Илде тотҡан телем,\nИлде тотҡан телем, һүҙем бар…\nҺаҡлай белһә халыҡ үҙ телен,\nҺис иркенән яҙмаҫ илендә;\nУл күктәге бөркөт шикелле,\nКем тота ала уны күгендә!..\nӘсәй!..Атай!..Ағай!..Апай!..Ҡайһылай телем йомшаҡ һәм яғымлы!.. Мин ауыҙ тултырып үҙ телемдә һөйләшә алам, иң ғәзиз кешеләремә һөйөүемде, мөхәббәтемде еткереү бәхетенә ирешәм…\nМиңә ҡоштар көнләшә,\nМин ҡояшҡа тиңләшәм!\nЫсынлап та, үҙ телемдә яралған һәр кес кенә һүҙ ҙә мине үҙ телен белмәгән маңҡорттарҙан әллә күпмегә юғары ҡуя, дәрәжәмде күтәрә, зиһенемде яҡтырта.\nКүренекле ил ағаһы, бер телсенең әле булһын әйткән һүҙе ҡолағымда яңғырай: “Кеше иң тәүҙә үҙ телен биш бармағы кеүек белергә, яратырға, һөйөргә һәм ҡәҙерләргә тейеш. Үҙ телеңде яҡшы белеү башҡа сит телдәргә лә күпер эшләй, ә инде үҙ телеңде белмәй тороп күрше йәшәгән урыҫ дуҫыңдың телендә һөйләшергә маташыу – ул үҙе ҙур ахмаҡлыҡ,” – тигәйне ул. Был һүҙҙәр менән тулыһынса килешәм. Туған тел әсә һөтө менән беҙгә бирелә, ата наҙы менән әйтелә. Ә, юҡ, юҡ!..Төптән уйлап ҡараһаң, туған тел беҙгә әсә ҡарынында ятҡан саҡта уҡ, ғәзиздәребеҙ аша үтеп инә, беҙҙе тыуасаҡ тормошҡа, донъяға әҙерләй. Сөнки һәр әсә сабыйы менән әле донъяға тыумаҫ борон үҙенә генә күрә серле бәйләнешкә инә, уға әкиәттәр һөйләй, йырҙар йырлай. Ошо килеш сабый туған телен ишетергә, әсә һөйөүе аша уны яратырға, тыңларға өйрәнә. Һәр кемебеҙ был мөғжизәне кисергән.\nИрекһеҙҙән ошо урында әрменән үҙ телен онотоп ҡайтҡан һалдат тураһында әсе көләмәс хәтергә килә. Әсә ҡарынынан һеңгән ғәзиз телеңде, күпмелер ваҡыт эсендә нисек “тоҙламаҡ” кәрәк?! Ҡыҙғанысҡа күрә, бындай хәлдәр тик көләмәстә генә түгел, ә көндәлек тормошта ла йыш осрай шул. Йәйге ялда диңгеҙ буйҙарында ял итеп, йә иһә Америка тарафтарына юлланып, бынамын тигән башҡорт балалары үҙ телен “онотоп” ҡайтыуы күңелде ҡыра. Хәтеремдә, класташ дуҫым, тәүге уҡыу көнөндә башҡортса иҫәнләшеү һүҙен хәтеренә төшөрә алмай йонсоғайны… Ошо хәлдән уға ҡарата нисектер ихтирам кәмене, уның урынына йәлләү һәм ҡыҙғаныу тойғоһо күңелгә ояланы. Ундай әҙәмдәрҙе мин ояһыҙ ҡалған, ҡанаты һынған ҡоштарға оҡшатам. Бахыр ҡошсоҡтар, ҡанаттары һәленеп, ҡайҙа барып бәрелергә белмәһә, бындай кешеләр ҙә тормошта үҙ урынын юғалта, күңелен зәғифләй. Ләкин тәбиғәт донъяһынан кешелек йәмғиәтенең ҡанундары шуныһы менән айырыла: һәр кем үҙ тормошон үҙе ҡора, үҙ яҙмышын үҙе һайлай.\nТелһеҙ кеше – илһеҙ кеше, телһеҙ халыҡ – илһеҙ, ерһеҙ халыҡ. Милләттең төп ҡоралы һәм йәшәйеш асылы – тел. “Мин башҡортмон!” тип яр һалыу башҡортлоҡ билдәһе түгел әле ул. Ә бына башҡорт телендә ихлас аралашыу, уны яратыу һәм киләсәк быуынға тапшырыу – беҙҙең башҡортлоҡтоң төп күрһәткесе, милләтебеҙҙең йөҙө.\nБашҡорт теле – иң матур, иң яғымлы тел. Ошо телдә ата-бабам һөйләшкән, минең телем асылған, ошо телдә күңелдәргә халыҡ йыры үтеп ингән, ошо телдә меңйәшәр сәсәндәребеҙ аманатын әйтеп ҡалдырған. Тел үлемһеҙ, ул тормош һынауҙарын кисереп, йәшәүен дауам итә, һәр быуын уны үҙ зауығы менән камиллаштыра, яңы биҙәген өҫтәй.\nБеҙҙең быуындың төп бурысы – телебеҙҙе һаҡларға, яратырға, донъя кимәленә күтәрергә. Киләсәк йәштәр беҙҙән үрнәк алырлыҡ итеп милли үҙаң тәрбиәләү, һәр башҡортта ысын башҡортлоҡ хисе үҫтереү ҙә беҙҙең иңдә. Шуның өсөн, ул һәм ҡыҙҙарыбыҙға “доченька, сыночек!” – тип әйтәһе урынға һәр ата-әсә уйланһын ине: был - башҡорт халҡының йәшәйеш сылбырын өҙөүгә дусар итеү, маңҡортлоҡ тәрбиәләү, ғәмһеҙлек, илең, телең алдында ҙур хыянат!.. Ә ғәмһеҙ халыҡтан ни ҡалыр? Йоҡлап йөрөгән бер йоҡосо үләт ҡалыр!\nЭй, йәмәғәт, һүҙем шул:\nИлде тотҡан һүҙем ул,\nИлде йотҡан һүҙем ул!..\nБатырҙы бахыр иткән,\nБахырҙы батыр иткән,\nАҡһаҡалдар сал һаҡалын\nҺыпырып һүҙен әйткән,\nҠор йыйып кәңәш иткән\nСәсән һүҙен бер иткән,\nТере көйө гүргә кер(е)ткән,\nТел – тере шишмә булыр,ау,\nТел – тере шишмә булыр!\nКүренекле ил ағаһы, бер телсенең әле булһын әйткән һүҙе ҡолағымда яңғырай: “Кеше иң тәүҙә үҙ телен биш бармағы кеүек белергә, яратырға, һөйөргә һәм ҡәҙерләргә тейеш. Үҙ телеңде яҡшы белеү башҡа сит телдәргә лә күпер эшләй, ә инде үҙ телеңде белмәй тороп күрше йәшәгән урыҫ дуҫыңдың телендә һөйләшергә маташыу – ул үҙе ҙур ахмаҡлыҡ,” – тигәйне ул. Был һүҙҙәр менән тулыһынса килешәм. Туған тел әсә һөтө менән беҙгә бирелә, ата наҙы менән әйтелә. Ә, юҡ, юҡ!..Төптән уйлап ҡараһаң, туған тел беҙгә әсә ҡарынында ятҡан саҡта уҡ, ғәзиздәребеҙ аша үтеп инә, беҙҙе тыуасаҡ тормошҡа, донъяға әҙерләй.\nНомер материала: 173086


Мохтаж бәндәләрҙе онотмайыҡ! » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Иман » Мохтаж бәндәләрҙе онотмайыҡ!\nМохтаж бәндәләрҙе онотмайыҡ!\nСығыу ваҡыты 14-05-2011, 14:57 | Ҡаранылар: 2338\nИзгелек эшләргә ашығайыҡ!\nХәләл ризыҡ хаҡында Хәҙистәр\nБар шифалар ҙа – Ҡөрьәндә


Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышына йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһаны\n8 Декабрь 2017, 11:31\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары алдында йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһаны.\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары алдында йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһаны. Республика парламентына үҙенең бишенсе мөрәжәғәтендә Рөстәм Хәмитов алдағы йылдарға һәм алыҫ перспективаға Башҡортостан үҫешенең төп йүнәлештәрен билдәләне.\nКешеләрҙең йәшәү сифатын яҡшыртыу, илдең иҡтисади һәм социаль үҫешендә лидерҙарҙың береһе булған Башҡортостандың артабанғы үҫеше – бөтә республика Президенты мөрәжәғәттәренең төп фекере булды һәм шулай булып ҡала.\nСығышын башлап төбәк башлығы, республиканың ҡаҙанышы – ул бер нисә быуын хеҙмәткәрҙәренең тырышлыҡ һөҙөмтәһе, тип билдәләне.\n— Эш кешеләре – иҡтисадтың төп этәргес көсө. Нәҡ уларҙың профессиональ әҙерлеге, компетенциялары, белемдәре һәм оҫталыҡтары иҡтисади һәм социаль именлектең тотороҡло нигеҙен булдыра, — тине Рөстәм Хәмитов.\nРеспублика етәксеһе ябай кешеләрҙең йыш ҡына сәйәсәт ҡорбандары булып ҡалыуҙарын билдәләне. Миҫал сифатында Рөстәм Хәмитов, хаҡтарҙың кинәт артыуына, предприятиеларҙың ябылыуына, күмәк кешеләрҙең эшһеҙ ҡалыуына килтергән, уйлап еткерелмәгән баҙар үҙгәртеп ҡороуҙарын һәм иҡтисади көрсөктө атаны.\n— Былар барыһы ла иң тәүҙә ябай кешеләрҙә сағылыш таба, уларҙы фәҡирлек сигенә этәрә — тине Башҡортостан Президенты.\nРөстәм Хәмитовтың фекере буйынса, 21 быуат башы — «илдең яңынан тупланыу, уның иҡтисади ҡеүәтен нығытыу, социаль сәйәсәтте үҫтереү ваҡыты».\n— Бында Рәсәй Федерацияһы Президенты Владимир Путиндың айырым роле тураһында билдәләп үтергә кәрәк. Уның сәйәси ихтыяжы менән эҙмә-эҙлекле дәүләт стратегияһы нығытыла.\nРөстәм Хәмитов, минималь эш хаҡын арттырыу әлегә йәшәү минимумы күләмененең күтәрелеүенә өлгөрмәй, тип билдәләне.\n— Был мәсьәләне ваҡытында хәл итергә кәрәк. Кешеләрҙең финанс именлегендә экономияларға ярамай, — тигән бурыс ҡуйҙы Рөстәм Хәмитов.\nРеспублика башлығы, «төп өҫтөнлөктәребеҙ иҫәбендә — аҙ тәьмин ителгән халыҡҡа социаль булышлыҡ итеүҙе көсәйтеү», тип айырып әйтте.\n— Дүрт йыл эсендә пособиеларҙы, компенсацияларҙы, пенсияға өҫтәмәләрҙе, торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр түләүгә субсидияларҙы түләүгә сығымдар бер ярым тапҡырға үҫте. Һәм йыл һуңына 8 миллиард һумға етәсәк, — тине Рөстәм Хәмитов. — Коммуналь хеҙмәттәргә тарифтарҙың үҫеүе менән бәйле адреслы социаль түләүҙәргә генә быйыл республика ҡаҙнаһында 700 миллион һумдан ашыу аҡса ҡаралған. Ул аҙ килемле халыҡтың, пенсионерҙарҙың финанс хәлен яҡшыртырға ярҙам итәсәк.\n— Быйыл торлаҡ-коммуналь хужалыҡ тарифтарының үҫеше ҙур булды. Федераль тариф хеҙмәте был мәсьәләлә торлаҡ-коммуналь хужалыҡ предприятиеларына булышлыҡ итте, — тип билдәләне республика башлығы. — Пенсионерҙарҙың, түбән эш хаҡы алған кешеләрҙең кеҫәләренә ныҡ ҡына «һуғыусы» бындай үҫеш темптарын артабан булдырмаҫҡа кәрәк.\nШуның менән бәйле Рөстәм Хәмитов республика Хөкүмәтенең тейешле бүлектәренә киләһе йылда тарифтарҙы арттырыу кимәлен минималь күрһәткестәргә тиклем ҡайтанан ҡарарға ҡушты. Башҡортостан Президенты 2015 йылдың тәүге ярты йыллығында пенсионерҙарға һәм аҙ килемле граждандарға адреслы социаль түләүҙәр түләүгә төбәк бюджетында саралар ҡарарға йөкләмә бирҙе.\n— Өҫтәүенә быйыл кинәт арттырылған түләүҙәрҙе компенсациялауҙы дауам итергә кәрәк, — тине республика башлығы.\nБашҡортостан Президенты республика Хөкүмәтенең социаль һәм иҡтисади блоктарына ғилми ойошмалар ҡатнашлығында киләсәккә бөтә эре белгестәр буйынса төбәктең тармаҡ-ара балансын һәм перспективалы ихтыяж прогнозын әҙерләргә ҡушты.\n— Прогноздар буйынса, алдағы йылдарҙа республикала эшкә яраҡлы йәштәге халыҡ һаны кәмейәсәк, — тип билдәләне төбәк башлығы. — Бынан сығып кеше ресурстары менән идара итеү буйынса эштәрҙе уйлап планлаштырырға кәрәк.\nРөстәм Хәмитовтың ҡушыуы буйынса прогноз яңы предприятиелар асыуҙы, файҙаһыҙ производстволарҙың бер өлөшөн ябыуҙы, инвестиция проекттарын ғәмәлгә ашырыуҙы, шулай уҡ демографик хәлдең үҙгәрешен иҫәпкә алып төҙөлөргә тейеш.\nРөстәм Хәмитов төбәктә демографик хәлдең яҡшырыуын билдәләне.\n— Һуңғы йылдарҙа республикала демографик хәл яҡшыра: тыуым арта, үлем осраҡтары кәмей. Халыҡтың тәбиғи үҫеше күҙәтелә, ғүмер оҙонлоғо арта. Демографик күрһәткестәр ҡайһы ваҡыт макроиҡтисади индикаторҙарға ҡарағанда, күберәк йәмәғәт үҫешенең кимәле хаҡында һөйләй, — тине Рөстәм Хәмитов. Республика етәксеһенең әйтеүе буйынса, бер ил халҡының үҫешенә төрлө факторҙар йоғонто яһай, уларҙың араһында иң мөһимдәре – медицина хеҙмәтләндереүе, сифатлы торлаҡ һәм аҙыҡ-түлек менән тәьмин ителгәнлек, социаль яҡлауҙы ойоштороу, сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау, социаль оптимизм.\n— Республика Хөкүмәте ошо бөтә йүнәлештәр буйынса маҡсатлы эш алып бара, — тип билдәләне Башҡортостан Президенты.\n— Республика кешеләре, эшсәндәре — беҙҙең иң мөһим стратегик ресурс һәм етәкселек иғтибарының төп объекты, — тип айырып әйтте Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, республика парламенты депутаттары алдында сығыш яһап.\nРеспублика башлығы эшләүсе халыҡтың хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлау, хеҙмәт темаһын бөгөнгө Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһе өсөн төп тема сифатында һайлаған.\n— Властың бурысы — ғәҙел эш хаҡын түләү, һаулыҡты нығытыу, квалификацияны күтәреү, лайыҡлы тормош кимәле һәм сифаты менән тәьмин итеү өлөшөндә эшләүсе кешенең хоҡуҡтарын һәм мәнфәғәттәрен яҡлау, — тип эштең артабанғы йүнәлешен билдәләне Башҡортостан Президенты. — Бөтә власть, бизнес, йәмәғәт ойошмалары тармаҡтарының һәм кимәлдәренең үҙ-ара тығыҙ эш итеүе талап ителә. Иҡтисади хәл ҡатмарлы, ҡайһы бер сит илдәр менән мөнәсәбәттәрҙең боҙолоуы төшөнкө кәйеф өсөн сәбәп булып торорға тейеш түгел. Ошо яңы ысынбарлыҡты тағы ла әүҙем эшмәкәрлек өсөн дәртләндереү сараһы, эске резервтарҙы асыҡлау һәм ҡулланыу өсөн мөмкинлек итеп ҡабул итергә кәрәк.\nБашҡортостан Президенты өҫтөнлөклө бурыстар иҫәбендә аҙ тәьмин ителгән халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеүҙе көсәйтеү кәрәклеген БР Дәүләт Йыйылышына йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһендә билдәләне.\n— Бюджет өлкәһе етәкселәре һәм хеҙмәткәрҙәренең «һигеҙгә бер» нисбәте менән айырмала эш хаҡын сикләп, дәүләт бик мөһим аҙым яһаны. Был ҡарарҙы иҡтисадтың реаль секторында ла таратыу мөһим тип иҫәпләйем, — тине Рөстәм Хәмитов.\nРеспублика етәксеһе, «бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡы яҡшы темптар менән үҫһә, иҡтисадтың реаль секторында үҫеш динамикаһы, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, юғары түгел. Был өлкәлә эшләүсе хеҙмәткәрҙәрҙең уртаса эш хаҡы былтыр 4,5 процентҡа артты, ул республика буйынса уртаса эш хаҡын күтәреү темптарынан 6 процентҡа тиерлек түбән», тип иҫәпләй.\n— Эшләүсе кеше ярлы булмаҫҡа тейеш, ә беҙҙең структурала халыҡтың 60 проценттан ашыуы – предприятиелар һәм ойошмалар хеҙмәткәрҙәре аҙ тәьмин ителгән, — тине Рөстәм Хәмитов. — Ауыл, урман хужалығы һәм еңел сәнәғәт «лидерҙар» булып тора. Хеҙмәт кешеләренә фәҡирлек ҡыҫымынан сығырға ысынлап та ярҙам итергә кәрәк. Мәҫәлән, үҙ һөҙөмтәлелеген күрһәткән, аҙ тәьмин ителгән ғаиләләр менән социаль килешеүҙәр төҙөү практикаһын үҫтерергә.\nПроблеманы хәл итеү механизмдары иҫәбендә республика башлығы тармаҡта эш хаҡын көйләүҙе атаны.\n— Министрлыҡ, приедприятиелар етәкселәренә мөрәжәғәт итәм — хеҙмәткәрҙәргә ғәҙел хеҙмәт хаҡы түләү мәсьәләһе һеҙҙең өсөн иң мөһиме булырға тейеш, — тигән бурыс ҡуйҙы Башҡортостан Президенты.\nРөстәм Хәмитов хеҙмәт баҙараның сифатлы үҙгәреүен, һанлы технологияларҙың килеүе менән яңы мәшғүллек формаларын, глобаль һан инфраструктураһын булдырыуҙы, көнүҙәк йүнәлештәрҙең береһе булараҡ интеллектуаль хеҙмәтте автоматлаштырыуҙы билдәләне.\n— Бындай «аҡыллы ысынбарлыҡтың» үҫешендә фән айырым ролде башҡарырға тейеш. Һуңғы тиҫтәләгән йылдарҙа системалы эшмәкәрлек булмағанлыҡтан, ысын интеллектуаль һәм етештереү көсө булараҡ, ул күп нәмәлә үҙ позицияһын юғалтты, — тип айырып әйтте Рөстәм Хәмитов. — Республикала фәнде үҫтереү стратегияһы, ғилми-техник сәйәсәт менән берҙәм идара итеү системаһы юҡ. Ғалимдар, производствола эшләүселәр һәм бизнес араһында ла һөҙөмтәле диалог юҡ.\nТөбәк етәксеһенең фекере буйынса, ул ғилми ойошмаларҙың көсһөҙләнеү һәм производствоның фәндән ситләшеү һөҙөмтәһе булып тора.\n— Ғалимдар йылдар буйына үҙҙәренең эштәрен практикаға индерә алмай. Предприятиеларҙа тикшеренеү үҙәктәре, лабораториялар, эксперимент оҫтаханалары ҡалманы тиерлек. Бөгөн ғилми-ғәмәли конференцияларҙа производствола эшләүселәрҙе һирәк осратырға мөмкин. Ғилми эште финанслау кәметелгән, – тине республика башлығы.\nРеспубликала ғилми-тикшеренеү эшенә сығымдар күләме тулайым төбәк продуктынан 0,5-0,6 процент тәшкил итә, ул бик әҙ. Модернизация әкрен бара. Предприятиелар иҫке, йәки импорт технологияларҙы һәм ҡорамалдарҙы ҡулланып шунда уҡ килем алыуға маҡсат ҡуйған.\n— Инновацияларҙы индереү һәм импортты алмаштырыу дәүләт кимәлендәге бурысҡа әйләнгәс, һеҙҙең бер-берегеҙгә ҡаршы хәрәкәт итеүегеҙҙән, сәнәғәттең илебеҙҙең ғилми эштәренә иғтибар итеүҙән, үҙ ғилми продукцияларҙы сығарыуға күсеүҙән иҡтисатыбыҙҙың көнәркәшлеккә һәләтлеген күтәрә аласаҡбыҙ, – тип мөрәжәғәт итте Рөстәм Хәмитов ғалимдарға һәм производствола эшләүселәргә.\nБашҡортостан Президенты һуңғы йылдарҙа республикала эшһеҙлек кимәленең кәмеүен билдәләне.\n— 2010 йылда эшкә тотоноп, республиканың яңы Хөкүмәте күп кенә социаль проблемаларға юлыҡты. Беренсе планға бөтәһе өсөн ябай һәм асыҡ өҫтөнлөктәр сыҡты: эш, эш хаҡы, торлаҡ. Бөгөн был йүнәлештәр буйынса ыңғай һөҙөмтәләр бар тип әйтергә мөмкин, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. — Һуңғы дүрт йылда эшһеҙҙәр һаны Башҡортостанда 40 процентҡа кәмене. Ул күбеһенсә, 50 меңгә яҡын яңы эш урыны биргән (өҫтәүенә уларҙың 70 проценттан ашыуы – ауыл ерендә һәм бәләкәй ҡалаларҙа), инвестиция проекттарын ғәмәлгә ашырыу һөҙөмтәһендә килеп сыҡты.\nРеспублика етәксеһе, эш хаҡы 1,4 тапҡырға тиерлек үҫте, шул иҫәптән бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең – 1,7 тапҡырға, тип айырып әйтте. Торлаҡ төҙөлөшө күләмдәре хәтһеҙ артҡан. Дүрт йылда 10 миллиондан ашыу квадрат метр торлаҡ төҙөлгән.\n— Йыл һайын социаль өлкәлә финанс сығымдар күбәйә. Республика был маҡсаттарға тупланған бюджеттың 70 проценттан күберәген йүнәлтә. 2010 йыл менән сағыштырмаса, мәғарифҡа, һаулыҡҡа, мәҙәниәткә, мохтаждарға ярҙам итеүгә, спортҡа, тирә-яҡ мөхитте һаҡлауға, торлаҡ-коммуналь хужалыҡты үҫтереүгә һалынған саралар күләме бер ярым тапҡырҙан ашыуға артҡан һәм быйыл 130 миллиард һумдан уҙған, — тип билдәләне төбәк башлығы.\nМатериал Башҡортостан Республикаһы Башлығы сайтынан алынды.


Өйҙә һауа таҙамы? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Сәләмәт булайыҡ » Өйҙә һауа таҙамы?\nӨйҙә һауа таҙамы? 31.07.2018 // Сәләмәт булайыҡ\nЙорт эсе ялт итеп тора. Бөтә ерҙә — бөхтәлек. Йыһаз ваҡытында туҙандан таҙартыла. Шулай ҙа өйҙәге һауаны саф тип буламы? Белгестәр билдәләүенсә, ябыҡ биналарҙа – йорттарҙа, эш урындарында, аудиторияларҙағы һауаның бысраҡлығы машиналар гөжләп торған урамдағынан ҡайтыш түгел.\nМәҫәлән, үҙебеҙҙең фатирҙы ғына алайыҡ. Беҙ бында теге йәки был ауырыуҙы булдырыуға тәьҫир иткән төрлө насар факторҙарға юлығабыҙ. Тәү сиратта ағас-юнысҡы плитәләрҙән эшләнгән заманса йыһаздар хаҡында һөйләге килә. Уларҙы етештергәндә ыҫмала ҡулланалар. Тора-бара ул иреп, формальдегид кеүек зарарлы матдәләр бүлеп сығара. Үҙ сиратында былар күҙҙең лайлалы тышсаһын, тын юлдарын ярһыта, башты ауырттыра, онкологик ауырыуҙар килеп сығыуына булышлыҡ итә.\nӘлбиттә, зыянлы матдәләр исемлеге формальдегид менән генә сикләнмәй. Шулай уҡ беҙҙең организмға полимер материалдарҙан бүленгән стирол, бензол, толуол, фенол һәм башҡа химик берләшмәләр ҙә насар йоғонто яһай. Ә улар төҙөлөштә биналарҙы йылытыу, иҙәнде ҡаплау, стенаны биҙәү, тәҙрә рамдары һәм ишектәр эшләгәндә киң ҡулланыла. Бынан тыш, полимер көнкүрештә лә файҙаланыла. Мәҫәлән, линолеум, балаҫ ҡапламалары, йыуыла торған обойҙар… Әйткәндәй, был әйберҙәр яҡшы сифатлы һәм гигиеник сертификаты булһа, һауаны бысратыу күләме ҡабул ителгән концентрациянан артмай. Әгәр тейешле талаптар үтәлмәһә, уларҙан сыҡҡан зарарлы матдәләр кәйефте боҙа, организмдың иммунитетын кәметә, төрлө ауырыуҙар барлыҡҡа килеүгә сәбәпсе була.\nМеңәрләгән торлаҡ һәм административ биналар төҙөгәндә ҡулланылған асбест плитәләр хаҡында ла бер нисә һүҙ. Коммуналь гигиена белгестәре был плитәләр үҙҙәре һаулыҡҡа әллә ниндәй хәүеф тыуҙырмауын, ә бына улар емерелгәндә сәләмәтлек өсөн зарарлы булыуын билдәләй. Мәҫәлән, фатирҙы үҙгәртеп ҡорғанда, төрлө ремонт ваҡытында барлыҡҡа килгән ярыҡтар, плитә ватыҡтары һауаға асбест сүсе бүлеп сығара. Улар даими йыйылып, кешенең тын юлдарына эләгә. Был иһә үпкәгә насар тәьҫир итә, яман шеш ауырыуҙарына сығанаҡ булыуы ла ихтимал.\nОрганизмға көнкүрештә ҡулланылған газ да хәүефле. Ул аш бүлмәһендәге микроклиматты ғына түгел, шулай уҡ барлыҡ фатирҙы насарлай. Углерод окисы янғанда һауала хасил булған азот ҡушылмалары, ароматлы углеводородтар һаулыҡҡа кире йоғонто яһай. Әйтәйек, бензопирен үпкә яман шешенә булышлыҡ итә. Һауаны бысратҡан радон да тын юлдарына кире йоғонто яһай. Был төҫһөҙ һәм еҫһеҙ газ ерҙән сыға, подвалдарҙа йыйыла, ә фатирға, ғәҙәттә, елләтеү урындары аша үтеп керә. Бары иҙәнде һәм подвал стеналарын етди нығытыу, шулай уҡ был биналарҙы яҡшы елләтеү һөҙөмтәһендә радондың йәшәгән урыныбыҙға үтеп инеүен “ауыҙлыҡларға” мөмкин.\nФатирҙарыбыҙҙағы һауаны химик матдәләр менән бергә биологик бысратыусылар ҙа бар. Уларға башлыса күгәргән бәшмәк һеркәләре, йорт янындағы микроскопик талпандар, бактериялар һәм вирустар инә. Был матдәләрҙең ҡайһы берҙәре фатирға тыштан инһә, бүтәндәре бинала барлыҡҡа килә. Күгәргән бәшмәктәр һәм талпандар аллергия тыуҙыра. Бүтән бактериялар һәм вирустар грипп, һыу сәсәге, ҡыҙылса кеүек ауырыуҙарҙың таралыуына сәбәпсе була.\nЙорттарыбыҙҙағы һауаны нисек таҙартырға һуң? Барыһынан алда туҙанды һурҙырып, еүеш сепрәк менән һөртөп тороу зарур. Бынан тыш, фатирҙы һалҡын ваҡыттарҙа – 10 минут, ә йәйҙәрен 25 – 30 минут самаһы көнөнә бер нисә тапҡыр даими елләтеп тороу кәрәк.\nГаз плитәһе ике сәғәттән дә күберәк янмаһын, бер үк ваҡытта ике сығанаҡтан артығын тоҡандырмағыҙ, форточканы асырға онотмағыҙ.\nӨйҙәге һауаны яҡшыртырға үҫемлектәр ярҙам итә. Бөтә Рәсәй дарыу һәм еҫле үләндәр ғилми-тикшеренеү институты белгестәре аш бүлмәһендә һауаны таҙартыу һәм еҫте “йотоу” өсөн – хлорофитумлы, ә ашханала лавр һалынған көршәк ҡуйырға кәңәш бирә. Улар аш һеңдереү ағзаларына ыңғай тәьҫир итә. Йоҡо бүлмәһендә яран гөл үҫтереү һәйбәт – йоҡоно яҡшырта. Шулай уҡ Бенджамин фикусы, спатикфиллум, сансевнерия йәки “ҡәйнә теле” кеүек гөлдәр фатирҙағы һауаны сафландыра.


Кәтибәнең яҡты рухы\n20 Декабрь 2018, 13:34\nБилдәле шағирә, «Башҡортостан ҡыҙы» журналының тәүге баш мөхәррире Кәтибә Кинйәбулатованың тыуыуына 2020 йылда 100 йыл була. Силәбе өлкәһе Арғаяш районы Мәүлит ауылында тыуып үҫеп, ошо яҡтың рухи донъяһын, йолаларын, холҡон үҙендә туплаған, ил инәһе кимәленә күтәрелгән күренекле шағирәнең данлы юбилейы киң билдәләнәсәк. Күптән түгел уның тыуған яғында әҙибәгә бағышланған хәтер кисәһе, башҡорт шиғриәте һәм әҙәбиәте байрамы, Кәтибә Кинйәбулатова исемендәге әҙәби премияны тапшырыу тантанаһы булып уҙҙы. Тантанаға «Башҡортостан ҡыҙы» журналы ла саҡырылды.\nСәфәребеҙ Биҡҡол ауылында, Кәтибә Кәрим ҡыҙының һуңғы төйәге алдында баш эйеп, аят бағышлау, сәскә һалыуҙан башланды. Кәтибә Кинйәбулатова исемендәге Ҡолой ауыл китапханаһына китаптар тапшырылды. Бында беҙгә килеп ҡушылған ҡунаҡтар – әҙибәнең ҡустыһы Уран Кинйәбулатовтың улы, медицина фәндәре кандидаты Азат Кинйәбулатов һәм уның ҡатыны Зөлфиә, Магнитогорск ҡалаһында йәшәп ижад иткән «Көмөш ҡауырһын» әҙәби берекмәһе етәксеһе Сәфинә Хәкимова, Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге даими вәкиле Амур Хәбибуллин, Силәбе өлкәһенең башҡорт телендә сыҡҡан «Уралым» гәзитенең һәм телеканалының баш мөхәррире Нурия Иҡсанова һәр ҡайһыһы үҙенсәлекле бүләк менән килгәйне. Шағирәнең «Был донъяла минән бәхетле юҡ» шиғырын Ҡамса Мортазин башҡарыуында тыңлағанда, күҙгә ирекһеҙҙән йәштәр төйөлдө.\nКәтибә Кинйәбулатова исемендәге беренсе премия лауреаты исеменә әҙибәнең уҡыусыһы, почетлы уҡытыусы, яҡташтары һәм район хаҡындағы бихисап йыйынтыҡтар авторы, күп милли сараларҙың режиссеры һәм ойоштороусыһы Зәйтүнә Хәйруллина лайыҡ булды.\nСит өлкәлә йәшәгән милләттәштәребеҙҙең йолаларҙы һаҡлап, йыр-моңдарыбыҙҙы онотмай, милли кейемдәрҙе тергеҙеп, үҙ асылында ҡалыуы, «Башҡортостан ҡыҙы» журналына яҙылыуҙары, уҡып барыуҙары сикһеҙ һоҡланыу тойғоһо уятты. Уларҙың ошондай сараларҙа әүҙем ҡатнашыуы, балаларын туған телдә тәрбиәләүе ҙур маҡтауға лайыҡ.


Йәшәү ҡото - камиллыҡҡа ынтылыуҙа » Башкортостан кызы\nӘсә дүрт улында ла сәнғәткә, тормошҡа һөйөү тәрбиәләүҙе маҡсат итеп алған булһа, дин юлын һайлаған аталары уландарына иман нуры, изгелек ҡөҙрәте, рух ныҡлығы һалырға тырыша. Егеттәрҙең дүртәүһе лә бәләкәстән бейей. Район, республика кимәлендәге сәхнәләрҙә сығыш яһап, бихисап маҡтау ҡағыҙҙарына, иҫтәлекле бүләктәргә лайыҡ булғандар.\nМәләүез районы Арыҫлан ауылында йәшәүсе Нәсимә менән Рәйес Суҡбаевтарҙың татыу ғаиләһенә һоҡланмаған кеше юҡ. Төрлө яҡлап һәләтле лә, тырыш та, тәртипле лә үҙҙәре. Сәмләнеп, дәртләнеп донъя көткәндәрҙең генә тормоштары шулай теүәл, бәхеттәре түңәрәк булалыр.\nУңған килен ул табыр, бәхетлеһе ҡыҙ табыр, тиһәләр ҙә, һөйгәненә бер-бер артлы дүрт ул бүләк иткән Нәсимә ханым үҙен иҫ китмәле бәхетле тоя. Ғүмер юлында, ҡояшлы сағыу көндәрҙән тыш, әсе ыжғыр елдәр иҫкән саҡтар ҙа була. Ауыр саҡтарҙа яҡын кешеләреңә таянаһың. Суҡбаевтар өйҙәгеһен ғәмгә сығармай, һәммәһен үҙ-ара тыныс ҡына хәл итергә күнеккән. Уларҙың араһын нығытыусы, тормоштарын күркәмләндереүсе төп көс – мөхәббәт менән берҙәмлектәлер, моғайын.\nЙәштәр, өйләнешкәс, аҡса эшләү ниәте менән Себер тарафтарына юллана. Әммә унда оҙаҡ йәшәргә тура килмәй, өлкән улдарына Себер һауаһы килешмәгәнлектән, кире тыуған яҡҡа ҡайтырға хәл итәләр. Атаһы гүр эйәһе булып ҡалғас, яңғыҙ йәшәгән әсәһен дә йәлләй Нәсимә. Сәриә апай яратҡан ҡыҙы менән кейәүенә бергәләп йәшәргә тәҡдим итә. Йәш ғаилә атай йорто янына төкәтмә күтәртә. Ни тиһәң дә, ғаиләлә бөркөттәй сая дүрт ул үҫә. Һәр береһенең иркен үҙ мөйөшө булһын, тип тә тырыша ата менән әсә. Малайҙар үҙҙәре өсөн өҙөлөп торған, татлы һүҙе, изге теләге менән күңелдәрен күтәргән, тәмле аштары менән һөйөндөргән өләсәһен сикһеҙ ярата. “Әсәйем янымда булғас, күңелем тыныс: беҙ эштә саҡта донъяны ул ҡараша, ейәндәренә лә иғтибар бүлеп өлгөрә. Уның хәстәрен, йылылығын тойоуҙан бөтәбеҙгә лә рәхәт”, – ти, әсәһенә рәхмәтен белдереп, Нәсимә Сәмиғулла ҡыҙы.\nБереһенән-береһе һәләтле егеттәр, бәләкәстән сәхнәнең албырғатҡыс көсөн татып, үҙҙәрен артист итеп тойоп өйрәнһә лә, ҡәҙимге тормошта һауаланып йөрөргә ғәҙәтләнмәгән. Йорт-ҡура эштәрендә ярҙамлашыу менән бер рәттән, иҙән менән һауыт-һабаны ялтыратып йыуып ҡуйыу малайҙар өсөн бер ни тормай. Иҫәпләшеү, ваҡсыллыҡ егетлек түгел шул. Унан бигерәк, аталарының тормошҡа сәләмәт, итәғәтле мөнәсәбәтен күреп үҫкәнгә лә, ғаиләләге ихлас мөғәмәлә – малайҙар өсөн тәбиғи күренеш. Ғаиләлә, мәктәптә, йәмғиәттә тәрбиә, әхлаҡ мәсьәләһе ҡырҡыу торған заманда өләсәй һөйөүе, ата абруйы, әсә тәрбиәһе мөҡәддәс һаналған был татыу ғаиләне ысын мәғәнәһендә башҡаларға өлгө итеп ҡуйырға була.\nӘлеге көндә өлкән улдары Айҙар төҙөлөш ойошмаһында мастер булып эшләй. Арыҫлан Мәскәү дәүләт технология һәм идара итеү университетында белем ала. Салауаттары Өфө политехник техникумында уҡый. Төпсөктәре Азамат башланғыс мәктәптә генә әле. Шуға ҡарамаҫтан, бейеү ене ҡағылған малайҙың һәләтенә бөтәһе лә таң ҡала. Биш йәшендә үк районда үткәрелгән “Йәш һәләттәр” бәйгеһендә “Йыл кешеһе” исеменә лә лайыҡ булып өлгөрә. 2011 йылда Башҡортостан телевидениеһы үткәргән “Байыҡ” бейеү бәйгеһендә ҡатнашып, III дәрәжәле диплом менән бүләкләнеү бәхетенә өлгәшә.\n“Бейеүҙе төп һөнәр итеп һайламаһалар ҙа, күңелдәренә моң, дәрт, милли рух һеңеп ҡалһа, унда насар уйҙарға, ҡылыҡтарға бер ҡасан да урын булмаясаҡ, тип уйланым. Бейеү сәнғәте халыҡ тарихын, көнкүрешен, милли холоҡто сағылдыра, шуға уның аша үҙ асылыңды табыуы, аңлауы еңелерәк. Быға мин үҙем, бейеү менән ныҡлап шөғөлләнә башлағас, төшөндөм. Бейеүсенең ижади хыялы уны яңы асыштарға, эҙләнеүҙәргә этәрә. Бер генә хәрәкәт тә, ым-ишара ла, өн дә юҡҡа ғына тыумай, илһам нуры, йөрәк көсө, аҡыл менән һуғарылған була ул. Ошо нескә һәм бай донъяны аңлаған, үҙ йөрәге аша үткәргән бала тормош ауырлыҡтары алдында ҡаушап ҡалмай. Бейеү тәнде лә, йәнде лә сыныҡтыра. Балала үҙ көсөнә ышаныс, яуаплылыҡ тойғоһо барлыҡҡа килә”, – ти Нәсимә ханым, бейеүҙең серен асып.\nЙыр-моңға ғашиҡ ғаилә районда үткәрелгән мәҙәни сараларҙа гөрләп ҡатнаша. Нәсимә, тирә-яҡ ауылдарҙағы һәләтле йәштәрҙе, балаларҙы йыйып, “Сулпылар” бейеү ансамблен ойошторған. Егет-ҡыҙҙарға үҙе бейеү һала. Әйткәндәй, талантлы ҡатын улдары өсөн дә байтаҡ бейеүҙе үҙе уйлап тапҡан.\nҺәр ауылдың мәртәбәһен уның шөһрәтле кешеләре күтәрә. Был боронғо ауылдан бихисап арҙаҡлы шәхестәр сыҡҡан. Шуларҙың береһе – танылған яҙыусы Динис Бүләков. Ауылда әҙиптең музейы бар. Нәсимәгә музейҙың мөдире вазифаһын ышанып тапшырғандар. Арыҫлан ауылы биләмәһенең ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе булараҡ та, уға яҡташтарын борсоған мәсьәләләрҙе күтәреп сығырға тура килә. Тормош иптәше Рәйес – ауылдың имам-хатибы. Яҡташтарына иман нуры, йәшәүгә ышаныс өләшеүҙе, һәммәһен дә тәрбиәлелеккә өндәүҙе үҙенең изге бурысы итеп алған ул. Арыҫландың үҙендә мәсеттең юҡлығы ғына яҡты ғәмәлдәрҙе тормошҡа ашырыуға бер аҙ ҡамасаулай. Шулай ҙа бошонорға урын юҡ: буласаҡ мәсеттең урыны билдәләнгән, тәүге ташы һалынған. Хоҙай ярҙамы менән ул маҡсат та бойомға ашыр.\nАрыҫлан ауылы халҡын ҡыуанырға ла, ғорурланырға ла мәжбүр иткән тағы бер һөйөнөс: уларҙың республикала иғлан ителгән “Айыҡ ауыл” акцияһында ҡатнашыуы. Эскелек һаҙлығына батып барған ауылдар артҡанда, күмәкләшеп эсеүҙән баш тартҡан, сәләмәт тормош алып барыуға дәррәү ҡушылған ауыл кешеләренә ысын күңелдән уңыш теләйбеҙ.\nЙәмғиәттең сәскә атыуы айырым ғаиләләрҙең уңышына бәйле. Әммә тырышмаһаң, камиллыҡҡа ынтылмаһаң, ғаилә ҡото ла юғала. Һәр беребеҙ ошо матур донъяның бөтөнлөгөн хасил иткән изге сығанаҡ икәнебеҙҙе оноторға ярамайҙыр.\nСмысл жизни – в стремлении к совершенству\nВ деревне Арсланово Мелеузовского района проживает дружная семья Сукбаевых. У матери и отца растут четверо сыновей. Мать старается привить им любовь к прекрасному, оптимизм, жизнелюбие, а отец, как человек верующий, воспитывает в них доброту, духовность, уважительное отношение к религии. Все сыновья с малых лет хорошо танцуют. Они выступают на районных и республиканских сценах. Младшенький, Азамат, еще пятилетним ребенком был удостоен звания “Человек года”, выиграв в районном конкурсе “Юные дарования”. Был награжден дипломом III степени в телевизионном конкурсе «Баик» в 2011 году. Пока он учится в начальной школе. Старший Айдар стал уже взрослым – он работает мастером в строительной организации. Арслан учится в Московском государственном университете технологии и управления, а Салават – в Уфимском политехническом техникуме. Заведующая музеем известного башкирского писателя Диниса Булякова, председатель женсовета Арслановского сельского поселения Насима Сукбаева и ее муж, имам-хатиб села Раис Сукбаев вносят свою лепту в культурное и духовное развитие родной деревни.\nМатериал подготовили журналистка Альбина Губайдуллина и фотокорреспондент Александр Данилов.


9:00, 11 октября 2010 Сәйәсәт\n11 октябрҙә Башҡортостанда дәүләт байрамы – Республика көнө билдәләнә. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, республика халҡын был байрам менән ҡотлап, уның " ике тиҫтә йыл элек илдә башланған тәрән ижтимағи-сәйәси һәм иҡтисади үҙгәртеп ҡороуҙар менән тығыҙ бәйләнгән булыуын” билдәләне.\n“Рәсәй Федерацияһы составында республиканың вәкәләттәре киңәйеү менән беҙҙә социаль-иҡтисади үҫеш өҫтөнлөктәрен үҙ аллы билдәләү, төбәк ҡануниәт системаһын булдырыу йәһәтенән реаль мөмкинлектәр асылды.\nВәкәләттәрен уңышлы тормошҡа ашырып, Башҡортостан федераль бюджеттың донор төбәктәре тиҫтәһенә инде. Мәктәптәр, һаулыҡ һаҡлау һәм мәҙәниәт объекттары, юлдар һәм күперҙәр төҙөүгә, ауыл-ҡалаларға газ үткәреүгә ҙур средстволар бүленә. Күп кенә ҡала һәм ауылдарыбыҙ төҙөкләнде, замансаға әүерелде. Һаулыҡ һаҡлауҙа, мәғарифта, фәндә, мәҙәниәт һәм спортта дәүләт ярҙамы программалары тормошҡа ашырыла. Республикала төрлө дин һәм милләт кешеләре тыныс һәм дуҫ йәшәй. Дөйөм тарихҡа, төбәгебеҙ халыҡтарының күп быуатлыҡ берҙәмлегенә һәм хеҙмәттәшлегенә нигеҙләнгән бай мәҙәни традициялар үҫә.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, алдыбыҙҙа торған бөтә бурыстарыбыҙҙы ла тормошҡа ашыра алманыҡ. Фәҡирлек һәм эшһеҙлек кимәле ярайһы уҡ юғары, ауыл хужалығында һәм күп кенә сәнәғәт предприятиеларында, бюджет өлкәһе учреждениеларында хеҙмәткә түләү бик түбән булып ҡала. Иҡтисадтың сеймал йүнәлешендә булыуын еңеп сығыу, уны инновацион юлға баҫтырыу, төбәккә инвестицияларҙы әүҙем йәлеп итеү бурысы тора. Беҙ республикабыҙ менән генә сикләнеп ҡалырға тейеш түгелбеҙ. Беҙҙең бурыс – Рәсәй һәм донъя иҡтисади киңлегендә лайыҡлы позицияларға өлгәшеү.\nЭшҡыуарлыҡты, бәләкәй һәм урта бизнесты үҫтереү дәүләт власы органдарының һәм урындағы үҙидараның айырым иғтибар үҙәгендә.\nБөтә социаль инфраструктураны камиллаштырыу, мохтаждарға адреслы ярҙам, кешеләрҙең йәшәү кимәлен һәм сифатын күтәреү эшмәкәрлегебеҙҙең өҫтөнлөктәре булып ҡала. Һаулыҡты нығытыу, физкультура һәм спорт менән шөғөлләнеүселәр күбәйһен өсөн артабан да шарттар булдырасаҡбыҙ, туристик комплексыбыҙҙың конкуренцияға һәләтен арттырасаҡбыҙ.\nОшо бурыстарҙың барыһын да тормошҡа ашырыу өсөн беҙгә идара итеүҙең сифат йәһәтенән яңы моделенә күсергә кәрәк. Федераль үҙәк менән үҙ-ара эш итеүҙең һөҙөмтәле системаһын төҙөү, властың бөтә кимәлдәрендә асыҡлыҡ һәм үтә күренеүсәнлек тәьмин итеү, уны кешеләргә яҡынайтыу зарур.\nГраждандар йәмғиәте институттары ҡатнашмай, урындағы үҙидараны үҫтермәй тороп республиканың иҡтисади, социаль һәм мәҙәни тормошон модернизациялау мөмкин түгел. Шуға күрә сәйәси партияларҙың, йәмәғәт берекмәләренең, тыуған яҡтың именлеген яҡлаған бөтә граждандарҙың конструктив башланғыстарына һәм тәҡдимдәренә ҙур өмөттәр бағлана.\nБеҙ гүзәл еребеҙ, уның һоҡланғыс тәбиғәте, бай тарихы, ә иң мөһиме – талантлы һәм тырыш халҡы менән ғорурланырға хаҡлыбыҙ. Бергәләп республикабыҙҙың сәскә атыуына өлгәшербеҙ, тип ышанам.\nОшо иҫтәлекле көндә яҡташтарыма, Башҡортостан һәм бөтә Рәсәй хаҡына тырышлыҡ һалғандарҙың барыһына ла ысын күңелдән рәхмәт белдерәм. Һаулыҡ һәм именлек, барлыҡ изге эштәрегеҙҙә уңыштар теләйем " — тиелә республика башлығының ҡотлауында.


«Рәсәй Федерацияһы башҡорттары» дәүләт программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә А.Мѳбәрәков исемендәге Сибай дәүләт драма театры башҡорттар күпләп йәшәгән тѳбәктәргә гастролдәр ойоштороп тора. Былтыр Пермь, Ырымбур ѳлкәләрендә йәшәүсе милләттәштәребеҙҙең рухын байытыуға булышлыҡ итһәк, быйыл «мѳбәрәковсылар» Силәбе ѳлкәһенә юл тотто.\nСит тарафтарҙа йәшәгән ҡәрҙәштәребеҙ Башҡортостандан килгән коллективтарҙы һәр ваҡыт түҙемһеҙлек менән кѳтѳп ала. Үҙҙәре әйтмешләй, туған телдәге тамашалар уларға һулар һауа, эсер һыу кеүек танһыҡ.\nСиләбеләргә ижади коллектив Ғәфүр Ҡәйүмдең «Мираҫ» трагифарсын һәм Аманулланың «Һин ҡалдырған моң» трагикомедияһын тәҡдим итте. Спектаклдәрҙе БР-ҙың һәм РФ-ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, БР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Дамир Ғәлимов ҡуйған.\n19, 20 ноябрҙә «Мечел» йәмғиәтенең мәҙәниәт һарайында үткән спектаклдәр алдынан Башҡортостандың Силәбе ѳлкәһендәге даими вәкиле А.Ғ.Хәбибуллин артистарға рәхмәт хаттары тапшырҙы, тәбрикләү һүҙе менән сығыш яһаны.\n—Бѳгѳн сибайҙар Силәбе еренә сәнғәт байрамы ғына түгел, милләттәштәренә туған тел байрамы ла килтерҙе,—тине Амур Хәбибуллин.\nГастролдәрҙең ойошҡанлы үтеүенә ҙур кѳс һалған милләттәштәребеҙгә—Силәбе ѳлкәһе башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Р.Ш.Мѳлкаманов, Ш.Бабич исемендәге башҡорт һәм татар әҙәбиәте китапханаһы мѳдире К.Р.Әйүпова, «ИнтерЗет» компанияһының генераль директоры Н.Ә.Хәйруллинға ҙур рәхмәтлебеҙ.\nАртабан сәфәребеҙ Ҡоншаҡ, Арғаяш райондарында дауам итте. Был тѳбәктә йәшәүсе ҡәрҙәштәребеҙ ҙә халҡыбыҙға хас булған ҡунаҡсыллыҡ күрһәтеүҙә һынатманы: бик йылы ҡаршы алдылар, артистарҙы йәшәтеү урындарын алдан хәстәрләп, иң яҡшы ҡунаҡханаларҙан урын әҙерләп ҡуйғандар ине. Ошоларҙың барыһын да юғары кимәлдә ойошторған ѳсѳн Арғаяш районы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе А.Х.Ишбирҙингә рәхмәтебеҙ сикһеҙ!\nСпектаклдәрҙең ҙур аншлаг менән үтеүе беҙгә кѳс-дәрт ѳҫтәне, киләсәккә ҡанат ҡуйҙы. Милләттәштәребеҙҙе ҡыуандыра алыуыбыҙға үҙебеҙ ҙә шатланып ҡайттыҡ.


Аллаһ Тәғәлә һәм вирус | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > вәғәздәр > Аллаһ Тәғәлә һәм вирус\n« Короновирустан һаҡланыу доғалары\nБалаларға тәүфиҡ теләү доғалары »\nАллаһ Тәғәлә һәм вирус\nҒәләмдәр тәрбиәсеһе, донъяны юҡтан бар ҡылыусы, ер йөҙөндәге барлыҡ кешеләргә ризығын биреп тороусы Ҡиәмәт көнөндә мөьмин мосолмандарҙы үҙенең йәннәтенә индереп рәхим ҡылыусы, бөтә халыҡтарҙың ҡылған ғәмәл-ғибәҙәттәрен, тәүбәләрен ҡабул ҡылыусы, гонаһтарын ярлыҡаусы, донъяны Әҙәм балаларына гөл-баҡса итеп яратыусы, бәндәләр аҙашҡанда тура юлға өндәүсе, пәйғәмбәрҙәр ебәреүсе, донъяның һәм ахирәттең хужаһы Аллаһ Тәғәләгә ихлас йөрәгебеҙҙән булған хәмде-ҫәнәләребеҙ, маҡтау һәм данлауҙарыбыҙ булһа ине.\nБөтә маҡтауҙарыбыҙ, хәмде-ҫәнәләребеҙ Раббыбыҙ Үҙеңә генә булһын. Бөтөнөһөндә Үҙендән генә һорайбыҙ һәм Үҙендән генә ҡылған гонаһтарыбыҙҙан ғәфү итеүҙе һорайбыҙ. Йә, Раббым, һорағандарыбыҙҙы, доғаларыбыҙҙы риза булып ҡабул итһәң ине. Гонаһтарыбыҙҙы ярлыҡаһаң ине, шулар өсөн ғаҙапламаһаң ине. Пәйғәмбәребеҙ Мөхаммәд саллаллаһу ғәләйһи үәс-сәләмгә, уның изге нәҫеленә, сәхәбәләренә һәм уның артынан эйәргән өммәтенә салауат-шәрифтәребеҙҙе һәм сәләмдәребеҙҙе еткерһәң ине. Беҙҙе барыбыҙҙы ла мөьмин мосолмандарҙан ҡылһаң ине, ошо юлдан беребеҙҙе лә аҙаштырмаһаң ине.\nҠәҙерле мосолман ҡәрҙәштәр бөгөнгө көн хәленән барығыҙҙа таныш. Аллаһ Тәғәлә беҙгә мосолмандарға ла һәм башҡа бар донъя халҡына ҙур һынау – короновирус тигән ауырыуын ебәрҙе. Тик быға мосолман кешеһе һәр саҡ әҙер, сөнки тәҡдиренә ышана һәм һәр нәмә был Аллаһтан икәнен белә. Шөкөр, беҙҙе үткән быуаттағы кеүек тиҫтәләрсә милионлаған кешеләрҙе алып киткән ҡаты һуғыштар, ваба (чума), холера, тиф һымаҡ ауырыу-бәләләр менән әле һынамай. Бәлки был ауырыуҙың сығыу сәбәбе кешеләрҙең Аллаһтың тәбиғәтенә ҡыҫылыуына һәм зыян һалыуынандыр. Әммә был ауырыуҙың төп сәбәбе халыҡтың Аллаһ Тәғәләне танымауындалыр.\nАллаһ Тәғәлә Ҡөръән Кәримдә әйтә:\n«Үә ләнәблүүәннәкүм бишәй'им-минәл-хауфи үәл-джүүғи үә наҡсыим-минәл-әмүәәли үәл-әңфүси үәҫ-ҫәмәраати үә бәшширис-саабириин».\n“Һеҙҙе бер аҙ ҡурҡыу һәм аслыҡ менән, малдарығыҙҙы, йәндәрегеҙҙе һәм емештәрегеҙҙе (балаларығыҙҙы) бер аҙ кәметеп, имтихан ҡылырбыҙ. Әй, Мөхәммәд, сабыр итеүселәргә һөйөнөс бир. Уларға берәй ҡайғы ирешһә, Аллаһҡа тапшырылып, беҙ Аллаһының ҡоло, кире Аллаһ Тәғәләгә ҡайтасаҡбыҙ тиерҙәр”, — тип бойора. (Баҡара сүрәһе, 155-156 нсы аяттар).\nБеҙ, мосолмандар ышанабыҙ, беҙҙе юҡтан бар иткән – Аллаһ Тәғәлә. Төрлө ризыҡтар һәм ниғмәттәр менән туҡландырған — Аллаһ. Ваҡыты еткәндә йәнде алыусы ла – Аллаһ Тәғәлә. Аллаһынан килдек, тағын кире Аллаһыҡа ҡайтасаҡбыҙ. Мосолман кеше һәр һынауға әҙер һәм үлемдән ҡурҡмай.\nӘ ни эшләп Аллаһ Тәғәлә был ауырыуҙарҙы ебәрә һуң? Бөгөнгө көндә беҙ әллә ниндәй, төрлө-төрлө элек булмаған үлемесле сирҙәр менән ауырыйбыҙ. Медицина өлкәһендә ниндәй генә аппараттар, дарыуҙар уйлап тапһалар ҙа, яңы сығып торған сирҙәр артынан өлгөрә алмайҙар. Ҡайҙан сыға икән был сирҙәр, ишетмәгән һәм белмәгән сирҙәр. Ә сирҙәрҙең сығыуҙары беҙҙең рухыбыҙ сирле булғандан сыға. Аллаһҡа шөкөр ҡылмауҙан.\nПәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд Мостафа ғәләйһиссәләм: «Кеше оятын юғалтһа, тейешле ерҙәрен ҡаплап йөрөмәһә, зинаны асыҡтан-асыҡ ҡылһа, Аллаһ уларға әлегәсә күҙ күрмәгән, ҡолаҡ ишетмәгән ауырыуҙар ебәрер», — тип беҙҙе киҫәткән.\nБөгөн беҙ ашығабыҙ, донъя ҡыуабыҙ. Беҙ үҙебеҙҙең мосолман булғаныбыҙға оялабыҙ. Телебеҙҙе онотабыҙ, түбәтәй кеймәйбеҙ, яулыҡты башҡа япмайбыҙ. Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ ярым яланғас йөрөй. Беҙ үҙебеҙ иҫерешеп, зина ҡылып, сусҡа ите ашап, урлашып, алдашып йөрөйбөҙ. Намаҙ уҡырға, дини белем алырға ваҡытыбыҙ юҡ. Ураҙаларҙы тотмайбыҙ, зәкәттәребеҙҙе түләмәйбеҙ, изгелек ҡылыу һәм саҙаҡа биреү тигән нәмә онотолған. Ашарға юҡмы беҙҙең, кейенергә юҡмы, торорға өй юҡмы? Барыһы ла бар, тик ҡәнәғәтлелек юҡ, сөнки кемдекелер минекенән күберәк, артығыраҡ. Көнсөллөгөбөҙҙән беҙ кешелә булған байлыҡҡа сыҙай алмайбыҙ. Кемдәндер уҙырға, кемдәндер арттырырға тырышып хәсрәтләнәбеҙ, ҡабаланабыҙ. Ҡайҙа инде ашығабыҙ?! Һис шикһеҙ, ҡәбергә. Аҡыллы кеше мәңгелек йортон ҡайғырта. Ләкин көнсөллөк беҙҙе, кешелә булған донъя зиннәттәренә ҡыҙыҡтырып, Аллаһ ҡушҡандарҙы үтәргә ваҡытыбыҙҙы ҡалдырмай, харамға этәрә, шулай итеп, беҙҙе дөрөҫ диндән яҙҙыра. Шуға күрә Аллаһ Тәғәлә беҙҙе ғазаплай. Теге донъяла ла ғазаптары бик ҡаты, бик ныҡ ҡурҡыныс булыр. Шулай булғас беҙҙе Аллаһ Тәғәлә әхирәттә ғазапламаҫ өсөн, ошо фани донъяла ғазаплай. Кемде ғәйепләргә һуң, үҙебеҙҙе үҙебеҙ ғәйепләйек. Ошо йәшәү рәүешен үҙгәртергә теләйбеҙ икән, иң беренсе үҙебеҙҙе үҙгәртәйек, иманға киләйек.\nСирҙәребеҙ бар икән, үҙебеҙҙең йәшәйешебеҙгә ҡарайыҡ. Дөрөҫ йәшәйбеҙме икән? Бәхетле булаһыбыҙ килә икән, ауырыуҙарға бирешмәйбеҙ тиһәк, Ҡөръәнгә һәм Пәйғәмбәребеҙҙең сөннәттәренә таянып йәшәйек. Дөрөҫ йәшәмәһәк, беҙгә бер ниндәй ҙә табип, бер ниндәй ҙә имләүсе ярҙам итә алмаҫ.\nБөгөнгө көн беҙҙең иманды, сабырлыҡты, Аллаһҡа тәҡүәлекте һынай. Аллаһ Тәғәләгә нығыраҡ һыйынырға, Уға ҡарата ғәмәл-ғибәҙәттәрҙе күбәйтергә һәм доғаларҙа булыу кәрәк. Илебеҙгә именлек, йәнебеҙгә тыныслыҡ, тәнебеҙгә сәләмәтлек һорар кәрәк. Аллаһ Тәғәлә беҙгә ваҡыт бирҙе уйланырға, йәшәү рәүешен үҙгәртергә, ғәиләгә иғтибар бирергә. Хөрмәтте һәм ихтирамды башҡаларға күрһәтергә, уларҙы ҡайғыртырға, хәстәрле булып ярҙам итеүҙе, изгелекле һәм игелекле булыуҙы, хәйерле ғәмәлдәрҙе күбәйтеүҙе артырыр кәрәктер.\nБыл короновирус ауырыуынан ҡурҡыу кәрәкмәй, ә Аллаһ Тәғәләнән ҡурҡыу кәрәктер. Вирус бит Аллаһтың һынауы.\nАллаһ Тәғәлә Ҡөръән аяттарында:\n«…үә мәй-йәттәҡилләәһә йәджғәл ләһү махраджәә».\n«Кем Аллаһ Тәғәләнән ҡурҡа, Аллаһ шуға уйҙамаған ерҙән сара (ярҙам) бирер – тигән». 65/2\n«Үә йарзүҡһү мин хәйҫү ләә йәхтәсибү үә мәй-йәтәүәккәл ғәлә-ллаһи фәһүүә хәсбүһүү…».\nҺәм дауам итеп «Аллаһҡа инанған кешегә көтмәгән ерҙән ризыҡ бирер» – тигән.\nАллаһ ризалығы өсөн көсһөҙҙәргә ярҙам иткән, саҙаҡаларын биргән, зәкәттәрен түләгәндәр ҡурҡмаһындар. Аллаһ Тәғәлә һәр кемгә ризығын көнөнә биреп тора, кем иртәгә ашарға ризығым юҡ тип ҡайғырһа ул Аллаһҡа ышанмаусы кеше була.\nБөгөн ни күрәбеҙ, иблис кешенең күңеленә ҡотҡо һалып кешенең нәфсеһен аҙыра. Әҙәм балалары талаша-талаша мәгәзиндәргә ябырылған. Ҡараңғы күңеле кешеләр шунан файҙаланып ризыҡ-тауар хаҡтарын артыра. Был халыҡтың ғәмһеҙлеген, ғафил булыуын, рәхимһеҙлеген күрһәтә.\nПәйғәмбәребеҙ әйткән бит: «Һеҙҙең иманығыҙ теүәл булмаҫ, әгәр үҙегеҙҙә булғанды башҡаларға теләмәһәгеҙ», — тигән.\nШуға ла бөгөн беҙ бер-бербеҙгә ярҙам итергә, яҡын булырға тейешбеҙ, берҙәм булып Аллаһтан шифа биреүен теләп ялбарырға кәрәктер. Аллаһ Тәғәлә беҙҙең күҙгә күренмәгән бәләкәй генә бер вирусы менән Үҙенең Бөйөклөгөн, Хакимлеген күрһәтә. Беҙ вирустан түгел, Аллаһтан ҡурҡыр кәрәк. Шуға ла беҙгә Аллаһты танып, Уны тыңларға, тәүбәгә килергә, истиғфарҙа булырға кәрәк.\nӘлегә тәүбә ишектәре асыҡ, бер мәле уныһы ла ябылып, Аллаһ беҙҙән Ҡөръәнде алһа ни эшләрбеҙ. Ҡиәмәт көнөнөң бер ғәләмәте – Аллаһ Ҡөръәнде Үҙенә кире алыр. Бөгөн мәсеттәребеҙ бар, әммә уға барырға ишектәребеҙ ябыҡ, хажға барабыҙ тиһәк сиктәр ябыҡ. Бына Аллаһ үҙенең Бөйөклөгөн күрһәтеп беҙҙе өйҙәребеҙгә бикләп ҡуйҙы. Әммә ул үҙенең Рәхимлеген күрһәтеп шифаны Минең аяттарымдан эҙләгеҙ ти.\nПәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләм бер хәҙисендә, Аллаһ Тәғәлә әйтә: «Әгәр ҡолом бәлә килгәндә Минән ярҙам һораһа, Мин уға ул һорағанса ярҙам итермен, уның доғаһына ул һүҙҙең әйткәнсә үк яуап бирермен. Әгәр ҡолом бәлә килгәндә Минән ярҙам һорамайынса мәхлүктәремдән, кешеләрҙән ярҙам һораһа Мин уға күк ҡапҡаларын ябырмын».\nРаббыбыҙ Ҡөръән Кәримдең «Исра» сүрәһенең 82-се аятында әйтә:\n«Үә нүнәззилү минәл-Ҡур'әәни мәә һүүә шифәә'үү-үә рахмәтүл-лил-мүьминиинә үә ләә йәзиидүҙ-ҙаалимиинә илләә хасәәраа».\n"Беҙ мөьминдәрҙең күңелдәренә шифалы аяттарҙы һәм Ҡөръәндән рәхмәтле хөкөмдәрҙе иңдерәбеҙ, әммә Ҡөръән менән ғәмәл ҡылмаған залимдәргә Ҡөръән аяттар хәсрәтте үә һәләкәтте генә арттырыр".\nШулай уҡ «Йунус» сүрәһенең 57-се аятында, әйткән:\n«Йәә әййүһән-нәәсү ҡад джәә'әткүм мәүғиҙатүм-мир-раббикүм үә шифәә'үллимәә фис-судүүри үә һүдәү-үә рахмәтүллил-мүьминиин».\n“Әй кешеләр! Раббығыҙҙан һеҙгә өгөт булып Ҡөръән килде, ул күңелдәге иманһыҙлыҡ, наҙанлыҡ ауырыуҙарына дауа, күңелен уның менән шифалаған кешеләргә һиҙәйәт һәм мөьминдәргә рәхмәт".\nПәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләм: «Дарыуҙарҙың изгерәге Ҡөръәндер, шуға ла ауырыуҙарығыҙҙы Ҡөръән менән дауалағыҙ» – тигән. Ләкин Ҡөръән Кәримдең һәм Пәйғәмбәребеҙ доғалары шифаһын һәм файҙаһына ирешер өсөн ихлас камил һәм тулы иман булыуы шартыр. Шул рәүештә булғанда файҙаларына ирешеүгә шөбһә юҡтыр.\nИмандың яртыһын тәшкил иткән сабырлыҡ иһә кешенең даими иманлы булыуын тәьмин итәлер. Сөнки пәйғәмбәребеҙ: «Сабырлыҡ – имандың яртыһылыр» тип әйткән. Ҡөръән Кәримдең күп аяттарында сабырлыҡ тураһында иҫкә алына. «Эй, иман килтереп инаныусылар! Сабырлыҡ һәм намаҙ менән ярҙам һорағыҙ. Ысынында, Аллаһ сабыр итеүселәр менән бергәлер». Баҡара сүрәһе, 153 аят.\nРәсүлүллаһи ғәләйһиссәләм: «Кем бер тәүлек ауырыһа һәм сабырлыҡ ҡылып Аллаһ Тәғәләнән риза булһа, Аллаһ Тәғәлә уның гонаһтарын юйыр һәм ул әсәһенән яңы тыуған бала кеүек сафланыр». Шуға күрә ауырыу килеүгә үк шифа һорамағыҙ, сабыр итегеҙ.\nҺөйөклө Пәйғәмбәребеҙ әйткән: «Әгәр мөьмин бәндәгә ауырыу кеүек һынау килһә, Аллаһ Тәғәлә һул яҡтағы фәрештәгә: «Туҡта, яҙмай тор», тип әйтә. Ә уң яҡ фәрештәгә: «Минең ҡолома уның иң яҡшы ғәмәлдәрен яҙ», тип бойора.\nҺәм тағы бер хәҙистә: «Әгәр кеше ауырыһа, Аллаһ Тәғәлә уның эргәһенә ике фәрештәһен ебәрә һәм бойора: «Тыңлағыҙ, ҡолом нимәләр әйтә. Ауырыу «Әлхәмдүлилләһ» тиһә, фәрештәләр быны Аллаһ Тәғәләгә тапшыралар һәм ул әйтә: «Минең ҡолом рәхмәтемә лайыҡ булды, әгәр вафат ҡылһам Мин уны йәннәтемә индерәм, әгәр шифа бирһәм Мин уға яңы яҡшы ҡан бирәм һәм гонаһларың ярлыҡайым».\nБеҙ Аллаһ Тәғәләнең һүҙҙәрендә бөтөн сирҙәрҙән дә дауа барлығына шикләнергә һәм ғәжәпләнергә тейеш түгелбеҙ. Аллаһ Тәғәлә биргән ҡара тмин (әнис) орлоғондә бөтә сирҙәрҙән дауа булыуына шикләнмәгән шикелле, Ҡөръәнгә лә шикләнергә тейеш түгелбеҙ. Әлбиттә, кешенең тышҡы һәм эске сирҙәренә, тән һәм йән сирҙәренә Ҡөръәндең дауа булыуына шик-шөбәһеҙ ышанырға тейешбеҙ.\nӘгәр ҙә беребеҙ Ҡөръәндең бәхет, именлек, дауа сараһы булыуына шикләнә икән, уны Аллаһ тарафынан «Исра» сүрәһенең 82 аятында әйтелгән хаҡиҡәтте: «Беҙ мөьминдәрҙең күңеленә шифалы аяттарҙы һәм Ҡөръәндәң рәхмәтле хөкөмдәрҙе индерәбеҙ», тигән изге һүҙҙәрҙе кире ҡағыусы тип танырға тейеш булабыҙ.\nИбн әл- Ҡайүм әйтеүенсә: «Ҡөръән ул – йөрәк (рух) һәм тән ауырыуҙарынан, был донъя һәм ахирәт сирҙәренән хәҙерге заман дауаһы. Һауығыуҙы Ҡөръәндән эҙләгән, уны дөрөҫ ҡулланған һәм уның дөрөҫлөгөнә һәм дауа көсөнә һис шикһеҙ ышанған кешенең бер сире лә ҡалмаҫ».\nДөрөҫ хәҙистә әйтелә: «Аллаһ Тәғәлә әйтә: «Минем хөкөмдәремә риза булмаған һәм Минең ниғмәттәремә шөкөр ҡылмаған кеше үҙенә Минән башҡа Раббы, тәрбиәсе эҙләһен!».\nКем үҙенә килгән ауырыуҙарға, бәлә-ҡазаларға түҙеп сабырлыҡ ҡылһа, ризаһыҙлыҡ белдермәһә, Ҡиәмәт көнөндә Аллаһ Тәғәлә уны 700 дәрәжә юғары күтәрер. Һәр бер дәрәжәһе ер менән Көрси араһы ҡәҙәр булыр.\nМосолман ҡәрҙәштәрем, ошо замана әфәттәренән, бөгөнгө көн ауырыуҙарынан ҡотолоу сараһын тик Аллаһтан ғына һорайыҡ, тәүбә үә истиғфәрҙә булайыҡ. Аллаһтың Хакимлеген, Бөйөклөгөн, Берҙән Бер булыуын таныйыҡ. ИншаАллаһ, Аллаһ беҙгә ярҙам итәр.\nЙә, Раббым, бары Һиңә ялбарып доға ҡылабыҙ, беҙгә лә шундай иман, тәҡүәлек һәм сабырлыҡ бир. Ҡальбебеҙҙе донъяға йүнәлтмә, Үҙеңә мөхәббәткә юнәлт, һиҙийәтеңдән, рәхмәтеңдән ташлама, аҙашыу-һаташыуҙарҙан, шайтан үәсүәсеүәһенән һәм ҡотортоуынан һаҡла, халҡыбыҙҙы ҡаты сирҙәргә дусар итмә, бар көс ҡеүәт Һиндә генә, Үҙ шифанды беҙгә бир, йәнебеҙҙе тыныслыҡ, тәнебеҙгә сәләмәтлек бир. Әмин.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 03.04.2020 в 01:00, и размещена в категории вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Хеҙмәттәшемдең ире менән ҡауыштыҡ » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Хеҙмәттәшемдең ире менән ҡауыштыҡ\n09.12.2018 Хеҙмәттәшемдең ире менән ҡауыштыҡ\nКүрше ҡалаға эш сәфәре менән барғанда осраҡлы рәүештә ауылдаш ҡатынды осраттым. Йәш айырмаһы ҙур ғына, ауылдан китеүенә лә байтаҡ йылдар үткән. Етмәһә, мин дә хәҙер баш ҡалала йәшәйем. Ҡыҫҡаһы, аралашҡаныбыҙ юҡ, Яңы йыл, Һабантуй байрамдарында ғына бер-беребеҙҙе күрһәк, һаулыҡ һорашып үтәбеҙ. Кеше һөйләүе буйынса ғына уның Урал аръяғы районына кейәүгә сығып уңмауы, бөгөн Бөрө ҡалаһында ҡыҙы менән икәүһе генә йәшәп ятыуы тураһында белә инем. Төҫкә матур, йылмайғанда бит остары уймаҡланып торған, ҡыйғас ҡашлы, оҙон керпекле, йәшкелт көрән күҙле Миңлегөл апай йәш сағында байтаҡ ир-егетте йоҡоһоҙ ҡалдырған. Хәҙер ҙә, 50 йәшкә етеп килеүенә ҡарамаҫтан, һомғоллоғон, йәшлек матурлығын ташламай.\nХәйер, ташламаған ине. Күрше ҡалаға мәҙәни сара ваҡытында юлым төшкәндә өйкөм-өйкөм булып торған кешеләргә иғтибар итмәй, тамаша залына йүнәлдем. “О-о, яҡташтарым да килгән!” – тигән шатлыҡ ҡатыш аптыраулы тауышҡа әйләнеп ҡараным да, бер аҙға һүҙһеҙ ҡалдым. Танауынан алып сикәһенә тиклем һуҙылған тәрән яра йөйө арҡаһында Миңлегөл апайҙы бер аҙ танымай торҙом. Ә ул, күрәһең, бындай ҡараштарға, аптырауҙарға өйрәнеп бөткән, әллә ни ҡыйынһынып торманы.\n– Был мин – Миңлегөл апайың. Беҙҙең яҡтарға нисек киләһе иттең? Ауылға ҡайтҡаның бармы? Әсәйең ни хәлдә? – яҡташын осратыу шатлығынан һорау артынан һорау яуҙырҙы. Тәүҙә ҡаушап ҡалһам да, тиҙ арала үҙемде ҡулға алып, һәүетемсә һөйләшеп киттек. Байрам концертынан һуң ул мине, ай-вайыма ҡуймай, үҙҙәренә йоҡларға алып ҡайтты. Шулай итеп, ауылдашым менән ныҡлап танышып киттем.\nМиңлегөл апай был ҡалаға ҡыҙы Сәлимә менән килеп төпләнә. Торлаҡ хаҡының арзан булыуы ылыҡтыра, етмәһә, Йоматау хисапсылар техникумын тамамлаған белгес булараҡ, дауаханаға экономист булып эшкә урынлаша. Ситтән тороп юғары белем ала, алты йыл элек берҙән-бер балаһын да кейәүгә биргән, көн аша тиерлек ейәнсәрен ҡарашырға йөрөй. Ә былтыр ул Салауат исемле ир менән яҙмышын бәйләгән.\n– Тәүге ирем менән айырылғас, байтаҡ ауырлыҡ күрергә тура килде. Ярай, уртаҡ донъябыҙҙы һатҡас, ошо ҡаланан бер бүлмәле булһа ла фатир алып өлгөрҙөм. Юғиһә урамда ҡалыр инек, ике айҙан 1998 йылдың дефолты арҡаһында һумдар тингә әйләнде. Айҙар буйына эш хаҡы түләнмәй, сит ҡалала бала менән яңғыҙым. Аслы-туҡлы йөрөгән саҡтар ҙа булды, дауаханала төнгөлөккә санитар булып эшкә урынлаштым. Иртәнсәк һәм кис шунда ашайым. Ауыр хәлдәге ауырыуҙарҙы ҡарауҙан да баш тартманым. Ә ял көндәрендә йәшелсә-емеш базаһында эшләйем. Матурҙарын һатыуға ебәрер өсөн йәшниктәргә тултырабыҙ, яртылаш боҙолғандарын сүплеккә ташларға тейешбеҙ. Мин уларҙы өйгә алып ҡайта башланым. Ашарға яраҡлы ерҙәренән ризыҡ әҙерләргә була бит. Шулай итеп, ауыр мәлдәрҙе тырышлыҡ һәм сабырлыҡ менән үткәреп ебәрҙек. Ситтән тороп юғары белем алдым, донъя малы ла йыйылды. Тик кейәүгә сығырға ашыҡманым. Сәлимә булғанда яңғыҙлыҡ һиҙелмәне, тик ул Өфөгә уҡырға киткәс, күңел болоҡһой башланы. Ярай, яҙмышын ошо ҡала егете менән бәйләп, бында төпләнделәр. Юғиһә бигерәк ҡыйын булыр ине. 5 – 6 йыл элек ғаиләһе менән бер туған ҡустым да был ҡалаға күсеп килгәс, донъям бөтөнләй түңәрәкләнде. Килен менән бик татыубыҙ, балалары ла, инәй, тип өҙөлөп тора.\n2014 йылда беҙгә хисапсы булып Гөлфирә тигән ҡатын урынлашты. Алсаҡ, ихлас, һәр кем менән тиҙ арала уртаҡ тел тапты. Беҙҙең коллектив та татыу ул, тыуған көндәр, байрамдар үткәрәбеҙ, дауаханала берәй сара булһа, тиҙ генә репетиция яһап алабыҙ ҙа, хор менән сығыш яһайбыҙ. Шул саҡтарҙа Гөлфирәнең эсергә яратыуын аңлай башланым. Йыш ҡына “больничный” ҙа ала. Аҙаҡ ҡына баш табиптың бер туған апаһы икәнлеген белдек. Үҙен тыныс тота, йөкмәтелгән эште теүәл башҡара (эшкә килһә), ҡустыһына ошаҡ ташымай, һүҙ йөрөтмәй, шуға күрә уны ситләтмәнек. Ғинуар айында ҙурҙан ҡубып эштә юбилейымды билдәләнем. Бик күңелле ултырҙыҡ, табын таралышҡас, Гөлфирә миңә өҫтәл йыйырға, һауыт-һаба йыуырға ярҙам итте. Ҡайтырға йыйынғас ҡына: “Миңлегөл, һиңә йоҡларға барырға буламы? Ирем бер аҙна инде эсеп йөрөй, туҡмарға ла күп һорамаҫ. Һуңғы арала йыш ҡул күтәрә башланы. Йөҙөм күгәреп эшкә сыға алмай, “больничный” алам бит инде”, – тине. Эскелек ойошторғас, үҙемде ғәйепле тойҙом, етмәһә, ярҙам итеп тә йөрөгәс, ҡыйманым, Гөлфирәне үҙемә алып ҡайттым. Юл ыңғайына магазинға ингәйнек, минән күстәнәс, тип ул бер шарап һатып алды. Өйгә ҡайтҡас, сәй әҙерләргә тотондом. Шул саҡ бүләк тотоп ҡустым Денис килеп инде.\n– Тыуған көнөң менән, апай! Бәләкәй малай ауырып китте лә, киленең килә алманы. Ял көндәрендә бергәләп килербеҙ, ә көнөндә үҙем булһа ла ҡотлайым тип килдем әле, – тип түргә үтте. Өсәүләшеп сәй эсергә ултырҙыҡ, мин күстәнәс шарапты сығарҙым. Сәғәт яйлап алға шылды, төнгө 11-ҙәр булып килә ине, үҙебеҙгә урын һалыр өсөн йоҡо бүлмәһенә инеп киттем. Эшемде тамамлап сығыуыма Денис ҡустым менән Гөлфирә үбешеп тора ине. Асыуым килеүҙән ҡатынды ҡыуып сығарҙым:\n– Ах, һин, әшәке бисә! Ошолайтып йөрөһәң, ирең ҡул күтәрә инде! Бар, сығып кит, ҡәҙерҙе белмәйһең икән, йөрөмә бында! – уның артынан ишек ябылыу менән ҡустыма ташландым. – Алма кеүек ҡатының, өс балаң була тороп, иҫерек бисәләргә әүрәмәксеһеңме? Ярай, ул иҫерек, һин бит айныҡ. Ике рюмка шараптан ҡаның уйнаймы? Икенсе күрәйем генә шулай йөрөгәнеңде!\nТышта Гөлфирә көтөп тороп, Денис уға эйәреп китмәһен өсөн ҡустымды таксиҙа өйөнә тиклем оҙатып ҡуйҙым. Иртәгәһенә ҡатын эшкә сыҡманы. Төнгә ҡарай өйҙән сығарып ебәргәс, бер аҙ борсола башланым. Кеҫә телефоны һүнгән, баш табипҡа барып һорау уңайһыҙ. Етмәһә, эш урынында табын ҡороуымды ла белһә, баштан һыйпамаясаҡ. Эш аҙағында кадрҙар бүлегенә барып, Гөлфирәнең йорт телефонын һорап алдым. Отчет әҙерләйһе бар, тип башҡаларҙан тороп ҡалдым да, телефонға тотондом. Теге яҡтан ир кеше яуап бирҙе.\n– Һаумыһығыҙ. Миңә Гөлфирә кәрәк ине.\n– Ул өйҙә юҡ! – яуап дорфа яңғыраны.\n– Ҡасан булыр икән? Был, уны эштән һорайҙар ине...\n– Юғалыуы бер бөгөн түгел, өйрәнергә ваҡыт инде. Айыҡһа, өйгә ҡайтһа, эшенә лә барыр! – ир телефонын ташланы. Ысынлап та, бик агрессив әҙәм булып сыҡты Гөлфирәнең хәләл ефете.\nТағы ла өс көн үтте. Борсолоуым артҡандан-артты. Ниндәйҙер бәләгә тарыһа, хоҡуҡ һаҡлау органдары мине ғәйепле итәсәген көт тә тор. Кемдә эскән – миндә, кем төнгә ҡарай ҡыуып сығарған – мин. Түҙмәнем, тағы ла телефон һандарын йыйҙым.\n– Һаумыһығыҙ. Гөлфирә өйҙәме?\n– Юҡ! Һеҙ элекке көн шылтыраттығыҙ түгелме?\n– Эйе. Мин уның өсөн борсолам.\n– Кисә бер әхирәтен күргәйнем, дүрт көн элек Тыныслыҡ урамында кемдәлер байрам итеп ултырабыҙ тип шылтыратҡан.\n– Ул беҙҙә ине. Тик аҙаҡ ҡайтып китте.\n– Улайһа, минән һорамағыҙ инде. Бергә эскәнһегеҙ, бергә йөрөргә ине. Уның ауыҙына араҡы бер тейһә, аҙна-ун көнһөҙ ҙә туҡтамай. Ҡайтыр әле.\n– Һеҙ нисек тыныс ҡына ултыра алаһығыҙ? Ҡатынығыҙ өс көн өйҙә юҡ!\n– Ә кем әйтте мине тыныс тип? Ун алты йыл буйы уның менән ут йотоп йәшәйем. Икенсенән, беҙ уның менән өйҙәштәр генә, күптән инде рәсми рәүештә айырылғанбыҙ. Шуға күрә башҡаса шылтыратып, миңә дәғүә белдермәгеҙ. Уның менән бергә эсеп ултырғаным юҡ, һеҙ эскәнһегеҙ. Тимәк, ғәйеп һеҙҙә лә бар!\nУл телефонын һүндергәс, илап ебәрҙем. Ғәрлегем дә килде, ҡурҡыу ҙа бар ине. Аптырағас, полицияла эшләүсе күршем Радикка мөрәжәғәт иттем. Ул үҙ каналдары аша белешмә йыйғас, мине Гөлфирәнең фатирына алып китте. Ишекте мөһабәт кәүҙәле, сал сәсле, әммә төҫкә матур ир асты. Йомошобоҙҙо әйткәс, ул миңә мыҫҡыллы ҡарашын төбәне:\n– Намыҫығыҙ тыныс йоҡларға бирмәйме? Икенсе юлы һабаҡ булыр!\n– Ә, бәлки, уны һеҙ үлтергәнһегеҙҙер? Юҡҡа ғына ул миңә йоҡларға тип килмәне бит. Һеҙҙе, ҡул күтәрә, эсһә, туҡмай, тине.\n– дүрт йыл инде ҡулыма рюмка тотҡаным юҡ. Өйҙә бер эскесе етә. Ана, балаларҙың ашарына бешерергә, уҡыуын ҡарарға, өҫтөн йыуырға кәрәк. Әсәй ҙә, атай ҙа эсһә, урам балаларына әйләнәсәктәр бит!\n– Мин дә гел эсеп йөрөмәйем, – тип аҡландым да, тынып ҡалдым. Радик менән улар аралашҡансы өй эсенә күҙ йүгерттем. Ысынлап та, өйҙә ҡатын-ҡыҙ ҡулы етмәгәнлеге һиҙелә. Таҙалыҡ та иҫ китерлек түгел. Аш-һыу бүлмәһендәге өҫтәлдә турала башлаған итте күреп, шуға тотондом. Тиҙ генә һуған, кишер таҙарттым да, итте быҡтырырға ҡуйҙым. Дөгө ярмаһын таҙартып, бүрттерергә ултырттым. Тәҙрә төптәрен, шкаф кәштәләрен еүеш сепрәк менән таҙарттым, һауыт-һабаны урынлаштырҙым.\n– Оһо, тәмле еҫ сыға! – тигәнгә әйләнеп ҡараһам, ун биш йәштәрҙәге малай йылмайып тора. – Һеҙ кем булаһығыҙ?\n– Миңлегөл апай. Әсәйең менән бергә эшләйбеҙ.\n– Ә мин Иҙел булам.\nШул саҡ бүлмәгә, “Ҡайтабыҙмы?” тип, Радик күршем баш тыҡты. Ишек төбөнә еткәс, йорт хужаһына төбәлдем:\n– Ғәфү итегеҙ, һеҙ, бәлки, икенсе ризыҡ бешерергә уйлағанһығыҙҙыр, мин былау әҙерләнем. Дөгө һалып бешерергә генә ҡалды.\nУл теш араһынан ғына рәхмәт һүҙен сығарҙы.\n“Гөлфирәне, йыш эсеп юғала, ти. Кәрәкле ойошмаларға хәбәр итергә кәрәк. Мәктәптә күптән беләләр икән, уҡытыусылары нимә ҡараған? Етмәһә, бер туған ҡустыһы табип, күптән дауаларға булыр ине!” – тип белгәндәрен бәйән итте Радик.\nҠайҙа йөрөгәндер, белмәйем, тыуған көнөмдән һуң ун ике тәүлек үткәс, Гөлфирә эшкә сыҡты. Ҡустыһы тағы ла “больничный” биргән, үҙен бер ни булмағандай тотто. Белмәмешкә һалышып, хәлдәрен һораным.\n– Әйттем бит, ирем ҡул күтәрә, тип. Йоҙроғо елле, ярты битем шешеп, өйҙә яттым, – тип күҙ ҙә йоммай алдашҡан ҡатынға хәтерем ҡалды. Башҡаса уның менән артыҡ аралашмаҫҡа тырыштым.\n8 Март көнө киленем менән Сәлимә ҡыҙымды ҡотларға юлландым. Кискә ҡалып ҡайтыуыма ишек төбөндә рауза гөлләмәһе тотҡан Гөлфирәнең ире Салауат тора ине. Аптырап ҡалдым. Подъезда һөйләшеп тороу уңайһыҙ, өйгә лә саҡырғым килмәй. Яҡындағы кафеға барып ултырҙыҡ.\n– Беҙ баштан уҡ нисектер дөрөҫ танышманыҡ. Һеҙҙең менән ҡаты һөйләштем, үҙемде тик насар яҡтан күрһәттем, ғәфү итегеҙ, зинһар. Һеҙҙе лә Гөлфирә кеүек эсергә яратҡан ҡатын тип уйланым. Тәү күргәндән оҡшаттым һеҙҙе, айҙан ашыу ваҡыт үтте, онота алмайым. Шуға бөгөн, бар ҡыйыулығымды йыйып, байрам менән ҡотларға килдем.\n– Адресымды кемдән алдығыҙ?\n– Радик Марселевич бирҙе. Беҙ уның менән хәҙер гел аралашып торабыҙ. Һәйбәт егет, хәлебеҙҙе белешеп тора.\nҠыҫҡаһы, беҙ осраша башланыҡ. Гөлфирәгә һиҙҙермәнек, ул өйҙә булһа, Салауат миңә килә. Эсә башлап, өйҙән сығып китһә, барып, малайҙарҙы тәрбиәләшәм, ашарға бешерәм. Асыҡтан-асыҡ йөрөргә батырсылығым етмәне. Шулай ҙа, беҙ ҡапсыҡта ятмай, тиҙәр бит, был хәлде оҙаҡ йәшереп тотоп булманы. Элекке ҡатынының сираттағы юғалып йөрөгән мәлендә Салауат мине үҙҙәренә алып ҡайтты. Аш һалып ебәрҙем, туҡмас йәйеп, киптерергә һалдым да, өйҙө йыйыштырырға тотондом. Малайҙар аталары менән яңы алған шкафты ҡора башланы. Шул саҡ иҫерек Гөлфирә ҡайтып инде. Мине күргәс, бер аҙ аптырап ҡалды. Өҫтөмә халат кейгәйнем, шунан аңлап ҡалды шикелле.\n– Минең ирем кәрәк булдымы?! Шуның өсөн әхирәт булып ҡыландыңмы? – тип ҡысҡырырға, һуғырға ынтыла башланы. Салауат килеп араланы ла, ҡаты ғына итеп:\n– Айныҡҡасың һөйләшербеҙ! – тине. Мин ҡайтырға йыйына башланым, ит бешһә, газды һүндермәксе булып, кухняға үттем. Шул саҡ Гөлфирә килеп инде лә, өҫтәлдә ятҡан бысаҡты алып миңә ташланды.\nАллаһы Тәғәлә үҙе һаҡлап алып ҡалды, ҡайҙандыр көс һәм етеҙлек табып, ҡулын шаҡарып тоттом. Тик һаман да һелтәнергә ынтылған саҡта бысаҡтың осо битемде телеп үтте. Салауат килеп бысағын тартып алмаһа, белмәйем, нимә булыр ине. Бүлмә эсе ҡанға тулды, «Тиҙ ярҙам» машинаһы килгәнсе туҡтатып булманы.\nМине дауаханаға һалдылар, операция эшләттем. Тик бысаҡ эҙе ғүмерлеккә тороп ҡалды. Табиптар полицияға хәбәр иткән, иртәнсәк иртүк улар китер етте. Баш табип белмәй ҡалған, моғайын, белһә, был янъялды ситкә сығармаҫ ине. Тикшереү эштәре башланды. Гөлфирә башта уны үҙенең файҙаһына борорға маташты. Имеш, уның өйөндә ире менән уйнаш иткәнмен, тәү башлап үҙем тауыш сығарғанмын. Суд барышында малайҙар әсәләренең эскегә һалышыуын, минең ярҙам итергә тырышыумды һөйләне:\n– Миңлегөл апай беҙҙе тәрбиәләй. Дәрес өйрәтә, ашарға бешерә. Элек әсәй эсеп йөрөһә, атай беҙгә гел картуф та ит бешерә ине. Аҙналар буйы уны ашағы килмәй ҙә инде...\nИр менән ҡатындың рәсми рәүештә ете йыл элек үк айырылыуын иҫәпкә алып, Гөлфирәне ике йылға шартлы рәүештә хөкөм итте. Ҡустыһы кеше һүҙенән ҡурҡты шикелле, уны эшенән бушатты, эскелектән дә дауаланды. Шулай итеп, хәҙер мин элекке хеҙмәттәшемдең ире менән йәшәп ятам. Малайҙар әсәләре менән ҡалды, бергә йыш ҡына килеп торалар. Салауат ҡына элекке фатирына аяҡ баҫмай...\n19.01.2019 - Әҙәбиәт Үлемтек һандығы (Хикәйә)


Татарстан Республикаһы көндәре сиктәрендә бөгөн Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә Татарстан китап нәшриәтенең баш мөхәррир урынбаҫары Венера Шәмсетдинова менән осрашыу үтте.\nБөгөнгө йылы атмосферала үткән осрашыуҙа ла ике күрше республиканың да китап баҫып сығарыу, уны заманса технологиялар, йәғни социаль селтәрҙәр нигеҙендә нисек һәм ниндәй юлдар менән халыҡҡа еткереү, таратыу, әҙәбиәт һөйөүселәрҙе уҡырға өндәү, китапҡа ылыҡтырыу кеүек һорауҙар хаҡында һүҙ барҙы, уртаҡ мәсьәләләр буйынса фекер алышынды. Фекер алышыуҙа «Китап» нәшриәте директоры Илһам Йәндәүләтов, баш мөхәррир Зөлфиә Ҡарабаева һәм маркетинг бүлеге етәксеһе Гүзәлиә Мөхтәруллина ҡатнашты.\nӘйтергә кәрәк, Башҡортостан һәм Татарстан араһындағы дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ярашлы, 1994 йылда «Ҡәрҙәшлек кәштәһе» серияһы булдырылған, әлеге көнгә тиклем ике яҡтан да сәсмәүер, шиғриәт өлкәһенән бик күп китап донъя күргән. Улар араһында Мостай Кәрим, Зәйнәб Биишева, Рәми Ғарипов, Ғабдулла Туҡай, Туфан Миңнуллин, Әмирхан Еники һәм башҡа бик күп күренекле яҙыусыларҙың әҫәрҙәре бар. Әҙәбиәт һөйөүселәрҙе яңы әҫәрҙәр менән таныштырыу кеүек маҡсаттар ҡуйған «Ҡәрҙәшлек кәштәһе» китаптар серияһы тиҙҙән 25 йыллығын уҙғарырға ниәтләй. Билдәле булыуынса, ике нәшриәт тә быйыл үҙенең бер быуатлыҡ олпат юбилейын ҡаршы алырға йыйына .\n«Уҡыусыны әҙәбиәткә нығыраҡ яҡынайтыу, телгә, илгә һөйөү уятыу – беҙҙең уртаҡ һәм иң мөһим бурыстарҙың береһе», - тигән фекерҙә таралышты осрашыу аҙағында ҡунаҡтар.


Динебеҙ өйрәтә » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Иман » Динебеҙ өйрәтә\nДинебеҙ өйрәтә 19.10.2018 // Иман\nАҡса – мәсет өсөн\nДинебеҙҙә хәләл ҡул көсө менән аҡса табыу хуплана, сауҙаға ҙур урын бирелә. Ғибәҙәт ҡылып ҡына ултырмай, намаҙ уҡып, кәсеп итеп йәшәргә өйрәтә.\nМөхәммәт ғәләйһис-сәләм хеҙмәттең юғары әһәмиәтен үҙ тормошо аша раҫлаған. Ул намаҙ ҙа уҡыған, сауҙа менән дә уңышлы шөғөлләнгән, ғаиләһен дә яҡшы ҡараған. “Ҡыйыу, тәүәккәл сауҙагәр ризыҡланыр”, – тигән Пәйғәмбәребеҙ. Шул уҡ ваҡытта йүнселлекте ғәҙел алып барырға, мохтаждарға өлөш сығарырға саҡырған: ошо саҡта ғына килемеңдә бәрәкәт була.\nОшо бурысҡа ярашлы, күптән түгел Бөрйән районы үҙәгендә ойошторолған йәрминкәлә мосолман ҡатын-ҡыҙҙары дәррәү ҡатнашып, үҙҙәренең ҡул эштәрен, хәләл аҙыҡ-түлек һатыуҙы ойошторҙо. Ниҙәр генә юҡ ине унда: тиҫтәләгән милли ризыҡ төрө, тегелгән, бәйләнгән әйберҙәр, дини кейем өлгөләре, түшелдеректәр...\nСауҙанан килгән аҡсаны үҙҙәренә алмай, район үҙәгендәге “Фурҡан” мәсете төҙөлөшөнә ярҙам рәүешендә тапшырҙы мөслимәләр.\nМосолман башҡалар өсөн хаж сәфәренә бара, биргән саҙаҡаларының әжер-сауабын ата-әсәһенә арнай ала.\nМөхәммәт ғәләйһис-сәләмгә берәү килеп: “Эй Аллаһ илсеһе, әсәйем баҡыйлыҡҡа күсте, әҙерләгән саҙаҡаһын биреп өлгөрмәне. Уның урынына үҙем тапшырһам яраймы?” – тип һораған. “Мөмкин”, – тип яуаплаған Пәйғәмбәребеҙ.\nШул уҡ ваҡытта Исламда мәрхүмдәрҙе ҡәҙерләп һуңғы юлға оҙатыу, өсөнсө, етенсе, ҡырҡынсы көнөн, йылын үткәреү, унан һуң да иҫкә алып тороу йолаһы бар. Был, беренсенән, ҡайғы уртаҡлашыу булһа, икенсе яҡтан, мәрхүмдең рухына хәйер бирелә, доға ҡылына. Был үҙебеҙгә бәрәкәт, күңел тыныслығы булып әйләнеп ҡайта.\nХәйерҙе аҡса биреү тип кенә аңларға ярамай. Бер-береңә аҡыл, фекер, ҡул көсө менән ярҙам итеү, йылмайып күрешеү, хәлде һорашыу, иман йорттары төҙөшөү — барыһы ла хәйер. Уларҙың барыһынан да бәрәкәт килә.\nБайлыҡ килһә, маһаймаҫмы?\n“Малың күплеге менән маһайып йөрөмә. Маҡтансыҡты Аллаһ һөймәй”, – тип өйрәтә динебеҙ.\nАллаһ биргән малды Аллаһ юлына тотоноу, ахирәт өсөн тырышлыҡ һалыу, донъяуи бурыстарыңды ла онотмау, Раббыбыҙҙың биргәненән мохтаждарға өлөш сығарыу зарур.\nҺаранлыҡ – үтә насар ғәҙәт. Мөлкәтте тик үҙемдең көсөм менән йыйҙым, тип уйлаған әҙәм балаһы хаталана. Был донъяла барыһы ла Аллаһ Тәғәләнеке. Раббыбыҙ әгәр ҙә ки бәндәһенә байлыҡ бирә икән, был – һынау. Әҙәм балаһы ниғмәттең ҡәҙерен белерме, тәкәбберләнмәҫме, һауаланмаҫмы, кәрәкмәгәнгә сарыф итмәҫме, мохтаждарға өлөш сығарырмы, йәмғиәткә файҙа килтерерме, үҙенә булышлыҡ ҡылған Аллаһ Тәғәләнең ҡушыуы буйынса йәшәргә кәрәклекте онотмаҫмы? Әгәр ҙә ки кеше ошо һынауҙарҙы үтә алһа, тормошонда ырыҫ арта барасаҡ, тип өйрәтә динебеҙ.


12 Февраль 2019, 13:23\nСолоҡ, солоҡ тамғалары тураһында күптәребеҙ белә. Тамға - ул нәҫелдән нәҫелгә күсеп килгән ырыу билдәһе. Шулай уҡ уның борон-борондан уҡ ҙур әһәмиәткә эйә булған билдә икәне лә күптәребеҙгә мәғлүм. Эйе, шулай, уның менән солоҡ ағасын һәм эш ҡорамалдарын ғына билдәләмәгәндәр. Өй, ихата, сабынлыҡ, һунар биләмәһе һәм башҡалар – быларҙың барыһына ла тамға һуғылған. Хатта ул рәсми документтарҙа ҡултамғаны алыштырған. Шуға күрә лә тамғалы рәсми ҡағыҙ юридик көскә эйә булған.\nҠәҙимге урман ауылы тормошонда тамғаның кәрәклеге тәү сиратта солоҡ ағастары менән бәйле. Тәү ҡарамаҡҡа урман төпкөлөндә урынлашҡан солоҡ ағасы үҙ хужаһының яҡлауына мохтаж кеүек. Мутлашыусының, минең сит солоҡҡа менеп барғанды кем күрер ҙә кем белер, тейһең, тип уйлауы бар. Әммә был тәү ҡарамаҡҡа ғына шулай. Ысынбарлыҡта иһә һәр солоҡтоң ышаныслы ҡурсалаусыһы бар. Ул тамға тип атала. Сит тамға аша кирәм һирпеү – ҙур гонаһ. Әйткәндәй, ул ваҡыттарҙа урман биләмәһенең хужаһы башҡа берәү, ә шул биләмә эсендә урынлашҡан ҡайһы бер солоҡ ағастарының хужалары башҡалар булыуы ҡәҙимге күренеш кеүек ҡабул ителгән. Заманында тәртип ҡаты булған шул, хатта биләмә хужаһының сит солоҡтарға тейергә йәки дәғүә итергә башына ла килмәгән.\nШуны ла әйтергә кәрәктер, борон-борондан солоҡ ҡиммәт булған. Заманында уның хаҡы бер ат йәки ике һыйыр хаҡына торош иткән. Шуға күрә лә солоҡло ҡарағай ҡиммәтле бүләк булып иҫәпләнгән.\nӘ шулай ҙа ул заманда һирәкләп булһа ла солоҡ балын-күсен урлашыусылар булған. Әммә улар ҡаты яза аласағын алдан уҡ белеп торған. Үҙегеҙ баһа биреп ҡарағыҙ әле. Әгәр берәү солоҡ балын урлаһа – бер һыйыр, солоҡ ағасын йығып, күсен алһа – бер ат, ә инде тамғаны боҙһа, дүрт (!) ат хаҡы күләмендә штраф түләргә тейеш булған. Күреп тораһығыҙ, балға һәм күскә ҡарағанда тамғаны боҙған өсөн штраф бер нисә тапҡырға күберәк булған. Ә шулай ҙа тормошта урлашыусыны тулы асыҡлай алмаған хәлдәр ҙә булғандыр инде. Был осраҡта халыҡ ҡарғышы бигерәк ҡаты булған – “заты ҡороһон” тигәндәр. Бәлки, күптәрҙе штраф түләүҙән бигерәк бына ошо ҡаты ҡарғыш үҙ мәлендә яңылыш аҙым яһауҙан ҡотҡарып ҡалғандыр.\nБына шулай, борон солоҡсолоҡта ҡаты, әммә ғәҙел тәртип булған. Яҙылған-яҙылмаған солоҡ ҡағиҙәләре бик һирәк боҙолған. Әлбиттә, бындай тарих менән ғорурланырға була. Ә бына бөгөнгөһө бер аҙ борсоуға һала. Һуңғы йылдарҙа солоҡ ҡағиҙәләрен боҙоусылар һаны күбәйеп бара түгелме, тип уйлап ҡуям. Бәлки, яңылышамдыр. Ә шулай ҙа бөгөн тамғаға, солоҡ ағасына, солоҡ балына ҡағылышлы күңелһеҙ хәбәрҙәр йышыраҡ ишетелә башланы төҫлө. Бәлки, бөгөн беҙгә ата-бабаларыбыҙҙың солоҡсолоҡ тарихына күҙ һалып, бер аҙ фәһем алыу кәрәктер...\nауыл хужалығы фәндәре докторы.


Парлы йәшәүҙәргә ни етә!\n21 Март 2018, 18:17\nСурай ауылындағы был матур, күркәм йорт әллә ҡайҙан үҙенә тартып тора. Хужаһы ниндәй, өйө шундай, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр шул халыҡта. Был йортта ла ауылдың иң өлгөлө, эшһөйәр ғаиләләренең береһе – Хәсәновтар йәшәй.\nСафуан менән Венера икеһе лә ошо ауылда тыуып, ишле ғаиләлә үҫкән, бер мәктәптә, бер синыфта белем алғандар. Сафуан бала саҡтан тырыш, ярҙамсыл егет булып үҫә. Ғаиләлә иң олоһо булғас, ата-әсәһенә булыша, туғандарын ҡараша. Мәктәпте тамамлағандан һуң, Дәүләкән ҡалаһында механизатор һөнәренә уҡый. Ҡулына танытма алғас, ике йыл армия сафында хеҙмәт итеп ҡайта. Артабан “Победа” колхозына механизатор булып эшкә килә. Уңған һәм булдыҡлы егет әсәһенә, туғандарына оло терәк булып, дәртләнеп эшләй. Сурайҙа “Дим-Урал” колхозы барлыҡҡа килгәс, Сафуан Хәсәнов ауылда бригадир, ферма мөдире булып хеҙмәт һала. 40 йылдан ашыу стажы булған ветеран Почет грамоталары, “Хеҙмәттәге батырлыҡ өсөн” миҙалы менән бүләкләнгән.\nВенера Күсәрбай ҡыҙының да хеҙмәт юлы сағыу ваҡиғаларға бай. Мәктәпте тамамлағандан һуң, ул биш йыл Владимир өлкәһендә тегеү фабрикаһында эшләй. Тыуған яғына ҡайтҡас, Раевка консерва заводына эшкә килә, ә кейәүгә сыҡҡас, оҙаҡ йылдар сөгөлдөрсө, һауынсы булып эшләй.\nХәсәновтарҙың ғаилә тарихы 1972 йылда башлана. Һөйөү-наҙға, матур миҙгелдәргә сорналып, тырыш хеҙмәт һәм донъя мәшәҡәттәре менән ҡырҡ биш йыл ғүмер һиҙелмәй ҙә үтеп киткән. Улар өс малай һәм бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерә. Балалары ла, ата-әсәләре кеүек, эшһөйәр һәм маҡсатҡа ынтылыусандар. Илдус һәм Илшат – шофер, Фирүзә уҡытыусы һөнәрен һайлаған, улар инде үҙ ғаиләләре менән йәшәй. Ә Вилдан, төпсөк бала булараҡ, ата-әсәһе янында ҡалған. Ул – һөнәре буйынса умартасы, тимерҙән һәм ағастан биҙәкләп төрлө әйберҙәр эшләй. Егеттең оҫта ҡулларында бәләкәй генә тимер киҫәге лә ысын сәнғәт әҫәренә әүерелә.\nОлатаһы менән өләсәһен ҡыуандырып, Хәсәновтарҙың бөгөн өс ейәндәре, өс ейәнсәрҙәре үҫеп килә. “Намыҫ менән эшләнек, ауылдаштар менән бер ғаиләләй татыу йәшәйбеҙ, балаларыбыҙ һәм ейәндәребеҙ ҙә бына тигән – ошо үҙе бәхет түгелме ни”, - тип йылмая юбилярҙар.\nЭйе, уларҙы уртаҡ яҙмыш һәм йылдар һынауын үткән оло һөйөү берләштерә. Был бәхетле парға бер ниндәй ауырлыҡтар ҙа ҡурҡыныс түгел, сөнки ныҡлы терәк һәм таяныс булған яҡындары, күңелдәренә йылылыҡ, тормоштарына дәрт өҫтәүсе һүнмәҫ ғаилә усағы бар.\nРаушания УСМАНОВА, уҡытыусы.


Башҡортостан буйынса Тәфтиш комитеты Ирәмәл тауында Ҡазандан килгән 13 йәшлек туристың һәләк булыуы һәм уның 32 йәшлек әсәһе менән 5 йәшлек ҡустыһының һаулығына зыян килеү осрағы буйынса енәйәт эше асты\nЕнәйәт эше «Хәүефһеҙлек талаптарына яуап бирмәй, һаҡһыҙлыҡ арҡаһында кеше үлеменә килтереүсе хеҙмәт күрһәтеү» статьяһы буйынса асылған. Тикшереү фаразы буйынса, 29 март сәғәт ун берҙәр тирәһендә ғаилә «Ирәмәл» тәбиғәт паркының «Төлөк» посына килә. Үҙе лә, балалары ла еңелсә кейенгән ҡатын аҙыҡ-түлекһеҙ килеш үҙаллы Оло Ирәмәл тауының башына менергә була. Уларға парк биләмәһен һаҡлаусы дәүләт инспекторы туристик маршруттар менән файҙаланыу өсөн 60 һумға билет һата. Шулай итеп инспектор хеҙмәт күрһәтеүгә килешеү төҙөй. Әммә туристарға маршрут тураһында етерлек мәғлүмәт бирмәй.


МАУК «Кармаскалинская ЦКС» и Отдел культуры Кармаскалинского района\n“Яҡты эҙ ҡалдырып”\nБишауыл-Уңғар ауылының мәҙәниәт йортонда яҡташыбыҙ, танылған яҙыусы, үткер публицист, тынғыһыҙ йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ғәли Соҡорой исемендәге премия лауреаты Рәшит Низамовтың “Яҡты эҙ ҡалдырып” тип исемләнгән хәтер кисәһен үткәрҙек. Сараның төп ҡунағы – Рәшит ағайҙың ике туған һеңлеһе Әнисә апай Ҡаһарманова яҙыусының бала сағы, үҫмер йылдары хаҡында һөйләне.\nРәшит Зыяфетдин улының коллегаһы, Рәсәй һәм Башҡортостандың яҙыусылар, журналистар союзы ағзаһы, М.Өмөтбаев исемендәге премия лауреаты Рим Риф улы Исхаков уның биографияһы, ижад юлына байҡау яһаны.\nБишауыл-Уңғар урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Рәмилә Филарит ҡыҙы Исхаҡова мәктәп музейенда яҙыусыға арналған мөйөш булдырыуы тураһында һөйләне. Йыл дауамында мәктәптә күренекле яҡташыбыҙға арналған саралар үткәрелеп тороуы тураһында әйтеп үтте.\nБишауыл-Уңғар ауыл клубында ойошторолған “Илһам” әҙәбиәт түңәрәге ағзалары Салиха апай Султангилдина һәм Райхана Заһиҙуллиналар яҙыусыға арнап үҙҙәре ижад иткән шиғырҙарын уҡып, кисәгә йәм өҫтәнеләр.\nАуылыбыҙҙың Ағинәйҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзалары хәтер кисәһенән һуң сәй табыны әҙерләп, әрүәхтең рухын хөрмәт итеп аяттар уҡытыуҙы үҙ өҫтәренә алдылар. Сараның иғәнәсеһе Гөлсәсәк Зәки ҡыҙына ҙур рәхмәтлебеҙ. Артабанғы эшендә уңыштар теләйбеҙ.\nӘ инде киләсәккә пландар ҙур. Беҙ, ауылдаштарыбыҙ, киләсәктә күренекле яҡташыбыҙға бәрәй бәләкәй генә булһа ла йорт музейе булдырыу теләге менән янып йәшәйбеҙ…\nДата публикации: 24.11.2021.


Октябрҙә нисек ял итәбеҙ?\n2 Октябрь 2018, 18:33\n«Башҡортостан Республикаһында байрам һәм иҫтәлекле көндәр тураһында»ғы Законға ярашлы, 11 октябрь, Республика көнө — Башҡортостандың дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителгән көн — байрам көнө булып тора.\nБыйыл 11 октябрь кесе йомаға тура килә. Шуға күрә шаршамбы, 10 октябрҙә, эш көнө бер сәғәткә ҡыҫҡара. Рәсәй Хеҙмәт кодексының 120-се статьяһына ярашлы, йыллыҡтөп йәки өҫтәмә түләүле отпуск алғанда 11 октябрь календарь көндәр иҫәбенә индерелмәй.


“Мулла” спектакле һоҡландырҙы\nЮлыҡ мәҙәниәт йорто Театр йылына Т.Миңнуллиндың “Мулла” драмаһын әҙерләгәндәр. Спектаклдең “Мулла” тип аталыуы уҡ күп нәмә вәғәҙә итә, иман нуры, рухи сафлыҡ тупланған драма был.\nСпектаклдең төп геройы мәҙрәсә тамамлап ауылға мулла булып килә. Әсфәндийәр ҡала егете, өләсәй-олатай тәрбиәһендә үҫкән. Ауылда төрлө кешеләргә тап була ул, егәрле, тырыштар ҙа, аҡылы томаланған, бар рәхәтлекте араҡыға алыштырғандар ҙа, бер ҡайҙа ла эшләмәй, йәштәрҙе ҡурҡытып торғандар ҙа бар.\nҠаланан килгән мулла Әсфәндийәргә ҙур вазифа йөкмәтелә: халыҡты дөрөҫ юлға баҫтырыу, иманлы, тәртипле йәштәр тәрбиәләү. Әлбиттә, кешеләргә иман нуры индереү бер көнлөк эш түгел. Әкренләп йәш мулла халыҡтың күңелен уята. Изге күңелле Мөслимәнең ейәндәре лә мәсеткә ылыға. Ейәндәрен тәрбиәләп үҫтергән ипле ҡатын образын Г.Яҡупова оҫта башҡарҙы. Бандит Эльбрус (Г.Ғәлиәскәров) мулланың рухи донъяһы ҡаршыһында үҙенең көсһөҙлөгөн таный. Хатта күңеле ҡатҡан Вәлиәхмәткә лә (В.Юлмөхәмәтов) иман нуры индерә. Мулла (Р.Ҡасҡынов) саф күңелле Нәлимә (Н.Ҡасҡынова) менән ғаилә ҡора.\nЮлыҡ һәүәҫкәрҙәре был фәһемле, уйланырлыҡ спектаклде бик килештереп уйнаны. Музыка биҙәлеше, декорациялар спектаклде тулыландырҙы. Ҡарт мулла Сәләхетдин (М.Хәсәнов), эскесе Бәҙретдин (К.Мөхәмәтҡолов), Гөлназ (Г.Юлмөхәмәтова), Рәйсә (Э.Яҡшыбаева), шулай уҡ ауыл егеттәре Т.Хәсәнов, К.Мөхәмәтҡолов һәм балалар килештереп сығыш яһанылар.\nТеатрға булған мөхәббәт уйланырлыҡ, фәһем алырлыҡ тамаша тыуҙырған. Һәүәҫкәр артистар һәләтлеләр, сағыуҙар, уларға ҡарап һоҡланыуыбыҙ артты, рәхмәт уларға.


Рөстәм Хәмитов «1000 велосипедсы көнө» велоуҙышында ҡатнашты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов «1000 велосипедсы көнө» велоуҙышында ҡатнашты\n11:23, 18 мая 2015 Йәмғиәт\n17 майҙа Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Халыҡ-ара велосипедсылар көнөнә арналған «1000 велосипедсы көнө» асыҡ ҡала фестивалендә ҡатнашты. Республика етәксеһе велосипедсылар менән бергәләп Ленин исемендәге майҙандан Совет майҙанына тиклем 10 саҡрым оҙонлоғондағы юл үтте. Баш ҡалала бишенсе тапҡыр үткәрелгән спорт байрамына ете меңдән ашыу кеше килде.\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов фестивалдә ҡатнашыусыларҙың барыһын да велосипедсылар көнө менән ҡотланы: «Элек ул «1000 велосипедсы көнө» булһа, хәҙер иһә «10 мең велосипедсы көнө» тип атала. Беҙ йылдан-йыл артабыҙ. Әүҙем йәшәү рәүеше алып барабыҙ. Һеҙҙе тағы ла бер тапҡыр байрам менән ҡотлайым!».\nВелоуҙыштан һуң Рөстәм Хәмитов велосипед хәрәкәте үҫешендә ыңғай динамика күҙәтелеүен билдәләне. «Миңә велосипедтан Өфө бик ныҡ оҡшаны. Ҡаланың үҙәк урамдары матурланған. Юлдарҙы ремонтлаһаҡ, барыһы ла һәйбәт буласаҡ. Велосипедтарға килгәндә, беҙ алға табан барабыҙ. Өфөлә генә түгел, Стәрлетамаҡта, Нефтекамала, Ишембайҙа, район үҙәктәрендә лә. Мин барыһын да ошо транспорт төрө менән файҙаланырға саҡырам. Велосипед булғанда, машина кәрәкмәй. Бөгөн һәммәһенең дә кәйефе күтәренке, байрамса. Ниндәйҙер етешһеҙлектәр булһа ла, беҙ уларҙы күрмәйбеҙ. Сараны велосипедсылар союзы ойошторҙо. Уларға ҙур рәхмәт», — тине республика Башлығы.\nТеги: велоуҙыш,1000 велосипедсы көнө


Ҡашҡалар экологик өмәгә сыҡты\n14 Сентябрь 2017, 18:24\nҠашҡа ауылында экологик өмә үтте. Ауыл Советы, бюджет ойошмалары коллективтары төп урамды, йылға буйҙарын сүп-сарҙан таҙартты. 2-се округ депутаты Салауат Әбүбәкеров, 3-сө округ депутаты Айдар Әхмәҙишин, “Ағинәйҙәр ҡоро” етәксеһе Сания Сәлихова, ветерандар советы рәйесе Инзирә Нурмиева етәкселегендә ауыл эргәһендә шишмә таҙартылды.\nШишмәне төҙөкләндереү эшенә оло йәштәгеләр ҙә ҡушылды. Бергәләп һыу янын сүп-сарҙан таҙартты, ҡый үләндәрен сабып өйөп түкте, шишмәгә төшөр өсөн баҫҡыс яһап, таш түшәне һәм ял итер өсөн урын (“бәшмәк” ) төҙөп ҡуйҙы.\nӨмәлә 22 кеше ҡатнашты. Нәжип Мөҡсинов үҙ техникаһында материалдар, эш ҡоралдарын килтерергә лә ярҙам итә. Иретеп йәбештереү эштәрен Айдар Әхмәҙишин башҡара. Уға Илнур Минһажев ярҙам итә. Раил Әғләмов тимер торбаларҙы буяр өсөн буяу бирә. Шулай, бергәләп тотонғас, эштәре ырамлы бара.\n— Ошо шишмәгә 17 йыл элек, совхозда эшләгәндә, тимер торбаны килтереп үҙем һалып ҡуйғайным. Шишмәне таҙартыу буйынса өмә үткәрергә лә ҙур теләк менән килдем. Бында эшләйһе эштәр күп әле, иң мөһиме — бергәләп башланыҡ. Алла бирһә, күтәртелгән юлдан төшөр өсөн киң генә һуҡмаҡ һалып, таш түшәргә лә, ял итергә туҡтаусылар өсөн ултырырға эскәмйә, өҫтәл дә эшләргә кәрәк булыр. Берҙәм көс менән бына тигән ял итеү урыны ла эшләп ҡуйырбыҙ, — тип һөйләне беренселәрҙән булып эш урынына килеүсе Мансур Сәхип улы Шәнгәрәев.


Шағир ҡатыны » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Шағир ҡатыны\nШағир ҡатыны 03.03.2017 // Шәхестәр\nБер-береһен яратҡан, ғүмер буйы парлы булып йәшәгән кешеләрҙең береһе яҡты донъянан китһә, икенсеһе лә яңғыҙ оҙаҡ йәшәй алмай, тиҙәр. Бындай мөхәббәт тоғролоғона миҫалдар күп: әҙәбиәт донъяһында ла, көндәлек тормошобоҙҙа ла.\nКүренекле шағир Сафуан Әлибаев менән ҡатыны Фәрҙиә апайҙың яҙмышы хаҡында уйлағанда шундай һағышлы кисерештәр йәндә урала. Фәрҙиә апай нисәмә йыл ҡаты сирләп ятҡан Сафуан ағайҙы ҡарауы, балалар кеүек тәрбиәләүе менән мөхәббәт һәм тоғролоҡ фиҙакәрлеге күрһәтһә, шағир арабыҙҙан киткәс, ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә уның ижадын мәңгеләштереү буйынса тәү сиратта ниәт иткән бөтә эштәрен тормошҡа ашырып, 75 йыллыҡ юбилейын лайыҡлы итеп үткәреүе менән тереләргә ижади ҡаһарманлыҡ өлгөһөн күрһәтте. Һәм… төп эштәрҙе башҡарҙым инде тигән кеүек, көтмәгәндә-уйламағанда үҙе лә яҡты донъя менән хушлашты.\nСафуан ағай менән Фәрҙиә апайҙың тормошо – үҙе әллә нисә романға һыймалы яҙмыш. Сафуан ағай менән бер редакцияла байтаҡ йылдар эшләгәс, әҙәбиәт донъяһында ҡайнағас, уларҙың тормошо хаҡында әҙме-күпме хәбәрҙармын. Иптәшем Нияз Мәһәҙиевтең дә “Башҡортостан” гәзитендә Сафуан ағай менән ул баш мөхәррир урынбаҫары булып эшләгәндә ижад юлдары киҫеште. Баҡсаларына барып шағир егеттәр менән ярҙам итешкәндәре лә булды. Шуға ла ағай ауырып ятҡанда бер нисә тапҡыр баҡса емештәребеҙ менән хәл белешергә лә барҙыҡ, Фәрҙиә апайҙың уны бала кеүек ҡарағанына үҙебеҙ шаһит булдыҡ.\nСафуан ағай яҡты донъянан киткәс, уның 75 йыллығын лайыҡлы билдәләр өсөн Фәрҙиә апай иҫ китмәле ҙур тырышлыҡ һалды. Бөтәһенә лә өлгөрөргә ашыҡты. Әйтерһең, үҙенә лә самалы ғына ғүмер ҡалғанын һиҙә ине. Әҙәбиәт музейы менән берлектә Сафуан Әлибаевтың тыуған яғында – Салауат районының Тирмән ауылында бер нисә ай эсендә һоҡланғыс музей булдырҙылар. Әҙәбиәт музейы хеҙмәткәре Альмира Вафир ҡыҙы Шәрипова менән күп тапҡыр барғандар ауылға. Аҙналар буйы ятып эшләү һөҙөмтәһендә 2015 йылдың 1 сентябрендә, яңы уҡыу йылы башланған тантаналы көндә, музейҙы асыу сараһы булды. Унда Фәрҙиә апай Альмира Шәрипова менән бергә “Йәншишмә” гәзитенең баш мөхәррире Мирсәйет Юнысов менән мине лә саҡырғайны.\nОҙон юл буйына нимә хаҡында ғына һөйләшмәнек. Йәл, янда диктофон юҡ ине. Фәрҙиә апайҙың һөйләгәнен тыңлау – үҙе бер кинәнес. Үҙеңде әҙәби китап уҡыған кеүек тояһың. Ҡайҙан шул тиклем һүҙ байлығы, тапҡыр тел – иҫ китерлек. Юлда ла, мәктәптә лә музейҙы эшләргә ярҙам иткән кешеләр хаҡында рәхмәт тойғолары менән хәтергә алды. Улар – “Янғантау” шифаханаһы директоры, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Энгельс Вәрис улы Ҡолмөхәмәтов (әйткәндәй, ул заманында беҙҙең үтенес буйынса ошо уҡ ауылдан иртә киткән талантлы шағир Ғәбиҙулла Зариповҡа ла портатив машинка менән ярҙам иткәйне, рәхмәттәребеҙ үҙенә изгелектәр булып ҡайтһын. Аҙаҡ уға Ғәбиҙулланың шул машинкала үҙ ҡулдары менән баҫып әҙерләп киткән һуңғы шиғырҙар китабы баҫылып сыҡҡас та депутаттың ҡабул итеү көнөндә алып барып тапшырҙыҡ), район советы рәйесе Ринат Хәтмулла улы Әбдрәшитов, ауыл хакимиәте башлығы Наил Нәдир улы Хажиморатов, мәктәп директоры Лариса Миңлебай ҡыҙы Мөхәмәтова, уҡытыусы Рәйзәнә Шакир ҡыҙы Солтанова һәм башҡалар…\n– Шәхесте халыҡ тәрбиәләй, ҡалған ғүмере – беҙҙең ҡулда, шәхестәрҙе оноттормаҫҡа кәрәк. Хәтерҙе яңыртып торайыҡ, – тине Фәрҙиә апай, үҙенә һүҙ бирелгәс. – Быйылғы уҡыу йылы иҫегеҙҙә һаҡланһын. Шағир Сафуан Әлибаев исемен йөрөткән мәктәптә белем алып, ҙур шәхестәр булып үҫегеҙ, тыуған ерегеҙҙән айырылмағыҙ. Һеҙ бөгөн яҡташығыҙ Сафуан Әлибаевтың шиғырҙарын хисләнеп, тетрәнеп һөйләнегеҙ, хатта ҡатлы-ҡатлы исемдәре булған артистар ҙа шулай уҡымай, йырҙарын ихлас башҡарҙығыҙ. Барығыҙға ла рәхмәт.\nТантаналы линейканан һуң ҡунаҡтарҙы музейҙы асырға һәм уның менән танышырға саҡырҙылар. Фәрҙиә апайға ҡыҙыл таҫманы киҫеү хоҡуғы бирелде. Бында килеп инеү менән Сафуан ағайҙың тауышы ишетелде. Магнитофон таҫмаһынан үҙе уҡыуында шиғыр яңғыраны. Ниндәй әҫәр икәнен белергә теләп, Фәрҙиә апайға мөрәжәғәт иттем. Әммә ул ишетмәне. Күңеле менән бөтөнләй икенсе донъяла, ҡәҙерле кешеһе янында, бергә ваҡыттағы бәхетле саҡтарында һәм шул уҡ мәлдә бөгөнгө әсе хәҡиҡәт – оло юғалтыу хәсрәте диңгеҙендәге һағыш тулҡындарында ине. Шул донъяға һаҡһыҙ ҡағылыуыма үкенеп ҡуйҙым. Фәрҙиә апайҙың күҙҙәренән йәштәр тәгәрәне…\nМузей зауыҡ менән биҙәлгәйне. “Шәжәрә”, “Ҡәләмдәштәренең иҫтәлекле бүләктәре”, “Бала сағы, мәктәп йылдары”, “Студент йылдары”, “Әҙәбиәт, журналистика майҙанында”, “Юлдарым, юлдарым…”, “Йырлап тора күңелем”, “Ижад бейеклектәре” кеүек бүлектәр шағирҙың тормош һәм ижад юлы хаҡында һөйләй. Бында шулай уҡ Фәрҙиә апай эш өҫтәлен дә, портфелен, яҙыу машинкаһын, өҫ кейемдәрен, сәхнәлә сығыш яһаған еләнен, Хөкүмәт наградаларының, маҡтаулы исемдәренең, премияларының, Союз ағзаһы кенәгәләренең, комсомол билеты, университет дипломының күсермәләрен, дуҫтарының автографлы китаптарын, сәхнә әҫәрҙәренең афишаларын, фотоларын һәм башҡа күп кенә шәхси әйберҙәрен килтергәйне. Әлбиттә, тағы ла байытаһы, тулыландыраһы хаҡында ла теләк-тәҡдимдәрен еткерҙе Фәрҙиә апай.\nМузейҙан һуң Тирмән ауылы зыяратына юлландыҡ. Сафуан ағайҙың ҡәбере ситтә генә.\n– Әлибаевтар бөтәһе лә ошо тирәлә ерләнгән. Ун бер бала үҫкәндәр, әле бер Йәүһәриә апай ғына иҫән, – тине Фәрҙиә апай.\nЫсынлап та, Сафуан ағай янында бер нисә туғанының да ҡәбере бар. Мәктәп уҡыусылары үҙенә биргән бөтә сәскәләрҙе лә шағир ҡәберенә һалдыҡ. Рухы алдында баш эйҙек, доғалар уҡыныҡ.\n– Ҡәбер ташын да, кәртәһен дә ҡуяһыбыҙ бар әле. Был – беҙҙең бурыс, – тине Фәрҙиә апай.\nЭй, яҙмыш, тиҙҙән үҙенең дә ошонда килеп мәңгелек төйәк табырын ҡайҙан белһен инде әҙәм балаһы…\nФәрҙиә апай ашыға-ашыға Сафуан ағайҙың юбилейына әҙерлек эштәрен башланы. Әҙәбиәт музейында ла шағир ижадына арналған яңы күргәҙмә асыу уңайынан кисә ойошторолдо. Сафуан Әлибаевтың тыуыуына 75 йыл тулыуға буклет сыҡты, өр-яңы шиғыр китабы донъя күрҙе – былар барыһы ла шағир ҡатыны Фәрҙиә апайҙың тырышлығы менән башҡарылды. Юбилейына әҙерлек осоронда күп тапҡыр телефондан һөйләшеп, кәңәшләшер булды.\n“Башҡортостан” гәзитенә Сафуан ағай хаҡында яҙыуымды һорағас, олпатыраҡ, дәрәжәлерәк шағирҙар яҙһын, бының менән Сафуан ағайҙың да абруйын күтәрәһегеҙ бит, тип баш тарттым. Уның ҡарауы, үҙебеҙҙең “Йәншишмә”лә бергә эшләгән ҡәләмдәштәрҙең иҫтәлек, хәтирәләрен ойоштороп, ҡуш биттә мәҡәләләр әҙерләргә вәғәҙә иттем. Өлкән яҙыусылар Мөкәрәмә Садиҡова, Әлфинур Вахитова, йәшерәктәрҙән Факиһа Туғыҙбаева, Нияз Мәһәҙиев һәм үҙемдең сығыштар бергә эшләгән йылдарҙағы фотолар менән донъя күрҙе. Фәрҙиә апай быға бик ҡыуанды.\nФилармонияла үткән оло кисәһендә сығыш яһарға, Дүртөйлө ҡалаһының мәҙәниәт һарайындағы сарала ҡатнашырға саҡырһа ла, йәнә баш тартырға тура килде, сөнки уға тиклем Дүртөйлөлә “Ҡояшҡай” балалар баҡсаһы һәм Назар Нәжми исемендәге гимназия саҡырыуы буйынса барып ҡайтҡайныҡ инде. Унда барғанда ла, ҡайтҡанда ла һөйләшеп һүҙҙәр бөтмәне. Фәрҙиә апайҙы тыңлау – үҙе бер мәктәп.\nСафуан ағай менән Динис ағайҙың дуҫлығы, ҡайһы бер кешеләрҙең уларҙы дошманлаштырырға тырышыуы хаҡында ла фәһемле ваҡиғалар бәйән итте. Ә инде ҡатындары Рәйлә апай менән Фәрҙиә апайҙың, балаларының үҙ-ара бер ғаилә кеүек татыу йәшәүҙәре – күптәр өсөн һоҡланғыс өлгө. Рәйлә апай вафат булғас, хатта уның ейәндәре Фәрҙиә апайға: “Һеҙҙе өләсәй тип әйтергә яраймы?” – тип ынтылып тороуҙары ла юҡҡа түгел. Ике сабыр, аҡыллы ҡатындың уртаҡ серҙәре лә күп булған.\n“Аҡманай”ҙағы баҡсаларында үткәргән миҙгелдәрендә әҙәбиәт хаҡында күпме әңгәмәләр булғанын да иҫкә төшөрҙө Фәрҙиә апай. Рәйлә апайҙың “Башҡортостан” гәзитендә баҫылған мәҡәләһенә һоҡланыуымды белдергәс, яҙышһа, бына тигән әҙип булыр ине, тигән фекеремде әйткәс, Фәрҙиә апай: “Ә уның яҙған китабы бар ине бит ул, – тине. – Дөрөҫөрәге, ҡулъяҙмаһы. Миңә уҡып ҡарарға ла тәҡдим итте. Ә мин: “Ярай, тамамлағас йәки баҫылып сыҡҡас, яйлап уҡырмын”, – тигән булдым. Икенсе юлы барһам: “Китап юҡ инде”, – тине. Ҡараһам, мейескә һуңғы биттәрен ырғытып, үткәндәре менән хушлашҡандай, әрнеп ялҡын уттарына төбәлгән. “Ниңә улай иттең? Тарих ине бит ул, һинән, беҙҙән башҡа бер кем белмәгән, бер кем әйтә алмаған дөрөҫлөк ине”, – тинем”.\nФәрҙиә апайға нимәләр хаҡында яҙғанын ҡыҫҡаса ғына һөйләгән була. “Балаларымды уйланым. Ауырлығы уларға төшмәһен тинем”, – тигән уға Рәйлә апай. Ике бөйөк ҡатын. Күпме серҙәрҙе алып киттегеҙ һеҙ үҙегеҙ менән?!\nФәрҙиә апайҙың да яҙыу ҡеүәһе көслө ине. Дүртөйлөләге гимназияла осрашыу ваҡытында балалар үҙе хаҡында һөйләүен һорағас, Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрында әҙәби мөхәррир булған йылдарында башҡарған эштәренә туҡталып үтте:\n– Репертуарҙа башҡорт әҫәрҙәре булмағас, “Таҙ батыр” әкиәте буйынса “Тере һыу” спектаклен әҙерләнем. Мостай Кәримдең “Үлмәҫбай” поэмаһына инсценировка яҙҙым. “Доктор, ай, ауырта” спектаклен һәм башҡа сәхнә әҫәрҙәрен кескәйҙәргә тәҡдим иттем.\nСафуан Әлибаевтың иҫ киткес моңло йырсы булыуын барыһы ла беләлер. Табындарҙамы, шиғыр кисәләрендәме, осрашыуҙарҙамы – ҡайҙа ғына булмаһын, ул бар ерҙә шағирҙар сығышынан һуң тамашасылар мотлаҡ уның йырлауын һорай торғайны. Үҙе лә һис инәлтеп торманы, зыңғырлатып йырлай ҙа ебәрә ине. Университетта II курста уҡып йөрөгәндә 1964 йылда телевидение йырсыларға конкурс иғлан итә. Сафуан ағай иҫ киткес матур йырлаған Фәрҙиә апайға ла: “Әйҙә, барайыҡ”, – тиһә лә, ул баш тартҡас, бер үҙе генә ҡатнаша. “Башҡорт халыҡ йыры “Илсе Ғайса”ны башҡарып, беренсе урынды яулай. Ошонан һуң Сафуан ағайҙы Башҡорт дәүләт филармонияһына эшкә саҡыралар. “Ни эшләргә икән?” – тип Фәрҙиә апай менән кәңәшләшә. Йәш кенә булһа ла, Фәрҙиә апайҙың аҡылына һоҡланырлыҡ. Ул: “Ике “Ф”-ның береһен һайлайһың инде”, – тип яуаплай. Йәнәһе, йә филармония, йә Фәрҙиә. Әгәр шул саҡта Сафуан ағай филармонияны һайлаған булһа, бәлки, унан шәп йырсы ла сығыр ине, әммә башҡорт әҙәбиәте Сафуан Әлибаев тигән моңло шағирҙы юғалтыр ине. Бының өсөн дә беҙ Фәрҙиә апайға рәхмәт әйтергә бурыслыбыҙ.\nДүртөйлөлә Фәрҙиә апай Сафуан Әлибаев хаҡында балаларға шағир булараҡ ҡына һөйләп ҡалманы, иң мөһиме – кешелек сифаттарына туҡталып үтте. Сафуан ағайҙың мәктәп йылдарында гел “бишле”гә уҡыуын, башта рәссам, шунан математик булырға теләүен белеү ҙә балаларға шағир хаҡында белемдәрен арттырғандыр.\nТалантлы кеше бар яҡтан да талантлы була, тигәндәре раҫтыр. Сафуан Әлибаевтың гармунда ла, баянда ла, ҡурайҙа ла уйнауы тураһында ла әйтеп үтте Фәрҙиә апай. Үҙенең шиғырҙарынан тыш, тәржемә эше менән дә булышҡан шағир: А. Пушкин, М. Лермонтов, Р. Ғамзатов, Д. Кугультинов, Э. Межелайтис кеүек байтаҡ шағирҙарҙың әҫәрҙәрен башҡортсаға ауҙарған. “Ә үҙенең шиғырҙарын урыҫ телендә яңғыратыр өсөн тәржемәселәргә бирергә ашыҡманы. “Үҙемдең халҡым уҡығас, етмәйме ни?! Мостай Кәримдеке кеүек тәржемәселәр булмаһа, нимәгә кәрәк”, – ти торғайны. Шулай ҙа тәржемә ителгән шиғырҙары бар, шуларҙы ыҡсым ғына итеп бер йыйынтыҡҡа туплармын, тип уйлайым”.\nСафуан Әлибаевтың драматургияһына ла туҡталды Фәрҙиә апай. “Айыу бабай йоҡламай” тигән әҫәре Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрының репертуарынан егерме йыл буйына төшмәне. Ә “Салауат саҡырыуы” бер нисә фестивалдә ҡатнашты, дипломға лайыҡ булды.\n– Архивы бай, – тине Фәрҙиә апай. – Ҡырҡлаған блокноты бар. Шуларҙы ентекләп ҡарап сығырға кәрәк. Ҡыҫҡа хикәйәләр ҙә яҙған. Паустовский, Пришвин кеүек тәбиғәт күҙәтеүҙәре лә тупланған.\nТормошта ябай кеше булды. Нимә бешерһәң, рәхмәт әйтеп шуны ашаны. “Асып инергә ишегебеҙ, ятып йоҡларға урыныбыҙ, алып уҡырға китабыбыҙ бар”, – ти торғайны. Ҡырҡ туғыҙ йыл бергә йәшәнек. Бер ваҡытта ла кәмһетмәне, ғаиләлә үҙен ипле тотто, тауыш та, ҡул да күтәрмәне. Ир-аттың ҡайһы береһе эскелек менән мауыға, Сафуан улай булманы, йәй ҡармаҡ тотоп йылға буйында ултырырға яратты, ҡыш саңғыла йөрөнө. Баҡсалағы бөтә ир-ат эшен үҙе башҡарҙы, утҡа хәтлем үҙе үткәрҙе.\nФәрҙиә апай иң һуңынан балаларға теләктәрен дә еткерҙе: “Арағыҙҙан киләсәктә, бәлки, шағирҙар ҙа, артистар ҙа сығыр. Әммә ҙур хәреф менән әйтерлек Кеше булығыҙ”, – тине.\n...Салауат районына, Дүртөйлө ҡалаһына барған сәфәрҙәребеҙҙе әле лә йыш иҫкә алам. Сафуан ағайҙың тыуған ауылы Тирмән мәктәбендә шағирҙың музейын булдырып, юбилейына китабын, буклетын сығарып, күргәҙмәләрен, кисәләрен ойоштороп, архивын барлап, тәртипкә килтереп, 75 йыллығын үткәреү эштәрен түңәрәкләне лә, инде минән бурыс төштө, ҡалғанын үҙегеҙ ҡарағыҙ, тигән кеүек ҡапыл ғына китте лә барҙы Фәрҙиә апай.\nҠалғаны – Сафуан ағай менән Фәрҙиә апайҙың берҙән-бер улдары Салауат иңенә төшкән бурыстар. Журналистика факультетын тамамлаған егеттең атаһының әҙәби мираҫын уҡыусыларға еткереү ҡулынан килер ул. Әлбиттә, бер-бер артлы атайһыҙ ҙа, әсәйһеҙ ҙә – ике ҡанатһыҙ ҡалыу, иңдәрен баҫҡан оло ҡайғыны үткәреп ебәреү өсөн ваҡыт та кәрәк. Шулай ҙа ваҡыт беҙҙең файҙаға эшләмәгәнен дә оноторға ярамай. Фәрҙиә апай Сафуан ағай хаҡында иҫтәлектәр китабын да әҙерләргә ниәтләй ине. Хәҙер ул йыйынтыҡ икеһе тураһында ла булыр, күрәһең. Фәрҙиә апай – шағир ҡатыны ғына түгел, ә үҙе лә аҫыл зат, оло шәхес, заманыбыҙҙың күркәм ҡатын-ҡыҙҙарының береһе. Ошо көндәрҙә уның үҙенә лә 75 йәш тулған булыр ине. Ашыҡты шул, Сафуан ағай янына тиҙерәк барырға ашыҡты. Был тормоштағы кеүек, тегендә лә улар хәҙер мәңге бергә...


Диндең Еңеүҙәге өлөшө » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Диндең Еңеүҙәге өлөшө\nДиндең Еңеүҙәге өлөшө 08.05.2015 // Иман\n– Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында дингә иғтибар артҡаны хаҡында ишеткәнем бар. Был дөрөҫмө, Нурмөхәмәт хәҙрәт?\nӘс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ, хөрмәтле туғандар! Һеҙҙе Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы алдынан сәләмләүемә ифрат шатмын. 9 Май – илебеҙҙең һәр кешеһе өсөн ғәйәт әһәмиәтле көн. Әле еребеҙҙә ныҡлы баҫып тороуыбыҙ, балалар үҫтереүебеҙ, киләсәккә ҙур маҡсаттар ҡороп йәшәүебеҙ өсөн Аллаһ Тәғәләгә шөкөрана ҡылырға, Бөйөк Еңеүҙе яулауға үҙ өлөшөн индергән ата-бабабыҙға, тыл хеҙмәтсәндәренә сикһеҙ рәхмәтле булырға бурыслыбыҙ, хөрмәтле йәмәғәт.\nЫсынлап та, Икенсе донъя һуғышы башланыу менән социалистик ҡоролошло илдә дингә ҙур иғтибар бүленә башлаған. Ниндәйҙер ауырлыҡ, хәүеф, ҡурҡыныс тыуһа, әҙәм балаһы шунда уҡ Аллаһ Тәғәләне иҫкә төшөрә бит. Раббыбыҙҙан юғарыраҡ көс юҡлығы тап шундай ваҡыттарҙа беленә лә. Мәғлүм булыуынса, герман һуғышы башланғас, илебеҙ башлығы барлыҡ дин етәкселәрен саҡырып алып кәңәшләшкән, ерҙе һаҡлап ҡалыу өсөн барса мөмкинлекте файҙаланыу кәрәклеген әйткән. Маҡсатҡа ярашлы “Ҡөрьән Кәрим”де, башҡа дини китаптарҙы баҫып сығарырға рөхсәт ителгән. Был, әлбиттә, еңеүгә ынтылған кешелеккә рухи аҙыҡ булған.\nҺуғыш йылдарында донъя күргән матбуғат баҫмаларында ла дингә ҙур урын бүленгән. Совет власының тыйыуына ҡарамаҫтан, мосолмандарҙың күбеһе Аллаһ Тәғәләнән именлек һорап Ҡөрьән уҡыған, хәйер биргән, ғибәҙәт ҡылған. Башҡа диндәр вәкилдәре лә юғары көскә ышанысын юғалтмаған.\nБөйөк Еңеү – һәр кемебеҙ өсөн ҙур шатлыҡ, уртаҡ ҡыуаныс. Уның емештәрен ҡәҙерләп һаҡлаһаҡсы, хөрмәтле ҡәрҙәштәр. Бер-беребеҙгә иғтибарлы, ихтирамлы булһаҡ, янъялға сәбәп эҙләп йөрөмәйенсә, татыу йәшәргә тырышһаҡ, изгелек итһәк, иншаллаһ, именлектең тамыры нығыныр, тармаҡланыуын дауам итер. Шул уҡ ваҡытта Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙәренең, тыл хеҙмәтсәндәренең ҡаһарманлығын онотмайыҡ. Уларҙың фиҙакәрлеге – илһөйәрлектең иң ҙур өлгөһө. Ә Тыуған илде һөйөү – халҡыңдың, төйәгеңдең бөгөнгөһө һәм киләсәге өсөн үҙ өлөшөңдө индереү ул. Һуғыш йылдарын үткән быуын вәкилдәре, ошо бурысын юғары кимәлдә үтәп, илебеҙ именлегенә нигеҙ һалды.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, Еңеү яулаған ветерандарыбыҙ йылдан-йыл кәмей. Улар йәмғиәт тарафынан да, власть яғынан тейешле ҡәҙер-хөрмәт күреп йәшәргә хаҡлы. “Кем дә кем балаларға, йәштәргә мәрхәмәтле түгел, шулай уҡ өлкән йәштәгеләргә иғтибар бүлмәй икән, минең өммәтемдән булмаҫ”, – тигән Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм. Пәйғәмбәребеҙҙең “Мосолмандың ҡулынан да, теленән дә һис кем зыян күрмәҫ” тигән хәҙисен дә күңелдән сығармайынса, Аллаһ Тәғәлә тарафынан бер тапҡыр ғына бирелгән ғүмерен илгә именлек яулауға бағышлаған өлкән быуын вәкилдәрен онотмайыҡ, иҫәндәренең ҡәҙерен беләйек, хөрмәтле ҡәрҙәштәр. Әйткәндәй, Башҡортостан мосолмандарының Диниә назаратында бөгөн йома намаҙынан һуң уҡылып Ҡөрьән, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан барлыҡ ҡаһармандарыбыҙҙың рухына бағышлап, иҫәндәренә – һаулыҡ, илгә именлек теләп доға ҡыла. Мөфтиәттең фарманы буйынса бындай ғибәҙәт республиканың барлыҡ мәхәлләләрендә лә ҡылына. Баҡыйлыҡҡа күскән ҡаһармандарыбыҙҙың рухы яҡты, әле арабыҙҙа йәшәгән ветерандарыбыҙҙың сәләмәтлеге ныҡлы, күңеле бөтөн булһын, иншаллаһ. Әс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ! Амин.


Яңы йыл алдынан аҙыҡ-түлектең айырым төрҙәренә хаҡтар арта | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n27 декабря 2016 — 15:46 ГТРК «Башкортостан»\nЯңы йыл алдынан аҙыҡ-түлектең айырым төрҙәренә хаҡтар арта. Емеш-еләк иһә былтырғыға ҡарағанда ла арзаныраҡҡа һатыла. Нисек кенә булмаһын, халыҡ байрам өҫтәленән баш тартырға йыйынмай.\nБайрам алдынан хаҡтар артыуын хаҡлы ялдағылар, айырыуса, ныҡ тоя. Кибеткә барғандан һуң тотонолған аҡсаны һанау улар өсөн мәжбүри сара.\nҠайһы бер һатыу нөктәләрендә йомортҡаның ун данаһы өсөн 60-80 һум сығарып һалырға кәрәк. Аҙыҡ-түлеккә хаҡтарҙың икеләтә артыуын хатта күмәртәләп һатыу баҙарҙарында ла йәшермәйҙәр.\nҠайһы бер тауарҙарға хаҡтарҙың төшөүен, ә икенселәренә ҡыйбатланыуын хатта һатыусылар ҙа аныҡ ҡына аңлата алмай.\nБелгестәр билдәләүенсә, байрамдар алдынан ҡайһы бер аҙыҡ-түлеккә хаҡтар артыуы, икенселәренә төшөүе ғәҙәти күренеш.\nӘ бына ҡайһы бер сауҙа нөктәләрендә емеш-еләктәрҙе хатта былтырғыға ҡарағанда ла арзаныраҡҡа алырға мөмкин.\nЯңы йыл алдынан киреһенсә төрлө акциялар уҙғарып, халыҡты йәлеп итергә, уларға байрам кәйефе бүләк итергә тырышабыҙ, ти ҡайһы бер һатыусылар.\nЯңы йыл тәмлекәстәренең ҡиммәтләнеүе байрам өҫтәле әҙерләргә, күтәренке кәйефкә ҡамасауламаясаҡ, ти Өфөлөләр. Йылына бер тапҡыр ғына килгән байрамға һәр кем мул өҫтәл әҙерләргә ниәтләй.