Олатайым хәтирәләре — Викидәреслек\nКҮҢЕЛ ЙӘДКӘРЕ 2014 йыл, "Таң", 2 август, шәмбе, № 89 (9717)\nМинең олатайым Күжәбаев Миңлеғәле Әбүбәкир улы Әтек ауылында йәшәй. Ул бик аҡыллы һәм үтә лә түҙемле кеше. Уй-кисерештәрен тышҡа сығарып бармай. Беҙ, ейәндәре, шаярып эш боҙоп ташлаһаҡ та әрләмәй, ипле генә итеп улай эшләргә ярамағанлығын аңлата. Үтә шаярмайбыҙ инде, сөнки сабыр йөрәкле олатайҙың йөрәге ауыртҡанлығын беләбеҙ. Олатайым хеҙмәт ветераны. Заманында ил күргәнде күргән, ауыр тормош һынауҙары үткән ул.\n- Ырғыҙлы леспромхозында ОРС магазины асылғас, иҫәп-хисапҡа шәп, тип, 1936 йылда атайымды ғаиләһе менән шунда эшкә ебәрәләр. Мин 1939 йылда Ырғыҙлыла тыуғанмын. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, кире тыуған ауылына – Әтеккә ҡайталар.\nӘсәйем Мәхмүзә 29 йәшендә генә 5 бала менән атайымды һуғышҡа оҙатып ҡала. Ул осорҙа ҡыҙылса ауырыуы ныҡ көслө була, биш баланың икәүһе үлә, мин саҡ-саҡ тере ҡалғанмын. Әтек ете йыллыҡ мәктәбен 1954 йылда тамамланым. Ул саҡта “Ҡыҙыл юл” промартеле бар ине. Бер йыл өйҙә септә һуғып, арҡан ишеп торҙом. Артелде колхозға әйләндергәс, беҙҙе Күркәтауға ағас ҡырҡырға ебәрҙеләр. Ҡул менән бысып йығаһың, әрсейһең, ботағын үртәйһең, түңгәген дә әрсетә торғадар ине. Әтеккә ялға саңғы менән ҡайтып йөрөй торғайным.\nЯҙ еткәс, сәсеүгә прицепщик итеп ебәрҙеләр. Сәсеүгә төшкәс, бер трактор эшләмәй ҙә ҡуя. Элек бер айлыҡ курс бөткән тракторсыларға тракторҙың аппаратын асырға рөхсәт итмәйҙәр. Тракторсы Сәйфуллин Насип еҙнәм (мәрхүм инде, ауыр тупрағы еңел булһын) менән эшләмәгән аппаратты йөкмәп, йәйәүләп Байназарға РТС-ҡа киттек. Эшләтеп алдыҡ та, ҡайтырға булдыҡ. Шул осорҙа РТС-та заправкала Әтектән Ишдәүләтов Әбүбәкир ағай эшләй ине. Ул беҙгә: “Ана, яр башында дүрт ағас ята, 4 метр оҙонлоғо, шуны кәшмәкләп ҡайтығыҙ”, - тип кәңәш итте.\nБеҙ кәшмәк менән ҡайтырға сыҡтыҡ. Тимер ауылына яҡын урында бик ҡаты шаршы бар икән, еҙнәм: “Һин йәбешеп тик кенә ултыр”, - тине. Шаршыны төшкәс, һыу ҡапыл минең түш тәңгәленән булды. Еҙнәм артына әйләнеп ҡараһа, минең йөҙ ап-аҡ булған, Хоҙай үҙе һаҡлағандыр инде.\nТимер ауылында бер ағайҙарҙа йоҡланыҡ. Ул ағай ярҙам итеп, шунда бер ырҙындың ике оҙон урҙаһын алып, кәшмәктең ике яғына ҡуйып, ҡурҡмай ғына ҡайтып киттек. Ҡана тамағынан йәйәүләп ҡайттыҡ (Иҙел Әтектән сама менән 6-7 саҡырым алыҫлыҡта). Был 31 апрель көнө ине. Икенсе көнөнә, 1 майҙа, тырмаға төшөп киттек. Сәсеү бөткәс, РТС-тан өс С-80 тракторы килде. Беҙҙе - Фәхрәзе Айытбаев, Юнир Ямғурсин (Юнир, мәрхүм инде) һәм мине Тарыуал яланына коршовкаға ебәрҙеләр.\nМин Монасиптан Хәмзә ағай тракторында, Фәхрәзе Иманғолов Илгизәр ағай тракторында, өсөнсөһөндә – Юнир мәрхүм. Йөҙйәшәр ҡайындарҙы йолҡоп, ялан ситенә, урманға һөйрәтәбеҙ. Йолҡорға бер тракторҙың көсө етмәй, икәүләп тарталар һәм икәүләп һөйрәтеп алып китәләр.\nБригадир Уйылдан бабай Ишбулатов бик мәрәкәсел булды. Яланға Кәней участкаһынан ярҙамға эшселәр килә торғайны. Төрлө милләт кешеләре бар, күбеһе немецтар. Төш мәлендә улар тышта ултыралар. Уйылдан бабай мәрәкә эшләйек тип: “Берегеҙ Ганс, икенсегеҙ – Мүллер, өсөнсөгөҙ Киллер булаһығыҙ. Мин һеҙҙе берәм-берәм ҡысҡырып саҡырам, һеҙ өйҙән сығаһығыҙ”, - тип өйрәтеп ҡуйҙы. Бер аҙҙан: “Ганс, атҡа бар! Мүллер, тырмаға сыҡ! Киллер, һыуға бар!”, - тип һөрәнләй. Тегеләр аптырай. “Һеҙҙә лә немец исемдәре бармы ни?” – тип иҫтәре киткән. “Һу-у-у, ауылда күп улар”, - ти икән бабайыбыҙ.\nОло Салажыла сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе һөрөп ятабыҙ. Бер көн мине ауылға аҙыҡ-түлеккә ҡайтарырға булдылар. Тракторсылар бригадаһының бригадиры булып Әхмәҙей ағай Бейембәтов эшләй ине. “Ана, минең атты эйәрләп мен дә, ҡайтып кил”, - ти. Мин атты эйәрләп менеп, юлға сыҡтым. Ат йөрөмәй ҙә ҡуя. Бара биргәс, кире боролоп килдем: “Лутсы мин йәйәү йүгерә-атлай аттан шәберәк ҡайтам”, - тип атты ҡалдырып ҡайтып киттем. Иртәгәһенә ауылдан икенсе ат менеп килдем, килһәм: “Ат үлде, һин ҡайтҡас күп тә торманы”, - тип торалар.\n1962 йылдарҙа ат сапҡысы менән бесән сабырға ҡуштылар. Бәләкәй Салажыла ятабыҙ. Мин Әлмөхәмәт тигән яланды сабып бөттөм дә, салғыларҙы күтәреп, дилбегәләрҙе алып өлгөрмәнем, аттар сабып сығып ҡайттылар ҙа киттеләр. Мин арттарынан йүгерәм. Тройка шарт та шорт саба. Ҡашҡабейә йылғаһын тәгәрмәстәр теймәй сыҡҡандар. Мине аттарҙан тапалып ҡалғандыр тип, Фәйзулла Абдрахманов һ.б. ҡаршы килә яталар.\n1962 йылдың ҡышында Мәләүез автомәктәбендә 4 ай уҡып, водитель танытмаһы алып сыҡтым. Иҫке генә ГАЗ-51 автомашинаһы бирҙеләр. Уны йүнәтеп алып, эшләп йөрөнөм. Ул осорҙа совхозда сусҡа көтәләр ине. Хөсәйенов Миңлебай ағай мәрхүм менән сусҡаларҙы Белорет ит комбинатына ташыныҡ. «Бөрйән» совхозы директоры Исмәғил Ғәбитов ине. Төҙөлөш бригадаһы төҙөп, һыйыр һарайҙары һалдыртты.\n1957- 1960 йылдарҙа Себер яҡтарында хеҙмәттә һалдат бутҡаһы ашап ҡайттым. Әтеккә фельдшер булып эшкә килгән Фәниә Күлбаева менән өйләнешеп, биш балаға ғүмер бирҙек. Мин эсмәгәс, келәт мөдире итеп тәғәйенләнеләр. Эш хаҡы 70 һум, шул эш хаҡына тағы ла заправщик һәм кассир эшен дә башҡарырға кәрәк.\nБүлексәлә тракторҙар күп, машина өсәү. Машиналарҙы заправкалау өсөн бензинды һыйышлыҡтан биҙрә менән һоҫоп алып бирергә кәрәк, ә тракторҙарға солярканы һыйышлыҡтан ағыҙып заправкалайым. Оҙаҡ йылдар бензин-май менән эшләгәнгәлер инде, тәнгә күкһел таптар сыға башланы. Кассир айына ике тапҡыр совхоз кассаһына аҡса алып ҡайтырға тейеш. Сиғандарға йөк аты биреп, бүлексәгә бик шәп рысак аты алып ҡалдылар. Санаға ла, һыбай йөрөүгә лә бик шәп ине. Бейек кәүҙәле, оҙон ғына буйлы. Бер көндө шуны менеп,совхозға аҡса алырға сыҡтым. Ҡана яланын сыҡҡайным, ат ҡапыл алғы аяғынан һөрөнөп китте. Арт аяғы бейек булғас, мин эсем менән эйәр башына эләгеп барып төштөм. Эс ныҡ ауырта. Бөрйәнгә саҡ-саҡ барып еттем. Табипҡа күренергә кәрәк. Ул ваҡытта поликлиника Ленин урамында, бер ҡатлы ағас йортта ине. Инеп бара инем, Рәхим Хамматович сығып килә. Хәлемде һөйләп биҙем.\nАтты Дамир Ғиниәтуллинға биреп ҡайтарҙым, ә мине дауаханаға һалдылар. Иртәгәһенә самолет саҡыртып, Өфөгә республика дауаханаһының урология бүлегенә оҙаттылар. Әле, Аллаға шөкөр, йөрөйөм, әммә II төркөм инвалды булып ҡалдым. Төрлө ауыр эштәрҙең касафаты инде. Колхоз-совхозда 25 йыл эшләгән өсөн Хеҙмәт ветераны миҙалы бирҙеләр. Өс йыл буйы сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн дә миҙал менән бүләкләнеләр.\nХәтирәләремде йыр юлдары менән тамамлайым:\nҠайҙа ғына бармай, ниҙәр күрмәй\nИр егеткәй менән ат башы...\n... Алыҫ үткәндәрҙе иҫкә төшөрөүе лә еңел түгелдер олатайыма. Ул үҙенең атаһының һәм бик күп туғандарының һуғыш ҡорбаны булыуҙарын, үҙенең етемлектә, аслыҡ-яланғаслыҡта ыҙалап үҫеүен, бәләкәй генә иңдәренә ауыр йөктөң иртә ятыуын, ауырлыҡтарға теш ҡыҫып түҙеүҙәрен һөйләмәй. Ауыр хәтирәләрен ул йөрәгенең иң төпкөлөнә бикләгән. Илағандыр ҙа...\nӨс йәштән генә атайһыҙ ҡалыуы, әсәһенең башҡа кейәүгә сыҡмай, ғүмерен ирен көтөп үткәреүен (олатайҙың атаһы хәбәрһеҙ юғалған булған) күреп үҫеүҙәре бик еңелдән булмағандыр. Шундай ҡаяташтай сабырлыҡҡа хайран ҡалырлыҡ. Тормошона, үткәненә һис зарланмай, шулай булырға тейеш тип, Аллаһы Тәғәләгә риза булып, барына шөкөр итеп йәшәй ул.\nТаңатар АҪЫЛҒУЖИН. Мораҙым ауылы.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Олатайым_хәтирәләре&oldid=18813»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:08 20 декабрь 2017 үҙгәртелгән.


ЯРАТАМ, ТИП ӘЙТӘ АЛМАНЫМ... Хикәйә. Гөлсирә Ғиззәтуллина\n17 Апрель , 23:06\nКискеһен кейәүем эштән ҡайтыуға шыр яланғас өйҙә тор ҙа ҡал. Эй әңгәмә! Килен төшөргәндә шыҡһыҙ булмаһын тип күрше-күлән бисәләр тырыштырған икән. Бигерәк нәфсеһеҙ ҙә булынған. “Юҡ!” – тип көйә лә белмәйем, урындыҡ өҫтөнә әсәм бирнәгә әҙерләгән ҡорама юрғанды түшәп һалғанмын да ирем ҡайтҡанда шарҡылдап көлөп ултырам. Һармаҡлыҡ инде! Килеп инде лә ҡосаҡлап иланы шунда. Һыр бирмәһә лә, нимә булыр, тип һыҙланып йөрөгән икән, йөрәккенәм. Етем кешенең күңеле китек була бит ул, ни тиһәң дә...Тулыһынса:\nКешеләр! Мин яраттым һеҙҙе! Уяу булығыҙ!\nЮлиус Фучик, чех антифашисы.\nҠаҙан аҫтындағы ҡуҙҙы тартырға тип кенә сүгәләгән ерҙән хайран ҡалып онотолған: ғүмер буйы ҡарай ошо усаҡтағы утҡа, ғүмер буйына ҡараптар туя алмай! Яңынан яңы йондоҙҙар ҡабынған, ялтлап һүнгән, күҙҙең яуын алырҙай балҡыштар менән емелдәгән мәңгелек бер йәнәш йыһан һымаҡ күрә лә китә.\nНыҡ ҡына итеп ишек шаҡығанға тертләп ҡалҡынды. Ул арала март буранының һалҡынын эйәртеп, туңған итектәре менән туҡылдашып килеп тә инделәр. Эйелә биреп ингән ике ир-егет һындарын турайтыуға, Фәрхинурҙың ыҡсым өйө бәләкәс, түшәме тәпәш булып киткәндәй тойолдо. Уҙамандарҙың береһе тәртешкәһен тотҡан килеш аптырап торған хужабикәгә ҡарап йылмайҙы:\n– Ҡаҙ һурпаһының тәмле еҫе ҡапҡанан килеп инеү менән үк борҡоп китте, – тип малайҙарса танау тартып ҡуйҙы. – Һаумы, инәй, бына һиңә ҡунаҡ алып килдем, – тип юлдашына ымланы. – Өфө тиклем Өфөнөң үҙенән. – Юлдашының ут ҡыҙыуында бит алмалары ҡыҙарып киткәнлектән уғата йәш сырайлы күренгән хужабикәгә сәйерһенә биреп ҡарағанын абайлап йылмайҙы. – Фәрхинур инәй тап үҙе инде. Һин әле уның сәхнәлә һелкетә баҫып бейегәнен күрһәң. Әйттем бит, беҙҙең яҡтың һауаһы саф, һыуы шифалы, шуға оҙон ғүмерлебеҙ, тип. Эйе бит, инәй.\n– Һикһән биш йәшендә ат һыбайлап күрше райондан әбей күҙләп йөрөгән Хәмәтҡәле ҡарт менән “етмеш йәшемдә уже икенсе тешем төштө” тип ҡайғырып ултырған Кузьма ҡорҙаш тураһында һөйләмәнеңме әле? – тип ихласлап хәбәргә ҡушылды Фәрхинур. Хәбәрсән егеттең үҙҙәренең силсәүит рәйесе Айбулат икәнен шунда уҡ танығайны. – Маҡтап йөрөйһөгөҙ, рәхмәт төшкөрҙәре, үтегеҙ.\nКөткән кешеһе булғас, ғүмер буйы, хатта юҡлыҡ мәлендә лә, ризыҡты мулыраҡ әҙерләргә күнеккән Фәрхинурҙың һыйы йөҙ ҡыҙартырлыҡ түгел.\nТөбәп, иркенләп килгәндәр, күрәһең, ҡуш услап күрешеп, үҙен Ришат тип таныштырған ҡунаҡ мул ғына күстәнәсен сығарҙы. Ҡала кешеһенә ауыл өйө ирмәктер инде: стеналағы фотоларҙы иғтибарлап ҡарап йөрөнө лә түрбашта эленеп торған ҙурайтылған фото алдына баҫып:\n– Был ирегеҙме, инәй? – тип һораны. Шунан силсәүиткә ҡарап, – Оҡшаған, – тип ҡуйҙы.\nЙәһәтләп өҫтәл әҙерләгән хужабикә сәйерһенде, тик төпсөшөргә ҡыйманы: “Кемгә оҡшаған? Ниңә оҡшаған?”\nТормош хәлдәрен һөйләшә-һөйләшә күңелле итеп ашап-эсеп ултырҙылар. Ихлас һорашҡастары, Фәрхинур ҙа иркенләп үткәндәргә төшөп китте – йә гәзит-журналдан хәбәрселер был Ришат тигән улан. Ансамблдәре ҡәҙимге данлы ғына булғас, ундай иғтибар күргәндәре бар Фәрхинурҙарҙың.\nҒүмер ебе тыуымдан үлемгә илткән тура һыҙыҡ түгел, ә дүңгәләк: өлкәнәйгән һайын сабыйлығыңа, инешеңә яҡыная бараһың, тигәндәре дөрөҫ, ахыры. Иртәнсәк нимә эшләгәнеңде кискеһен иҫкә төшөрөү ҡыйыныраҡ булһа ла, алыҫ бала саҡтар, әле кисә генә булған һымаҡ – үҙе яҡын, үҙе ғәзиз.\n– Үҙемде иҫләгәндән бейергә яраттым. Атам бахыр, күңелсәк кеше булды. Саҡ ҡына бушаһа, ишек башынан ҡурайын алыр ҙа, әйҙә, ҡыҙым, бейе, тиер ине. Үҫә төшкәс, киске уйын, тиһәң, ашауҙы ла, йоҡоно ла онотор инем. Хатта күрше бабайҙан күтәрмәле сабата үрҙертеп алдым. Шаҡылдата баҫып бейер өсөн. Хәйер, саң-туҙанды борҡотоп ялан аяҡлап та бейергә аптырамай торғайныҡ. Нурулла менән дә бейеп таныштыҡ. Уйын ҡыҙған ғына мәлдә бер егет атын саптырып килеп туҡтаны ла, һикереп төшкән ыңғайға ҡоласын йәйеп миңә ҡаршы бейеп килә бит әй! Һалдат кейемендә. Аяғында кирза итек. Хатта бай егет булып күренде. Күргән-белгән кешем түгел. Ул саҡта әле балалыҡтан йүнләп сыҡмағанмын, егет-еләнгә иҫ киткән юҡ. Миңә тик бейеү булһын. Ә был, үҙенә күрә түгел, һелкетә баҫа бит әй! Бейене-бейене лә, атында елдереп китеп тә барҙы. Күрше ауылдан, етем генә бер егет, тинеләр. Армиянан яңыраҡ ҡына ҡайтҡан. Колхоз аттарын көтә, имеш. Шулай аҙна тирәһе елдереп килеп бейеп йөрөнө лә, күләгә уйнағанда ҡолағыма бышылдай:\n– Һин дә нур, мин дә нур – яусы ебәрһәм, миңә сығаһыңмы?\n– Ә һин мине уйынға сығараһыңмы?\nҺорауымдың сәбәбе шул: атай мәрхүм булып киткәс, ҙур ғаиләбеҙгә баш булып ҡалған өлкән ағайым дилбәгәне үтә ҡаты тота, әйткән ваҡытынан саҡ ҡына һуңлап ҡайтһаң, сыбыртҡыға ынтылыуҙан да тартынмай. Әсәйем яҡлашырға маташһа: “Ана, кейәүгә сығыр ҙа йөрөр, әлегә уның өсөн мин яуаплы”, – тип ебәрә.\n– Икәүләп сығырбыҙ, – ти Нурулла.\nМин һармаҡ, уйлап та тормай:\n– Улайһа мин риза, тип торамсы. Ниңә, ҡарап тороуға яғымлы, етем булғаны ла һәйбәт, беҙгә ҡыҫылып, тыйып торған кеше булмаҫ.\nЙәштәр рәхәтләнеп көлөштө.\n– Нисә йәштә инең инде, инәй?\n– Ун алтым тулыр-тулмаҫ. Ул замандар өсөн еткән ҡыҙмын инде, үҙем шулай бала аҡыллы булғанмын.\n– Шунан, бергәләшеп уйынға йөрөнөгөҙмө һуң?\n– Рәхәтләнеп. Тәүге йылда ни мал юҡ, ни ҡош-ҡорт ҡына ла юҡ. Өйҙөң эсендә лә һыйыр мөгөҙөнә элер нәмә юҡ. Бәхетебеҙ инде үҙебеҙгә эйәреп йөрөй. Ишек келәһенә сыбыҡ тығабыҙ ҙа... Бәпәй тыуғас та ҡылығымды ташламаным әле. Нурулла төндә мал көткәндә бәпесте сәңгелдәккә һалып йоҡлатам да йүгерәм. Бер кисте лә борҡолдата баҫып бейеп йөрөй инем, ағайым үтеп бара. Мине түңәрәктән һелкетә тартып алды ла һорай:\n– Кейәү ҡайҙа?\n– Балаң ҡайҙа?\n– Өйҙә, йоҡлай.\n– Йәш балаңды ташлап уйында йөрөйһөңмө, һармаҡ? Елдер хәҙер тиҙ генә. – Морон төбөмдә сыбыртҡыһының һабын һелкетте. – Артыңдан ҡыуып етһәм, һыҙырам.\nМин елдерәм, ул артымдан һыбай сабып килә, ҡыуып етә лә хрәс – ҡайыш сыбыртҡы һыҙғырып ҡына ҡала. Шунан һуң бала ҡалдырып йөрөү ҡайҙа!\nҠунаҡтың һиҙҙермәҫкә тырышып стеналағы сәғәткә күҙ ташлап алғанын абайлап, хужабикә хәбәрен йәтеш кенә итеп түңәрәкләп ҡуйҙы.\nШунан Ришат биштәренән бер папка алды. Һүҙҙе нисегерәк башларға белмәгәндәй тәрән итеп һуланы ла:\n– Оло бурыс йөкмәп килеп төштөм бит мин, инәй, – тине. – “Бер кем дә, бер нәмә лә онотолмай”, – тигән бик хаҡ әйтем бар. Беҙ ана шул дөрөҫлөк ҡоро һүҙ генә булып ҡалырға тейеш түгел, тип эҙәрмәндәр ойошмаһына берләштек. Эшебеҙ төрлө яҡлы. Ҡаты алыштар барған урындарҙа ҡаҙыныу эштәре лә алып барабыҙ. Архивтарҙа эҙләнәбеҙ. Бына Бөйөк еңеүгә 60 йыл тула, шуға ҡарамаҫтан, илебеҙ өсөн башын һалған миллиондарса яугирҙәр хаҡында “хәбәрһеҙ юғалды” тигән мәғлүмәт кенә ҡалған. Ә бит кеше эҙһеҙ юғалырға – энә түгел. Шуға беҙҙең ойошма...\nФәрхинурҙың ҡапыл ирендәре тартышып, ҡулдары һерелдәп китте. Быны абайлаған ҡунаҡ, артабан сурытып тороуҙы урынһыҙға һанап, ҡырт киҫте:\n– Оҙон һүҙҙең ҡыҫҡаһы, инәй, беҙ һеҙгә ирегеҙ хаҡында хәбәр алып килдек.\n– Хат һалғанмы? – Бындай һорауҙы һис кенә лә көтмәгән ҡунаҡтар ҡаушап бер-береһенә ҡарашып алды. Өмөттән балҡып киткән был ҡарашты ни йәнең менән һүндермәк кәрәк? Тик ниндәй һүҙҙәр бар был донъяла әжәл әселәрен шифаларлыҡ?\n– Юҡ шул, инәй, – тине Өфө егете. – Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һеҙҙең ирегеҙ Көнсыуаҡов Нурулла Харис улы 1942 йылдың 4 ғинуарында фашист концлагерында... аслыҡтан гүр эйәһе булған. Немецтар, үҙҙәренең милләтенә хас теүәллек менән барыһын да бына ошо ҡағыҙға теркәп барған. Бер ниндәй ҙә хата юҡ. Беҙ ҡат-ҡат тикшерҙек. Бында хатта фотоһүрәте лә бар. Стеналағыһына оҡшап тора.\nРишат урынынан торҙо ла, ултырғысын алып, Фәрхинур янына күсеп ултырҙы, уның алдына бер ҡағыҙ һалды.\nФәрхинурҙың атылып сыҡҡан йәштән томанланған күҙҙәре ҡағыҙҙың уң яҡ мөйөшөндә хәләленең фотоһүрәтен сырамытты.\n– Ҡайһылай аҙаплағандар һине, йөрәккенәм!\n– Һуғыштың тәүге айҙарында беҙҙең тотош дивизиялар ҡамауҙа ҡалып миллион ярымдан ашыу яугир әсиргә эләккән шул. Шулар араһында бик ҡаты яраланған Нурулла ағай ҙа булған... – Ришаттың тауышы әллә ҡайҙан, һаңғырау ғына булып ишетелә.\n– Шулайҙыр, – тип бышылданы Фәрхинур. – Һау-сәләмәт килеш дошманға баш биреп тора торған кеше түгел ине ул.\nФәрхинур йәнә фотоһүрәткә төбәлде. Сәгер күҙҙәре менән туп-тура ҡарап тора, әйтерһең дә йылдар аша ҡатынына төбәлгән. Һөйкөмлө йөҙө йонсоу, башы бысраҡ бинт менән сырмалған. “Ни хәлгә төшөргәндәр йөрәккенәмде”.\n– Фотоға әсирҙең иҫәп карточкаһы тултырылған мәлдә төшөрөлгән булһа, башындағы йәрәхәте ике айҙан һуң да уңалмаған булған әле, һаман бәйле бит.\nКүҙенән субырҙап ҡойолған йәштәре алдындағы ҡағыҙға тамғас, Фәрхинур тиҙ генә яулыҡ осо менән һөртә һалды, ҡан тамырҙары ҡалҡып торған, ғүмер буйы ауыр эш эшләүҙән бармаҡтары кәкрәйә төшкән ҡулы менән һаман-һаман фотоһүрәтте һыйпаны. Йән иретер наҙ ағыла ине был бармаҡтарҙан.\nАлтмыш дүрт йылдан ашыу йыйылған һағыш алҡымынан алды. Был оло хәсрәтте йотоп ебәрер өсөн саҡ ҡына булһа ла ваҡыт, аулаҡ кәрәклеген төшөнгән ҡунаҡтар, шауламаҫҡа тырышып, урындарынан ҡуҙғалды.\n– Иртәгә иртәнсәк тағы инеп һөйләшеп ултырырбыҙ, инәй, – тине Ришат.\n– Йә булмаһа фельдшерға әйтәйемме, инәй, килеп тынысландырғыс укол һалып китһенме әллә? – Силсәүит инде ишек тотҡаһына йәбешкән ерҙән кире әйләнде.\n“Кәрәкмәй” тигәнде белдереп башын ғына сайҡай алды Фәрхинур. Көс-хәл тороп, солан ишеген бикләп ҡалды. Шунда тупһанан төшөп барған Айбулаттың:\n– Бына Оло һуғыштың тағы бер һалдаты өйөнә ҡайтты, – тигәне ишетелде.\n– Еңеүселәр сафына баҫып ҡайтты, Айбулат туған, – тине Өфө ҡунағы.\nФәрхинур ҡабат өҫтәл янына килеп ултырҙы. Үҙе һаман алдындағы фотонан айырыла алманы... Нурулланың ҡарашы тыныс, унда ҡурҡыу ҙа, нәфрәт тә юҡ, һынмаған ихтыяр бар ҙа, үлемесле арыу. Һағындырған, ҡайһылай ҙа һағындырған...\n“Бына ҡайттың, йөрәккәйем. Һинең ни рәүешле ҡайтып килереңде нисәмә төрлөләр итеп күҙ алдыма килтермәнем мин”.\nКөтөүҙән бер ваҡытта ла туҡтаманы Фәрхинур. Ел килеп тәҙрә ҡаҡҡан мәлдә лә һиҫкәнеп ҡолаҡ һалыр ине. Ә һуғыш бөтөп, фронтовиктар күпләп ҡайта башлағас, бөтөнләй йоҡоһо ҡасты. Ул йыл ташҡын яман булды, йылға аша һалынған күперҙе ағыҙып алып киткәс, сәсеү бөткәнсе – яңы күпер һалырға ҡул тейгәнсе – ике ярҙы тоташтырып кәмә генә йөрөнө. Төнгә ҡалған юлаусы арғы ярға килә лә һөрәнләй: “Кәмә сығарығыҙ!”\nШундай мәлдә торор ҙа йүгерер ине Фәрхинур. Ҡайтҡан кеше ире булмағанда ла үҙенә күңелен төшөрөргә ирек бирмәне: шул тиклем зарығып көткән саҡта барыбер яуап булыр кеүек ине. Бына бит, алтмыш дүрт йылдан булһа ла хәбәре килде.\nӘ бит хәбәр килтергән егеттәрҙән хат һорап ултырыуы ла буштан түгел ине Фәрхинурҙың.\nАръяҡ урам Зөлмирәгә 1964 йылдың көҙөндә Канаданан хат килеп төштө. Ҡырҡ өсөнсө йылда хәбәрһеҙ юғалған иренән. Һуғышта ирҙәрен, улдарын, атайҙарын юғалтҡандарҙы, ә ауылда юғалтыуһыҙ берәй өй ҡалғайнымы һуң? – барыһының да өмөттәрен кәрәсин һипкәндәй ләүкетеп ебәргән хәл булды был. Йәнен һаҡлап ҡалһа ла иленән яҙған был бисара хатында үҙенең әсиргә төшкәнен, бер немец байында ялсы булып эшләгәнен, һуғыштан һуң хужалары менән бергә Латин Америкаһына китеп барғанын, илдән-илгә йөрөй торғас ҡаты һыуыҡтары менән беҙҙең яҡтарға тартым Канадаға барып төпләнгәнен, сит яҡтарҙа ауылын, һөйөклө ҡатынын, ғәзиз улдарын һағынып йәшәгәнен яҙғайны.\nХәләлен күрергә хыялланыуҙан бер ваҡытта ла туҡтамаған Фәрхинурға был етә ҡалды. Зөлмирәнең ҡыуанысы үҙенә лә йоҡҡандай ҡанатланып йөрөнө. Хатта икәүләшеп мәктәпкә география уҡытыусыһына барып, глобуста Канаданың ҡайһы тирәләрәк икәнен күреп ҡайтҡандары хәтерендә.\n“Ҡайҙа ғына бармай, ниҙәр күрмәй, ир-егеткәй менән ат башы”, – тип көйләй-көйләй атлап килгәндә, Зөлмирәнең:\n– Һуғышҡа киткәнендә тал сыбыҡтай ҡалған бисәһенең хәҙер тумар умарта һымаҡ булып йыуанайғанын күреп күңеле ҡайтмаҫ микән? – тип шып туҡтағаны, Фәрхинурҙың:\n– Йылдар уны аяған тиһеңме? Шуның сама ғазаптар кисергән кеше бит ул, – тигәне... Бәхет көтөүҙән бәхетле булынған инде. Әммә Канада яҡтарынан башҡа хәбәр булманы. Шулай ҙа был тормоштоң әллә ниндәй әкиәттәреңдән мөғжизәлерәк булыуына ышаныс ҡалдырғайны был хат. Хәйер, Нуруллаһының йәнен һаҡлар өсөн илен ташлап йөрөй торған кеше түгеллеген белә ине бит ул. Шулай ҙа бәләкәс кенә өмөткә лә сытырман йәбешкән инде.\nХыял менән йәшәлгән. Хыял менән таңдар аттырылған, хыял солғанышында көндәр үткән. Нурулла менән Фәрхинур өс йылдан саҡ ҡына ашыуыраҡ бергә йәшәп ҡалғайны бит. Ҡабат-ҡабат, бармаҡтарын бөкләй-бөкләй әллә нисәшәр мәртәбә барлаған инде ул бәхетле мәлдәрҙе Фәрхинур. Тик, тәрәндәнерәк уйлап ҡараһаң, ул киткәндән һуң үткән алтмыш дүрт йылдың ҡайһы көнөн унһыҙ үткәрҙе һуң? Эске донъяһында бер генә минутҡа ла янынан ебәрмәне бит ул Нуруллаһын. Иң ас йылдарҙа ла ҡаҙанға уның өсөн дә өлөш һалды, өҫтәл артында уның өсөн урын ҡалдырҙы. “Атайыңдың урынына ултырмағыҙ”, – тиер ине балаларына. Шуның өсөн ҡарында ҡалған малайы ла, атаһы бына-бына ҡайтып инер кеүек күреп, атайлы балалар һымаҡ үҫте.\nӨмөткә һис өмөт ҡалмағанда ла өмөтләнгән. Ҡайғыһын да, шатлығын да һөйләп барған. Күңел көмбәҙенән һис кенә лә ебәрмәгән. Әле лә мейес буйындағы урындыҡҡа барып, кирбес йылыһына арҡа терәп ятты ла төн ҡараңғылығына төбәлеп ғәҙәти әңгәмәһен башланы:\nНурулла йылғыларҙы һуғыш башланғандың тәүге аҙнаһында уҡ алдылар. Фәрхинур икенсе балаһына йөклө ине. Етешеп бөткәйне. Әллә нишләп ныҡ ауыр йөрөнө. Шуға хатта ике йәше тулыр-тулмаҫ ҡыҙҙарын да мунсала Нурулла йыуындырып биргәс, төрөп алып ҡына ҡайтып китте. Кискеһен дә башы мендәргә тейеү менән таңға тиклем йоҡлаған. Уянып китеүгә иренең күҙҙәре менән осрашты: терһәгенә таянған да уға төбәлгән.\n– Йоҡлағанда һин үҙең сабый кеүекһең. Кем һине ике бала әсәһе, тиһен инде. – Шулай тигән булды ла һөйәлләнеп бөткән ҡытыршы бармаҡтары менән уның битенән һыйпаны.\nШул төндө алйот кеүек йоҡлап үткәргәненә ғүмере буйы үҙен-үҙе һүкте Фәрхинур. Наҙынан тыйылғанына ла үкенде, илай-илай үкенер ине. Ә ул саҡта “һуңғы” тигән уй башҡа ла инеп сыҡмаған инде. Йәш тә булынған, ун туғыҙы яңы тулған кешенән нимә көтәһең? Ул йәштә үлем хаҡында уйлайһыңмы ни, тормошоң шундай матур булып яңы башланып торғанда.\nЯрай станцияға тиклем оҙатып барырға башы еткән. Бөгөнгөләй күҙ алдында, вагондарға тейәлергә бойороҡ көтәләр. Эргәлә ғәм халыҡ диңгеҙ кеүек сайҡала. Гармун уйнаған, йырлаған ҡайҙа, йөрәкһенгән кешеләр, беренсе донъя һуғышын, граждандар һуғышын үткән ҡарттар, үҙҙәрен дә, яугирҙәрҙе лә ҡупайтып ебәргән була: беҙ туҡмамаған нимесме ни ул, йәнәһе.\nӘ улар ғүмере был ҡәҙәре кеше күргәндәре булмағас, бер ни тиклем ҡаушай төшөп, уҡыусы балалар кеүек ҡулға-ҡул тотошҡан булғандар ҙа торалар. Эй, ҡуйһаңсы инде: шунда кешегә текләп торғансы иренә бер туйғансы ҡарап ҡалһасы Фәрхинур!\nӘйтер һүҙҙәр ҡат-ҡат әйтелгән.\n– Балаларҙы һаҡла, Хайран. – Әйләндергән була ла шулай ти Нурулла.\nӘ Фәрхинур һаман “берәй нәмәһе онотолоп ҡалмағанмы” тип барлай.\n– Йөн носкиҙарыңды юғалтып китмә. Аяғың өшөмәһә, бирешмәҫһең, – тигән була. Иренең йыш ҡына тамағы шешеп йонсой шул. – Йәл, бер генә пар булды.\n– Һыуыҡтар төшкәнсе ҡалмабыҙ ул, – ти Нурулла. – Утынығыҙ ҙа аҙ. Ҡар ятҡансы ҡайтып булынһа.\n“Әгәр иртәгә һуғыш булһа” тигән йырҙы йырлап йәшәгән бөтөн халыҡтың ҡуҙғалғанын үҙ күҙҙәре менән күреп торғас, һуғыштың оҙаҡҡа һуҙылмаҫына ышаныстары ныҡ: бына-бына әйләнеп тә ҡайтырҙар. Тик бөтә кеше лә улай тип уйламай, ахыры.\nЭргәләрендә генә күрше ауыл ҡыҙы Маруся егетен оҙата. Анда-һанда уйындарҙа, байрамдарҙа осраша торғандар ине. Николайы оҫта гармунсы килеп тороп.\n“Коленька, – тип һамаҡлай күҙҙәре ҡыҙарып, шешенеп бөткән Маруся, – мин һине үлә яҙып, үләләр яҙып яратам!” – Николайҙың муйынына аҫылынып, киң күкрәгенә башын сүкеп-сүкеп илай.\n“Ауыҙың тулы ҡан булһа ла, кеше алдында төкөрмә” тигәндәй, сабырлыҡ, тыйнаҡлыҡ тураһында ныҡып үҫтерелгәс, Фәрхинурға кеше тойғоларының яланғаслығына шаһит булыуҙарынан уңайһыҙ. Шул уҡ ваҡытта күңелгә шом оялай: әллә Маруся ҡайғы-хәсрәтте алдан һиҙенә микән?\nТөрлөһөн уйлап, һушы китеп торғанында, зиһенендә йәшен кеүек ялтлап китә: өс йылдан ашыу түшәк уртаҡлашып, атай-әсәй булып, бер-береһенә, исмаһам, бер генә тапҡыр ҙа “яратам” тип әйткәндәре булмаған икән дә... Әйтеү генә түгел, әйтергә кәрәк икәне, улайтыптар ҡысҡырып, ауыҙ тултырып, үҙәктәрҙе өҙҙөрөп “яратам” тип әйтеп булғаны башына инеп тә сыҡмаған.\nХәләленә һирпелеп ҡараны ла уйынан уҡ ҡыҙарынды. Шулай ҙа:\n– Нурулла, – тине.\n– Әү, Хайран! – тине ире. Тауышындағы наҙынан быуындары иреп төштө Фәрхинурҙың. Ә Нурулла әйтеп тә өлгөрҙө, бер көслө тауыш: “По вагонам!” – тип һөрәнләп ебәрҙе. Китте ығы-зығы, ҡым-ҡырыз, шау-шыу...\nӘ Фәрхинур, иренең еңенә сытырман йәбешкән дә, ебәрә алмай. Аңы менән төшөнә лә, бармаҡтары тыңламай. Ә Нуруллаһы инде яртылаш ҡына бында, яртылаш юлға ҡайырылған... Үҙәктәрҙе өҙөп, аяу менән ҡараны ла, көс менән ҡатынының бармаҡтарын яҙып, ысҡынып йүгерҙе, аяҡтары алда, күҙе һаман Фәрхинурҙа... Тейәлеп тә өлгөрҙөләр, алып та киттеләр. Ғәм халыҡ перрон буйлап йүгерешә, ҡайҙа унда үҙеңдекен табыу...\n“Йөрәккенәм, шунда бер-беребеҙҙе һуңғы тапҡыр күргәнебеҙҙе белһәк, нимә эшләгән булыр инек икән?! – тип уйлай Фәрхинур.\n“Хат еткән ерҙән хат менән, йыр еткән ерҙән йыр менән, уй еткән ерҙән уй менән хәлемде белгертеп торормон. Хәбәрем килмәгәндә лә бөтөрөнмә, өмөтөңдө өҙмә – бында мәхшәр”, – тип һуғышҡа инер алдынан ебәргән берҙән-бер хатынан һуң ләм-мим.\n“Ғүмер буйы үҙемде әрләйем. Шунда поезд артынан йүгереп: “Мин һине яратам, Нурулла!” – тип һөрәнләгән булһам, бәлки, яҙмыш икебеҙгә лә аяулыраҡ булмаҫ инеме икән?”\nШулай йылдар буйы йөрәген өйкәгән һорауын әйләндерә лә ҡабатлай, әйләндерә лә...\nӘ Марусяның Николайы ҡайтты бит! Өс йылдан ашыу ут эсендә йөрөп, үлем ҡағыҙы килгәндән һуң ярты йыл үткәс ҡайтып төштө. Был хәбәрҙе ишетеү менән йүгереп барҙы Фәрхинур. Кемдең ҡайтҡанын ишетһә лә, күрше ауылмы, аша ауылмы, яҡын арамы, алыҫмы, йүгерә лә китә торғайны: “Нурулланы осратманығыҙмы? Уның тураһында берәй нәмә ишетмәнегеҙме?”\nУл ни тигән хәбәрһеҙ юғалыу? Төшөп ҡалған бер мәшәүме һуң ул? Баҫҡан урынында ут сәсеп торған ир-егет тә баһа!\nБала булған инде... Һуғыштың ғәрәсәтен башына ла һыйҙыра алмаған.\nБарып инде өйҙәренә. Элекке Николайҙан шәүлә генә ҡалған. Бер күҙе йомоҡ, һыңар ҡулы бөгөлмәй, күҙ эйәртмәй гармаун телдәре буйынса йүгергән тилбер бармаҡтары бер-береһенә уҡмашҡан. Әле ҡасан ғына күҙҙең йыуанысы булған һылыу йөҙгенәһенә ҡарарға ҡурҡыныс: танкының эсендә янған.\n“Марусяның һөйөүе генә алып ҡалды мине, – тип үҙе һөйләне Николай. – Дөрләп яна инем инде, ҡолағымда һөйгәнемдең: “Мин һине үлеп яратам!” – тигәне яңғырап китте лә, ниндәйҙер ҡөҙрәт, йәшәргә теләк мине тышҡа алып бырғаны!”\n“Йәшәргә теләк”, – тине Николай. Ә Фәрхинур Нуруллаһында иң һуңғы сиктә лә тормошҡа сытырман йәбешергә ҡеүәт бирерҙәй һүҙҙе әйтеп өлгөрмәгән.\n“Яратам тип әйтеп өлгөрмәгәнмен”, – тип өҙгөләнгәнендә, инде буй еткергән ҡыҙы:\n– Белгәндер, әсәй, – тип йыуатҡан булыр ине. – Үҙең әйтәһең бит: “Беҙ йән туғандар”, ти торғайны, тиһең. Наҙға сарсап үҫкән үкһеҙ етем бала яратҡаныңды һиҙмәһә, шул тиклем эҫенмәҫ ине.\n– Уны шул тиклем яратҡанымды янымда булғанда мин үҙем дә һиҙмәгәнмен шул... Һулар һауаһы һымаҡ булған Нурулла. Күкрәк тултырып һуларға һауа еткәндә, унһыҙ йәшәп булмағанды кем аңлаһын?!\nЙөрәге түҙгеһеҙ әрнеп киткән саҡтарҙа тауҙарға баҫып ҡысҡырыр ине Фәрхинур:\n“Нурулла, мин һине яратам!” Ә ҡайтауаз уға ире һымаҡ яуап ҡайтара: “Яратам! Яратам!”\nИҫкән елгә, аҡҡан һыуға, яуған ямғырҙарға һамаҡлар ине: “Был донъяла һеҙҙәргә сиктәр юҡ, еткерегеҙ хәләлемә: “Мин һине яратам, Нурулла!”\nТик улар ҙа һуңлаған, алып барып өлгөрмәгән: 1942 йылдың ғинуарында ул инде киткән булған, был фашистар тормошон тамуҡҡа әйләндергәнгә күрә...\nНуруллаһының яҙмышын белгәндән һуң уйҙарына уйылды ла төштө Фәрхинур. Ятһа ла, торһа ла башында шул бер уй. Төнгө йоҡолары ҡасты, тыуған өйҙән сығып киткәс хәләленең ниҙәр кисергәнен, ниндәй ғазаптар аша үткәнен үҙ башынан үткәргәндәй бер туҡтауһыҙ өйөрөлттө. Уйлаған һайын үкенесе әсерәк, түҙгеһеҙерәк була барҙы. Ғүмере буйына артығын уйлап тормай, тотҡан еренән һындырып йәшәгән Фәрхинур бер төндө түшәгендә улай-былай әйләнгеләп, мейеһе сәсрәрҙәй булып ятты ла, башына килгән фекерҙән тороп уҡ ултырҙы.\n“Барам да ҡайтам Германияға! Хәләлемдең аҫыл һөйәктәрен ҡуйынына алған тупраҡты йәшем менән һуғарайым. Сәгер күҙҙәренең иң һуңғы ҡарашы төбәлгән күкте күрәйем. Шул тупраҡ менән күктең алдында ауыҙ тултырып йән ғазабымды әйтеп бирәйем. Шулайтайым. Әллә бар ғүмер, әллә юҡ ғүмер. Донъялыҡтағын донъялыҡта теүәлләйем”.\nКинәт кенә тыуҙы ла ҡуйҙы ул был ниәт. Хәйер, буштан ғына тыуманы инде. Бер ваҡыт БСТ-ла Сәғитова тигән бер ҡәҙимге башҡорт ҡатынының автостоп менән бөтә Европаны йөрөп сыҡҡаны тураһында тапшырыу булғайны. Шуны әҙәм балаһының тәүәкәллегенә, батырлығына хайран булып ҡарағайны. Ана шул һоҡланыуы орлоҡ һымаҡ әллә ҡайҙа бер урында ятҡандыр ҙа, шытып сыҡҡандыр, ахыры. Өлкәнәйгәс, тәүәкәллектең бер ҡыры бар: был ҡарсыҡ алйып бара түгелме, тип шаҡара тыйып ҡуйыуҙары ихтимал. Шуға күрә ниәтен күптән әхирәте һымаҡ булып бөткән ҡыҙына ла асманы. Көндәр саҡ ҡына йылына төшкәс юлланырға ҡарар итте лә, шым ғына йыйына башланы. Йыйына, тип, шул аҡса инде. Аҡсаң булһа, бүтәнен һатаһың да алаһың хәҙер. Тормошо етеш, үҙе тернәксел булғас, пенсияһы байтаҡ йыйылған булырға тейеш тә, тик ҡулда түгел, әйләнештә. Әйләнеш тигәне шул: бурысҡа тип өләшеп бөткән. Уңайһыҙ булһа ла, бер нисә ауылдашынан һораштырып ҡараны ул. Береһе “балалар аҡсаһы алғас” тип сығарҙы. Икенсеһе “кейәүең вахтанан ҡайтһын инде” – тине. Бәғзе берәү: “Кредитыбыҙ күп бит. Саҡ ҡына сабыр итеп торһаңсы” тип илауланы. Шул инде, йәштәргә аҡса күп кәрәк. Машинаһыҙ ҙа булмай, ә уныһы бензинды күп ашай. Өйгә күпме өйәһең. Балаларҙы уҡытырға кәрәк. Аҡсаһын йыйнап алыу килеп сыҡманы, кәйефе генә боҙолдо ла ҡул һелтәне. Етмәһә, яҙы һуңлап килде. Апрель айының пенсияһын йомарлап алғас: “Бер тапҡыр баҙнатһыҙланып ҡалыуым арҡаһында ғүмер буйы үкендем, инде быныһы өсөн үлгәнсе үкенерем юҡ!” – тип сыҡты ла китте Фәрхинур. Автобус менән район үҙәгенә барып еткәйне, Өфөгә тура барғаны киске биштәрҙә генә үтә, тинеләр. Нишләптер башҡа ваҡытта мыжғып йөрөгән таксистар ҙа күренмәй. Киске бишкә тиклем ете сәғәт ваҡыт бар. Әлеге шул Сәғитованы иҫенә төшөрөп, юлға сығырға булды. Бәлки, берәй ылауға эләгеп китер, һис булмаһа, атлай торор. Ике-өс саҡырымға булһа ла маҡсатына яҡыныраҡ булыр.\nМашина тигәнең себендән күп бит хәҙер, саҡ ҡына барғайны, бер ап-ағы килеп туҡтаны ла һөйкөмлө генә бала – һикһәнде уҙғас ни хәҙер бөтәһе лә бала – башын сығарып:\n– Әбекәй, ҡайҙа китеп бараһың? – тип һораны.\n– Ошо яҡҡа.\n– Ошо яҡҡа булһа, әйҙә, ултыраһыңмы?\n– Ултырмаған ҡайҙа, рәхмәт, балаҡай.\n– Хатта өләсәмә оҡшап китеп бараһың, әллә улмы тип торам. – Шоферы бигерәк илгәҙәк бала икән. – Ул да бер минут та көтөп торорға яратмай, атлай ҙа китә. Бер көнө машина осраған да, ултыртып алам тиһә: “Юҡ, балалар, мин ашығам”, – тип ҡул һелтәгән. Былар, әбей алйый башлаған, тип китеп барғандар. Бер аҙҙан машиналары боҙолоп торһалар, өләсәм һыпырта һуғып үтеп китеп бара, ти. “Ярар, сәләмегеҙҙе еткерә торормон”, тип көлә, ти үҙе, етмәһә.\n– Беҙ йәш саҡтан йәйәү йөрөп өйрәнгәс ни, ултырып сыҙамайбыҙ шул, йыбырлай бирәбеҙ.\n– Ошо яҡҡа, тип серле генә әйтеп ҡуйҙың, инәй. Алыҫҡа китеп бараһыңмы? – тип һорай ҡуйҙы егет.\nАлыҫҡа, – тине Фәрхинур. – Ныҡ алыҫҡа.\nШунан һынсыл ғына ҡарап алды ла, арыу бала икәнен сырамытҡас:\n– Германияға, – тип өҫтәне. Тегеһенең ғәжәпләнеүҙән ҡаштары өҫкә һикереп киткәйне, зиһене теүәллеген раҫларға була, сәфәренең маҡсатын әйтә һалды.\n– Гитлерҙы юҡҡа еңеп маташҡандар ул, – арттан бер ҡарлыҡҡан ҡалын тауыш сыҡҡас, ҡайырылып ҡараһа, йыуан ғына бер ир олоғара шешәнән һыра һура-һура ҡырын ятып бара. Йә берәй түрә, йә берәй яңы башҡорт байы, ахыры. – Гитлер еңгән булһа, бынау бейә һейлеге урынына кинәнеп баварскийҙы эсер инек, исмаһам.\nФәрхинур башта хатта үҙенең ҡолағы ишеткәнгә үҙе ышанмай торҙо. Ил өсөн йәнен аямаған яугирҙәрҙән мәсхәрәләп көлөү бит был! Башына ҡан һикерҙе, тыны быуылды. Шәлен ысҡындырып ебәрҙе лә артына боролдо:\n– Ата-олатаң Гитлерҙы еңмәгән булһа, һин тыумаған да булыр инең, ахмаҡ.\nҺеңдергәнсе әйтергә уҡталды ла, үҙен ултыртып алған водителде уйлап тыйылды: был арыу балаға яҡшылығы өсөн һүҙ тейеп ҡуймаһын.\n– Балам, – тине. – Машинаңды туҡтат. Туҡтат машинаңды.\nҒәжәпләнеп ҡараған егеткә:\n– Төшөр, – тине. – Тыным ҡыҫыла.\n– Нимә? – тине теге йыуан. – Дөрөҫлөк өтәме, ата коммунист!\n– Һинең һаҫығың уҡшыта, – тине лә юл ситенә килеп туҡтаған машинанан төшә башланы Фәрхинур.\n– Ә кем түләй? – тине йыуан мыҫҡыллы тауыш менән. – Хәйерсе пенсияң юлға түләргә лә етмәйме, патриотка?! – тип йәмһеҙ итеп һүгенде. – Туҡта! – тип екерҙе ҡуҙғала башлаған водителгә. – Түләһен, машина һыу менән йөрөмәй!\nФәрхинур кеҫәһендәге ҡулъяулыҡтан мең тәңкәлекте сығарып әле ултырып килгән ултырғысҡа һалды.\nБер минут та туҡтап тормай алға атлай бирҙе үҙе:\n– Ник тыуҙым, ҡәбәхәт! Ер ҙә упмаҫ был оятһыҙҙы, ерәнер... – тип ҡәһәтләнде.\nЙыуан бай һүгенә-һүгенә тәҙрәнән ҡулындағы һыра шешәһен бәреп китте. Әл дә теймәне. Шул тиклем ҡыҙғайны Фәрхинур, атлау түгел йүгереүгә күсеп киткән икән. Күпмегә етер ине хәле был тиҙлектә, бер машина ҡыуып еткән:\n– Әбекәй, тим, әбекәй! Ишетмәйһеңме әллә, ҡайҙа китеп бараһың?\n– Алыҫҡа булғас, әйҙә, ултыр. – Йәш кенә бер ир яғымлы йылмайып башын һонған. Фәрхинур, ауыҙы бешкән кеше булараҡ, был юлы һынаңҡырап ҡараны. Эргәһендә йәш ҡатын да бар икән.\n– Әйҙә, әбекәй, ҡурҡма. Ана, артҡа, ҡәйнәм янына, ҡушарлап ултыр, – тигәс, тәүәкәлләне.\n– Былай матур итеп кейенеп балаларыңа ҡунаҡҡа китеп бараһыңмы? – тип һүҙ ҡушты ҡәйнә кеше. Ипле генә күренәләр – асылырға булды.\n– Юҡ, Мәскәүгә барам, – тигәс, ир кеше һыҙғырып ҡуйҙы.\n– Алыҫ икән шул. Беҙ Стәрлегә генә барабыҙ бит әле.\n– Ярар, 250 километрға булһа ла яҡыная бит, – тине ҡәйнәһе.\nБигерәк яғымлы кеше икән. Һүҙ эйәрә һүҙ сығарып тәки Германияһына тиклем һөйләтеп алды. Күңеле кителә биреп килгән Фәрхинурға рәхәт булып китте бер туғарылып һөйләшкәс.\nСтәрлегә боролған урында Өфөгә юлланған машинаны үҙҙәре туҡтатып ултыртып ебәрҙеләр, рәхмәт яуғырҙары. Түләргә тип сығарған аҡсаһын ҡәйнә-ҡатын усына ҡабат йомдорҙо.\n– Изге юлға сыҡҡанһың, апай. Минең атам да Еңеү көнөнән һуң Прага ҡалаһы янында һәләк булған. Мин дә, атай ул фотоһүрәт була икән, тип уйлап үҫкән баламын. Шул яҡтарҙан уҙғанда минең атайым менән уның яуҙаштарына ла һағынышлы сәләмдәребеҙҙе әйтеп кит. Ихлас күңелдән бирәм, һиңә юл хәйере булһын, – тип үҙе өҫтәп бирҙе.\nНыҡ фыртым машинаға ултыртып ебәргәндәренә көйөңкөрәп китеп бара ине, ҡайһы арала тегеләр быныһына уның тарихын бышылдап өлгөргәндәрҙер, сынъяһауҙан кейенгән машина хужаһы үҙе һүҙ башланы:\n– Минең дә ике олатай, бер өләсәй һуғышта ҡатнашҡан. Бер олатайымдың дүрт ағаһы һуғышта һәләк булған. Ул үҙе ҡаты яраланып ҡайтҡан да, минең атайым бәләкәй саҡта уҡ, шул йәрәхәттәр арҡаһында мәрхүм булған. Был һуғыш ҡайғы килтермәгән берәй ғаилә бармы икән беҙҙең илдә? – тип иҫ-аҡылы китеп барҙы. Донъя буйлап күп йөрөй икән, виза хәлдәрен аңлатты. Сит илгә сыға торған паспортын һорап алып ҡараны ла:\n– Инәй, уңған юлға сыҡҡанһың ул һин, бына бит, срогы сығыуға өс ай бар әле, – тип ҡыуандырҙы. Өфөгә яҡынлағас:\n– Ҡайҙа алып барайым һине, тимер юл вокзалынамы, аэропртҡамы? – тип һораны.\n– Минең бында ҡыҙым йәшәй. Шунда инеп баш-күҙ алайым. Мәскәү яғына иртәгә ҡуҙғалырмын, – тигәс, подъезд ишеге төбөнә килтереп төшөрҙө. Фәрхинурҙың:\n– Машина һыу менән йөрөмәй бит, балам, бензинлек, – тип биргән аҡсаһын рәхәтләнеп көлә-көлә затлы кенәгәһенә тыҡты ла:\n– Инәй, һинең был аҡсаңды мая итеп айырып һалам. Ә быныһы минән һиңә ҡотло юл теләге булһын, – тип биш меңлек тотторҙо. – Ал, инәй, миңә лә уңыш телә. Аллаһы тәғәлә һинең һымаҡ саф кешеләрҙең теләген ҡабул итә ул, – тине.\nХәбәр итмәй-нитмәй килеп ингән әсәһен күреп, ҡыҙы йығылып китә яҙҙы.\nЮл хәлдәренән йөрәкһенгән Фәрхинур ишек төбөнән уҙыр-уҙмаҫ ниәтен таҡылдай башлағас, аптырауға ҡалып бот сапты.\n– Ошолай ялпылдап Германияға китеп бараһыңмы? Бигерәк ауылса кейенгәнһең. Ҡала кешеһе бит улай кейенмәй. Европа тураһында әйтеп тә тормайым. Кит-кит, әсәй, кеше көлдөрөп.\n– Нишләп көлдөрөп? – Фәрхинурҙың бирешергә һис кенә лә иҫәбе юҡ ине. – Мин бит Европа кешеһенә китеп бармайым, атайыңа барам. Бер саҡ баҙарға барғанда сирәмдәй йәшелгә ҡып-ҡыҙыл сәскә төшкән тауарға күҙе ҡыҙып ҡайтҡайны. Ҡулға аҡса инеү менән һиңә шундай күлдәклек алам, тип эй хыялланған булғайны.\n– Килештереп ап-аҡ йөн ойоҡ менән ҡара галуш кейгәнһең... Матур туфлиең бар ҙаһа...\n– Кейеп торҙом да сисеп ҡалдырҙым. Калушта атлауы йомшаҡ, еүештә һыуланмай.\n– Әсәй, әллә һин Германияға йәйәү бармаҡсы булаһыңмы?\n– Барһам барам да етәм, һуғыш ваҡытында беҙҙекеләр түш менән шыуышып Берлингә тиклем барып еткәнде әллә...\nҒүмер буйы башланғыс кластарҙа уҡытыусы булып эшләп хаҡлы ялға сыҡҡан, гел дөрөҫ, аңлайышлы һәм яуаплы итеп һөйләп өйрәнгән ҡыҙының ҡашы төйөлә башлағанын күреп, Фәрхинур үҙен-үҙе бүлдерә һалды:\n– Кеше йөрөп ята ла баһаң. Хатта беҙҙең башҡорт бисәләре лә... Сәғитова тигән ҡатындың машинанан-машинаға ҡул күтәреп бөтөн Европаны урап сыҡҡаны тураһында тапшырыу ҡараманыңмы ни? Ул да йәш түгел, пенсияға сыҡҡас йөрөй башлаған.\n– Әсәй, һуң ул йәш пенсионер бит. Һинең кеүек 82 йәштә түгел. Хәҙер һин берәй машинаны туҡтатып, Германияға китеп барам, тиһәң, әбей алйыған икән, тип яҡындағы тилелер йортона тапшырып китәсәктәр.\nФәрхинур юҡҡа бәхәсләшеп ҡыҙының йәнен көйҙөрмәҫкә булды. Уның шымып ҡалыуынан “ҡаты ҡағылдым, ахыры”, тип уңайһыҙланып киткән ҡыҙы инде йомшарыбыраҡ өндәште:\n– Әсәй, сит илгә сығыуы улай ябай ғына түгел бит. Башта виза алырға кәрәк, уның өсөн Мәскәүгә барырға.\n– Беләм. Мин дә телевизор ҡарайым, китап-гәзит уҡыйым дабаһаң. Ауылда йәшәй, тигәс тә мине бигерәк томанаға һанап китәһегеҙ һеҙ, ҡала кешеләре. Әле бөгөн юлда ла бик һәйбәт, бик донъя гиҙгән кешеләргә ултырып килдем. Аңлаттылар. Мәскәүгә һуғылып китермен. Теге юлы ҡустың сит ил күрһәтәм тип ҡыялып, паспорт та эшләткәйне бит. Шуны ла һалып алдым мин.\n– Ул әллә ҡасан булған хәл бит. Срогы сыҡҡандыр инде уның.\n– Өс ай ваҡыты бар икән әле, – тип ҡәнәғәт йылмайҙы Фәрхинур.\nҠыҙы нимә тип әйтергә лә белмәне: “Йәш сағында ла шул ине. Хәҙер ҙә шул: оҙаҡ уйлап тора белмәне, алдына алғанын ҡуйманы”.\n– Ярар, әсәй, һин ял ит. Мин көндөҙгө стационарҙа дауаланып йөрөйөм. Иртәгә иртәнсәк уколға барып ҡына ҡайтайым да, ҡустыма шылтыратайыҡ. Ейән-ейәнсәрҙәрең менән дә кәңәшләшәйек. Сит ил мәсьәләләрен хәҙерге йәштәр яҡшыраҡ белә, – тине.\nҺүҙҙе икенсе яҡҡараҡ бороп ебәрер өсөн ауыл хәбәрҙәренә төшөп киткән әсәһен ишетер-ишетмәҫ йөрөп сәй әҙерләгәс, йәнә:\n– Мәскәүгә билет, визаға түләргә, Германияға билет, шунан ҡайтырға билет... – тип баш сайҡаны. – Бигерәк еңел уйлайһың да ҡуяһың, әсәй.\n– Ҡыйын итеп уйлай башлаһам, бер яңғыҙым ҡустың менән икегеҙҙе нисек кеше итеп сығарыр инем?\n– Шулай тиһең дә тораһың. Хәҙер бөтөнләй икенсе заман, әсәй.\n– Заман башҡа булһа башҡалыр. Кеше шул уҡ. Яманы ла бар, тик яҡшыһы күберәк.\nБашҡа һүҙ ҡуйыртып торманы әсә, ике йыл элек кейәү балаҡай инфаркттан көтмәгәндә генә мәрхүм булып ҡалғас, ныҡ бирешеп, һаулыҡҡа туймай киткән ҡыҙына йәлләп ҡарап, шымды.\n– Иртәгә мин йөрөп ҡайтҡас, магазинға барып өҫ-башыңды ҡараштырайыҡ, шунан күҙ күрер, – тиеүенән ҡыҙының уның сәфәренә шыпа ҡаршы төшмәгәненә эсе йылынып Фәрхинур үҙенә әҙерләнгән урынға барып ятты.\n“Иртәрәк барһаң, уколға сират булмай”, тип һигеҙгә сығып киткән ҡыҙы артынан ишек бикләп ҡалған Фәрхинур, бер сынаяҡ сәйҙе шөрпөлдәтеп эсте лә, кистән үк әҙерләп ҡуйған сумкаһын тотоп, тая һалды. Тәүҙә туҡталышта теҙелеп торған автобус йөрөтөүселәрҙе: “Ҡайһығыҙ Мәскәү юлына тиклем бара?” – тигән һорауы менән аптыратып алды. Ниһайәт, “Әбекәй, аҙашманыңмы? Балаларың ҡайҙа йөрөгәнеңде беләме?” тигән һорауҙарҙы бирештерә-бирештерә булһа ла, ике-өс автобусты алмаштырып ул ергә алып барып еткерҙеләр. Илла-алла менән оло юлға килеп сыҡты, ниһайәт. Кисә юлы уңғанға күрә күтәренке күңел менән дәртле генә юлланған Фәрхинур ғәҙәтенсә трасса буйлап китте. Машина күп, бер туҡтауһыҙ олоғара фуралар үтә – юл ситенән барыу ҡурҡыныс. Туҙандан, ауыр бензин еҫенән, төтөндән күңеле болғанып, башы ауырта башланы. Машина себен кеүек күп, эргәһенән бер туҡтауһыҙ үтеп торалар. Ҡул күтәреп ҡарай, туҡтаусы юҡ. Бер сәғәт барҙымы-юҡмы – ырата алманы. Күңеле төшөп, “Мәскәүгә тиклем – 1300 километр“ тигән яҙыулы бағана янында юлдан ситтәрәк ятҡан бер ҙур ташҡа барып ултырҙы.\nОшолай тиҙлек менән көнөнә биш километр үтһә. Мәскәүгә барып етер өсөн генә лә 260 көн кәрәк була. Әлбиттә, Нурияһы ике-өс көнгә лә сыҙамаҫ: полицияға хәбәр итеп, эҙләүгә бирәсәк. “Улай булмаҫ, булмаҫҡа тейеш, туҡтап ултыртһалар, ошо яҡҡа барған ниндәй машина булһа ла эләгергә кәрәк, – тип уйланы. – Бер километр барһам да кәмей торор. Эй Раббым Аллам, сәфәремде хуп күрһәң, юлыма һәйбәт кешеләрҙе сығарып ҡуйһаңсы”.\nШулай тип теләп бөтөүгә, бик ныҡ борсолған йөк машинаһы туҡтаны ла өлкән генә бер ир һонолоп:\n– Әбей, хәлең нисек? – тип һораны.\n– Һәйбәт, хатта һәйбәт, – Фәрхинур һикереп тора һалды ла уға табан ашыҡты. – Ошо яҡҡа китеп бара инем.\n– Ҡайһы ауылға? – тине руль артында ултырған йәшерәге.\n– Ошо трассанан ситкә боролғансы ултыртып алып барып ҡалдырһағыҙ һәйбәт булыр ине.\n– Әйҙә улайһа, ултыр.\n– Мин был яҡтарҙы белмәйем шул, – тине Фәрхинур аҡланған һымағыраҡ. Һүҙгә-һүҙ ялғанһын тип тә инде. – Бик ауылымдан сығып йөрөргә лә тура килмәне. Ғүмер буйы эш тә эш. Беҙҙең ваҡытта колхоздар көслө булды бит.\n– Ҡайһы яҡтан килә ятаһың?\n– Башҡортостандың көньяғынан.\n– Һөйләшеүең оҡшап тора шул. Беҙҙең бер килен шул яҡтан. Ә ҡайҙа китеп бараһың?\n– Германияға юлланғайным, Мәскәүгә инеп виза алып сығырға кәрәк.\nИрҙәрҙең шикләнеп бер-береһенә ҡарашып ҡуйғанын абайлап, Фәрхинур уларҙы тынысландырырға ашыҡты.\n– Ҡурҡмағыҙ, уландар. Зиһенем теүәл. – Шунан хәлде бәйнә-бәйнә һөйләп бирҙе.\n– Бигерәк тәүәккәлһең икән, – тине ирҙәрҙең өлкәне. – Балаларың юҡмы ни?\n– Балаларым һаулыҡҡа туймай шул. Атаһы фронтҡа киткәндә тыумай ҡалған улым шәп ине лә, өс йыл элек инфаркт булды. Уны борсорға тырышмайым, хатта үтә ныҡ шатланырға ла эшкашмай. Ҡыҙымдың ҡан баҫымы юғары, әле укол алып йөрөй. Уларҙы көтөп ултырырға сыҙамлығым етмәй.\n– Әбей, һин йәшәгән, тормош күргән кеше. Тураһын әйткәнгә үпкәләмә.\n– Әйт әйҙә, әйт. Үпкәләш юҡ.\n– Бөтәбеҙ ҙә шул бер урынға барабыҙ бит инде. Динлеләр Алла алдына ти, атеистар ер аҫтына... Нисек кенә булһа ла тыуымдан ҡалмағанды, үлемдән ҡала алмайбыҙ, – ул нисек йәтешерәк итеп дауам итергә белмәй туҡтаны.\n– Улым, һин уратып-суратып йонсома, тураһын яр ҙа һал, – тип дәртләндерҙе уны Фәрхинур. – Күңелеңдә көҙөк булып ҡалмаһын.\n– Тураһы шул: үҙеңде йонсотоп, балаларыңды борсоп унда барыуыңдан ни файҙа?\n– Һин дөрөҫ әйттең, берәү бер төрлө, берәү икенсе төрлө уйлай. Үлемде түгел, йәшәүҙе лә теүәл генә белеп бөтөп булмай. Шулай ҙа мәрхүмдәребеҙ төшкә инһә лә хәйер бирә һалабыҙ, аят уҡытабыҙ. Шунан йәнебеҙ тынысланып ҡала бит. Шуға күрә миңә лә аҫыл һөйәге ятҡан ергә зыярат ҡылып, доғамды уҡып, эс бушатып ҡайтһам, күңелемдә алтмыш дүрт йыл буйы ҡаҙалып торған бер шырауҙан ҡотолормон һымаҡ. Әруахы алдында ғәйебем кәмер һымаҡ...\nУйға батып барҙылар. Шунан ирҙәрҙең өлкәнерәге шиктән ауырайып киткән ҡарашын төбәне:\n– Гонаһың бар инеме ни, әбекәй?\n– Эйе, – тип ауыр көрһөндө Фәрхинур.\n– Ауыр гонаһмы ни шулай инде ярты быуаттан ашыу тынғы бирмәҫлек?\n– Эйе, – тине Фәрхинур. – Кешене был тормошҡа сат йәбешергә мәжбүр иткән бер ауыҙ һүҙемде йәлләгәнмен.\n– Ниндәй һүҙ? – тип һораны йәшерәге аптырап.\n– Яратам, тип әйтеп өлгөрмәнем.\nҺәр кем үҙ уйына сумып, ярты сәғәттәй шым барҙылар. Шунан ирҙәрҙең өлкәне әңгәмә әле генә өҙөлгән һымаҡ әйтеп ҡуйҙы:\n– Улай булғас мотлаҡ барып ет инде һин Германияға. Барып күр бабайыңдың ҡәберен... Әйткәндәй, бабайың, тигән булам. Һәләк булғанда иреңә нисә йәш булған?\n– Егерме етенсеһе менән бара ине...\n– Егерме етенсеһе менән... Минең улым егерме етенсеһе менән бара. Ә тол ҡалғанда һиңә нисә йәш ине?\n– Ун туғыҙ...\n– Кесе ҡыҙыма ун туғыҙ тула. Әле бала ғына... Шунан бирле яңғыҙһыңмы?\n– Яңғыҙ тип, ике балалы әсә яңғыҙ булмай инде.\n– Ҡабат тормошҡа сыҡманыңмы, тиеүем.\n– Уның бит “үлде” тигән хәбәре килмәне. Көттөм. Бына-бына ҡайтып килер тип көттөм дә көттөм.\n– Нисәнсе йыл алдылар фронтҡа?\n– 41-се йыл, 28 июндә.\n– 64 йыл буйы көттөң дә көттөң... Минең ҡартинәйҙе лә шулай тип һөйләй торғайнылар. Ул егерме биш йәшендә тороп ҡалған...\nТағы уйға баттылар. Байтаҡ барғас, руль артындағы егет машинаһын юл ситенә алып килеп туҡтатты.\n– Әбекәй, беҙ ошо урында был яҡҡа боролабыҙ, – тине ул үкенгән һымаҡ.\n– Бынан Мәскәүгә эшселәрҙе вахтаға, коммерсанттарҙы баҙарға йөрөтә торған “Газел”дәр йыш үтә. Һине шуларҙың берәйһенә ҡарап ҡына ултыртып ебәргәндә яҡшы булыр ине лә бит, – тип елкәһен тырнап алды өлкәне.\n– Былай ҙа һуңлап барабыҙ шул. Заказчик көтөп тора, – тине йәше сәғәтенә ҡарап. – Ултырып китә алмаһаң, ошонда ғына тор. Әгәр ҙә оҙаҡлабыраҡ китһәң, бәлки, беҙ урап килеп тә өлгөрөрбөҙ. Үҙебеҙ ултыртып ебәрһәк, ышаныслыраҡ булыр ине.\nФәрхинур ҡулъяулығын сисеп аҡса сығарҙы, теге:\n– Машина һыу менән йөрөмәй бит, – тигән йәтеш һүҙҙе әйтеп аҡса һондо. – Бензинлек.\n– Ун туғыҙ йәшендә ике бала менән тол ҡалған, “Яратам, тип әйтеп өлгөрмәнем” – тип үҙен-үҙе ҡыйнап алтмыш дүрт йыл буйы ирен көткән зат фәрештәгә торошло ул, әбекәй. Һинән аҡса алһаҡ, минең ҡартинәйҙең рухы рәнйер, – тине өлкәне.\n– Һин беҙгә, иҫеңә төшөп киткән сағыбыҙҙа: “Юлдары уң булһын” тип телә, – тине йәше.\nҺис уйламағанда йөҙ саҡырымға яҡын араны йәтеш кенә итеп үткәненә күңелләнеп киткән Фәрхинур тора буламы һуң инде, тегеләр боролошта юғалыу менән ашығып Мәскәү юлына төштө. Оҙаҡ барҙымы, аҙмы – абайламаған. Бер “Газель” янына килеп туҡтаны. Кеше йәнле бер әҙәм инде: Яңы йыл шыршыһы һымаҡ кейенеп ялпылдағын сығып юл ситенән атлаған әбей янынан әллә нишләп үтеп китә алмағандыр.\n– Һыпырта һуғып ҡайҙа елдерәһең, әбекәй? Һине саҡ ҡыуып еттек бит, – тип ҡысҡырҙы ул ауыҙ йырып.\n– Германияға, – тигән яуап булды.\n– Германияның үҙенә үкме? – тип шарҡылдап көлөп ебәрҙе водитель. Ул көлгәнгә пассажирҙары һонолоп ҡараны.\n– Башта Мәскәүгә һуғылам, – тип етди генә яуапланы әбей.\n– Беҙ Мәскәүгә китеп барабыҙ ҙа ул. Тик урыныбыҙ юҡ шул.\n– Әйҙә алайыҡ, инәйҙе, – тине эшселәрҙең береһе. – Алмаш-тилмәш ултырып барырбыҙ әле. Сумкалар өҫтөнә лә ултырып барырға була.\nАрлы-бирле һөйләшеп алдылар ҙа, шулай хәл иттеләр.\n– Ҡалай йәтеш булды, – тип үҙенең бәхетенә үҙе ышана алманы Фәрхинур.\nБылар ҙа һораны сәфәренең маҡсатын. Германияға минут һайын яҡыная барғанына һөйөнөп, бәйнә-бәйнә тағы һөйләп бирҙе Фәрхинур.\n“Яратам тип әйтеп өлгөрмәгәйнем”. Йөҙөн йыйырсыҡтар баҫҡан ап-аҡ сәсле әбей ауыҙынан “яратам” тигән һүҙ сыҡҡаны башта мәрәкә һымағыраҡ тойолғайны: бер-береһенә ҡарап шуҡ ҡына йылмайышып алдылар. Бара-килә уйға батыңҡыранылар. Шунан араларында бер ҡыйыуыраҡ йәшерәге:\n– Ә бит, инәй, һин дөрөҫ әйтәһең. Әле мин дә кәләшкә “яратам” тип әйтергә өлгөрмәй киткәнмен, – тип телефонына тотондо.\n“Мин дә, мин дә”, – тип көлкөгә һабыштырһалар ҙа, берәм-һәрәм кем ҡатынына, кем әсәһе менән атаһына, кем балаһына шылтыратып алды.\n– Илай, – тине эргәлә ултырып барған егеттәрҙең береһе. Ҡаушай биреп Фәрхинурға ҡараны. – Әйткәйнем, әсәйем шунда уҡ илап ебәрҙесе.\n– Һинең тауышыңды ишетеп, ҡыуаныстан илай ул, балам. Шылтыратҡан һайын әйт һин. Әсәй кеше бер ваҡытта ла балаһының йылы һүҙенән туймай ул. – Шунан баҙнатын йыйып һораны:\n– Улым, ҡыйын булһа ла, мин дә ҡыҙыма бер-ике ауыҙ һүҙ әйтәйем әле. Хушлашмай ҙа сығып киткәйнем, ут йотоп ултыралыр, бисараҡайым. Ауыл кешеһенә нимәгә кәрәк тип алдыртмай инем, әле ҡарап киләм – һәләк йәтеш нәмә икән!\n– Инәй, һин ашыҡмай ғына һөйләш, – тине саҡ ҡына булһа ла яҡшылыҡ эшләргә форсат тыуғанына ҡыуанып киткән егет. – Минең безлимит. Ҡана, номерын беләһеңме?\n– Нурия, ҡыҙым, һин мине әрләмә инде. Мин сыҡтым да киттем. “Газел”дә Мәскәүгә китеп барам. Һәләк игелекле кешеләргә тап булдым. Иртәнсәк барып етәбеҙ, тиҙәр. Һин көймә, балам. Һау кеше йөрөй ҙә ята ул. Һау булайыҡ. Мин һеҙҙе ныҡ яратам, балам!\n“Мин дә һине ныҡ яратам, әсәй!”...\n– Ҡыҙым да илай, – тине Фәрхинур егеткә телефонын һоноп.\n– Нишләп бөтәһе лә илай икән, инәй? – тип һаман аптыраны егет.\n– Йәшәгән ваҡытта гел әйтеп торорға тейеш һүҙҙе йә үлер алдынан, йә кеше үлгәс кенә әйтеп өйрәнгәнбеҙ ҙә, шуға шомланабыҙ, ахыры, – тине ҡыҙы илағанға күңеле тулып киткән Фәрхинур. – Иң ғәзиз кешеләребеҙҙең эргәбеҙҙә мәңге булырға килмәгәнен уйламай йәшәйбеҙ ҙә...\nБайтаҡ барғас, заправкаға туҡтанылар ҙа, арлы-бирле аяҡтарҙы яҙып алырға тип төшә һалдылар. Иң алда ултырып барған бер өлкән генә, ныҡ таушалған ҡиәфәтле ир, тәүгеләрҙән сығып ситкәрәк китте лә телефонына ярым бышылданы:\n– Фәүзиә! Был мин инем әле.\n– Һин икәнде ишетеп торам. Ни булды? – тигән ҡырыҫ тауыш ишетелде.\n– Уйлап килдем-килдем дә, Фәүзиә, тағы бер уйлап ҡуйҙым. Һиңә күптән әйтергә йөрөһәм дә һис форсат таба алмай инем, – тине ир ашыға-ашыға. Нисек дауам итергә белмәйенсә ыҡ-мыҡ килеп урынында тапанды. Шунан тураһын ярып һалырға тәүәкәлләне: – Мин һине ныҡ яратам бит ул!\n– Нимә булды һиңә? – тип хәүефләнде теге остағы ҡатын. – Әллә китеп барышлай уҡ эсә башлағанһың инде?\n– Юҡ-юҡ, Фәүзиә! – тине абышҡа тыйнаҡ ҡына. – Бер үк үрһәләнмә.\n– Атыу нимә булды?\n– Юл ыңғайында Хызыр Илъястың үҙе кеүек бер матур кешене ултыртып алдыҡ та...\n– Шул ҡуша: яратҡаныңды ваҡытында әйтеп барырға кәрәк, ти.\n– Яратыуын мин дә яратам инде ул, – Алыҫтағы Фәүзиәнең тауышында уйсанлыҡ. – Яратмаһам, эсмә тип шул тиклем көйөр инемме ни? Тик әйтергә кәрәк икән, тип башҡа ла инеп сыҡҡаны юҡ ине.\n– Бына шул-шул, Фәүзиә! Әйтергә кәрәк икән, әйтергә кәрәк...\n– Инәй, – тине егеттәрҙең береһе ҡабат инеп ултырышҡас, – юл оҙон, әллә беҙгә, ғүмер буйы бер кешене шулай ныҡ итеп нисек яратырға булғанын һөйләп бараһыңмы?\n– Һөйләйем, һөйләмәгән ҡайҙа, балалар. – Әҙәм яҡшылығынан күңеле әптән бөтөнәйеп, әллә кем булып киткәйне Фәрхинур. – Өлкәнәйһәң ҡыҙыҡ була икән ул ваҡыт тигәнең, әйтерһең дә артҡа аға башлай – үткән ғүмерең ҡулыңды һуҙып алырҙай булып яҡыная, – тине лә оҙон хәбәренә төшөп китте. – “Миңә сығаһыңмы?” – тигәс, “Сығам”, – тинем бит инде. Шунан ни, ун-ун биш көн эсендә кейәүгә сыҡтым да киттем. Әсәйемдәр йәтеш кенә табын йыйҙы. Күберәк минең туғандар бит инде. Ҡыҙ оҙата барған булдылар. Ситән генә булһа ла өйө бар – әрме хеҙмәтенән ҡайтҡас, колхоз берәүҙең иҫке өйөн алып биргән икән, рәхмәт төшкөрө. Тормошо етеш кенә – заманына күрә инде. Урындығында кейеҙе, иҙәнендә һуҡма балаҫы, яҫтап ятыр мендәре, ябыныр юрғаны, иң шаҡ ҡатырғаны – еҙ самауыры – бар. Әсәйем һәләк ҡәнәғәт булып ҡайтып киткәндә ҡолағыма: “Хәлле генә лә баһа”, – тип ҡыуаныслы шыбырланы. Бер-ике көн үткәйне:\n– Килен, самауырымды алайым инде! – тип бер күршеһе инде.\nКискә табан өлкән генә инәй:\n– Киленсәк, кейеҙемде алайым тигәйнем, – тип урындыҡтағы аҡ кейеҙҙе һыпырып алып сығып китте. Уның артынса уҡ ике балапан инеп:\n– Әсәйем алып ҡайтырға ҡушты, – тип иҙәндәге балаҫты төрөп ҡултыҡтары аҫтына ҡыҫтырҙы.\nКискеһен кейәүем эштән ҡайтыуға шыр яланғас өйҙә тор ҙа ҡал. Эй әңгәмә! Килен төшөргәндә шыҡһыҙ булмаһын тип күрше-күлән бисәләр тырыштырған икән. Бигерәк нәфсеһеҙ ҙә булынған. “Юҡ!” – тип көйә лә белмәйем, урындыҡ өҫтөнә әсәм бирнәгә әҙерләгән ҡорама юрғанды түшәп һалғанмын да ирем ҡайтҡанда шарҡылдап көлөп ултырам. Һармаҡлыҡ инде! Килеп инде лә ҡосаҡлап иланы шунда. Һыр бирмәһә лә, нимә булыр, тип һыҙланып йөрөгән икән, йөрәккенәм. Етем кешенең күңеле китек була бит ул, ни тиһәң дә...\n– Эй, инәй, – тине шунда эшсе егеттәрҙең береһе. – Әкиәт кеүек итеп тыңлап ултырабыҙ. Был тиклем юҡлыҡты күҙ алдына ла килтерерлек түгел.\n– Шунан нишләнегеҙ инде?\n– Нурулла ла шулай тине: “Шунан нишләйбеҙ инде, кәләш?”\n“Ҡаҙан аҫырға сыуал бар. Сәй ҡайнатырға ҡаҙан бар. Сәй эсергә үҙең соҡоп яһаған сеүәтәләр бар. Тағы беҙгә ни кәрәк?” – тинем. Дөрөҫө лә шул: ҡулынан алтын ҡойола ине. Эргәһендә, ул кәрәк тә был кәрәк, тип дәртләндереп кенә торһаң, бөтә нәмәне эшләй: тырызын да, кәрзинен дә үрә, тәпәнен дә яһай. Ярты йыл эсендә һауыт-һаба, йорт-йыһазды вис еткерҙе. Ә бит беҙ, ике шырмый, донъя көтәбеҙ, тип үтә тырышҡандарҙан да түгел инек.\nҮкһеҙ йәтим ине бит. Яҡты донъяла япа-яңғыҙ булыуҙан ҡаҡшаған булған инде, миңә йәненең яртыһылай күреп эҫенде лә ҡуйҙы ул. Ҡунаҡ-фәләнгә йәки уйынға барһаҡ, саҡ ҡына эргәһенән китһәм дә, үҙе лә абайламаҫтан, күҙҙәре менән мине эҙләй башлар ине. Ҡыҙғанғандан түгел, юҡһыныуҙан... Әхирәттәрем менән шырмыйланып, уның был ҡылығынан көлөп бер була торғайныҡ. Ҡыҙҙар мине йәшерә лә, уның тынғыһыҙланғанын мәҙәк күреп күҙәтә. Борсолоуы тотош биләп алып, сигенә еткәндәй булһа, мине уртаға төртөп сығаралар ҙа, уның ҡыуаныстан йөҙө балҡып, ауыҙы ҡолағына етә. Эй, әңгәмә!\nӘллә үҙе артыҡ йәлләү күрмәй үҫкәнгә, эй йәлләй торғайны. Бөтөн донъяны үҙенең йылыһында йылытырға тырышҡандай йәлләй белде. Колхоз эшенән ҡараңғыла ҡайтып инһә лә, көнө буйы бала менән арыйһың, тип керен дә йыуып ташлар ине. Бала илаһа, тора һалып йыуатыр, йүргәген алмаштырыр ине. Икенсе баланы яңғыҙыма ҡарарға тура килгәс кенә төшөндөм мин тәүгеһен ҡайһылай анһат баҡҡанымды...\n– Инәй, Мәскәүгә килеп индек.\nФәрхинур ипләп кенә яурынына ҡағылғанға уянып китте. Йомшаҡ түшәгендә боршаланып таңдар аттыра торғайны, ултырған килеш тә ҡайһылай йоҡлаған.\n– Бер ярты сәғәттән Германияның виза үҙәгенә килеп етәбеҙ, – тине водитель. Фәрхинур битен-күҙен һыпырыштырып, өҫ-башын ҡараштырҙы. Итәк-митәге сөрөшкән, әрһеҙләнгән. Ашығып шәл-яулығын сисә һалды, туҙрап сыҡҡан сәсен һыйпап ҡабат ябынды. Теге алда ултырған ир олоғара термосынан ҙур бер бокалдың төбөнә хуш еҫле эсемлек ҡойоп һондо:\n– Эс, инәй, Фәүзиә үҙебеҙҙең яҡтың үләндәренән ошолайтып шифалы сәй яһай.\nКешеләрҙең шул тиклем ихласынан Фәрхинурҙың күңеле тулды:\n– Юлығыҙ уңып, кеҫә тултырып аҡса эшләп, ғаиләләрегеҙҙе ҡыуандырырға насип булһын инде, уландар.\nУл-был иткеләгәнсе килеп тә еттеләр. Ситкәрәк барып туҡтанылар ҙа барыһы ла леһерләшеп оҙата төштө. Саҡ асылып тора, ахыры, кеше байтаҡ. Ҡарауылсы тикшереп үткәреп тора. Бер-ике кешене бороп ебәрҙе. Сос кеше сос инде: водитель егет ул арала бара һалып, ул-былды белеп тә килгән.\n– Бик тикшерә, исемлек буйынса ғына индерә.\n– Үткәрмәҫ микән...\nНи ҡылырға белмәйерәк торғанда, тиҫтәләгән кеше шәп-шәп атлап килеп туҡтаны.\n– Бына бит, – тине шунда бер аҡыллы баш. – Һин, инәй, шым ғына тор ҙа, улар ҡапҡаға яҡынайыу менән урталарына сум, ҡарауылсы арлы-бирле иткәнсе, атла ла кит. Абайлап, кире бора ҡалһа инде, башыңды иҫәүәнгә һалып, урыҫса аңламағанға һалышыр ҙа ҡуйырһың. Иларһың, инәй, ҡысҡырып-ҡысҡырып илаһаң, берәй яҡлашыусы табылыр.\n– Ысынлап та... – тиешеп хупланылар.\nБарыһы менән дә йәнә бер ҡат хушлашып, рәхмәтен әйтеп, бисмиллаһын ҡабатлай-ҡабатлай бер нисә аҙым яһаны ла, эсе янып киткәнгә, ярҙам һорағандай, артына боролоп ҡараны. Автобустың ишеге төбөнә өймәкләшеп, яу яланына оҙатҡандай борсолоп ҡарап торған булалар, рәхмәт яуғырҙары. Шул саҡ араларынан ҡатар ултырып, урын уртаҡлашып килгән егет айырылды:\n– Тороп тор әле, инәй, – тип йүгерә-атлай эргәһенә килде. Йәнә туҙырап сығып килгән сәстәрен яулыҡ аҫтына ҡыҫтырҙы, ҡыйыш эләктергән төймәһен туралап элде лә, яурынынан күҙгә күренмәгән сүпте һыпырып төшөргәс: – Булды, кәртинкә кеүек булдың, инәй! – тип йылмайҙы.\n– Бигерәк яғымлыһың инде, балам. Ҡыҙҙар һымаҡ иплеһең, – тине Фәрхинур уның арҡаһынан һөйөп. – Әсәһенең аҡ һөтөн имеп үҫкән бер инабатлы ғына ҡыҙ тап булһын инде үҙеңә.\nУға ҡапыл рәхәт, еңел булып китте. Йәштәрсә баҫып, ҡапҡаға яҡынлашҡан төркөмгә барып ҡушылды ла, ҡарауылсы башҡаларҙы барлаған арала, ышаныслы атлап үҙәктең ихатаһына инеп тә китте.\n– Бирһендәр инде, – тип еңел һуланы “Газел”гә тулған юлдаштары.\n– Эстәрендә йәндәре булһа, бирергә тейештәр инде. Тәүҙә беҙҙең илде баҫып алырға тип ябырылғандар, ирен алып китеп үлтергәндәр, ер аҫтына алып барып тыҡҡандар, инде ҡатынына зыяратына барып баш эйергә рөхсәт итмәй торһалар, эт ботонан ҡырын булыр.\nАуылдан ялпылдата һуғып шәпләнеп сығып киткән ине лә Фәрхинур. Әле тирә-яғында байлыҡ, эре-эре кешеләр: виза, Шенген, тағы әллә ниндәй ул ғүмере ишетмәгән һүҙҙәр... Һум тигәнең бөтөнләй телгә лә алынмай, евро, евро, евро... Әллә нишләп ҡаушаны. Үҙенә сит күҙҙәр менән ҡарап өҫтөндәге йәшел сирәм ерлеккә ҡып-ҡыҙыл яран гөлдәре төшкән бөрмәс итәкле оҙон күлдәге, шул уҡ төҫтәге сәсәкле кашемир шәле, ап-аҡ йөн ойоҡ өҫтөнән кейеп алған резинка калушы, үҙ ерендә күркәм генә булһа ла, эргә-тирәһендәге заманса затлылыҡ уртаһында көлкө һәм йәл күренгәнен тойҙо. “Саҡ ҡына байҡайым әле”, – тип ситкәрәк барып ултырҙы ла һеңде.\nОсло күтәрмәле туфли кейгән оҙон ботло, зифа буйлы ҡыҙыҡай ҡағыҙ тотоп унда-бында үткәнендә мөйөшкә һыйынған Фәрхинурға күҙ ташлай-ташлай йөрөгәйне. Төш етәрәк, кеше аҙайғас, янына килде.\n– Ғәфү итегеҙ, – тине. – Һеҙ берәйһен көтә инегеҙме?\nФәрхинур ашығып ҡулындағы шыптыр эсенән концлагерҙа тултырылған әсир карточкаһын килтереп сығарҙы.\n– Германияға барып, иремдең ҡәберен күрергә кәрәк миңә, – тип ҡабалана-тотлоға аңлатырға кереште. – Сик аша үтергә рөхсәт ҡағыҙы бирһәгеҙ тигән инем.\nҠыҙ уның ҡалтырап торған ҡулынан ҡағыҙҙы алып күҙ йүгертте лә, алдында баҫып торған сәйер ҡарсыҡҡа төбәлде. Уның зиһенендә ярала башлаған һорауын һиҙемләп, сәфәренең ни тиклем әһәмиәтле икәнен төшөндөрөргә ашыҡҡан Фәрхинур йәнә йәнен ҡамсылап:\n– Яратам, тип әйтеп өлгөрмәгәйнем, – тип шыбырҙаны. Тауышында яңғыраған үҙәк өҙгөс әрнеүҙән әллә нишләп киткән ҡыҙ, бер нәмә лә өндәшмәйенсә текләгән килеш уйлана биреп торҙо ла:\n– Мин хәҙер, – тине.\nШунан туҡылдата баҫып бер ишеккә инеп китте лә байтаҡ юғалып торҙо. Фәрхинурға ныҡ оҙаҡ тойолдо. “Берәй игелекле кешеһе генә тап булһа ине, илаһым”, – тип теләне бер туҡтауһыҙ. Бына ҡыҙ ҡабаттан килеп сыҡты, артынан әйҙәне. Тағы ла күркәмерәк бер урынға килеп инделәр, саҡ ҡына бара биргәс, боролоп киң генә кабинеттың ишеген астылар. Уларҙы урта буйлы, тулы кәүҙәле, алтмыш йәштәр тирәһендәге бер ир аяғөҫтө баҫып ҡаршы алды. Етди ҡиәфәтенән, затлы костюм-салбарынан, күҙелдерегенең алтын ялатылған тирәсенән ҙур түрә икәне күренеп тора. Ул Фәрхинурға өҫтәл янындағы ултырғысҡа ултырырға тәҡдим итте лә, ҡабат алдында ятҡан әсир иҫәбен алыу карточкаһына текәлде. Һалҡынлыҡ бөркөлөп торған фырт кешеләрҙән залда ултырған арала өшәнеп өлгөргән Фәрхинурҙың рәсмилеге күҙгә сәнселеп тоған был түрәгә һирпелеп бағыу менән үк күңеле төштө: ыңғай яуапҡа өмөт бик аҙ ине. Шуға күрә түрәнең ауыҙын да астырмаҫтан үҙе һөйләргә кереште – “юҡ, мөмкин түгел”, тигән һүҙе сыҡҡансы әйтеп ҡалырға кәрәк.\n– Иремә китеп бара инем. Илегеҙгә инеп-сығырға рөхсәт ҡағыҙы ғына бирһәгеҙ тигәйнем, улым. – “Нимес тә әҙәм балаһы бит”, тип һаман өмөтләнде үҙе. Ҡалтыранған ҡулдары менән паспорты араһына ҡәҙерләп кенә һалған ике өсмөйөштө сығарҙы. – Быныһы – берҙән-бер хаты. Быныһы – хәбәрһеҙ юғалды, тигән ҡағыҙы. Алтмыш дүрт йыл буйы ошо ҡағыҙҙан башҡа бер хәбәре лә булмағайны бит. Ошо көнгә тиклем ике генә бөртөк баламдың атаһы ҡасан, ҡайһы ерҙә, нисек итеп һуңғы һулыш алғанын, ни хәлендә күҙен йомғанын белмәй йәшәнем.\nКарточкаға текәлгән килеш баш баҫып ултырған түрә, ниһайәт, ҡалҡып ҡараны. Ҡыҫыҡ күҙле тулы йөҙө ҡыҙарынып-бүртенгән. Бер ауыҙ һүҙ өндәшмәй, асыуланған кеше һымаҡ ултырғысын кинәт этеп тороп уҡ китте, тәҙрәгә барып тышҡа текләне. Алтын тирәсле күҙлеген систе, кеҫәһенән ҡулъяулығын сығарып ышҡырға кереште.\n– Шул ҡағыҙығыҙ ғына кәрәк, – тип һаман лыбырланы Фәрхинур. – Бер сынаяҡ сәйегеҙҙе лә эсмәм, бер һыныҡ икмәгегеҙҙе лә ҡапмам. Өйҙән алып сыҡҡан һыуым да, икмәгем дә шул көйө әле. – Әйтте лә шымды, башҡа нимә тиһең?!\nНемец һаман өндәшмәне. Бүлмәлә ауыр тынлыҡ аҫылынып тора. Ул өҫкә баҫып килә. Хатта һулыш алыуы ауыр. Фәрхинур түҙмәне:\n– Бер генә зыяным да теймәҫ, – тип яңынан башланы. Сумкаһынан соҡоноп һәлмәк кенә моҡсай сығарҙы. – Ҡәберенә тыуған еренең бер ус тупрағын һалырмын да, бер ауыҙ һүҙемде әйтермен. – Ныҡ булырмын, иламам, тип йән көсөнә тырышып ултырһа ла, ошо урында тәҡәте өҙөлдө. Баянан бирле йотоп ултырған йәштәре тамағының төбөндә мөлкөлдәне:\n– Яратам, тип әйтеп өлгөрмәгәйнем...\nХикәйәнең аҙағы иртәгә сайтта һәм Вконтакте селтәрендәге төркөмөбөҙҙә сығасаҡ.


Телевизион тапшырыуҙа бер йүнсел бизнесмен, үҙенең предприятиеһында эштәр яҡшы бара, тип бөтә илгә маҡтанғайны. Ул ҡытай эшселәрен яллаған, улар ял көндәреһеҙ, көнөнә унар сәғәт һәм урыҫтарға ҡарағанда ике тапҡырға кәмерәк эш хаҡына эшләйҙәр. Ләкин магазинға гастарбайтерҙар милиционерҙар һағы аҫтында йөрөй, сөнки граждандарыбыҙ уларҙы өҙгөләп ташларға әҙер - ситтән килеүселәр уларҙы эш урынынан, тимәк, йәшәүгә средствонан мәхрүм иткән бит. Был эш биреүсе нимәлер үҙгәртергә йыйынмай ҙа: уға арзан сит ил эшсе көсөн файҙаланыу отошлораҡ. Профсоюздарҙың хеҙмәт етештереүсәнлеген яҡшыртыуға йүнәлтелгән төп бурысы - эш хаҡын күтәреү өсөн көрәшеү. Рәсәй Бойондороҡһоҙ профсоюздар федерацияһы рәйесе, Рәсәй йәмәғәт палатаһының хеҙмәт мөнәсәбәттәре һәм пенсия тәьминәте буйынса комиссияһы рәйесе Олег Нетеребский һәм БР Профсоюздар федерацияһы рәйесе Әмирхан Сәмирханов шундай ҡарашта. Рәсәйҙә социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәре проблемаларына арналған матбуғат конференцияһында улар ошо турала һөйләне.\n- Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙең илдә социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәренең үҫеш тенденцияһы етерлек көслө түгел, - тине Олег Нетеребский. Хеҙмәт конфликттары һаны арта. Былтыр Рәсәйҙә 1077 хеҙмәт конфликты теркәлде, уларҙа 470 мең кеше ҡатнашты.\nБыл статистика туранан-тура хеҙмәткәрҙәрҙән алынды, шул уҡ ваҡытта эш биреүселәр мәғлүмәттәре буйынса төҙөлгән рәсми статистика, 2007 йылда ике забастовка үтте, унда меңгә яҡын кеше ҡатнашты, тип раҫлай. Рәсәй закондарында бәхәсте конфликтҡа еткермәй хәл итеүҙең ике моменты яҙылған. Уларҙың береһе - яраштырыусыны - арбитраж судын йәлеп итеү. Ләкин беҙҙең илдә бындай институт булдырылмаған. Шундай миҫал килтерәм. Калуга өлкәһендә 176 арбитрҙан - хеҙмәт бәхәсе килеп тыуған осраҡта хеҙмәткәр мөрәжәғәт итә алырлыҡ кешеләрҙән - торған исемлек төҙөгәндәр. Ошо 176 арбитрҙан ни бары 16 кеше генә уҡыу үткән. Бында ниндәй компетентлыҡ тураһында һүҙ барыуы мөмкин?\nЭш биреүселәр үҙҙәрен бөйөк тип иҫәпләй, уларға бөтә рөхсәт ителә, тип уйлай. Ләкин уларҙы урынына ҡуйырға мөмкин, ти Олег Нетеребский.\n- Беҙ, Рәсәй Федерацияһында ҡағылмаҫлыҡ компаниялар булыуы мөмкин түгел, тип иҫәпләйбеҙ. Йәмәғәт палатаһы комиссияһы хеҙмәт закондарын боҙоуҙың бөтә осраҡтарын тикшерәсәк. Был проблемалар системалы хәл ителә алһын өсөн беҙ үҙ тәҡдимдәребеҙҙе индерергә теләйбеҙ. Айырым алғанда, профсоюздарға хеҙмәткәрҙәрҙең хоҡуҡтарын судта яҡлау хоҡуғын ҡайтарырға. Бөгөн кеше судҡа үҙе дәғүә бирергә тейеш. Ләкин, әгәр хеҙмәткәрҙәр үҙ хоҡуҡтарын яҡлау өсөн ойошмаға килә икән, был ойошма уның мәнфәғәттәрен яҡларға тейеш, тип иҫәпләйбеҙ.\nЖурналистар матбуғат конференцияһында ҡатнашыусыларға биргән тәүге һорауҙарҙың береһе, уларҙың ҡарашынса, иң кәм пенсия күләме күпме булырға тейеш, тигән һорау булды. Бында Мәскәүҙән ҡунаҡ хәлде аңлатыу яуаплылығын тағы ла үҙенә алды.\n- 2002 йылда үткәрелгән һәм дауам иттерелгән реформа бөгөн дә ғәмәлдә, һәм ул үҙ маҡсаттарына өлгәшмәне. Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы конвенцияһы буйынса минималь пенсия стандарты эш хаҡының 40 процентын ҡапларға тейеш. Ҡайһы бер илдәрҙә эш хаҡын алмаштырыу коэффициенты хатта был һандан да артып китә. Европа-социаль картаһы буйынса ул кәмендә 60 процент тәшкил итергә тейеш. Беҙҙә башҡаса хәл. Рәсәй Федерацияһында пенсияның уртаса күләме, уның бөтә төрҙәрен һәм формаларын иҫәпкә алып, 4100 һум тирәһе. Хәҙер март айы өсөн уртаса эш хаҡын алайыҡ - 16500 һум. Ябай иҫәпләүҙәр юлы менән дә ҡаплау коэффициенты 25 проценттан да кәмерәк тәшкил итеүе асыҡлана. Властарҙы яҡлап бер нәмәне генә әйтә алам, улар был коэффициенттың түбән төшмәүенә аҙым яһай. Ләкин ил буйынса рәсми рәүештә башҡа һан яңғырай - ҡаплау коэффициенты 33-35 процент тәшкил итә.\nТағы бер миҫал килтерәм, - ти Олег Нетеребский. - Хеҙмәт шарттары ауыр булған тармаҡ секторын тәшкил итеүсе предприятиеларҙа эш хаҡы арта башланы. Әйтәйек, хеҙмәткәр айына 40 мең һум ала, ти. Ул пенсияға сығыу менән фәҡирлеккә төшә, сөнки пенсияһы 4100 һум ғына тәшкил итә. 10 процентҡа ғына ҡаплана. Әгәр инде эш хаҡы түбән, ете-һигеҙ мең һум, булған аграр секторҙы алһаҡ, пенсияға сыҡҡанда ул шул уҡ 4100 һумды ала, ҡаплау коэффициенты 50 процент тәшкил итә. Шуға күрә, ҡаплау коэффициенты тураһында һөйләгәндә тәғәйен һандарҙы атарға кәрәк.\nБашҡортостанда 1 июлдән билдәләнгән минималь эш хаҡы күләме - 3500 һум - кимәленә килгәндә, республика күберәк яһай ала, тип билдәләне. Хәҙер, Олег Нетеребский әйтеүенсә, икенсе проблема килеп баҫа - республикала был минималь эш хаҡы күләме индерелгәс тә, уны ҡайтанан ҡарарға кәрәк буласаҡ, сөнки Владимир Путин күптән түгел, 2009 йылдың 1 ғинуарынан минималь эш хаҡы күләмен 4330 һум күләмендә билдәләргә, тигән инициатива менән сығыш яһаны.\nОлег Нетеребский ҙа, Әмирхан Сәмирханов та, рәсәйҙәр 1 майҙа үткән хеҙмәтсәндәр демонстрацияһында етерлек әүҙем ҡатнашманы, тип үкенес белдерҙе. Башҡортостан Республикаһы буйынса - 12 мең, һәм Рәсәй Федерацияһы буйынса - ике миллион 300 мең кеше (яҡынса мәғлүмәттәргә ҡарағанда). Хәйер, был былтырғыға ҡарағанда бер ярым тапҡырға күберәк. Олег Нетеребский әйтеүенсә, быйылғы демонстрацияның үҙенсәлеге шунда - ахыр килеп, лозунгылар формаһы табылды. Әгәр элек улар аңлайышһыҙ характерҙа булһа, бөгөн тәғәйен, аныҡ талаптар яңғырай - минималь эш хаҡын, пенсияларҙы арттырыу һәм башҡалар. Тотош Рәсәй буйынса, хатта Чечня һәм Ингушетияла ла, демонстрациялар бер ниндәй мажараһыҙ үтте.\nОсрашыу аҙағында Олег Нетеребский, уның Өфөгә килеүенең төп сәбәбе булып профсоюздар мәғлүмәт хеҙмәткәрҙәренең Бөтә Рәсәй семинары тороуын телгә алды, ул Башҡортостан баш ҡалаһында 13-17 майҙа үтә.


«Быуаттар аша көмөш тәңкәләр сыңы» фотопроекты старт ала\n30 Октябрь 2018, 19:00\nБашҡортостанда йәшәүселәрҙе «Быуаттар аша көмөш тәңкәләр сыңы» фотопроектында ҡатнашырға саҡыралар. Ҡатнашыу өсөн өләсәй-олатайҙарығыҙҙың йәки башҡа туғандарығыҙҙың милли кейемдә төшкән элекке фотолары булырға тейеш.\nПроектты ойоштороусылар уларҙыҡына оҡшаш костюмдар табырға һәм проектта ҡатнашыусылар өсөн фотосессия үткәрергә вәғәҙәләй. Фотоларҙы унда һүрәтләнгән кешеләр тураһында ҡыҫҡаса мәғлүмәт менән Башҡортостандың Милли китапханаһындағы күргәҙмәгә ҡуйыу күҙаллана.\n«Беҙҙең өсөн быуындар бәйләнешенең булыуы мөһим, кешеләр ғаилә альбомдарына күҙ һалһын ине, — ти проекттың идея авторы — Милли китапхана директоры Айгөл Моратова. — Беҙҙә бер нисә фотоһүрәт бар. Үҙемдең альбомымда ла әсәйем яғынан өләсәйемдең, математика уҡытыусыһы Шәкүрова Хәбирә Миңғәзиз ҡыҙының фотоһы һаҡланған. Ул 1917 йылда тыуған, 2006 йылда, 89 йәшендә арабыҙҙан китте. Өс ҡыҙ һәм ул тәрбиәләп үҫтергән, туғыҙ ейән-ейәнсәре бар. Әҙәбиәт институтына уҡырға инеүем менән уға рәхмәтлемен. Беренсе фотола — нәнәйем, икенсеһендә мин».\nПроекттың исемен Зөһрә Бураҡаева уйлап тапҡан. Күргәҙмә өсөн 20-гә яҡын герой йыйыу күҙаллана. Фотоһүрәттәр һәм ҡыҫҡаса мәғлүмәттәр яҙылған хаттарҙы «Быуаттар аша көмөш тәңкәләр сыңы» фотопроекты» тигән билдә менән bashnl@bashnl.ru почтаһына ебәрергә мөмкин.


6.2.6 буйынса Ч рулеткой - Рулетка буйынса Скачать н Ч - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\n6.2.6 буйынса Ч рулеткой - Рулетка буйынса Скачать н Ч\nҠушымта булып эшләй башлай һәм Рулетка Ч - сервис селтәрендә популяр Менән осраҡлы осрашып аралашыу өсөн незнакомцыВидеоконференция ярҙамында бәйләнештә булды. Аралаша башлау өсөн, аҡса церебраль Һәм аралашыу өсөн түләргә кәрәк. Өҫтәмә ярҙам хеҙмәте эшләй берегеүе Менән аралашыуҙа популяр, һеҙҙең айланмалар Мобиль операцион системаһы өсөн уңайлы. Тора, тип билдәләне был кешеләр Арзан ч асылы, ерҙең төрлө Мөйөштәренән ҡушыла.\nҺайлау әңгәмәләште, улар осраҡлы булманы.\nЧатта йәки өҫтәмә бәйләнештәр микрофон Аша үҙгәртеп булмай.\nШунда уҡыу программа ысулы, тип Иҫәпләй булһын өсөн иң секунд Етә менән әңгәмәләште.\nӘгәр һезгә окшамай сығанағы, һәм Ул һеҙҙең менән аралашырға теләмәй, Бәлки, һеҙ бер асҡысын үҙгәртә.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, уны ҡулланыу һөйләшеүҙә Ҡатнашҡан бөтә кеше менән мөнәсәбәттәр Һәм аралашыу ҡоралы булараҡ түгел. Йыш ҡына кеше непристойный әйберҙәрен Күрһәтте, үҙенең шәхси өлөшөн күрһәтә. Әгәр һеҙ ошо йәһәттән был, Бәлки, һеҙ уға ялыу бирә, Ә инде был сервис ҡулланыусыларға Хакимиәте өҙөлә. Был бик мөһим, тип сат Өсөн-рулетка, балалар өсөн дә Файҙаланырға тәҡдим ителә. Менән аралаша башлау өсөн кемде Ҙә булһа, кем өҫтәмә һайлау Осраҡлы рәүештә, һеҙҙең төп өҫтәмә Менюға күсеү кәрәк, камера һәм Микрофон ҡайҙа тоташтырырға кәрәк, сылбыр Төҙөлөшө булған. Һуңғы файҙаланыу, өҫтәмә билдәләү автомат Һеҙҙең илдә йәшәйбеҙ, һеҙҙең теле Һәм күрһәтергә кәрәк булғанда ғына, Улар һеҙҙең бер өлөшө ч Рулетка менән аралаша ала. Тейешле ғәмәлдәрҙе үтәй башлау һуң Төймәгә басыгыз бөтә, тип әңгәмәләште Һайлауҙан һуң башлана. Уңайлы интерфейс ябай һәм өҫтәмә Ч бирә. Юғары техник кимәлдә эшләү һәм Тормошҡа ашырыу өлөшөндә ҡарай. Был портатив ҡорамалдар эшләй тиҙ Арала хатта өҫтәмә булды.\nМенән балыҡ Тотоу тураһында Һәм видеочивать Ҡыҙҙарға һунар Итеү, хайуан\nالألمانية التي يرجع تاريخها\nонлайн видео танышты ҡыҙ менән видеочить 18 бушлай видео чат ҡыҙ менән танышырға теләй 18 онлайн ч рулетка 18 онлайн видео чат видеочивать онлайн башҡа бушлай теркәү был видеочивать 18 йыл видеочить видеочить бушлай йылдың 18


14 Ноябрь 2011, 12:34\nӘлеге ваҡытта проект документацияһы әҙерләнгән, төҙөлөш экспертизаһы үткәрелгән. Ҡорамалдар һәм мебель урынлаштырыу ағымдағы йылдың декабренә билдәләнгән. Рөстәм Хәмитов объектты сафҡа индереүҙең теүәл датаһын әйтеүҙе талап итте. Төҙөүселәр реконструкцияның беренсе этабындағы эштәрҙе 2012 йылдың 15 ғинуарына тамамларға вәғәҙә бирҙе. Реконструкцияның дөйөм хаҡы - 300 млн һумға, шул иҫәптән тәү сираттағы эштәрҙең хаҡы 173 млн һумға барып баҫасаҡ.


«Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» экранға сыға » Архив газеты "Йәшлек"\nАлтын бөртөкләп йыйыла.\nӘммә кино сәнғәте – ул ижад. Бәлки, янып-ярhып эшләгән эшкә бер ни тиклем «hыуынырға» ваҡыт бирергә кәрәктер?.. Режиссер Булат Йосопов, коллегаларының кә-ңәшенә ҡолаҡ hалып, ваҡыт үткәндән hуң үҙенең тәнҡит күҙлегенән сығып, «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» фильмын яңынан эшләп бөтөрҙө. Эш барышында уға «Башҡортостан» киностудияhында эшләүсе коллегалары ярҙам итте. Мәҙәниәт hәм милли сәйәсәт министрлығы фильмдың яңы монтажына ыңғай ҡарашын белдерҙе. Әйткәндәй, әҙәбиәт аҡhа-ҡалының балалары ла киноверсияның икенсе вариантын хуплаған.\nОшо көндәрҙә «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияhы эфирында «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» фильмы халыҡ хөкөмөнә сыға. Торараҡ ул DVD-дискыларҙа тараласаҡ. Режиссер Булат Йосопов әйтеүенсә, фильм тулыhынса повесть сюжетына ҡоролған тип әйтеп булмай. Әммә унда Мостай әҫәрҙәренә хас булғанса яҡтылыҡ, йылылыҡ рухы hалынған. «БСТ» каналында фильмды ҡарарға онотмағыҙ. Ул халыҡ шағирының тыуған көнөнә тиклем эфирға сығырға тейеш, тип вәғәҙәләй фильм авторҙары.\nавторы: Нур | 4 октября 2008 | | Фекерҙәр (0)\nЯҡшыға өмөтләнеп, алға юл ярабыҙ\nФильмдың киләсәге өмөтлө\nРежиссерҙың һуңғы эше


Ләйсән Үтәшева: “Экранда ысын хис-тойғоға һәр саҡ ҡытлыҡ” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ләйсән Үтәшева: “Экранда ысын хис-тойғоға һәр саҡ ҡытлыҡ”\nЛәйсән Үтәшева: “Экранда ысын хис-тойғоға һәр саҡ ҡытлыҡ” 26.08.2015 // Йәмғиәт\nТелевидениела күңел асыу тапшырыуҙарын алып барғандар араһында спортсылар артҡандан-арта. Танылған гимнастка, донъя, Европа чемпионы, донъя Кубогын яулаған Ләйсән Үтәшева ла был эштән ситтә ҡалманы. Телевидениела ул яңы кеше түгел, “Төп юл”, НТВ-ла “Бөгөн иртән” тапшырыуҙарын, иртәнге зарядканы, “Ләйсән Үтәшеваның матурлыҡ академияһы” тип аталған авторлыҡ программаһын алып барҙы. “Йәшә” каналында – “Йондоҙҙар менән фитнес”та, “Спорт-плюс”та иһә “Шәхси тренер” тапшырыуҙарында билдәлелек яуланы.\nӘле Ләйсән ТНТ-ла “Бейеүҙәр” тапшырыуын алып бара. Уның тәүге миҙгеле уңышлы үтте, икенсеһе 22 августа башланды. Әйткәндәй, унда Рәсәйҙең төрлө ҡалаһынан ҡыҙ һәм егеттәр илебеҙҙең иң яҡшы бейеүсеһе исеменә һәм 3 миллион һумлыҡ аҡсалата бүләк өсөн көс һынаша.\nӘлеге әңгәмәлә Ләйсән танылған проект һәм телевидение хаҡындағы фекерҙәре менән уртаҡлашты.\n– Ләйсән, һүҙҙе дөйөм тәьҫораттарҙан башлайыҡ. Телевидениела алып барыусы эше мауыҡтырғысмы? Был һөнәрҙә тамашасы күҙ алдына ла килтермәгән ҡыйынлыҡтар бармы?\n– Был һорауға яуап бирер өсөн әле эшләгән проектымды миҫалға килтерәйем. Мөһим үҙенсәлектәр күп, әлбиттә. Ғәҙәти тормошта, эфирҙа булмағанда, бер кеше менән оҙаҡ һөйләшергә, бер теманан икенсеһенә күсергә мөмкин. Бында иһә һәр әңгәмәсегә ни бары өс-дүрт минут ҡына бүленә. Шул уҡ ваҡытта кемгәлер өҫтөнлөк бирергә, һәр хәлдә әңгәмәселәреңдең береһенә күңелең ятҡанлыҡты асыҡтан-асыҡ күрһәтергә ярамай. Алып барыусы ҡатнашыусыларҙың барыһына ла ихлас мөнәсәбәттә булырға тейеш.\n– Тапшырыуҙы төшөргәндә нимәлер килеп сыҡмаһа, ҡабатлап төшөрөргә лә була бит...\n– Миңә бындай алым оҡшамай, сөнки иң тәүге, йәнле кисерештәрҙе икенсегә ҡабатлау ифрат ҡыйын. Мин актриса түгел бит. Залдағы тамашасыларҙың иң тәүге хис-тойғоһо, баһалары, тәьҫораттары мөһимерәк минең өсөн. Ә ҡайтанан төшөргәндә, был тойғоларҙың бәҫе лә, төҫө лә һүрелгәндәй кеүек...\n– Нисек уйлайһың: алып барыусы тапшырыуҙа күп күренергә тейешме, әллә уның күләгәлә ҡалыуы яҡшыраҡмы?\n– “Алтын урталыҡ”ты һаҡларға кәрәктер, моғайын. Был еңел түгел, әлбиттә. Ҡайһы саҡта продюсерҙар: “Ритм һаҡла, һүҙҙе оҙаҡҡа һуҙма, ҡатнашыусылар сәхнә артында түҙемһеҙлек менән көтә”, – тип ашыҡтыра. Нисек кенә ҡыйын булмаһын, Сергей Светлаковты бүлдерергә тейешлегемде аңлайым. Ә ул шундай мөһим һәм ҡыҙыҡлы нәмәләр хаҡында һүҙ алып бара, сараһыҙҙан туҡтап ҡалам, һөйләп бөткәнен көтәм. Әңгәмәселәрем Егор Дружинин һәм Мигель менән дә шундай уҡ мөнәсәбәттәмен. Минеңсә, тигеҙлекте һаҡлау шарт. Тапшырыуҙа ҡатнашҡандарҙы уңайһыҙ хәлгә ҡуйып, үҙенең тапҡырлығын күрһәтеп ҡалырға тырышҡан алып барыусыларҙы үҙһенмәйем.\n– Остаздарығыҙҙың ҡарарҙары менән һәр саҡ килешәһегеҙме? Ҡайһы ваҡыт бәхәсләшеүҙән саҡ тыйылып ҡалыуығыҙ тойола. Был ысынлап та шулаймы?\n– Бәхәсләшмәү мөмкин түгел. Остаздарыбыҙ ҙа кеше бит, хаталаныуы ихтимал. Ҡайһы саҡта ҡыҙыҡлы кешегә иғтибар итмәүҙәрен күрәм. Аҙаҡ иһә үкенәсәктәрен дә беләм. Шуға күрә бындай мәлдәрҙә фекеремде асыҡтан-асыҡ еткерергә тырышам. Әлегә тиклем берәүҙең дә үпкә белдергәне юҡ, киреһенсә, хуплайҙар. Күҙ алдынан күпме кеше үтә, үткер ҡараштың да тупаҫланыуы бар.\n– Кастингка гимнастка коллегаларығыҙ киләлер, моғайын? Уларға ниндәй мөнәсәбәттәһегеҙ, тапшырыу барышында ярҙам итергә тырышаһығыҙмы?\n– Дөрөҫөн әйткәндә, миңә Мигелдең “гимнасткаларҙың бейеү стиле оҡшамай” тигән һүҙҙәрен ишетеү еңелдән булманы. Бейеүҙә күңел байлығы сағыла икән, ниндәй стиль хаҡында һүҙ алып барырға мөмкин? Гимнасткалар барыһы ла үҙ эшенә ғәйәт ҙур тырышлыҡ, көс һала. Улар ҡуйған бурыстарҙың һәммәһен дә мотлаҡ үтәйәсәк, тик нимә теләгәнде аныҡ аңлатырға ғына кәрәк. Аңлашыла, спортсыларҙың үҙ алымдары бар, һәм уларҙан баш тартыу еңел түгел. Мәҫәлән, аяҡтың осон һәр саҡ төҙ тотоу, һуҙыу кеүек ғәҙәттән тиҙ генә ҡотолоп булмай. Үҙемдән беләм: пасодобль, ча-ча-ча, румба бейеүҙәрен өйрәнгәндә кәүҙә, аяҡ-ҡул хәрәкәттәрен даими күҙәтергә, контролдә тоторға тура килде. Шулай ҙа иң мөһиме – күңелең бейеһен, шул саҡта аяҡтарың да тәртипле булыр. Гимнасткалар араһынан берәү ҙә (ә улар проектта байтаҡ булды) финалға үтмәне. Ҡыҙғаныс, әлбиттә.\n– Баш ҡала бейеүселәре менән провинциянан килгәндәр араһында айырма бармы?\n– Юҡтыр, һәр хәлдә миңә тойолманы. Барыһы ла амбициялы, еңеү яуларға теләй, талантлылар күп. Ростовтан апалы-һеңлеле Михалецтарҙың сағыу сығышын хәтерләйһегеҙҙер. Улар алдында бөтөн конкуренттар ҙа шиңеп ҡалғайны – баш ҡаланыҡылар ҙа, провинциянан килгәндәр ҙә. Ә Антон Пануфник? Проект барышында ул бик үҙгәрҙе. Башта уға дәғүәләрем күп булған өсөн мине шелтәләйҙәр ине. Мин иһә уның мин-минлегенән, һауалылығынан ҡотолоуын, һәләтенең асылыуын, ил ҡыҙҙарының яртыһын үҙенә ғашиҡ итеүен генә теләгәйнем.\n– Төрлө телеканалдарҙа бер нисә күңел асыу тапшырыуын алып барҙығыҙ. Шуларҙың ҡайһылары иң яратҡандарығыҙ иҫәбенә инә?\n– “Минең зарядкам”дыр, моғайын. Был тапшырыуҙы шул тиклем яраттым. Уны алып барыуҙа әллә ни ҡыйынлыҡ юҡ кеүек. “Камера! Мотор!” – ҡуҙғалдыҡ. Ләкин НТВ каналының эшендә бер үҙенсәлек бар. Ҡағиҙә алдан уҡ билдәләнә: ҡәтғилек күберәк, ә йомшаҡлыҡ аҙыраҡ. “Бәй, һин шпагатҡа ла ултыра алмайһыңмы? Әлбиттә, был “фанераға” йырлау түгел шул!” Унда эш бына ошондайыраҡ юҫыҡта ойошторола ине. Әммә “Зарядка” зарядка булып ҡалды. Мин иртә таңдан тотош көнгә етерлек көс-ҡеүәт алыуҙың мөһимлеген еткерергә тырыштым. Ул “кәүҙәне төҙ тотоғоҙ, аяҡтарҙы киреп баҫығыҙ” кеүек күңелһеҙ тәҡдимдәрҙән торған сираттағы программа түгел, ә шәхес тәрбиәләүгә, ихтыяр көсөн туплауға йүнәлтелгән файҙалы тапшырыу булды тигән фекерҙәмен.\n– Тапшырыуҙы төшөргәндә Павел Воля менән осрашырға тура киләлер, моғайын. Ирегеҙ менән бергә эшләүгә ҡарашығыҙ ниндәй? Бында ыңғай яҡтар күберәкме әллә киреһеме?\n– Майҙансыҡта уның ирем булыуы хаҡында бөтөнләй онотам. Бындай мәлдәрҙә Павелды коллегам тип ҡабул итәм. Ул да миңә ҡарата ошондай уҡ ҡарашта. Кадрҙан сығып, бергәләп ҡайҙалыр юлланғанда инде бөтөнләй икенсе мөнәсәбәт башлана.\n– Телевидениела нимәгә өҫтөнлөк бирәһегеҙ?\n– Йәнле кисерештәргә. Улар һәр саҡ юғары баһалана һәм һәр саҡ етмәй. ТНТ – ыңғай кисерештәр сағылдырылырға тейеш һәм быны эшләү мөмкинлеге булған телеканалдарҙың береһелер, моғайын. Тик бындай хис-тойғоно тупаҫлыҡ, әҙәпһеҙлек менән бутарға ярамай. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әле беҙҙең телевидениела тап ошондай күренештәр етерлек. Кадрҙа тамашасы менән мөнәсәбәттәрҙә айырым ихласлыҡ булырға тейештер. Минеңсә, оҫталыҡтың иң юғары сағылышы тап ошоға ҡайтып ҡала. Был күңел асыу тапшырыуҙарына ғына ҡағылмай. Минең өсөн, мәҫәлән, Татьяна Миткова, Светлана Сорокина, Леонид Парфенов, Елена Ханга кеүек алып барыусылар һәр саҡ ысын оҫталар булды. Әлбиттә, улар бөтөнләй икенсе йүнәлештә эшләй, ләкин үҙемә тап ошо шәхестәрҙе маяҡ итеп ҡуям.\n– Барлыҡ проекттарығыҙҙа ижади уңыштар, һаулыҡ юлдаш булһын, Ләйсән!\n2015 йыл, 21 август).\nЛилиә ДӘҮЛӘТБӘКОВА тәржемәһе.


Республиканың юғары уҡыу йорттарында йәш белгестәргә дипломдар тапшыралар | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n15 июля 2015 — 15:49\nӨфө дәүләт нефть-техник университетында был сара айырыуса тантаналы үтә. Бында белем алған сит ил студенттары иҫтәлекле сараға үҙҙәренең милләтенә генә хас йолаларҙы үтәп, етди әҙерләнә. Хәбәрсебеҙ Рәлиә Сәхибгәрәева Нигерия, Ангола һәм башҡа дәүләттәрҙән килеп белем алған студенттарҙың шатлыҡтарын уртаҡлашлы. Мелисиу оҙаҡламай яҡындарын күрәсәк. Был шатлығын ул дуҫтары менән уртаҡлаша. Ҡулдарына диплом алып, белем туплап, улар ҙа тыуған яҡтарына ҡайтасаҡ. Йәштәр тыуған яғынан оҙаҡ йылдар ситтә йәшәп тә, үҙ мәҙәниәтен ҙурлап, ҡәҙерләп һаҡлай. Кизито — Нигериялағы Ибо милләте вәкиле. Милли кейем: аҡ күлдәк һәм ҡыҙыл башлыҡты туй һәм башҡа ҙур байрамдарҙа ғына кейәбеҙ,ти ул. Анголанан килгән Ванилде иҫтәлекле сараға ныҡлы әҙерләнгән. Ул үҙенең тыуған республикаһының дәүләт флагы төҫтәренән заманса моделле күлдәк тектергән. Ниһәйәт тантаналы мәл. Шат йөҙҙәр, ныҡлы аҙымдар менән йәш белгестәр университетҡа ағыла. Диплом алыр өсөн уларға йылдар дауамында сит ҡалала йәшәп, ят тәбиғәт шарттарына өйрәнеп, һөнәр үҙләштерергә тура килә. Республикабыҙҙа сит ил студенттары белем алып ҡына ҡалмай, башҡорт теле һәм мәҙәниәте менән танышып, яңы дуҫтар таба. Егет-ҡыҙҙарҙың күбеһе тыуған иленә ҡайтып лайыҡлы эш табырға йыйына. Ә бер өлөшө университетта ҡалып, магистратура, аспирантурала фән менән шөғөлләнергә теләк белдергән. Ниндәй генә юл һайлаһа ла, йәштәрҙең барыһы ла ҙур маҡсаттар ҡуйып юғарыға ынтыла. Университетты төрлө милләт, төрлө ил вәкилдәре һайлауы, был юғары уҡыу йортонда бирелгән белемдең юғары сифаты хаҡында һөйләй. Өфө дәүләт нефть техник университетының быйылғы сығарылышында 190 сит ил граждандары бар. Йәмғеһе, юғары уҡыу йорто меңдән ашыу сит ил белгестәрен әҙерләгән. Ҡулдарына диплом алған кисәге студенттар донъяның 22 дәүләтенә таралып, Башҡортостанда алған белемен ғәмәлдә ҡуллана башлаясаҡ.


Рөстәм Хәмитов көс структуралары етәкселәре менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов көс структуралары етәкселәре менән осрашты\n16:01, 23 июля 2010 Сәйәсәт\nФото: Альберт Заhиров\nБөгөн Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов республиканың хоҡуҡ һаҡлау органдары етәкселәре менән эш осрашыуы үткәрҙе.\nЕтди һөйләшеү өсөн сәбәп булып был аҙнала Ҡабарҙа-Балҡар Республикаһында Баксан ГЭС-ында булған ҙур террористик акт хеҙмәт итте.\nРеспублика башлығы, Башҡортостан сәнәғәт яғынан үҫешкән төбәк булып тора, уның территорияһында байтаҡ потенциаль хәүефле объекттар, атап әйткәндә, гидротехник ҡоролмалар урынлашҡан, тип билдәләне. Президент, улар барыһы ла ышаныслы һаҡланырға тейеш, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.\nРФ Федераль именлек хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы начальнигы, оператив штаб етәксеһе Виктор Палагин хәбәр итеүенсә, Президент бөтә сәнәғәт объекттарының һәм йәшәйеште тәьмин итеү объекттарының хәүефһеҙ эшләүен тикшерергә тигән бурыс ҡуйҙы.\n— Ведомствонан тыш һаҡ подразделениелары тарафынан һаҡланырға тейешле айырыуса мөһим объекттар исемлеге бар. Әммә ҡайһы бер милекселәр был талаптарҙы һанға һуҡмай, — тине интервью барышында БР буйынса Эске эштәр министрлығы министры Игорь Алешин.\n— Әлегә беҙ аналитик материал йыйыу менән генә шөғөлләнәсәкбеҙ. Президентҡа доклад яҙыуы әҙерләйәсәкбеҙ, һәм бөтә мәсьәләләрҙе антитеррористик комиссия ултырышында ҡарағандан һуң һуңғы ҡарар ҡабул итәсәкбеҙ, – тип билдәләне милиция генерал-лейтенанты.\nТеги: БР Президенты осрашыуҙары, именлек


«Һайлаусының наказдарына таянып эш итәм»\n3 Сентябрь 2018, 07:57\n25-26 августа Сибай ҡалаһының тыуған көнө һәм Башҡорт баҡыр-көкөрт комбинатының 70 йыллығы айҡанлы Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты З.З.Байғусҡаров таусылар ҡалаһында үҙенең сираттағы эш сәфәре менән булып китте. Халыҡ депутаты урындағы хәбәрселәр менән осрашып, байрамдан алған тәьҫораттары менән уртаҡлашты, закондар өлкәһендәге яңылыҡтар менән таныштырҙы, барыһын да 1 сентябрь—Белем көнө менән ҡотланы. Был фәһемле һөйләшеүҙе гәзит уҡыусыларға ла тәҡдим итмәксебеҙ.\n—Зариф Закир улы, һеҙҙең Сибай тарафтарына йыш килеүегеҙ яҡшы, сибайҙар һеҙҙе, һеҙ ҡала халҡын яҡшы беләһегеҙ. Ҡала көнө һәм данлыҡлы Башҡорт баҡыр-көкөрт комбинатының 70 йыллығы уңайынан уҙғарылған байрам саралары һеҙҙә ниндәй тәьҫораттар уятты?\n—Урал аръяғының баш йорто, баш ҡалаһы булған Сибай минең күңелемдә һәр ваҡыт яҡты, ҡояшлы ҡала булып ҡаласаҡ. Бында һәйбәт, эшсән кешеләр йәшәй. Был төбәккә мин һәр ваҡыт шатланып киләм. Халыҡ менән осрашып, уларҙы борсоған мәсьәләләрҙе хәл итеү юлдарын эҙләү, ярҙам итеү—минең төп эшем.\n—Белеүебеҙсә, һеҙ дәүләт төҙөлөшө һәм закондар сығарыу комитеты ағзаһы булып тораһығыҙ. Һеҙ үҙегеҙ 5 закон проекты авторы һәм тағы ла 23 закон проектын төҙөүгә булышлыҡ иткән кеше. Шундай ҙур эш күләмен атҡарып сығыуы еңелдән түгелдер? Эшкәртелгән закон проекттарының күпме өлөшө һеҙҙең комитетҡа тура килә?\n—Дәүләт Думаһында бөтәһе 26 комитет эшләй. Закон проекттарының 30 проценты беҙҙең комитетҡа тура килә. Закондар өҫтөндә эшләгәндә тәү сиратта һайлаусыларҙың наказдарына таянам. Мәҫәлән, ағымдағы йылдың 18 апрелендә Рәсәй Хөкүмәте тарафынан «Рәсәй Федерацияһы Урман кодексының 32-се статьяһына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы 77-се федераль закон ҡабул ителде. Ул 2019 йылдың 1 ғинуарынан үҙ көсөнә инәсәк. Быға ярашлы, граждандар урмандарҙа йығылып ятҡан ҡоро ағасты йыйып, үҙҙәренең көнкүрешендә ҡуллана ала. Был бик кәрәкле закон. Сөнки күптәр урман эргәһендә йәшәп тә йылдар буйына йығылып, сереп ятҡан ағас ботаҡтарын рөхсәтһеҙ өйөнә алып ҡайта алмай. Бындай ҡоро-һары янғын хәүефһеҙлеге яғынан да ҡурҡыныс тыуҙыра.\nӘлеге мәлдә, Дәүләт Думаһындағы хеҙмәттәштәрем менән бергә, эскән кешене мәжбүри дауалау тураһындағы закон өҫтөндә эшләйбеҙ. Сөнки эскән килеш руль артына ултырып, юл-транспорт фажиғәһенә сәбәпсе булған йәки иҫерек килеш транспорт менән идара итеү арҡаһында юлдарҙа кешеләрҙе бәреп китеү осраҡтары күбәйҙе. Эскән кешенән ғаиләһе лә ҙур зыян күрә. Киләсәктә был закон эскән килеш енәйәт ҡылған йәки хоҡуҡ боҙған кешеләрҙе мәжбүри дауалауға йүнәлтергә ярҙам итәсәк. Мәҫәлән, 200 эскесенең яртыһы һауығып, йәмғиәттә үҙ урынын табып ғаиләһен бәхетле итә икән, беҙ алға ҡуйған маҡсатыбыҙға ирештек тигән һүҙ.\n—Зариф Закир улы, һеҙ «Хәүефһеҙ юлдар» проектының координаторы. Ошо проект сиктәрендә һеҙҙең булышлыҡ менән беҙҙең ҡалала ла киң саралар үтте. Был юҫыҡта тағы ла ниндәй яңылыҡтар бар?\n—Республиканың бер нисә ҡалаһында автоҡаласыҡтар бар. Сибайҙа ла балалар һәм үҫмерҙәр өсөн автоҡаласыҡ эшләргә уйлайбыҙ. Светофор, юл тамғалары, йәйәүлеләр һыҙаты менән йыһазландырылған юлдар һәм юл саты бәләкәстәрҙе юл хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләре менән таныштырып ҡына ҡалмаясаҡ, ә ошо һабаҡтарҙы тормошта ҡулланырға ярҙам итәсәк тип өмөтләнәбеҙ. Сөнки юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен теүәл үтәмәү сәбәпле көн һайын күпме кеше зыян күрә. Был эште беҙ балалар баҡсаһынан уҡ башларға бурыслыбыҙ.\n—Күптән түгел «Рәсәй Федерацияһында белем биреү тураһында»ғы федераль законға үҙгәрештәр индереү тураһында» закон ҡабул ителде. Был закон проекты тураһында төрлө фекерҙәр яңғыраны. Башлыса, туған телдәрҙе өйрәнеү тураһында һүҙ йөрөтөлдө. Был турала аңлатма биреп китеүегеҙҙе һорайбыҙ?\n—Урындарҙа бик күп фекер алышыуҙарҙан һуң Башҡортостан Республикаһы һәм беҙҙең республиканан сыҡҡан Дәүләт Думаһы депутаттары менән бергәләп был закон проектына үҙгәрештәр индереү тәҡдиме менән сыҡтыҡ. Беренсенән, республика субъектының туған һәм дәүләт телдәрен өйрәнеү мотлаҡ федераль дәүләт стандарттары бүлегенә индерелергә тейеш. Икенсенән, ата-әсәләр балаларын туған телдә уҡытыу өсөн йыл һайын ғариза яҙмаясаҡ. Был процедура бала 1-се һәм 5-се кластарға күскәндә генә башҡарыла. Тағы ла өҫтәп шуны әйтер инем: Рәсәйҙә туған телдәргә булышлыҡ итеүсе фонд булдырыласаҡ. Был белем биреү программаларын, уҡытыу методикаларын һәм концепцияларын төҙөүгә, сифатлы һәм лицензиялы китаптар сығарыуға ярҙам итәсәк. Минеңсә, туған телгә һөйөү ғаиләлә башлана. Тыуған илгә, халҡыбыҙға, телебеҙгә ихтирам тойғоларын балаларыбыҙ йөрәгенә беҙ, ата-әсәләр, һалырға бурыслыбыҙ, тип уйлайым.\n—Зариф Закир улы, күңелле мәл—1 сентябрь—Белем көнө лә етте. Үҙегеҙҙең 1-се класҡа уҡырға барыуығыҙ, тәүге уҡытыусығыҙ тураһындағы хәтирәләр менән уртаҡлашһағыҙ ине? Һеҙҙең балаларығыҙ нисәнсе класҡа уҡырға бара?\n—Мәктәпкә тәү барған сағымды яҡшы иҫләйем. Мин үҙем Күгәрсен районының Ҡалмаҡ ауылынан. 1-се класҡа 2 километр алыҫлыҡта ятҡан Түләбәй ауылына уҡырға барҙыҡ. Бер ҡатлы ағас мәктәп. Беҙҙе Ямал апа Хисмәтуллина уҡытты. 4-се кластан 5 километр арауыҡта урынлашҡан Ҡалдар урта мәктәбенә йөрөп уҡыныҡ. Ул ваҡытта автобус менән алып барыу, алып ҡайтыу тигән нәмә булманы. Йәйгеһен был арауыҡты йәйәүләп йәки ат менән үтһәк, ҡышҡыһын саңғы кейеп йүгерҙек. Ауырыу, сырхау тигән нәмәне белмәнек беҙ. Шулай сынығып үҫкәнбеҙҙер инде. Элек Ҡалдар мәктәбендә 300 бала уҡыһа, хәҙер уҡыусылар һаны 80-гә төшкән. Беҙҙең класта бөтәһе 34 кеше белем алды. Уҡытыусыларыбыҙ Марат Мөхәмәт улы Ихсанов, Сәмәрә һәм Гөлдәр апаларҙың дәрестәре иҫтә ҡалған. Миңә бигерәк тә йәмғиәтте өйрәнеү, башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәре оҡшай ине. Башҡорт теленән ойошторолған конкурстарҙа ҡатнашып, призлы урындар яулай торғайным. Әрмегә барғас ҡына русса һөйләшергә өйрәндем. Хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң БДУ-ның юридик факультетына уҡырға индем. Бар нәмә лә кешенең үҙенән тора. Туған телде онотмаҫҡа кәрәк, әммә Рәсәйҙә йәшәгәс дәүләт теле булараҡ рус телен дә өйрәнергә һәм белергә бурыслыбыҙ, тип иҫәпләйем. Мәҫәлән, минең ҡыҙым һәм улым Өфө ҡалаһының 39-сы гимназияһында рус класында белем ала. Әммә өйҙә туған телдә һөй-ләшәләр. Ҡатыным Гөлназ—Башҡортостан телерадиокомпанияһының «Тамыр» студияһы етәксеһе. Белем көнөнә арналған байрам сараларында ҡатнашырға тырышабыҙ. Быйыл ҡыҙыбыҙ Гәлсәр—11-се, ә улыбыҙ Урал 6-сы класҡа уҡырға бара. Форсаттан файҙаланып, барыһығыҙҙы ла Белем көнө менән ҡотлайым. Сәләмәтлек, ғаилә именлеге теләп ҡалам.\n—Фәһемле әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт. Еңел булмаған эшегеҙҙә уңыштар, халҡыбыҙҙың тормошон һәм йәшәйешен еңеләйтерлек яңы закондар сығарыуығыҙҙы теләйбеҙ.\nАльбина Таһирова яҙып алды.


Хәҙерге заман уҡытыусыһы ниндәй булырға тейеш? » Архив газеты "Йәшлек"\nХәҙерге заман уҡытыусыһы ниндәй булырға тейеш? Мәғәриф\nЯңыраҡ Башҡортостан Мәғарифты үҫтереү институтында квалификацияны арттырыуҙың бик ҡыҙыҡлы алымы ҡулланылды. Бында “Хәҙерге заманда хәҙерге заман уҡытыусыһы” тип аталған дискуссия ҡоролдо.\nТәүгә үткән сара институт ректоры Рәмил Мәжитов тәҡдиме буйынса ойошторолдо. Бындай дискуссия фекер алышыуҙан, эксперттарҙың һорауҙарға яуап биреүенән ғибәрәт. Тамашасылар һәм ҡунаҡтар – власть органдары һәм ғилми мәктәп вәкилдәре, заман уҡытыусыһы ниндәй булырға тейеш, тигән һорауға яуап эҙләне.\nБР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Мәғариф, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр сәйәсәте буйынса комитеты рәйесе Эльвира Айытҡолова үҙенең сығышында хәҙерге йәмғиәттең уҡытыусыға ниндәй талаптар ҡуйыуын билдәләне. Республика ата-әсәләр йыйылышы советы рәйесе Анатолий Горячев уҡыусыларҙың ата-әсәләре ҡарашын белдерҙе. Ҡунаҡтар араһында шулай уҡ потенциаль эш биреүселәр – мәктәп һәм башҡа форма белем биреү учреждениелары директорҙары ла бар ине. Улар заман уҡытыусыһы ниндәй булырға тейешлегенә бәйле тәҡдимдәрен еткерҙе. Мәҫәлән, Стәрлетамаҡ ҡалаһының 1-се гимназияһы директоры Риф Тажиев кисәге студенттарҙың – яңы эшләй башлаған уҡытыусыларҙың белем һәм һөнәри кимәле етерлек булмауына иғтибар итте.\nЗаман педагогы балаларҙы йәлеп итһен өсөн үҙенең айырым шөғөлө булырға тейеш, тигән фекер ҙә яңғыраны. Музыка, физкультура, спорт һымаҡ йүнәлештәргә маһир уҡытыусы үҙенең класын тулыһынса уҡыуға йәлеп итә ала, уларға үрнәк була.\nӘйткәндәй, бының һымаҡ осрашыуҙарҙа хәҙерге заман педагогтарының матди хәле, уҡытыу-тәрбиә эшенең документтар тултырыуға ғына күсеп барыуы, ата-әсәләрҙең балаларын тәрбиәләүҙе мәктәпкә тапшырыуы кеүек йүнәлештәрҙә фекер алышыу күберәк булһын ине. Ошондай проблемалар ябай уҡытыусыларҙы нығыраҡ борсой.\nПсихология һәм педагогика фәне белгестәре, ғалимдар ҙа дискуссияла ҡатнашты, традицион педагогиканың һәм заман талаптарының нисек бергә яраҡлашыуын аңлатты. Ҡунаҡтар һәм тамашасылар – республиканың бар район-ҡалаларынан йыйылып, һигеҙ курста квалификацияһын арттырған педагогтар заман уҡытыусыһының ниндәй булырға тейешлегенә яуап эҙләне.\nДискуссия аҙағында хәҙерге заман уҡытыусыһына хас һыҙаттар йыйылмаһы барлыҡҡа килде. Ул:\nh профессионал (үҙ эшенең оҫтаһы);\nh креатив, ижади уйлы;\nh кешеләр менән аралаша белеүсе;\nh яңы технологиялар менән ҡыҙыҡһыныусы, хәбәрҙар булыусы;\nh юмор тойғоло, оптимистик рухлы;\nh проблемалар ҡуя һәм уларҙы хәл итә белеүсе;\nh үҙ-үҙен үҫтергән һәм үҙ-үҙен камиллаштырыусы;\nh үҙ-үҙе менән идара иткән;\nh яуаплы, социаль йүнәлештә яуап тотоусы;\nh рефлексив ҡарашлы;\nh ғәҙел (объектив) ҡарашлы булырға тейеш.\nавторы: admin | 12 февраля 2015 | | Фекерҙәр (0)\nЗаман уҡытыусыһы ниндәй булырға тейеш?\nҺәр замандың үҙ талабы\nМәғариф күгендә йондоҙҙар ҡабынды\nЮғары педагогик белем биреү системаһын ниндәй w ...


2017 йылдан баш ҡала үҙәгенә барыу түләүле буласаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n2017 йылдан баш ҡала үҙәгенә барыу түләүле буласаҡ\n16:27, 23 декабря 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 23 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.\nТүләүле парковкалар һәм Өфө үҙәгенә барыу өсөн түләү 2017 йылдан ғына башланасаҡ. Баш ҡала хакимиәте башлығы Ирек Ялалов журналистар менән осрашыуҙа ошо хаҡта һөйләне.\nИрек Ялаловтың әйтеүенсә, «Ҡунаҡһарай» эргәһендә ҡунаҡхана комплексын һәм бизнес-үҙәктәрен сафҡа индергәндән һуң баш ҡалала 820 урынлыҡ парковка майҙансығы буласаҡ. Бынан тыш, Совет майҙанында өс кимәлле парковка төҙөү планлаштырылған. Уны 2017 йылда тапшырыу күҙаллана.\n— Түләүле парковкалар — үҙмаҡсат түгел, ә Өфөнөң транспорт коммуникацияларында тәртип урынлаштырыу, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды мэр. — Граждандар өсөн башҡа майҙансыҡтар булғас ҡына беҙ түләүле парковкалар һәм ҡала үҙәгенә түләп инеү буйынса программаны ғәмәлгә ашырырға йыйынабыҙ.\nТеги: юл хужалығы,парковкалар


Кисәге көн "Башавтотранс" дәүләт унитар предприятиеһы водителдәре өсөн ысын байрамға әйләнде - республиканың уларға биргән бүләген ялтыр ҡағыҙға урап, ҡыҙыл таҫма менән\nбәйләп кенә ҡуйыу мөмкин түгел. Был бүләк барлыҡ Совет\nмайҙанын биләне. 180 "НефАЗ" автобусы һәм 100 "Волга" машинаһы "Башавтотранс" ҡарамағына күсте. Ошонда уҡ, Совет м айҙанында, автотранспортты яңы хужаһына тапшырыу тантанаһы ойошторолдо. Автомобилистарға бүләкте республика Президенты Мортаза Рәхимов, БР Хөкүмәте Премьер - министры Р афаэль Байдәүләтов, уның урынбаҫары, төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министры Хәмит Мәүлейәров, Өфө ҡала хакимиәте башлығы Павел Качкаев һәм башҡалар тапшырҙы.\nҺуңғы арала Башҡортостан ҡалаларының урамдарында күп кенә\nяңы "нефаздар" күрергә мөмкин. Һәм, ғөмүмән, республикала транспорт йәһәтенән хәлдәр яҡшырыуы менән килешәһегеҙҙер.\n- Автотранспорт системаһы һәм юл хужалығын камиллаштырыу - Башҡортостандың иң мөһим социаль - иҡтисади бурыстарының б ереһе, - тине тантана сараһында Мортаза Рәхимов. - Республикала автомобиль транспортының даими йөрөүен,\nавариялар булмауын тәьмин итеүгә бюджеттан байтаҡ средство бүленә, юлдар, күперҙәр төҙөлә. Район үҙәктәренең барыһын да\nреспубликаның баш ҡалаһы менән төҙөк автомобиль юлдары тоташтыра. Дөйөм ҡулланылыштағы автомобиль юлдары буйынса Ба шҡортостан илебеҙҙә беренсе урында тора.\n"Башавтотрансҡа" бүләк ителгән 180 "нефаздан" торған парт ия тәүгеһе түгел. Йыл башында уға 150 автобус тапшырылғайны\nинде. 330 ( бүләк ителгән "нефаздар" һаны) һәм 100 (такси)\nһандары яҙылған асҡыстар "Башавтотранс" дәүләт унитар предприятиеһының генераль директоры Камил Мәмәтҡазинға\nСовет майҙанындағы байрам тантанаһы бының менән дә\nтамамланманы әле. Артабан Башҡортостан Президенты етәкселегендәге рәсми делегация УПАТП - 4 территорияһында урынлашҡан "Нефаз" автобустарын хеҙмәтләндереү буйынса яңы ү ҙәкте асыу сараһына юл тотто. Республикала бындай дүрт үҙәк асыу планлаштырыла - улар тағы Октябрьский, Салауат һәм Ишембай ҡалаларында асыласаҡ. Бөгөн Өфөлә, Степан Злобин\nурамы, 31 адресы буйынса асылғаны - тәүгеһе. Уны йыһазландырыу 2004 йылдың декабрь айында башланды, бөгөн үҙәк автобустарҙы ҡабул итеүгә әҙер. Уның директоры Игорь\nПермяков һөйләүенсә, үҙәк үҙ эшен башлаған да инде. Әлеге\nваҡытта ул айына 120 - 160 автобусты хеҙмәтләндерә. Үҙәктә\n42 оҫта эшләй.\nЯңы хеҙмәтләндереү үҙәге алдындағы майҙанда Мортаза\nҒөбәйҙулла улы тағы ла сығыш яһаны:\n- Яңы үҙәк "Нефаз" маркалы автобустарҙың яҡшы эшен тәьмин\nитеү өсөн булдырылды, - тине ул. - Водителдәр теләп эшләһен ¬ ә пассажирҙар теләп йөрөһөн - бына беҙҙең маҡсат. Эш барһын өсөн барлыҡ шарттар ҙа булдырылыр, тип уйлайым. Иң мөһиме, үҙәк оҫталарына яҡшы эш хаҡы теләйем!\nТантананы Өфө хакимиәте башлығы Павел Качкаев дауам итте:\n- Ҡала урамы буйлап ярым емерек автобустар йөрөгән ваҡыттар артта ҡалды. Уларға алмашҡа яңы машиналар килде. Пассажирҙар һаны даими артыуына ҡарамаҫтан, "Башавтотранс" ү ҙенең эшен көндән - көн яҡшырта. Предприятие үҙ маркаһын\nһаҡлай, һәм яңы хеҙәтләндереү үҙәге лә быға булышлыҡ итмәй ҡалмаҫ.


Өфөләрҙе «Велобалалыҡ — 2017» байрамына саҡыралар // Спорт | новости башинформ.рф\nӨфөләрҙе «Велобалалыҡ — 2017» байрамына саҡыралар\n10:30, 20 марта 2017 Спорт\nӨфөләрҙе «Велобалалыҡ — 2017» байрамына саҡыралар Фото: Андрей Старостин\nӨФӨ, 2017 йыл, 20 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/. Башҡортостандың баш ҡалаһында 23 апрелдә «Өфө-Арена» алдындағы майҙанда «Велобалалыҡ — 2017» ҙур спорт байрамы уҙа. Унда 2-14 йәштәге балалар һәм уларҙың ата-әсәләре ҡатнаша ала.\nБайрам программаһында: тиҙлеккә һәм фигуралы йөрөү, велотриал, велосипедта йөрөү һәм уны йүнәтеү буйынса оҫталыҡ дәрестәре, фәһемле уйындар һәм спорт мастерҙарының күрһәтмәле экстремаль сығыштары.\nӨфө хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, сарала ҡатнашыу өсөн алдан теркәлергә кәрәк. Тулыраҡ мәғлүмәт – бында.\n«Велобалалыҡ — 2017» еңеүселәренә һәм призерҙарына иҫтәлекле бүләктәр тапшырыласаҡ.\nБайрам көндөҙгө 12-се яртыла башлана.