талон ултыра. Шулай итеп, һеҙ һәр ваҡыт ҡул аҫтында.\nЯҡынса мәғлүмәттәр биреү сифатын ғына ысын һәм был рейс башҡара һәм Air France HOP. Һеҙҙе багаж менән сәйәхәт, отсек багажный.\nЛейла экономит ваҡытта аэропортында багаж сығарыу алдынан китмәй. Аэропортҡа китергә ваҡыт етте Тыныс өсөн күп булыуын күҙ уңында тотоп, был һеҙҙен ултыртып осоу ваҡытта тамамлаған, Был, араһында һәм ун биш йылға тиклем 20 самолеттың осош мин. Һеҙҙе багаж менән сәйәхәт, отсек багажный.\nЛейла экономит ваҡытта аэропортында багаж сығарыу алдынан китмәй. Аэропортҡа китергә ваҡыт етте Тыныс өсөн күп булыуын күҙ уңында тотоп, был һеҙҙен ултыртып осоу ваҡытта тамамлаған, Был, араһында һәм ун биш йылға тиклем 20 самолеттың осош мин.\nКан ҡала суды административ: Төп\nЖасалған адвокат табу трата супермаркет - Экспресс


Алтын ҡуллы рәссам\nСергей Рябухо хаҡлы рәүештә "Алтын ҡуллы оҫта" титулына эйә. Ул 2007 йылда "Башҡортостан сувернирҙарҙа" республика конкурсы йомғаҡтары буйынса почетлы исемгә лайыҡ булäû. Сергей Григорьевич - рәссам. Әммә ул буяуҙар ярҙамында һәм киндерҙә ижад итмәй. Рябухо металдан ҡоя, күндән бесә, ағас эшкәртә. Боронғо һуғышсыларҙың хәрби кейем һәм ҡоралдары рәссам өсөн төп илһам сығанағы булып тора. Өҫтәүенә алтын ҡуллы оҫта заводта эшләй. Рябухо 70-се йылдар аҙағынан "Гидравлика" федераль дәүләт учреждениеһында хеҙмәт итә.\nБашта ул рәссам-биҙәүсе вазифаһында ижад итә. 1985 йылда предприятие ҡарамағында эксперименталь технологиялар участогы асыла, Сергей Григорьевич бөгөн дә унда эшләй. Участок художество оҫтаханаһын хәтерләтә - бында стеналарҙа эскиздар, натюрморттар өсөн өҫтәл һәм буяуҙар. Верстак, ҙур ҡыҫҡыс, чертеж ҡорамалы уның завод йыһазы булыуын белгертә. Бында Сергей Григорьевич һәм уның өс коллегаһы ижад итә. Әле улар фарсы һуғышсыһының хәрби кейеме һәм ҡоралдары өҫтөндә эшләй. Шлем әҙер тиерлек, уға һуғышсының муйынын һаҡлау өсөн металл сыңғаларҙан үрелгән плат беркетәһе ҡала. Сергей Григорьевич һәм уның ярҙамсыһы Юлиә Ишмаева флягалар эшләү менән мәшғүл. Боронғо ваҡытта был һауыттарҙы күндән эшләгәндәр, был технология бөгөнгәсә һаҡлана. Фляга элементтары беселә, ә аҙаҡ ҡыҫҡыс аҫтына һалына. Һуңынан деталдәр сарлана, һәм фляга тулыһынса хеҙмәт итә ала.\nДөрөҫлөк - Рябухо эштәрен быға оҡшаш эштәрҙән айыра. Дөрөҫлөк - күләмдән алып, әҙерләү технологияһына тиклем - рәссамдың девизы.\n- Беҙ тарихи дөрөҫлөк ҡағиҙәләренә таянып эшләйбеҙ, - ти Сергей Григорьевич. - Бының өсөн күп ваҡытты музейҙарҙа үткәрергә тура килә. Архивтар менән тығыҙ эшләйбеҙ, махсус әҙәбиәт уҡыйбыҙ. Эштә оло быуын реставраторҙары ярҙам итә, улар араһында таныштарым күп. Эште күҙәтәм, иҫтә ҡалдырам һәм техниканы үҙләштерәм. Сергей Рябухо эшләгән башҡорт яугирының ҡоралы Рәсәй күргәҙмәләрендә генә түгел, әммә сит илдәрҙә лә күрһәтелде.\n- Уҡтар менән был ҡалъянды мин өлгө буйынса эшләнем, - ти рәссам. - Төп нөсхәһен етди ҡараным, һәм юғалған деталдәрен анализланым. Эш барышында бөтәһен дә реконструкциялауға өлгәштем. Был ҡорал комплекты Германияла, Башҡортостанға арналған күргәҙмәлә күрһәтелде.\nҠалъян ағас уҡтар менән тултырылған.\n- Уҡ өсөн тәбиғи ағасты ҡулланабыҙ, ә ул бик һирәк тигеҙ була, - ти Сергей Григорьевич. - Шуға күрә беҙ, боронғо ваҡыттағы кеүек, ағасты пар аҫтында эшкәртәбеҙ, ә һуңынан турайтабыҙ.\nТарихи дөрөҫлөктөң шул уҡ принциптары ҡалҡанға, уҡҡа һәм шлемға ҡарай. Әммә беҙҙең оҫтахана һуғыш һәм һунар кәрәк-яраҡтары менән генә йәшәмәй. Өҫтәлдә планкеткалар - ҙур булмаған панно һалынған. Металдан статуэтка ҡуйылған, корпусы хикмәтле биҙәлгән сәғәт текелдәй.\n- Бындай изделиелар - берҙән бер, - ти рәссам Павел Какунин. - Әммә беҙ уларҙы күпләп эшләй алабыҙ. Матур һәм сифатлы әйберҙәр урынын, үкенескә ҡаршы, Азия илдәренән осһоҙ һәм ялған әйберҙәр биләй.\nПавел Иванович кабинет биҙәүесен күрһәтә. Ҙур булмаған скульптура композицияһы 1812 йылғы һуғышҡа арналған.\n- Ул саҡта илдең бар халҡы арҡаға арҡа, иңгә иң терәп һуғышҡан. Беҙ был эштә берҙәмлек рухын бирергә тырыштыҡ, - тип аңлата Какунин, - бер яҡтан беҙ башҡорт уҡсыһын күрәбеҙ, икенсе яҡтан - рус йәйәүле һалдатын. Әлегә был эш прототип рәүешендә, әммә беҙ уны еҙҙән ҡоясаҡбыҙ.\nҮкенескә ҡаршы, ошондай талантлы һәм эшһөйәр оҫта-рәссамдарҙың уҡыусылары юҡ тиерлек. Коллективҡа Айҙар Фәхретдинов ҡына килгән.\n- Йәштәр "тиҙ" аҡса артынан саба, - ти Сергей Григорьевич, - ә кәсеп - мәшәҡәтле, күп көс талап иткән эш.\n- Металдан биҙәүестәр ҡойоу производствоһы - технологияға ҡабатланған ижад ул, - ти Какунин. - Йәштәр ни эшләптер был технологияны өйрәнергә теләмәй. Минең ҡарашҡа, кәсеп, промыслалар, биҙәү сәнғәте беҙҙең менән бергә китә. Халыҡ кәсептәре өлкәһендә студиялар, түңәрәктәр ҡалманы тиерлек, системалы эш күптән күренмәй.\n- Беҙҙең оҫтахана - ул йөҙөп йөрөгән утрау, иртәгә ҡайҙа булыр, уныһы билдәһеҙ, - ти Сергей Григорьевич. - Беҙ сифатһыҙ киң ҡулланыу тауарҙары етештерергә йыйынмайбыҙ, ҙур тәжрибә тупланыҡ һәм уны уртаҡлашырға теләйбеҙ. Үкенескә ҡаршы, беҙгә республиканың Һөнәрселек палатаһы һәм тыуған заводыбыҙ ғына етди ярҙам күрһәтә.\nӘңгәмәбеҙ тамамлана. Ошо ваҡыт эсендә Юлиә Ишмаева етешмәгән деталдәрҙе күндән бескән һәм уларҙы ҡыҫҡыс аҫтына һалған. Уникаль әйберҙе ижад итеү процесы бер секундҡа ла туҡтамай. Ниндәй генә көрсөк булыуына ҡарамаҫтан, сәнғәт һәм кәсеп бөтмәйәсәк, традицияларға тоғролоҡ äàóàì èòœñœê.


Илһөйәрлек шулай башлана\n22 Июнь , 13:15\n22 июнь – Хәтер һәм ҡайғы көнөндә, Балтас районындағы реабилитация филиалында илһөйәрлек менән һуғарылған сара үтте.\n22 июнь – Хәтер һәм ҡайғы көнөндә, Балтас районындағы реабилитация филиалында һуғыш хәрәкәтттәре ветераны Ришат Хижәпов һәм уның улы — әлеге ваҡытта РФ Ҡораллы көстәре һалдаты Данис Хижәпов менән осрашыу ойошторолдо.\nСараны логопед Альбина Ғәләүетдинова һәм хеҙмәт буйынса инструктор Ленара Солтанова әҙерләп алып барҙы.\nБашта үҙәктә тәрбиәләнеүсе Динияр Ҡыяметдинов башҡарыуында Рәсәй гимны яңғырағанда һәм аҙаҡта мәҙәни ойоштороусы Роберт Шәйҙуллов “Офицеры” йырын йырлағанда бөтөн зал тороп баҫты.\nРишат Нурихан улы әлеге ваҡытта Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты янғындарҙы киҫәтеү үҙәге инструкторы булып эшләй. Ул Чечен Республикаһында өс тапҡыр булған. Ундағы хәрби хәрәкттәр, үҙенең хеҙмәте тураһында һөйләне. Артабан янғын хәүефһеҙлеге һәм һыу буйҙарында хәүефһеҙлек тураһында әңгәмә үткәрҙе.\nУлы Данис атаһы өлгөһөндә хәрби һөнәр һайлаған. Алтай Республикаһында ил сиген һаҡлауы тураһында бәйән итте. Осрашыу балаларға бик оҡшаны. Сара илһөйәрлек рухында үтте.


Миләүшә — Башҡорт Википедияһы\nбашҡорт ҡатын-ҡыҙ исеме\nМиләүшә — мосолман, шул иҫәптән башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исеме.\nМиләүшә исеме башҡорт теленә фарсы теленән килеп ингән. Мәғәнәһе миләүшә сәскәһендәй нәфис, нәзәҡәтле тигәнде аңлата.\nМортазина Миләүшә Ғәли ҡыҙы (27 май 1926 йыл) — вокал буйынса педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1977 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Профессор (1990). РСФСР‑ҙың (1983) һәм Башҡорт АССР‑ының (1967) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1973), СССР юғары мәктәбе отличнигы (1985). 2‑се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2012) һәм Салауат Юлаев (2011) ордендары кавалеры. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.\nИҙрисова Миләүшә Абрар ҡыҙы (28 декабрь 1961 йыл) — музыка белгесе, журналист, педагог. Сәнғәт ғилеме кандидаты (2014). Журналистар союзы (2002), Композиторҙар союзы (2006) ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2006).\nҠолмөхәмәтова Миләүшә (Годбодь Миләүшә) — журналист.\nҒиниәтуллина Миләүшә Хизбулла ҡыҙы (1955 йыл) — ғалим-химик, хужалыҡ эшмәкәре. 1980 йылдан «Сода» йәмғиәтенең үҙәк лабораторияһы инженеры, 1987 йылдан — йәмғиәттең фәнни-технологик үҙәк лабораторияһы етәксеһе. Техник фәндәр кандидаты (2007).\nҠаһарманова Миләүшә Сәйғәфәр ҡыҙы — билдәле шағирә һәм яҙыусы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге хөкүмәт премияһы лауреаты.\n«Миләш-Миләүшә» -Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, драматург Нәжиб Асанбаевтың шул уҡ исемле пьесаһы буйынса ҡуйылған спектакле.\n«Миләүшә сәскәһе» — Әмир Гәрәевтың хикәйәһе.\nМиләүшә — төҫ, шәмәхә фиолет төҫ.\nМиләүшә (фиалка, сенполия) — сәскә, бүмә гөлө, мәңгелек мөхәббәт символы һаналған гөл, бер-береһен яратҡан кешеләрҙе тыныс булырға, әрләшмәҫкә, аңларға өйрәтә.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Миләүшә&oldid=1089280 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 31 октябрь 2021 в 05:59\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:59 31 октябрь 2021 үҙгәртелгән.


Бөгөн Сибай ҡалаһы ҡала Советының социаль-гуманитар мәсьәләләре һәм йәмәғәт менән бәйләнеш, урындағы үҙидаралыҡ, хоҡуҡи мәсьәләләр, граждандарҙың хоҡуҡтарын һәм иркен һаҡлау буйынса комиссияларҙың берлектәге ултырышы уҙасаҡ. Көн тәртибендә 26 майҙа ҡала Советы ултырышында ҡабул ителгән 570-се ҡарар яңынан ҡараласаҡ. Билдәле булыуынса, ҡаланың мәктәпкәсә йәштәге учреждениеларында баланы ҡарау һәм бағыу өсөн түләү көнөнә 120 һум тәшкил итә ине. Әлеге комиссиялар ултырышы үткәндән һуң, 30 июндә уҙасаҡ ҡала Советының сираттағы ултырышында балалар баҡсаһы өсөн түләү көнөнә 91 һум 50 тин итеп үҙгәртеләсәк.\nБалалар баҡсаһы өсөн түләүҙән инвалид бала бағыусы ата-әсәләр тулыһынса азат ителә. Өс һәм унан да күп бәлиғ булмаған балалар тәрбиәләгән күп балалы ғаиләләр, ата-әсәһе 1-се, 2-се төркөм инвалидтары булғандар билдәләнгән сумманы 50 процент ташлама менән түләй. Бынан тыш, балалар баҡсаһына йөрөгән балаларҙы тәрбиәләү һәм белем биреүгә матди ярҙам итеү маҡсатында компенсациялар тәғәйенләнгән. Рәсәй Федерацияһы субъекттарының норматив хоҡуҡи акттарынан сығып балалар баҡсаһы өсөн ата-әсә түләүҙәренең беренсе балаға—20, икенсегә—50, өсөнсө һәм унан артабанғыларына 70 проценты компенсациялана.\nҠаланың мәғариф бүлеге хеҙмәткәрҙәре билдәләүенсә, «Рәсәй Федерацияһында белем биреү тураһында»ғы Федераль Законға ярашлы, балалар баҡсаларында кескәйҙәрҙе ҡарау һәм бағыу өсөн түләү үҙ эсенә туҡланыуҙы ғына түгел, көндөң рациональ режимын ойоштороу, хеҙмәтләндереү ҙә инә.


Эдинбург соборы — Башҡорт Википедияһы\n55°56′58″ с. ш. 3°11′27″ з. д.\nЭдинбург[d] һәм Edinburgh[d]\nЭдинбург соборы Викимилектә\nИзге Эгидий соборы (ингл. St. Giles' Cathedral, Сент-Джайлс) — Эдинбургтағы собор; Шотландия пресвитериан сиркәүенә ҡарай. Король миленең үҙәгендә урынлашҡан һәм маршруттың биҙәүесе булып тора. 900 йыл дауамында был собор Эдинбург ҡалаһының дини тормошоноң үҙәге була һәм хәҙерге көнгә тиклем пресвитерианлыҡ үҙәге булып иҫәпләнә.\n3 Соборҙағы Шайтан таяғы (Чертополох) ордены сиркәүе\nСент-Джайлс соборы епископ кафедраһы урынлашҡан урын булып тормай, ә формаль рәүештә генә шулай тип аталған, сөнки xvii быуатта — бары тик 1635—1638 һәм 1661—1689 йылдарҙа ике тапҡыр был функцияны үтәп торған. Сент-Джайлста епископ англия властары тарафынан тәғәйенләнгән һәм төрлө сыуалыштар һәм һуғыштар килтереп сығарған. Урта быуаттарҙан алып Реформацияға тиклем был собор Эдинбургтың төп соборы булып тора һәм Сент-Эндрюс епископлығына ҡарай, епископ кафедра һы Сент-Эндрюс, Файф ҡалаһының Изге Андрей соборында урынлашҡан була. Реформациянан һуң оҙаҡ ваҡыт шотланд пресвитериан сиркәүе тарихында сиркәүҙәренең үҙ епископтары, епархиялары һәм кафедралары булмай, шуға Изге Джайлс ҡорамын хәҙерге заманда ла «Төп сиркәү» (ингл. kirk high) тип йөрөтәләр.\nСобор Изге Эгидий (Джайлс, Жиль) хөрмәтенә изгеләштерелә, ул зәғиф кешеләрҙең һәм шулай уҡ Эдинбург ҡалаһының ҡурсалаусыһы итеп һаналған. Джайлс Урта быуаттарҙа бик популыр булған.\nҠорамдың иң иҫке бинаһының бер өлөшө — дүрт ауыр колонналы үҙәк — 1124 йылда төҙөлгән (бының дәлилдәре юҡ). 1385 йылда собор янғындан ныҡ зыян күрә, шуға уны тулыһынса тиерлек яңынан үҙгәртеп ҡоралар. Хәҙерге ваҡытта нәҡ шул соборҙың күп өлөшө һаҡланып ҡалған. 1466 йылда соборға коллегиаль статусы бирелә. Статусын күтәргәндән һуң, 1490 йылдар итрәһендә ҡорамға манара төкәтеп төҙөйҙәр.\nТаж рәүешендәге шпиль (xv быуат аҙағы)\nНоксов Реформацияһынан һуң 1560 йылда йәмиғ ҡомартҡыһы, изге йөҙөклө Джайлстың уң ҡулы һәм башҡа ювелир биҙәүестәр Эдинбург ювелирҙары Майкл Гилбертҡа һәм Джон Хартҡа һатыла. Соборҙың эске өлөшө реформат пресвитериан ғибәҙәт ҡылыу йолаһына ярашлы күп һанлы залдарға бүлгеләнә\nКороль Карл I был сиркәүгә көсләп дөйөм доға китабы (ингл. Common Prayer Book of) буйынса ғибәҙәт ҡылыуҙы индерә. Был тәртип Шотландияла аңлау таба алмай, 1637 йылдың 27 июлендә Джон Ханна яңы китап буйынса ғибәҙәт ҡылыуҙы башлау менән баҙарҙа һатыу иткән ҡатын уның башына ултырғыс ташлай, шунан һуң күмәк сыуалыштар башлана. Тәртипһеҙлек бөтә ҡалаларҙа тарала, был ковентан хәроәкәтен башлап ебәрә,ул тиҙ арала бөтә Шотландияны биләп ала. Ошо хәрәкәт арҡаһында хәрби конфликт башлана, ул епископ һуғышы тип атала.\nXVII быуаттың аҙағында ҡорам өсөн ҡыңғырауҙар эшләнә. 1707 йылда Шотландия һәм Англия парламенттары араһында Уния тураһында актҡа ҡул ҡуйыла һәм яңы дәүләт — Бөйөк британия барлыҡҡа килә. Шотландия актҡа ҡул ҡуйғандың икенсе көнөнә ҡыңғырауҙарҙа саң уйнатыусы шотланд йырының «Почему мне должно быть так грустно в мой день свадьбы?» (ингл. Wedding sad should be so Why I on my day?) көйөн ҡыңғырауҙарҙа башҡара.\nРеформациянан һуң 300 йыл дауамында собор дин өсөн генә файҙаланылмай, бында төрлө ваҡыттарҙа төрлө ойошмалар тора: полиция бүлеге, янғын һүндереү станциялары, мәктәп, күмер һатыу магазины. Шулай уҡ соборҙа гильотина (шотланд ҡыҙы) тора, соборҙың бер ҡанатында фәхишәләр өсөн төрмә эшләй.\n1800 йылда соборҙың тышҡы ҡиәфәте ныҡ йәмһеҙләнгән була һәм Эдинбург ҡалаһының күренешен боҙоп тора. 1829 йылда реставрация үткәреү өсөн архитектор Уильям Берн тәғәйенләнә. Соборҙың күренешен матурлау маҡсатында уның бер нисә бәләкәй сиркәүен һүтәләр, тәҙрә уйымдарына матур витраждар ҡуялар, тышҡы яҡтан соборҙы яңы шымартылған таш менән көпләйҙәр.\n1872—1883 йылдарҙа сэр Уильям Чемберс, Эдинбургтың лорд-провосты, соборҙы Вестминстер аббатлығының аналогы итеп реставрациялау өсөн аҡса бирә. Уильям Хэй, ремонт эштәре өсөн яуаплы була, ул боронғо архитектураға пиететһыҙ (вайымһыҙ) ҡарай, шунлыҡтан, мәҫәлән, соборҙың иҫке галереялары һәм Реформация осоронда күтәртелгән бүлкәттәре һүтелә.\nСоборҙағы Шайтан таяғы (Чертополох) ордены сиркәүе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСобор эсендәге Чертополох ордены сиркәүе.\n1911 йылда соборҙа Шайтан таяғы (Чертополох) ордены сиркәүе барлыҡҡа килә (был орден 1687 йылға тиклем булмаған). Һәр йылдағыса, июндә һәм июлдә, Эдинбургҡа монарх Холируд һарайында йәшәргә килә. Визит барышында Чертополох ордены менән бәйле төрлө тантаналар үткәрелә, сиркәүҙә яңы рыцарҙар ордены һәм яңы ханымдарға бағышлау үткәрелә. Һәр бер рыцарҙың сиркәүҙә бәләкәй генә үҙ бүлмәһе бар, унда уның ҡылысы, геральдик шлемы һәм гербы тора. Рыцарь вафат булғандан һуң уның гербы бүлмәнән сығарып ташланмай, ә артҡы стенаһының аҫтынараҡ күсерелеп ҡуйыла. Шулай итеп король ордены ағзаларының гербы менән 1911 йылдан алып сиркәүҙең бөтә бүлмәләре биҙәлгән.\nЭдинбург Король милендә торғанлыҡтан бында туристар бик күп килгән урын булып тора. Бындағы урта быуат архитектура ҡомартҡыһынан тыш собор бинаһындағы ҡомартҡылар үҙенә күп һанлы туристарҙы йәлеп итеп тора. Шулай уҡ соборҙа Шотландияның күп кенә билдәле һәм почетлы граждандары ерләнгән. Мәҫәлән, граждандар һуғышында Карл I яғында ҡатнашҡан Джеймс Грэм, уның дошманы, инглиз парламенты һуғышында ҡатнашҡан Арчибальд Кэмпбелл, шулай уҡ яҙыусы Роберт Льюис Стивенсон һәм просвитерианлыҡҡа нигеҙ һалыусы Джон Нокс (уның кенотаф кеүек итеп эшләнгән ҡәбер ташы ла бар) ерләнгән\nВитраждар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1870-се йылдарҙа соборҙың тәҙрә уйымдарына Библия сюжеттары төшөрөлгән витраждар ҡуйыла. Был просвитериан динендәге йолаларға ярашлы булмай, шунлыҡтан ҡайһы бер тәҙрәләр баштағыса тороп ҡалған. ХХ быуат урталарында ғына витраждар тулыһынса ҡуйыла, иң һуңғы ҡуйылған витражда Изге Андрей —Шотландияның ҡурсалаусыһы төшөрөлгән. Изге Андрей зәңгәр төҫлө кейемдә һүрәтләнгән, уның ҡиәфәтендә Эдинбург табибы Джеймс Джеймсонды төҫмөрләргә мөмкин, сөнки витражды докторҙың бай пациенты рәхмәт йөҙөнән төҙөткән.\nТүңәрәк панорама түңәрәк интерьер\nCathedral Giles St — Scotland Edinburgh\n↑ http://www.catholic-forum.com/saints/golden266.htm Архивная копия от 30 август 2010 на Wayback Machine Легенда о святом Эгидии\n↑ Mediaeval Stonework. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 февраль 2011. 8 октябрь 2010 тикшерелгән.\n↑ 6,0 6,1 Reformation Ҡалып:Webarchive\n↑ The Church becomes a Cathedral. Тәүге сығанаҡтан архивланған 7 август 2011. 8 октябрь 2010 тикшерелгән.\n↑ Jenny Geddes. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 июль 2011. 8 октябрь 2010 тикшерелгән.\nhttp://www.electricscotland.com/familytree/magazine/augsep2003/edinburgh.htm Эдинбург Факт\n↑ 10,0 10,1 19th Century Restoration. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 июль 2011. 8 октябрь 2010 тикшерелгән.\nSt. Giles' Cathedral Page on Undiscovered Scotland Feature\n↑ The Thistle Chapel. Тәүге сығанаҡтан архивланған 8 август 2011. 8 октябрь 2010 тикшерелгән.\n↑ Robert Louis Stevenson Memorial Ҡалып:Webarchive\n↑ Victorian Windows. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 февраль 2011. 8 октябрь 2010 тикшерелгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Эдинбург_соборы&oldid=863833 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:59 3 февраль 2019 үҙгәртелгән.


Башҡортостанда хәбәрһеҙ юғалған ике бала әсәһе иренә йәшерен номерҙан шылтыратҡан // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда хәбәрһеҙ юғалған ике бала әсәһе иренә йәшерен номерҙан шылтыратҡан\n18:13, 6 декабря 2017 Хәл-ваҡиғалар\nБашҡортостанда хәбәрһеҙ юғалған ике бала әсәһе иренә йәшерен номерҙан шылтыратҡан Фото: социаль селтәрҙәр\nӨФӨ, 2017 йыл, 6 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nБашҡортостанда 31 йәшлек ике бала әсәһе Светлана Мульдрякова бәйләнешкә сыҡты. Ҡатынды тормош иптәше һәм полиция эҙләй. «Башинформ» агентлығына уның ире Анатолий һөйләүенсә, Светлана йәшерен номерҙан шылтыратҡан.\n«Бөгөн төшкә ҡарай ул йәшерен номерҙан шылтыратты, мин был ваҡытта балалар менән медицина тикшереүе үтә инем. Унан һуңғараҡ шылтыратыуын һораным. Был ҡатынымдың тауышы ине. Тыныс ҡына һөйләште. Ҡабаттан шылтыратманы», — тип хәбәр итте Анатолий.\nУның һүҙҙәренсә, быға тиклем дә ҡатындың өйҙән сығып китеү осраҡтары булған.\n«Балалар әсәләренең ҡайҙалығын һорай, әлбиттә. Әлегә полициянан уның тураһында хәбәрҙәр юҡ. Бөгөн тәфтишсегә шылтыратам», — тип өҫтәне Светлананың ире.\n«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, ул ире менән 15 ноябрҙә телефондан һөйләшкән. Бишбүләк районының Ҡушйылға ауылында йәшәгән ҡатын ҡыҙын Бөрөләге коррекция мәктәп-интернатында ҡалдырған. Бөрөнән ул Өфөгә киткән, унан Бәләбәйгә барырға, һуңынан өйөнә ҡайтырға тейеш булған, ләкин юғалған.\nИр менән ҡатын 11 йыл бергә йәшәй. Ғаиләнең ике балаһы — туғыҙ йәшлек улдары һәм һигеҙ йәшлек ҡыҙҙары бар.\nФотолағы ҡатынды танығандарҙы һәм уның ҡайҙалығын белгәндәрҙе 02 (полиция), 8-906-370-79-00 (иренең телефоны) һандары буйынса шылтыратыуҙарын һорайҙар.


Суд ғәйепләү хөкөмө сығарҙы\n21 Март 2019, 12:07\n23 енәйәт ҡылғандар\nБалаҡатай район-ара суды Ҡыйғы, Салауат, Мәсетле райондары территорияларында күп тапҡыр урлашҡан Мәсетле районының өс кешеһенә ҡарата ғәйепләү хөкөмө сығарҙы.\nСуд билдәләүенсә, 2017 йылдың 5 майынан 14 сентябренә тиклем Мәсетле районы граждандары Н., Х. һәм З. законһыҙ юл менән байығыу маҡсатында Ҡыйғы, Салауат, Мәсетле райондары территорияларында 23 енәйәт ҡылғандар (РФ Енәйәт кодексының 158-се статьяһының 2-се өлөшөндәге “а, б” пункттары – законһыҙ юл менән бинаға йәки һаҡлау урынына үтеп инеп, алдан һөйләшеп ҡуйыу буйынса төркөм менән сит милекте йәшерен урлау).\nЕнәйәтселәр ауыл магазиндарына, микрозайм офистарына, административ бина- ларға үтеп ингән. Енәйәттәрен йәшереү өсөн улар төндәрен битлек, бирсәткәләр, махсус кейем, бинаны ватып асыу инструменттары ҡулланып эш иткәндәр. Бынан тыш, ғәйепләнеүселәр, уларҙың урлашыуға бәйле булыуҙарын хоҡуҡ һаҡлау органдары тикшерә ҡалһа, урланған әйберҙәр менән тотолмаҫ өсөн, бары тик аҡсалар ғына урлаған.\nУларҙың енәйәттәре һөҙөмтәһендә шәхси эшҡыуарҙарға һәм юридик берәмектәргә 750 мең һумдан ашыу дөйөм суммаға зыян килтерелгән.\nСуд тикшереүе һөҙөмтәләре буйынса Н. үҙ ғәйебен танымаған, Х. менән З. үҙҙәре ғәйепләнгән дүрт енәйәттә ғәйептәрен таныған, башҡа урлашыуҙарҙа ғәйептәрен танымағандар.\nӘммә дәүләт ғәйепләүе суд-ҡа Н., Х., З.-ларҙың ҡылынған енәйәткә ҡағылыштары булыуын раҫлаусы етәрлек дәлил килтергән. Суд был дәлилдәр- ҙе ҡабул итте һәм ғәйепләү хөкөмө сығарғанда нигеҙ итеп алды.\nПрокурор позицияһына ярашлы, Н. суд хөкөмө менән дөйөм режимдағы холоҡ төҙәтеү колонияһына 6 йылға иркенән мәхрүм ителде, Х. – ҡаты режимдағы холоҡ төҙәтеү колонияһына 5 йылға иркенән мәхрүм ителде, З. ҡаты режимдағы холоҡ төҙәтеү колонияһына 3 йыл да 6 айға иркенән мәхрүм ителде.\nӘлеге ваҡытта хөкөм законлы көсөнә инмәгән.\nБыл енәйәт эше буйынса ғәйепләү һығымтаһы Башҡорт-остан Республикаһы прокуроры урынбаҫары тарафынан раҫланған, дәүләт ғәйепләүен район прокуроры хупланы.


Халҡыңа файҙа килтерерлеген!\nХәҙер үҙеңә оҡшаған һөнәр һайлауы еңелдән түгел. Интернет, техника ныҡ үҫешкән заманда көн һайын тиерлек ниндәйҙер профессияның, хатта бер-нисә һөнәрҙең кәрәге бөтә, улар урынына яңылары барлыҡҡа килә. Шуға ла йәш кешегә һөнәр һайлауы ла ауырлаша бара. Ошонда 17 йәшлек Карл Маркстың үҙенең сығарылыш иншаһында яҙған бер фекерен телгә алғы килә. Йәш Маркс һөнәр һайлағанда шәхсән мәнфәғәтте, йәки матди файҙа алыу ихтыяжын ғына алға ҡуйыуҙы тәнҡитләй. Бөгөн дә йәштәребеҙ ошо маҡсатты ғына күҙҙә тота түгелме? Унан һуң, һуңғы йылдарҙа башҡорт йәмәғәтселегендә балаларға күберәк техник өлкәләге белем бирергә кәрәк, тигән фекер киң таралыу алды. Әлбиттә, гуманитар белем генә шәхес, милләт үҫешенә туранан-тура йоғонто яһай, тип һанаусылар ҙа бар. Бөгөнгө ҡунаҡтарыбыҙ - "Банкос" компанияһы директоры Рәүеф ӘЛМӨХӘМӘТОВ һәм сәйәсәт фәндәре кандидаты Әхтәр БОҪҠОНОВ менән ошолар тураһында һөйләшәбеҙ. Әңгәмәне иҡтисад фәндәре кандидаты, даими авторыбыҙ Илдар ҒӘБИТОВ алып бара.\nМилли республикала милли мәктәптәр булырға тейеш, балаларыбыҙҙың туған телдә белем алыуы ла мотлаҡ. Әммә мин үҙем юғары кластарҙа математика, физика һымаҡ фәндәрҙе башҡортса уҡытыу менән бик үк килешеп етә алмайым. Мәктәпте тамамлап, юғары уҡыу йортона уҡырға ингәс, уларға был фәндәрҙәге терминдарҙың руссаһын яңынан өйрәнергә тура килә түгелме? Ғөмүмән, был мәсьәләгә һеҙ нисек ҡарайһығыҙ?\nР. Әлмөхәмәтов: Мин был ҡараш менән ҡырҡа килешмәйем. Сөнки үҙем дә 7-се класҡа тиклем тыуған ауылымда - Ҡырмыҫҡалы районы Түбәнге Төкөн мәктәбендә физиканы ла, математиканы ла, башҡа фәндәрҙе лә башҡорт телендә уҡыным. Өфөләге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатына уҡырға килгәс, математика менән физика - русса, ә ҡалған предметтар башҡортса уҡытылды, әммә руссаға күсеүҙең бер ҡыйынлығын тойманым. Ете йыл туған телемдә уҡыуыма ныҡ ҡәнәғәтмен, фекерләргә, шул фекерҙәрҙән сығып, дөрөҫ һығымталар яһарға өйрәндем. Әгәр тәүҙә үк русса уҡырға мәжбүр ителһәм, башҡорт телендә аралашып үҫкән ябай ауыл малайы булараҡ, тәүҙә уҡытыусының русса һорауын тыңларға, унан һуң башҡортсаға тәржемә итеп, мәсьәләнең айышына төшөнөргә, аҙаҡ фекеремде руссаға тәржемә итеп, яуап ҡайтарырға тейеш булыр инем. Белемде үҙ телемдә төплө итеп алғанға күрә, аҙаҡ русса терминдарҙы аңлап алыу бер ҙә ҡыйынлыҡ тыуҙырманы.\nӘ. Боҫҡонов: Мин Әбйәлил районы Ишбулды ауылында тыуғанмын, Хәлилдә, башҡорт мәктәбендә белем алдым. Өсөнсө кластан һуң күрше ауылға йөрөп уҡыныҡ. Әйткәндәй, йәйәү йөрөп уҡығаныбыҙға ҡыуанып бөтә алмайым, дүрт саҡрымды йәйәү үткәнбеҙ, тимәк, физик сынығыу ҙа алғанбыҙ. Ә хәҙерге балаларға ҡарағыҙ - 100 метрҙы ла йәйәү йөрөгөләре килмәй. Тел тураһындағы һорауға килгәндә, Рәүеф Вәхит улының фекерен хуплайым. Мәктәптә бөтөн фәндәрҙе лә башҡорт телендә уҡығас, башҡортса фекерләйем. Әммә теләһә ниндәй аудитория алдында шул белемемде файҙаланып, русса сығыш яһайым. Унан һуң, русса һәр кем сығыш яһай ала, һин үҙеңдең туған телеңдә сығыш яһап ҡара! Бына был бөгөн күптәр өсөн иң ауыр мәсьәлә. Мин БДУ-ның Сибай институтында төрлө дәрестәр алып барам, һәм йыш ҡына дәрестә материалды башҡорт телендә аңлатам, терминдарҙы ғына русса бирәм. Сығышы менән ауылдарҙан булған студенттарым минең лекцияларҙы рәхәтләнеп тыңлай, күңеленә һеңдерә. Һәр хәлдә, туған телдәге мәғлүмәт уларҙың белем нигеҙен байытасаҡ, нығытасаҡ ҡына, тип уйлайым, ә телде белмәгәндәр өйрәнә.\nҺөнәрҙе кем һайларға тейеш? Бала үҙеме, әллә ата-әсәме?\nӘ. Боҫҡонов: Бала өлгөрөп етеп, үҙе һайлаһа - шул һөнәренә тоғро ҡала һәм уның мәғәнәһен аңлай, файҙаһын күрә, быныһына шик юҡ. Тик бында тағы бер нәмә бар. Беҙҙә йыш ҡына балаға һөнәрҙе ата-әсә һайлай, сөнки бөгөнгө 17 йәшлектәр ҙә, хатта 21 йәшлек институт тамамлаған йәштәр ҙә бала һымаҡ, йәғни, шәхестең социаль өлгөрөүе бөгөн бик һуңлап килә. Күптәре 30 йәшкә еткәс кенә ғаилә ҡорорға ҡарар ҡыла. Был нимә тураһында һөйләй? Беҙҙең халыҡтың элекке өлгөрөү ваҡыты менән бөгөнгөһө араһында айырма ғәйәт ҙур. Элек, тарихтан күренеүенсә, беҙҙең халыҡ вәкилдәре 15-16 йәштә социаль яҡтан өлгөрөп еткән. Мәҫәлән, Бабич 24 йәшендә дошмандар тарафынан үлтерелгәндә халҡына үлмәҫ йырға әйләнгән шиғырҙар ҡалдырған оло шағир булған.\nД. П. Никольский тигән рус этнографы "Башкиры: этнографическое и санитарно-антропологическое исследование" тигән китабында: "Башҡорттарҙың башы ҙур, шуға улар математикаға һәләтле..." - тип яҙған. Ысынлап та, милләтебеҙҙә теүәл фәндәргә һәләтле балалар бихисап, әммә уларҙың бөтәһе лә ниңәлер техник йүнәлешле факультеттарға барырға ашыҡмай һымаҡ?\nР. Әлмөхәмәтов: Бала теүәл фәндәргә тартылһын өсөн уҡытыусыларҙың роле лә мөһим. Мәҫәлән, ауылда беҙҙе математиканан Сәлимйән Хәсәнов исемле бик көслө уҡытыусы уҡытты. Талапсан уҡытыусы хәйләле генә берәй һорау бирә, класс көсөргәнешле уйлай, күпмелер ваҡыттан һуң йә беребеҙ, йә икенсебеҙ яуап бирә башлай, ул дөрөҫ яуап биреүсегә "бишле" ҡуя бара. Беҙ был уҡытыусының дәрестәрен, тимәк, математика фәнен дә ярата торғайныҡ. Шуға беҙҙең ауылда белем алған балалар математиканан уңышлы уҡыны, аҙаҡтан руссаға күсеүҙә лә ҡыйынлыҡ тойманы. Тимәк, башҡорт балаларының математикаға, башҡа теүәл фәндәргә һәләтен асыусы ошондай уҡытыусылар кәрәк мәктәптәргә.\nӘ. Боҫҡонов: Ҡөрьәнгә таянып, Ислам ғалимдары әйтә: кәрәк белем һәм кәрәкмәгән белем бар. Беҙгә тәүҙә кәрәк белемде үҙләштерергә кәрәк. Шулай итмәһәк, кәрәкмәгән белем башыбыҙҙағы буш урынды үҙе яулап ала. Балалар менән ошо юҫыҡта шөғөлләнмәһәк, улар башын кәрәкмәгән белем менән тултырасаҡ. Эйе, бынан 20 йыл элек математика формулаларын, терминдарын белеү кәрәк булғандыр ҙа. Бөгөн компьютер заманы. Хәҙер миңә математика кәрәкмәй ҙә һымаҡ. Шуға, киңерәк алып ҡарағанда, карьера эшләү өсөн һинең гуманитар йәки техник өлкәлә эшләүеңдең айырмаһы ла юҡ. Эшләргә теләгең булһа, коллективта үҙеңде тота белһәң, кешеләр менән мөнәсәбәт ҡора алһаң, яуаплы, һығылмалы булһаң, һине теләһә ниндәй һөнәргә өйрәтеп алалар.\nШуныһы ла бар: һөнәр алған кешеләр араһында бик аҙҙары ғына үҙенең шәхси мәнфәғәтенән милләт һәм халыҡ мәнфәғәтен юғары ҡуя. Күпселек: "Миңә был белемдең матди файҙаһы булырмы?", "Ошо һөнәр менән күпме аҡса эшләрмен, күпме өй төҙөрмөн, күпме машинам булыр, байырмынмы?" - тип фекерләй. Һөнәр һайлағанда бер ниндәй ҙә идеологик күрһәтмә-кәңәштәр бирелмәй, шуға ла йәштәр һәм уларҙың ата-әсәләре иң тәүҙә шәхси мәнфәғәтен ҡайғырта. "Мин ниндәй өлкәлә халҡыма файҙа килтерә алам?" тигән кешеләр кәрәк беҙгә бөгөн. Бындай кешеләр техник йүнәлешле һөнәрмәндәр араһында ла, гуманитарийҙар араһында ла булырға мөмкин. Ҡыҙғанысҡа күрә, техник фәндәр йүнәлешендә уҡығандар араһында милләт мәнфәғәте өсөн янғандарҙы һирәк осратырға тура килә. 90-сы йылдарҙы ғына алып ҡарайыҡ: республика суверенитеты өсөн көрәш ваҡытында митингыға кемдәр сыҡты? Кемдәр мәҡәләләр яҙҙы? Кемдәр телевидениенан, радионан, матбуғат баҫмалары биттәрендә сығыш яһаны? Беҙҙең гуманитарийҙар - журналистар, яҙыусылар, тарихсылар, ғалимдар, сәнғәт кешеләре. Халыҡтың ихтыяжын тәрән аңлағандар кемдәр араһында күберәк булды? Шул уҡ профессорҙар, тарихсылар, философтар менән бергә ябай ауыл халҡы, уның зыялылары алға әйҙәне. Шуның өсөн, иң тәүҙә балаларҙа рух тәрбиәләргә кәрәк. Рухты туған тел, туған әҙәбиәт дәрестәрендә генә түгел, туған телдә уҡытылған тарих, география дәрестәрендә лә тәрбиәләп була. Мәктәптә рус телендә уҡып, уйһыулыҡтан - ҡалҡыулыҡты, аҡландан яланды айырмай, башҡортса оҙонлоҡ үлсәмдәрен белмәй икән, ул кеше телде насар белә, тигән һүҙ, һәм шул сәбәпле ул туған телендә аралашмай башлай. Ғөмүмән, кешегә аралашҡанда ҡулланыр, фекерләү һәләтен үҫтерер өсөн бер тел дә етә. Ике телде лә бер кимәлдә камил белгән кешеләр бик аҙ. Бына миңә ике телдә лә һөйләшеүе еңел, сөнки 18 йәшкә хәтлем тик башҡортса, артабан утыҙ йылға яҡын русса аралашам. Шуға ла мин аудиторияһына ҡарап, башҡортса ла, русса ла һөйләй алам. Әммә күптәр улай итә алмай: мәктәптә көнө-төнө русса аралашалар, хәҙер ауыл мәктәптәрендә хатта тарихты ла рус телендә уҡыталар.\nР. Әлмөхәмәтов: Мин балаларыбыҙҙы математика кластарында, әммә башҡортса уҡытыу яғында. Күп йыллыҡ тәжрибәм шуны күрһәтә - математика класын тамамлаған бала үҙе ҡайҙа теләй, шунда - техник йә гуманитар өлкәгә уҡырға бара ала. Был балаларҙың яҙыусы, рәссам, музыкант булып китеүе лә ихтимал. Гуманитар класта белем алғандар тик ошо өлкәгә генә бара ала.Шуға ла милләтебеҙгә техник өлкәлә белем алырға кәрәклеге менән мин дә килешәм.\nМатематикаға һәләтле башҡорттар, ниңәлер, гел гуманитар өлкәне һайлай торғайны шул элек. Шул арҡала беҙҙең милләт вәкилдәре эшҡыуарлыҡ өлкәһенә лә бик үтеп инә алманы. Әллә совет власы башҡорттарҙы махсус рәүештә мәҙәниәт өлкәһенә бороп ебәрҙеме икән?\nӘ. Боҫҡонов: Совет осорон нисек кенә тәнҡитләмәйек, тап совет власы башҡортто милләт итеп һаҡланы. Әгәр совет власы, автономиялы республикабыҙ булмаһа, 100 йыл буйына телебеҙ рус теленең бер өлөшөнә әйләнеп, беҙ уны юғалтҡан булыр инек. Советтар ваҡытында башҡорт телендә ижад иткән радио, театр, филармония асылды, башҡорт мәктәптәре эшләне, башҡортса китаптар сыҡты, йәғни, милләтте яңыртыу процесы һәр ваҡыт барҙы. Һәр милләт дәүләт ҡурсауы тойҙо, һәр быуын үҙенең үҙаңын һаҡлай алды. Быны бер нисек тә инҡар итергә ярамай. Тимәк, быға тиклем милләтте һаҡлауға гуманитар өлкә ҙур йоғонто яһаны. 70-80-се йылдарҙа техник белем алыуҙың фәтеүәһе бар ине әле. Дәүләт милли составты тотоп килде, кадрҙар һайлағанда милли составты көйләне. Бөгөн иһә бөтөн дәүләт милке эшҡыуарҙарҙың шәхси ҡулына күсеп бөткән мәлдә хәл башҡараҡ. Бөгөн һинең белемең ниндәй булыуы бөтөнләй мөһим түгел. Эшҡыуар өсөн башҡортмо һин, башҡа милләттәнме - барыбер, эшлә генә. Шуға мин махсус рәүештә милләтте бөтөрөү планы эшләнәлер, тип уйламайым. Әйткәндәй, эшҡыуарҙар араһында йөрөйөм, уларҙың рус милләтенән булғандары башҡортҡа ихтирам менән ҡарай.\nХәҙерге эшҡыуарҙар араһында техник белемлеләр күберәк, тигән ҡараш бар. 90-сы йылдарҙа дәүләт ҡарамағындағы предприятиелар шәхси ҡулдарға күскән ваҡытта беҙ, ысынлап та, артта ҡалдыҡ, сөнки әҙерлекле завод директоры, баш инженерҙарыбыҙ булманы. Күптәр ул йылдарҙа юғары урында, ресурс, акциялар бүлешкән ерҙә булып, тиҙ байып китте. Йәғни, бөгөн бизнес бүлешеп алып бөтөлгән. Шуға ла техник белем алыу ғына һиңә унда юлды аса, тип уйларға ярамай. Тимәк, техник белемле булһаң да, гуманитарийға ла нимәлер эшләү өсөн үҙеңә тырышырға кәрәк.\nР. Әлмөхәмәтов: Эшҡыуарлыҡты алып барыу өсөн техник белемең булыуы мотлаҡ. Бизнестың уңышлы барыуының төп нигеҙе - техник белем һәм тәжрибә. Мин бизнесымды 90-сы йылдарҙа башланым. Ул дәүерҙә закондар аҙ, формаль булмаған мөнәсәбәттәр ҙә күп ине. Ләкин эш тә күп ине. Әгәр шул эште табып, эшләргә ҡурҡмаһаң, уңышҡа өлгәшеү мөмкинлеге ҙур булды. Әлеге көндә эш юҡ, бизнес баҙары бүлеп алынған, ҡайҙалыр эләгеп китеүе ныҡ ауыр. Мең йәш кеше эшҡыуарлыҡ башлай икән, уларҙың 999-ы уңышһыҙлыҡҡа осрай. Шунан улар, эшҡыуарлыҡ яман нәмә икән, ти ҙә, чиновник булырға ҡарар итә. 24 йыл бизнестамын, йыш ҡына мәктәпкә балалар алдында сығыш яһарға саҡыралар. 90-сы йылдарҙа бөтөн балалар ҙа тиерлек бизнесмен булырға хыялланды. Йылдан-йыл был теләк менән яныусылар һаны кәмерәк була барып, хәҙер балалар: "Мин чиновник булам", "Мин көс органдарында эшләйем", "Минең һалым органдарында эшләгем килә", - ти. Сәбәбе - йәмғиәттә эшҡыуарлыҡҡа ҡарата кире ҡараш булыуы. Бының субъектив һәм объектив яҡтары шул хәтлем күп. Эшләүе ауырайыуын да танырға мәжбүрмен. Был өлкәлә үҙгәртә торған нәмәләр ҙә бар. Мәҫәлән, Европаның алдынғы илдәрендә ҙур бер ойошма эргәһендә бәләкәй компаниялар эшләп килә. Ҙур майҙанлы бинаның урта өлөшөндә ниндәйҙер завод урынлаша икән, уның тирәһендә төрлө хеҙмәтләндереү функцияларын үтәгән бәләкәй компаниялар урын ала. Был бәләкәй компаниялар үҙ эшен еренә еткереп башҡарғанға күрә, завод етәкселеге уларҙың эшенә ҡыҫылмай, мәҫәлән, урам һепереү, иҙән йыуыу кеүек эштәр тураһында борсолмай ҙа. Был аутсорсинг тип атала. Рәсәйҙә лә шуны индергәндә, бәләкәй эшҡыуарлыҡҡа юлдар асылыр ине. Юғиһә, беҙҙә бер гигант завод үҙ территорияһындағы бар эштәрҙе лә үҙе башҡара.\nМатематиканан формулаларҙы белһәң, һинең русса белеү-белмәүең әллә ни ҙур роль уйнамай. Әгәр ҙә иҡтисад һымаҡ фәндәрҙән русса телең аҡһаһа, бик хөрт. Ғөмүмән, беҙҙә башҡортса уҡытыу, русса уҡытыуға бер-нисә йыл һайын ҡараш үҙгәреп тора. Шул үҙгәрештәр, ниндәйҙер реформалар менән беҙ балаларға насар йоғонто яһамайбыҙмы?\nР. Әлмөхәмәтов: Беренсенән, уҡыу - ул төп белем алыу, шунан һуң уйларға өйрәнеү. Мәҫәлән, мин Урал политехник институтын тамамланым. Беҙ күп кенә русса терминдар менән эш иттек, уларҙы бөгөн дә аңлайышлы, матур итеп һөйләп бирә алам. Әммә унда уҡыуымдың мәғәнәһе шунда - мине уйларға, тикшеренергә өйрәттеләр. Бөгөн яңы төшөнсәләр килеп сыҡһа ла, мин уларҙы үҙаллы бик еңел өйрәнә алам. Шулай булғас, бер йыл - русса, икенсе йыл башҡортса уҡыныҡ, тигәнде лә ыңғай яҡҡа әйләндергем килә: башлы, уйлай белгән кешегә былтыр - башҡортса, быйыл - русса, өсөнсө йыл тағы башҡортса уҡыуҙың бер зыяны юҡ, киреһенсә, уның башы тағы ла нығыраҡ, яҡшыраҡ эшләйәсәк.\nӘ. Боҫҡонов: Бала русса белем алһа, яҡшы була, ул Мәскәүгә, Санкт-Петербургҡа китә, тип әйткәнде йыш ишетәм. Күпме ата-әсә балаһын ошоға өндәй. Уйлап ҡараһаҡ, Башҡортостандан ситкә киткән балаларҙы беҙ юғалтабыҙ. Мәскәүҙә уҡыған йәштәрҙең 3-5 проценты ҡайтыр ҙа, бәлки. Рәүеф Вәхит улы ни өсөн иркенләп, ныҡ баҫып йөрөй? Сөнки ул - ауыл кешеһе. Уның йылғаһы, күле, ауылы, урамы бар. Тәпәш кенә өй ҙә күп ҡатлы йортҡа ҡарағанда ҡәҙерлерәк уға. Милли интеллигенциябыҙ Өфөлә, тибеҙ ҙә шул, әммә нигеҙҙәре ауылдан айырылған өфөлөләрҙә барыбер подъезд үҙаңы һаҡлана. "Подъезд тәрбиәһе" тигән термин да уйлап сығарғайным. Ҡала балаһының шул подъездан башҡа бер нәмәһе лә юҡ. Тамырҙары ауылда булғандарҙың йылғаһы, тауы, туп тибеп йөрөгән ере бар. Ҡайҙа барһам да, былар үҙем менән йөрөй. Ә ҡала балаһының күңелендә нимә йөрөһөн? Подъезд да, уның тышында ултырған ике сүп-сар һауыты. Бына уның тыуған иле. Милли интеллигенция тип уларға таянырға тырыша ла халыҡ, әммә алда әйтелгән сәбәптәр арҡаһында интеллигенция вәкилдәре үҙҙәре милләткә нимә кәрәклеген аңламай, сөнки улар милли мөхиттән айырылған, быуындар бәйләнешен юғалтҡан.\nБелем алыу, йәштәр тураһында һөйләшкәндә, тағы бер фекеремде әйтәйем әле. Ата-бабаларыбыҙ белемгә ныҡ ынтылған. 60-70-се йылдарҙа Өфөгә, Магнитогорскиға килеп, белем алырға тырышҡандар. Сөнки ул ваҡытта телевизор, интернет, радио юҡ, ауылда иҫке генә китаптар ҙа әҙ, кеше булыр өсөн ҡайҙалыр белем алырға кәрәк. Бөгөн беҙ бөтөнләй икенсе мөхиткә күстек, әммә шуны аңлап етмәнек, һаман инерция буйынса, нисек булһа ла юғары белем, диплом ал, тип өйрәтәбеҙ балаларға. Элек ата-бабаларға балаларын уҡытырға кәрәк ине, сөнки уларға мәғлүмәт етмәне. Бөгөн, киреһенсә, әгәр баланы тәрбиәләйбеҙ, тиһәк, мәғлүмәтте сикләргә тейешбеҙ, сөнки хәҙер баланы беҙ түгел, көнө-төнө килгән шул мәғлүмәт тәрбиәләй. Был насар ҙа түгел ул, практик рәүештә алып ҡарағанда, бөгөнгө йәштәр беҙҙең быуынға ҡарағанда алдынғы ҡарашлыраҡ. Әммә йыш ҡына уларҙа тыуған ил, тыуған ер, ата-әсә алдында бурыс төшөнсәһе юҡ.\nЙәш быуынды туған телендә уҡытып ҡына был проблемаларҙы хәл итеп булырмы икән һуң?\nӘ. Боҫҡонов: Әгәр ҙә башҡортса һөйләшкән, үҙен башҡорт тип иҫәпләгән кешеләр булмаһа, башҡорт башҡа берәй милләттең бер өлөшөнә әйләнәсәк. Шуның өсөн генә булһа ла мәктәптәрҙә башҡорт телендә белем биреү мөһим. Былай ҙа милләтебеҙгә төрлө хәүефтәр янап ҡына тора. Мәҫәлән, һуңғы ваҡытта күптәр дингә килә башлағайны, хәҙер күп йәштәребеҙ, Исламда милләттәр юҡ, тип дәлилләй башлай. Дингә һылтанып, еребеҙгә килмешәк булып килгәндәр ерле халыҡ булырға ынтыла. Һәр халыҡтың милләте бар, был ерҙә башҡорт хужа. Үҙен башҡорт тимәй, рус тип йөрөтөүселәр араһында күпме кеше шиғыр яҙа, күпмеһе рус мәҙәниәтенә хеҙмәт итә? Юҡ улар. Күпселек йәштәребеҙ ана шулай ике милләттең уртаһында тора ла ҡала.\nЙә беҙ үҙебеҙ милләт булып ҡалабыҙ, йәки йотолабыҙ, урталыҡта тороп ҡалыу юлы юҡ. Милләттең булыуы Конституциябыҙҙан да бигерәк, һәр кемдең башҡортлоғон таныуынан да тора. Тарихыбыҙҙы һөйләп, башҡорт икәнлегебеҙҙе аңлатып, милләтте тергеҙеп, яңыртып тормаһаҡ, 20-30 йыл аморф хәлендә йәшәгәндән һуң, милләтен бөтөнләй онотҡан бер төркөмгә әйләнәсәкбеҙ.\nӘгәр йәмғиәт күмәк аң төшөнсәһен юғалта икән, милләт юғала, тигән һүҙ. Бөгөн бар донъяла шәхестең индивидуалләшеүе көсәйә бара. Минең фекеремсә, индивидуалләштереү коллективизмды үлтерә, сөнки уларҙың икеһе бергә йәшәй алмай. Индивидуализм нисек була һуң, тиерһегеҙ. Күҙ алдына килтерегеҙ, һәүетемсә генә йәшәп ятаһың, дәғүәсең менән аралашып йәшәйһең, бергә ашап-эсеп йөрөргә лә мөмкинһең. Әммә конкурентлы өлкә килеп сыҡтымы - үҙең тере ҡалырға, дәғүәсеңде тапарға тырышаһың. Килемле урындар өсөн көрәш проблемаһы - һәр йәмғиәткә хас күренеш, был һәр ваҡытта ла булған.\nМин индивидуалләшкән кеше насар, улар милләткә хеҙмәт итмәй, тип әйтмәйем. Күп кенә милләттәштәребеҙ, әйтәйек, Эльбрус Ниғмәтуллин, Ләйсән Үтәшевалар ситкә китеп, дан ҡаҙаналар. Әммә уларҙың үҙ милләтенән булған кеше менән ғаилә ҡороп, башҡортса һөйләшә белеүе лә кәрәк. Шул саҡта ғына башҡортлоҡ дауам ителәсәк, әммә бөгөн Башҡортостанда ла, ауылдарҙа ла, ситкә киткәндәр араһында ла башҡорттар иҫәбе кәмей. Милләттең юғала барыуының беренсе этабы инде был. Иң тәүҙә туған телендә һөйләшмәгән, йолаларын, ғөрөф-ғәҙәттәрен, тарихын белмәгән, йырламаған-бейемәгән быуын барлыҡҡа килә. Милләттең юғала барыуының икенсе сәбәбе - халыҡтың ҡалаға ағылыуы. Икенсе быуындың балалары - мәҙәниәтте йөрөтөүселәр түгел, әммә уны дауам итәләр. Улар ҡурайҙа уйнамай, йырламай, әммә башҡортса аңлай. Өсөнсө быуында башҡортлоҡ генетик хәтерҙә генә һаҡлана. Минең атайым сығышы буйынса башҡорт булған, тиҙәр. Дүртенсе быуында - милләт йәшәүҙән туҡтай.\nБеҙ Рәсәй составында йәшәйбеҙ, дәүләт беҙгә үҙ телебеҙҙә аралашыу мөмкинлеген бирә. Әммә халыҡтың үҙ милләте алдында яуаплылығы булыуы шарт. Эске потенциалы тип әйтергә лә була уны. Шул булмаһа, бер ниндәй закон да, президент та халыҡты яҡлай алмаясаҡ, уны халыҡ үҙе генә булдыра ала.\nБеҙгә йыш ҡына төрлө тарафтан һорауҙар яуҙыралар. Шундай һорауҙарҙың беҙҙе аптыратҡаны, мәҫәлән, шул булды: "Башҡортса белмәһәм дә, мин - эшҡыуар, баймын, башҡортса белгән анау ағай - эскесе һәм ярлы. Тимәк, мин ул эскесенән түбәнерәк булып килеп сығаммы?". Ана шундай һорауҙарға бер-ике һүҙ менән генә яуап биреүе ауыр булғаны өсөн дә, бөгөнгө әңгәмәлә ошондай һорауҙар яңғыраны һәм беҙ уларҙы гәзитебеҙ биттәренә сығарырға йөръәт иттек. Һәр кем уйланһын, ойоғандар "уянһын" өсөн. Һорауҙар һәм яуаптар төрлөсә булыуы мөмкин, әммә дөрөҫлөк бер генә. Бөгөнгө әңгәмәлә ошо дөрөҫлөк ниндәйҙер кимәлдә сағылыш тапҡандыр, тип ышанғы килә.\nӘңгәмәгә Илгиз ИШБУЛАТОВ ҡушылды һәм яҙып алды.\nЯҙылған: 19.05.14 | Ҡаралған: 1382


Эксперт РА версияһы буйынса, инвестиция мөхите рейтингында Башҡортостан үҙ позицияһын нығытты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nЭксперт РА версияһы буйынса, инвестиция мөхите рейтингында Башҡортостан үҙ позицияһын нығытты\n10:39, 16 декабря 2014 Иҡтисад\nӨФӨ, 2014 йыл, 16 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.\n«Эксперт РА» версияһы буйынса, Башҡортостан инвестиция мөхите-2014 рейтингында Татарстан һәм Белгород өлкәһе менән бер рәттән «Уртаса потенциал — минималь хәүеф (2А)» төбәктәренең икенсе төркөмөндә. Һуңғы йылда республика рейтингта үҙ позицияһын нығытты: 2013 йылда Башҡортостан «Уртаса потенциал — урта кимәлдәге хәүеф (2В)» рейтингын алды. «Төбәктәрҙең инвестиция йәлеп итеүсәнлеге-2014» тикшеренеү һөҙөмтәләре рейтинг агентлығының рәсми сайтында баҫылған.\nМәскәү, Мәскәү өлкәһе, Санкт-Петербург һәм Краснодар крайы — «Уртаса потенциал — минималь хәүеф (1А)» лидерҙары төркөмөндә.\nРейтингты төҙөгәндә Рәсәй Федерацияһы субъекттары инвестиция потенциалы һәм инвестиция хәүефе буйынса баһаланды. Интеграль инвестиция хәүефе кимәле буйынса төбәк бер йыл эсендә 19-сы урындан 13-гә күтәрелгән.\nЙыл эсендә уртаса ил кимәлендәге инвестиция хәүефе 1,3 процентҡа артҡан. Аҙ бюджетлы субъекттар һаны 13 процентҡа, 77-гә тиклем үҫкән. Дефицитты ҡаплау өсөн төбәктәр бурысты арттырырға мәжбүр. 2014 йылдың өсөнсө кварталында үҙ килемдәрендә 50 проценттан ашыу дәүләт бурысы булған төбәктәр һаны 41-гә еткән, ә 2013 йылдың ошо уҡ осоронда – 34.\n1 ноябргә Башҡортостандың тупланма бюджетының килеме – 136 миллиард һум. Төбәк бюджеты дефициты 1,6 миллиард һум тәшкил иткән. Республиканың Финанс министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, 1 ноябргә дәүләт бурысы 24, 2 миллиард йәки 17,8 процент килем тәшкил иткән, шул иҫәптән 13,1 миллиард һум – ҡиммәтле ҡағыҙҙар, 6,1 миллиард һум – бюджет кредиттары, 4,5 миллиард һум – һумлыҡ банк кредиттары, 458,8 миллион һум – дәүләт гарантиялары.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠУРАЙ БҮЛӘК ИТӘЙЕК! - 2019 - Мәҡәләләр\nҠУРАЙ БҮЛӘК ИТӘЙЕК!\nУчалы районы Уральск ҡасабаһының музыкаль мәктәбендә һәм "Ирәмәл" балалар ижади үҙәгендә балаларға ҡурай серҙәрен өйрәтеүсе Дим Мөжәүәров хаҡында яҡташтары "Үҙ эшенә бөтөн күңелен һала", тиҙәр. Ике тиҫтәнән ашыу балаларға башҡорт моңона юл асыусы Дим Рәфҡәт улы шулай уҡ ҡурай эшләүсе оҫта булараҡ та киң билдәле.\n- Ҡурайҙа уйнарға 7 йәшемдә өйрәндем, - тип һөйләп китте ҡурайсы. - Тәүге уҡытыусым - Рәис Низаметдинов. Минең күңелемдә ҡурайға һөйөү тәрбиәләүсе остазымды һәр ваҡыт оло хөрмәт менән иҫкә алам. Нәҡ уның еңел ҡулы менән тормошомдо милли музыка ҡоралыбыҙ - ҡурай менән бәйләнем. 9 синыфтан һуң Өфө сәнғәт училищеһын, унан сәнғәт институтын тамамлап, үҙемдең тыуған яҡтарҙа Рәйес ағайҙың юлын дауам итәм.\nБалалар менән эшләй башлағас, ҡурай етмәүе бәкәлгә ныҡ һуҡты. Учалыла ғына түгел, ә тотош республика буйлап ҡурай эҙләгән саҡтар ҙа булды. Махсус музыкаль магазиндарҙағы ҡурайҙың хаҡы үтә ҡиммәт. Ә ҡурайҙа уйнарға өйрәнеп кенә йөрөүсе бала уны онтарға, һындырырға мөмкин, шуға күрә ҙур аҡса түгеү урынһыҙ. Минеңсә, ниндәй түңәрәктә шөғөлләнеү ҙә атай-әсәйҙәрҙең кеҫәһенә һуҡмаҫҡа тейеш. Шуға күрә, ниәт иттем дә, үҙем ҡурай эшләргә булдым. Дөрөҫөн әйткәндә, бәләкәй саҡта уҡ ҡурай эшләп ҡарағаным булды. Әле булһа бесәндә ялда туҡтаған арала, ҡурай үләненә тишектәр эшләп, яңы ғына сабылған үлән өҫтөнә ултырып, ҡояшта ҡыҙынып ҡына үҫкән ҡурайҙа үҙем белгән көйҙәрҙе уйнап ултырыуым иҫтә.\nБер йыл тирәһе - ҡулды шымартыуға, ҡурай эшләүҙең бөтә нескәлектәрен аңлауға, кәрәкле материалдар табыуға китте. Әлеге ваҡытта яҡынса өс көндә бер ҡурай эшләйем. Балаларға өйрәнеү өсөн пластик ҡурайҙар тотонам. Әлбиттә, уның моңо ысын ҡурайҙыҡы кеүек "тере" түгел, ләкин эшләүгә еңел, ҡулланылыу ваҡыты оҙайлы. Ҡурай эшләү өсөн материалды Марий Эл республикаһынан алдырам. Шулай уҡ махсус ҡоролма һатып алып, ҡурай һаҡлар өсөн футляр ҙа эшләйем. Уларға ла һорау ҙур. Заказ биреүселәр араһында айырым кешеләр ҙә, музыкаль мәктәптәр һәм түңәрәктәр бар. Мәктәптәр, билдәләүемсә, шпондан (нәҙек кенә ағас) эшләнгән ҡурайҙарға өҫтөнлөк бирһә, олораҡтар иһә үҙҙәренә урманда үҫкән "ысын" ҡурайға заказ бирә. Шулай уҡ бүләккә тип әҙерләткәндәр ҙә байтаҡ. Хәҙер исем-шәрифе яҙылған ҡурай бүләк итеүе айырыуса киң таралды. Һәр башҡорттоң өйө түрендә ҡурай булырға тейеш, тигән фекерҙәмен, шуға күрә бындай заказдарҙы бөтә күңелемде һалып башҡарам. Швейцария, Америка, Германия, Украина кеүек илдәрҙә лә мин эшләгән ҡурайҙар "йәшәй". Францияның милли музейында, беҙҙең республика менән таныштырыусы стендта, шулай уҡ минең ҡурайҙың урын алыуы үҙем өсөн оло мәртәбә һанайым, сөнки уны мин үҙемдең эшемде, тырышлығымды баһалау ғына итеп түгел, ә башҡорт ҡурайына дан йырлау һымаҡ ҡабул итәм.\nБөтә донъя буйлап үҙебеҙҙең милли уйын ҡоралыбыҙға ҡыҙыҡһыныу уятыуға, уның төрлө ҡитғаларҙа яңғырауына булышлыҡ итеүем менән бәхетлемен. Артабан да яратҡан шөғөлөмдө ташламай, уны камиллаштырыу өҫтөндә эшләйәсәкмен. Балаларҙы ҡурайҙа уйнарға өйрәтеү үҙе бер кинәнес булһа, уларҙың мин эшләгән ҡурайҙарҙы ҡулланыуы икеләтә ҡыуаныслы.\nГөлназ МАНАПОВА яҙып алды.\nЯҙылған: 26.02.19 | Ҡаралған: 680


Республика ауылдары заманса уңайлыҡтарһыҙ ҡалмаясаҡ\nБөгөн Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов почта бүлексәләренең эшмәкәрлегенә арналған кәңәшмә үткәрҙе.\nОсрашыуҙы ойоштороуға Стәрлетамаҡ районы Суртан ауылында йәшәүселәрҙең мөрәжәғәте мәжбүр иткән. Оптимәлләштереү осоронда төбәк халҡы почта элемтәһендә интернет менән ҡулланыуҙан мәхрүм ҡалған. Бының сәбәбен тармаҡ белгестәре "Ростелеком" компанияһы менән ике йыл ярым элек ҡабул ителгән хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүҙең ғәмәлдән сығыуы менән аңлата. Шуға ла почта бүлексәһенә интернетҡа коллектив инеү урынын ябырға тура килгән.\nПроблеманы хәл итеү өсөн Почта элемтәһе идаралығы 12 миллион һум аҡса бүлгән. Был сумма ярҙамында хәҙер Рәсәй почтаһы халыҡтан коммуналь һәм башҡа түләүҙәрҙе урындағы бүлексәләрҙә лә, шулай уҡ өйҙәрҙә лә ҡабул итә аласаҡ. Бының өсөн хеҙмәткәрҙәр үҙең менән алып йөрөүсе касса терминалдары менән тәьмин ителгән.\nРеспубликала шулай уҡ һанлы тигеҙһеҙлекте бөтөрөү мәсьәләһендә лә эҙмә-эҙлекле эш алып барыла. Атап әйткәндә, был аҙнанан "Шүлгәнташ" мәмерйәһенә телефон бәйләнеше һәм интернет барып етте. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, ҡурсаулыҡтағы инфрастурктураны яҡшыртыу бурысын яңыраҡ Бөрйән районына эш сәфәре барышында Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов ҡушҡайны.


Ҡаҙылығын тәмләп ҡара, итенән дә ауыҙ ит... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Ҡаҙылығын тәмләп ҡара, итенән дә ауыҙ ит...\nҠаҙылығын тәмләп ҡара, итенән дә ауыҙ ит... 20.07.2018 // Эшҡыуар\nХәләл ризыҡ менән ҡыуандыралар\nҺуңғы йылдарҙа республикала ауыл хужалығы кооперацияһы йүнәлеше киң үҫешә, төбәктәрҙә бер нисә хужалыҡ берләшеп, ҡулланыусылар кооперацияһы ойоштороп, матур ғына эшмәкәрлек алып бара. Әлбиттә, кооперация — заман талабы, сөнки бергә эшләгәндә генә уңыш-ҡаҙаныштарға өлгәшергә мөмкин. Продукция һатыуҙан килгән табыш, төрлө сығымдар кооператив ағзалары араһында бер тигеҙ бүленә, бөтә ҡарарҙар бергә тикшерелеп, уртаҡ фекергә килеү мөмкинлеге бар.\nШуныһы ҡыуаныслы: республика етәкселеге лә кооперацияға берләшеүгә ыңғай ҡарашта. Уның күҙаллауынса, һәр ауылда ауыл хужалығы кооперацияһы булырға тейеш. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов муниципалитеттарға, профилле министрлыҡтарға был тәңгәлдә аныҡ бурыстар билдәләгәйне. Ысынлап та, кооперация, бәләкәй эшҡыуарлыҡты артабан да үҫтереүгә этәргес биреп, һүнеп барған ауылдарға ла йән өрөр ине, минеңсә.\nБашҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, төбәктә етештерелгән ауыл хужалығы продукцияһының 51 процентын нәҡ шәхси хужалыҡтарҙа етештерелгәне тәшкил итә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күп кенә осраҡта ауыл кешеһе үҙ көсө менән үҫтергән йәшелсәһен, емеш-еләген, ит-һөтөн уңышлы һата алмай. Шунлыҡтан улар алыпһатарҙарға йә булмаһа баҙарҙа арзан хаҡҡа һатып ебәрергә мәжбүр, ҡайһы саҡ бөтөнләй ташлап ҡуялар. Был осраҡта кооперация, әлбиттә, ярҙамға килә лә инде.\nШишмә районында уңышлы эшмәкәрлек алып барған “Экопрод” ауыл хужалығы кооперацияһы бар. Уның составына алты фермер — Дамир һәм Хәсән Иҙиәтуллиндар, Булат Фәттәхов, Әлфәт Сафин, Гизәр Лотфуллин һәм Марат Әхмәтшин ингән. Кооперация вәкилдәре экологик яҡтан таҙа ит деликатестары етештереүгә йөҙ борған, “сифатлы һәм тәмле ит ризыҡтарына ихтыяж ҙур”, — ти улар. Әлбиттә, кооперацияны ойоштороуға Тәпәреш ауылы фермеры Дамир Сәғитйән улы Иҙиәтуллин күп көс һала, уның башланғысын башҡалар күтәреп ала.\n— Бөгөн кооперативта ике меңгә яҡын мал тотола, йылҡылар ҙа бар. Бынан тыш, йөҙҙән ашыу баш ҡош-ҡорт та аҫрала, — ти Дамир Сәғитйән улы. — Әле ит деликатестары етештереүҙе башлап ҡына торабыҙ, баҙарҙы өйрәнеп, ҡулланыусыларҙың ихтыяжын билдәләйбеҙ.\nУңған фермер 2003 йылда уҡ Тәпәреш ауылындағы район ҡулланыусылар йәмғиәтенең дөйөм майҙаны 258 квадрат метр тәшкил иткән элекке магазин бинаһын һатып ала. Бөгөн бында етештереү цехы урынлашҡан, ул заманса ҡорамалдар менән санитар ҡағиҙәләргә таянып йыһазландырылған, ҡеүәтле һыуытҡыстар, әҙер продукция һаҡлау өсөн келәттәр булдырылған. Әйткәндәй, бөтә ҡорамалдарҙы ла кредитҡа түгел, ә үҙ аҡсаларына һатып алғандар.\nҠулланыусылар экологик яҡтан таҙа, соя, консерванттар, төрлө тәмләткестәр ҡушылмаған ҡаҙылыҡты, ыҫланған йылҡы итен, салоны, һыйыр, ҡош итенән әҙерләнгән төрлө колбасаны, ыҫланған итте яратып һатып ала. Киләсәктә фермерҙар продукция төрлөлөгөн арттырырға иҫәп тота, ярымфабрикаттар — билмән, курник һәм башҡа аҙыҡ-түлек етештереү цехы асырға күҙаллай. Шуныһы мөһим: продукция хәләл стандарттарына яуап бирә.\n— Производство эшмәкәрлеген туҡтауһыҙ тәьмин итеү өсөн, шөкөр, сеймал етерлек, уңайлы шарттар булдырылған. Беҙҙең малдар шифалы үлән ашап, саф һауала туҡлана, уларҙың рационында бер ниндәй химикат ҡулланылмай, ғөмүмән, беҙ етештергән продукция һәр яҡлап таҙа һәм сифатлы, — ти фермер.\n“Экопрод” йәмғиәте төрлө күргәҙмәләрҙә үҙ продукцияһын танытып, әүҙем ҡатнаша. Өфө ҡалаһында үткән “Ит Фест” ит фестивалендә ҡатнашып, мәҫәлән, кооператив ыңғай баһа алған. Әлегә кооператив етештергән аҙыҡ-түлекте районда ауыл магазиндарында, шәхси эшҡыуарҙарҙа һатып алырға мөмкин. Киләсәктә Өфө ҡалаһында, Бүздәк ауылында үҙ магазиндарын асып, халыҡты тәмле ит ризыҡтары менән ҡыуандырырға иҫәп тота фермерҙар. Ә уларҙың эшмәкәрлегенең артабан сәскә атырына шик юҡ, сөнки кооперативта уңған, тырыш һәм булдыҡлы егеттәр эшләй.


Иглин районында төбәктең былтырғы социаль-иҡтисади үҫеш һөҙөмтәләренә йомғаҡ яһалды\nРайон советы ултырышында хеҙмәт алдынғылары бүләкләнде.\nРайондың иң яҡшы комбайнеры Валерий Силантьевтың фиҙәҡәр хеҙмәте 300 мең һумлыҡ сертификат менән билдәләнде. Республика башлығының тәҡдимен хуплау ниәтендә булдырылған награданы баҫыу уңғаны еңел автомобиль алыуға тотонасаҡ. Ултырышта билдәләнеүенсә, былтыр төбәктә гектар ҡеүәте 22 центнер тәшкил иткән. Малсылыҡ тармағында ла уңыштар һиҙелерлек. "500 ферма" программаһы ярҙамында районда 12 ферма төҙөеклөндерелгән, һигеҙ яңы бина төҙөлгән. Шулай уҡ социаль өлкәлә лә ҡыуанып телгә алырлыҡ ваҡиғалар күп. Атап әйткәндә, торлаҡ төҙөлөшө темптары буйынса иглиндар республика субъектары араһында өсөнсө, муниципаль райондар исемлегендә икенсе урынды биләй - йыл дауамында районда 106 мең квадрат метр майҙанда яңы торлаҡ файҙаланыуға тапшырылған.


Күңеле лә, уй-хыялдары ла яҡты » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәғариф » Күңеле лә, уй-хыялдары ла яҡты\nБиологиянан берҙәм дәүләт имтиханы тапшырырға йыйына ул. Мәктәптә уҡытыусыһы Люциә Фәизова менән шөғөлләнә, курстарға йөрөй, өйҙә үҙ аллы ла әҙерләнә.\n– Репетиторҙарға йөрөмәҫкә булдым. Минеңсә, әҙерләнһәң, үҙ көсөң менән дә берҙәм дәүләт имтиханынан яҡшы һөҙөмтәгә өлгәшергә була, – ти ул.\nАзалиәнең үҙ маҡсаттарына ирешеренә шик юҡ. Сөнки башлаған һәр эшен аҙағына еткерергә өйрәнгән. Ғөмүмән, эшкә яуаплы ҡарау – уның холҡонда. Шиғыр һөйләй икән, донъяһын онотоп, бар кешене үҙенә ҡаратып һөйләй ала, сәхнәлә роль башҡарһа, спектаклдең эсенә инеп китеп, бөтә күңелен биреп, бирелеп уйнай. Хатта ҡайһы бер ролдәрҙе уҡыусы ғына бала башҡарыуын да аңларлыҡ түгел, профессиональ артист уйнай икән, тип торорһоң.\nТырыш, уңған ҡыҙ тик яҡшы билдәләргә генә өлгәшеү менән бер рәттән, мәктәптә үткән һәр сараның – ғилми конференция булһынмы, спорт ярыштарымы, конкурстар, КВН-дар, шиғыр һөйләү бәйгеләре, концерттар, спектаклдәрме һ.б. уртаһында ҡайнай. Һәләтле ҡыҙ “Алтынай” балалар театры студияһында шөғөлләнә. “Тәгәрәп китте йомғағым” спектакле менән улар Мәскәүҙә XV Рус драмаһы халыҡ-ара мәктәп театрҙары фестивалендә ҡатнашып, I дәрәжә дипломға лайыҡ булалар. Ә Азалиә шәхсән үҙе Мәскәй әбей ролен башҡарғаны өсөн “Танырлыҡ та түгел” номинацияһында еңеү яулай. Абруйлы жюри ағзалары был ролде уҡыусы бала башҡарыуына ышанмай ҙа тора хатта.\nҠыҙҙың төрлө ғилми-ғәмәли конференцияларҙа, “Нәфис һүҙ оҫтаһы” конкурстарында, спорт ярыштарында, олимпиадаларҙа һәм башҡа бәйгеләрҙә еңеүен дәлилләүсе Маҡтау ҡағыҙҙары, дипломдары бихисап. Әммә шулар араһында иң ҡиммәтлеһе – быйыл ул, “Мәғариф” өҫтөнлөклө милли проектына ярашлы, РФ Президенты дипломына һәм грантына лайыҡ булды. Тап ошо Мәскәүҙә “Алтынай” театр студияһы менән уңышлы сығышы шулай юғары баһалана.\nҮҙен ысын сәхнә оҫтаһы итеп танытып өлгөргән ҡыҙҙан киләсәктә кем булырға теләүе тураһында һорағанда, моғайын, артист һөнәрен һайлар, тигән ышаныс көслө.\n– Бәлки, артист та булырмын. Әммә киләсәктә үҙемде генетик йәиһә психолог итеп күрәм. Мәктәптә биология дәресен бик яраттым, шунлыҡтан ошо һөнәрҙәргә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уянды, ҡыҙҙың ниәте етди.\nҠалала тыуып үҫкән һөйкөмлө ҡыҙ ауыл тормошон үҙ итә.\n– Белорет районының Йөйәк ауылында 84 йәшлек олатайым бар, уның янына ҡайтып, ял итергә, ярҙам итергә яратам. Бриштамаҡ ауылындағы туғандарыбыҙға ла йыш ҡайтабыҙ. Ҡала ығы-зығыһынан һуң ауылда эш тә ял кеүек кенә, – ти ул.\nСығыу ваҡыты 30-05-2014, 05:02 | Ҡаранылар: 902


Илем, телем, тигән ил генә Иҫән ҡала алыр донъяла\n— Розалия һеңлем, яҡын күреп ошолай өндәшәйем әле. Һине тәүге тапҡыр сәхнәлә күреп, оҙаҡ ҡына һоҡланып йөрөгәнем иҫтә. Үҙеңдән байтаҡҡа өлкән ғалимә апайҙар менән бергә сығыш яһағайның.\nЙырлаһа, һөйләһә — тыңлап, бейеһә — ҡарап туйғыһыҙ һомғол буйлы йәш ҡыҙ төҫкә лә сибәр һәм һөйкөмлө ине. Рәсәй Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты аспиранткаһы Розалия Солтангәрәева, тип таныштырҙылар. «Бына бит ниндәй күп яҡлы талант эйәһе үҫеп килә!» — тип ҡыуанып ултырҙым кисәлә. Аҙаҡ мин яңы ғына баш мөхәррир булып эшләй башлаған «Башҡортостан ҡыҙы» журналына мәҡәлә алып килгәс, үҙең менән яҡындан күрешеп, һөйләшеп, райондаш икәнлегебеҙҙе белеп, тағы бер шатлыҡ кисерҙем. Был һәләттәр ҡайҙан йәки кемдән һиндә? Ғалимә булыу теләге бала саҡтан килгән хыялың инеме? Ошо хаҡта тулы ғына итеп һөйләп китһәң ине.\nҒөмүмән, тормошта ни ярай, ни ярамай тигән һорауҙар күп тыуа бит. Көйәнтә аша атларға ярамай, ҡояш батҡас, һыу алыу ярамай, тулы айға оҙаҡ ҡарарға ярамай, өҫтәлдә бысаҡ ҡалдырыу ярамай һ.б. Инәйем Йәмилә Әйүп ҡыҙы, математика уҡытыусыһы, әүлиәләр затынан. Унан һораһам: «Үҫкәс, белерһең әле, әйткәнде тыңла!» — тиер ине. Шул һорауҙарға яуап табыу теләге этәргес булғандыр.\nАтай-инәйем дә белемле заттан, ете быуыным да уҡымышлы, Ҡөрьәнде белеүсе ғәрәп, фарсы телендә мөнәжәттәр яҙып ҡалдырған Әхмәтйән, Ҡотлоғужа ҡанбаба ҡартатайым булған, атайымдың инәһе Ғәрифә ҡартинәйем Ҡөрьәнде, «Йософ һәм Зөләйха»ны һөйләп көйләй ине. Атайым яғынан Ҡаҙаҡбай ҡанбабам — етенсе быуын мәшһүр йырсы, көслө уҡымышлы булған, сабып килгән атты ҡараш менән туҡтатҡан. Атайым үҙе һуғыштан ҡайтҡас, Силәбе институтын бөткән. «Ғүмер буйы белем алығыҙ!» — уның яратҡан һүҙе булды.\nИнәйем — шағирә йәнле кеше. Дәүләкән педучилищеһында уҡығанда М.Буранғолов уға: «Уҡырға, яҙышырға кәрәк, һин шағирә бит», — тип фатихалар биргән булған, һәләтенә һоҡланған. Уның әсәһе Заһира ҡартинәйем ғәрәпсә белгән, бик матур йырлаған.\nҠыҫҡаһы, минең булмышым яҙмышым — ата-бабаларҙан ҡалған бурысты үтәү, уҡымышлылар дауамы — Хоҙай бүләге...\n— Бала сағыңды, үҫмер йылдарыңды хәтерләгәндә иң элек ниндәй картиналар күҙ алдыңа килә? Нимә ул һинең өсөн тыуған яҡ һәм яҡташтар тигән төшөнсә? Рухи үҫешеңдә уларҙың роле ни дәрәжәлә?\n— Тыуған яҡ — кеше ғүмер буйы аса торған изгелек. Шәхес үҙе ниндәй — тыуған яҡ уға шулай асыла. Ниндәй маҡсат менән йәшәй, Тыуған ер уға шундай киңлек, асыҡлыҡ, хозурлыҡ һәм кешегә талап булып йәшәй. Кемдер: «Уға изгелек эшләр өсөн, тыуған яҡ миңә ни бирҙе әле ул?!» — ти. Кемдер: «Хоҙай миңә ниндәй матур Ил биргән! Тыуған ерем, халҡымды оятлы итмәйем, намыҫ, дәрәжәмде күтәреп, илемде күтәреп йәшәйем!» — ти. Уның һәр үләне, тауы, сәскәһе, урманы, кешеһе — һиңә изге бурыс, уны яҡлау, һаҡлау эшендә кеше шәхес булып асыла белеү өсөн бирелгән. Күңелеңә, тормошоңа, йөрәк-дәртеңә, тыуған яҡ төрлө ташы, төтөнө, шишмәһе һ.б. менән көтөлмәгән хәтирә булып хәтергә килә.\n— Фәнни эштәрең башҡорт йола фольклорын өйрәнеүгә бағышланған. Һин был тема буйынса шул тиклем илһамланып, бөтә нескәлектәрен күҙ алдына килтерерлек оҫта итеп бәйән итәһең. Тап ошо йүнәлеште һайлауың осраҡлы ғына хәл түгелдер, тип уйлайым.\n— Йола — бик-бик ҡатмарлы күренеш. Халыҡ менән бергә тыуған тәүге закон ул. Уны филологик юҫыҡтан ғына асыу — бер ни эшләмәү менән бер. Унда миф, идея, һүҙ, хәрәкәт, тәртип, ысул, көй, иман, күрәҙәлек, сәнғәт, тәбиғәт — Кеше бәйләнештәре бергә йәшәй. Әгәр уларҙы бер бөтөнлөктә һәм төрлө фән күҙлегенән (этнография, мифология, археология, философия, тел ғилеме, психология һ.б.) өйрәнһәң генә, һәр элементтың мәғәнәһен асһаң, йола асҡысын белеп, табып була. Йола — башҡорттоң бик борондан туҡылған законы. билдәле ғалим Б.Путиловтың «Все, всё имеет отношение к обряду» тигән алтын һүҙҙәре бар. 35 йыл буйы башҡорт йолаһын өйрәнеп, шундай фекергә килдем: йолаһын һаҡлап, шул тәртип буйынса йәшәгән халыҡ ҡына XXII быуатҡа күсә алыр. «Кәсеп, сәнғәт бит был!» — тип әйтеп тә йола күренешен тарайттылар. Бура бурау — хеҙмәт эше, ә уны тәртибен белеп эшләү — йола; артыш үләнен йыйыу — һаулыҡ һаҡлау эше, әммә уны йыйғанда тамырына тоҙ һалып китеү — йола; ҡар һыуын алыу — хәжәт, әммә уны алыуҙың ваҡыты (19—24 март), урыны (таҙа, һыуһыл уйым ер), ысулы (ҡот өлөшө һалып, теләк теләп, ҡояшҡа йөҙ менән ултырып) бар. Шуға ла ул йола.\nБик күп йолаларыбыҙ ҡыйралған, онотолған, бөткән. Шуға ла милләт бушағайҙы. Башҡорт холҡо ваҡланды, уйы тарайҙы. Боронғо йола буйынса ғәскәр башлығына ҡаршы ғәскәр башлығы, батырға батыр ғына ҡаршы сыға алған. Ябай яугирҙың иһә — үҙ яуы... Йола, тәртип бөтөү — болалы, тарҡау, намыҫһыҙ ил яҙмышы ул.\nЭйе, йоланы өйрәнә-өйрәнә төрлө фәндәрҙе генә түгел, төрлө күренештәрҙе, тормошто аңларға күтәрелә алам. «Йоланы өйрәнгән кеше бөтөн жанрҙы ла, күренештәрҙе лә белә ала», — тип яҙғайны академик Ю.Г.Круглов. Йоланың ни икәнен белмәй: «Башҡортта был булмаған!» — тип дорфа һығымта яһау ярамай. Халыҡтың боронғолоғо, законлы булған дәүләт икәне йолала асыла. Хатта беҙҙең XXI быуат күҙлегенән ҡарағанда, ҡырағай, «оятһыҙ» күренештәр ҡасандыр тәртип булған. Боронғолоҡҡа бөгөнгө эстетик ҡараштан баһа биреү ғилми фекер була алмай.\nХәҙер китап, монографияларым, әсбаптар бар. Хоҙайға шөкөр ҡылам. Сынығам, йола өйрәнеп.\n— Тәүге осрашыуға байтаҡ йылдар үтте. Бик аралашып тормаһаҡ та, һәр уңышыңа, һайлаған юлыңдан туҡтауһыҙ алға ынтылыуыңа ҡыуанам, һаман да яҡшыраҡ, юғарыраҡ үрҙәргә күтәрелә барыуың менән ғорурланам, бынан ары ла бары тик уңыштар ғына юлдаш булһа ярар ине, тип теләйем, туғаным.\nРеспубликабыҙҙың сәйәси, ижтимағи, мәҙәни тормошонда ла һәр саҡ ҡайнап йәшәйһең. Уларға дәрт-дарманды, рухи һәм физик көстө ҡайҙан алаһың? Арып киткән саҡтарҙа хис-тойғоларыңды, зиһен-аҡылыңды нисек үҙ хәленә ҡайтарып, тағы ла тулыландырып ебәрәһең?\n— Ауырлыҡ, ҡаршылыҡтар, хатта ғәйбәт, нахаҡ бәлә-яфа тағыу шәхес үҫешендә тәбиғи күренеш, Аллаһы Тәғәлә һынауы. «Мин һиңә күпме һәләт бирҙем, ә һин уларҙы яҡлай ҙа алмайһың икән!» — тип ҡуймаһын. Юғары көс, Аллаһ бер! Шулай аңлайым, көс яңыртам, йөрәгемде сафландырам. Кемдеңдер теләһә ни һөйләүенән, иншалла, иман дәрестәренән, суфыйсылыҡ ғилеме, намаҙҙа яуап, дауа, йыуатыу табам. Ғәйбәтсе кешеләргә яман һүҙ әйтеп, яуап биреп, ауыҙ бысратмайым. Йөрәкте ниңә мин уларҙың ҡараһы менән тултырырға тейеш? Таҙартам. Йөрәгемә матур уй тултырам! Бик рәхәт була. Ул уйҙарҙы, улар ҡылған имәнес өсөн михнәтләнеүҙе алып ташлайым.\nМинең бит сәсән тигән яҙмыш бар. Ә ул бик юғары, таҙа, рухи юғарылыҡ, сафлыҡта йәшәү тигән һүҙ, әгәр бер бәндәне яманлап һөйләһәм — ул халәткә хыянат бит.\n— Һирәк осраған халыҡ йырҙарын, ҡобайырҙарын үҙең дә ихласлап башҡараһың. Ауыҙ-тел ижадына, йолаларға арналған тиҫтәләгән китаптар, монографиялар сығарҙың. Ижад сығанаҡтарың, илһам серҙәрең һәм, мөмкин булһа, алдағы пландарың менән дә уртаҡлашһаң ине.\nБашҡортостаныбыҙ үҙаллылыҡ яулаған һәм яулағанды яҡлаған, үҫтергән осорҙа үҙеңде әүҙем, ҡыйыу, илһөйәр шәхес итеп таныттың. Ошо йылдарҙа күп ҡырлы хеҙмәттәрең менән дә, изгелеккә, матурлыҡҡа саҡырған сәсәниә-әйҙәүсе булараҡ та ил ҡыҙы дәрәжәһенә күтәрелдең. Уҙған быуаттың\n1990—2000 йылдары бөгөн күңелеңдә ниндәй уй-хистәр уята?\n— Гөлфиә апай! Мин Һеҙҙең үҙегеҙҙе ихлас, Аллаһтың һайлам бер матур кешеһе, Аллаһының һөйөклө бәндәһе икәнегеҙҙе таныйым, һоҡланам, гел шөкөр ҡылам! Әммә пландарымды әйтә алмайым. Аллаһ ярҙамы ғына булһын, тим!\nБашҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәтен ете йыл тиерлек етәкләү дәүерендә яңы юлдар, йүнәлеш, масштаблы проекттар юл алды. Райондарҙа филиалдар төҙөлдө, күп делегаттар ҡатнашлығында съезд (ә ул миңә тиклем 8 йыл булмаған!), ҙур конференция үтте. «Бәхетле никах», «Сөмбөлә», «Урал батыр» байрамы, «Сәсән мәктәбе» кеүек ҙур саралар даими үтә. «Урал батыр» байрамы ни тиклем көс тупланы, аң таҙартыу ҡеүәт бирә — әйтеп бөткөһөҙ.\nШағирәләрҙең ҙур концерты, БСТ-ла башҡорт теле көнө һ.б. — барыһы ла изге эш булды, тип һанайым. Ил алдында абруйлы, тәжрибәле, фиҙакәр ҡатындарға Ағинәй яулығы ябындырыу йолаһы, егәрле, айбар-толпар йәмғиәттәге ҡатын-ҡыҙҙарҙы «Аҫыл башҡорт ҡатын-ҡыҙы» тигән затлы таҫма менән бүләкләү тергеҙелде. Ауылдарҙа, мәктәптәрҙә осрашыуҙар, «Славные дочери башкирского народа», «Съезды» китаптарына презентациялар, эштәр бик күп булды. Шөкөр.\n— Филология фәндәре докторы, профессор, Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы, Салауат Юлаев ордены кавалеры, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Аҡмулла премияһы лауреаты, Халыҡ-ара, Рәсәй һәм Башҡортостан кимәлендә һанап бөтөргөһөҙ конкурстар, фестивалдәр лауреаты... Былар бөтәһе лә — күп яҡлы талант һәм фиҙакәр хеҙмәт емештәре. Шулай ҙа ҡайһылары айырыуса күңелеңә яҡын һәм ҡәҙерле?\n— 1987 йылдан бирле ҡобайырҙарым әйтеп, ил, ер-һыу, күңел-йөрәктәрҙе нурлайым, иншалла. 1980 йылдар — ҡобайыр әйтеү өсөн тыуған мәлдәр. Илдең яңынан тыуған мәлдәре, рухи күтәренкелек. Минең сығыштар, беләм, тетрәткес күренеш булды. Әммә мөмкин булған өсөн батыр, әйтергә мөмкин булған өсөн сәсән булманым. Ул Хоҙай әшкәртеүе ине. 20-ләгән ҡобайыр үҙ көйөм менән әйтелде. Мине ил түрендә Инә аҡ бүре, Ил ҡыҙы, Ил рухы тип ҙурланы халыҡ. Сәхнәлә торғанымда елән осон килеп үбеп киткән, илаған бер апай һаман күҙ алдымда... Бына ошо була үҙ бурысыңа тоғролоҡ, үҙ эшеңә яуаплылыҡ! Мин ул саҡ тетрәндем. Һәм тағы ла юлымдың дөрөҫлөгөн аңлап, ни тиклем Башҡорт иле, ере, халҡым алдында яуаплы икәнемде йөрәгемә һалдым. Алға атланым. 1996 йылда Ҡаҙағстанда үткән Халыҡ-ара конкурста башҡорт ҡобайырын ишеттергәс, 4 ил президенты бөркөт осороп ҡотланы. «Башкорт акыны, айналайын!» тип данланы. Мине «рифма төҙөүсе», «оҙон таҡмаҡсы», «теҙеп һөйләүсе», «образһыҙ», «тел белмәй» тигән бихисап ғалим, шағир, яҙыусы, журналистарҙың берәйһенә ошо өлөш тейгәнме һуң?\n2010 йылдан М.Аҡмулла исемендәге БДПУ-ла Махсус сәсән мәктәбе алып барам. Әммә әле саҡ өндәре асылып, минән илһам алып, мәктәп тигән күренеште саҡ күтәреүселәр хатта ки үҙҙәре әллә ҡасан сәсән мәктәбен алып барған булып сыға башланы. 1987 йылдың 23 мартында «Башҡорт иле» тигән ҡобайыр менән Нефтселәр һарайында сығыш яһаным. Ғәзим Шафиҡов: «10 минут, которые потрясли зал!» — тип яҙҙы минең сығышым тураһында «Вечерняя Уфа» гәзитендә. Һыуыҡ зал, клубтарҙа, ямғыр аҫтында, киң яландарҙа яңғыраны ҡобайырым... Удмурт республикаһы, Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан, Мәскәү, Алма-Ата, Америка, Ленинград, Ҡазан, Өфө, Бишкек, Элиста һәм башҡалар тетрәнде ҡобайырымдан.\n«Үҙеңдеке — үҙеңә яу». Ни эшләп әле Р.Солтангәрәева сәсән һүҙен әйтмәй, тел, ер-һыу яҡламай тиеберәк яҙа бер «хөкөмдар». Ул ҡайҙан белә ҡайҙа сәсән йөрөгәнен? Ул минең юлымды бүрәнә аша бүреләй күреп ултырамы? Кешелә булмаған кешенең кешелә булыр эше ошо инде. Икенсе яҡтан, дөрөҫ һорау бер яҡлы, тенденциоз, мәкерле кеше өсөн. Эйе. Өфөлә ҡобайыр һирәк ишетелә. Әммә мин, шөкөр, ауыл, мәктәп, китапхана, ялан ерендә һаман ҡобайырыма тоғро! Бына шул. 2000 йылдарҙа яңы быуын килде. Суверенлыҡ вәғәҙәләренән «алданған» асыулы йәштәр, аҡса-мал хәжәте алға сыҡты, сәсәнгә юл тарайҙы.\nҮҙ атын ҡайҙа бәйләргә белмәй күп башҡорт. Уғрылыҡ, ике йөҙлөлөк, тарлыҡ, ҡурҡаҡ йәнлек генотибында булмаған халыҡ баҙап, ата-баба йола-законынан аҙып, берен-бере ашай, үҙенеке үҙенә яу хәҙер. Тупланыу кәрәк, тибеҙ. Уның өсөн бит эс таҙартыу, аң, йөрәк ағартыу, көнсөллөктән арыныу кәрәк! Тик көслөләр, оло йөрәкле, ватан һағын үҙ именлегенән алда ҡуйғандар ғына бит туплана белә! Хисле, үтә тойғоло бит ул башҡорт асылы. Үҙенеке, үҙ туған бауыр башҡортонан таш ырғытыуҙы ауыр кисерә. Ҡайһы ерҙә, ниндәй ерлектә сара, майҙан үткәрелә — башҡорт ҡашҡаларынан, фиҙакәрҙәренән «үҙеңдеке — үҙеңә яу» ғилләһен ишетәһең. Әйҙә, Шәхес булғас, йөрөтмә һин ул Һүҙҙе, яу булма үҙ башҡортоңа, аяу бул, туҡтат үҙеңдә башҡаны хурлау өйәнәген. XXI быуат шарттарына, баҙар заманына халыҡ яраҡлашырға тейеш, әлбиттә. Әммә асылын һаҡлай алмаһа, йола, намыҫ, ватансыллыҡ, илһөйәрлек сифаттарын арзан нәмәләргә алмаштырһа, уның киләсәге бушаҡ. Халыҡты оло маҡсаттарға хеҙмәт итеү ҡотҡара.\nЗаман зарлы, һаман болғана.\nҺуғыш тыны ерҙе томалай.\nИлем, телем, тигән ил генә\nИҫән ҡала алыр донъяла.\n— Ҡатын-ҡыҙ, әлбиттә, үҙен-үҙе ҡарап, ҡупшы, килешле кейенеп йөрөргә тейеш инде ул. Ә бына һинең образды башҡалар менән бутау мөмкин түгел. Башыңдан аяғыңа тиклем кейгән кейемдәреңдең, биҙәүестәреңдең һәр биҙәге, төҫө, фасоны уйланылған, һәр береһенә үҙенсәлекле мәғәнәһе һалынған. Килешә лә бит әле. Сәхнәлә генә түгел, эштә лә, ялда ла, бөтә урында ла тышҡы һәм эске матурлығың гармонияла һәм ҡабатланмаҫ. Был кимәл кешеләрҙә зауыҡ һәм дәрт-өмөт тәрбиәләй, тик уға өйрәнеп тә булмайҙыр ул, тойорға ғына мөмкиндер. Егәрлелек тә кәрәк бит әле. Тауҙай эш араһында.\nКейенеп-яһаныуың менән үк сағыу һәм берҙән-бер ижади образ тыуҙырыу теләге ҡасан барлыҡҡа килде? Бала саҡта уҡмы, студент йылдарындамы, әллә һуңыраҡмы? Нимәләрҙер этәргес көс тә булғандыр бит?\n— Үҙенә, үҙ килбәтенә битараф булмаған кеше илгә лә битараф түгел. Илгә, халыҡ вәкиле булараҡ халыҡҡа һөйөүенең бер шәлкеме — кейем, кейенә белеү. Ҡатын-ҡыҙҙың матур, килешле кейенеүе тәбиғәт һәм тәбиғилеккә таяна. Әрһеҙ, төҫ һәм фасон айырмай, нисек етте шулай кейенеү, яраҡлашыу тышҡы донъяға протест. Билгеле шәхестәр бигерәк тә милли зауыҡ, миллилекте өлгө итергә тейеш тә бит...\nОбраз тип атауығыҙға рәхмәт. Ул — үҙе яуаплы эш. Минең инәйем Йәмилә Әйүп ҡыҙы: «Әүлиәләр затынан, балам, беҙ», — ти ине. Һомғол буйлы, оҙон, тубығына төшөп торған ҡара сәсле, сибәр ҡатын ине. Һәр саҡ матур, килешле кейенде. Атайым уға нисектер матур күлдәктәр ҙә алып ҡайта белде. Оҙон итәкле, нескә билле, инәйемә генә килешә торған әллә ниндәй ҡупшы күлдәктәр алып ҡайтыр ине. Бәләкәйҙән шуға һоҡланып үҫтем. Ә нәнәйем — Заһира инәйемдең инәһе ғәләмәт һомғол, һылыу, бик тә матур тауышлы булған. Шулай уҡ: «Ҡупшы кейем — күңел көҙгөһө», — тиер булған.\nБәләкәйҙән матур кейенергә яраттым. Ә йола, халыҡ ижадына ғүмер бағышлағас, ул үҙенән-үҙе булмышыма күсә. Бик зиннәтле, бай кейем маҡсатым түгел, ә зауыҡ, ябайлыҡ, таҙа һәм фекерлелек булыуы зарур. Һеҙ әйтмешләй, эш, хеҙмәтемдең дауамы ул кейем, шулай уҡ Сәсән тигән образ яуаплылығы ла бар.\n— Ырым-йолаларҙы төптән өйрәнәһең, башҡаларҙы ла өйрәтәһең, ә үҙең ырымдарға ихлас ышанаһыңмы һуң? Ышанһаң, дәлилләп миҫалдар килтерә алаһыңмы?\n— Ырым, миф, тыйыу һ.б. буш урында тыуған белек түгел. Улар быуын-быуындан туҡылған тәжрибә нигеҙендә халыҡ аҡылын, күҙәтеүсәнлеген туплаған. Мәҫәлән, ҡунаҡ килер булһа, кешене әмәлһеҙ итеп йоҡо баҫа. Шөкөр, халыҡта билдәле кеүекмен бит. Экспедициялар ваҡытында һәр саҡ инәйҙәр: «Ай-һай, маҙаһыҙ итеп йоҡо баҫты шул, оло итеп тороп. Шул, һинең килергә булған бит!» — тип әйтеүҙәре миңә ғәҙәти хәҙер. Кешенең астраль көсө, һиҙемләүе бик юғары. Башҡа берәү уның арауығына керә икән, нескә донъя ҡыҫыла, тимәк, йоҡо баҫа. «Ай башында ауырыу һөйләмә — аҙа» логикаһы аңлашыла инде.\nҠатын-ҡыҙ ир юлын ҡыя үтергә тейеш түгел. Һис ярамай. Юл бүлеү өлөштө тартып алыу менән бер. Ышаныу-ышанмау бында төп шарт түгел. Ниндәйҙер эҙмә-эҙлелек, юғары аң һиҙеме кимәлендә теге йәки был ҡағиҙәләрҙе үтәргә тырышыу бар. Үҙеңде-үҙең тышҡы донъя кирелектәренән һаҡлау, һаҡланыу — һәр кешенең бурысы. Ул кемгәлер зыян итеү түгел, ә һаҡланыу.\n— «Талантлы кеше һәр яҡлап талантлы», — тигәндәй, һин өйҙә хәстәрлекле ҡатын, изге әсәй, уңған хужабикә лә бит әле. Шул хәтлем ҙур-ҙур эштәр башҡарып, ғаилә ҡарарға ла нисек өлгөрәһең? Һиңә йыш ҡына яҡын һәм алыҫ яҡтарға командировкаларға сығырға, Өфөлә саҡта ла төрлө фәнни-ғилми конференцияларҙа, кисәләрҙә ҡатнашырға тура килә. Ғаилә ағзалары ҡәнәғәтһеҙлек белдермәйме? Ҡыҙың Гөлнәзирә фән юлынан китергә йыйынмаймы? Улыңдың ғаиләһе менән мөнәсәбәтең нисек? Киленең менән уртаҡ тел табаһығыҙмы? Ҡыҫҡаһы, ғаиләң менән яҡынданыраҡ таныштырып китһәң, һөйләшеүебеҙ тулыраҡ булыр ине.\n— Әсә булараҡ, үҙемдең булмышым үҙе тәрбиә тип һанайым. Ноҡотҡа ла ваҡыт, көс бирә Хоҙай; бейсә булараҡ, мин — иремдең, ул — минең тәҡдирем. Яҡшымы, яманмы — ҡабул итеп, донъя алып бараһың. Зарланырға ярамай, ул Аллаһ биргән тәҡдир, һынау һәм бүләк — Ир! Шул фәлсәфә башҡорт йолаһына ҡарай, шул белек ғаиләне ҡотло итә. Ҡәйнә булараҡ, гел аҡыл, сабырлыҡ, йылылыҡ менән гармония төҙөргә тырышам. Бөтәһе лә донъяла мин белгәнде белмәй, миндәй ихтыярлы йәки ғалимә түгел бит. Килен ҡәйнә тупрағынан булғас, шул тупраҡты бағам, ҡарайым, ипләп кенә гөлдәр ултыртам... Иншалла, шөкөранә, һөйкөмлө киленем донъяһын алып бара.\nДөйөм алғанда, ижад, ғилем, сәсәнлек, йәмәғәт, гелән халыҡ менән булыу эштәрен бер йөрәккә тултырып йөрөү ҡайһы саҡ яҡындарыңа ваҡытында йылы һүҙ әйтә алмау үкенесен бирә. Йәки, киреһенсә, мине бик ябайлаштырып аңламау ҙа була. Әммә төп закон — мин өйөмдә лә, эш коллективында ла һис бер саҡ үҙемде шөһрәтле, данлы сәсән, билдәле ғалимә, халыҡ мөкиббән китеп яратҡан кеше итеп тотмайым, онотам һәм был тәкәбберлектән Аллаһ һаҡлаһын, тим! Әммә ошо сифат, дәрәжәмде белә тороп та кәмһетергә тырышҡан кәм күңелле кешеләр менән мөнәсәбәт һаҡларға тейешмен. уларҙан күңел тартам. Улар шайтан бит — миңә һынау итеп ебәрелгән. Асыу күрһәтһәм — миңә ни һан?! Улар минең йылылыҡтан йылына ала, әммә ышанысымдан мәхрүм. Мине кәмһетеү — улар яғынан ҡоллоҡ сифаты ғына...\nМинеңсә, Хоҙай Тәғәлә ҡушҡанса эшләйемдер. Аҡыл, сабырлыҡ кәрәк!\n— Кешеләрҙә һиңә оҡшаған һәм өнәмәгән сифаттар?\n— Кешеләргә көнсөллөк тигән сирҙән арыныу теләр инем. Үҙеңдән һәйбәтерәкте ярата белеү, күтәрә белеү — бик ауырҙыр. Әммә ошо сикте үтһә, кеше сирҙән-көнсөллөктән арыныр. Көлкө, әммә мин көнсөллөктөң ни икәнен, нимәгә һәләтлелеген һуң аңланым. Баҡтиһәң, бер аҡыл эйәһе әйтмешләй, «үҙеңдә ул сифат булмаған кеше ни ҡылырға белмәй, яман алдында хатта юғалып ҡала». Көнсөлдәргә тәүбә, яңырыу, һаулыҡ теләйем. Мин ҡабул итмәгән сифаттар — ике түгел, ун ике йөҙлөлөк, күңел боҙоҡлоғо, дорфалыҡ, тар фекерлек. Кемдер арҡаһында түрә булып, наҙанлығын белмәй, әммә ғилемлене кәмһеткәндәр. Яһил, мәғәнәһеҙ, аҡырып-екереп хакимлығын раҫлағандар... Хәйер, был бит ысын, яңылыҡ түгел, уларҙы һәр кем өнәмәй. Хоҙай уларҙың йөрәгенә яратыу индерһен ине, иншаллаһ! Әхирәттә бит яуап бар...\nИң оҡшаған сифаттар — эскерһеҙ, ихлас тоғролоҡ, намыҫлылыҡ, ырыҫлылыҡ, егәрлелек, күңел таҙалығы. Былар ҙа ғәжәп түгел! Һәр кемгә оҡшай улар. Иң ҡыҙығы: шул уҡ ҡара эсле, ике йөҙлө, көнсөл, тар бауырлы кеше лә, ошо сифаттар миңә бик оҡшай, тип әйтәсәк! Үҙе кеше ышандырып: «Мин үҙем бер кемгә бер ҡасан ауыр һүҙ әйтмәнем!» — тип күҙ ҙә йоммай тауыш йомшартып һүҙ һөйләй. Ошондай «уйындарҙы» күргәндә йөҙ күрһәтмәү кәрәк. Теләгем: яҡшыларға Аллаһтың нуры көсәйһен. Мин үҙ ғәмәлемде йыям. Һис тә яман ғәмәл менән йәшәгән кешене нәфрәт менән бүләкләп, үҙемдең ырыҫымды түбәнәйтә алмайым. Киреһенсә, улар янында тағы ла итәғәтлерәкмен. Ошо холҡом көсөн көнө-төнө сыныҡтырам. Нәфсе менән ҡәлбе көрәше — бер минең түгел, фиғелле ғалим булыу өсөн сынһиҙәптәй талап.\n— Көслө рухлы, талантлы, аҡыллы ҡатындың тормошта күңел төшөнкөлөгөнә бирелгән, йәки аптырап, икеләнеп ҡалған осраҡтары буламы? Булһа, был халәттән нисек сығаһың, булмаһа, бындай бөтөнлөккә нисек ирешәһең?\n— Бер Аллаһ бөйөклөгөн һәм барлығын таныу, күркәм сабырлыҡ, һәр һынау, ғәйбәт, ҡаршылыҡты бәндә түгел, ә Аллаһ биргән һынау, ишара тип ҡабул итеү. ҙур масштаблы нәмәләрҙә икеләнеү булһа, мәҫәлән, тере булырмы телем, башҡортомдоң шул ҡәҙәре илаһи ижады уны мәңгелектә йәшәтә алырмы, асылын нисек һаҡларға, уның өсөн көсөм етерме, юл асылырмы тигәндә, масштаблы байрам ойошторам. Мәҫәлән, «Урал батыр» байрамын ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы инде 4 йыл алып бара. 7 йәштән 70-кә тиклем ауыл кешеләре эпос һөйләй. Урал ғәләйһиссәләмдең йәшәү закондарын ҡабатлай, Йыһан аңына, юғары көскә милләт маҡсатын ишеттерә. Ошо инде эш менән алһыҙ-ялһыҙ донъя төҙөү, изгелек эшләп, бөтөнлөк, гармония тыуҙырыу, йәғни нисә йыл үҙ ваҡытым, көс иҫәбенә бушлай Сәсән мәктәбе алып барам. Был изгелек — халҡым теленә, сәсәндәр рухына, яҙмыш булмышына бер саҙаҡа бит.\n— Башҡортостандағы сәсәнлек хәрәкәте һине ҡәнәғәтләндерәме? Киләсәктә был ижади жанрҙың үҫешен нисек күҙаллайһың?\n— Сәсән мәктәбен терелтеү — бик ҙур эш, айырым бер һөйләшеү темаһы. Был изге эш, иншаллаһ, терелде генә түгел, үҫә. Әммә башҡа республикалар, мәҙәниәттәр фонында ул әле үҙ юлында нығынған эш тип әйтә алмайым. Бөгөнгө сәсәндән шағирлыҡ талап ителә — ә ул шағир түгел, ул күрәҙәсе-уҡытыусы, һүҙ оҫтаһы; сәсән сәнғәте тик күрһәтеү, күргәҙмәлеккә бәйле хәҙер. Фестиваль, конкурс, байрам эсендә булыу менән генә билдәләнә. Сәсән ижады ил булам тигән илдең тормош рәүеше булырға тейеш. Һәр бер концерт — уның сығышынан, оло тантана — фатихаһынан, ғилми форум уның һүҙенән башланырға тейеш. Сәсәндәр бар илдә! Мәктәптә эпос ятлау һәммәһенә бурыс булырға тейеш. Һәр йыйылыш, урын-ерҙәге майҙандарҙа уның көйлө һүҙе булырға тейеш. Әле эшләп килгән «Сәсән Үҙәге»нең (Мәҙәниәт министрлығы) штаты, аҡсаһы, эш проекттары, маҡсатлы концепциялары булыу зарур. Башҡорт сәсән мәктәбенең башҡа төрки халыҡтарының һүҙ сәнғәте оҫталары донъяһында ҙур урыны, абруйы, күп быуатлы тарихы бар. Үҙ башҡарыу алымы бар. Уларҙы раҫлау, мәктәпте системалы итеп, сәсән хеҙмәтен киңәйтеү кәрәк. Һәр ауылда, ерлектә үҙ оҫтаһы, сәсәне бар бит. Ә беҙ әле «Башҡорт халыҡ сәсәне» тигән исемде ҡайтара алмай, ниндәйҙер иҫбатлауҙар эҙләйбеҙ. булған сәсәндәр менән риза булмай: «Юҡ ул сәсәндәр!» — тип кенә һалдыра ҡайһы бер «киң фекерлеләр». Ә бит ошо һүҙ оҫталары йөрәге аша үткән ялҡынлы орандар менән, йән эше менән суверенитет нығыттыҡ. Суверенитет яҡлау! О, ул изге эш! Һәр урында шағир, шағирә, профессиональ яҙыусылар түгел, ошо XXI быуат сәсәндәре ғәҙеллекте яҡлап оран һалды! Ҡытыршы булһа ла, тура атҡан һүҙҙе улар әйтте бит! Хәнифә Әбүбәкерова, Вәсилә Садиҡова, Мәүлит Ямалетдин, Зөләрәм Снигирева, Гөлнур Мамлиева, Ғәбиҙулла Зарипов, Асия Ғәйнуллина, Ғәрифә Кудрявая, Рәйес Түләк, Мәүлиҙә Баймөхәмәтовалар ҡушылды. Шәмдәй булды улар халыҡ алдында! Бик оҙаҡ онотолоп, кире ҡайтып, үҙ халҡына хеҙмәт итергә тейешле был мәшһүр мәктәп һаман да икеләнеп, шикләнеп ҡарауға дусар. Ә бит училищела күптән махсус импровизаторлыҡ факультеты, сәсән мәктәбе асыу зарур. Сәсән бит гелән халыҡ профессионалы булған! Ул турала элегерәк хөкүмәткә хаттар ҙа яҙҙым.\n— Беҙ ижадҡа килгән уҙған быуаттың 70-се йылдарында яҙыусы ҡатын-ҡыҙҙар бармаҡ менән һанарлыҡ та түгел ине. Хәҙер талантлы әҙибәләр күпселекте тәшкил итә. Сәбәбе нимәлә икән? Әллә замандың да ҡыҫылышы бармы?\n— Ҡатын-ҡыҙ, ғөмүмән, бөтә донъяла әүҙемләште. Ул кухнянан майҙанға сыҡты! үҙенә ҙур бурыс алды, рухи кризистан, әхлаҡи ҡиммәттәр юғалыуҙан — балаһын, Ер шарын һаҡлау маҡсаты бер! Ә ошондай бурыс алған кеше һәр саҡ көсәйә, сәйәсәттә лә, мәҙәниәттә лә, фәндә лә — һәр тарафта.\n— Розалия, Роза, Азалия, Залия, Алия, Лия, Ия — Һинең исемеңә ете (!!!) исем һыя. Исем кешенең яҙмышына йоғонто яһай, тиҙәр. Күп яҡлы талантлы шәхес булыуыңда исемеңдең дә тәьҫире бармы икән әллә?\n— Эйе, исемемде яратам. Иншаллаһ, хәҙер һәр ерҙә: «Һеҙгә бағышлап Розалия тип ҡыҙыбыҙға исем ҡуштыҡ!» — тигән һүҙҙе бик күп ишетәм. Был — бик ҙур баһа, бик ҙур бурыс, бик ҙур ышаныс.\n— Розалия, күп тапҡырҙар шаһит булғаным бар, һин сығыш яһағас, бигерәк тә патриотик рухтағы ҡобайырҙарҙан һуң йөҙәр, хатта меңәр кеше һыйырлыҡ залдағы кешеләр, аяғүрә баҫып, һиңә ҡушыла, ҡул саба башлай. Ошондай энергетикаң барлығын ҡасан белә-тоя башланың? Ул ҡайҙан килә, тип уйлайһың?\n— Хоҙай биргән һәләткә тоғро, фәҡәт шул юлда булған фиҙакәр шәхес, күңел, йөрәген вәсвәсә, ғәйбәт, алдаҡ менән бысратмаған һәр кешелә ундай ҡот, энергетика барҙыр, тим. Ә уны эшкә ҡушып, тауыш, көй, ритмлы, мәғәнәле һүҙ, тейешле фекер төҙөклөгөндә майҙан уртаһына сығыу ошо көстө мәртәбәләй, ярҙам итә, матурлыҡ, аһәң тыуҙыра. Ә матурлыҡ бит оло ҡыҙыу ут һәм оло һалҡында сынығып тыуа. Михнәттән һуң хикмәт килә. Аллаһы Тәғәлә ташламаһын мине, уға маҡтау әйтеүҙән туҡтатмаһын. Амин!