Владимир Путин Башҡортостанда урман янғындарына ҡаршы көрәшеү эшен ыңғай баһаланы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nВладимир Путин Башҡортостанда урман янғындарына ҡаршы көрәшеү эшен ыңғай баһаланы\n10:58, 29 июля 2010 Иҡтисад\nРФ Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығында селектор кәңәшмәһендә Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин Башҡортостан Республикаһына тәбиғәт янғындары һанын һәм уларҙан зыянды кәметеү буйынса күрелгән саралар өсөн ыңғай баһа бирҙе.\n— Бына, урман янғындарын һүндереү буйынса функцияларҙы үтәүгә аукциондарҙа еңеүсе ойошмалар тураһында белешмә алдым, — тине федераль хөкүмәт башлығы. —Башҡортостан Республикаһы. Еңеүсе ойошма түбәндәге көстәргә һәм сараларға эйә: 1080 кеше, 32 янғын һүндереү машинаһы, 46 трактор һәм 52 башҡа техник саралар. Пермь крайында: 69 кеше һәм 2 самолет. Әлбиттә, был Бе-200 түгелдер, моғайын, Ан-2-лер. 69 кеше һәм шуның менән вәссәләм! Янғын һүндереү буйынса конкурста еңеүсе был ниндәй ойошма һуң? Урмандарҙы авиацион һаҡлау базаһы. Урмандарҙы һаҡлау! Улар ошо тиклем көс һәм саралар менән генә янғын һүндерә аламы? Моғайын, төбәктә ниҙәр барыуы хаҡында мәғлүмәт бирә, тикшереп сыға алаларҙыр. Ләкин һүндереү буйынса нимә эшләй алалар?\nРәсәй Хөкүмәте Рәйесе, дөйөм алғанда, илдә урман янғындары менән хәл ябай түгел, әммә контролгә алырлыҡ, тип билдәләне. Бөгөн һауа шарттары күпкә ҡатмарлыраҡ булыуға ҡарамаҫтан, быйыл янғын сығыуҙар һаны өс тапҡырға тиерлек кәмерәк. Шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер төбәктәрҙә ваҡытында сара күрелмәй. Шуның менән бәйле Владимир Путин бөтә кимәлдәге етәкселәрҙең шәхси яуаплылығы хаҡында белдерҙе. Был проблемаға иғтибарҙы һис тә кәметергә ярамай, тип айырып билдәләне Хөкүмәт башлығы.\nБашҡортостан Республикаһынан кәңәшмәлә БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Рафаил Диваев, Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығы начальнигы Марат Мәһәҙиев, БР Прокуроры Сергей Хуртин, БР урман хужалығы министры вазифаһын башҡарыусы Рәжәп Нәбиуллин, БР тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры вазифаһын башҡарыусы Иҙел Шәйәхмәтов, шулай уҡ үрҙә һанап кителгән министрлыҡтар һәм ведомстволарҙың ҡайһы бер профилле белгестәре ҡатнашты.\nТеги: урман хужалығы, янғынға ҡаршы режим, кәңәшмәләр


Өфө ботаника баҡса-институты оло юбилей алдында\nТеүәл 85 йыл элек ул Миловка ботаника питомнигы ҡарамағында ойошторола. Ошо ваҡыт эсендә ғилми хеҙмәткәрҙәр Башҡортостандың үҫемлектәр донъяһын өйрәнеү һәм селекция эшмәкәрлеге буйынса фәнни ҡаҙаныштарға ирешә. Ғилми тикшеренеүҙәр әле лә дауам итә, декоратив ағастар, ҡыуаҡтар һәм үҫемлектәрҙең яңы төрҙәрен сығарыу менән шөғөлләнә коллектив.\nӨфө ботаника баҡса-институтының ғилми хеҙмәткәрҙәре in vitro коллекцияһы өҫтөндә эшләй. Тәжрибә майҙансығы өсөн ламинар ҡулайлама һәм ҡоролмаларҙан торған айырым лаборатория бүлмәһе бар. Үҫемлек-донор һайлап алынғас, стериль шарттарҙа уның япраҡ, орлоғо, бөрөһө алына. Төп маҡсат - күберәк клондар яһау. Артабан уларға яһалма туҡландырыу мөхите булдырыла.\nӘлегә ғилми хеҙмәткәрҙәр Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың «Ҡыҙыл китабы»на индерелгән алтмышҡа яҡын төр үҫемлекте ошо ысул буйынса үрсетә. Яһалма туҡландырыу мөхитендә уларҙы 22 градус йылылыҡта тоторға кәрәк. Төп маҡсат - республика флораһын һаҡлап ҡалыу.\nБер нисә айҙан һуң үҫемлектәр тупраҡҡа яраҡлаштырыла. Бының өсөн ботаника баҡса-институтының теплицалары, оранжереяһы ла бар. Әйтәйек, уҙған быуатың 30-cы йылдарында тропик һәм субтропик үҫемлектәр коллекцияһы йыйыла башлай. Бөгөн тәжрибә майҙансығында ағас, ҡыуаҡтарҙың меңдән ашыу төрө менән танышырға була. Ысын мәғәнәһендә, үҙеңде Ер шарының бай тәбиғәт ҡосағына эләккәндәй хис итәһең.\nБында ағас төрөнә оҡшаған Лиананы ла осратырға мөмкин. Ул ярты быуат элек ултырытылған була. Оранжерея хеҙмәткәрҙәре, уның ботаҡтарын даими ҡырҡып торорға мәжбүр, ни тиһәң дә, йыл һайын үҫемлек ун-ун биш метрға тиклем үҫә.\nҠышҡыһын төрлө ҡитғаларҙан килтерелгән үҫемлектәрҙең тик бер өлөшө генә сәскә ата. Әлеге сатлама һыуыҡтарҙа ла был тәбиғәт биҙәктәре менән танышырға теләүселәр күп. Экскурсияларға башлыса мәктәп уҡыусылары йөрөй. Шулай ҙа Өфө ботаника баҡса-институты етәкселеге әйтеүенсә, субтропик, тропик үҫемлектәр күргәҙмәһе өсөн бүленгән 1400 квадрат метр майҙанда ғына барлыҡ донъя матурлығын күрһәтеп булмай.\nИлдәге иҡтисади көрсөк оҙаҡҡа бармаҫ тигән ышаныста 85 йыллыҡ юбилейын ҡаршылаусы Өфө ботаника баҡса-институты хеҙмәткәрҙәре. Федераль кимәлдә айырыуса һаҡланған тәбиғәт биләмәһе статусын алыу ҙа үҙе үк оло еңеү. Яңы йыл тағы ла уңышлыраҡ буласағына шик юҡ.


Белоруссия халҡы “Әрәмтамаҡтар декреты”на ризаһыҙлыҡ белдереп урамға сыҡты. Демонстрацияла ҡатнашыусылар эшһеҙҙәр өсөн һалымды ғәмәлдән сығарыуҙы талап итә. Бынан бер аҙна элек Минскта башланған акциялар хәҙер бөтә илгә таралды.\nШвецияла ҡасаҡтар йәшәгән приютҡа ут төрткәндәр. 15 кешенең тәне бешкән, 10 кеше ағыуланған. Полиция янғын сәбәптәрен атамай. Айырым сығанаҡтар хәбәр итеүенсә, былтыр мигранттарҙы ҡабул итеү үҙәктәрендә сыҡҡан янғындар, башлыса, ут төртөүгә бәйле булған.\nТөньяҡ Корея етәксеһе Ким Чен Ындың өлкән ағаһын үлтереү өсөн 90 доллар түләнгән. Индонезия ватандашы Сити Айсиаға Ким Чен Намды үлтерергә заказ биреүселәр ни бары шул тиклем аҡса биргән. Әле 4 кеше ҡулға алынған. Полиция Индонезияның Малайзиялағы вице-илсеһенән дә һорау алырға ниәтләй.\nҠайһы илдәрҙә һәм ҡалаларҙа кешеләр ваҡытын тығындарҙа үткәрергә мәжбүр? Тикшереүҙәр күрһәтеүенсә, иң ҙур тығындар Лос-Анджелеста. Ә Таиланда йәшәүселәр тығындарҙа күп ваҡытын үткәрә икән. Рәсәйҙә был йәһәттән Мәскәүгә етеүсе юҡ. Тығындар буйынса илдә Өфө етенсе урында килә.\nПермдән программист Александо Осипович “Терминатор” фильмының төп геройын 3Д принтерҙа баҫтырған. Бының өсөн чертеждарҙы ул билдәле компаниянан алған. Терминатор һөйләшә, һорауҙарға яуап бирә белә. Яҡын арала программист киборг өсөн аяҡ һәм ҡулдар ҙа баҫтырырға ниәтләй.\nҠыштың иң ҙур ҡарасҡыһы. Калуга өлкәһендә рәссамдарҙың халыҡ-ара командаһы ҙур ҡарасҡы эшләп яндарған. Был тамашаны ҡарар өсөн өлкәнән һәм күрше төбәктәрҙән меңләгән кеше килгән.\n27 февраля Йәй башланғансы меңдән ашыу ғаилә фатирлы буласаҡ\n27 февраля Табын ырыуы башҡорттары ҡор йыйҙы


Юлбарыҫ нимә вәғәҙә итә? » Архив газеты "Йәшлек"\nЭшһөйәр, ныҡышмал һәм ғаиләсел Үгеҙ йылынан һуң килеүсе Юлбарыҫ йылы, шулай итеп, еңелдән булмаясаҡ. Стихияның сағылышы – металл: ҡатылыҡ, һалҡынлыҡ, ҡоролоҡ, таҙалыҡ, ғәҙеллек һәм ололоҡ. Йылдың төп сифаттары – батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ, шуға ла был йылда тик көслө ихтыярлы, ауырлыҡтарға баш эймәгән кешеләр генә уңышҡа өлгәшә аласаҡ. Көрсөклө йылдан һуң 2010 йыл кешеләрҙә оптимизм һәм энтузиазм, донъя финанс көрсөгө буйынса артыҡ хафаланмау теләген уятасаҡ, һөҙөмтәле эшкә тотонорға этәрәсәк. Киләһе йылда кешеләрҙә электән йоҡлап ятҡан лидерлыҡ һәм беренсе сафтарҙа барырға тырышыу сифаттары уянасаҡ, донъяны күркәмләндереү, лайыҡлы йәшәү, һаулыҡҡа иғтибарлы булыу кеүек ынтылыштар тәүге планға сығасаҡ, тип көтөлә. Был тыныс булмаған йылда уйланмаған аҙымдарҙан ары торорға, һаҡ булырға кәңәш ителә.\nСысҡан (1960, 1972, 1984, 1996, 2008)\nАң менән эш иткәндә, сысҡандарға киләһе йыл яҡшы килмәксе. Тәбиғәттән бирелгән интуиция, һаҡсыллыҡ һәм алдан күҙаллау кеүек сифаттары уларға, башҡаларҙан айырмалы рәүештә, көтөлмәгән хәлдәрҙе алдан күрә белеү мөмкинлеге бирә. Киләһе йылда ул үҙенең тырышлығы, ныҡышмалылығы һәм алдағы йылдарҙағы хеҙмәт емештәренән генә өҫтәмә килем ала аласаҡ. Бер ни тиклем низағлашыу ҙа көтөлә, әммә уларға юл ҡуймаҫ өсөн тирә-яҡтағыларға ҡарата фекерегеҙҙе һәм эшмәкәрлегегеҙҙе контролдә тотоу ҙа етә.\nЮлбарыҫ йылы яңы белем алыу, стажировкалар һәм квалификация арттырыу өсөн уңайлы. Теремек сысҡандарҙы был йылдағы ваҡиғалар өйөрмәһе үҙ ҡосағына аласаҡ: килешеүҙәр, сәфәрҙәр, яңы танышлыҡтар, күңел асыуҙар йылды сағыу һәм бай итәсәк. Сысҡанды бөйөк эштәр, яңы үҫеш кимәленә сығыу көтә. Был йылда киләсәккә ҡарата финанс туплай башлау файҙалы.\nҮгеҙ (1961, 1973, 1985, 1997, 2009)\nКөнсығыш йондоҙнамәһе 2010 йылда Үгеҙгә быға тиклемге проекттарының һәм хеҙмәттәренең тәүге емешен килтерә башлар. Әгәр һеҙ барыһын да дөрөҫ һәм көсөгөҙҙө йәлләмәй эшләгән булһағыҙ, һөҙөмтә көтөлгәндән артыҡ булыр, ахырыһы. Алда һеҙҙе күпте вәғәҙә итеүсе пландар, перспективалар көтә. Шуға ла яңы йылда Үгеҙгә ял тәтемәҫ. Был йыл – ең һыҙғанып эшләү һәм яңы үрҙәргә үрләү осоро. Юлбарыҫ йылы шул уҡ ваҡытта Үгеҙгә финанс яғынан да имен килергә уйлай. Шуға ла һеҙ былтырғы хыялығыҙҙы тормошҡа ашыра аласаҡһығыҙ. Консерватор Үгеҙгә был йылда тормошо үҙгәреүенә әҙер булыу зарур. Икенсел эштәрегеҙҙе һәм пландарығыҙҙы ҡыйыу рәүештә ситкә ҡуйып тороғоҙ һәм иғтибарығыҙҙы төп мәсьәләгә йүнәлтегеҙ. Шулай уҡ Юлбарыҫ Үгеҙҙең сабырлығын һынаясағын да онотмағыҙ.\nЮлбарыҫ (1962, 1974, 1986, 1998, 2010)\n2010 йыл – Юлбарыҫ йылы, шуға ла уның теләгәндәре тормошҡа ашасаҡ. Бик уңышлы йыл. Ҡыйыу рәүештә яңы эштәр һәм проекттарҙы башлай алаһығыҙ, әммә тиҙ һөҙөмтәләр көтмәгеҙ. Сөнки улар оҙайлы ваҡытҡа иҫәпләнгән һәм киләсәктә табыш килтерәсәк. Әммә артыҡ башығыҙ әйләнеп китмәһен, авантюраларҙан һәм уйланмаған аҙымдарҙан ары тороу хәйерле. Үҙегеҙҙең ниәттәрегеҙҙе профессионалдарҙың кәңәше, факттар һәм анализ менән нығытығыҙ. Был йыл һеҙҙең социаль статусығыҙҙы үҙгәртер, тимәк, эшегеҙҙә һәм йәмғиәттә яңы кимәлгә сығырһығыҙ. Шулай итеп, Юлбарыҫ йылында юлбарыҫтарға муллыҡ, бәхет һәм абруй киләсәк, тик бының өсөн тырышлыҡ һәм ныҡышмалылыҡ кәрәк.\nҠуян (1963, 1975, 1987, 1999)\nҠуяндар үҙгәрештәр яҡлы түгел. Сөнки үҙгәрештәр уларҙың ғәҙәти тормошона сыуалыш индерә, шуға ла йыл ҡатмарлы буласаҡ. Шуға ҡарамаҫтан, йыл зебра кеүек, бер насарын, бер яҡшыһын күрһәтер. Ниһайәт, элекке йылдарҙа һалынған тырышлыҡ һөҙөмтә бирер. Һығымталар яһап, өҫтөнлөктәрҙе билдәләргә, ялған ҡиммәттәрҙе ысындарынан айырырға ваҡыт. Әгәр бөтә хәл-ваҡиғаларға аныҡлыҡ индерә алаһығыҙ икән, тормошоғоҙҙа гармония, тыныслыҡ урынлашыр. Юлбарыҫ йылы шәхси тормошта, ғаиләлә һәм мөнәсәбәттәрҙә алдан уйланылған үҙгәрештәрҙе бойомға ашырыу өсөн уңайлы. Күсемһеҙ милеккә бәйле төрлө операциялар һәм эштәр уңышлы барыр. Хәлегеҙҙән килмәгән вәғәҙәләр бирмәгеҙ, төрлө башланғыстарҙа ҡаһарманлыҡ һәм ҡыйыулыҡ күрһәтергә тура килер. Был йылда ремонт менән шөғөлләнергә, сәйәхәткә барырға, йәғни башҡаларҙы шаҡ ҡатырырға мөмкин.\nАждаһа (1964, 1976, 1988, 2000)\nКиләһе йыл Аждаһа өсөн пландарын тормошҡа ашырыу йәһәтенән яйлы. Ниһайәт, ул үҙен күрһәтәсәк һәм тейешле баһаһын аласаҡ. Юлбарыҫ йылында аждаһаларҙың яҡындарының роле ҙур булмаҡсы: пландарын һәм ниәттәрен тормошҡа ашырыуҙа дуҫтары, коллегалары, инвесторҙар ярҙамға килер. Был йылда Аждаһаның энергияға бай булыуы, энтузиазмы һәм һөйкөмлөлөгө фекерҙәштәр табырға булышлыҡ итер. Шәхси тормошоғоҙҙа үҙгәрештәр булыуы ихтимал: ғаилә ҡороу, яңы мөнәсәбәттәр, йә балағыҙ тыуыуы.\nАждаһаларға йәмғиәттәге урынын нығытырға кәрәк. Үҙегеҙҙән көслөләр вәкилдәре менән артыҡ көрәшмәүегеҙ хәйерле һәм дуҫ-иш һайлағанда ла һаҡ булыу кәрәгер.\nЙылан (1965, 1977, 1989, 2001)\nЮлбарыҫ йылы йыландар өсөн ҡатмарлы көтөлә. Шул уҡ ваҡытта был йыл – юғары ҡаҙаныштар һәм файҙалы өлгө алыу йылы. Ул бөтә өлкәлә лә һынылыш осоро булмаҡсы, карьерағыҙ ҙур көс түгеүҙе һәм үҙгәрештәр индереүҙе талап итер. Уңышҡа өлгәшеү маҡсатында Йыланға бик күптән баш тартырға тура килер, ахырыһы (ғаилә усағы йылыһынан, ялдарҙан, дуҫтар менән осрашыуҙан). Тырышлыҡ һалғанда, барыһын да бер ниндәй ҡытыршылыҡһыҙ яуларға була һәм һөҙөмтә көтөлгәндән дә артыҡ күренер. Шул уҡ ваҡытта дан-шөһрәттән башты юғалтырға һәм профессиональ ҡиммәттәрҙе ғаиләнән артығыраҡ күреү ярамаҫ. Дуҫтарығыҙҙың һәм туғандарығыҙҙың ярҙамына мохтажлыҡ кисерерһегеҙ.\nЙылҡы (1966, 1978, 1990, 2002)\nЙылҡы – ысын аристократ – был йылда ҙур ижади ҡаҙаныштар яулар һәм үҙенең профессиональ ҡыҙыҡһыныуын ҡәнәғәтләндерә алыр. Йыл уңыш килтерәсәк һәм йондоҙҙар ҙа уларҙың шәхси тормошонда үҙгәрештәр вәғәҙәләй: бала тыуыу, ғаилә ҡороу, яңы мөнәсәбәттәр. Шулай уҡ Йылҡының йәшәү урынын, эш урынын алмаштырыуы ихтимал. Киләһе йылда уларҙың төп бурысы – тормош тураһындағы уй-фекерҙәрҙе ысынбарлыҡ менән яраштырыу.\nЮлбарыҫ йылы һеҙҙең өсөн яңы пландар ҡороу һәм уларҙы бойомға ашырыу, алдағы эш тәрҙе аҙағына еткереү өсөн уңайлы.\nҠуй (1967, 1979, 1991, 2003)\nЕңел холоҡло Ҡуйҙы йыл яуаплылыҡҡа һәм самалылыҡҡа өйрәтер. Был сифаттар төрлө ҡатмарлыҡтарҙы һәм күңелһеҙ хәлдәрҙе булдырмау мөмкинлеге бирер. 2010 йыл тормошоғоҙға үҙгәреш индерер, шуға ла иҫке ҡараштарҙан, ысулдарҙан һәм мөнәсәбәттәрҙән арыныу кәрәк. Эшегеҙҙә яңы йүнәлешкә, яңы кимәлгә сығырға һәм матди хәлегеҙҙе яҡшыртырға мөмкинлек асыласаҡ.\nКиләһе йыл төрлө бәйләнештәргә, танышыуҙарға бай буласаҡ. Улар һеҙгә яңы мөмкинлектәр офоғон күрһәтер. Был йылда туғандар, дуҫтар ярҙамға килмәһә, Ҡуйҙың күңел төшөнкөлөгөнә бирелеүе ихтимал. Ҡуйҙарҙы күңелһеҙлек, һағыш баҫыуы мөмкин. Элекке бурыстарҙы ҡайтарырға ваҡыт. Яңы йылда сабырлыҡ туплап, ең һыҙғанып эшләргә һәм киләсәк тураһында уйларға кәрәк.\nМаймыл (1968, 1980, 1992, 2004)\nЮлбарыҫ йылы Маймыл өсөн ябай булмаҫ, ахырыһы, уны хатта, стреслы йыл, тип атарға ла мөмкин. Был йыл төрлө хәстәрҙәргә, уйланыуҙарға бай буласаҡ һәм быға тиклемге ҡиммәттәрҙе ҡайтанан ҡарауҙы талап итер. Юлбарыҫ йылы шәхси мөнәсәбәттәргә үҙгәрештәр индерер, ғаилә ҡорорға, мөнәсәбәттәрҙе асыҡларға мөмкин. Бынан тыш, эш урынын, эш төрөн һәм йәшәү урынын алмаштырыуығыҙ ҙа ихтимал. Быларҙың барыһы ла маймылдар өсөн артыҡ мәшәҡәт тыуҙырасаҡ, уларҙың хискә тиҙ бирелеүе, тотороҡһоҙлоғо хәлде тағы ла ҡатмарлаштырасаҡ. Закон менән проблемалар килеп сығыуы бар, Маймылдың һәр саҡ иғтибар үҙәгендә булыу теләге арҡаһында күңелһеҙ хәлдәр тыуасаҡ. Ҡайһы саҡта телде тешләп тороу, ҡайһы бер сифаттарығыҙҙы ауыҙлыҡлау хәл ителмәҫлек мәсьәләне артыҡ мәшәҡәтһеҙ генә сисергә мөмкинлек бирәсәк. Аңлы эш иткәндә һәм эмоцияларҙы йүгәнләгәндә, файҙалы мөнәсәбәттәр, танышлыҡтар булдыра аласаҡһығыҙ.\nӘтәс (1969, 1981, 1993, 2005)\nЮлбарыҫ йылы Әтәс өсөн хәстәрҙәр, бурыстарҙы үтәү һәм үҙ-үҙеңде үҫтереү, камиллаштырыу, квалификацияны күтәреү һәм яҡшы уҡыу йылы. Бынан тыш, коллективта үҙгәрештәр көтөлә, һәм Әтәскә унда яраҡлашырға тура киләсәк. Быларҙың барыһы ла уның кәйефендә һәм күңел торошонда эҙһеҙ үтмәҫ. Шуға ла Әтәскә ең һыҙғанып эшләргә, камиллашырға һәм һаулыҡ, рухи тормош хаҡында ла онотмаҫҡа кәңәш ителә. Тирә-яҡтағыларҙың фекеренә артыҡ ҡолаҡ һалмағанда, иғтибар туплап эшләгәндә, йыл аҙағына ыңғай һөҙөмтәләр шатландырыр.\nЭт (1958, 1970, 1982, 1994, 2006)\nЮлбарыҫ йылы Эт өсөн ижади пландарының тормошҡа ашыуы, талантының асылыуы менән иҫтә ҡалыр һәм киләсәккә перспективалар асыр, моғайын. Был йылда Эткә үҙенең иң яҡшы сифаттарын күрһәтергә мөмкинлектәр тыуасаҡ. Юлбарыҫ йылы уға үҙенең икенсе яртыһын – һөйгәнен табырға һәм тоғролоғон, мөхәббәтен күрһәтеү мөмкинлеге бирәсәк.\nҒаиләле кешеләргә был йыл бала табыу, яҡындар менән мөнәсәбәттәрҙе нығытыу, уларҙы төрлө бүләктәр менән шатландырыу өсөн уңайлы. Был йылылыҡ яуапһыҙ ҡалмаясаҡ, әлбиттә.\nШәхси планда Эткә профессиональ эшмәкәрлек йәһәтенән яҡшы мөнәсәбәттәр таяныс булыр. Уңыштары менән ҡанатланып, Эт яңы көс һәм тырышлыҡ менән яңы үрҙәргә атлаясаҡ. Етәкселек сифаттары менән ҡулланған эттәр ҡатмарлы хәлдәрҙә еңеү яулаясаҡ, уйлап йөрөгәндәрен тормошҡа ашырасаҡ һәм эске гармонияға, ҡәнәғәтләнеүгә өлгәшәсәк.\nСусҡа (1959, 1971, 1983, 1995, 2007)\nСусҡа өсөн Юлбарыҫ йылы күпселек мәсьәләләрҙә һәм мөнәсәбәттәрҙә үҙенең характерын күрһәтер. Уны һиҙелерлек үҙгәрештәр көтә. Был үҙгәрештәр элекке «багаж» менән хушлашыуҙы һәм яңылыҡҡа боролоуҙы күҙ уңында тота. Ҡайһы бер ғәҙәти күренгән, әммә артыҡ кәрәкмәгән бәйләнештәрҙе өҙөргә тура килеүе ихтимал. Тормошоғоҙға яңылыҡтар индереү өсөн элекке йөктө артабан да тартыуҙың кәрәге юҡ. Шундай осор етәсәк: тормоштоң барлыҡ ҡатмарлы саҡтарында ла туғандарға, ғаиләгә таяныу кәрәклеген аңларһығыҙ.\nСусҡа был йылда аң һәм рух ныҡлығына эйә буласаҡ, аҡыл туплаясаҡ.\nавторы: admin | 22 декабря 2009 | | Фекерҙәр (0)\nЙыл Йылан менән Маймылға уңыш килтерәсәк\nЙондоҙнамә 14-20 апрель


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЙӘШТӘР ТЕАТРЫ ЙӘШ БЫУЫНДЫ АҢЛАРҒА ТЕЙЕШ - 2014 - Мәҡәләләр\nРөстәм ХӘКИМОВ, Милли йәштәр театры режиссеры: Күптәр балалар һәм йәштәр өсөн ижад итеүҙән еңелерәк нәмә юҡ, тип уйлайҙыр. Уларҙы сәхнәлә көлдөрә алһаң, шул етә, тип уйлаған булһаҡ, театр бөгөнгө кимәленә етә алмаған булыр ине. Бәләкәй балаға ла өлкән кешегә ҡараған кеүек, тиң ҡараш булырға тейеш. Шул саҡта ғына актер һәм улар араһында бәйләнеш барлыҡҡа килә. Ғөмүмән, театрҙы өлкәндәр өсөн, йәки балалар өсөн ижад итеүсе театрға бүлеп ҡарауҙы хупламайым. Театр ул - йә бар, йә юҡ. Балалар өсөн тәғәйенләнгән спекталдә лә өлкәндәр донъяһына хас проблемалар күтәрелә. Әкиәтме ул, ниндәйҙер риүәйәтме, уларҙың һәр береһенең нигеҙендә етди темалар ята. Әгәр ҙә театр бөгөнгө йәш быуындың күңелен аңлап, улар менән диалогҡа инергә тырыша икән, шул саҡта ғына үҙенең маҡсаттарына өлгәшә ала. Әлбиттә, заманалар менән бергә, йәштәрҙең ҡыҙыҡһыныуҙары ла үҙгәрә. Уларҙың бөгөн йырҙары ла, көйҙәре лә, бейеүҙәре лә башҡараҡ. Бер телдә һөйләшеү өсөн иң тәүҙә уларҙы тәнҡитләргә түгел, ә аңларға тырышырға бурыслыбыҙ. Дөрөҫ йәшәү тураһында фәлсәфә һатыу еңел ул. Һин йәш кешене нимә насар, нимә яҡшы икәнен айырырға өйрәтеп ҡара. Унан һуң, заманалар үҙгәрһә лә, мәңгелек ҡиммәттәр шул көйө ҡала бит. Һәр дәүерҙә лә мөхәббәт - мөхәббәт булып, дуҫлыҡ - дуҫлыҡ булып, иман - иман булып ҡаласаҡ. Мәрхәмәт, изгелек, үҙ көсөңә ышаныс, тормошто яҡты буяуҙарҙа ғына күрә белеү ҙә юғары баһалана. Был сифаттар күңелендә гармония булған кешелә генә өҫкә ҡалҡып сыға ала, шуға ла театрҙың төп бурыстарының береһе - баланың күңел бөтөнлөгөн тәрбиәләү, изгелектең гел генә яуызлыҡтан өҫ-төн булыуына ышаныс уятыу. Бындай бала үҫкәс тә үҙен борсоған һорауҙарға яуаптар эҙләп, театрға киләсәк. Театр уның өсөн ниндәйҙер рухи таҙарыныу кисерә торған урынға әүереләсәк.\nЯҙылған: 27.10.14 | Ҡаралған: 1023


Көрәш ҡорбанһыҙ булмай...\nКөрәш ҡорбанһыҙ булмай...15.02.2012\nОҙаҡламай һайлауҙар. Илдә һайлау алды көрәше ҡыҙа, сәйәси тормош ҡайнап тора. Көрәш тигәндән, был һүҙҙең тура мәғәнәһе күренә башланы. Уҙған аҙнала Өфөлә бер партияның агитаторҙарын туҡмап китеү осрағы асыҡланды.\nБаш ҡала юғары уҡыу йорттарының береһендә уҡып йөрөгән дүрт егет тарый был күңелһеҙ хәлгә. Кискә табан йорттарҙа агитация ҡағыҙҙары йәбештереп ҡайтып килгәндә ҡаршыларына ҡалын ғына кәүҙәле алты егет килеп сыға һәм, бер нәмә аңлатып та тормайынса, уларҙы туҡмай башлайҙар. Туҡмаҡ эләккән егеттәрҙең береһе Альберт Каеров әйтеүенсә, уларҙа күгәргән һәм һыҙырылған урындар ҡалған. Агитаторҙарға ҡул күтәреүселәр бер нәмә әйтмәһә лә, бының сәбәбе һайлау алды эшмәкәрлегенә бәйле икәне аңлашыла.\nАгитация төркөмө координаторы Алик Яҡупов әйтеүенсә, улар йәбештергән ҡағыҙҙарҙы шунда уҡ арттарынан йолҡоп подъездарға ташлап йөрөүселәр ҙә бар. Әлбиттә, был хәл менән йорт хужалары ҡәнәғәт түгел, уларҙың сүп-сарға йәне көйә.\nОшо көндәрҙә үткән матбуғат конференцияһында Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев тә был мәсьәләгә үҙ ҡарашын белдерҙе.\n— Был хәл тураһында ишеттем. Әйтер һүҙем шул: агитацияны цивилизациялы, тәртипле юл менән алып барырға һәм бер-береңде хөрмәт итергә кәрәк. Һайлаусылар ҙа тауыш биргән саҡта быларҙы иҫәпкә аласаҡ бит, — тине ул.\nЕгеттәр был хәл буйынса хоҡуҡ һаҡлау органдарына мөрәжәғәт итмәгән.


Өфөлә Мостай Кәримдең 95 йыллығына арналған фестиваль старт алды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә Мостай Кәримдең 95 йыллығына арналған фестиваль старт алды\n12:51, 20 октября 2014 Мәҙәниәт\nФото: Өфө ҡалаһы Ленин районы хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте\nӨФӨ, 2014 йыл, 20 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.\nҮткән көндәрҙә Өфөлә Мостай Кәримдең һәйкәле эргәһендә Башҡортостандың халыҡ шағирының 95 йыллығына арналған төбәк-ара әҙәбиәт фестивален асыу тантанаһы уҙҙы, тип хәбәр иттеләр баш ҡаланың Ленин районы хакимиәтенең йәмәғәтселек менән бәйләнеш бүлегенән.\n— Бына инде 9 йыл Мостай Кәримһеҙ йәшәйбеҙ. Уның уйҙары, китаптары һәр саҡ беҙҙең менән. Улар беҙҙең кәңәшселәребеҙ, тормоштоң тәрән аҡыллылыҡ сығанаҡтары, улар менән гел генә эшләгән эштәребеҙҙе, пландарыбыҙҙы һәм маҡсаттарыбыҙҙы сағыштырабыҙ, — тип билдәләне үҙенең сәләмләү телмәрендә район хакимиәте етәксеһе Альбина Йосопова. — Үҫеп килгән быуындың, йәш кешеләрҙең күберәк Мостай Кәримдең үҙе һәм уның ижады тураһында белеүҙәре бик мөһим. Сөнки уның бөтә тормошо – ул барыбыҙ өсөн дә өлгө!\nМитингта ҡатнашыусылар яҙыусы тураһында хәтирәләре менән уртаҡлаштылар, Мостай Кәримдең үҙенең һәм уға арналған шиғырҙарҙы уҡынылар.\nСара һуңында шағирҙың һәйкәленә сәскәләр һалдылар.\nТеги: юбилейҙар, әҙәбиәт, мостай кәрим


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №40, 3 - 9 октябрь, 2020 - Информационные страницы\n№40, 3 - 9 октябрь, 2020\nҮткән аҙнала Ғафури районында уҙған Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының төбәк-ара форумы Башҡортостандан һәм Рәсәйҙең башҡорттар күпләп йәшәгән төбәктәренән 250-гә яҡын кеше йыйҙы. Башҡорт теле йылына арнап ойошторолған форумға Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров та килде һәм ҡатнашыусылар менән аралашты, форум сиктәрендә уҙған фекер ҡорҙары һөҙөмтәһендәге тәҡдимдәрҙе тыңланы, залдан яңғыраған һорауҙарға яуап бирҙе.\nАҠЫЛЛЫҒА БЕР ҺҮҘ - МАЯ, АХМАҠҠА МЕҢ ҺҮҘ - ЗАЯ\nМәскәүҙә лә, сит илдәрҙә лә битлекһеҙ йөрөүселәр хәҙер юҡ, тип әйтерлек. Дөрөҫ, ҡайҙалыр Австрияла, Германияла, хатта ки Америка менән Италияла, Грецияла, Бөйөк Британияла битлек кейеүгә ҡаршы протест саралары булып алды алыуын, әммә полиция улар менән оҙаҡ һөйләшеп тормай\nҠАРТЛЫҒЫМ - ШАТЛЫҒЫМ, Ә ЙӘШЛЕГЕМӘ ҠАЙТЫРҒА ҺИС ТЕЛӘМӘҪ ИНЕЕМ\nТөп тәғәйенләнешебеҙҙе үтәп, бер генә мәртәбә бирелгән ғүмеребеҙҙең ҡалған өлөшөн заяға үткәрмәй, уның ҡәҙерен белеп, ошо йәшкә килеп етеүебеҙ өсөн Раббыбыҙға шөкөр итеп йәшәргә тырышайыҡ, ҡәҙерле тиҫтерҙәрем!\nБИШЕК ЙЫРҘАРЫН ЙЫРЛАМАҺАҠ, ТУҒАН ТЕЛЕБЕҘҘӘ ҺӨЙЛӘШМӘҺӘК...\nХәҙерге заманда сәйәсәтте, иҡтисадты һәм йәшәйеште анализлаған тапшырыуҙар урыҫ телендә лә юҡ тиер инем. Ҙур телевидение анализлау, һығымта яһау кеүек етди әйберҙәр менән булышмай тиерлек. Тапшырыуҙар мәғлүмәт һәм пропагандаға йүнәлтелгән.\nДокладсы бик күп һан, миҫал нигеҙендә Башҡортостанға үҙаллылыҡ алыу кәрәклеген раҫланы һәм үҙаллылыҡтың тормош хәлдәрен яҡшыртыуға нисек итеп йоғонто яһаясағын күрһәтте.\nБер ғорурлыҡ беҙҙе күтәрә: биләндәр элмә-тамбур ҡайыулы башҡорт милли кейемен оло сәхнәгә сығарҙы, халыҡ байрамдарына, фестиваль һәм форумдарға, каталогтарға һәм күргәҙмәләргә индерҙе.\nХАЛЫҠ РАДИОҺЫ УЛ "ЮЛДАШ"!\nОшо көндәрҙә барыбыҙ ҙа яратып тыңлаған, инде тормошто унан башҡа күҙ алдына ла килтермәгән "Юлдаш" радиоһы үҙенең 20 йыллыҡ юбилейын билдәләне. Шул уңайҙан уны тыңлаусыларға, радионың кисәге һәм бөгөнгө алып барыусыларына: "Юлдаш" радиоһы үҙенең 20 йыл эшләү дәүерендә Башҡортостан тарихында ниндәй үҙенсәлекле эҙ ҡалдырҙы?" - тигән һорау менән мөрәжәғәт иттек.


ҮҘЕБЕҘҘЕКЕН АШАЙЫҠ, ЭСӘЙЕК, СӘСӘЙЕК\nЗатыбыҙҙа бер кейәүебеҙ көньяҡ егете һәм шул кейәү ҡунаҡҡа килһә күпләп емеш-еләк алып килә лә, ҡоротло һурпа, майлы ит булған табындан һуң емеш-еләген батмуслап өҫтәлгә ҡуйып, үҙ ҡулдары менән таҙалап тоттороп һыйлап аптырата ине. Беҙ бының ҡулын рәнйетмәйбеҙ тип берәр генә алып ҡабабыҙ ҙа, сәйгә күсәбеҙ. Ул беҙҙең емеш ашамауыбыҙға, иткә иҫебеҙ китеүгә, беҙ уның аштан һуң шул емештәрҙе һыпырып һалыуына аптырайбыҙ.\nБерәйһе ауырыһа йәки үҙебеҙ сирләп торһабыҙ ҙа, шул баҙарҙан һатып алынған емеш-еләк тотоп барырға күнеккәнбеҙ. Бына минең, мәҫәлән, ауырығанда ла, былай ҙа сит емеш-еләккә күңел ятмай. Ауырығанда ҡорот иҙеп йәки әскелт ҡымыҙ, һауыға башлағанда һурпа эске, мундир картуф ашағы килә. Әфлисун, лимон, гранат, ҡара емеш кеүектәр иҫкә төшөп тә сыҡмай. Уларҙы беҙ әгәр ҡунаҡ-фәләнгә өҫтәлгә ҡуйырға ғына булмаһа, пакет-пакет итеп һатып та алмайбыҙ. Нигә улай? Бына ошо хаҡта уйланғанығыҙ булдымы һеҙҙең? Шул ҡыҙыҡ күренештең асылын яңыраҡ ҡына аңлап алдым. Баҡһаң, һәр ерлектең, халыҡтың, климаттың үҙ аҙығы була икән.\nЙылы яҡтыҡыларҙың шул емеш-еләк, ҡайһыларҙың йәшелсә, беҙҙең итле ризыҡтар һ.б. Бер климаттың ризығын икенсе климат кешеләре ашай һалып бармай. Ашағанда ла ул ризыҡтар быларға артыҡ файҙа килтермәй. Киреһенсә, организмды ыҙанынан сығарып көйһөҙләндерә генә. Сит яҡ аҙығы менән бергә тәнгә сит, кәрәкмәгән мәғлүмәттәр инә. Мәҫәлән, көньяҡтан килгән емеш-еләктең беҙҙең организмға бер файҙаһы ла юҡ. Шулай уҡ магазиндарҙағы сит яҡтан алып киленгән иттәрҙең, ҡайҙандыр иртә өлгөртөп килтерелгән йылы яҡ картуфының, йәшелсәләренең. Был хаҡта халыҡ борон-борондан уҡ белгән икән. Иван Грозный әле 1580 йылда уҡ: “Илде баҫып алам тиһәң – сит ризыҡ индер, унан халыҡ ауырыуға һабыша һәм уларҙы ҡулға алыу ҙа ауыр булмаҫ”, - ти. Сит яҡ ризығын ашаған хәлдә лә 10 проценттан арттырмаҫҡа кәрәк, уның шунда ғына артыҡ зыяны булмаҫҡа мөмкин. Тимәк, ҡыш көндәре “витамин” тип ситтән килгән виноград-алмалар алып ашауыбыҙ елгә аҡса осороу һәм экологик ярашыу законын боҙоу ғына.\nБөгөн сәләмәт тормош алып барыу модаға инде, әммә уның нигеҙендәге сәләмәтлектең бар халыҡҡа ла бер төрлө тәьҫирле түгеллеген генә уйлаған әҙәм юҡ. Ит ашау зыянлы тип яҙалар. Ә бит беҙҙең кеүек һалҡын ҡыш йылдың яртыһынан күберәген биләгән климатлы ерҙә йәшәгәндәргә иттең зыянлы түгел, ә киреһенсә файҙалы ризыҡ икәнлеген Америка йәки Мәскәү диетологтарына аңлатыу урынһыҙ. Беҙҙең малдарыбыҙ күберәген һалҡында үҫкән үлән менән туҡлана, уларҙа витаминдар йылы яҡта үҫкән үләндәр менән сағыштырғанда 20-30 тапҡырға күберәк. Улар биргән һөт тә, ит тә тап беҙҙең организмаға яраҡлашҡан, беҙ бер беребеҙҙе туйҙырыусы һәм туҡланыусы булараҡ быға тиклем йөҙҙәрсә йылдар тулыландырып, йәшәтеп килгәнбеҙ. Ит ашағандан берәүҙең дә ғүмере ҡыҫҡармаған, көсө бөтмәгән, сәләмәтлегенә зыян килмәгән. Бөгөн килеп, ит зарарлы, имеш. Сит ит зарарлы, ят яҡтарҙан, илдәрҙән килтерелгәне ала көстө лә, хәлде лә, ә үҙебеҙҙеке түгел.\nБалды ла беҙ ҡайҙан килгәнен булһа ла тота ла алабыҙ. Баҡтиһәң, ул да тик үҙ ерлеге кешеләренә генә хеҙмәт итә торған нәмә икән. Йыш ҡына тау яҡтарынан килгән, Ҡытайҙан алынған, Украина болондарында йыйылған бал һатыла. Улар осһоҙораҡ та. Тик был бал беҙҙең халыҡ организмында бөтөнләй эшкәртелмәй, шунлыҡтан ят мәғлүмәт ҡалдырыуҙан башҡа шифаһы ла булмай, тиелә. Мәҫәлән, мин үҙем Бөрйән балынан башҡа балды ауыҙыма ла ала алмайым – шундуҡ аллергия бирә. Хәйбулла, Архангель райондарынан алынған бына тигән хуш еҫле, ыуыҙ балдарҙы ашағандан аяҡ һуҙа яҙғаным булды. Ә тыуған яғымдың балын тайыштабан ише шапылдатҡанда ла була. Был да үрҙә әйтелгәндәргә тере миҫал.\nДиетаға ултырыусылар күп хәҙер. Бигерәк тә яҙ-йәй ябығыусылар, организмдарын таҙартыусылар һаны арта. Һәр кем ниндәйҙер эффектлы һәм тиҙ ярҙам итеүсе ысулдар эҙләй. Унан китә әллә ниндәй тибет медицинаһы, япон диеталары, диңгеҙ минералдары һәм башҡалар. Ә был ысулдарҙың береһе лә беҙҙең регион халҡына килешмәгәнлеген, килешмәү генә түгел, иммунитетҡа үтә лә зыян килтереүен, нервыларҙы ҡаҡшатыуын, төрлө ағзаларҙы зарарлауын белгәндәр бик аҙ. Бөтөнләй сит ерҙә үҫкән үләндәрҙән ыуылған порошоктар, беҙҙең яҡта булмаған диңгеҙ үҫемлектәренән яһалған коктейлдәр, ят ризыҡтарҙан төҙөлгән менюлар, әлбиттә, сит климат кешеһенең (йәғни, беҙҙең) организмын шок хәленә индерә һәм ул ҡыҫҡа ваҡыт эсендә күп ауырлығын юғалта, ябыға, кибә. Организм был хәлдә икешәр йыл һуҙымында йөрөргә лә мөмкин икән, әммә ул яйлап был торошонан ысҡына һәм йәки ҡапыл ҡартая, йәки төрлө органдар эшлектән сыға, нервы ауырыуҙары барлыҡҡа килә. Һәр хәлдә был диеталарҙың аҙағы хәйерле булмай. Был тәңгәлдә лә бары тик үҙ ерлегебеҙ ризыҡтарынан төҙөлгән менюлар, диеталар, аҙыҡтар булыуы зарур.\nАрғаяш районында теплицалар төҙөп эшләп йәшәп ятҡан ҡытайҙар күп. Шулар яҙ башынан ҡара көҙгә тиклем тиклем үлән-маҙарҙы тамыры менән ҡырып йыйып ала икән. Беҙҙең тапап йөрөгән йәшеллекте. Ағас араларындағы ҡаҙаяҡ үләнен тоҡлап-тоҡлап йыйып киптерәләр, тип аптырап һөйләй таныштар. Ысынында беҙ был ағас аралары тулып ултырған үлән хаҡында исеменән башҡа бер нәмә лә белмәйбеҙ икән. Хәтерегеҙҙәме, ботаника дәресендә шул ҡаҙаяҡтың нисек үҫкәнен, ҡасан аталанғанын, төҙөлөшөн өйрәнеп ултырҙыҡ. Ә файҙаһы тураһында, уны ниндәй ваҡытта йыйып, нимәгә ҡулланырға икәнлеген өйрәткән фән булманы. Бына Токио халҡы йылына 300 тонна ҡаҙаяҡ үләнен ашай һәм 25-30 йылға оҙағыраҡ йәшәй ҙә.\nЕрҙә иң беренсе булып үҫемлектәр яралған һәм уларҙың үҙ энергияһы, улар ерҙе лә, күкте лә, ҡояш йылыһын да, ысыҡ һалҡынын да, миҙгелдәр үҙгәрешен дә беҙҙән күпкә нескәрәк тоя. Улар беҙҙән күпкә көслөрәк һәм йәшәмешерәк тә, аҡыллыраҡ һәм аңлыраҡ та. Улар беҙҙе йәшәтеүсе һәм һауыҡтырыусы. Тик беҙ генә быны аңламайбыҙ, үләнде мал аҙығы, һис юғы тәбиғәт матурлығы итеп кенә беләбеҙ.\nТән йәш һәм матур һаҡланһын өсөн көнөнә икешәр литр һыу эсергә кәрәк, тигәнде йыш уҡырға була. Эсеп ҡарағанығыҙ бармы сәй һәм башҡа шыйыҡлыҡтарҙан башҡа икешәр литр һыу? Организм быны ҡабул да итмәй. Сөнки, был уны көсләү. Һыуҙы йәнең күпме һорай, шулай эсергә кәрәк. Артығы, көсләп ҡойолғаны ул һине ҡоро сайҙырып, файҙалы матдәләреңде йыуҙырып алып ҡына үтәсәк. Артыҡ һыу үҙе үк ағыу була ала. Быны ла белергә кәрәк.\nТағы ла кешенең булмышын иң тарҡатыусы нәмәләр – дарыуҙар. Аптекаларҙа һатылған химик препараттар. Был система үҙе бер иҡтисад донъяһы, уны бик әүҙем рекламалайҙар, унан милларлаған суммала килем алалар һәм, әлбиттә, дарыуҙарҙан баш тартыуға саҡырған мәғлүмәтте нисек тә өҫкә сығармау өсөн йән тәсмән көрәшәсәктәр ҙә. Һәм кеше үҙе лә ана шул препараттар менән һәлкәүерәк, моңһоҙораҡҡа әйләнә бара. Яйлап тәбиғәт менән бәйләнешен онота, һиҙгерлеге юйыла, тойоу күҙәнәктәре тоноҡлана.\nХәҙер медицина университеттарында табип булып сығасаҡ студенттарға үлән дауалары дәрестәре инмәй ҙә икән. 1938 йылдарҙа әле һәр практика үтеүсе доктор иң башта үлән гербарийҙары буйынса һынау тотҡан. Үләндәрҙе белһә, дауалауға рөхсәт иткәндәр, белмәһә – юҡ. Ә үләндәрҙе әҙәмдәр меңәр йылдар дәүерендә үҙҙәрендә һынап белгән. Дарыуҙар кеүек сысҡан-ҡомаҡтарҙа ғына һыналмаған улар.\nЯҙ етһә беҙ хәҙер витаминдар эсә башлайбыҙ. Йәнәһе, ҡыштан һуң, йәнәһе ауырлы ҡатындарға, йәнәһе балаларға... Яһалма витаминдар улар япраҡ йә еләк түгел, улар - синтетика. Беҙҙең организм уларға ҡаршы тора ла, һаҡлана ла алмай. 1грамм С витамины ғына ла беҙгә кәрәкле дозанан 25 тапҡырға артыҡ. Был осраҡта бер төймә витаминды 1 литр һыу менән эсергә кәрәк. Был хаҡта, әлбиттә, беҙгә бер табип та әйтмәй. Синтетик витаминдар организмыбыҙға көсләп индерелеп, бары тик катастрофалар ғына яһай. Ә үләндәр аша ингән витаминдар организмға “һөжүм” итмәй, уны “яулап алмай”, уларҙың кәрәклеһе генә һеңә, ә ҡалғаны үҙ юлы менән сығарыла ла.\nШуның кеүек зыянлы аҙыҡ һәм дауалау ысулдары күп ул беҙҙә. Мәҫәлән, йодлы тоҙ алабыҙ. Ә ул йодтың тоҙҙан һауытын асҡас уҡ осоп бөткәнен белмәйбеҙ. Ул тоҙҙо асҡас уҡ ҡабын бөткәнсе ашарға кәрәк булып сыға бит. Икенсе көн был тоҙобоҙҙа йод әҫәре ҡалмай. Был осраҡта, йодлы тоҙ ҡулланғы килгәндә, аптеканан һоп-һоро диңгеҙ тоҙон алығыҙ. Таҙартылмаған, тәм-том, еҫле майҙар ҡушылмағанын, иң осһоҙон. Был тоҙҙо ябай тоҙ кеүек ашҡа ҡулланырға мөмкин.\nЙодтың иһә кешегә файҙаһы ҙур. Рус армияһында һалдаттарҙың рухын күтәреү өсөн араҡы бирелһә, борондан Һиндостан, Египет армияларына йодлы иҙелмәләр таратылған. Быны Наполеон да армияһында ҡулланған. Йод етешмәү аң кимәле түбәйәнеүгә килтерә. Йод ул интеллект дарыуы. Уны бигерәк тә мәктәптә уҡыған балаларға бирергә кәрәк. Баланың хәле бөтә, йоҡоһо туймай, хәтере насарая, башы ауырта, гемоглабины төшә икән – уға йод етешмәй. Рәсәйҙә 35 процент халыҡ үҙе лә белмәйсә йод етешмәүҙән ауырый һәм кәрәкмәгән дауалар ала.\nТрадицион медицина, тигән термин алда йөрөй бөгөн. Традицион медицина ул беҙҙең медицина түгел, ул – официаль медицина. Ул донъя кимәленән күҙәтеү ул. Ә беҙҙең медицина – халыҡ медицинаһы. Беҙҙең медицина ул гирудотерапия, йәғни һөлөк һалыу, массаждар, мануаль терапия, йәғни табиптың һөйәкте, быуындарҙы, эске ағзаларҙы ҡул ярҙамында дауалауы (һылауҙар, быуын ултыртыу, һөйәкте төҙәйтеү һ.б.). Ә иң беренсе сираттағыһы – үҙ ерелегебеҙҙә үҫкән үләндәр, емеш-еләк, ағас ҡауырыйҙары, үҫемлектәр менән дауаланыу. Ә ауырымауҙың, сәләмәт булыуҙың иң тура юлы – ерлек ризыҡтары менән туҡланыу.\nБөгөн беҙҙең медицина донъя буйынса 130-сы урынды биләй. Батша заманында ул 8-се, ә Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында 15-селә була. Япон медицинаһы алдынғылар сафында, сөнки унда табиптарҙың 50 процентына ғына дарыу ҡулланыу рөхсәт ителә, ҡалған яртыһы бары тик үләндәр менән генә дауалау хоҡуғына эйә. Уларҙа файҙалы үҫемлектәрҙең 160 төрө генә бар, ә беҙҙә? Ошларҙан сығып, аңлы булайыҡ...


Радиожурнал. Май 2018\nТоратау нисә ҡолас?\nПластикка һалым үҙен аҡлармы?\nКилмешәк үҫемлектәрҙе – “Ҡара китап”ҡа!\nТуймазыла ҡоштарҙы барлағандар.\nАйлыҡ радиожурнал. Март 2018\n“Урал барыҫтары” бейек түбәләрҙе яулай.\nҠандракүл: ҡайындар көрәше һәм легендалар.\nЕр сәғәте: файҙамы, әллә зыянмы?\nБыйылғы ташҡынға фараздар.\nРадиожурнал. Февраль -2018\nҒәҙәт - тәртиптең туғаны. Экологик ғәҙәттәр бала саҡтан һеңдерелһә, тирә-йүнебеҙҙә лә тәртип, матурлыҡ тиҙерәк урынлаша барыр ине.\nАйлыҡ радиожурнал. Ғинуар - 2018\nАмброзия һәм циклахена менән көрәшме ул, көнкүреш ҡалдыҡтарын урынлаштырыумы йә тәбиғәттә ял иткән урындарҙы тәртиптә тотоу һәм бүтәнеме - ирекмәндәр генә хәл итер мәсьәләләр түгел. Ә һәр кемдең йәшәгән мөхиткә, тәбиғәткә аңлы мөнсәбәттә тороуына бәйле булыуы менән килешерһегеҙ, моғайын.\nАйлыҡ радиожурнал. Декабрь-2017\nӘгәр ҙә геопарк шихандарҙы эсенә алған урында төҙөлһә, ЮНЕСКО ҡурсыуында булыр, тимәк, донъя кимәлендә яҡланыр ине тигән фекере менән дә килешмәү мөмкин түгел.\nАйлыҡ радиожурнал. Ноябрь-2017\nТупраҡтарҙы өйрәнеү һәм һаҡлау буйынса махсуслашҡан ойошмалар юҡҡа сығыуы, элекке тәжрибәле белгестәргә алмаш килмәүе, шулай уҡ ерҙең баҙар объектына әйләнеүенә бәйле ҡанундарҙың тейешле үтәлмәүе. Был мәсьәләләр күренекле тупраҡ белгесен борсоуға һала һәм тиҙерәк хәл ителешен көтә.\nЭкологик һуҡмаҡ. Айлыҡ радиожурнал\nҺаҡаҫҡыла ниҙәр бар?\nЯҡтыкүлдең санитарҙары кемдәр?\nҠыйлыҡтар менән нимә эшләргә?\nБеҙ тәбиғәттә ҡунаҡ ҡына, тип иҫәпләй Гөлнур Яҡупова.\nЕр эшкәрткәндә тупраҡҡа, ялан-ҡырҙарға зыян килмәһен, баҫыуҙар киләсәктә лә мул һәм экологик яҡтан таҙа уңыш менән ҡыуандырһын тиһәң, заманса техника, яңы технологиялар ҡулланыу тейеш.\n- Мораҙым тарлауығында йәш экологтар тәбиғәт серҙәрен өйрәнә.\n- Еҙем буйҙары тәбиғәтен тәләфләүҙән нисек ҡотҡарырға?\n- Экология өлкәһендә тикшереү һәм контроль кәмеүе нимәгә бәйле?\n-"Урал батыр" менән "Юлдаш" радиоһы - рухташтар һәм хеҙмәттәштәр.\nБашҡортостан экологтары, был йүнәлештә эшләгән фән әһелдәре һирәк осраған һәм юғалыу ҡурҡынысы янаған үҫемлектәрҙе һаҡлау, өйрәнеү, мониторинг үткәреү буйынса берҙәм методика ҡуллана. Беҙҙең республикала уйлап табылған һәм ғәмәлдә үҙен аҡлаған әлеге ысул хәҙер бөтөн Рәсәйҙең ҡурсаулыҡтар системаһында ла киңерәк танылыу табыуы һөйөнөслө.\nБашҡортостан тереклеге һуңғы 30 йылда 40-лап ҡошҡа байыған.\nҺауа шарттары, климат үҙгәреүенең ҡурсаулыҡтар торошона йоғонтоһо бармы?\nҺирәк осраған үҫемлектәрҙе нисек һаҡларға?\nНимә ул экологик мәҙәниәт?\nТыуған төйәге гүзәллеген кәүҙәләндергән, уға һөйөүен сағылдырған Һаҡмарын композитор Хөсәйен Әхмәтов хәҙер таныр инеме икән? Унан күпкә йәшерәк быуын, беҙҙең замандаштарыбыҙ ҙа һуңғы 20-30 йыл эсендә йылғаның кесерәйеүен, тирә-йүне бысранып, тәбиғәте ярлыланып ҡалыуын күҙәтә. “Таҙа Һаҡмар” экологик сараһының шуға ла дәррәү уҙғарылыуы – йылға тураһында хәстәрлек күреүҙең бөгөн үк көнүҙәк сараһы.\nЙәшел стандарттар үҙәге тикшеренеүҙәре асыҡлауынса, Башҡортостан Рәсәй төбәктәре араһында беренсе урынға сыҡҡан. Рейтинг тирә-яҡ мөхитте һаҡлау һәм тәбиғәттән файҙаланыуға дәүләт программаларын финанслау, айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәләре һаны һәм Экология йылында үткәрелгән саралар иҫәбенә ҡарап билдәләнгән.\n5 йылдан һуң солоҡ ҡорто ер йөҙөнән юҡҡа сығыуы бар. Ни эшләргә? Уны нисек ҡотҡарырға?\nНимә була ул Бал йорто? Уны бал ҡорттары төҙөймө йә умартасымы?\nПланетаны үҙгәртеү еңелерәкме, әллә үҙеңдеме?\nЙәшәгән мөхитебеҙ, тирә-йүнебеҙ, тормош сығанағы булған ер-тупрағыбыҙ һәм тәбиғәт беҙҙән аҡыллы, һаҡсыл мөнәсәбәт талап итә. Әммә ул мөнәсәбәт әле, үкенескә күрә, тар һуҡмаҡ ише генә. Исемле йылға арналған тапшырыуҙың “Экологик һуҡмаҡ” тип аталыуы ла шуға ишаралай. Ул һуҡмаҡ оло, иркен юлға алып сыҡһын өсөн, аныҡ эштәрҙән торған кескәй аҙымдар менән булһа ла, алға барыу мөһим.


2 Май , 13:35\nБашҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Нажиә Заһир ҡыҙы Игеҙйәнова, хаҡлы ялда булыуға ҡарамаҫтан, матбуғат сараларында әленән-әле сатирик хикәйәләр баҫтыра. Йыл да «Башҡортостан ҡыҙы» уҡыусылары өсөн ул үҙенең күстәнәсен ебәрә. Был хикәйәһе – ир менән ҡатын араһындағы йылы мөғәмәләнең ни хәтлем мөһимлеге хаҡында.\nҠарағайлы ауылы гөж килде: Хайрас Хайранович кәләш алып ҡайтҡан! Ауыл ҡыҙҙары ҡалаға ҡаса, кәләш итерлектәре һирәгәйеп тора, әммә үтә һайланмаһаң, табылып тора. Ә Хайрас Хайранович бик һайлана. Кәләш талымлауы ғына етмәне, эште лә оҙаҡ һайланы. Тырыша торғас, ауыл биләмәһе советы рәйесе урынына ултырҙы. Вазифалы булғас, һәйбәт кейенә, «Хайрас Хайранович» тип мөрәжәғәт иткәнгә һәләк һөйөнә: мәңге ҡырыҫ йөҙө хатта яҡтырып китә. Исеме менән генә өндәшһәләр, әйләнеп тә ҡарамай, һөйләшеп тә тормай. Ҡырыҫ йөҙө яман ҡомһара.\n«Аҫтыртын булды. «Ҡапыл өйләнәйем дә ауыҙҙарығыҙҙы астырайым. Утыҙҙы күптән уҙҙым, бының әфтәритеты туҙҙы, тигәндәр телдәрен тешләһен», тип ниәтләнгәндер...» – Хайрастың ут күршеһе Мирйән көлөмһөрәне.\nМирйән Ҡарағайлыла тракторсы булып эшләй. Ауылдаштары әйткәнсә, «Кулак Сәйәр» – сәйер бәндә. Ул Мирйәнде күҙәтеп кенә, аңдып ҡына йөрөй. «Яҡшы атҡа сыбыртҡы кәрәкмәй», тиҙәр. Тракторсы уның был ғәҙәтенә иғтибар итмәҫкә күнеккән. Хеҙмәт хаҡын килешкәнсә теүәл түләгәс, тырыша, эшен сифатлы башҡара.\nӘле ул яланға ашыҡманы. Йәй үтә ҡоро килгәс, Мирйәндәрҙең йәшелсә баҡсаһындағы ҡоҙоҡ һыуы ҡороно. Тәрәнерәк ҡаҙытҡансы һыуһыҙ йәшәп булмай. Ирекәй бәләкәй балалы хәләл ефете Гөлгәүһәргә ярҙам итергә булды – ауылдан апаруҡ ситтә аҡҡан йылғанан һыу ташып, ҙур бакты тултырып ҡуйырға уйланы. Һыу багы бар әлдә.\nСәйәр тап булһа, күҙҙәрен аҡайтыр инде. Әмәлгә ҡалғандай, ҡаршыһына Хайрас Хайранович осраны: ниңәлер ашығып ҡапҡаһынан сығып килә.\n– Һыйырбикә кибеткә киткәйне, һаман юҡ. Шул яҡтан киләһең, күрмәнеңме? – тип һораны.\nКүршеһенең кәләше хаҡында белешеүен аңламаған Мирйән:\n– Һыйыр күрмәнем, – тип яуапланы.\nӘ тегеһе күршеһенә аҡайып ҡараны ла дан еңел машинаһының ишеген асты. Мирйәнде тапата яҙып, шыйлатып үтеп китте.\nШул көндө Гөлгәүһәр бик ғәжәпләнеп Мирйәнгә яңылыҡ һөйләне:\n– Хайрас Хайранович ҡатынына «Һыйырбикә» тип өндәшәсе... Бына ғибрәт. Сибәр ҙә, егәрле лә уның кәләше. Зифа буйлы, ҡара ҡыйғас ҡашлы, ирендәре бешкән еләктәй, ҡара толомо бөгәренә төшкән, биш баҫырҙы бер баҫып атлаған һылыу, итәғәтле кәләшенә яман өндәшергә нисек теле бара икән? Киленкәйҙең исеме – Һылыубикә.\n– Бөгөн ҡаршыма осраны ла: «Кибеткә киткән Һыйырбикәне күрмәнеңме?» – тисе. Аңламаным. Насар ишетә башлағанмындыр, күрәһең, көндәр буйы тырылдаған трактор шауҡымылыр, тип уйланым.\n– «Ниңә ҡушамат таҡтырып, үҙеңде кәмһеттерәһең?» – тип төпсөнөргә уңайһыҙландым. – Гөлгәүһәрҙең тауышы буҫыҡты.\nТынысланғас, хәбәрен дауам итте:\n– Һылыубикә үҙе бер асылып китеп былай һөйләне: «Инәйем менән атайым миңә Һылыубикә тигән исем биргән. «Ниңә шул ҡәҙәре һирәк исем ҡуштығыҙ? Мин ямаҡай ғына булһам, үҙегеҙгә оят булыр ине» тип үпкәләгәйнем, өләсәйем: «Инәйең дә, атайың да – төҫ-башҡа, буй-һынға күрмәлекле, матур кешеләр. Уларға оҡшап һылыу булып тыуҙың – ҡарап туймай инек», – тип беҙҙең хәбәргә ҡыҫылды. Шунан исемемде яраттым», – тине.\n– Мин уға: «Ҡушаматыңды бүтән әйттермә! Тиҙ тап сараһын», – тинем. Киленкәй: «Әйткәнде тыңлай торған әҙәм түгел ул», – тип көрһөндө, күҙҙәре йәш менән тулды... Ә бер нисә көндән Һылыубикәнең өй ҡаралтыларын сығарып, кәртәгә элгәнен күрҙеләр... Ире ни ҡәҙәре һанламаһа ла, был һаман донъя көтөргә тырыша бит әле. Ни хәл итәһең, ҡатын-ҡыҙҙың ҡайһы бере үҙ ҡәҙерен белмәй икән шул... – Гөлгәүһәрҙең ғәжәпләнеүе сикһеҙ ине.\n...Мирйән эштән ҡайтыуына ҡатыны мунса яғып, аш бешереп, бәлеш-бөйөрөктәр әҙерләп ҡаршылауына өйрәнеп бөткән. Әле лә шулай, өҫтәлдә –тәмле тәғәмдәр. Ә бына хужабикәнең алсаҡ йөҙө ғәҙәттәгенән тағы ла яҡтыраҡ балҡый.\n– Ҡунаҡ бармы әллә? – тип шым ғына һораны.\n– Яңылыҡ бар! – Гөлгәүһәр яңғыратып яуапланы. – Ни... Һылыубикә тыуған ауылына ҡайтып китте.\n– Үҙем күрҙем. Ҙур пакет тотҡан Һылыубикә өйҙән ашығып сығып бара ине. «Күтәренеп ҡайҙа ҡабаланаһың?» – тип һораным. «Ҡайтам. Автобусҡа һуңламаҫҡа кәрәк. Был әҙәм, бәлки, холҡон үҙгәртер. Түҙмәнем түгел, түҙҙем. Юҡ, киҫәмәй. Ҡушаматлы булып, хурланып күпме йәшәргә мөмкин? Бала-сағалы булмаҫ борон тайырға кәрәк. Гөлгәүһәр апай, һеҙҙең алда үҙем дә аңғармаған ниндәйҙер ғәйебем булһа, кисерегеҙ! Апай, һеҙ Мирйән ағай менән һәләк матур пар, балаларығыҙ тәрбиәле, тәртипле! Бәхетле йәшәгеҙ!» – тине Һылыубикәбеҙ.\n– Үҙеңде һыйырға тиңләгән мәғәнәһеҙ кеше менән бер генә бирелгән ғүмерҙе сарыфларға ярамағанды аңлағас, афарин! Алдағы тормошонда үҙен хөрмәтләгән саф мөхәббәтен осратырына, бәхетле булырына иманым камил! Мирйән иркен тын алды, мөләйем йөҙөнә йылмайыу таралды.


ДОНЪЯ ЯҢЫЛЫҠТАРЫ - 16.05.2017\nВолгоград ҡалаһында бөгөн тәбиғи газ шартлауҙан ике кешенең ғүмере өҙөлдө, тиҫтәгә яҡын кеше төрлө тән йәрәхәттәре алған. Шартлау һөҙөмтәһендә дүрт ҡатлы йорттың бер подьезы бөтөнләй емерелеп төшөп, 16 фатир зыян күргән. Тәүге күҙаллауҙар буйынса, фажиғәгә эшселәрҙең газ үткәргәндә хәүефһеҙлек техникаһы ҡағиҙәләрен теүәл үтәмәүҙәре сәбәпсе булыуы ихтимал.\nРәсәй Хөкүмәте рәйесе Дмитрий Медведев фән һәм мәғариф һәм мәҙәниәт министрлыҡтары ҡарамағындағы юғары уҡыу йорттарын үҫтереүгә резерв фондынан 4 миллиард 250 миллион һум аҡса йүнәлтеү тураһында күрһәтмәгә ҡул ҡуйҙы. Документта билдәләнеүенсә, сумма мәғариф һәм мәҙәниәт өлкәләрендә дәүләт сәйәсәтен тормошҡа ашырыу өсөн бүленә.\nТөркиә мәғлүмәт саралары Рәсәй хәрби караптарына беҙҙең илдә тыйылған «Ислам дәүләте» террористик ойошмаһы боевиктарының һөжүм итеү ҡурҡынысы янауы тураһында иҫкәртте. Хәбәр ителеүенсә, разведка хеҙмәттәре Босфор боғаҙы аша үтеүсе Рәсәй караптарына ҡаршы ут асыу ихтималлығы тураһында мәғлүмәт алған. Ошоға бәйле, Истамбул властары төбәктә хәүефһеҙлекте нығытыу буйынса өҫтәмә саралар күрә. «Хәбәртөрк» мәғлүмәттәре буйынса, Төркиә армияһы боғаҙҙағы айырыуса хәүеф тыуҙырған урындарҙы махсус күҙәтеүгә алған.\nГрецияла моряктар һәм журналистар забастовка ойошторған.Ваҡытлыса яңылыҡтар сығарылыштары һәм паромдар хеҙмәте эше туҡтатылған. Был аҙымға уларҙы илдә пенсия һәм эш хаҡының түбәнәйеүе, һалымдың артыуы, социаль пособиеларҙың кәмеүе этәргән. Матбуғат саралары хеҙмәткәрҙәре лайыҡлы эш хаҡы талап итеп 24 сәғәткә, моряктар ике көнгә эшкә сығыуҙан баш тартҡан. Шаршамбы Грецияла дөйөм забастовка көтөлә.


Аҙна яңылыҡтары. Буласаҡ пенсияғыҙҙың тупланма өлөшө ҡайҙа күсерелгәнен беләһегеҙме?\nЗакон буйынса, әгәр дәүләттеке булмаған ойошмаларға күсереүҙе һорап ғариза яҙмаһағыҙ, улар Пенсия фондына туплана. Был осраҡта ла, тимәк, минең буласаҡ пенсиям дәүләт ҡарамағында, тип ышаныслы әйтә алаһығыҙмы? Күптәр уйланғаны ла юҡ, шулаймы? Тап шул ҡартайған көнгә тип йыйылған аҡсалар менән ҡыҙыҡһынмау мутлашыусылар өсөн килем сығанағына әйләнгән. Һеҙ үҙегеҙ ҙә белмәүегеҙ ихтимал, ә хаҡлы ялға тип һалып барған аҡсаларығыҙ сит кешенең кеҫәһен ҡалынайтып яталыр. Һәм күптәребеҙҙең тап шулай ҙа.\n«Аҙна яңылыҡтарына» кеше пенсияһын билдәһеҙ финанс ойошмаларға күсереүсе төркөмдә эшләп сыҡҡан ханым мөрәжәғәт итте. Ике көн генә эшләп ул шаҡ ҡатырлыҡ мутлашыу схемаһы шаһиты булған. Уға ла кеше исеменән шылтыратып уның пенсияһын билдәһеҙ микрофинанс ойошмаларға күсереү менән шөғөлләнергә тура килгән. Шулай ҙа намыҫы ҡушыуы буйынса беҙгә килде. Шәхесен, йөҙөн йәшереү шарты менән генә мутлашыусы төркөм эшен фаш итергә риза булды. Енәйәтсел төркөм эше нисек ҡоролған һәм беҙҙең буласаҡ пенсия ни тиклем һаҡланған?\nОйошма урынлашҡан офисты беҙ ҙә барып күрергә булдыҡ, ҡала уртаһындағы мөһабәт бина, бында төрлө ойошмалар ҡат һайын. Әйтелгән адрес буйынса финанс ойошмаһын таптыҡ, эшкә урынлашыусылар булып, тик улар беҙҙең менән артыҡ сөсөләнеп торманы. Бында урамдан килеп инеп булмай, бары танышлыҡ аша. Ә эргә-тирәләге хеҙмәткәрҙәр әйтеүенсә, был кабинетҡа кеше өйөрө менән йөрөй, күптәр ошонда кредит юллай, тик үтескә аҡса алыу өсөн тәүҙә 300 һум иғәнә түләргә кәрәк. Был да мутлашыуҙың бер юлы булыуы ихтимал. Пенсия тупланмалары һымаҡ.\nҺөйләшеүҙе йомғаҡлап шуны ғына әйтергә мөмкин, әлеге заманда ҡала уртаһында ла төп башына ултыртыуҙары ихтимал. Шуға күрә уяулыҡ мөһим. Юғиһә, ғүмер буйы тир түгеп йыйған пенсия тупланмаһынан ҡолаҡ ҡағыуың да бар. Шаһит әйтеүенсә, был ойошманың филиалдары бөтә Башҡортостан буйынса. Бер урында көн һайын 40-лап кешене күсереүҙәрен иҫәпкә алғанда, республика кимәлендә тоҙаҡҡа эләгеүселәр һаны байтаҡҡа күберәк булыуы мөмкин.


Мәскәүҙең башҡорт ансамбле халыҡ-ара конкурстың финалына сыҡты // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nМәскәүҙең башҡорт ансамбле халыҡ-ара конкурстың финалына сыҡты\n11:34, 21 октября 2015 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 21 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов, Фатима Янбаева/.\n«Suns Europe-2015» халыҡ-ара йыр конкурсының һайлап алыу туры тамамланды. Уның башҡа йыр бәйгеләренән айырмаһы шунда: был конкурста бәләкәй халыҡтарҙың вәкилдәре ҡатнаша. Төп талап — йырҙы туған телдә башҡарыу һәм үҙ халҡыңдың мәҙәниәтен сағылдырыу.\nҺайлап алыу турында бөтә донъянан 80-дән ашыу ижади коллектив ҡатнашты. Шуларҙың туғыҙы ғына финалға сыҡты. Мәскәүҙең «Заман» этно-ансамбле конкурстың һуңғы этабында ҡатнашырға саҡырыу алды.\n«Заман» ансамбленең художество етәксеһе Радмир Мөфтәхин әйтеүенсә, улар баһалама ағзаларына «Ай нуры» тип аталған бишек йырын тәҡдим итәсәк. Музыка авторы — йәш композитор Айҙар Хәмзин, йырҙың һүҙҙәрен шағирә, «Аҡбуҙат» балалар журналының баш мөхәррире Тамара Искәндәриә яҙған.\n«Заман» этно-проекты 2013 йылда булдырылған. Төркөм Башҡортостандың музыкаль уҡыу йорттарын тамамлап, Мәскәүҙең иң яҡшы вуздарында белем алыуҙарын дауам иткән студенттарҙан тора. Үҙҙәренең төп маҡсатын башҡорт халҡының милли традицияларын пропагандалауҙа күрә.\n«Suns Europe-2015» конкурсының финалы 2015 йылдың 11 декабрендә Италияның Удине ҡалаһында уҙа. Еңеүсе аҡсалата приз аласаҡ һәм килешеүгә ҡул ҡуясаҡ. Уға ярашлы, Европа фестивалдәрендә сығыш яһаясаҡ.\nТеги: халыҡ-ара йыр конкурсы


Көләмәстәр/Миңдәхмәт быуай мәҙәктәре — Викидәреслек\nКөләмәстәр/Миңдәхмәт быуай мәҙәктәре\n«Киске Өфө», 13-сө һан, 2014 йыл Һеҙҙең ауылда нисектер, ә бына беҙҙең ауылда… рубрикаһы\nБеҙҙең Башҡорт Илсекәйе ауылында Миһранов Миңдәхмәт Миһран улы исемле йор һүҙле, кеше көлдөрөп һөйләшкән быуай (һуғыш ветераны, 1910 йылғы ине) була торғайны. Хәләл ефете Фатима әбей менән өс ҡыҙ, биш ул үҫтерҙеләр улар.\n«Әкрен, кейәү, ҡыҙым йәш...»[үҙгәртергә]\nБер ҡыҙын, халыҡ әйтмешләй,” кәрткә отторған”, имеш, бабайыбыҙ. Отторған тигәс тә, шул уйынлы—ысынлы, шаярып һөйләшкәндер инде. Яусылар артынса уҡ, эҙенә баҫып, килеп тә еткән бит инде. Егет фотола ғына күргән ҡыҙға ғашиҡ булған, күрәһең. Инде нишләргә… Ул ҡыҙы өйҙә булмағас, икенсе ҡыҙын бирергә булған бабайыбыҙ.\n(Нисек булһа ла, ул апайыбыҙ, яҙған хәләле менән татыу донъя көтөп, һәйбәт балалар үҫтереп, әле булһа күрше ауылды бәхетле йәшәй).\n...Никах уҡығас, еңгәләре ҡыҙ менән егетте сымылдыҡҡа алып китер алдынан, бабайыбыҙ: «Әкрен, кейәү, ҡыҙым йәш...» тип әйткән тиҙәр. Һаман да беҙҙең ауылда яуаплы һәм мөһим эшкә тотонорға торғандамы, әллә көлдөрөр өсөн генәме, ошо һүҙҙәрҙе әйтәләр ҙә йылмаялар һәм көләләр.\nҺуғыш ғәрәсәтен үткән быуын вәкиле булараҡ (хәҙергесә әйтһәк, тәрән стресс кисергәндәр бит улар!), быуай һалырға ла ярата ине. Эсеп алғас, теленән ҡолаҡҡа ятмаған һүҙҙәр ҙә ысҡынып киткеләгән. Ҡайһылыр ҡыҙының туйында, иҫереп киткәс, юҡты һөйләп йөрөмәһен, типтер инде, Миңдәхмәт быуайҙы һике аҫтына һалып ҡуйғандар, ти.\nАйный башлағас, бабайыбыҙ, тирә-яғын һәрмәп, ҡапшап ҡарай ҙа: «Әллә ҡәберҙә ятам инде, быныһы, ахыры, ләхет таҡтаһы?» тип мығырҙай икән.\nҠайҙандыр йыраҡтан кеше һөйләшкән тауыштар ишетелгән кеүек булған, бабайыбыҙ ҡолаҡ һала ҡуйған: «Бәй, теге ҡара сусҡамдың, минең Фатимамдың, тауышы шай ҙа? — тип һөйләнә-һөйләнә һике аҫтынан шыуышып сығып килә икән. — Ә мин үҙемде теге донъяла ятам, тип уйлаған булам тағы...»\nБарыһы ла ҡысҡырып көлөшкән. Үҙе бер ирмәк тамаша булған. Һаман иҫләйҙәр был хәлде беҙҙең ауылда, йыш ҡына уны һөйләп, көлөшөп алалар.\nШул уҡ Миңдәхмәт быуай һөйләп көлдөргән тағы бер ҡыҙыҡты яҙғым килә.\n«Атайым Миһран ҡарт миңә кәләш йәрәшергә ниәтләгәнен, ҡыҙҙың ҡайһы ауылдан икәнен, исемен әйткәс, киттем һыбай Яуын ауылына...» (хәҙерге Ҡыйғы районындағы ауыл). 25 саҡрым ара тип тә тормаған бит. Ҡыҙҙың һынын-һыпатын күргеһе килгәндер инде. Әй йылғаһын бирге яҡтағы Шәрәк ауылы эргәһендә кискән, әлбиттә.\n«Буласаҡ кәләшемдең өйөн дә таптым, аңдып йөрөйөм. Төҫө-башын күрге килә бит. Бәрәңге күмеп йөрөй ине. Ҡайҙан минең күҙәткәнде тоя, ҡара сусҡа, яҡыныраҡ килеп күҙ һалайым, тиһәм, күлдәгенең итәктәре менән битен ҡаплай ҙа, бәрәңге араһына сүгеп ултыра ла ҡуя... Шу хәттем «ҡара һылыу» булғанын алдан белһәм, алмаған булыр инем, билләһи», тигән булыр ине. Кеше көлдөрөр өсөн инде, әлбиттә. Булған гонаһтарын шулай юйҙыртып йәшәне бабайыбыҙ.\nФатима әбей (1916 – 2009), 93 йәшкә етеп вафат булды. Ҡара һылыу, уртаса кәүҙәле, һимереп тә ҡарамаған, еңел һөйәкле, бик теремек, шаян һүҙле әбей булды (90 йәшенә тиклем көйәнтәләп һыу ташый алды, һыйыр һауҙы). Уны ауылда бар кеше лә ихтирам итте, ҡыҙ оҙатҡанда сеңләтер өсөн гел уны йөрөттөләр. Ҡунаҡ булышҡанда, ул төрлө көнкүреш әйберҙәрен (ҡалай биҙрәне, һоҙғаҡты, тәртешкәне, ҡалаҡтарҙы) музыка ҡоралы итеп файҙалана һәм ҡунаҡтарҙы бейетер булған, әлбиттә, ҡумыҙҙа ла уйнаған.\nӘ ҡартының «ҡара сусҡа» тип һөйләгәненә исмаһам да иҫе китмәҫ ине. Йылмайып ҡарап тик торор ине. Бик оҙон ғүмер юлы үтһә лә, әбейҙең иҫе дөрөҫ һаҡланды. Фатима әбей ауыл халҡы, ата-бабалар, нәҫел-заттар тураһында күп мәғлүмәткә эйә ине. Үҙе данлыҡлы Әйле ырыуҙар берләшмәһенә ҡараған Тырнаҡлы ырыуы ҡыҙы булһа ла, беҙҙең Алтауыл Түбәләҫ ырыуына (ҡайһы бер ғилми сығанаҡтарҙа беҙҙең ырыуҙы Әйлегә индерһәләр ҙә, ағасыбыҙ — ҡарағас, ҡошобоҙ — ҡарағош, тамғабыҙ — һүмес, ораныбыҙ — Салауат булғас, беҙ бөйөк Табын ырыуына ҡарайбыҙ булып сыға, 1834-се йылғы 8-се ревизия материалдарынан күренеүенсә, беҙҙең ата-бабалар имза урынына һүмес-тамға ҡуйғандар, иҫке төркисә яҙа белгәндәре хәрефле имза ҡуйғандар) ҡараған Башҡорт Илсекәйе ауылының боронғо кешеләрен, иренең, балаларының ата-бабаларын, Ҡыуыҡ нәҫеле шәжәрә ағасын яҡшы уҡ белә ине. Мин унан Ҡыуыҡ нәҫеленең ҡарт олатаһының исеме Көҫәпәй булғанын яҙып алғайным. Ҡатын-ҡыҙҙың яҙмышы шулай: тыуған ере түгел, төшкән ере мөһимерәк булып китә.\nӘйтергә кәрәк, ауыл атамалары тарихын, ырыу-ҡәбиләләрҙе өйрәнгән ғалимдарыбыҙ Азат һәм Фирүзә Камаловтарҙың «Атайсал» китабында Ҡыуыҡ нәҫеле, яңылышмаһам, Әбйәлил, Баймаҡ һәм Бөрйән райондарында ла таралған. Уртаҡлыҡ барҙыр һис шикһеҙ был тәңгәлдә...\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Көләмәстәр/Миңдәхмәт_быуай_мәҙәктәре&oldid=22564»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 22:56 28 июль 2020 үҙгәртелгән.


Ғүмер бүләк ит! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәләмәт булайыҡ » Ғүмер бүләк ит!\nҒүмер бүләк ит! 21.02.2017 // Сәләмәт булайыҡ\nДонъяла яҡшылыҡтан да бөйөгөрәк, юғарыраҡ нәмә юҡ. Кеше изгелек ҡылып ҡына йәшәргә тейештер. Ҡайһы саҡта иңдәреңә төшкән ауырлыҡтарҙы, һынауҙарҙы үткәндә лә һәр саҡ кемдеңдер ярҙамына мохтажһың. Күптән түгел Халыҡ-ара яман шеш менән сирле балалар көнө уңайынан тәүгә “Ғүмер тамсыһы бүләк ит” акцияһы уҙҙы. Уға республика Башлығы ҡарамағындағы Дәүләт-конфессиональ мөнәсәбәттәр буйынса совет булышлыҡ итте.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, дүрт сирле сабыйҙың өсәүһе генә тулыһынса һауыға. Был тәү сиратта ауырыуҙың бик һуң асыҡланыуы менән аңлатыла. Илдә яман шеш сиренә дусар булған балаларҙың һигеҙ процентында ул тик һуңғы стадияла асыҡлана. Онкологияның 200-ҙән ашыу формаһы бар. Бәләкәстәргә йыш ҡына лейкемия диагнозы ҡуйыла. Был ҡандың зарарланыуын аңлата. Һөҙөмтәлә улар йылдар буйы дауаханала ятырға мәжбүр, күптәре уҡыуын ваҡытында тамамлай алмай.\nАкция Өфөләге Республика ҡан тапшырыу станцияһында үтте. Йәштәр ваҡытынан күпкә алдан килә башланы. Ҡан тапшырыр алдынан һәр кем табипҡа күренде.\n“Рух” йәштәр хәрәкәте рәйесе Фәнис Абдрахманов әйтеүенсә, яман шеш менән ауырыу – ҙур бәлә.\n– Ошо акцияны үткәреп, йәмғиәтебеҙҙе “йоҡонан” уятырға теләнек. Эргә-тирәбеҙҙә күпме бала ауырый, уларға аҙмы-күпме ярҙам булһын тинек. Аллаһ Тәғәлә беҙгә шундай мөмкинлек биргән: беҙ үҙ аяҡтарыбыҙҙа йөрөйбөҙ, сәй эсәбеҙ, эшебеҙҙе башҡарабыҙ. Шул шатлығыбыҙҙы ауырыған балалар менән бүлешкебеҙ килде. Әлеге диагноз үлем тигән һүҙ түгел. Бөгөн был сирҙе еңеп була. Был көндө шулай уҡ “ышаныс көнө” тип атар инем. Ил төкөрһә – күл була, тигәндәй, ошондай акциялар күберәк үтһә, беҙ ауырыуҙы еңәсәкбеҙ, – ти ул.\n– Был хәйриә сараһы тураһындағы хәбәрҙе шатланып ҡабул иттем. Сауаплы эшкә үҙемдең өлөшөмдө индерәйем тинем. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тән ауырлығым нормаһы тап килмәү сәбәпле ҡан тапшыра алманым. Шулай булһа ла, кәйефем ҡырылманы, сөнки изге ғәмәл ниәткә ҡарап билдәләнә.\n– М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының биология факультетында уҡып йөрөйөм. Берәй балаға саҡ ҡына булһа ла ярҙамым тейһен тигән уй менән килдем бында. Ошондай акциялар йышыраҡ ойошторолһа, күпме кешене ҡотҡара аласаҡбыҙ!\n– “Баймаҡ йәштәре” берлеге менән “Рух” йәштәр хәрәкәте ағзалары ошо акцияға ҡушылдыҡ. Дуҫтарға, туғандарға, таныштарға хәбәр иттек. Гемоглобин кимәлен түбән тип таптылар. Кәйефем ҡырылды, икенсе ҡабат килермен тип һүҙ бирҙем.\n– Бындай саралар бик кәрәк тип һанайым. Яман шеш менән ауырыған балалар күп. Ҡулыбыҙҙан килә икән, ниңә ярҙам итмәҫкә?


Боронғолоҡто яҡтыртып… » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Боронғолоҡто яҡтыртып…\nҒалим-этнограф Мирза Муллағоловтың хеҙмәттәре Лондонда ла һаҡлана\nБашҡарған эштәре менән халҡыбыҙҙың хәтерендә юйылмаҫ эҙ ҡалдырған замандаштарыбыҙ бар. Ғалим-этнограф Мирза Муллағоловты ла һис икеләнмәйенсә шундай арҙаҡлы шәхестәребеҙ иҫәбенә индерергә була. Уның йөрәгендә йәшәгән рухи ялҡын иң тәүҙә тынғыһыҙ хеҙмәте аша балҡый кеүек. “XIX–XX быуат башында башҡорттарҙа урман хужалығы”, “Башҡорттарҙа үлән-тамыр, емеш-еләк, ҡыр балын йыйыу хужалығы һәм балыҡсылыҡ”, “XIX–XX быуат башында башҡорт халҡының транспорты”, “Башҡорттарҙа ыласын һунары”, “Башҡорттарҙың хужалыҡ итеүендә боронғо ысулдар: традициялар һәм яңы күренештәр” кеүек ғилми эштәре һәм йөҙҙән ашыу фәнни мәҡәләһе менән киң танылған ғалим, Раил Кузеев исемендәге премияның беренсе лауреаты Мирза Ғизетдин улы һәр ваҡыт халыҡ араһында булды, милләтебеҙҙең көнкүрешен, уның холоҡ-фиғелен тәрәндән өйрәнде. Бөрйән тауҙары ҡуйынына һырынып ултырған бәләкәй генә ауылда ябай халыҡтың кисерештәрен йөрәге аша үткәреп үҫеүе ошоға булышлыҡ иткәндер, моғайын…\nБелем алыу еңелме?\n…50-се йылдар. Ҡыш. Сатлама һыуыҡта теҙелешеп ултырған дәү ҡарағайҙар араһынан һиҙелер-һиҙелмәҫ булып ятҡан ат санаһы эҙенән арҡаһына үҙе буйындай, ифрат ауыр күренгән тоҡсай йөкмәгән 15-16 йәштәр тирәһендәге малай килә. Ул ваҡыты-ваҡыты менән урман араһына һағайыулы ҡараш ташлай, сөнки бүреләрҙең күплеге тураһында ололарҙан етерлек ишетте инде. Шулай ҙа малайға үҙе белем алған Темәс педагогия училищеһына ваҡытында барып өлгөрөргә кәрәк, ауылына бер көнгә генә һорап ҡайтҡайны бит. Ул да, исмаһам, яҡын ара түгел – Бөрйән районының Иҫке Монасип ауылы бынан кәмендә 65-70 саҡрымда яталыр. Әммә белемгә сарсаған малай бындай һынауҙарға ла түҙергә әҙер… Ул хатта бүреләрҙән дә ҡурҡмай, сөнки ҡәҙер төнө күргән малайға тейергә йыртҡыстарҙың ҡыйыулығы етмәҫ, уларҙы Хоҙай үҙе аралай ти бит.\nҠәҙер төнө шаһиты булыуын әле лә яҡшы хәтерләй билдәле ғалим, тарих фәндәре кандидаты, этнограф Мирза Ғизетдин улы Муллағолов. “II-III кластарҙа уҡып йөрөгән сағым. Тышҡа сыҡҡайным. Аяҡтарыма калуш кейгәнмен. Бер мәл төньяҡта күк йөҙө билдәһеҙ яҡтылыҡтан ярылып китте. Бар тирә-яҡ илаһи нурға тулғандай булды. Мин ҡурҡышымдан кире өйгә ҡарай йүгерҙем, калуштарым әллә ҡайҙа ятып ҡалды. Был хәлде ҡайтып һөйләһәм, атай көлә, әсәй: “Ҡәҙер төнө бәхетле кешегә генә асыла, теләк теләргә кәрәк ине”, – ти. Шул ҡәҙер төнө мине күп бәләләрҙән аралағандыр”, – тип һөйләй был ваҡиға тураһында Мирза Ғизетдин улы.\nБуласаҡ ғалим 1938 йылдың 20 июлендә Бөрйән районының Иҫке Монасип ауылында Бибикамал менән Ғизетдин Муллағоловтарҙың ғаиләһендә икенсе бала булып донъяға килә. Күп тә үтмәй, Ғизетдин ҡатынын һәм өс балаһын ҡалдырып һуғышҡа китә. Бибикамал иртә таңдан тороп колхозда эшләргә лә, балаларҙы ҡарарға ла өлгөрә. Ул йылдарҙа күптәр аслыҡтан яфалана. Мирзаға ла башҡа балалар менән ҡаҡы, бәпкә үләне, ҡуянтубыҡ (ҡырағай кишер) менән туҡланып үҫергә тура килә.\nБәхеткә күрә, атаһы 1946 йылда һуғыштан имен-аман әйләнеп ҡайта. Ете балалы ишле ғаиләлә үҫә бөгөнгө ғалим. Үҙ ауылында етенсе класты тамамлағас, белем алыуын дауам итеү теләге менән Мирза Темәс педагогия училищеһына уҡырға инә.\nБелем алыу һис еңел бирелмәй уға. Ярты быуат үтһә лә, ул йылдар Мирза Ғизетдин улының әле лә иҫендә. Хәтерҙән юғалырлыҡ та түгел шул – ниндәй генә нужалар күрергә, ниндәй генә һынауҙар аша үтергә тура килмәй үҫмергә.\n“Бөрйәндән Темәс педучилищеһында уҡыусылар бармаҡ менән генә һанарлыҡ ине”, – тип хәтерләй Мирза Ғизетдин улы. – Үҙем менән алып барған аҙыҡ бөтә лә ҡуя, шуға күрә уҡыу араһында ла ҡайтып килергә тура килә. Йома йә шәмбе көнө ҡайтып китәм һәм өйҙә бер тәүлек булып кире юлға сығам. Көн дауамында йәйәүләп 65 саҡрым юл үтергә кәрәк бит, төнгө дүрттәр тирәһендә ҡуҙғалам. Арҡама дөйөм ауырлығы 20 килограмдан ашыу булған аҙыҡ тулы тоҡсай йөкмәйем. Аяҡта рәтле кейем юҡ, тәүге йылда сабата кейҙем, киләһе йыл быймала йөрөргә насип булды. Шулай йөкмәнеп юлға сығам – бер ҡулымда таяҡ, артымдан бау һөйрәлеп килә – был бүре-маҙарҙы ҡурҡытыр өсөн эшләнелә. 65 саҡрымды бер көндә үтеп, ҡараңғы төшкәс, Темәскә килеп инәм. Хәҙер үҙ-үҙемә аптырайым: белем алырға ынтылыш шул тиклем көслө булдымы икән? Бүрегә эләгеүем дә ихтимал ине бит – ул заманда йыртҡыстар өйөрө-өйөрө менән йөрөй торғайны. Ҡайһы саҡта көрт йырып бараһың, туңып үлеү ҡурҡынысы ла юҡ түгел”.\nТанылған ғалимға әйләнгәне\nТемәстә ике йыл белем алғас, уҡыу йорто ябылыу сәбәпле, Мирза Белорет педагогия училищеһына уҡырға күсергә мәжбүр була. Бында ла йөрөп уҡыу еңел булмай үҫмергә. Ҡыш Бөрйәндән Белорет районының Ҡағы ауылына тиклем йәйәү барып, ҡалған юлды йөк машиналарының кузовында үтә.\nМирза Ғизетдин улының шул иҫендә ҡалған: уҡыусы балаларҙы Белоретҡа алып килеп урынлаштырғас, улар училище янында торған икмәк магазинын күреп ҡала ла шунда йүгерә. Кемдең күпме аҡсаһы бар, шуға икмәк һатып ала үҫмерҙәр. Асығып йәшәү үҙәктәренә үткәндер, моғайын.\nУчилищела һынатмай Мирза. Бигерәк тә математика, физика фәндәренә һәләтле булыуы асыҡлана, матур итеп һүрәттәр яһай. Рәссам уҡытыусыһы Мирзаны уҡыуҙы тамамлағас, Вильнюс сәнғәт институтына уҡырға китергә өгөтләй, әммә уға рәссамлыҡҡа уҡырға тура килмәй. Бөрйән районында балалар уҡытып йөрөгән саҡта хәрби хеҙмәткә саҡырыу килеп төшә. Һаулығы буйынса Мирза Хәрби-һауа көстәренә яраҡлы тип табыла. Әммә уны хәрби хеҙмәт үтергә юлға сығырға торған мәлдә ауылда уҡытыусылар етешмәү сәбәпле, махсус ҡарар менән алып ҡалалар. “Тиңдәштәрем менән хеҙмәт итергә теләйем”, – тип ҡарай ҙа, тыңлаусы ғына булмай.\nМирза һис кенә бирешергә теләмәй, хәрби комиссар исеменә армияға алыуҙарын үтенеп ғариза яҙа башлай. Бер яҙа, ике яҙа, өсөнсөһөндә, ниһайәт, ебәрергә булалар. Шулай итеп, Мирза теләгенә өлгәшә, әммә үтә лә эҫе климатлы Урта Азияның ҡомло далаларына, танк ғәскәренә оҙатыла. Хәрби хеҙмәттә башҡорт егеттәренә сүллеккә өйрәнеп китеү еңелдән булмай, улар эсәр һыу етмәүҙән йонсой.\nӨс йыл хәрби хеҙмәттә булып ҡайтҡас, Мирза Муллағолов юғары белемле булыу маҡсаты менән баш ҡалаға юллана. Башҡорт дәүләт университетының тарих-филология факультетына уҡырға ингәс, йәш егет үҙе өсөн тарих тип аталған яңы донъяны аса. Студенттың этнография фәне менән ҡыҙыҡһына башлауында билдәле башҡорт ғалимы Раил Ғүмәр улы Кузеевтың йоғонтоһо көслө була. Уҡытыусыһы тәҡдим иткән китаптарҙы уҡып, көндәр буйы китапханаларҙа ултыра, үҙенә яңы асыштар яһай. Шуны ла әйтергә кәрәк: ул студент сағында уҡ “Этнография” журналын алдыра һәм уҡый. Тиҙҙән Мирза уҡытыусыһының тәҡдиме менән тап ошо өлкәлә шөғөлләнергә ҡарар итә. Студент сағында уҡ Белорет, Әбйәлил, Баймаҡ, Бөрйән райондарына үҙенең тәүге сәйәхәттәрен яһай. Был йыйылған мәғлүмәттәр тиҙҙән уның ғалимдар тарафынан юғары баһаланған “XIX быуат аҙағы – XX быуат башында Бөрйән башҡорттары торлағы” тип аталған диплом эшендә туплана.\nУниверситетты уңышлы тамамлағас, Мирза Ғизетдин улы башкөллө уҡытыусылыҡ эшенә сума. Бер нисә йыл Белорет һәм Стәрлетамаҡ райондарында балаларға белем бирә. Балалар ҙа йәш уҡытыусыны ярата, педагогтар араһында ла ул ихтирам яулай. “Бер ваҡытта ла кешене кәмһетмәнем, “һин белмәйһең” тип бер балаға ла әйткәнем булманы”, – ти ғалим бөгөн.\nР.Ғ. Кузеев үҙенең элекке студентының һаман да этнография менән ҡыҙыҡһыныуын һиҙә һәм Өфөгә эшкә саҡыра. Тиҙҙән йәш ғалим Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре булыу бәхетенә өлгәшә. Уны этнографияла быға тиклем аҙ өйрәнелгән өлкәләр ҡыҙыҡһындыра. Бигерәк тә башҡорттарҙың борон-борондан килгән шөғөлдәре һәм кәсептәре, халыҡтың транспорт саралары уға ҡыҙыҡлы тойола. Тиҙҙән Мирза Ғизетдин улы этнографияла танылған ғалимға әйләнә.\nМирза Ғизетдин улына тарихсы сифатында Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең 500-ҙән ашыу төбәгендә булырға насип итә. Беҙҙең республикала был тынғыһыҙ ғалим булмаған урындар бөгөн бик һирәк. Экспедицияларҙа этнограф урындағы халыҡ менән яҡындан аралаша, уларҙың тормош-көнкүрешен, йәшәйешен өйрәнә, сағыштыра, һығымталар яһай. Былар барыһы ла һуңынан ғилми мәғлүмәт булараҡ аҡ ҡағыҙға төшә. Улар бөгөн йөҙгә яҡын уникаль хеҙмәттәр, шул иҫәптән алты монография, тиҫтәләрсә махсус мәҡәлә башҡорт халҡының мәҙәниәте буйынса кәрәкле мәғлүмәт бирә. Юҡҡа ғына академик Раил Кузеев Мирза Ғизетдин улын Н.С. Гурвич, Н.С. Полищук, Г.Н. Симаков кеүек танылған этнографтар менән бер рәткә ҡуймағандыр.\nҮткәнеңде бел — киләсәгеңде ҡорорһоң\nМирза Муллағоловтың тынғыһыҙ хеҙмәте этнографияның быға тиклем ҡараңғы биттәрен асыҡларға ярҙам итте. Мәҫәлән, “XIX–XX быуат башында башҡорт халҡының транспорты” хеҙмәтен Эстония профессоры Антс Вийрес был йүнәлештә Урал һәм Волга буйы төбәге буйынса башҡарылған берҙән-бер тикшеренеү икәнлеген билдәләне, Томск дәүләт университеты профессоры Надежда Лукина уны классик хеҙмәттәр иҫәбенә индерҙе. Ә “Башҡорттарҙың хужалыҡ итеүендә боронғо ысулдар: традициялар һәм яңы күренештәр” тигән фәнни-популяр хеҙмәтендә автор халҡыбыҙҙың быуындан быуынға күсеп килгән традицион туҡланыу һәм кәсеп итеү ысулдарын тикшерҙе, уларҙың ҡоролоҡ һәм ҡытлыҡ осоронда туҡланыу өсөн файҙалы үлән тамырҙарының, шул иҫәптән үләндәрҙең дә практик яҡтан ҙур әһәмиәткә эйә булыуын билдәләне.\n1921 – 1922 йылдарҙағы йотлоҡ осоронда, Бөйөк Ватан һуғышы мәлендә һәм унан һуңғы ауыр йылдарҙа халҡыбыҙҙың байтаҡ өлөшөн тап тәбиғәтебеҙ ҡотҡарҙы ла инде. Ашарға яраҡлы тамыр аҙыҡ, емеш-еләк менән туҡланыу, балыҡсылыҡ менән шөғөлләнеү шул быуынды үлемдән аралап ҡала. “Әммә һуңғы 50 – 60 йыл эсендә башҡорттарҙың көнитмеше тулыһынса тиерлек үҙгәрҙе: элеккебеҙ тураһында хәтирәләр бик аҙҙарҙың ғына иҫендә һаҡланып ҡалды. Ҡалаларҙа йәшәүселәр иһә уның тураһында бөтөнләй белмәй тиерлек. Балыҡсылыҡ менән дә шул уҡ хәл: был кәсептең боронғо ысулдары тураһында яйлап онотоп барабыҙ”, – тип яҙыла китапта. Шулай ҙа милләтебеҙҙе этнос булараҡ киләһе быуындарға һаҡлап ҡалырға теләһәк, традицион хужалыҡ итеү өлкәһендәге был үҙенсәлектәрҙе иғтибарҙан ситтә ҡалдыра алмайбыҙ. “ХIХ–ХХ быуат башында башҡорт халҡының транспорты”, “ХIХ–ХХ быуат башында башҡорттарҙа урман хужалығы” һәм башҡа хеҙмәттәре Финляндия һәм Норвегия этнография музейҙарын да ҡыҙыҡһындырҙы.\nБилдәле этнографтың ике тиҫтә йыл дауамында башҡарған тикшеренеүҙәре һөҙөмтәһендә яҙылған “Башҡорттарҙа ыласын һунары” тигән китабы ла йәмәғәтселектә ҙур ҡыҙыҡһыныу уятҡайны. Белгес һунарсылыҡтың был төрөн тәфсирләп өйрәнеп, уҡыусыға шул заман оҫталарының серҙәрен еткерергә тырышты. Үҙенең тикшеренеүендә яҙма сығанаҡтарға, фольклор һәм архив материалдарына (мәҫәлән, Санкт-Петербургтағы Фәндәр академияһының һәм Рәсәй география йәмғиәтенең архивтарында һаҡланған документтарға, Башҡортостан Республикаһының Үҙәк тарих архивынан тапҡан мәғлүмәттәргә) таянды. Шул уҡ ваҡытта шаһиттарҙан йыйылған күрһәтмәләр ҙә ситтә ҡалмаған – мәҫәлән, Дим башҡорттары (Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылы) аҡһаҡалдарынан тупланған мәғлүмәттәр ҙә индерелде.\nЭтнограф был һунарсылыҡ төрөнөң генетик сығанаҡтарын барларға тырышҡан, уның милләтебеҙ тормошондағы һәм мәҙәниәтендәге әһәмиәтен асыҡлауҙы маҡсат итеп ҡуйған. Әйткәндәй, ғалимдың ошондай ҡайһы бер хеҙмәттәре Лондондағы ыласын һунары үҙәгенә лә ҡуйылған. Тимәк, унда ла боронғо башҡорт кәсебе хаҡында беләләр! Шулай уҡ Көнбайыш Европа һәм ғәрәп илдәрендә лә китап тоғро уҡыусыларын тапты.\nЭтнография менән етди шөғөлләнеү еңел бирелмәй, әлбиттә. Мирза Ғизетдин улының үткән быуаттың 60-сы йылдарында был йүнәлештә әүҙем эшләй башлағанын иҫәпкә алғанда, уның ниндәй фиҙакәр хеҙмәт талап иткәнен төшөнөргә була. Ауылдар араһында бөгөнгө кеүек асфальт юлдар һәм шаулап үтеп торған техника юҡ. Мәҫәлән, ғалим үҙенең Аҡназар ауылынан Атингән ауылына (Хәйбулла районы) ниндәй ыҙалыҡтар менән барып еткәнен һаман да онотмай. “Юлға сыҡҡайным, һыҙырып һалҡын ямғыр яуырға тотондо. Әлбиттә, мин лысма һыу булдым. Уныһына ҡайғырмаҫ та инем – әммә документтарым һәм яҙмаларым менән дәфтәрем дә һығып алырлыҡ ине. Ә бер мәл дауыл башланып китмәһенме! Әлбиттә, был хәл эҙһеҙ үтмәне – бик оҙаҡ ҡына сирләп түшәккә йығылдым. Шулай ҙа имен-аман ҡалғаныма ҡыуандым”, – тип хәтерләй Мирза Ғизетдин улы. Уның шул ваҡыттағы тикшеренеүҙәре һуңынан монографик хеҙмәттәргә һәм фәнни мәҡәләләргә туплана.\nМирза Ғизетдин улы — өлгөлө ғаилә башлығы ла. Ҡатыны Зилә Зыяз ҡыҙы менән ике бала – ул һәм ҡыҙ — тәрбиәләп үҫтергән. Бөгөн үҙҙәре бәхетле олатай менән өләсәй инде. Әйткәндәй, Муллағоловтар ғаиләһе тағы бер күренекле шәхесе менән дан тота – Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, республиканың халыҡ мәғарифы отличнигы, бик күп яҙыусылар тәрбиәләүсе Марат Ғизетдин улы (бөгөн мәрхүм инде) уның бер туған ҡустыһы ине.\nЭйе, Раил Кузеев исемендәге премияның тәүге лауреаты Мирза Муллағолов – этнография өлкәһендә иң әүҙем эшләгән башҡорт тарихсыларының береһе. “Этнографияның төп маҡсаты – ғалимдарыбыҙҙың хеҙмәтенә таянып, халҡыбыҙҙың милли мәҙәниәтен, милли үҙаңын һаҡлап ҡалыу һәм быны дәүләт кимәленә сығарыу. Үткәнеңде белмәйенсә киләсәгеңде ҡороп булмай. Тап үҙ тарихын онотмауы, рухының көслө булыуы арҡаһында күпме тапҡыр ҡырылып юҡҡа сығыу хәүефе янағанда ла башҡорт халҡы ҡабат аяҡҡа баҫа алған”, – тип фекерләй бөгөн 80 йәшен билдәләүсе ғалим. Һис шикһеҙ, дөрөҫ һәм ғәҙел һүҙҙәр. Ысынлап та, халҡыбыҙҙың тарихын өйрәнеүсе ғалимдарыбыҙ үткәнебеҙҙең ваҡыт шаршауын асып, беҙҙе ғәжәйеп серҙәр менән генә таныштырып ҡалмай, киләсәгебеҙгә күпер ҙә ҡора икән…


Баҡса » Страница 22 » Башҡортостан гәзите\nБаҡса // 19-06-2012, 01:11\nКом: 0 // Уҡынылар: 1397 тапҡыр // Тотош уҡырға\nУмартасылыҡ серҙәре. 11-сe дәрес\nБаҡса // 26-05-2012, 01:37\nБал ҡортоноң аҙығы, туҡланыуы\nБал ҡорттары үҫемлектәрҙән татлы һут һәм сәскә һеркәһе йыя. Уны аҙыҡҡа — балға һәм һитәгә — әүерелдерәләр. Ҡорттарға йәшәү, эшләү һәм үрсеү өсөн, башҡа бөжәктәр һәм хайуандар кеүек, аҙыҡ талап ителә. Һитә аҡһымдарҙы, майҙарҙы, углеводтарҙы үҙ эсенә ала. Быларҙан тыш, бал ҡорттарына күп булмаған миҡдарҙа минераль матдәләр (тоҙҙар), витаминдар кәрәк.\nТатлы һут — углеводлы аҙыҡ, шәкәрҙән (сахароза, глюкоза, фруктоза), һыуҙан, бер аҙ күләмдә аҡһымдан, минераль тоҙҙарҙан ғибәрәт.\nКом: 0 // Уҡынылар: 827 тапҡыр // Тотош уҡырға\nУмартасылыҡ серҙәре. 10-сы дәрес\nБаҡса // 12-05-2012, 03:17\nКәрәҙҙә буш урын булмай\nЯҙғы-йәйге осорҙа ояла яҡынса алты быуын йәш ҡорт тәрбиәләп сығарыла. Һәр сығарылыштан һуң күҙәнәктәрҙең төбөндә бер аҙ ҡорт тиҙәге, ә стеналарҙа ҡарышлауыҡтар ятҡан һауыт ҡабыҡтары тороп ҡала. Ҡорттар уларҙы таҙартып ала, әммә күҙәнәктәрҙән ҡорттарҙың бихисап быуыны сығыуы арҡаһында кәрәҙ һорғолт һәм көңгөрт төҫ ала. Яҙын инә ҡорт йомортҡаларын һорғолт кәрәҙҙәргә ихласыраҡ һала, ләкин тоҡом уларҙа бәләкәй булып үҫешә һәм йәшәп китеү һәләтлеге аҙыраҡ була. Көңгөрт кәрәҙҙәрҙә тиҙ арала балауыҙ көйәһе күбәләктәре, ҡарышлауыҡтары үрсеп китә. Көңгөрт кәрәҙҙәр зарарлы ауырыуҙар таралыуға булышлыҡ итә, ҡорттар ҙа йышыраҡ айырыусан була. Шуның өсөн кәрәҙҙәрҙе ояла ике йыл торғандан һуң, йәғни ҡорттарҙың 10–12 быуыны үҫеп сыҡҡас (иң оҙағы — өсөнсө йылға), алыштырырға кәрәк. Иҫкеләрен башҡаса тотонмайҙар, балауыҙға иретеп алалар.\nКом: 0 // Уҡынылар: 833 тапҡыр // Тотош уҡырға\nУмартасылыҡ серҙәре. 9-сы дәрес\nБаҡса // 25-04-2012, 01:23\nБалауыҙ бүлеп сығарыу һәм кәрәҙ төҙөү\nБалауыҙ — ҡорт биҙҙәре бүлеп сығарған матдә — уларға төҙөлөш материалы булып хеҙмәт итә. Кәрәҙ төҙөү өсөн кәрәкле балауыҙҙы башлыса 12–18 көнлөк йәштәре бүлә, биҙҙәрҙең ныҡ үҫеше ҡорттоң шул ваҡытына тура килә. Яҙын һәм йәйен мул итеп туҡланған саҡта ҡорттарҙың эсендәге быуынсалар араһында аҫта балауыҙ бүлеүсе һигеҙ биҙ үҫешә. Балауыҙ биш мөйөшлө йоҡа ғына пластинкалар рәүешле итеп бүленә.\nКом: 0 // Уҡынылар: 957 тапҡыр // Тотош уҡырға\nУмартасылыҡ серҙәре. 8-се дәрес\nБаҡса // 18-04-2012, 02:04\nОяһы һәм уның микроклиматы\nТәбиғи шарттарҙа бал ҡорттары ағас ҡыуыштарында, ҡая тишектәрендә, башҡа тыштан ҡурҡынысһыҙ урындарҙа йәшәй. Уларҙың ояһы вертикаль урынлашҡан бер нисә балауыҙ кәрәҙенән тора, ғәҙәттә бер-береһенән 12 мм аралыҡ менән сикләшә, ағас ҡыуышында йәки ҡая эсендә булһа, өҫ яҡтан яҡшылап нығытып ҡуйыла. Ҡырмыҫҡаларҙан, иңкештәрҙән, һағыҙаҡтарҙан айырмалы, вертикаль кәрәҙҙәрҙе тәбиғи материалдан, шулай уҡ кәрәҙле рам уртаһынан горизонталь урынлашҡан ике рәтле күҙәнәктәрҙән төҙөү бал ҡорттарына ғына хас.\nОя — бал ҡорттары торлағындағы бушлыҡ, улар үҙҙәре умартала балауыҙҙан ҡороп бал ҡорто ғаиләһен урынлаштыра торған урын ул.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1003 тапҡыр // Тотош уҡырға\nУмартасылыҡ серҙәре. 7-се дәрес\nБаҡса // 14-04-2012, 01:37\nБал ҡортоноң башында биш күҙ урынлашҡан: икәүһе ҡатмарлы һәм өсәүһе ябай. Ябай күҙҙәре ярҙамында ул яҡын (1-2 см) аралыҡтағы әйберҙәрҙе танып белә, умартала, сәскәләрҙә эш иткәндә йүнәлеш ала, тип иҫәпләйҙәр. Улар таң атыуы, ҡараңғы төшөүе тураһында сигнал бирә. Ҡатмарлы күҙҙәре менән бал ҡорто алыҫта урынлашҡан әйберҙәрҙе айырып таный. Ябай күҙҙәр ҡатмарлы күҙҙәрҙең үҙ эшен камилыраҡ үтәүенә булышлыҡ итә. Ҡорттарға төҫлө күреү хас, улар аҡ, зәңгәр, күкһел йәшел, миләүшә төҫ, ҡарағусҡыл ҡыҙыл, һары төҫтәрҙе яҡшы айыра, шулай уҡ ҡояштың кеше күҙенә күренмәй торған ультрафиолет нурҙарын тоя.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1019 тапҡыр // Тотош уҡырға\nУмартасылыҡ серҙәре. 6-сы дәрес\nБаҡса // 7-04-2012, 02:14\nАта йәки әре ҡорттар\nБыл ҡорттарҙы һоро йәки әре ҡорттар тип йөрөтәләр. Кәрәҙ күҙәнәктәрендә 24 көндә үҫеп сыға улар. Оҙонлоғо уртаса 15 – 17 мм, ә ауырлығы 200-220 мг самаһы була.\nӘре ҡорттар йәйгеһен, ҡорт айырған осорҙа, бер генә эш башҡара — инә ҡорттарҙы аталандыра, умарта эсендә ғаиләлә башҡа бер ниндәй ҙә эш башҡармай. Бал күпләп килһә, эшсе ҡорттар ата ҡорттарға иғтибар итмәй, улар йәй буйы бал ашап тик ята.\nТәбиғәттән бал килеү кәмеһә, эшсе ҡорттар уларҙы умартанан ҡыуа башлай. Бигерәк тә бал һуты йыйыу тамамланһа, эшсе ҡорттар уларҙы аяуһыҙ “туҡмай”, ҡанаттарын өҙгөләп, аяҡтарын ҡырҡып, кәүҙәләрен йәрәхәтләндереп, умартанан сығарып ташлай. Был күренеште йәй аҙағында, көҙ көндәрендә күҙәтергә мөмкин. Ундай әрәмтамаҡтарҙы ҡышҡылыҡҡа ҡалдырыу һис тә кәрәкмәй.\nКом: 0 // Уҡынылар: 2054 тапҡыр // Тотош уҡырға\nУмартасылыҡ серҙәре. 3-сө дәрес\nБаҡса // 20-03-2012, 02:16\nКом: 0 // Уҡынылар: 1401 тапҡыр // Тотош уҡырға\n“Күпләп ҡаҙ аҫрарға ине...”\nБаҡса // 1-03-2012, 03:55\n“Беҙҙең ауыл эргәһенән Үҙән йылғаһы аға. Ҡаҙ, өйрәк аҫрар өсөн вағыраҡ күләүектәр ҙә етерлек. Былтыр балаларға ла, үҙебеҙгә лә байтаҡ ҡына ҡаҙ үҫтерҙек. Хатта артығын һатырға ла етте. Тик ниндәй тоҡомлоларға өҫтөнлөк бирергә икәнен белмәйбеҙ. Хәҙер бит оя баҫыусы ҡаҙҙар һирәк, шуға ла бәпкәләрҙе инкубаторҙарҙан һатып алабыҙ. “Йорт-ҡура”ла ҡаҙҙарҙың төрҙәре тураһында яҙһағыҙ ине.\nБеҙҙең илдә егерменән ашыу төр ҡаҙ үҫтерәләр. Улар араһында бигерәк тә холмогор, кубан, горький, ҡытай, рейн, итальян тоҡомлолары киң таралған. Халыҡ селекцияһы алымы менән сығарылған был ҡаҙҙар итенең тәме, йомортҡаларының сифаты, уларҙы күп һалыуҙары менән айырылып тора.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1439 тапҡыр // Тотош уҡырға\nАртҡа 1 ... 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Алға Бит башына


Бер телдән телем кәм түгел\n18 май – башҡорт теленән халыҡ-ара диктант яҙыу көнөндә Бурлы урта мәктәбенә лә теләгән һәр кем килеп белемен һынап ҡарай алды.\nСарала мәктәп директоры Марат Раил улы Басиров, уҡытыусылар, уҡыусылар, мәктәп, төрлө ойошмалар хеҙмәткәрҙәре, ата-әсәләр әүҙем ҡатнашты. Диктант яҙыу өсөн майҙансыҡ Яугилде мәктәбендә лә ойошторолдо. Төп майҙансыҡта үткән диктанттың тексын Бурлы урта мәктәбенең тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Ләйсән Әнүәр ҡыҙы Хәлилова уҡыны. “Ағыла ҡурай моңо...” тип исемләнгән текстың авторы – яҡташыбыҙ, Салауат Юлаев премияһы лауреаты Салауат Әбүзәр.\nДиктант яҙыуҙа барлығы 148 кеше ҡатнашты. Туған телгә хөрмәт менән һуғарылған сараны ойоштороусыларға һәм ҡатнашыусыларға “Афарин!” тиергә генә ҡала. Бындай матур, күләмле сара йәнә башҡорт теленең мәртәбәһен арттырҙы, бер телдән кәм булмаған туған телебеҙ менән ғорурланыу хисе уятты.


Рулетка Видео ч - Видео чат №1 - егет йәки ҡыҙ менән танышып онлайн!\nЧатта бушлай рулетка эҙләй\nҠарап японияла иң билдәле рулетка буйынса ч әҙерләүНи эшләй ала ул был һеҙҙең өсөн Шулай популяр һәм бонустар.\nШулай итеп, Roulette менән был бушлай киләһе Һайлау осраҡлы видеочить Chat Осраҡлы.\nҮткәртеүгә берләшмә менән аралашыу өсөн ҡуллана аласыз, Уның үҙенә, ә икенсеһе - ҡаршылыҡтар юл менән Һөйләшеү өсөн асҡыс буласаҡ.\nТик ул етеҙ переключение яңыртыу төймәһе"Артабан"Йәки"Башҡалар".\nШуға күрә уны табып ала һәм был Видеочить һеҙҙең менән аралашты. Был бик аралашырға яратыусы һәм бөтә тормош Һәм тиҫтәләрсә мең кеше яңы таныштар видеочинать үҫтереү. Был видеочивать хәҙер ябай түгел-мода шаяртыуы Аша рулетка һәм ир-егеттәр өсөн бейеү Анекдот бикини яһай, гитара, ралли Стейтэм Джейсон, Властың һәм шифа. Онлайн Видео клип-ч, табити ҡайһы бер Әйберҙәр, мәҫәлән, йәш кеше раҫлауынса, видеочить ултырырға Мөмкин, тип обыватель. Тулайым уңыш өсөн абонент хаҡы хеҙмәткәрҙең дөйөм Һанының йөҙ менән бәйләнеше ҡайһы бер ираҡ Кеүек оҫталар баһалай youtube каналында видео яҙма була.\nҺәм плюс һәм минустары булһа ла, ыңғай Яҡтары күберәк булғанда, был осраҡта, йәғни 80 Видео-ч ябай файҙаланыу һәм теркәү бушлай Булғас, ябай басыгыз был төймәгә"Старт"йәки"Тотона", - тине ул, һеҙгә, һеҙҙең ниндәй илдә Эләгә параметрҙарын һайлау йәки махсус һеҙҙе эҙләп Ала, һуңынан ул ошондай киңәйтеү мөмкинлегенә эйә буласаҡ.\nВидеочивать менән ҡараған өсөн түләү - иң ябай Уңайлыҡтар береһе, сөнки һеҙ күпме аҡса ала алмай. Поржен бөгөнгө ҡайһы бер йәш кеше.\nЧатта аралашыу яңы алымдары һәм уны ҡулланыу Теләп, уларҙың ҡайһы берҙәрен тәҡдим итеү үҙе Өсөн бара, ә тап - ч-рулетка.\nБашҡа, үҙ-ара эш маҡсатҡа ярашлы, бәлки, Үткәреү ваҡытын, алдан электрон почтаһын тикшерә, кешеләр Менән аралашты. Был һөйләшеүҙәргә тиклем генә эшләй ала бында 12 йыл менән". Депозит кире ҡайтарыу юлы менән аралашып, был Мотлаҡ шарт булып тора һәр кем өсөн Түләнгән түләүҙәр ярҙамы һәм ҡорал менән видеочатый Өсөн түләүле сара. Әгәр хәл күпкә ябайлаштыра һәм Яндекс. кош Шатрулетка Webmoney һеҙҙең менән бушлай түгел.\nЙәше кеше, бында булғаны етәр ул, 18 Йыл тәшкил итә.\nМенән Осрашыу мөнәсәбәттәрҙе Етди ир-Егет өсөн Трабзон\nВидеочат бидуни Баќайдгирии free, Озод сӯҳбат Бо рулетке Бе\nтанышыу өсөн секс секс без танышты теркәлгән бөтә донъя ҡыҙ менән танышып видео ҡыҙ танышты ир-егеттәр танышырға видео башҡа ҡыҙҙар менән һәм бушлай теркәү видеочивать башҡа бушлай ч рулетка чатта теркәлергә булмаған видео трансляции заможняя ҡатын-ҡыҙ менән танышырға теләй ҡала менән танышты


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - УҠЫҒАН ИЛ УҢЫР - 2021 - Мәҡәләләр\nУҠЫҒАН ИЛ УҢЫР\nЗәйнәб Биишева исемендәге "Китап" нәшриәте - Башҡортостанда ғына түгел, Рәсәй Федерацияһында иң абруйлы нәшриәттәрҙең береһе. Ул 1919 йылдың 16 октябренән бөгөнгө көнгә тиклем башҡорт, рус, татар, инглиз телдәрендә ижтимағи-сәйәси, нәфис әҙәбиәт, балалар өсөн китаптар, дәреслектәр, уҡыу-уҡытыу әсбаптарын сифатлы һәм үҙ ваҡытында сығарыу өсөн күп көс һала. Китап - белем шишмәһе. Яҡшы китап - иң ғәҙел дуҫ. Уҡыған ил уңыр, уҡымаған ил туҙыр. Ташҡа баҫылған борондан килгән халыҡ мәҡәлдәрендә дөрөҫлөк ярылып ята. Ә хәҙерге заман өсөн улар актуалме? Интернет селтәре, юғары технологиялар үҫешкән мәлдә китап уҡыуға ваҡыт бармы? Ғөмүмән, китаптың әһәмиәте нимәлә? Ошо һәм башҡа һорауҙарға бөгөн Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан "Китап" нәшриәте директоры Илһам Миңлеғәле улы ЙӘНДӘҮЛӘТОВ яуап бирә.\n“Бөгөн кеше китап уҡымай" тигән фекер нығынып бара. Шуның менән килешәһегеҙме?\n- Бындай фекерҙе үҙе китап уҡымаған кеше генә әйтә ала. Китап уҡыу ул беҙҙе рухи яҡтан байыта, уй-фекерҙе тәрәнәйтә, башҡалар менән аралашыуҙы иркенәйтә. Һәр нәмәгә үҙ ҡарашы булған, төрлө яҡлап үҫешкән, эрудициялы шәхестең формалашыуы өсөн китап алыштырғыһыҙ дуҫ. Урыҫ та бит: "Кто не читает книгу, тот перестает мыслить", - ти. Милләт ҡото - китап ул. Ә "Китап" нәшриәте - шул ҡотто һаҡлаусы, ҡурсалаусы, ишәйтеүсе. Һәр китап - авторҙың, уны баҫмаға әҙерләгән хеҙмәткәрҙәрҙең аҡыл һәм зиһен көсө, хыял ынтылышы, күҙ нурҙары тупланмаһы.\nМәшһүр Шәйехзада Бабич: "Ап-асыҡ тор һәр ваҡытта, эй, китап, баҡһам һиңә", - тигән. Әлеге мәлдә заман технологиялары алға киткән, кешеләр күберәк интернетта, социаль селтәрҙәрҙә ултырған мәл. Әммә халыҡ интернетҡа сумды ла, китаптан баш тартты, тимәҫ инем. Китаптың йоғонтоһон бер нәмә лә алмаштыра алмай. Күпме генә электрон баҫмалар тәҡдим ителмәһен, барыбер ҡулыңа китап алып, уға ҡабат-ҡабат әйләнеп ҡайтып, уйланып ултырып уҡыуға бер ни етмәй! Барыбер ҙә шуны аңлай хәҙерге китап уҡыусы һәм беҙҙең нәшриәт тәҡдим иткән баҫмаларҙы һатып ала йәки китапханаларға барып уҡый. Бөгөнгө көндә бигерәк тә тарих менән ҡыҙыҡһыныусылар бермә-бер артты, улар өсөн тарихи әҫәрҙәр, повестар, хикәйәләрҙән торған йыйынтыҡтар нәшер ителә. Шиғриәт тә бушҡа ижад ителмәй ул. Беҙҙең халыҡ мөкиббән китеп шиғыр ярата. Бигерәк тә "Йөрәк һүҙе" проектынан һуң поэзияны үҙ итеүсе уҡыусыларыбыҙ бермә-бер артты, тип әйтә алабыҙ. Һәр кем үҙ зауығына тап килгән жанрҙағы китаптарҙы алып уҡый. Һәм беҙҙең нәшриәт уларҙың һәр төрлөһөн тәҡдим итә ала: проза, поэзия, фантастика, детектив, драма, комедия һәм башҡалар.\nЗамана уҡыусыһын ҡыҙыҡһындырыу өсөн ниндәй темалар, жанрҙар, китаптарҙың ниндәй форматы кәрәк?\n- Китаптарҙы һәр кем үҙ зауығына ҡарап һайлай: кемдер шиғырҙарҙы бирелеп уҡый, кемдер проза йә башҡа жанрҙы һайлай. Һәр кем уҡығанынан үҙен борсоған һорауҙарға яуап табып, күңеленә дауа ала. "Минең һорауҙарыма яуапты шиғыр юлдарына һалған бит автор", тигәнде лә йыш ҡына ишетергә тура килгәне бар. Йәғни, һәр жанрҙың үҙ уҡыусыһы бар. Әлеге көндә "Китап" нәшриәте илдә һәм республикала барған мөһим ваҡиғалар айҡанлы китаптар сығарыуҙы дауам итә. Хөкүмәттең төрлө программаларына ярашлы, илдәге һәм республикабыҙ тормошондағы иҫтәлекле ваҡиғаларға айырыуса иғтибар бирелә. "Ҡәрҙәшлек кәштәһе", "Мәктәп китапханаһы", "Башҡортостандың арҙаҡлы шәхестәре", "Йәштәр тауышы" серияларында китаптар даими донъя күрә һәм тарала тора.\n2011 йылдан нәшриәт электрон баҫмалар ҙа сығара һәм тарата башланы. Сайтыбыҙҙа һәр теләгән кеше яңы баҫмалар менән таныша, файҙалы мәғлүмәт таба ала. Китаптар ниндәй генә форматта сыҡһа ла, улар үҙҙәренең төп маҡсатына - кешеләргә аң-белем, изгелек орлоҡтары таратыуға булышлыҡ итә. Тарихи ерлеккә нигеҙләнеп яҙылған, ҡатмарлы тормошто төрлө яҡлап сағылдырған, донъяуи мәсьәләләрҙе фәлсәфәүи яҡтыртҡан романдар, күңел кисерештәрен, самими тойғоларҙы тәрәнтен һүрәтләп, саф, бөйөк хистәрҙе данлаған мөхәббәт хаҡындағы әҫәрҙәр, детектив, фэнтези повестар, хикәйәләр - һәммәһе лә уҡыусыға ят түгел.\nКиләсәктә уҡыусыларын юғалтмаҫ өсөн уларҙы бөгөндән тәрбиәләү фарыз. Йәғни, әлеге мәлдә мәктәпкә тиклемге һәм мәктәптә белем алыусы уҡыусыларҙа китапҡа һөйөү тәрбиәләү фарыз. Был тәңгәлдә нәшриәт ниндәй эштәр башҡара?\n- Был фекер менән тулыһынса килешәм, һәм ул китап уҡыуға ғына ҡайтып ҡалмай. Йәғни, беҙ балаларҙы улар тыуғандан алып маҡсатлы рәүештә туған телендә уҡыуға ылыҡтырмаһаҡ, һөйөү тәрбиәләмәһәк, киләсәктә үҙ телебеҙҙә сыҡҡан гәзит-журналдарҙы, китаптарҙы уҡыусы кеше ҡалмауы ла ихтимал. Был тәңгәлдә "Китап" нәшриәтенең балалар әҙәбиәте редакцияһында кесе йәштән балаларҙың аң-белемен, зирәклеген, отҡорлоҡ, тапҡырлығын үҫтереүгә ярҙам итерҙәй баҫмаларға өҫтөнлөк бирелә. Бары тик уларҙы таба һәм һайлап ала белергә генә кәрәк. Әлбиттә, балаһының һәр яҡлап үҫешкән шәхес булыуын теләгән ата-әсә, өләсәй-олатай башҡорт халыҡ ижадын, халыҡ педагогикаһын иркен ҡулланып, уға ерлек әҙерләй: сабый күңеленә изгелек, мәрхәмәтлек, туғанлыҡ, үҙ-ара ярҙамсыллыҡ, бер-береңә ҡарата шәфҡәтле булыу кеүек изге төшөнсәләрҙе бишек йырҙары, әкиәттәр, риүәйәттәр, һанашмаҡтар, йомаҡтар, шиғырҙар, тапҡыр һүҙҙәр, бәйәндәр аша һеңдерә. Сағыу һүрәтле, матур эстәлекле китаптар менән кесе йәштән таныштырылған балала китапҡа ҡыҙыҡһыныу, ынтылыш тыуа. Донъя мәшәҡәттәренә күмелеп, сабыйҙың ошондай мәлен күҙ уңынан ысҡындырырға ярамай. Әгәр ҙә, башымды ҡайнатып йөрөмә әле, тип, бала ҡулына телефон тоттороп, йә телевизор, компьютер алдына ултыртып ҡуйһаң, зиһененә бер ниндәй файҙалы нәмә өҫтәмәй торған экран уны ылыҡтырасаҡ. Ылыҡтырыу ғына аҙ - күҙҙәренә зыян да килтерәсәк. Ультрафиолет нурланыш тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Әммә, нисек кенә булмаһын, беҙ ҙә балаларҙың нимәгә һәм ҡайҙа ынтылғанын, тартылғанын күреп-белеп, улар менән бер телдә аралашырға тейеш.\nЗаман менән бер ҡатарҙан атлау йәһәтенән беҙҙә бөгөнгө көн талаптарына яуап биргән яңыса мультимедиалы китаптар баҫыла. Мәҫәлән, 2019 йылда "Хәйләкәр төлкө" башҡорт халыҡ әкиәтенә нигеҙләнеп эшләнгән мобиль ҡушымталы китап сыҡты. Был баҫма шуныһы менән иғтибарҙы йәлеп итә: ундағы QR-код ярҙамында смартфонға йәки планшетҡа ҡушымтаны бушлай күсереп алып, әкиәттең башҡортса йә русса йәнһүрәтен ҡарарға мөмкин. Унда шулай уҡ һүрәт төшөрөргә, әкиәтте үҙең теләгән телдә тыңларға һәм диктант яҙырға ла була. 2020 йылда "Өс дуҫ" исемле башҡорт халыҡ әкиәтенә нигеҙләнеп эшләнгән мультимедиа китабы донъя күрҙе. Быйыл баҫмаға әҙерләнгән "Күк ат" тигән башҡорт халыҡ әкиәте лә ошо сериянан. Йәғни, бала ул китапта һүрәттәрен ҡарап йә тексын уҡып ҡына ҡалмай, ә ҡушымта аша "терелеп" киткән геройҙар менән бергә сәйәхәт итә, яңы кисерештәр аса, улар менән аралаша һ.б. Был китаптарҙың ике йәки өс телдә (башҡорт, рус, инглиз) сығыуы ла кескәйҙәргә телдәрҙе өйрәнеүгә ҙур ярҙам.\nКитап сығарыу - бер эш, ә уны уҡыусыға алып барып еткереү, таратыу өлкәһендә ниндәй яңылыҡтарығыҙ бар?\n- Авторһыҙ китап булмаған кеүек, китап уҡыусыларҙан башҡа автор ижады ла йәшәйешен юғалта. Беҙҙең нәшриәт автор һәм уҡыусы араһындағы бер күпер булып тора. Баҫманың китап уҡыусылар һорауы менән файҙаланыуы уның нисек нәшер ителеүенә генә түгел, уҡыусыға барып етеүенә лә бәйле. Шуға күрә беҙ үҙебеҙҙең продукция менән һәр уҡыусыны таныштырып барырға, уға туранан-тура алып барып еткереү өҫтөндә эшләргә тырышабыҙ. Мәҫәлән, нәшриәттә донъя күргән баҫмаларҙы әлеге мәлдә республикабыҙҙың 92 һатыу нөктәһендә табырға мөмкин. Шулай уҡ Силәбе, Ырымбур өлкәләрендә, Татарстанда, Мәскәү, Санкт-Петербург, Екатеринбург, Магнитогорск һәм Төмән ҡалаларында барлығы 17 урында һатыла улар. Республикабыҙҙың район, ҡалаларында, Рәсәй төбәктәрендәге күргәҙмә-йәрминкәләрҙә әүҙем ҡатнашабыҙ, төрлө кимәлдәге фәнни-ғәмәли конференцияларҙа, яҙыусыларыбыҙҙың, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәренең ижад һәм юбилей кисәләрендә сауҙа-күргәҙмәләр ойошторабыҙ.\n"Китап" нәшриәте әлеге мәлдә "Читай-город" тип аталған һатыу селтәре менән хеҙмәттәшлек итә. Килешелгән шарттар буйынса, беҙҙә баҫылған китап продукцияһы республикалағы ошо селтәрҙең 8 магазинында һәм интернет-магазинында тәҡдим ителә. Сауҙа уңышлы барһа, селтәрҙең етәкселеге беҙҙең китаптарҙы Рәсәйҙең башҡа төбәктәренә лә оҙатырға ниәтләй. Шулай уҡ нәшриәттең баҫма продукцияһын OZON.ru интернет-магазинының майҙансығында ла урынлаштырғанбыҙ. Әлеге көндә был майҙансыҡта китап һөйөүселәр иғтибарына барлығы 117 төр баҫма тәҡдим ителә. Йылдың аҙағынаса уларҙы 450 атамаға еткерергә тигән маҡсат ҡуйғанбыҙ. Был сайт аша беҙҙә сыҡҡан китаптарҙы илебеҙҙең төрлө төбәктәренән һатып алалар.\nӘлеге көндә нәшриәт баҫма продукция менән бергә электрон китаптар ҙа нәшер итә һәм тарата. Уларҙың һаны 102-гә етте. Беҙҙең рәсми сайтта ошо хаҡта белешмә алырға, яңы баҫмалар, каталог менән танышырға, файҙалы мәғлүмәттәр табырға була. Быйыл февраль айында "ЛитРес" ЯСЙ-һы менән килешеүҙең проектын ҡулға алдыҡ. Ошо килешеү нигеҙендә "ЛитРес" сервисында "Китап" нәшриәтенең айырым платформаһын төҙөү күҙаллана. Әлеге ваҡытта авторҙарыбыҙ менән шул юҫыҡта эшләү өсөн һөйләшеүҙәр алып барабыҙ, улар менән авторлыҡ хоҡуҡтары тураһында килешеүҙәр төҙөлә. Тиҙҙән был интернет-магазинда нәшриәттең айырым платформаһы барлыҡҡа килер һәм унда беҙҙең хөрмәтле авторҙарыбыҙҙың китаптары урынлаштырылыр, тигән өмөттәбеҙ. Электрон китаптың нимәһе яҡшы, уның тиражы сикләнмәгән һәм хаҡы ла күпкә арзан. Тик әлегә беҙҙең уҡыусыларҙың күпселеге китапты традицион, йәғни ҡағыҙ форматта уҡыуҙы хуп күрә. Был тәңгәлдә башҡараһы эштәребеҙ бихисап.\nРеспубликаның абруйлы китап нәшриәте етәксеһе һәм үҙегеҙ ҙә әүҙем китап уҡыусы булараҡ, милләттәштәребеҙгә теләктәрегеҙ ниндәй булыр?\n- Китаптан айырылмағыҙ, дуҫтар! Ниндәй генә заманда ла китап кешенең яҡын юлдашы булып ҡаласаҡ. Уларҙы уҡып, фәһем алып та, йыуанып та, тормоштоң күренмәгән серҙәрен асып та була. Әйҙәгеҙ, уҡыусы, уҡыған, уҡыясаҡ милләт булайыҡ! Бер быуатлыҡ тарихы булған "Китап" нәшриәте телде, мәҙәниәтте, милли әҙәбиәтте һаҡлауға һәм халыҡтың рухи байлығын үҫтереүгә йүнәлтелгән берҙән-бер дәүләт ойошмаһы булараҡ, артабан да һеҙҙе матур, фәһемле, тәрән йөкмәткеле баҫмалары менән һөйөндөрөр.\nЯҙылған: 03.08.21 | Ҡаралған: 123


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №23, 11 - 17 июнь 2022 - Информационные страницы\n№23, 11 - 17 июнь 2022\nҺӨМҺӨРӨ ҠОЙОЛОП ЙӨРӨГӘНДӘРМЕ?\nӨФӨЛӘ УНДАЙҘАР ЮҠ!\nҮҙең ғүмер иткән ҡала тураһында ситтән килгән кешенең ниндәй фекерҙә булыуы ҡыҙыҡ. Даими рәүештә ошонда йәшәүебеҙ арҡаһында баш ҡаланың ниндәйҙер үҙенсәлеген, әһәмиәтлеген һәм кәмселеген күрмәйбеҙ. Ә сит кешегә бөтә нәмә яңыса һәм ул беҙҙең кеүек өҫтөнлөклө генә фекер йөрөтмәй, ә тәфсирләп ҡарай, бөтәһенә лә иғтибарын бүлә. Шулай, Һамар ҡалаһынан килгән хеҙмәттәшем Игорь Вяткиндың Өфөбөҙ тураһында әйткән фекерҙәрен гәзит уҡыусыларға ла еткергем килә.\nҮҘЕҢДЕКЕНӘН БАШ ТАРТЫУ КӨРСӨККӘ ТЕРӘЙ ЯҘМАНЫМЫ?\nБөгөн стилләштерелгән проекттар менән баш ҡатыралар. Халыҡ, шулай икән, шулай булырға тейеш икән, ти ҙә ҡуя. Проекттарҙы һайлап алыу тауыш биреү юлы менән башҡарыла. Уның ғәҙелме, юҡмы икәнен берәү ҙә күҙәтмәй.\nТАМЫРЫМ - БАШҠОРТ!\nФорум ярҙамында мин дә башҡорт телен өйрәнә башланым һәм иллегә тиклем һанарға ла өйрәндем. Өйгә ҡайтҡас, бөтәһенә лә Башҡортостан мәҙәниәте хаҡында һөйләйәсәкмен, ете быуын нәҫел шәжәрәмде төҙөйәсәкмен.\nХӘҠИҠӘТ ЯҠЛЫ БУЛАЙЫҠ!\n"Һеҙ ил һәм республиканың иҡтисади үҫеше, төрлө башланғыстар һәм саралар тураһында һөйләйһегеҙ. Халыҡ был хаҡта мотлаҡ белергә тейеш. Был үҫеп килгән быуынды тәрбиәләү өсөн дә кәрәк", - тине Радий Хәбиров.\n1918 йылдың 16 февралендә Мосолман хәрби-революцион комитеты (татар-башҡорт большевиктары Ғ. Шәмиғолов, Б. Нуриманов, К. Хәкимов һ.б.) ҡотҡоһо һөҙөмтәһендә Башҡорт хөкүмәте ағзалары ҡулға алына.\nИЗГЕ НИӘТТӘР МЕНӘН БЕРЛӘШӘЙЕК, ҺӘР ОСРАҠТА ЛА МАҠСАТ ЫСУЛДЫ АҠЛАЙ\nМин йәш үҫмерҙәр менән бик йыш аралашам, дәрестәр, әңгәмәләр үткәрәм. Беренсенән, улар хәҙерге технологияларҙы бик еңел үҙләштерә, икенсенән, улар 90-сы йылдарҙағы кеүек тәмәке тартмай, спиртлы эсемлектәр ҡулланмай.\nБАШ ҠАЛА КЕШЕҺЕМЕ? УЛ КИҢ КҮҢЕЛЛЕ, АЛСАҠ, ТЕКӘ ҺӘМ… БИТАРАФ\nРәсми рәүештә ҡабул ителмәһә лә, "Өфө кешеһе" тигән һүҙбәйләнеш, мәғәнә бар, йәшәй. Уны беҙ яҡшы тоябыҙ, аңлайбыҙ. Бигерәк тә баш ҡаланан ситтә, алыҫ тарафтарҙа йөрөгәндә Өфөнөң, уға мөнәсәбәтле булған кешенең күңелгә яҡынлығын ныҡ тояһың.\nАшыҡма. Ашығыу - шайтандан. Мин тишкегә һуҡҡан саҡта уның осо тейергә тейеш урынға ҡарайым. Яндан атҡан саҡта ла шулай - янға ла, уҡҡа ла ҡарама, уҡ тейергә тейеш урынға ҡара.\nИЖАД ИТӘ, ЭШЛӘЙ ҺӘМ БАШҠАЛАРҘЫ ЛА РУХЛАНДЫРА\n"Киске Өфө"лә баҫылған мәҡәлә аша Денис Камалетдиновтың радио элемтәһе аша татар хеҙмәттәше менән туған телдә һөйләшеп, хәрби операцияны уңышлы үтәүе, иптәштәрен ҡотҡарыуы тураһында уҡып һоҡландыҡ.\nИҢ ТӘҮҘӘ - ТУҒАН ТЕЛ!\nӘ беҙҙә "Урал батыр" эпосының геройҙары һәр балалар баҡсаһында ла бармы? Балаларыбыҙ Аҡбуҙат урынына единорог, боронғо башҡорт яугирына хас булат ҡылыс урынына Дарт Вейдерҙың яҡтыртҡыс ҡылысын уйнатып йөрөй.\n"Мәктәпте тамамлаусылар киләсәк һөнәрен һайлау алдында тора. Һеҙҙең уҡыу йортоноң, уларҙың ошо юҫыҡтағы ниәтен, маҡсатын, хыялын тормошҡа ашырыр өсөн, заманға ярашлы ниндәй тәҡдиме бар?"\nБАШҠАЛАРҘАН ҠАЛЫШМАЙБЫҘ, УҘЫП ТА КИТӘБЕҘ ӘЛЕ!\nЛицейҙы яңыртыу эштәренә килгәндә, тағы бер шатлыҡлы хәбәребеҙ бар: быйыл башҡорт теле кабинеттарын модернизациялау проектына индек, әле бына өр-яңы кәрәк-яраҡты ҡулға алырға торабыҙ.\nБӨЙӨК РЕФОРМАТОРҘЫҢ 350 ЙЫЛЛЫҒЫ АЙҠАНЛЫ\nЯу алдынан дошманлашыусы ике яҡтан алға сығарылған батырҙар көрәшендә черкес батырын еңеп, Алдар дан ала. Батша уға ике мәртәбә тарханлыҡ дәрәжәһе бирә. Яуҙа ағаһының һәләк булыуын ишеткәс, батша батырға ағаһын тыуған еренә алып ҡайтып ерләү өсөн махсус ылау, аҙыҡ-түлек, аҡса, һаҡсылар бирергә бойора.\nҠАЛА БАЛАЛАРЫНА ЛА САЛҒЫ СЫҢЫ ТАНЫШ БУЛҺЫН\nАуыл ерендә үҫкән һәр бала белә: бесән мәле - ҡулда салғы-һәнәктәрҙән ҡалған сөйәлдәр, эҫе көндә арҡа буйлап аҡҡан тир, күҙ-танауға тулыр саң ғына түгел, ул - урманда ҡайнаған мәтрүшкәле сәй ҙә, күңелле генә зыйтлап торор салғы сыңы ла, ауыр эш көнөнән һуң арбала ҡырын ятып, йырҙар көйләп барыу ҙа.


Боҙ түгел, ер урынынан ҡуҙғалған\nТиҫтә йылға Өфөнөң Шаҡша ҡасабаһында йәшәүселәр йорттары ярҙан ишелеп төшөүҙән ҡурҡып көн итә. Ер аҫты һыуҙары тупраҡты йыуа. Яҙ һайын мәсьәлә киҫкенләшә.\nКирбес стеналар ҙа яҙғы һыу ағымына ҡаршы тора алмаған. Төндә, халыҡ йоҡлаған мәлдә ер ишелә. Ниндәйҙер мөғжизә менән генә үлем осрағы теркәлмәгән. Бындай ҡурҡыныс хәл унлаған йорт хужаһына янай. Ҡайһы бер йорттарҙың стеналарында ярыҡтар хасил булған. Артабан да ямғырҙар дауам итһә, торлаҡ емерелеп кеше ғүмеренә лә хәүеф янауы ихтимал, ти биҫтәлә йәшәүселәр.\nИгорь Волков, Шаҡша ауылында йәшәүсе: «Был проблема дүрт йыл элек башланды.Үткән йыл ҡыҙым мәтеһе аҡтарылып бөткән урамда бәләкәй балаһы менән юл-транспорт фажиғәһенә тарыны».\nБер урам халҡы яҙлы-көҙлө күңел тыныслығын юғалта. Һыу йырындары ҡар һыуҙары, яуым-төшөм артҡан һайын киңәйә генә. Канализация һыуҙарын ағыҙыу селтәрендәге етешһеҙлектәр ҙә тупраҡтың йыуылып юҡҡа сығыуын көсәйтә.\nЛариса Лиманова, Шаҡша ауылында йәшәүсе: «Беҙҙе канализация һыуҙарын дөрөҫ ағыҙмауҙа ла ғәйепләйҙәр.Әммә юл ишелеү һис тә канализацияға бәйле түгел, ҡар һыуҙары грунтты йыуа».\nТикшеренеүҙәр өсөн генә 250 мең һумдан ашыу аҡса талап ителә. Тупраҡ ҡатламын нығытыу өсөн сығымдарҙы әйтеп тораһы ла түгел. Ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы финанс мөмкинлектәрҙең сикле булыуын билдәләй..\nИглин районы хакимиәтендә лә Шаҡша ауылында яр ишелеү мәсьәләһен хәл итеү өҫтәндә эшләйҙәр.\nИрина Стафеева, Иглин районы хакимиәтенең граждандарҙы яҡлау һәм ғәҙәттән тыш хәлдәр бүлеге баш белгесе: «Ярҙы нығытыу эштәрен һәр ваҡыт башҡарып торабыҙ. Был маҡсатта ҡом ташылды , әммә ерҙе нығытыу эштәре һөҙөмтәле булманы. Ер аҫты һыуҙары ярҙы йыуыуы аяныслы. Беҙ экология һәм тәбиғәтте файҙаланыу министрлығына ярҙам һорап хат ебәрҙек».\nЕр кибеп ҡар һыуҙары иреп бөтөү менән был урамды тигеҙләп ҡом түшәргә вәғәҙәләйҙәр. Шулай уҡ тикшереү эштәрен дә башларға ниәтләнәгәндәр. Урындағы етәкселек Республика һәм район хакимиәтенең ярҙамына ышана.\nКамаз урамының унлаған йорто эргәһендәге оло юл яҙғы ҡар һыуҙарынан ишелә башлаған. Айырыуса 21 -cе йорттоң хужалары өсөн бында йәшәү хәүефле. Юл ишелеү арҡаһында йорт нигеҙе ҡуҙғалған. Халыҡ юлды тәртипкә килтереүҙе үтенеп хакимиәткә мөрәжәғәт итә. Әммә уларҙың үтенестәре оҙаҡ йылдар дауамында асыҡ ҡала.


Гран-при – Искәндәрҙә!\n20 Май , 19:20\nБөгөн Өфө ҡалаһында үткән 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүҙең 210 йыллығына арналған “Төньяҡ амурҙары – ата-бабаларым” 5-се республика фәнни-тикшеренеү конкурсында Н.Мәжитов исемендәге башҡорт гимназия-интернаты уҡыусыһы Искәндәр Шаймарҙанов Гран-при яуланы!\nБашҡорт яугирҙары – Төньяҡ амурҙарына арналған был конкурста 36 райондан 136 ҡатнашыусы булған. Ғафури районының данын Нияз Мәжитов исемендәге Красноусол башҡорт гимназия-интернатының 11 класс уҡыусылары Регина Хажиәхмәтова менән Искәндәр Шаймарҙанов яҡлаған.\nФәнни-тикшеренеү эше Красноусолда сик һағы ветерандары башланғысы менән Төньяҡ амурҙарға һәйкәл төҙөлөү тарихына арналды.Рәсәй армияһының легендар башҡорт яугирҙары яуҙа батырлыҡ, илһөйәрлек күрһәткән. Конкурс барышында Төньяҡ амурҙары заманындағына оҡшатып тегелгән кейемдәр, ҡорал – уҡ, йәйә, ҡылыс, һөңгө, ҡалҡан күрһәтелгән.\nҺөҙөмтәлә Искәндәр Шаймарҙанов Гран-при яуланы. Етәксеһе – гимназия уҡытыусыһы Гөлшат Миңлеғәле ҡыҙы Шаймарҙанова. Регина Хажиәхмәтова (етәксеһе - Альмира Мөдәрис ҡыҙы Ильясова) "Любезные вы мои башкирцы, молодцы!" номинацияһында 2-се урынға лайыҡ булды.Еңеүселәрҙе ҡотлайбыҙ, уңыштар теләйбеҙ!


«Батырҙар иле» танылыу яулай\n11 Май 2019, 06:22\n«Батырҙар иле» быйыл икенсе тапҡыр республика асыҡ конкурсы булараҡ үтте. Барлыҡ ижади эштәрҙең нигеҙендә башҡорт халҡының «Урал батыр» эпосы тора. Бәйгенең төп маҡсаты – башҡорт халҡының ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын тергеҙеү һәм һаҡлау, «Урал батыр» эпосын киңерәк майҙанға алып сығыу, балаларҙа илһөйәрлек тойғоһо тәрбиәләү, уларҙың ижади һәләттәрен асыу һәм үҫтереү.\nКонкурс, Сибай ҡалаһының һынлы сәнғәт мәктәбендә белем алған балаларҙың ижади күргәҙмәһе булараҡ, 2007 йылда тәүҙә ҡала кимәлендә үткәрелә. Ике йылдан төбәк-ара кимәлгә күтәрелә, 2017 йылдан ул республикала киң танылыу таба.\nУҡыу йорто директоры Флорида Ҡәҙерғолова әйтеүенсә, быйылғы бәйге Башҡортостандың 100 йыллығына арналған. Конкурсҡа республикабыҙҙың 17 ҡалаһынан һәм 19 районынан барлығы 638 эш килгән. Уларҙы абруйлы баһалама ағзалары баһаланы. Эштәрҙең авторҙары еңеүселәрҙе билдәләгәндән һуң ғына асыҡланды.\nҠул оҫталарының күргәҙмәһе барыһын да һоҡландырҙы. Барлыҡ экспонаттар ҙа халҡыбыҙҙың үткәнен, уның сал тарихын сағылдырыуы менән әһәмиәтле. Уҡыусылар төрлө образдарҙы үҙҙәренсә һынландырған. Күргәҙмә залында акварель, гуашь, майлы буяуҙар, заманса компьютер графикаһы ҡулланып эшләнгән һүрәттәрҙе лә, батик, мозаика, сангина, кейеҙгә биҙәк баҫыу ысулы менән башҡарылған эштәрҙе лә, балсыҡтан һәм пластилиндан скульптуралар, ағастан һырланған һындарҙы ла, төрлө әйберҙән яһалған башҡорт ҡурсаҡтарын да, кейемдәрҙе лә күрергә мөмкин ине.\nКиләсәк быуындың һынлы сәнғәтте үҙ итеүе ныҡ ҡыуандырҙы. Алдан әйтеүебеҙсә, башҡа йылдарҙан айырмалы, «Дизайн һәм кейем моделдәрен әҙерләү» номинацияһы буйынса ижад өлгөләре ҡабул ителде. Күргәҙмәлә йәш моделдәр үҙҙәре теккән кейемдәрен күрһәтте. Сибай төҙөлөш һәм сервис колледжы уҡыусылары үҙҙәренең етәкселәре Дилә Рәхмәтуллина һәм Зөлфиә Биктина менән «Урал батыр» эпосы мотивтарына ярашлы бер нисә кейем өлгөһө менән майҙанға сыҡты. Сибай сәнғәт колледжынан Гөлсирә Дәүләтсурина етәксеһе Резида Хисаметдинова менән бергә әҙерләгән «Һомай ҡош» костюмы барыһын да хайран итте.\n– Ағас эшенә һөйөү бала саҡтан килә. Баймаҡ районының Таулыҡай ауылында йәшәгән олатайым Рауил Сәлихов ағас эшенә маһир, оҫта ҡуллы. Йәноҙаҡ Ҡылысов ағай етәкләгән түңәрәккә йөрөп, белемемде камиллаштырҙым, ағас эшенең серҙәренә төшөндөм. Егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә әҙ, тиҙәр бит. Был шөғөлөм киләсәктә лә кәрәгер әле, – ти Динир.\n«Батырҙар иле» оҫталарҙы барлап, уларҙы ҡанатландырҙы, күңелдәрен үҫтерҙе. Бөгөн йәш быуын ололарҙың кәсеп-шөғөлдәрен үҙләштерә, үҙ һүрәттәрендә халҡыбыҙҙың тарихын сағылдыра икән, тимәк, быуындар бәйләнеше, күсәгилешлек һаҡланып ҡаласаҡ. Тап уларҙың эштәрендә халҡыбыҙҙың зауығы, донъяға ҡарашы, холоҡ-фиғиле, ғөрөф-ғәҙәттәре, иң мөһиме, Урал батырҙың мәңгелек образы һынлана.


Һау сабыйҙарҙан көнләшәм... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Социаль мәсьәлә » Һау сабыйҙарҙан көнләшәм...\nҺау сабыйҙарҙан көнләшәм... 05.02.2019 // Социаль мәсьәлә\nРәсәйҙә, дөйөм алғанда, 700 мең самаһы инвалид бала иҫәпләнә. Башҡортостанда ундайҙар һаны – 16 меңдән ашыу. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был һандар көндән-көн үҫә. Һаулығында кәмселектәре булған балаларҙы тәрбиәләгән ғаиләләр нисек йәшәй, уларҙы ниндәй ауырлыҡтар борсой икән?\nСветлана, 46 йәш, Ғафури ра-йоны:\n– 41 йәшем тулғас, бәпес һағындым тип, ҙурайған балаларым янына тағы берҙе табып алғайным. Уның даун сирле булып тыуырын алдан уҡ белдек, тик көтөп алған сабыйҙы донъяға килмәҫ элек үлтерергә ҡулым барманы. Сирле тип ҡыҙыбыҙҙы бер кем дә ҡырға типмәй, киреһенсә, бөтәбеҙ ҙә яратабыҙ. Инвалидмы, түгелме, ул бит беҙҙең бала, мөхәббәт емеше. Аллаһ шулай итеп яратҡан икән, ҡабул иттек. Ауырлыҡтар бар, әлбиттә. Еңел булыр тип көтмәнем дә, быға әҙер инем. Һәүетемсә генә йәшәйбеҙ шөкөр.\nРезидә, 21 йәш, Өфө ҡалаһы:\n– Инвалид бала менән нисек ауыр икәнлеген һау бала тәрбиәләгәндәр күҙ алдына ла килтерә алмай. 19 йәшемдә генә таптым уны. Туҡтауһыҙ дауаханалар, реабилитация үтеүҙәр... Файҙаһы булманы, ике йыл үткәс, түҙмәй ирем ташлап китте. Әлдә атай-әсәйем беҙҙе ҡабул итте, әле улар менән торабыҙ. Һау балалы кешеләргә көнләшәм. Улар: “Эй балалар тынғыһыҙ, арып бөттөм”, – тип һөйләй башлаһалар, шул тиклем йәнем көйә. Әйҙә һикерһен, көлһөн, шаярһын, донъяның аҫтын-өҫкә килтерһен, тик һау ғына булһын бала, шуны аңламайҙар. Берәй заман яҡшы кешегә кейәүгә сығып сәләмәт бала табырға хыялланам. Әлбиттә, быныһын ташлау тураһында һүҙ ҙә юҡ. Иңемә төшкән һынауҙы ғүмер буйы тартырға әҙермен.\nРалина, 35 йәш, Борай районы:\n– Игеҙәктәр тыуа тигәс, шатлығымдан ни эшләргә лә белмәнем. Тик уларҙың береһе инвалид. Ниндәй булһа ла, үҙемдекеләр. Бер кемдән дә кәмһетергә ирек бирмәйем. Баламды мин яҡлашмаһам, яратмаһам, кем ҡурсалар, кем аңлар? Һау һыңары ла туғанын ярата, ғөмүмән, беҙҙең ғаиләлә бер кем дә уның кәмселектәрен күрмәй. Атайҙары ла һәр ваҡыт ярҙам итеп тора, сирлеһен хатта яҡыныраҡ та күрә кеүек тойола. Ҡыҙымды инвалид тип өйҙә тотмайбыҙ, унан оялмайбыҙ, кеше араһына алып сығабыҙ.