Элек уҡытыусыларҙың тәртипһеҙ уҡыусыларҙы нисек итеп тәрбиәләгәндәрен хәтерәйһегеҙме: "Петров, сыҡ та, нисек тейешле, шулай итеп кире ин!" Ҡайһы ваҡыт бындай хәл кешеләр\nменән генә түгел, каналдар менән дә була икән - ошо көндәрҙ ә ТНТ телеканалы Өфө тамашасылары алдында яңынан күренде. Каналдың төбәк станциялары кураторы Анастасия Голубева "ТНТ - Өфө" телеканалының өр - яңы директоры Алексей Покало менән\n"ТНТ" телевизион селтәре Өфөлә 2003 йылда пәйҙә булды. Ул\nйыл, билдәле, президент вазифаһы тирәләй сәйәси ыҙғыштарға\nбай булды, һәм "ТНТ" бренды менән бергә барлыҡҡа килгән "Новый" телеканалы шунда уҡ эфирҙа кандидаттарҙың береһенең һайлау алды материалдарын әйләндерергә тотондо.\n- "ТНТ - Өфө" каналы сәйәсәт менән шөғөлләнмәйәсәк, был беҙҙең формат түгел. Беҙ реклама бизнесы, мауыҡтырғыс тапшырыуҙар менән шөғөлләнәсәкбеҙ, һеҙҙең республика имиджы буйынса эш алып барасаҡбыҙ, - тип белдергәйне июль\nаҙағында "ТНТ" телекомпанияһының генераль директоры\nурынбаҫары Игорь Ростов. Ул шулай уҡ телекомпанияның Өфө\nтелестанцияһын элекке хужаһы, Мәскәүҙә билдәле банкир,\nуңмаған сәйәсмәндән тулыһынса һатып алыуы хаҡында ла хәбәр итте. Был ҡарарҙы республика етәкселеге лә хуплап ҡаршы алды , тине ул. "Беҙҙең өсөн был бик мөһим, - ти Игорь Ростов. - Хәҙер "ТНТ - Өфө" станцияһы "ТНТ" телекомпанияһына ҡарай, һә м беҙ урындағы тапшырыуҙар, реклама сюжеттары сәйәсәтен үҙеб еҙ\nТелеканалдың яңы шефы Покало әлегә "һатыу һәм амбициялар өлкәһендәге" тәжрибәләренән башҡа бер нимә менән дә маҡтана алмай. Иң мөһиме - ул пландары тураһында ышаныслы\nитеп һөйләй белә. Бынан тыш ул мәғлүмәт йәһәтенән ҡаланың социаль проекттарына ярҙам итергә вәғәҙә бирә. Хәҙер күп\nһанлы реалити - шоуҙары һәм комедиялары менән дан тотоусы телеканал "Өфөгә, өфөлөләргә яҡыныраҡ" буласаҡ.\nБының нисегерәк буласағын Анастасия Голубева түбәндәгесә һүрәтләй: "ТНТ" каналы күңел асыуҙан тыш, файҙалы ла. Беҙҙең\nтамашасылар - ижади һәм әүҙем кешеләр. Яңы көндәлек ярты сәғәт дауам иткән "Өфө: ҡулланыу буйынса белешмә" телепроектына бар көстө йүнәлтәсәкбеҙ. Унда ҡалала булған ваҡиғалар, төрлө яңылыҡтар тураһында һүҙ барасаҡ, әммә, тағы\nбер тапҡыр ҡабатлайым, сәйәсәткә урын булмаясаҡ".\nӘйткәндәй, генераль директор урынбаҫарына өс аҙна элек үк Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәй составына инеүенең 450 йыллығын билдәләүгә ҡарата телеканал баш ҡала тамашасыларын нимә менән ҡыуандырасаҡ тигән һорау\n- Беҙ әлегә ниндәй программа һәм тапшырыуҙар буласағы, уларҙы нисек итеп әҙерләүебеҙ хаҡында һөйләй алмайбыҙ. Әммә телекомпанияның федераль әһәмиәткә эйә булған был ҙур күләмле ваҡиғанан ситтә ҡалмаясағы тураһында ышаныс менән белдерә алам, - тине Игорь Ростов.\nЯңы ҡиәфәт алған иҫке каналдың бөгөнгө перспективаларына ҡарағанда, Өфөлә уның тапшырыуҙары тәүлегенә биш ярым сәғәткә етеүе мөмкин. Был бик ҙур потенциал, әммә техник йыһазландырыу ҙа, телевизион кадрҙар етмәүе проблема тыуҙырыуы ихтимал.\nШуға күрә Голубева, хужаның вәкиле булараҡ, ҡорамалдарға инвестиция, йәки кәм тигәндә лә Өфөлә ТНТ - ны ҡабул итеү сифатын яҡшыртыуҙы вәғәҙә иткәс, журналистар коллегалары өсөн ихлас шатланыу тойғоһо кисерҙе.\nӨфө телевизион баҙарында тиҙ арала финанс һөҙөмтәләргә ирешеү йәһәтенән шикләнергә урын бар. Бына Ростов та уның иҫәпләүҙәре буйынса Өфө телебаҙары Рәсәй ҡалалары араһында и ң бәләкәйе булыуы сәбәпле борсолоу белдерә. Быйыл ул ни\nбары алты миллион доллар тәшкил итә, Екатеринбургта иһә, мәҫәлән, 27 миллион доллар, Һамарҙа - 20 миллион. Хәйер, "ТН Т - Өфө" директор йөҙөндә, күп өлөшө яңы телеканалға тура киләсәк телереклама үҫешенә өмөт бағлай. Олег Яровиков фотоһы.


ӘСМӘБИКӘМ, ҒӘФҮ ИТ!\nҠатынын айырып ай ярым самаһы ваҡыт үтеүгә, Ғиззәтулла үҙенә яңы хәләл ефет эҙләй башланы.\nЕгерме алты йыл буйына үҙәгенә үткән Әсмәбикәнән һуң был ҡатын атлы йән эйәләрен тәүҙә күҙ алдына ла килтерәһе килмәне. Иреккә сыҡтым, ҡалған ғүмеремде рәхәтләнеп буйҙаҡ булып йәшәрмен, тип үҙ-үҙенә, балаларына ла һүҙ биргәйне. Рәхәтләнеүен рәхәтләнде шулай ҙа ике аҙна тирәһе. Теләгәнен эсте-ашаны, теләгән еренә йөрөнө, йәне теләгәнсә ҡыланды. Ләс иҫерек булғансы эс – һүҙ әйтеүсе юҡ! Нисәлә теләйһең, шунда ҡайтаһың, ризаһыҙлыҡ белдереүсе юҡ! Иң яҡшыһы – таң менән тороп, теге кәрәк, был кәрәк, аҡса бир, тип көн һайын ҡан эсеүсе юҡ! Әсмәбикә әсәһенән ҡалған буш фатирға күсте, иллә рәхәт!\nТик күп ашаһаң, бал да әсе күренә икән. Хыялланғанса, рәхәтләнеп өйләнмәгән ир-егет килеш йәшәргә яҙмаған ахыры Ғиззәткә. Ни өсөн тиһәң, Әсмәбикәне айырып ебәреүҙең икенсе көнөнә үк кәстрүл-табалар бушаны. Элек йөклө ҡатындар кеүек эсен "бүлтәйтеп" ултырған һыуытҡыс та тиҙ "ябыҡты". Иҙәнде ҡалын туҙан элпәһе ҡапланы. Баҡсаны сүп-сар басты. Бысраҡ кейемдәр кәрзине өйөлөп тулды. Ҡатыны барҙа таҙаны шифоньерҙан ғына һайлап алған Ғиззәтулла таҙараҡ күренгән кейемде кер кәрзиненән эҙләп кейә башланы. Еҫләнгән таҫтамалдар, һоро төҫкә кергән урын-яҫтыҡ, мендәр тыштары тураһында әйтеп тораһы ла юҡ.\nБыл ниндәй хәл һуң?! Ҡул йыуам тиһәң – һабыны, теш таҙартам тиһәң пастаһы ғына ла юҡ! Улай ғына ла түгел, ҡырынырға лезвиеһы бөткәс, Ғиззәт ҡырынмай уҡ башланы. Таныш-белешенә, лезвие бөттө, тип әйтеп булмай бит инде. Һаҡал үҫтереп, мыйыҡ ебәргән Ғиззәт һораған береһенә, мудыға эйәрәм, тигән булды. Шырпы-тоҙға тиклем күршегә кер инде! Ҡатын тигән кешене Хоҙай юҡҡа яралтмағандыр шул донъяға. Бик уңайһыҙ икән улар булмағас. Бетләп бөтһәң, кер ҙә йыуып биреүсе юҡ, асҡа үләм тиһәң дә ашарға әҙерләүсе юҡ! Утыҙ етегә яҡын температура менән үлә яҙып сирләп ятҡанда, ҡултыҡ аҫтыңа градусник тығыусы ла юҡ исмаһам һуңғы минутыңда! Һандуғас - һайрап, кеше һөйләп күңелен бушата, тигәндәй, ауыҙ асып, бер кәлимә һүҙ әйтеүсе кеше лә юҡ янда!\nҠатыны юҡтың яҡыны юҡ – дөрөҫ икән! Шулай ни саранан бисара Ғиззәт үҙенә яңы ҡатын эҙләй башланы. Был юлы ул Әсмәбикә менән яңылышҡан кеүек яңылышмаҫҡа булды. Йәштәр ине улар Әсмәбикә менән ҡауышҡанда, йүләр инеләр! Бына хәҙер Ғиззәт кемде һайларға белер! Алмабикәгә үс итеп, бына тигән ҡатын табасаҡ ул үҙенә! Унһыҙ юҡҡа сығыр, тиме икән әллә?! Кем-кем, ә Ғиззәт әле ул бөркөттәй ир-егет! Фатиры тиһеңме, машинаһы тиһеңме - бына тигән! Шундай иргә лайыҡ ҡатынды көндөҙ сыра яндырып эҙләп табыу ҙа икеле. Хыялында үҙе янында зифа буйлы, дәрәжәле, матур ханымды күрҙе Ғиззәт. Был ирҙе ысҡындырҙым, тип эсе янһын әле Әсмәбикәнең. Дуҫтың - иҫкеһе, ҡатындың яңыһы яҡшы! Был йәштә ҡатын айырып кеше көлдөрөү тураһында түгел, ә яңы тормош башлап ебәреү тураһында хыялланды Ғиззәтулла.\nТанышыу сайтында көн-төн ултыра торғас, Ғиззәт үҙенә ҡатынлыҡҡа кандидат булырлыҡ бер нисә ханымды һайлап алды ла улар менән аралаша башланы. Илле йәштәр самаһындағы Лүзиә исемлеһе сая ла, сибәр ҙә күренде. Телефондан матур ғына һайрашҡас, осрашырға булдылар. Тик килешенгән урында Ғиззәт Лүзиәгә оҡшаған бер генә ҡатын-ҡыҙҙы ла күрмәне. Артынан: «Ғиззәт!», - тип кемдер ҡысҡырғанға әйләнеп ҡараһа, Лүзиәнең өләсәһен хәтерләткән ҡатын баҫып тора, имеш! Танышыу сайтына йәшерәк саҡтағы һүрәтен ҡуйған ҡатын инде олоғайған, ҡартайған булып сыҡты. Бындай оятһыҙ ялғанды Ғиззәт кисерә алманы, әлбиттә. Ул йөҙө йыйырсыҡ менән ҡапланған, сал сәсле әбейҙе түгел, ә сайттағы сибәр ханымды эҙләп килде!\nӘлфизә исемле икенсе ҡатын да Ғиззәтте алданы булып сыҡты. Һүрәтенә, прическаһына ҡарағанда Эдита Пьехаға тартҡан яғымлы йөҙлө ҡатын ысынбарлыҡта ҡолас етмәҫлек йыуан булып сыҡты. Артисткаға оҡшаған булып, ни өсөн башын бутарға теләгәндер Ғиззәттең?! Өсөнсөһөнөң ашы тоҙһоҙ, ҡоймағы көйгән ине. Дүртенсеһенең ауыҙынан еҫ килә. Бишенсеһенең пенсияһы аҙ! Алтынсыһы ейәндәре, балаларының мәшәҡәтенә муйындан сумған. Етенсеһе үҙе Ғиззәтте оҡшатманы. Һигеҙенсеһе кредитҡа батҡан. Туғыҙынсыһы йылмая белмәй. Унынсыһының теше юҡ. Ун беренсеһенең... Ун бишенсеһе беренсе күреүҙә үк Ғиззәттең кеҫә ҡалынлығын тикшерә башланы.\nАҡса яғына килгәндә, Ғиззәт үҙе эшләп тапҡан аҡсаға һәр ваҡыт үҙе баш булды. Әсмәбикәгә лә көн дә икмәк-һөтлөк аҡсаны һанап ҡына бирә ине. Ҡатыны ташлаған булып һаналмаҫ өсөн, үҙем айырҙым, тип күкрәк ҡаҡһа ла, иренең һаранлығына түҙә алмайынса үҙе сығып киткәйне Әсмәбикә. Тик Ғиззәт кенә үҙ һаранлығын аңларға ла, танырға ла теләмәне. Мин ҡыҫмыр түгелмен, мин аҡсаға һаҡмын, йәнәһе. Атайҙарының шул «һаҡлығы» өсөн бала-саға күп кейем-һалым, уйынсыҡ күрмәй үҫтеләр. Кәнфит-перәнеген дә Әсмәбикә үҙ аҡсаһын арттыра алғанда ғына һатып ала ине. Үҙе йылдар буйына кейеүҙән тапалып бөткән туфли, төҫө уңған күлдәк кейһә кейҙе, әммә балаларын да, ирен дә кешесә кейендерергә тырышты. Түҙемлеге бөткәндә иренә: «Алтын табутыңа тейәп алып китерһең индн байлығыңды!» – ти ине.\n«Бетен ашаған» Ғиззәттең йәш саҡта йыйған шаҡтай ғына аҡсаһы янды. Ғаиләгә керәһе аҡса бер кемгә лә шатлыҡ килтермәйсә әрәм булды. Күптәрҙе бөлдөргән ул хәлдәрҙән һуң Ғиззәт аҡсаны тағы ла ҡомһоҙланып йыя башланы. Тик аҡсаһы юғалмаһын өсөн аҡыл менән йыйҙы. Әҙ-мәҙ запасы барлыҡҡа килеүгә, уны файҙа менән урынлаштыра барҙы: фатирын ҙурайтты, ярайһы ғына машина, ауылда йорт һатып алды. Ә ҡатынына көн дә ваҡ-төйәккә тинлектәр һанап бирҙе. "Һораһаң ҡапсыҡлап, һаран бирер ҡашыҡлап" – нәҡ Ғиззәт тураһында әйтелгән!\nҠатыны киткәс бушаған һыуытҡысҡа, кәштәләргә ҡарап, Ғиззәт башын ҡашыны. Әсмәбикә өйҙә саҡта был һыуытҡыс та, кәштәләре лә аҙыҡ-түлек, кәрәк-яраҡ менәнтулы ине бит! Шул ғына тиндәргә нисек тултыра алды икән ул уларҙы?! Аңламаҫһың!\nСираттағы пенсияһын Ғиззәт, көндәрҙе бармағын бөгә-бөгә һанап, саҡ-саҡ көтөп алды. Фатирға түләгәс, һыуытҡысты аҙыҡ-түлек менән бер ни тиклем тултырғас, тәмәке, башҡа кәрәк-яраҡ һатып алғас, аҡса янсығында ҡалған тинлектәр, беҙгә булһа ла теймә инде, тигәндәй, ҡыҙғаныслы шылтыранылар. Хатта бензинға ғына ла ҡалманы. Әсмәбикә барҙа бер айға еткән, шаҡтай артып та ҡалған аҡса ике-өс көндә бөттө лә ҡуйҙы. Тота белмәүме һуң был, пенсия аҙлыҡмы? Ашаған белмәй, тураған белә – шулмы? Алып ҡайтҡан аҙ-маҙ ризыҡты, йүнләп әҙерләй белмәйенсә, Ғиззәт әрәм-шәрәм итә барҙы. Ҡыҙҙырырға ҡуйған ите, кәтлите, балығы көйҙө. Бутҡаһы, ашы түгелде. Ашарға ярағаны өҫтәлдә ҡалып әсене. Ағын-ҡараһын бер юлы йыуғас, бөтә кейем-һалым һоро төҫкә керҙе.\nӘ бит Ғиззәт ғаилә иҡтисады тураһында үҙ ғүмеренә бер тапҡыр ғына булһа ла ҡыҙыҡһынманы. Ҡайҙан аҡса табырға? Нисек булғанын тоторға? Нисек еткерергә? Нисек әрәм итмәҫкә? Был хаҡта Әсмәбикәнең генә башы ғына ауыртты. Тинләп кенә биргән иренән көн дә теләнселәнеп аҡса һорамай сараһы юҡ ине. Был һораныу үҙенең дә елегенә үтте, Ғиззәтте лә туйҙырҙы. Баҡһаң, Әсмәбикә бит ире өсөн һораған! Уны көн дә тәмле ашатыр, туйҙырыр өсөн. Иренә көн дә таҙа кейем-һалым кейҙерер, таҙа урын-ҡаралтыла йоҡлатыр өсөн. Бөхтә йортта йәшәтер өсөн. Лезвиеһына, тәмәкеһенә тимклем үҙе һатып алып ҡайта ине Әсмәбикә. Ә Ғиззәт нисек тә әҙерәк бирергә, ҡыҫырға тырыша ине. Үҙ-үҙенән ҡыҫҡан түгелме һуң? Әсмәбикә ирен дә, балаларын да күберәк үҙе тапҡан аҡсаға туйындырған, кейендергән булып сыға түгелме һуң?! Ғиззәт ҡатынын, аҡсаны күп бөтөрәһең, тип битәрләй ине әле, етмәһә! Нисәмә йылдар ҡатыны нисек түҙҙе икән иренә?!\nЭйе, үҙенә яңы ҡатын эҙләп, Ғиззәт оҙаҡ ҡына һайланды. Йә береһе оҡшаманы, йә икенсеһе. Өйләнәм тигәс тә, беренсе осраған ҡатынға өйләнеп булмай бит инде! Ғиззәт кеүек бөркөттәр урамда аунап ятмай! Үҙе белепме, белмәйме, һәр яңы ҡатын-ҡыҙҙа Әсмәбикәне эҙләүен Ғиззәт аңламаны кеүек. Яңы «кандидат» менән осрашыуға әҙерләнгәндә Ғиззәт кинәт кенә көҙгөләге сағылышына иғтибар итте. Көҙгөлә ул һанағанса батыр ҡарашлы, мәғрур бөркөт түгел, ә пеләш башлы, иңдәре эйелгән, йөҙөнә меҫкенлек сыҡҡан, ҡартайған бахыр «турғай» шәүләһе сағыла ине. Ғиззәт көҙгөгә ҡарап уйланып торҙо ла ялтас башын ҡашыны. Улай икән! Ҡуҡырайырлығың ҡалмаған! Шул диуана пеләш башыңды эйеп, кисереүен һорап, Әсмәбикә ҡаршыһына баҫырға тура килмәгәйне...


9 ғинуар — Башҡорт Википедияһы\n9 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 9-сы көнө. Йыл аҙағына тиклем 356 көн ҡала (кәбисә йылында 357).\n9 ғинуар Викимилектә\nАҠШ: Абрикос көнө.\nВьетнам: Уҡыусылар һәм студенттар көнө.\nСерб Республикаһы: Республика көнө.\nЕр: Хореограф көнө.\n1885: Һамар—Златоуст тимер юлы төҙөлә башлай.\n1919: «Китап» нәшриәте ойошторола.\n1958: Новосибирск дәүләт университеты эшләй башлай.\nБәкеров Ҡадир Ғади улы (1905—3.10.1970), режиссёр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1943—1950 йылдарҙа бөгөнгө Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры режиссёры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған сəнғəт эшмəкəре (1935). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1965) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) ордендары кавалеры.\nӘхмәтова Бәйнә Хәлиулла ҡыҙы (1920—11.11.2013), ғалим-терапевт, йәмәғәтсе. 1957—2008 йылдарҙа Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1972—1985 йылдарҙа 1-се госпиталь терапияһы кафедраһы мөдире. 1972—1985 йылдарҙа Башҡортостан кардиологтар йәмғиәте рәйесе. Медицина фәндәре докторы (1969), профессор (1970). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1989), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1994).\nНикуличкин Дмитрий Степанович (1925—26.02.1991), нефть эшкәртеүсе. 1965—1976 йылдарҙа Ишембай нефть эшкәртеү заводының ҡоролма начальнигы. Бөйөк Ватан һуғышы һәм совет-япон һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған рационализаторы (1971). II дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985). Сығышы менән хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Шарлыҡ районы Орловка утарынан.\nМарат Кәримов (1930), шағир, тәржемәсе, журналист. 1964—1968 йылдарҙа «Пионер» журналы, 1968—1978 йылдарҙа «Һәнәк» журналы мөхәррире. 1958 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры (2003) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1994). Фәтих Кәрим исемендәге премия лауреаты (2001).\nМиңлеғолов Вил Бәхтейәр улы (1940), нефтсе. 1964—1996 йылдарҙа «Саҡмағошнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы. Башҡорт АССР‑ының 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған нефтсеһе (1975), СССР-ҙың почётлы нефтсеһе (1979). СССР Дәүләт премияһы лауреаты (1990). Ленин (1981), Октябрь Революцияһы (1986) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1975) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы Ҡаңны-Төркәй ауылынан.\nӘхмәдов Йосоп Әхмәд улы (1945), педагог, Өфө сәнғәт училищеһы (колледжы) уҡытыусыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы.\nВолодин Юрий Константинович (1950), хужалыҡ эшмәкәре, йәмәғәтсе. 2004—2013 йылдарҙа Ҡарман ГРЭС-ы директоры. Башҡортостан Республикаһының 4-се саҡырылыш (2008–2013) Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы (2009), Рәсәй Федерацияһы Йылылыҡ-энергетика комплексының почётлы хеҙмәткәре, «Почёт Билдәһе» (1986) һәм Дуҫлыҡ (2000) ордендары кавалеры, Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы (2013). Сығышы менән хәҙерге Һарытау өлкәһенең Атҡар районы Ҡыҙылармеец совхозы ауылынан.\nЯсько Олег Васильевич (1950), инженер-технолог, хужалыҡ эшмәкәре. 1974—2010 йылдарҙа «Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһенең яуаплы хеҙмәткәре, «Газпром Нефтехим Салауат» берекмәһенең департамент директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе.\nХәсән Усманов (1975), йырсы, «Хәсән» студияһы директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2014) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2006).\nМоратов Зиннәт Һибәт улы (1906—31.05.1988), СССР-ҙың партия эшмәкәре. 1943—1944 йылдарҙа ВКП (б)-ның Татарстан өлкә комитетының өсөнсө һәм икенсе секретары, 1944—1957 йылдарҙа — беренсе секретары; бер үк ваҡытта 1944—1950 йылдарҙа ВКП (б)-ның Ҡазан ҡала комитеты секретары. Өс Ленин (1945, 1950, 1955), Октябрь Революцияһы (1975), Халыҡтар Дуҫлығы (1985) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Саҡмағош районы Яңы Ҡалмаш ауылынан.\nНасиров Ильяс Исмәғил улы (1907—1972), хеҙмәт алдынғыһы. Баймаҡ баҡыр иретеү заводының элекке иретеүсеһе, формасыһы, мастеры. Ленин һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры.\nБайкова Флүрә Ямалетдин ҡыҙы (1932), хеҙмәт ветераны. Республика халыҡ ижады үҙәгенең элекке өлкән методисы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nХәмиҙуллин Таһир Хәлиулла улы (1932—2007), журналист. Бәләбәйҙең берләштерелгән гәзитенең элекке мөхәррир урынбаҫары. СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nИштәкбаева Сәлиә Мөхәмәтйәр ҡыҙы (1942), малсылыҡ алдынғыһы, хеҙмәт ветераны. Хәйбулла районы «Ҡыҙыл Байраҡ» колхозының элекке һауынсыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Хеҙмәт Даны һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.\nБаҙаҡшанов Рәмил Мөхәмәт улы (1947), юғары мәктәп ветераны, ғалим-химик-аналитик. Башҡорт дәүләт медицина университеты доценты. Химия фәндәре кандидаты. Нью-Йорк фәндәр академияһы ағзаһы. Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостандың атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре.\nСамородов Владимир Николаевич (1947), дәүләт хеҙмәте һәм спорт ветераны, йәмәғәтсе. 1991—2002 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының Физик культура, спорт һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе, Башҡортостан Республикаһының физик культура, спорт һәм туризм буйынса министры, Рәсәйҙең Олимпия һәм Паралимпия башҡарма комитеты ағзаһы. 1998 йылдан Башҡортостан урыҫтары соборы башҡарма комитеты рәйесе. РСФСР-ҙың атҡаҙанған тренеры (1983), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1997), Спорт мастерлығына кандидат (ауыр атлетика, 1972). Почёт (2007), Дуҫлыҡ (1999), Салауат Юлаев (2007) ордендары кавалеры.\nЛатфуллин Наил Сәйет улы (1952—19.11.1992), рәссам, график, шағир. 1990 йылдан СССР-ҙың Рәссамдар союзы ағзаһы. «Сыңғыҙхан» ижади берекмәһен ойоштороусы һәм уның 1990—1992 йылдарҙағы етәксеһе. «Туран» бойондороҡһоҙ культрология фондының Беренсе Халыҡ-ара бойондороҡһоҙ культрология премияһы лауреаты.\nТаһиров Нуриәғзәм Таһир улы (1888—1938 йылдан һуң), башҡорт милли хəрəкəте эшмәкәре, тел белгесе. Граждандар һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.\nИшкилдина Латифа Ғинийәт ҡыҙы (1928—2015), педагог, 1947-1983 йылдарҙа Хәйбулла районы Байғусҡар мәктәбенең башланғыс синыфтар уҡытыусыһы, РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы. Сығышы менән Күгәрсен районы Дәүләтҡол ауылынан.\nКучумов Әғлә Йәмғетдин улы (1938), спортсы, СССР-ҙың спорт мастеры. Спортса атлау буйынса 9 тапҡыр донъя, 27 тапҡыр Рәсәй чемпионы. Баҡалы районының почётлы гражданы. Сығышы менән ошо райондың Ҡатай ауылынан.,\nБаязит Бикбай (1909—2.09.1968), шағир, прозаик, драматург. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1957), Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1970). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1955) һәм «Почёт Билдәһе» (1939) ордендары кавалеры.\nКосолапов Филипп Макарович (1919—7.08.1994), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби хеҙмәткәр, осоусы, авиация дивизияһының эскадрилья командиры, полковник (1957). Советтар Союзы Геройы (1943).\nБажайкин Станислав Георгиевич (1944), ғалим-механик. Техник фәндәр докторы (2000), профессор (2008). И. М. Губкин исемендәге премия (2002), Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге (2009), Татарстан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге (2012) дәүләт премиялары лауреаты. Сығышы менән хәҙерге Амур өлкәһе Завитая ҡасабаһынан.\nБартенев Евгений Константинович (1944—26.05.2008), партия һәм дәүләт органдары хеҙмәткәре. 1991—1992 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Салауат ҡала Советы башҡарма комитеты рәйесе, 1992—1997 йылдарҙа — Салауат ҡалаһы хакимиәте башлығы. Башҡорт АССР-ының 12-се саҡырылыш Юғары Советы, Башҡортостан Республикаһының 1-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың Вәкилдәр палатаһы депутаты.\n1860: Лаура Вальборг Аулин, Швеция пианисы, композитор һәм педагог.\n1885: Борис Королёв, скульптор-монументалист, СССР-ҙың скульптура мәктәбенә нигеҙ һалыусы.\n1908: Симона де Бовуар, Франция яҙыусыһы, философ.\n1959: Ригоберта Менчу, Гватемаланың хоҡуҡ яҡлаусыһы.\n1987: Елена Пидгрушная, Украина биатлонсыһы.\n9 ғинуарҙа вафат булғандар\n1873: Наполеон III, 1852—1870 йылдарҙа Франция императоры.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=9_ғинуар&oldid=1106851 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 19 ғинуар 2022 в 16:50\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:50 19 ғинуар 2022 үҙгәртелгән.


11 Декабрь 2010, 17:00\nТуймазы ҡалаһынан 18 йәшлек кенә Дарья Негановаға, үкенескә күрә, был юғары награданы үҙ ҡулдары менән алырға насип булмаған. Ул, тыуған ҡалаһында һуңғы тиҫтә йыл эсендә бөтә тирә-яҡты ҡурҡытып, халыҡты дер ҡалтыратҡан һәм, аяныс хәлдәргә дусар итеп, шаҡ ҡатырған енәйәтселәр төркөмөнә үҙенсә ҡаршылыҡ күрһәткән, һәм был уны фажиғәгә алып килгән дә инде.\n18 йәшлек ҡыҙҙың йыртҡыстар ҡулынан һәләк булыуы тураһындағы хәбәр Туймазы халҡын, йәшен һуҡҡандай, телһеҙ ҡалдыра. Әммә был шаңҡыу бер мәл генә була. Енәйәтселәр төркөмөнә ҡаршы йылдар буйы тулыша барған халыҡ нәфрәте нәҡ ошо фажиғәнән һуң күкрәктәренә һыйыша алмай, тышҡа бәреп сыға. Йөҙҙән ашыу ҡултамға йыйған туймазыларҙың әре һәм зары тулы асыҡ хаты киң мәғлүмәт сараларына, йәмәғәтселеккә һәм тәғәйен урынына барып етә һәм, ниһайәт, боҙ ҡуҙғала: тәфтишселәр ун йыл буйы туймазыларҙы һәм бөтә тирә-яҡты утта һәм боҙло һыуҙа тотҡан банданың ҡара эштәрен бер-бер артлы аса башлай. Бер йылдан артыҡҡа һуҙылған тикшереү барышында енәйәтселәргә ҡарата 42 томлыҡ енәйәт эше туплана һәм «ҡан ҡатыш серҙәр йомғағы» йылдан ашыу эҙмә-эҙлекле сиселә бара.\nНиңә һуң шашынған енәйәтсе төркөмдөң ҡара эштәрен ошо аяныслы ваҡиғаға тиклем тыя алмағандар? Был һорау, әлбиттә, ябай халыҡҡа ҡағылмай – кешеләр үс алыуҙан ҡурҡҡан. Сөнки «тел ҡалҡытҡан»дарҙың ауыҙын тиҙ япҡандар, ниндәйҙер аҙым эшләргә тырышҡандарҙың юлын туҡмаҡтар, янауҙар менән ҡыйғандар, үлем хәленә алып барып еткергәндәр. Енәйәтселәрҙең һыуҙан ҡоро сыға килеүе, бер ниндәй ҙә язаға түгел, хатта яуапҡа ла тарттырылмауы ҡан эскестәрҙе оторо ҡоторондорған. Уларҙың алама эштәрен асыҡлап, яуапҡа тарттырырға тейешле органдарҙың, киреһенсә, һаман ҡаплап, йәшереп килеүе урындағы халыҡта дөрөҫлөккә, ғәҙеллеккә ышанмаусанлыҡ тойғоһо ҡатыш ерәнеү, сирҡаныу тойғоһо уятҡан. Әллә нисә йондоҙло «погонлы ағайҙар»ҙың ҡанаты аҫтында һаман көс ала, сәскә ата барған «тейелгеһеҙ» «спрут»тың һәрмәүестәре Туймазы ҡалаһына ғына түгел, ә күрше райондарға, хатта өлкәләргә лә (Ырымбур, Силәбе, Һамар) барып еткән һәм ябай халыҡтан «өҫтөнлөгөн», ошо территорияға, кешеләр ғүмеренә «хужа булыуын» күрһәткән. Юғиһә уларҙың ҡара эштәре 42 томға тупланмаған булыр ине.\nЭйе, әҙәм балаһы бер-береһенең ҡәҙерен юғалтыуҙар аша ғына белә. Туймазылағы 13 кешенән торған һәм тиҫтә йылдар буйы меңәрләгән халыҡты үҙ «көбәге» аҫтында тотҡан банданы фашлау өсөн Дашаның тәүәккәллеге аша тәүге аҙым яһалған. Тик был тәүге аҙым ҙур йөрәкле бәләкәй генә ҡыҙ өсөн иң һуңғыһына әйләнгән. Буйтым ирҙәрҙең көсө етмәгән енәйәтселәрҙе сибек нәфис зат эйәһе туҡтатҡан...\nТуймазыларҙа тиҫтә йылдар буйы ҡурҡып, һағайып йәшәүҙән барлыҡҡа килгән үҙ-үҙеңде һаҡлау инстинкты һаман да көслө. Күптәр ошо турала күтәрелгән темаға һүҙҙе тиҙ генә икенсегә борорға, һорауҙарҙан ситләшергә тырыша. Сөнки банданың шәүләһе һаман улар тирәләй, «спрут»тың һәрмәүестәре һаман да тере. Интернет селтәре менән ҡулланыусыларҙың комментарийҙары нәҡ шуны дәлилләй. Банданың төп «юлбашсылары»ның береһе – 10, икенсеһе 20 йылға хөкөм ителһә лә, уларҙың «арҡаҙаштары» өс йылдан иреккә сығасаҡ. Үс алыуҙар дауам итмәҫ тип кем әйтер?! Хоҡуҡ, тәртип һағында тороусылар ябай халыҡты яҡлай алырмы һуң?


Йәнгүзәл барыбыҙҙы һоҡландыра\n23 Март 2018, 16:18\nСиныфтағы иң яҡын әхирәтебеҙ – Йәнгүзәл Зәйнуллина. Ул үҙенең аҡыллылығы, яғымлылығы, тырышлығы һәм матурлығы менән айырылып тора. Синыфташыбыҙ бөтә фәндәрҙән дә тик «бишле» билдәләренә генә өлгәшә. Ысынын әйткәндә, лицейыбыҙҙың ғорурлығы ул Йәнгүзәл, район кимәлендә үткәрелгән төрлө конкурстарҙа әүҙем ҡатнашып, призлы урындар ҙа яулап тора. Уның Маҡтау грамоталары иҫ киткес күп.\nБулыр бала – бишектән, тигәндәй, балалар баҡсаһында уҡ үҙен бар яҡтан да һәләтле итеп таныта. Дүртенселә уҡығанда ул район кимәлендә үткәрелгән башҡорт теле буйынса олимпиадала II урын алды. «Республикама дан йырлайым!» иншалар конкурсында ҡатнашып, ике йыл рәттән I урынға лайыҡ булды. Республика көнөнә арналған район шиғыр һөйләүселәр ярышында – II, «Яратҡан китабым» һүрәттәр бәйгеһендә III урын алды. Быйыл шулай уҡ фәнни-ғәмәли конференцияла ла үҙ көсөн һынап ҡараны һәм призлы урын яуланы.\nЙәнгүзәл моңло итеп йырлай, шиғырҙарҙы оҫта һөйләй, һүрәт төшөрөргә лә ярата.\nӘхирәтебеҙ тормошонда быйылғы уҡыу йылында тағы ла бер ҡыуаныслы ваҡиға булып үтте. Йәнгүзәл «Йәншишмә» үткәргән «Мәктәбем ғорурлығы» конкурсында ҡатнашып, баш мөхәррир Мирсәйет Юнысов ҡулынан Маҡтау ҡағыҙы һәм иҫтәлекле бүләк алды. Уның бер нисә мәҡәләһе был гәзит биттәрендә баҫылып та сыҡты.\nБеҙ шундай яҡын дуҫыбыҙ булыуына бик ҡыуанабыҙ, унан өлгө алабыҙ. Киләсәктә лә яңы үрҙәр яулауын теләйбеҙ.\nАлина ВӘХИТОВА,Эли на БИК БУЛАТОВА,VI «В» синыфы уҡыусылары.


"Эшләһәң, эш ҡарышмай"\n7 Ғинуар , 09:00\n«Эшләһәң, эш ҡарышмай», –ти Хәйбулла районы хакимиәте башлығы Рөстәм Шәрипов –Йылдағыса социаль объекттар төҙөлөшөнә һәм ремонтлауға айырыуса ҙур иғтибар бирелде. Мәғариф, мәҙәниәт һәм һаулыҡ һаҡлау өлкәһе объекттарында күп эштәр башҡарылды, уларҙың ҡайһылары әле лә дауам итә.\nБының өсөн төрлө федераль һәм республика программалары сиктәрендә районға финанс ярҙам бүленде. Быйыл сағыштырмаса ҙур күләмдә юлдарға асфальт, ҡырсынташ түшәлде, Аҡъяр һәм Ивановка ауылдарында урамдарҙа яҡтыртҡыстар яңыртылды. Район үҙәгендә мәктәп, бассейн төҙөлөштәре йәнә тергеҙелде. Бүребайҙа физкультура-һауыҡтырыу комплексын төҙөү аҙағына яҡынлаша, ошо уҡ ауылда таҙартыу ҡоролмаларын ҡороу артабан да дауам итәсәк. Сиҙәм ауылы халҡы тулыһынса һыу менән тәьмин ителһә, Маҡан һәм башҡа тораҡ пункттарҙа был йүнәлештә эш дауам итәсәк.\nТәү сиратта 2021 йыл үҙенең күп төрлөлөгө менән хәтерҙә ҡаласаҡ. Йыл башында көслө бурандарҙан һуң ауылдарҙы ҡар ҡамауынан асыу мәсьәләһе ҡалҡты, бының өсөн махсус ауыр техника йәлеп ителде. Сөнки урыны менән бер нисә метр бейеклеккә барып еткән юлдарҙағы ҡар һырынтылары, температураның тиҙ арала үҙгәреүенә бәйле ҡаты “стенаға” әүерелде. Яҙ еткәс, ауыл хужалығы эшсәндәре сәсеү эштәрен уңышлы тамамлап, уңыштың яҡшы булырына өмөт итте. Әммә, мәғлүм булыуынса, орлоҡто ергә сәсеүҙән һуң бер тамсы ла ямғыр яуманы, һөҙөмтәлә Хәйбуллала көслө ҡоролоҡ күҙәтелде. Ул хатта районда үҫемселекте юҡ итеү ҡурҡынысы менән янаны. Быйыл йыйылған уңыш яҙ сәскән орлоҡтоң да хаҡын ҡапламай, шуға күрә район һәм республика етәкселеге ауыл эшсәндәренә орлоҡ һатып алыу, кредиттарын түләү буйынса ташламалар йә иһә уны ҡайтарыу ваҡытын бер аҙ кисектереү өсөн субсидиялар бүлеү буйынса эш алып барыла. Ҡоролоҡтан зыян күргән шәхси ихаталарҙа мал тотоусыларға ла бер ни тиклем дәүләт ярҙамы күрһәтелде.\nАвгуст айы дауамында районда урман янғындарына ҡаршы көрәш барҙы. Оло йәштәгеләр һөйләүенсә, бер үк ваҡытта бер нисә урында ҡупҡан һәм ҙур майҙанды ялмап алған бындай тәбиғи афәт беҙҙә булғаны юҡ. Ғәмәлдә урман янғындары район халҡының берҙәмлеге һәм уртаҡ көсө, республика етәкселегенең ярҙамы менән генә тулыһынса һүндерелде. Шулай уҡ райондың сәнәғәт предприятиеларының ғәйәт ҙур ярҙамы булды, уларҙың ҡеүәтле техникаһы һәм хеҙмәткәрҙәре лә “ҡыҙыл әтәс”те ауыҙлыҡлауға үҙ өлөшөн индерҙе.\n2022 йылда район үҙәгендә мәктәп, бассейн, Бүребайҙа физкультура-һауыҡтырыу комплексы төҙөлөштәрен тамамларға ниәтләйбеҙ. Бынан башҡа мәғариф объекттарын, шул иҫәптән Маҡан һәм Уфимка ауылдары мәктәптәрен ремонтлауҙы башларға планлаштырабыҙ. Шулай уҡ Аҡъяр, Маҡан, Яңы Ергән һәм башҡа ауылдарҙа халыҡты һыу менән тәьминәт мәсьәләһен хәл итеү мөһим. Әһәмиәтле бурыстар иҫәбенә ауыл хужалығын, тау сәнәғәте үҫешенә булышлыҡ итеү инә. Ауылдарҙа фельдшер-акушерлыҡ пункттары, мәҙәниәт йорттарын, күперҙәр төҙөү мәсьәләләре ҡараласаҡ. Киләһе йылдарҙа ла юлдарға, ауыл урамдарына асфальт һалыу, яҡтыртҡыстар ҡуйыу, электр, тәбиғи газ, мобиль элемтә үткәреү буйынса эштәр дауам итәсәк. Ағас ултыртыу, урмандарҙы тергеҙеү көнүҙәк булып ҡала.


Һалым буйынса бурыстарҙы яңы интернет-сервис аша белергә мөмкин\n20 Октябрь 2011, 11:06\nФедераль һалым хеҙмәте «Физик шәхестәр өсөн һалым түләүсе кабинеты» интернет-сервисының яңы версияһын ҡулланылышҡа индерә. Был хаҡта ведомствоның рәсми сайтында хәбәр ителә.\nИнтернет-сервис һалым түләүсегә бюджет алдындағы һалым буйынса бурыстары, иҫәпләнгән һәм түләнгән һалым түләүҙәре суммалары, күсмә һәм күсемһеҙ милек объекттары тураһындағы көнүҙәк мәғлүмәттәрҙе алырға; бюджет менән иҫәпләшеүҙәрҙе контролдә тоторға; һалымға бәйле бланк һәм квитанцияларҙы баҫтырып сығарырға; һалым буйынса документтарҙы электрон төрҙә алырға; бурыстар һәм түләүҙәрҙе ҡапларға; сайт аша һалым органдарына мөрәжәғәт итергә мөмкинлек бирәсәк.\nӘлеге ваҡытта Рәсәй Федерацияһының биш субъектының һалым түләүселәре сервистан файҙалана ала. Башҡортостан Республикаһы ла улар иҫәбендә. Яҡын арала интернет-сервис менән Рәсәйҙең бөтә граждандары ла файҙалана аласаҡ.\nӘлеге ваҡытта Федераль һалым хеҙмәте «Юридик шәхестәр өсөн һалым түләүсе кабинеты» интернет-сервисы өҫтөндә эш башланы, уны 2012 йылда файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла.


Республикала дәүләт унитар предприятиелары кәметеләсәк\nУлар йә акционерлаштырылырға, йә шәхси ҡулдарға күсергә тейеш. Юғиһә, ҡайһы бер етәкселәр предприятиены шәхси лавкаға әйләндереп, Хөкүмәткә бер ниндәй ҙә табыш килтермәй. Рөстәм Хәмитов Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығының коллегия ултырышында сығыш яһап, тармаҡ ведомствоһына бурыстар билдәләне.\nАлдағы йылдарҙа Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығы алдында етди бурыстар тора. Республиканың көрсөккә ҡаршы көрәш планына ярашлы, тәү кәрәк сығымдар өсөн ике фонд булдырылды. Береһендә аҡса тупланһа, икенсеһе залог фонды. Йәғни, унда еңел һатыла торған дәүләт мөлкәте туплана. Күсемһеҙ милек ун биш миллиард һум менән баһалана. Фондты туплау ведомствонан һөҙөмтәле эшмәкәрлек талап итә. Тәү сиратта килемһеҙ һаналған дәүләт предприятеларынан арыныу фарыз, тине Рөстәм Хәмитов.\nҮткән йыл дәүләт унитар предприятиелары республика ҡаҙнаһына 107 миллион һум ғына аҡса күсергән. Был килем бик аҙ. Күп кенә предприятиелар табышһыҙ эшләй һәм дәүләт ундай йөктән арынырға тейеш, тине Рөстәм Хәмитов. Былтыр ошондай 22 ойошма үҙгәртеп ҡоролған. Быйыл тағы ла 86 предприятиены ошо уҡ яҙмыш көтә.\nМинистрлыҡҡа муниципаль предприятиеларҙы ла кәметеү бурысы йөкмәтелде. Республикала улар дүрт йөҙҙән ашыу. Илдең баш ҡалаһында муниципаль иҫәптәге предприятиелар егерме тирәһе генә. Мөлкәтте һөҙөмтәле файҙаланыу маҡсатында республика етәксеһе ер майҙандарын да тәртипкә килтерергә ҡушты. Күп балалы һәм инвалид бала тәрбиәләгән ғаиләләргә бушлай ер участкалары биреү мәсьәләһе лә етди контролгә алынасаҡ. Республикала байтаҡ ерҙәр файҙаланылмай. Улар республика иҫәбенә күсерелеп, табыш килтерергә тейеш, тине Рөстәм Хәмитов.


Белорет — яңы йыл байрамдарында Рәсәй буйлап сәйәхәт итеү өсөн иң арзан ҡалалар иҫәбендә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n11:15, 11 декабря 2018 Йәмғиәт\nБелорет — яңы йыл байрамдарында Рәсәй буйлап сәйәхәт итеү өсөн иң арзан ҡалалар иҫәбендә Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2018 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nБелорет — яңы йыл байрамдарында Рәсәй буйлап сәйәхәт итеү өсөн иң арзан ҡалалар иҫәбендә. Tvil.ru торлаҡҡа алдан заказ биреү сервисы илдең ҡышҡы каникулдар ваҡытында барырға мөмкин булған бюджетлы ҡалалары исемлеген төҙөгән.\nРейтингты әҙерләгәндә сервис эксперттары төрлө категориялы ҡунаҡханаларҙан тыш, шәхси фатирҙарҙың да хаҡын иҫәпкә алған. Шулай уҡ улар туристарҙың торлаҡҡа уртаса 2-3 көнгә заказ биреүен һәм ҡуртым өсөн тәүлегенә ике мең самаһы аҡса тотоноуын асыҡлаған.\nЯңы йыл байрамдарында йәшәү өсөн иң арзан ҡалалар — Пермь (тәүлегенә 1,3 мең һум), Каменск-Уральский (1,4 мең), Белорет (1,8 мең), Смоленск (1,9 мең) һәм Рязань (2 мең). Мәғлүмәттәр 2018 йылдың 29 декабренән 2019-ҙың 8 ғинуарына тиклем актуаль.\nТеги: Яңы йыл ялы


Сәләм, баҡса! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Сәләм, баҡса!\n27.04.2012 Сәләм, баҡса!\nМай башында ҡала халҡы икенсе өйөнә − баҡсаларына күсенә башлай, ә инде ауылдағылар ҙур-ҙур майҙанда йәшелсә үҫтереүгә ҡыҙыу әҙерләнә. Халыҡ араһында, быйылғы Май байрамы ҡарлы-боҙло ямғырҙар менән уҙасаҡ, тигән имеш-мимеш хәбәрҙәр йөрөһә лә, яҙ барыбер үҙенекен итәсәк. Шуға ла баҡсалар беҙҙе көтә, дуҫтар!\nМай башында ҡышҡылыҡҡа ултыртып ҡалдырған һарымһаҡ менән шнитт һуған түтәлдәрен һаҡ ҡына йомшартып сығалар. Был түтәлдәргә торф йәки компост өҫтәү ҙә зыян итмәҫ. Тупраҡҡа органик һәм минераль ашламалар ҙа талап ителә. Ер ҡарҙан әрселеү менән сыҡҡан һарымһаҡ ҡыяҡтарына тәмәке йәки махорка «туҙаны»н һибеп сығыу был культураларҙы һуған себененән һаҡлаясаҡ. Ваҡланған тәмәке үләне япраҡтарының үҙен генә лә, яртылаш көл ҡушып та һибергә мөмкин. ҡоротҡостарға ҡаршы уйлап табылған был ысул һуғандың бөтә төрөн дә себендәрҙән һаҡлаясаҡ.\nТупраҡ саҡ ҡына йылына башлау менән йәй көнө ашар өсөн кишер, петрушка, редис, әнис, кинза, пастернак, ҡуҙғалаҡ, борсаҡ һәм башҡа ҡуҙаҡлы йәшелсәләр сәселә. Был культураларҙы юҡҡа ғына һыуыҡҡа сыҙамлы тип билдәләмәйҙәр. Улар дымлы тупраҡтан да, ҡырауҙан да ҡурҡмай. Шулай ҙа был үҫемлектәрҙең дым яратыуын билдәләге килә − ямғырһыҙ көндәрҙә уларға күп итеп һыу һибегеҙ.\nҮрсетмәләре сыныҡтырылған булһа, иртә өлгөрөүсе кәбеҫтә, сельдерей, аҡ шалҡанды ла асыҡ тупраҡҡа күсерә башларға мөмкин.\nӘ тәҙрә төбөн йәмләп ултырған помидор, борос, баклажан үрсетмәләрен күсереп ултыртырға ашыҡмай тороғоҙ. Был йәшелсәләр тупраҡ 15 – 18 градусҡа тиклем йылынғансы тәҙрә төптәрендә ҡалһын. Бәләһенән – баш-аяҡ!


Йондоҙнамә (15 – 21 ноябрь)\n14 Ноябрь , 21:16\nВаҡиғаға бай аҙна көтөлә, Уларҙың барыһы ла яҡшы булмауы ла мөмкин. Ҡайһыларына иғтибар бирмәгеҙ, бәғзеләрен үҙ файҙағыҙға бора алаһығыҙ. Ҡайһы саҡ эсегеҙ бошор. Быны башҡаларға күрһәтмәҫкә тырышығыҙ.\nШишәмбелә ниндәйҙер етди аҙым яһарһығыҙ. Мөмкин тиклем үҙ тәжрибәгеҙгә таянып эш итегеҙ. Кеше кәңәштәренең ысын күңелдән булмауы ла ихтимал. Аҡса килеп торор, тик ҡайһы ваҡыт уны кәрәкмәгән әйбергә тотоноуҙан һаҡланығыҙ.\nОшо көндәрҙә бик абруйлы кеше менән осрашырһығыҙ. Үҙегеҙҙе һәйбәт яҡтан күрһәтеүегеҙ бик мөһим. Уға үҙегеҙ тураһында һөйләргә һис тә тартынмағыҙ. Йорт-ғаилә хәлдәре лә ыңғай булыр. Элек һәр саҡ дәғүә тыуҙырған мәсьәләне лә яңынан ҡуҙғатырға форсат булыр.\nЭлек һис тә осрамаған хәлгә тап булыуығыҙ бар. Ҡайһы саҡ ярҙам эҙләргә лә тура килер. Шаршамбыла ниндәйҙер элекке хатағыҙҙы төҙәтһәгеҙ, күңелегеҙ еңеләйеп ҡалыр. Башығыҙҙа яҡшы һәм өмөтлө фекер тыуыр. Ләкин уны бойомға ашырыу өсөн уңайлы мәлде көтөргә кәрәк булыр.\nЭлекке уңыштарығыҙ бер аҙ башығыҙҙы әйләндерҙе шикелле. Артабан артта ҡалмаҫ өсөн күберәк көс түгерһегеҙ. Яҡындағыларға ла һәр саҡ ышанып булмаҫ, яуаплылыҡты үҙ иңегеҙгә алырһығыҙ.\nБик яуаплы осор башланасаҡ. Йәлләмәйенсә иҫке бәйләнештәрҙән, кәрәкмәгән нәмәләрҙән ҡотолорға тырышығыҙ. Ваҡыт үткәс, бының өсөн үҙегеҙгә рәхмәт әйтерһегеҙ. Башҡалар менән үҙегеҙҙе ҡәҙимгенән ҡатыраҡ тотһағыҙ, был ваҡытлыса ҡытыршылыҡҡа килтерер.\nҺәр саҡтағыса кеше менән эш итеүе еңел буласаҡ. Еңел уртаҡ тел табыу бөтә эшегеҙгә булышлыҡ итәсәк. Аҙна уртаһындараҡ ниндәйҙер мөһим хәбәр ишетеүегеҙ ихтимал. Бәғзеләргә яҡын киләсәккә ҡорған маҡсаттарын үҙгәртергә лә тура килер.\nҺис тә уйламаған ерҙән аҡса килер. Кемдер күптән көткән бүләкте лә алыр. Ғөмүмән, тормош һеҙҙе һирәк-мирәк шулай ҡыуандырып торор. Шаршамбыла ниндәйҙер хата ебәреүегеҙ бар. Шулай ҙа уны тиҙ төҙәтерһегеҙ һәм артабан дөрөҫ йүнәлештән барырһығыҙ.\nҺуңғы ваҡытта ҡәҙимге, өйрәнгән эшегеҙ ялҡыта ла башланы кеүек. Тормошоғоҙға ниндәйҙер яңылыҡ индереп ҡарағыҙ. Был мотлаҡ файҙаға булыр. Аҙна барышында ышаныслы фекерҙәш таба алырһығыҙ. Йондоҙҙар аралашыуҙа кеше менән асыҡ булырға, маҡсаттарығыҙҙы йәшермәҫкә ҡуша.\nҠайһы саҡ бер аҙ борсолоп та алырһығыҙ һымаҡ. Шишәмбе һәм кесе йомала икеле хәлдәргә осрарһығыҙ, ахыры. Шулай ҙа ваҡытлыса ҡыйынлыҡтарға бирешмәҫһегеҙ, моғайын. Был арала күптәнге танышығыҙ менән осрашырһығыҙ. Һөйләшеү икегеҙ өсөн дә файҙалы буласаҡ.\nЭлек булдыра алмаған эштәргә яңынан тотоноп ҡарағыҙ. Үҙегеҙ ҙә аптырарһығыҙ – был юлы барыһы ла һәйбәт барыр. Тырышлығығыҙҙы башҡалар ҙа күрер. Һәр саҡтағыса уларҙың ҡараштары ҡапма-ҡаршы булыр, моғайын. Быға иғтибар итмәй, үҙ юлығыҙҙан барығыҙ.\nУңышлы аҙна. Был арала өмөтлө тәҡдимдәр ишетеүегеҙ ихтимал. Башығыҙҙа фекерҙәр ҙә тыуыр. Үҙгәрештәрҙән ҡурҡмағыҙ, улар күпселектә һеҙҙең файҙаға. Таныштарығыҙ ҙа күбәйер, ләкин улар араһында әүҙем кешеләр күп түгел. Кесе йомала ниндәйҙер бүләк алыуығыҙ мөмкин.


Мәктәптә күңелен биреп эшләй\n23 Август 2018, 15:36\nНаталия Никитина мәғариф өлкәһенә утыҙ йыл ғүмерен бағышлаған\nМәктәп ауылда – белем, мәҙәниәт һәм дөйөм алғанда, тормош үҙәге булып тора. Михайловка урта мәктәбенең берҙәм һәм хеҙмәт һөйөүсән коллективы менән Наталия Николаевна Никитина ун биш йыл етәкселек итә. Уның педагогик стажы утыҙ йылдан ашыу. 1988 йылда коррекцион мәктәп-интернатында география уҡытыусыһы булып урынлаша, бында уҡ етәкселектең тәүге тәжрибәһен ала – уҡытыу-тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары вазифаһын башҡара. 2001 йылда иһә үҙенең һөнәре буйынса урта мәктәпкә күсә, ә ике йылдан һуң мәғариф учреждениеһына директор итеп тәғәйенләнә.\nБеҙ һөнәрҙе төрлө юлдар менән һайлайбыҙ. Наталия Николаевна өсөн һәр ваҡыт әсәһе Матрена Федоровна Андреева өлгө булып торған, уның хеҙмәт юлы мәктәп менән бәйле – оҙаҡ йылдар башланғыс класстарҙы уҡыта. Һүҙ уңайынан, улы Алекксандр Башҡорт дәүләт университетының география факультетын тамамлаған, ғаиләһе менән Өфөлә йәшәй һәм эшләй.\nНаталия Николаевна белем биреү процесын уңышлы планлаштыра, барлыҡ мәктәп эшен ҙур ойошҡанлыҡ менән алып бара. Ҡул аҫтында эшләүселәрҙең һөнәри оҫталығы өсөн шарттар тыуҙыра, дәртләндерә һәм хеҙмәткәрҙәрҙең ижади инициативаһын стимуллаштыра, ҡыҫҡаһы, мәғариф өлкәһендә бар көсөн һалып эшләй. Уның етәкселеге аҫтында ағымдағы эштәр тормошҡа ашырыла бара. Ул талапсан етәксе, йәмәғәт һәм ата-әсәләр менән мөнәсәбәттәрҙе дөрөҫ ҡора белә.\nБер туҡтауһыҙ үҙ өҫтөңдә эшләү, намыҫлылыҡ, үҙеңдең эшенә ҡарата яуаплылыҡ тойоу - уның характерының айырылғыһыҙ өлөшө. Уның тормош иптәше Сергей Александрович барлыҡ башланғыстарында ҙур ярҙамсы.\nКүптән түгел Наталия Николаевна юбилей датаһын билдәләп үтте. Беҙ ысын күңелдән уны ҡотлайбыҙ, һаулыҡ һәм уңыштар теләйбеҙ.\nМәктәп коллективы исеменән\nМихайловка мәктәбе уҡытыусыһы.\nФото Наталия Никитинаның шәхси архивынан.


Ниңә береһе лә, хаҡ артмаясаҡ, тип вәғәҙәләмәй икән? » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Иҡтисад » Ниңә береһе лә, хаҡ артмаясаҡ, тип вәғәҙәләмәй икән?\n14.03.2014 Ниңә береһе лә, хаҡ артмаясаҡ, тип вәғәҙәләмәй икән?\nБөгөн сәйәси тормошта Украина, Ҡырым, Янукович, украин радикалдары тигән һүҙҙәр генә ишетелгән кеүек. Эйе, күрше илдә хәл-торош шәптән түгел, ғауға дауам итә, “һалҡын һуғыш” хаҡында ла хәбәр йөрөй. Уныһы кемдәр араһында икәнен әйтеп торорға ла түгел. Беҙ, йәғни Рәсәй, АҠШ менән “һалҡын һуғыш”тан “йылынғаныбыҙ” юҡ әле. Рәсәй яғынан Украинаның рус телле граждандарын яҡлау өсөн ҙур эштәр башҡарылғаны хаҡында ла отчеттар тыңлайбыҙ. Илдә барған акциялар тураһында әйтәм. Беҙгә билдәле булмаған башҡа саралар ҙа күреләлер, бәлки. Украинаны нимә көтөүен хәҙер фаразлауы ла ауыр.\nШулай ҙа бөгөн был теманан бер аҙ ситкәрәк китеп, ҡарашты һәм ҡолаҡты бүтән нәмәгә йүнәлтке килә. Мөһим нәмәгә. Донъяла бит Украина ғына түгел, ә нисек тә булһа йәшәргә ынтылып ятыусы ябай халыҡ та бар. Рәсәй халҡы. Беҙҙе бөгөн аптыратыуы еңелдән түгел – барыһы ла күргән-кисерелгән кеүек. Шулай ҙа кисә бер төрлө, бөгөн – икенсе, иртәгә өсөнсө төрлө булған хаҡтарға ғына ҡайһы саҡ “бот сабып” ҡуябыҙ. Шулайтабыҙ ҙа, йоҙроҡто кеҫәгә тығып, магазинға йүнәләбеҙ. Аңлағанһығыҙҙыр, һүҙ – хаҡтар хаҡында.\nКисә генә 100 һум ине…\nМинең аҙыҡ-түлек кәрзинендә шәхсән бер ваҡытта ла урын алмаһа ла, бер көндө “Байрам”ға ингәс, “ялтыр-йолтор”ҙарға (шешәгә инде) күҙ һалдым. Эйе, дөрөҫ һөйләйҙәр икән, иҫерткес эсемлектәргә хаҡтар юғары үрмәләй ҙә баһа! Быйыл уларҙың хаҡы ике тапҡыр артасаҡ, ти. Рәсәй халҡы сәләмәт тормошҡа күсер, моғайын. Шулай тигән өмөт барҙыр хаҡтарҙы арттырыусыларҙа. Юҡ шул, эсергә яратҡан әҙәмдәр теләһә нимә алып ауыҙына ҡойорға ла әҙер. Сәләмәтлеген ҡаҡшатырға теләүселәргә, сир “һатып алыусы”ларға тағы бер яңылыҡ – иң арзан тәмәке 50 һумдан да кәм тормаясаҡ.\nҒөмүмән алғанда, киләһе өс йылда яғыулыҡҡа, алкоголь һәм тәмәкегә хаҡтар әүҙем күтәреләсәк. РФ Дәүләт Думаһы депутаттары 2014 – 2016 йыл бюджетына әҙерләнгәндә үк күҙаллап ҡуйған булған.\nБензин хаҡы уртаса 13 процентҡа артыуы ихтимал. Барыһына ла яғыулыҡ продуктына акциз хаҡы артыу ғәйепле.\nҒәҙәттәгесә, хаҡтар күтәрелеү яңы башланған йылдың тәүге көндәренә хас, тигән ялған ышаныс йәшәй. Эйе, ул көндәрҙә бәғзеләр тауарға тағып ҡуйылған ярлыҡтарҙа икенсе һандарҙы бер аҙ еңелерәк ҡабул итеүсән. Тағы бер ҡыҙыҡ фактҡа юлығаһың: хаҡтар шым ғына арттырыла. Беләһегеҙ бит, пенсиямы, эш хаҡы йә пособиемы артҡанда, ярты йыл алдан ҡысҡыралар, ә халыҡ түләйһе тарифтар күтәрелеүен, хаҡтар үҫеүен мөмкин тиклем тауыш-тынһыҙ үткәрәләр. Хөкүмәттең инфляцияға ҡаршы саралары ла, һатып алыусының кәрзине торған һайын еңеләйә төшөүе лә – бер нәмә лә ҡамасауламай.\nултырмаҫбыҙ ҙа ул…\nЕвропаның Рәсәйҙә тиҫтә йыллап эшләүсе “Management Development Group” компанияһының идарасы партнеры Дмитрий Потапенко белдереүенсә, аҙыҡ-түлеккә хаҡ артыуы бер ҡасан да туҡтамаясаҡ, хатта 90 процентҡаса күтәрелеүе ихтимал. Ә анығыраҡ күҙаллауынса, колбаса – 25 – 30, һөт ризыҡтары – 20 – 25, йәшелсәләр 20 процентҡа ҡиммәтләнәсәк. Ә үҙебеҙҙең Һөт етештереүселәр милли берлегенең идара рәйесе Андрей Даниленко иһә һөт продукцияһының хаҡы 10 процент тирәһе артасағын фаразлай. Сәбәптәр элеккесә – мал аҙығы ҡиммәтләнде, шул арҡала эшкәртелмәгән һөттө һатып алыу хаҡы үҫте, магазин кәштәһенә барып еткәс, тағы яңы хаҡ ҡуйылды.\nИҫләйһегеҙҙер, былтыр күп төбәктә ҡоролоҡ булды ла мал аҙығы етештереү тотҡарланды. Һөҙөмтәлә нимә? Һөҙөмтәлә тауыҡтар ҙа ас ҡалған, ахыры, йомортҡаға хаҡтарҙың артыуын күҙаллайҙар. Былтыр йыл аҙағында уҡ “алтын йомортҡа”лар һатып алғайныҡ та баһа! Бер тиҫтәһен 60-ар һумға.\nБыйыл шоколад менән какао ла ҡиммәтләнәсәк. Сәбәбе – какаоның уңышы насар булған, сеймал етмәй.\nИт етештереүселәр генә хаҡтар артыуын вәғәҙәләмәй. Был ауылда төп килеме мал һимертеп һатып аҡса эшләү булған крәҫтиәнгә ҡулаймы ни инде? Шулай ҙа был тармаҡта конкуренция көслө, шуға хаҡ үҫмәй, ти эксперттар. Иң мөһиме, тауыҡ итенә хаҡ артмаһын. Тағы сусҡа итенә. Уларҙы “йүгәнләп” булһа, һыйыр итенең дә хаҡы бер сама ҡаласаҡ.\nБылтыр картуф ҡиммәтләнеп киткәйне. Әле лә ул яңы уңышҡа тиклем ярайһы үҫкән хаҡ менән һатыласаҡ.\nИҫке тәпешкә кейеп, иҫке телевизор\nРәсәйҙә һатылған бөтә аяҡ кейеменең 80 проценты ситтән индерелә. Уларҙың хаҡы валютаға бәйле. Доллар курсы үҫһә, туфли-ботинкалар ҡиммәтләнә. Һумыбыҙ арзанайһа, сит ил көнкүреш техникаһына хаҡ күтәрелә. Был тенденция – мәңгелек. Шуны онотмағыҙ. Әйткәндәй, сит ил етештереүселәре беҙҙең магазиндарға яңы моделле телевизор, компьютер, телефондар ебәрә. Әлбиттә, “ҡабарған” хаҡ менән. Ә иҫке моделдәр арзаная, тик уларҙы алғы килмәҫ шул. Йыл уртаһына автомобилдәр ҡиммәтләнәсәк. Рәсәй автомобиль дилерҙары ассоциацияһы белдереүенсә, беҙҙең илдә йыйылған “иномарка”ларҙың бер өлөшө, үҙебеҙҙең АвтоВАЗ йә УАЗ продукцияһы хаҡтарын күтәрергә йыйына. Рәсәй Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инде лә, хәҙер шуның талаптарын үтәргә тейеш. Автомобилдәргә ҡағылған талаптарҙың береһе – Рәсәй биләмәһендә эшләүсе һәр автоетештереүсе лә утилләштереү йыйымын импортерҙар менән бер рәттән түләргә бурыслы. Хаҡтар шул сәбәпле арта, йәнә лә үҙебеҙҙә эшләнгән еңел машиналарға ҡағылышлы льготалы кредит программаһы тамамланды.\nКоммуналь һәм йәмәғәт транспортына түләүҙәр\nУйлап ҡараһаң, беҙҙе тик түләүҙәр генә уратып алған кеүек. Буш бер нәмә лә юҡ. Бар, русса таралған әйтемдәге кеүек – ҡапҡандағы бушлай сыр. Тик ҡапҡанға эләгеү ҡурҡыныс. Хәтерегеҙҙәме икән, бер заман урам транспорты буш булғайны. Тәжрибә сифатында, тинеләр. Күрәһең, уңышһыҙ тәжрибә булғандыр. Хәҙер иһә, мәҫәлән, баш ҡалабыҙ Өфөлә генә йәмәғәт транспортына әллә нисәмә төрлө хаҡ. Трамвай-троллейбуста бер тапҡыр йөрөү хаҡы ҡулаҡсаға 12 һум. “Башавтотранс” “НефАз”дары – 18, “ПАЗ”, микроавтобустар, “ГАЗель”дәр 20 – 25 һум тора. Транспорт карталарына башҡа хаҡ, 30 һумлыҡ бәләкәй автобустар ҙа бар, 15 һумлыҡ бер маршрутка йөрөй, киске сәғәт туғыҙҙан һуң “ПАЗ”иктар хаҡты биш һумға арттыра. Шунан башыңды ҡатырмай ғына йөрөп ҡара! Ошондай күп төрлө хаҡтар тағы ла үҙгәрмәксе. Бәлки, беҙҙең төбәккә ҡағылмаҫ та әле.\nПоездарға ла хаҡ артыуын күҙаллайҙар. Уртаса 4,2 процентҡа үҫеүе ихтимал.\nТорлаҡ-коммуналь түләүҙәр суммаһы шәп үҫмәһә лә, 4,5 – 5,2 процентҡа күтәрелер, моғайын. Пассажирҙарға ла юлға күберәк аҡса алып сығырға тура киләсәк. Был – Рәсәй Юғары иҡтисад мәктәбенең әйҙәүсе белгес-эксперты Николай Кондрашовтың фекере.\n“Метриум Групп” аналитиктары раҫлауынса, бензинға хаҡ артыуы төҙөлөш материалдарының да ҡиммәтләнеүенә килтерә. Ә төҙөлөш материалдары ҡиммәтләнһә, торлаҡҡа ла хаҡ арта. Торлаҡ төҙөгәндә бит яғыулыҡ та ҡулланыла. Ҡыҙыҡ, ә бәлки, ҡыҙғаныстыр ҙа был хәл. Әгәр ҙә быйыл бензин хаҡы вәғәҙә ителгән процентҡа артһа (үрҙә яҙылды), торлаҡтың квадрат метрына хаҡтың 10 процентҡа күтәрелеүе бар.\nБылтыр ноябрҙә Дәүләт Думаһы депутаттары нефть эшкәртеү заводтарын тәбиғи төбәк монополияһы тип иғлан итеп, хаҡтарҙы контролләргә уйлағайны ла, килеп сыҡманы. Нефтселәрҙең үҙҙәре ҡаршы төшөүе етмәгән, уларҙы Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәт вәкилдәре лә яҡланы. Йәнәһе, нефть эшкәртеүселәрҙе төбәк монополияһы тип атап булмай, сөнки улар бензин һәм башҡа продукцияһын дөйөм ил баҙарына сығара. Шулай булғас, бензинға хаҡ артып тороуын бер нисек тә туҡтатып булмай. Хатта Рәсәй донъяла иң көслө нефть табыусы ил булһа ла.\nМашинам юҡ, бензинға хаҡ артыуы миңә “нипачум”, тип ултырыусылар юҡ инде бөгөн. Заправкаларҙағы таблола һандар үҙгәреү менән магазиндағы аҙыҡ-түлектеке лә үҙгәрә һала.


Ун тинлек билет – ғүмерлек иҫтәлек » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Ун тинлек билет – ғүмерлек иҫтәлек\nУн тинлек билет – ғүмерлек иҫтәлек 21.06.2016 // Әҙәбиәт\nШәхсән үҙем һәм өлкән йәштәге күп кешеләр өсөн Совет осоро киноһы – һағынышлы иҫтәлек. Бик һирәк, йылына бер генә, барам киноға. Күрәм: бөгөн халыҡ әллә ни йөрөмәй унда. Ғәжәп түгел. Быға сәбәп булып, беренсенән, билеттың ҡиммәтлеге торһа, икенсенән – компьютер аша теләгән фильмыңды табып ҡарай алыу мөмкинлеге. Бер ҡайҙа ла сығып йөрөргә, аҡса түгергә кәрәкмәй...\nМин бала һәм үҫмер саҡта замандаштарым киноға йөрөргә бик ярата торғайны. «Маяҡ» кинотеатры алдында оҙон сират теҙелә ине. Фильмдарҙың теләһә ҡайһыһына һәр ваҡыт халыҡ күпләп ағылды. Лениндың «Сәнғәттәрҙән иң мөһиме – кино» тигән һүҙҙәре девиз булып яңғыраны ул осорҙа.\nЙәштәр, бигерәк тә ҡыҙҙар, артистарҙың фотоларынан альбом туплай ине. Хатта модаға ингәйне был шөғөл. Смоктуновский, Тихонов, Евстигнеев, Жжёнов, Баталов, Бурков күбебеҙҙең кумиры булды. Комедия артистары Миронов, Папанов, Никулин, Вицин, Моргунов, Демьяненко, Куравлёв, Леонов, Крамаровтарҙы бигерәк тә ярата инек.\nКинофильмдарҙың балаларға ни хәтлем көслө йоғонто яһауы тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Бөгөнгөләй иҫемдә, Робин Гуд тураһындағыны ҡарағандан һуң балалар ҡала буйлап уҡ-һаҙаҡ тотоп йөрөнө, ә «Өс мушкетёр»ҙан һуң ҡулдарҙа шпагалар йыш күренде. Һәм, әлбиттә, үҙҙәре яһаған ҡоралдар ярҙамында ысынға тартым алыштар үткәрә торғайнылар. «Фантомас» фильмы ла күптәрҙе шаҡ ҡатырҙы. Уның тураһында күпме һөйләнеләр! Кейем әҙерләргә ҡара туҡыма ғына етһен – малайҙарҙың бөтәһе лә «Фантомас»ҡа әйләнде.\nШулай уҡ балалар «Фильмдың исемен әйт» уйынын уйнай ине. Ҡағиҙәһе ябай ғына: алып барыусы кино исеменең беренсе хәрефтәрен әйтә, мәҫәлән, ТТНП («Три тополя на Плющихе»), ә ҡалғандары ниндәй кино икәнен әйтеп бирергә тейеш. Кем белә, шул алып барыусы була. Ҡышҡы оҙон кистәрҙә беҙ оҙаҡ итеп шулай подъезд алдында уйнап ултыра торғайныҡ.\nМин бала саҡта һинд кинолары ла ифрат популяр ине. «Рам һәм Лакхан», «Зита менән Гита», «Үс һәм закон», «Диско бейеүсе» һәм «Бейе, бейе» фильмдарына кешеләр бер нисә тапҡыр барыр һәм илар ҙа илар ине... Бигерәк тә ҡатын-ҡыҙ. Эйе, һинд кинематографистары күҙ йәштәрен түктерә белде.\nСовет кешеләренең тормошонда «Тотолмаҫ үс алыусылар» тәрән эҙ ҡалдырҙы. Мин үҙем уны 20 тапҡырҙан ашыу ҡарағанмындыр. Фильм менән ҡыҙыҡһыныусылар бер ҡасан да кәмемәне. Шулай уҡ «Йылға аръяғы урамында яҙ», «Волга-Волга», «Цирк», «Һалдат атаһы», «Дүшәмбегә тиклем йәшәһәк», «Иртәгә килегеҙ», «Һуғышҡа ҡарттар ғына бара», «Белорус вокзалы», «Ҡыҙыл миләш», «Сүллектең аҡ ҡояшы» һәм башҡалар хәтерҙә мәңгелеккә уйылып ҡалды. Халыҡ комедияларҙы ла хуп күрҙе. «Бриллиантлы ҡул», «Уңыш джентльмендары», «Иван Васильевич һөнәрен алыштыра», «Кавказ тотҡоно» кеүектәрен байрамдарҙа әле лә бөтә телеканалдар буйлап әйләндерәләр, улар бер ҡасан да иҫкермәй.\nӘ киноларҙан күпме цитата халыҡ теленә инеп ҡалған: «Көнсығыш – үтә нәзәкәтле эш», «держава өсөн үкенесле», «мин ғәйепле түгел, ул үҙе килде», «һеҙҙең мыйығығыҙ, ана, төштө», «саҡ бер ни була ҡалһа – Ҡылый ҙа Ҡылый...», «ҡошсоҡ йәл», «ҡыҫҡаһы, Склифосовский»... Ауылға туған-тыумасама ҡунаҡҡа барғанда ла клубтың төп мәҙәни усаҡ икәнлеген күрә торғайным. Киномеханик иһә ауылда иң ихтирамлы кешеләрҙең береһе тип һаналды.\nБеҙҙең ҡалаға килгәндә, байрам ваҡыттарында фильмдарҙы яратҡан кинотеатрыбыҙҙың артҡы стенаһында күрһәтәләр ине. Бушлай! Уныһы бик мөһим дә түгелдер, сөнки билет хаҡы барыбер балалар өсөн – 10, ә өлкәндәргә 25 тин генә булды ул саҡта. Халыҡтың мәҙәни кимәлен күтәреү тураһында ҙур хәстәрлек күрелде, тәрбиә саралары көслө булды. Бына шулай СССР-ҙа «насар» йәшәнек беҙ!\n«Маяҡ» кинотеатры беҙҙе һәр саҡ үҙенә тартып торҙо. Уның алдындағы майҙанда бер-береһенә ғашиҡ парҙар осрашыр, коляска этеп йәш әсәләр йөрөр, балалар уйнар ине. Эргәлә генә урынлашҡан «Кама» магазинында һатылған 10 тинлек туңдырманың, автоматтан аҡҡан өс тинлек газлы һыуҙың тәмен әле лә тоям кеүек... Күңелле ваҡыттар ине. Сағыу һәм матур. Совет фильмдары ла шулай уҡ булды.\nХәҙер киноны, минеңсә, шуның өсөн һирәк ҡарайҙар: заман авторҙары йыш ҡына Совет осорона ҡара яға, фильмдары уҫал һәм мәғәнәһе яғынан ҡайтыш. Шуға ла маҡсаттарына өлгәшә алмайҙар һәм тиҙ онотолалар. Бөгөнгө экрандарға ҡарап, шуны аңлайым: элекке фильмдар барыбер сифатлыраҡ, сағыуыраҡ. Улар – һәр ваҡыт ҡыҙыҡһындырасаҡ бер бөтөн тарихи галактика, үҙенең асыштары һәм ынтылыштары менән әшәкелеккә ҡаршы тороусы көс.\nАвтор: Анатолий БУТОРИН.


Сибайҙа “Урал Батыр” эпосын яттан һөйләүселәр конкурсы үтте | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 129583\n20 марта 2019 — 15:08 ГТРК «Башкортостан»\nСара Башҡортостан республикаһы ойоторолоуының 100 йыллығына арналды. Ярышта өс төркөмгә бүленеп ҡырҡтан ашыу бала ҡатнашты. «Урал батыр» эпосы — башҡорт халҡының бөйөк ҡомартҡыһы, ата-бабаларыбыҙ быуындан-быуынға тапшырған бай хазина — ауыҙ-тел ижадының һоҡланғыс өлгөһө. Сибай ҡалаһында был эпосты яттан һөйләү буйынса конкурс уҙғарыу матур йолаға әйләнгән. Республикабыҙҙың 100 йыллығына бағышланған бәйгелә барлығы 40-тан ашыу бала һынау тотто. Иң кесеһенә ни бары 7 йәш. Ойоштороусылар билдәләүенсә, сара йәш быуынды халыҡ ижадына ылыҡтырыу, сәсәнлек йолаларын дауам итеү, балаларҙың һәләтен үҫтереү маҡсатынан уҙғарыла. Гран-при һәм беренсе урынды Гөлназ Мөхәмәтйәнова, Илназ Исхаҡов һәм Тимур Байрамғолов яуланы. Әйтергә кәрәк, эпостың йәш быуынды тәрбиәләүҙә лә әһәмиәте ҙур – яҡшыны ямандан айырырға, ололарҙы хөрмәт итергә, тыуған ереңде һаҡларға һәм ҡәҙерен белергә өйрәтә.


Агрегат хәл — Башҡорт Википедияһы\nматдәнең температура менән баҫым йоғонтоһонан хасил булыусан физик хәле.\nМатдәнең агрегат хәле (лат. aggrego«ҡушылдырам») — матдәнең температура менән баҫым йоғонтоһонан хасил булыусан физик хәле. Агрегат хәлдең үҙгәреүе ирекле энергияның, энтропияның, тығыҙлыҡтың һәм башҡа физик дәүмәлдәрҙең һикереүле үҙгәреүе менән оҙатылырға мөмкин.\nАгрегат хәл Викимилектә\n1 Агрегат хәл төрҙәре\n2 Дүрт төп хәл\n2.1 Ҡаты есем\n3 Фаза күсеше\n4 Түбән температуралы хәлдәр\n4.1 Үтә көслө ағыусанлыҡ\n4.2 Бозе — Эйнштейн конденсаты\n4.3 Фермионлы конденсат\n4.4 Боҙоҡ үҙгәрешле газ\n4.5 Үтә көслө ағыусан ҡаты есем\n5 Юғары энергетик хәлдәр\n6 Ҙур баҫым аҫтындағы хәлдәр\n6.1 Нейтрон хәл\n7 Башҡа хәлдәр\n7.1 Ҡараңғы материя\n7.2 Үтә юғары критик флюид\nАгрегат хәл төрҙәреҮҙгәртергә\nҒәҙәттә өс агрегат хәл айырыла: ҡаты есем, шыйыҡ һәм газ. Шулай уҡ плазманы ла агрегат хәлгә индереү ҡабул ителгән, температура күтәрелгәндә һәм баҫым тотороҡло булғанда газдар плазмаға әүерелә. Был әүерелеш плазма хәленә күсеүҙең киҫкен сиге булмау менән айырыла. Башҡа агрегат хәлдәр ҙә бар.\nАгрегат хәлдәр һәр ваҡытта ла аныҡ ҡына билдәләнмәй. Мәҫәлән, аморф есемдәр шыйыҡ структураһын һаҡлай, көсһөҙ генә ағыу һәм рәүешен һаҡлау һәләтенә эйә; шыйыҡ кристалдар аға, шул уҡ ваҡытта ҡаты есемдәрҙең ҡайһы бер үҙенсәлектәренә лә эйәләр, атап әйткәндә, улар аша үткән электромагнит нурланышты полярлаштыра алалар.\nТөрлө хәлдәрҙе һүрәтләү өсөн физикала термодинамик фаза тигән киңерәк мәғәнә ҡулланыла. Бер фазанан икенсеһенә күсеүҙе һүрәтләгән күренештәр критик күренештәр тип атала.\nФазалар араһындағы энергетик сик матдәнең агрегат хәле төрҙәрен айырып торған термодинамик (феноменологик) билдә булып хеҙмәт итә: быуланыу йылылығы (мәҫәлән, һыу 100 градус температурала һәм 2262 кДж/кг удель йылылыҡта быуға әйләнә) — шыйыҡлыҡ менән уның быуы араһындағы сик; иреү йылылығы — ҡаты матдә менән шыйыҡлыҡ араһындағы сик .\nДүрт төп хәлҮҙгәртергә\nКристаллы матдәләр: стронций титанаты рәсеменең атомлы сиселеше. Сағыу атомдар — Sr, ҡоңғортораҡтары — Ti.\nҠаты хәлдә матдә рәүешен дә, күләмен дә һаҡлай. Түбән температураларҙа бөтә матдәләр ҙә туңа — ҡаты есемгә әүерелә. Баҫымды арттырғанда ҡатыу температураһы юғарыраҡ булырға мөмкин. Ҡаты есемдәр кристаллы һәм аморфтарға бүленә. Микроскопик яҡтан ҡаты есемдәргә шул хас: уларҙың молекулалары йә атомдары үҙҙәренең уртаса хәлен оҙаҡ ваҡыт буйы үҙгәртмәйенсә һаҡлай, бары тип улар тирәләй ҙур булмаған амплитуда менән тирбәлештәр генә яһай. Кристалдарҙа атомдар йә молекулаларҙың уртаса торошо ҡаты тәртипкә буйһона. Кристалдарға арауыҡта атомдарҙың тирбәлеүһеҙ хәлдә периодлылыҡ менән урынлашыуы хас, был периодлылыҡҡа алыҫ тәртип менән өлгәшелә һәм ул кристаллы рәшәткә тип атала. Кристалдарҙың тәбиғи формаһы — төҙөк күпҡырҙар.\nАморф есемдәрҙә атомдар тәртипһеҙ урынлашҡан нөктәләр тирәләй тирбәлә, уларҙың алыҫ тәртибе юҡ, ләкин яҡын тәртип һаҡлана. Уларҙың яҡын тәртибендә молекулалар бер-береһенән үҙҙәренең үлсәменә тиң алыҫлыҡта урынлаша. Классик ҡараштарға ярашлы, кристалл хәле ҡаты есемдең тотороҡло хәле булып тора (потенциаль энергия минимумы менән). Быяла хәле аморф хәлдең айырым осрағы тип һанала. Аморф есем метатотороҡло хәлдә тора һәм ваҡыт үтеү менән кристалл хәленә күсергә тейеш була, әммә кристаллашыу мөҙҙәте шул тиклем ҙур, шунлыҡтан метатотороҡлолоҡ үҙен бөтөнләй күрһәтмәй. Аморф есемде бик юғары йәбешеүсәнлекле шыйыҡлыҡ тип ҡарарға мөмкин. Кристаллы ҡаты есемдәр анизотроп үҙенсәлектәргә эйә, йәғни тышҡы көстәрҙең тәьҫиренә яуап был көстөң кристаллографик күсәрҙәргә ҡарата ниндәй йүнәлештә булыуына бәйле. Ҡаты есем хәлендә матдәләр күп фазалы була ала, был фазалар атомдарҙың теҙелеше йәки башҡа тасуирламалар, әйтәйек, ферромагнетиктарҙа спиндарҙың тәртипкә һалыныуы менән айырыла.\nКлассик бер атомлы шыйыҡлыҡтың структураһы\nМатдә шыйыҡ хәлдә күләмен һаҡлай, ләкин рәүешен һаҡламай. Тимәк, шыйыҡлыҡ һауыт күләменең ниндәйҙер өлөшөн генә биләп ҡалмай, ә уның бөтә йөҙө буйлап ағып йәйелә. Шыйыҡ хәлде ғәҙәттә ҡаты хәл менән газ хәле араһы тип иҫәпләйҙәр. Шыйыҡ есемдәрҙең рәүеше уларҙың йөҙө үҙен ҡаты мембрана кеүек тотоуы менән билдәләнергә мөмкин. Мәҫәлән, һыу тамсыларға йыйыла ала. Әммә шыйыҡлыҡ өҫтөндәге хәрәкәтһеҙ йөҙлөк аҫтында ла ағырға һәләтле, һәм был да рәүештең (шыйыҡ есемдең эске өлөштәренең) үҙгәреүен аңлата. Шыйыҡлыҡ молекулалары ниндәй ҙә булһа бер билдәле урында ҡатып тормай, шул уҡ ваҡытта күсеп йөрөү йәһәтенән дә тулы иреккә эйә түгелдәр. Улар араһында тартылыу көсө бар, һәм ул бер-береһенә яҡын тороуҙы тәьмин итерлек ярайһы уҡ ҙур көскә эйә. Шыйыҡ хәлдәге матдә температураларҙың билдәле бер арауығында йәшәй, түбәнге сигенән төшөп китһә, ҡаты хәлгә күсә (кристаллашыу йә ҡаты есемдең аморф хәлгә күсеүе — быяла), өҫкө сикте үтһә, газ хәленә күсә (быуланыу). Был интервалдың сиктәре баҫымға бәйле. Ҡағиҙә булараҡ, шыйыҡ хәлдәге матдә бер генә модификацияға эйә. (Айырыуса мөһим иҫкәрмәләр — квантлы шыйыҡлыҡтар һәм шыйыҡ кристалдар). Шул сәбәпле күп осраҡта шыйыҡлыҡ агрегат хәл генә түгел, термодинамик фаза ла (шыйыҡ фаза) булып тора. Бөтә шыйыҡлыҡтар таҙа шыйыҡлыҡтарға һәм ҡатнашмаларға бүленә. Ҡайһы бер шыйыҡ ҡатнашмалар тереклек өсөн бик әһәмиәтле (ҡан, диңгеҙ һыуы һ.б.). Шыйыҡлыҡтар иреткес була ала. Газ кеүек үк, шыйыҡлыҡтар ҙа башлыса изотроп булып тора. Анизотроп сифаттарға эйә шыйыҡлыҡтар ҙа бар — шыйыҡ кристалдар. Изотроп, йәғни нормаль фазанан башҡа, был мезоген матдәләр тәртипкә буйһонған бер йә бер нисә термодинамик фазаға эйә, был фазалар мезофаза тип атала.\nГаз молекулалары араһындағы арауыҡтар бик ҙур. Газ молеклалары бер-береһе менән көсһөҙ бәйләнешле. Газдағы молекулалар ирекле һәм етеҙ хәрәкәт итә ала.\nГаз рәүешендәге хәлгә форманың да, күләмдең дә һаҡланмауы хас. Газ мөмкин булған бөтә арауыҡты тултыра. Шыйыҡ хәлдән газ хәленә күсеүҙе — быуланыу, ә газ хәленән шыйыҡ хәлгә күсеүҙе конденсатлашыу тип атайҙар. Ҡаты хәлдән, шыйыҡ хәлгә инеп тормайынса, газ хәленә күсеүҙе сублимация тиҙәр. Микроскопик күҙлектән газ — матдәнең айырым молекулалары көсһөҙ тәьҫирләшкән һәм хаотик хәрәкәт иткән хәле. Молекулаларҙың кинетик энергияһы потенциаль энергиянан ҙурыраҡ була. Шыйыҡлыҡтар кеүек үк, газдар аға һәм деформациялауға ҡаршы тора. Шыйыҡлыҡтарҙан айырмалы, газдарҙың тотороҡло күләме юҡ һәм улар буш йөҙлөктө тултырып, ирекле йөҙлөк барлыҡҡа килтермәй, ә мөмкин булған бөтә күләмгә таралырға тырыша. Химик үҙсәнлектәре буйынса газдар һәм уларҙың ҡатнашмалары төрлө — һүлпән инерт газдарҙан шартлаусан газ ҡатнашмаларына тиклем. «Газ» тигән төшөнсәне ҡайһы берҙә атомдар һәм молекулалар тупланмаһына ғына түгел, фотондар, электрондар, броун киҫәксәләре кеүек башҡа киҫәксәләргә, шулай уҡ плазмаға ҡарата ла ҡулланалар. Ҡайһы бер матдәләрҙең гәз хәле булмай. Газдарға изотроплылыҡ хас. Кеше өсөн ғәҙәти булған Ер шарттарында газ бөтә ерҙә лә бер төрлө тығыҙлыҡҡа эйә.\nБиҙәү тәғәйенләнешле плазмалы лампа\nМатдәнең дүртенсе агрегат хәле тип йыш ҡына плазманы атайҙар. Плазма өлөшләтә йә тулыһынса ионлаштырылған газ булып тора һәм ғәҙәттә бер нисә мең К һәм юғарыраҡ температурала барлыҡҡа килә. Дөйөм алғанда уның үҙсәнлектәре газдыҡына оҡшаш.\nПлазма — матдәнең Ғаләмдә иң киң таралған агрегат хәле. Йондоҙҙарҙың матдәһе һәм планета-ара, йондоҙ-ара һәм галактика-ара арауыҡты тултырған матдә — плазма хәлендә. Ғаләмдәге барион матдәнең ҙур өлөшө (массаһы буйынса 99,9 процент самаһы) — плазма хәлендә..\nИнтенсив параметрҙар үҙгәргәндә (температура, баҫым һ. б.) фаза диаграммаһы буйынса фаза күсеше система ике фазаны айырып торған сик аша үткәндә күҙәтелә. Төрлө термодинамик фазалар төрлө хәл тигеҙләмәләре менән тасуирланғанлыҡтан, фаза күсешендә һикерешле үҙгәргән дәүмәлде һәр ваҡыт табып була.\nБеренсе төр фаза күсеше ваҡытында беренсел экстенсив параметрҙар (удель күләм, запас итеп тупланған эске энергия миҡдары, компоненттарҙың концентрацияһы һ. б.) һикерешле үҙгәрә. Икенсе төр фаза күсештәре матдә төҙөлөшөнөң симметрияһы үҙгәргән саҡта (симмерия бөтөнләй юҡҡа сығырға йә кәмергә мөмкин) бара.\nТүбән температуралы хәлдәрҮҙгәртергә\nҮтә көслө ағыусанлыҡҮҙгәртергә\nТемператураны абсолют нулгә төшөргәндә барлыҡҡа килә торған айырым бер хәлдә (квантлы шыйыҡлыҡ) матдәнең бәләкәс кенә ярыҡтар һәм капиллярҙар аша ышҡылыуһыҙ ағыу һәләте үтә көслө ағыусанлыҡ була. Һуңғы заманға тиклем үтә көслө ағыусанлыҡҡа шыйыҡ гелийҙың ғына эйә булыуы билдәле ине, әммә һуңғы йылдарҙа үтә көслө ағыусанлыҡ башҡа системаларҙа ла асыла: ул һирәкләнгән атомлы бозе конденсаттарында, ҡаты гелийҙа бар.\nҮтә көслө ағыусанлыҡ түбәндәгесә аңлатыла. Гелий атомдары бозон булғанлыҡтан, квант механикаһы киҫәксәләрҙең ирекле һанына бер хәлдә булырға юл ҡуя. Температура абсолют нулгә яҡынлашҡанда гелийҙың бөтә атомдары бер төрлө энергетик хәлгә инә. Хәлдәрҙең энергияһы өҙөк булғанлыҡтан, атом теләһә ҡайһы энергияны түгел, ә энергияның йәнәш торған кимәлдәре араһындағы энергетик аралыҡҡа тигеҙ булғандарын ғына алырға һәләтле. Әммә түбән температурала бәрелешеүҙәр энергияһы был дәүмәлдән бәләкәйерәк булырға һәм шул сәбәпле энергия таралмаҫҡа мөмкин. Шыйыҡлыҡ иһә ышҡылыуһыҙ ағасаҡ.\nБозе — Эйнштейн конденсатыҮҙгәртергә\nБозе — Эйнштейн конденсаты бозе-газды абсолют нулгә тиң температураларға тиклем һыуытҡанда барлыҡҡа килә. Был тиклем ныҡ һыуытылған хәлдә атомдарҙың күп өлөшө квант хәленә инә һәм квант эффекттары макроскопик кимәлдә күренә башлай. Бозе — Эйнштейн конденсаты үтә көслө ағыусанлыҡ һәм Фишбах резонансы кеүек ҡайһы бер квант үҙсәнлектәрен белендерә.\nФермионлы конденсат фермионлы атомдарҙан торған газдарҙа «Куперса атом парҙарының» Бардин, Купер, Шриффер режимындағы бозе-конденсацияһынан ғибәрәт.\nБындай фермионлы атом конденсаттары үтә көслө үткәргестәрҙең «ҡәрҙәше» булып тора, ләкин критик температуралары бүлмә температураһы кеүек йә юғарыраҡ .\nБоҙоҡ үҙгәрешле газҮҙгәртергә\nҮҙсәнлектәренә киҫәксәләренең бер төрлө булыуы арҡаһында барлыҡҡа килеүсе квант механикалы эффекттар ныҡлы йоғонто яһаған газ боҙоҡ үҙгәрешле/вырожденный газ була. Газдың киҫәксәләре араһындағы аралыҡтар де Бройль тулҡыны оҙонлоғона тиң булған шарттарҙа боҙоҡ үҙгәреү башлана; киҫәксәләрҙең спинына бәйле боҙолоп үҙгәргән газдарҙың ике төрө яһала — фермиондар (ярым бөтөн спинлы киҫәксәләр) хасил иткән ферми-газ һәм бозондар (бөтөн спинлы киҫәксәләр) хасил иткән бозе-газ.\nҮтә көслө ағыусан ҡаты есем Үҙгәртергә\nҮтә көслө ағыусан ҡаты есем — үтә көслө ағыусан шыйыҡлыҡ үҙсәнлектәренә эйә ҡаты есем булып торған квант шыйыҡлығының термодинамик фазаһы.\nЮғары энергетик хәлдәрҮҙгәртергә\nЮғары энергетик хәлдәргә глазма һәм кварк-глюонлы плазма хәлдәре инә. Глазма хәле кварк-глюонлы хәлдең элгәре булып тора, ул адрондар бер-береһе менән бәрелешкәндә (мәҫәлән, протондар — протондар менән, иондар — иондар менән, иондар — протондар менән) барлыҡҡа килә. Глазманың йәшәү ваҡыты бер нисә иоктосекунд тәшкил итә.\nКварк-глюонлы хәл — юғары энергиялар физикаһында һәм элементар киҫәксәләр физикаһында матдәнең агрегат хәле. Матдә адрон матдәнең электрондарҙың һәм иондарҙың ғәҙәттәге плазмала булыуына оҡшаш хәлгә күсә.\nҘур баҫым аҫтындағы хәлдәрҮҙгәртергә\nМатдәнең башҡа хәлдәрҙән принципиаль айырмалы булған һәм тик нейтрондарҙан ғына торған хәле нейтрон хәл тип атала. Матдә нейтрон хәлгә әлегә лаборатория шарттарында өлгәшелә алмаған, әммә нейтрон йондоҙҙарҙың эсендә булған үтә юғары баҫым ваҡытында күсә. Нейтрон хәлгә күскәндә матдәнең электрондары протондар менән берләшә һәм нейтрондарға әйләнә. Бының өсөн матдәнең гравитация көстәре тарафынан электрондарҙың этәрешеүен еңерлек кимәлдә ҡыҫылыуы зарур. Нейтрон хәлдәге матдә тулыһынса нейтрондарҙан тора һәм ядро тығыҙлығы кеүек тығыҙлыҡҡа эйә була.\nМатерияның электромагнит нурланышты сығармай һәм уның менән тәьҫирләшмәй торған формаһы ҡараңғы материя була. Ошо үҙсәнлеге арҡаһында был матдәне туранан-тура күҙәтеп булмай. Ҡараңғы материя барлығы ул хасил иткән гравитация эффекттары аша асыҡлана.\nҮтә юғары критик флюидҮҙгәртергә\nҮтә юғары критик флюид хәлендә булғанда матдәнең шыйыҡ һәм газ фазаһы араһындағы айырма юҡҡа сыға. Критик нөктәнән юғарыраҡ температурала һәм баҫымда ҡалған теләһә ҡайһы матдә үтә юғары критик шыйыҡлыҡ булып тора. Үтә юғары критик хәлдәге матдәнең үҙсәнлектәре уның газ һәм шыйыҡ хәлдәрҙәге үҙсәнлектәре араһында була.\n↑ Агрегатные состояния вещества // А — Ангоб. — М. : Советская энциклопедия, 1969. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.]; vol. 1969—1978, вып. 1).\n↑ Владимир Жданов Плазма в космосе. Кругосвет. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 21 февраль 2009 тикшерелгән.\n↑ И. М. Дремин, А. В. Леонидов "Фермионный конденсат" С. 1172. scientific.ru (Ноябрь 2010 года). doi:10.3367/UFNr.0180.201011c.1167. — УФН 180 1167–1196 (2010). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 август 2011. 29 март 2013 тикшерелгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Агрегат_хәл&oldid=780844 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 10 февраль 2018 в 14:33\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:33 10 февраль 2018 үҙгәртелгән.


Өләсәйем Хәсəнова Мәҙкүрә Нафиҡ ҡыҙы - тыл ветераны | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Өләсәйем Хәсəнова Мәҙкүрә Нафиҡ ҡыҙы - тыл ветераны\nӨләсәйем Хәсəнова Мәҙкүрә Нафиҡ ҡыҙы - тыл ветераны\nХәсəнова Мәҙкүрә Нафиҡ ҡыҙы 1927 йылдың 1 майында Аҡҡын ауылында донъяға килә (хәҙерге Тайыш ауылы янында була). Атаһы һуғышта хәбәрһеҙ юғала, әсәһе- Йәмилә шулай уҡ һуғыш ваҡытында вафат була. Ғаиләлә ике бала йәтим ҡала. Береһе- өләсәйем Мәҙкүрә, икенсеһе- Раян энеһе. Шулай йәтим ҡалған балаларҙың башлана ла инде ауыр ваҡыттары.\nИлебеҙҙә ҡәһәрле һуғыш... 14 кенә йәшлек ҡыҙҙы Ғүмәр ауылынан Бәҙретдин ағаһы һәм Зөһрә еңгәһе ғаиләгә алалар, ә 5 йәшлек энеһен Белоҡатай ауылындағы балалар йортона ебәрәләр. Бөтән уларға осрашырға яҙманы... Күпме эҙләп ҡараһалар ҙа таба алмайҙар.\n“ Аслыҡ заманында үҫтек. Алабута , кесерткән ашаныҡ. Раян энемдең астан йылағаны ...”- тип өләсәйемдең һөйләгәне әле лә иҫемдә.\n“Һуғыш башланғас барлыҡ ирҙәр һуғышҡа китте,барлыҡ ауыр эш беҙгә, ҡатын-ҡыҙҙарға һәм ҡарт-ҡоро иңендә ҡалды.Эшсе ҡулдар етешмәгәнлектән беҙ ҙә колхоз эшенә егелдек”.\nАуыр йылдар башлана. Ололар менән бер рәттән 14 йәшлек өләсәйем дә эшкә тотона. Свердловск өлкәһе Әртә (Арти) ауылындағы ФЗО-ға ебәрәләр. Унда тракторсылар курсын тамамлап, ауылға эшкә ҡайта. Тракторҙа һәм прицеплы комбайнда эшләй. Ауыр тыл һынауҙарында сыҙамлыҡ һәм рух ныҡлығы күрһәткән еңеү яулаусы өләсәйемә ҙур рәхмәтлемен.\nҺуғыш тамамланғас еңелерәк эшкә күсә, оҙаҡ йылдар Ҡоҙаса фермаһында һауынсы булып эшләй. Мәҙкүрә өләсәйем 4 балаға ғүмер бүләк итә.Ике игеҙәк ҡыҙ һәм ике ул үҫтерә.Ҡыҙғанысҡа ҡаршы иң бәләкәй улы Әй йылғаһында һыуға батып үлә.\nАслы-туҡлы йылдар,еңел булмаған тормош....Шуға ҡарамаҫтан өләсәйем оҙаҡ йылдар ғүмер итеп 2008-се йылдың 23 июнендә 81 йәшендә вафат булды.\n“За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг”, ” Ветеран труда” , “Труженику тыла” , “60 лет Победе ВОв”, “50 лет Победе ВОв “, “40 лет Победе ВОв”кеүек миҙалдар менән бүләкләнгән.


Өфө кардиологтары Башҡорт дәүләт медицина университеты клиникаһында үҙенсәлекле операция яһаны | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n17 октября 2019 — 22:08 ГТРК «Башкортостан»\nТабиптар тәүге тапҡыр пациентҡа йөрәк мускулдарының ҡыҫҡарыуын туҡтауға йүнәлтелгән махсус аппарат ҡуйҙы. Теманы хәбәрсебеҙ Иҙел Алсынов дауам итә. 60 йәшлек Илдар Ғилметдиновҡа йөрәк хәлһеҙлеге диагнозын табиптар ике йыл элек юл транспорт фажиғәһенән һуң ҡуя. Бер-нисә көн элек уның йөрәгенә махсус аппарат беркетелгән. Белгестәр билдәләүенсә, Рәсәйҙә 60 йәшкә тиклемге ватандаштарыбыҙҙың яҡынса 40 проценты тап йөрәк сирҙәренән һәләк була. Әле Рәсәйҙә барлығы 8 миллиондан ашыу кеше йөрәк хәлһеҙлеге диагнозы менән яфалана. Башҡортостан кардиологтары был ауырыуҙы заманса ысулдар менән дауалау йәһәтенән алдынғы төбәктәрҙең береһе. Табиптар белдереүҙәренсә, пациентҡа ҡуйылған махсус аппарат, йөрәккә үҙенең ғәҙәти функцияларын башҡарырға ярҙам итә. Бындай операция яҡынса сәғәт ярым дауам итә. Бөгөн әле барлығы 4 пациентҡа ошондай үҙенсәлекле операция эшләнгән. Йыл аҙағына тиклем тағы ла 8 кешегә махсус аппарат ҡуйыу ҡарала.


Социум // Һауа торошо\nИртә яҙ булмаясаҡ - Башҡортостан синоптиктары бөгөн ошондай күңелһеҙ прогноз бирҙе. Апрель башында ғына термометр билдәһе көндөҙ ҙә, төнөн дә 0 градустан юғары күтәреләсәк. Әлегә урамда иһә - календарҙағы ғына яҙ.\nБыл аҙнала көндәр нисек торасаҡ һуң? Дүшәмбе, шишәмбе\nсағыу, ҡояшлы көндәр бүләк итәсәк. Дөйөм республика буйынса тәүге ике көндә температура көндөҙ минус 2-7 градус, төндә 17-22 градус һыуыҡ буласаҡ. Төнөн бер аҙ йылыраҡ - минус 10-15 градус булған урындар ҙа бар.\nАҙна уртаһында һауа торошо һиҙелерлек үҙгәрәсәк: ҡар яуасаҡ, бер аҙ буран булыуы көтөлә. Көндөҙ температура шулай уҡ -2-7 градус, төндә бер аҙ йылытасаҡ: 8-13 градус һыуыҡ. Ел көсһөҙ, көньяҡ-көнбайыштан.\nҺауа торошо нисек кенә булмаһын, барыһында ла яҙ яҡынлашыуы тойола, оҙайлы ҡышҡы йоҡонан уянғандай, кәйеф


Бөгөн Рәсәйҙең социаль страховкалау фондының Башҡортостан буйынса бүлексәһе эш урынында йәрәхәтләгән граждандарға машина асҡыстары тапшырҙы\nИнде бер нисә йыл был төркөмгә ҡараған кешеләргә «Лада Гранта» автомобилдәре бирелә. Бөгөн бөтәһе 9 кеше махсус йыһазландырылған транспорт хужаһы булды. Программа буйынса 2001-се йылдан 855 автомобиль тапшырылған, улар бөтәһе лә инвалидтар өсөн яраҡлаштырылған.\nМашиналар махсус идара итеү ҡоролмалары менән йыһазландырылғанға күрә тәүҙә яңы хужалар инструктаж үтә. Бер ыңғай замана автомобилдәре төҙөлөшө менән дә таныша. Бөгөн яңы Лада Гранта асҡысы алған Вил Камалетдинов мәҫәлән быға тиклем шулай уҡ страховкалау фонды биргән Окала йөрөгән. Замандашыбыҙ яңы тимер аты менән ҡәнәғәт ҡалды. Уңайлы һәм ышаныслы автомобиль булыуы һәр кем өсөн мөһим, ул көн дә кәрәк тиергә була.\nАвтомобиль алыусылар араһында махсус транспортын икенсегә, өсөнсөгә алмаштырыусылар ҙа бар. 125-се федераль закон буйынса, эш урынында йәрәхәт алған һәм медик-социаль экспертиза тарафынан махсус транспорт сараһына мохтаж тип танылған һәр кем тейешле ғариза менән мөрәжәғәт итә ала. Автомобиль бирелгән осраҡта ул 7 йыл һайын яңыртылып тора. Социаль страховкалау фонды тарафынан махсус автомобиль хужаһының транспортын хеҙмәтләндереү сығымдарын ҡаплау ҙа ҡаралған. Атап әйткәндә был яғыулыҡ һәм ремонтҡа ҡағыла. Бынан тыш, эш урынында йәрәхәт алған хеҙмәткәрҙәрҙе реабилитациялау программаһы ла эшләп килә.


Хаж ҡыла алмағандар өсөн ҡыуаныслы яңылыҡ\n14 Февраль 2020, 10:25\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Федерация Советы рәйесе урынбаҫары, Рәсәй Хөкүмәте ҡарамағындағы хаж эштәре буйынса вәкил Ильяс Умаханов менән осрашты. 2020 йылда ойоштороласаҡ хаж мәсьәләләре буйынса Советтың эш кәңәшмәһе баш ҡалабыҙҙа үтте.Етәкселәр Башҡортостан мосолмандары өсөн изге сәфәрҙе ойоштороуҙың төрлө яҡтарын тикшерҙе. Шул иҫәптән 2018 йылда "алданған" хаж ҡылыусылар мәсьәләһе лә ҡаралды."Радий Хәбировҡа Совет ултырышын үткәрергә Өфөгә саҡырғаны өсөн рәхмәт белдерәм, - тине Ильяс Умаханов. – 2020 йылдан Рәсәй хаж ҡылыу өсөн өҫтәмә биш мең урын аласаҡ. Был илебеҙҙең күп һанлы мосолмандарының теләген тулыраҡ тормошҡа ашырыу мөмкинлеген бирәсәк. Ултырыштың мөһим өлөшө Башҡортостанға һәм төбәктең Диниә назаратына өҫтәмә квоталар биреү мәсьәләһенә арналды. Был бурысты уңышлы хәл иттек һәм быйылдан хаж ҡылыусылар артасаҡ. Улар араһында элек "алданған"дар ҙа булыр тип ышанам. Беҙ ул кешеләр алдында бурыслы, Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығында был мәсьәлә хәл ителһә, бик яҡшы булыр ине".Радий Хәбиров үҙ сиратында Ильяс Умахановҡа рәхмәт белдерҙе."Илебеҙ төбәктәренең күп һанлы рухи лидерҙарының Өфөлә йыйылыуы - беҙҙең өсөн мәртәбә. Эйе, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бер нисә йыл элек беҙҙә “алданған хаж ҡылыусылар” барлыҡҡа килде. Улар бар шарттарҙы теүәл үтәһә лә, насар уйлы кешеләр эшмәкәрлегенә бәйле ниәт иткәнен башҡара алманылар. Ильяс Умахановтың тырышлығы арҡаһында Совет беҙҙең Диниә назаратына өҫтәмә квоталар бирҙе. Һәм быйыл был кешеләр тәүгеләрҙән булып ғибәҙәт ҡылырға юлланасаҡ", - тине ул.https://bash.rbsmi.ru/articles/y-m-i-t/Hag-ila-alma-andar-s-n-iuanisli-ya-ili-121468/\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Федерация Советы рәйесе урынбаҫары, Рәсәй Хөкүмәте ҡарамағындағы хаж эштәре буйынса вәкил Ильяс Умаханов менән осрашты. 2020 йылда ойоштороласаҡ хаж мәсьәләләре буйынса Советтың эш кәңәшмәһе баш ҡалабыҙҙа үтте.\nЕтәкселәр Башҡортостан мосолмандары өсөн изге сәфәрҙе ойоштороуҙың төрлө яҡтарын тикшерҙе. Шул иҫәптән 2018 йылда "алданған" хаж ҡылыусылар мәсьәләһе лә ҡаралды.\n"Радий Хәбировҡа Совет ултырышын үткәрергә Өфөгә саҡырғаны өсөн рәхмәт белдерәм, - тине Ильяс Умаханов. – 2020 йылдан Рәсәй хаж ҡылыу өсөн өҫтәмә биш мең урын аласаҡ. Был илебеҙҙең күп һанлы мосолмандарының теләген тулыраҡ тормошҡа ашырыу мөмкинлеген бирәсәк. Ултырыштың мөһим өлөшө Башҡортостанға һәм төбәктең Диниә назаратына өҫтәмә квоталар биреү мәсьәләһенә арналды. Был бурысты уңышлы хәл иттек һәм быйылдан хаж ҡылыусылар артасаҡ. Улар араһында элек "алданған"дар ҙа булыр тип ышанам. Беҙ ул кешеләр алдында бурыслы, Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығында был мәсьәлә хәл ителһә, бик яҡшы булыр ине".\nРадий Хәбиров үҙ сиратында Ильяс Умахановҡа рәхмәт белдерҙе.\n"Илебеҙ төбәктәренең күп һанлы рухи лидерҙарының Өфөлә йыйылыуы - беҙҙең өсөн мәртәбә. Эйе, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бер нисә йыл элек беҙҙә “алданған хаж ҡылыусылар” барлыҡҡа килде. Улар бар шарттарҙы теүәл үтәһә лә, насар уйлы кешеләр эшмәкәрлегенә бәйле ниәт иткәнен башҡара алманылар. Ильяс Умахановтың тырышлығы арҡаһында Совет беҙҙең Диниә назаратына өҫтәмә квоталар бирҙе. Һәм быйыл был кешеләр тәүгеләрҙән булып ғибәҙәт ҡылырға юлланасаҡ", - тине ул.


Июнь 2015 — Журнал Bashkort.org\nBashkort.org Яңылыҡтар хеҙмәте\n«Башҡорт проекттары» берләшмәһе Интернетта башҡорт телен ҡулланыуҙы тағы ла уңайлыраҡ итеү өсөн йәнә бер кескәй генә аҙым яһаны. «Android» операцион системалы ҡулайламалар өсөн яңыраҡ барлыҡҡа килгән һәм йылдам үҫеүсе «Kika keyboard» экран клавиатураһын эшләүселәр үҙ ҡушымтаһының яңыртылған версияһына беҙҙең ярҙам менән башҡорт хәрефтәре йыйылмаһын өҫтәргә риза булдылар. Улар үҙҙәренең эшкәртмәһен «Сoolest, smartest, fastest» (иң шәп, иң аҡыллы, иң етеҙ) тип һүрәтләй. Килешәбеҙ, нәҡ шул сәбәптән башҡортса яңы экран клавиатураһы нигеҙе итеп «Kika»ны һайланыҡ та инде.\nKika keyboard ҡушымтаһын Google Play магазинынан алып ҡуйығыҙ\n«Kika keyboard»тың төп өҫтөнлөктәре:\nТексты свайп (swipe) ярҙамында, йәғни бармаҡты экрандан алмай ғына, тиҙ һәм уңайлы итеп йыйыу. Күптәрегеҙ белә: ул стандарт йыйыу ысулына ҡарағанда күпкә яҡшыраҡ, шунлыҡтан уның башҡорт теле өсөн дә индерелеүен күптән көтә инегеҙ.\nТекст йыйғанда һүҙҙең һүҙлектән алып ҡуйыла барылыуы. Ҡушымта шулай уҡ һеҙ йыйған һүҙҙәрҙе һәм фразаларҙы хәтерләп, артабан уларҙы автоматик рәүештә ҡуллана. Мәҫәлән, һеҙ «Сәләм» тип яҙһағыҙ, ул «Сәләм, хәлдәр нисек?» тип тулыландырырға тәҡдим итә. Был бик уңайлы һәм текст йыйыу тиҙлеген арттыра.\nСмайлдар йәки emoji (эмодзи) хәҙер теләгән бер урынға, бөтә ҡушымталарҙа, шул иҫәптән СМС-та ла, индерелә ала.\nҠушымта emoji-ҙарҙың хәрефтәрҙән торған иң ябайҙары ла (^.^) (͡° ͜ʖ ͡°), арт-коллаж итеп эшләнгән ҡатмарлылары ла (һүрәттәрҙе ҡара) ҡуйылған.\nGIF-анимацияларҙың беркетмә китапханаһы, ул яратҡан йәнле мемдарығыҙҙы башҡа ҡушымталарға инеп тормайынса туранан-тура ебәреү мөмкинлеген бирә.\nЭкран клавиатураһын биҙәүҙең (скиндарҙың) төрлө стилдәре.\nШулай уҡ башҡа бик күп көйләнмәләр.\nСит ил эшкәртмәселәре менән хеҙмәттәшлеккә килгәндә, улар эскерһеҙ һәм ихлас ярҙамлашты. Улар беҙгә: «Йәнә һеҙгә бөтәһе өсөн дә рәхмәт. Эшмәкәрлегегеҙҙә ҡатнашыу беҙгә мәртәбә өҫтәй. Бәләкәс кенә ярҙамыбыҙ һеҙгә, һеҙҙең дуҫтарығыҙға, хатта бөтөн Башҡорт халҡына файҙалы булыр, тип ышанабыҙ! Командабыҙ һеҙҙең тап беҙҙе һайлауығыҙ өсөн оло шатлыҡ кисерә», – тип яҙҙы. Беҙ бөтә башҡорттарға шуны еткерергә теләйбеҙ: әгәр ҡайҙа ла булһа башҡорт теле индерелмәгәнен күрһәгеҙ, был хаҡта һис икеләнеп тормайынса эшкәртмәселәргә хәбәр итегеҙ.\nҠушымтаның эшкәртмәселәре: Kika keyboard team\nПроекттың координаторы: Рәил Сәлимов\nБашҡортса мобиль хәрефтәр урынлаштырыу схемаһы: Илдар Кинйәбулатов һәм Рәил Сәлимов\nБашҡорт теленең йышлыҡ һүҙлеге: БДУ-ның компьютер филологияһы лабораторияһы\nОпубликовано 08.06.2015 06.06.2018 Автор Ильдар КиньябулатовРубрики ПроекттарМетки Kika Keyboard, SWIPE, Башҡорт проекттарыДобавить комментарий к записи Башҡорт клавиатураһында swipe булдырылды


Еңеүгә тиклем йөҙөү!\nОшондай девиз аҫтында бөгөн Рәсәйҙең күп кенә төбәктәрендә ҡышҡы йөҙөү буйынса марафон старт алды. Ватанды һаҡлаусылар һәм Бөйөк Еңеүгә арналған сара теүәл бер тәүлек дауам итә. Сәләмәт тормош алып барыусыларҙың һәр береһенә 500 йөҙ метрға тиклем йөҙөргә тура киләсәк.\nБалтас районынан килгән Дамир Гәрәев ҡышҡы йөҙөү менән беренсе йыл ғына шөғөлләнмәй. Һыуға инер алдынан иң беренсе тәнде яҙыу мөһим, ти спортсы. Бының өсөн ул боҙ өҫтөндә төрлө күнекмәләр яһауға ҙур иғтибар бүлә. Шулай уҡ еңелсә йүгереп килеү ҙә артыҡ түгел. Бары шул саҡта ғына үҙеңде һыуҙағы балыҡ кеүек тояһың, ти йөҙөүсе.\nҠышҡы йөҙөү буйынса марафон бөгөн илдең күп кенә төбәктәрендә старт алды. Өфөлә уны ойоштороу урыны тип Яҡутов паркындағы "Һалдат күле" һайланды. Был ярыштар үҙенә күрә эстафета тиһәң дә яңылыш булмаҫ. Сөнки унда ҡатнашыусылар тиҙлеккә түгел, ә 24 сәғәт дауамында бер-береһен алмаштырып торорға тейеш.\nЭстафетала барлығы 300-гә яҡын кеше ҡатнашырға теләк белдергән. Улар араһында хатта, илдең башҡа төбәктәренән дә килеүселәр бар. Әйткәндәй, ҡышҡы йөҙөү менән йәштәр ҙә, оло быуын вәкилдәре бик теләп шөғөлләнә. Боҙло һыу йәшлекте оҙонайта, сәләмәт ғүмер бүләк итә, ти улар.\nЭстафетала ҡатнашыусылар өсөн яр буйында мунса ла яғып ҡуйылған. Бәлки тап шуның өсөн көйәрмәндәр араһында ла боҙло һыуға төшөргә тәүәкәл итеүселәр табылып ҡына торҙо. Ә инде иң сыҙамлылар ҡышҡы йөҙөү буйынса донъя чемпионатында ҡатнашыу хоҡуғын аласаҡ.


«Өфө – хеҙмәт герой-ҡалаһы» фильмының youtube-премьераһы тәғәйенләнде // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n14:29, 24 июня 2021 Мәҙәниәт\n«Өфө – хеҙмәт герой-ҡалаһы» документаль фильмының youtube-премьераһы тәғәйенләнде. Ул 2021 йылдың 24 июнендә киске сәғәт 7-лә – Өфөнөң «Родина» кинотеатрында премьера менән бер үк ваҡытта башлана.\nӘйткәндәй, «Өфө – хеҙмәт герой-ҡалаһы» фильмы Рәсәй Федерацияһы Президенты гранты, шулай уҡ рәсми кешеләр һәм республика халҡы ярҙамында төшөрөлгән. Был документаль фильм – өфөләр хаҡында. Унда тыл эшсәндәре, уларҙың яҙмышы һәм ҡаһарманлығы күрһәтелгән.\nҮҫмерҙәр, йәштәр араһында ойошторолған һорау алыуҙар күрһәтеүенсә, һуғыш ваҡытында ут һыҙығынан тыш та ҡаһарманлыҡ ҡылынғанын күптәр белмәй. Тылдағы тормош та еңелдән булмаған, уның дан яуламаған үҙ геройҙары байтаҡ. Һуғыш йылдарындағы Өфө хаҡында фильм – тап тарихи ғәҙеллекте тергеҙеү тураһында. 2020 йылда Рәсәй президенты баш ҡалабыҙға «Хеҙмәт ҡаһарманлығы ҡалаһы» исемен бирҙе. Ошо темаға төшөрөлгән фильм – Еңеүҙе яҡынайтҡан Өфөнөң тыл эшсәндәренә хөрмәт билдәһе ул.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, рәсми премьеранан һуң «Өфө – хеҙмәт герой-ҡалаһы» документаль фильмы республиканың ҡала-райондары кинотеатрҙарында күрһәтелә башлай. Ә сентябрҙә Мәскәүҙә В.Лановой исемендәге хәрби-патриотик кинофестивалендә ҡатнаша.\nyoutube-та фильмды ҡарауҙың ваҡыты сикләнмәй, уны ошо һылтанма буйынса ҡарарға мөмкин.\nТеги: «Өфө – хеҙмәт герой-ҡалаһы», фильм


Башҡортостанда күперҙәр торошо ентекләп тикшереләсәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n03 декабря 2019 — 18:31 ГТРК «Башкортостан»\nБайкал аръяғындағы юл транспорт фажиғәһенән һуң Башҡортостанда пассажир автобустары һәм күперҙәрҙең торошо ентекләп тикшереләсәк. Ошо хаҡта Тимур Мәхәмәтйәнов Республика хөкүмәтендә үткән транспорт сәғәте ултырышында белдерҙе. Тәү сиратта республика юлдарында пассажир йөрөтөүсе иң ҙур предприятие, “Башавтотранс” автобустары күҙәтеүгә алынасаҡ. Шулай уҡ юлдарҙа һауа шарттарына ярашлы, хәүефһеҙлек сараларын күреү, водителдәрҙең хәтеренә ҡағиҙәләрҙе теүәл үтәү зарурлығы төшөрөлә.\nЙыл башынан республика юлдарында 422 кеше һәләк булған, был күрһәткес үткән йылдың ошо осоро менән сағыштырғанда 18 процентка кәмерәк. Рәсәй күләмендә һандар икеләтә яҡшыраҡ. Шуға ҡарамаҫтан юл фажиғәләре ҡорбандары иҫәбенең абсолют күрһәткесе буйынса Башҡортостан ҡыҙыл зонала. Республика төбәк һәм муниципаль-ара юлдарҙа хәүефһеҙлек сараларын күреү әүҙем ойошторолған. Юл өҫтөнә юйылмай торған термопластик тамғалар һалына, Киләһе йылда юл хәрәкәтен даими видеокүҙәтеү камералары һанын бер меңгә еткереү көтөлә.


Район үҙәгенә газ үткәреү дауам итә\nАҙаҡҡы йылдарҙа район үҙәге күҙгә күренеп ҙурайҙы. Һуңғы ун йыл эсендә генә бында байтаҡ яңы урамдар барлыҡҡа килде. Башлыса йәштәр һалып сыҡҡан йорттар шунда уҡ яҡтылыҡ менән тәьмин ителә, урамдарға таш түшәлә. Әлеге көндә күп кенә яңы урамдарға газ үткәреү эштәре ҡыҙған мәл.\nАуылға зәңгәр яғыулыҡ 1998 йылда килә. Шул ваҡыттан алып, үҙегеҙгә мәғлүм, яңы йорттар, яңы урамдар һаны ла артты. Әле шул урамдарҙа эш ҡайнай. Уларҙа бөтәһе 8 километр оҙонлоғонда газ трассаһы һалынасаҡ. Проект буйынса, уны хеҙмәтләндереү ҡиммәткә төшмәһен өсөн газ үткәргес ер аҫтынан һалына. Эштәрҙе Дәүләкән ҡалаһынан “Оникс” ЯСЙ-һы башҡара. Торба һалыу июль баштарында башланып, бөгөнгө көнгә 6,5 километр газ селтәре үткәрелгән дә инде. Эштәрҙе август аҙағынаса тамамларға ниәтләйҙәр. Сентябрҙә те-йешле документтар әҙер булып, газ селтәре файҙаланыуға тапшырылғас, уны өйҙәргә индереү эштәре башланасаҡ. Газ менән 648 өйҙө тәьмин итеү планлаштырылған. Яңы йорттар, яңы урамдар барлыҡҡа килеү менән бер рәттән уларға газ үткәреү ҙә дауам итәсәк.


Йәйләүҙәрҙә – туғай, туғайҙарҙа…..- балалар! - 20 Июня 2019 - Управление образования\nГлавная » 2019 » Июнь » 20 » Йәйләүҙәрҙә – туғай, туғайҙарҙа…..- балалар!\nЙәйләүҙәрҙә – туғай, туғайҙарҙа…..- балалар!\nБалаларға өҫтәмә белем биреү, башҡорт һәм инглиз телен берләштереү, рухи һәм физик сәләмәтлектәрен нығытыу йүнәлешендә эшләүсе “Йәйләү” һәм “Айтишники” профилле лагерҙарын асыу тантанаһы уҙҙы. Сарала мәғариф идаралығы методистары, лагерҙың үҙ йүнәлештәре буйынса координаторҙары В.Ф.Маннанова һәм Ғ.Ғ.Бикбаев ҡатнашты.\n“Йәйләү” отрядында ял итеүселәр Үҫәргән ырыуы исеме аҫтында тупланған. Был шартлы рәүештә булһа ла, балалар ырыу тарихын, шәхестәрен, боронғо шөғөлөн өйрәнеп, дөйөм халыҡтың рухи һәм матди ҡиммәттәрен өйрәнәләр.\nТөп маҡсат – туған телдә телмәр байлығын үҫтереү, башҡорт һәм инглиз теленән үткәреләсәк олимпиадаларға, төрлө ижади конкурстарға ныҡлы әҙерлек, лагерҙың эш программаһына ярашлы фәнни эҙләнеү эш проекттары төҙөү, башҡорт халҡының мәҙәниәтен, тарихын, йолаларын, балалар уйындарын, ижадын, спорт төрҙәрен өйрәнеү, музыка ҡоралдарында уйнап өйрәнеү, боронғо шифалы ризыҡтарҙы әҙерләү серҙәренә төшөнөү, ырыу легендаларын өйрәнеү, халҡыбыҙ шәхестәре, сәнғәт әһелдәре менән танышыу.\nБыйылғы “Йәйләү”ҙең үҙенсәлеге:\nа) аралашыу башҡорт һәм инглиз телдәрендә ҡатнаш алып барыла;\nб) эшмәкәрлектең һөҙөмтәһе булараҡ эҙләнеү эше проекттары төҙөү;\nб) һәр бала бөтөн тәрбиәүи сараларҙа ла мотлаҡ ҡатнашырға тейеш.\nЛагерҙа Сиҙәм, 1-се һанлы Аҡъяр, Подольск урта мәктәптәренән тәжрибәле башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары Фәйзулина Р.Ә., Ишбулатова Г.И., һәм Дәүләтбирҙина Г.М. эшләй.


Бер нисә сәғәт элек кенә башҡаланың Сәй фабрикаһы туҡталышында юл аша үтеп барыусы ҡыҙ автомобиль аҫтында ҡалды\nАлынған йәрәхәттәрҙән бала һәләк булған.\nОшондай уҡ хәл «Һамар-Өфө-Силәбе» трассаһында ла теркәлде. Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһынан хәбәр итеүҙәренсә, баш ҡалаға яҡын участкала 49 йәшлек йәйәүле «Мерседес» йөк автомобиле аҫтында ҡала. Дәүләкәндән килгән ир шунда уҡ һәләк була. Водитель һүҙҙәренә ҡарағанда, йәйәүле транспорт сараһы алдына ҡапыл килеп сыға. Күрәһең, ул юлды рөхсәт ителмәгән урындан йүгереп сығырға теләгән.\nДөйөм алғанда, уҙған ял көндәрендә республикала 200-ҙән ашыу водителдең эскән килеш руль артына ултырыуы асыҡланған. Шулай уҡ юлдарҙа 18 авария теркәлгән. Уларҙа бер кеше һәләк булған, 22-е төрлө дәрәжәләге тән йәрәхәттәре алған.


Өфөлә Ағиҙел йылғаһының яр буйы 1 августа тулыһынса асыла // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә Ағиҙел йылғаһының яр буйы 1 августа тулыһынса асыла\n11:24, 7 июля 2020 Йәмғиәт\nӨфөлә Ағиҙел йылғаһының яр буйы 1 августа тулыһынса асыла Фото: Ксения Калинина\n6 июлдә Республика Йортонда уҙған «Йәмәғәт киңлектәре һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ сәғәте» онлайн-кәңәшмәһендә ҡала парктарын һәм Ағиҙел йылғаһының яр буйын төҙөкләндереү этаптары тикшерелде. Башҡортостан Республикаһы башлығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, Ҡала мәҙәниәт һарайы алдында барған эштәр быйыл көҙ тамамлана, ә 1 августа Ағиҙел йылғаһының яр буйы ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары өсөн тулыһынса асылырға тейеш.\n«Миңә һәм өфөләрҙең күбеһенә яңыраҡ «Бейеүсе торналар» фонтаны янында асылған сквер бик оҡшаны, – тип билдәләне Радий Хәбиров. – Хәҙер унда тематик саралар ойошторорға һәм рөхсәтһеҙ урам сауҙаһын асыуға юл ҡуймаҫҡа кәрәк».\nБыйыл Сипайлово биҫтәһендә «Ҡашҡаҙан» паркы эшләй башлай, ә 1 сентябрҙә күптән көтөлгән балалар баҡсаһы асыла. Радий Хәбиров 2021 йылға биҫтәлә яңы поликлиника төҙөлөшөн төп медицина звеноһын комплекслы үҫтереүҙең республика программаһына индерергә ҡушты. Алдағы ике йылда Дим районында Үҙәк, Баланов парктарын, Инорста Йылыкүлде тәртипкә килтереү планлаштырыла.\n«Шулай уҡ ҡала властары менән берлектә ихаталарҙы һәм подъездарҙы төҙөкләндерергә, Яр буйы урамында транспорт хәрәкәте логистикаһы һәм парковкаларҙы уйларға кәрәк», — тине республика башлығы.\nҺуңынан онлайн-кәңәшмәлә ҡатнашыусылар Өфөлә Октябрь Революцияһы урамын реконструкциялау варианттарын тикшерҙе.\nТеги: төҙөкләндереү, Башҡортостан Республикаһы башлығы


25 Март 2019, 18:53\nЯратҡан ҡатыным менән килешеп, татыу йәшәй алманыҡ. Өс бүлмәле фатирымдан мине ҡыуып сығарҙы.\nӘле ул йәш кенә ир менән тормош көтә.\nҠулыма алып гәзит уҡып ултыра инем, бер белдереү күҙемә салынды. Мәҙәниәт йортонда өсөнсө быуын – пенсионерҙар өсөн бейеү түңәрәге асыла икән. Бик тә шәп! Урамда танышыу беҙҙең йәштә нисектер хупланмай. Былай, бәлки, үҙемә иш табып алырмын. Өйләнһәм, донъя көтөүе еңелерәк тә, күңеллерәк тә булыр. Үҙемсә, шундай аҡыллы уйҙар менән кәрәкле урынға йүнәлдем.\nКүңелде күтәреп, музыка уйнай, ҡатын-ҡыҙ быуа быуырлыҡ, ә ир-ат бармаҡ менән генә һанарлыҡ.\nМиңә бер нисә тапҡыр ҡараш ташлап, йылмайып торған ҡатынды күрҙем. Матурлығы әллә ни иҫем китерлек булмаһа ла, уны бейергә саҡырҙым. Таныштыҡ. Ә ул: «Һинең торорға айырым өйөң бармы? Пенсияң нисә һум? Балаларың булһа, уларҙың айырым өйҙәре бармы?» – тип беренсе минутта уҡ матди хәлемде тикшерә башланы. Был заттың башындағы хыялдары тап минекенә оҡшаш.\nКеҫәңде киң тот! Тапҡан ахмаҡты! Ваҡытымды бушҡа уҙғармаҫ өсөн күҙем менән башҡа заттарҙы эҙләйем. Музыканың туҡтағанын ашығып көтәм.\nӘһә! Үҙемә оҡшаған ҡатынды таптым шикелле. Минең яғыма ҡарап, йылмайған да кеүек. Алсаҡ йөҙлө, һөйкөмлө генә күренә үҙе. Тик бына кәүҙә ауырлығы?! 150 килограмм барҙыр. Абау! Пенсиям бесәй ялаған кеүек кенә әҙ. Нисек тамағын туйҙырырмын да нисек кейендерермен? Ир-ат кеүек, ун йылға бер алған күлдәк-ыштанды кейеп йөрөргә һис кенә лә риза булмаясаҡ. Уның кәүҙәһе минекенән өс тапҡырға ҡалыныраҡ. Күлдәккә генә нисә метр ситса кәрәк, шутлап ҡараһаң, иҫең китерлек бит.\nӘ ҡиммәтле төрлө бижутерия, биҙәнеү әйберҙәрен алһаҡ, пенсия аҡсаһы ғына түгел, бурысҡа алған аҡсаң да етмәйәсәк. Эй, мин үҙемде генә уйлайым. Бәлки, ул хәлле генә бисәлер. Әллә «Аҡ бейеү»ҙе көтөргәме? Үҙе килеп саҡырһа, шәп булыр ине. Ә әгәр уны берәй ир саҡырһа? Юҡ, юҡ. Ул мине саҡырғанды көтмәҫкә, юғиһә ярыҡ ялғашта ҡалырмын. Тимерҙе ҡыҙыуында һуғырға кәрәк. Ниңә мине тансыға саҡырҙың, тип башыма һуҡмаҫ әле. Саҡырам!\nХаныма алдан уйлаған, үҙемде ҡыҙыҡһындырған кәрәкле һорауҙарымды бирҙем, ә ул, күҙҙәрен шарҙай асып: «Һиңә тормош көтөр өсөн һөйөклө, тоғро тормош иптәшеме әллә минең байлығым кәрәкме? Бәхетһеҙ альфонс!» – тип, мине көлкөгә ҡалдырып, ташлап киткәнен дә һиҙмәй ҡалдым.\nКитһен әйҙә, ана бара юлы! Уны барыбер көсләп диетаға ла ултырта алмайым, вегетариан итергә лә булдыра алмайым.\nАна, зарығып, мине саҡырһа ярар ине тип, сират көтөп, тағы бер клиент ултыра. Уртаса буйлы, кейгән кейеме, алдағы ҡатындыҡы кеүек, әммә хәйерсе кейеме түгел, ә батша ҡатыныныҡына оҡшаш. Кәүҙәһе иһә ыҡсым ғына.\nТаныштыҡ, серегән бай ҡатын. Өйләнештек. Мин, урыҫтар әйтмешләй – примак. Ә ундай ирҙәрҙең хоҡуҡтарын беләһегеҙ: «тише воды, ниже травы». Бер аҙна ғына түҙҙем. Айырылыштыҡ.\nХәҙер үҙем кеүек ярлы ғына күршемде кәләш итеп алдым. Уңдым.


23 Март 2021, 15:00\nТөркөмдәштән һорау: “Көндәр йылыта башлау өйөбөҙҙө ҡырмыҫҡалар баҫа. Нимә генә ҡулланып ҡараманыҡ: клейы ла ҡалманы, төрлө препараттары ла. Ҡотолоп булмай. Бәлки, берәйһе уны бөтөрөү юлдары менән уртаҡлашыр?!”Дуҫтар! Бәлки, һеҙ ҙә шундай хәлдә ҡалғанһығыҙҙыр. Ҡырмыҫҡанан ҡотолоу серҙәрен беҙҙең менән дә бүлешегеҙ. Яуаптарығыҙҙы комментарийҙа көтөп ҡалабыҙ.\nТөркөмдәштән һорау: “Көндәр йылыта башлау өйөбөҙҙө ҡырмыҫҡалар баҫа. Нимә генә ҡулланып ҡараманыҡ: клейы ла ҡалманы, төрлө препараттары ла. Ҡотолоп булмай. Бәлки, берәйһе уны бөтөрөү юлдары менән уртаҡлашыр?!”\nДуҫтар! Бәлки, һеҙ ҙә шундай хәлдә ҡалғанһығыҙҙыр. Ҡырмыҫҡанан ҡотолоу серҙәрен беҙҙең менән дә бүлешегеҙ. Яуаптарығыҙҙы комментарийҙа көтөп ҡалабыҙ.


23 Ноябрь , 21:22\nХеҙмәттәшегеҙ һеҙҙе гел генә тәмлекәстәр менән һыйлай, күршегеҙ бушлай ремонт яһай, һеңлегеҙ йомоштарығыҙҙы һис һүҙһеҙ үтәй. Ә һеҙ...\n“Һеҙ, үҙегеҙ ҙә һиҙмәҫтән, бер ауыр һүҙ ҙә әйтмәйенсә, яҡын кешегеҙҙе биҙҙерә алаһығыҙ, – тип аптырашта ҡалдырҙы Мәүлиҙә һабаҡташтары менән әңгәмәләшеп ултырғанда. – Ул һеҙҙең һөйөклө кешегеҙме, туғанығыҙмы, дуҫығыҙмы – барыбер, әгәр аралашҡан саҡта хата ебәрһәгеҙ, уны ғүмерлеккә юғалтыуығыҙ ихтимал”.\n“Ниндәй хата ебәреүем мөмкин? Был хаҡта уйланғаным да юҡ, һәммәһе менән яҡшы мөнәсәбәттәмен. Әхирәт, һинең тәжрибәле психолог булыуыңды беләм, әйҙә, серҙәрең менән уртаҡлаш”, – тине һабаҡташы Венера.\n“Тәүге хатаны, изгелекте “тейеш” тип ҡабул итеүҙе, кем генә ҡабатламай! Беҙ йыш ҡына яҡындарыбыҙҙың күрһәткән яҡшылыҡтарын баһалап еткермәйбеҙ, бүләктәрен, ярҙамдарын “шулай булырға тейеш” тип ҡабул итергә күнеккәнбеҙ. Мәҫәлән, хеҙмәттәшегеҙ һеҙҙе гел генә тәмлекәстәр менән һыйлай, күршегеҙ бушлай ремонт яһай, һеңлегеҙ йомоштарығыҙҙы һис һүҙһеҙ үтәй... Ә беҙ ҡайһы ваҡытта иғтибарһыҙлыҡ, битарафлыҡ сәбәпле яҡындарыбыҙҙы тыуған көндәре менән ҡотларға, ярҙамдары өсөн рәхмәт әйтергә лә онотабыҙ.\nИкенсе хата – ғәфү үтенә белмәү, ғәйебеңде танымаҫҡа тырышыу. Әлбиттә, бөтәһе лә “бер сыбыҡтан ҡыуылмаған”, шулай ҙа арабыҙҙа үҙҙәренең өҫтөнлөгөн күрһәтергә тырышып, кешенең аяғына яңылыш баҫып йәки телефонын ватып та ғәфү үтенергә теләмәгәндәрҙе осратып була. Ундайҙар аҡлана башлай, “үҙең ғәйепле”, “гаджетыңды дөрөҫ һалмағанһың” йәки “яңылыш булды, һис тә теләмәгәйнем” тип ғәфү үтенмәҫкә тырышыу башлана.\nБындайҙар үҙҙәре өсөн файҙа булғанда ғына хаҡлы түгеллеген танырға ғәҙәтләнгән.\nКешеләр араһындағы мөнәсәбәттәрҙе юҡҡа сығарыусы тағы бер хата тураһында әйтмәй булмай – яҡын кешеләреңдең уңыштарын, ҡаҙаныштарын кәмһетеү, тырышлыҡтарын баһаламау йыш ҡына араларҙы һыуыта. “Һинең эшеңде әйтер инем...”, “харап икән, баш ауыртыуы ла булдымы сир”, “яңы күлдәк кейгән булған...” һәм башҡа күҙгә күренмәһә лә, йөрәккә килеп тейгән “ваҡ-төйәк”. Был ата-әсәгә лә хас күренеш, балаларҙың бәләкәй генә уңыштарына ла шатлана, маҡтай, дәртләндерә белмәйбеҙ, күберәк тәнҡитләргә яратабыҙ. Үҙегеҙҙең тәртибегеҙгә анализ яһап ҡарағыҙ әле, яңылыштан яҡындарығыҙҙың хәтерен ҡалдырырлыҡ һүҙҙәр ысҡындырмайһығыҙмы? Маҡтау һүҙҙәрен йыш әйтәһегеҙме?”\nЯҡындарыбыҙҙы һаҡлайыҡ, күңелен өшөтмәйек!


Заман башҡорт йәмәғәтселегенән әүҙемлек талап итә » Всемирный Курултай (конгресс) башкир\nВсемирный Курултай (конгресс) башкир » Новости » В Башкортостане » Заман башҡорт йәмәғәтселегенән әүҙемлек талап итә\nЗаман башҡорт йәмәғәтселегенән әүҙемлек талап итә\nавтор: 147258951 | Просмотров: 1372\n(Башҡарма комитет рәйесе урынбаҫары Б.Р.Күсәбаевтың\nБДБҠ Башҡарма комитеты ултырышындағы сығышы)\nРайондарҙа һәм ҡалаларҙа үткән ҡоролтайҙарҙа ҡатнашыу, күбеһенең эше тураһындағы мәғлүмәттәр менән танышыу Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы эшмәкәрлеген артабан әүҙемлештереү кәрәклеген тағы бер тапҡыр раҫланы. Халҡыбыҙҙың төрлө ҡатлам вәкилдәре бөгөнгө донъяла үҙ урынын табыу, лайыҡлы тормош алып барыу өсөн юлдар эҙләй һәм ошо эштә беҙҙән дә бергә булыуҙы көтә.\nМәҫәлән, бер ауылда бер нисә йәш егет күмәкләп машина һатып алалар, алмашлап кеше ташып, аҡса эшләйҙәр, табышты уртаҡ бүлешәләр, ә инде боҙолһа - бергәләшеп ремонтлайҙар. Йәғни, эшҡыуарлыҡ нигеҙҙәренә өйрәнәләр. Руль артында булғас - эсмәйҙәр. Етәкселәр араһында, ауыл хәкимиәттәрендә өлгөр, эшлекле йәш егеттәр артыуы ҡыуандыра. Тағы бер районда күргән факт: ололар, 70-80 йәшкә еткән булыуҙарына ҡарамаҫтан, ауыл, район, республикала барған эштәрҙе ентекләп анализлай, уларҙың ниндәй һөҙөмтәгә килтереүен күҙаллап, эшлекле кәңәштәрен биреп кенә ҡалмайҙар: “Ҡана ошоно беҙ эшләйбеҙ. Беҙҙе ни өсөн ҡатнаштырмайһығыҙ?”- тип ҡуялар.\nОшо ғына миҫалдар, ҡоролтай кәңәш ҡороп, артабан нисек эшләргә тип, ай һайын һөйләшһә лә, артыҡ булмаҫ ине тигән уйҙы нығыта.\nБыл шулай уҡ РФ президенты В.В. Путиндың мөрәжәғәтнәмәһендә, сығыштарында әйтелгән гражданлыҡ йәмәғәтенең активлығы кәрәк, тигән фекер менән тап килә. Тимәк беҙҙең активлыҡты район, ауыл кешеләр көтә һәм ил башлығы хуплай. Шулай булғас, беҙгә әүҙем булыуҙан башҡа сара юҡ.\nШуға күрә, февраль-март айҙарында мәғариф өлкәһендә барған оптималләштереү һөҙөмтәләрен ҡоролтайҙарға ҡарарға кәрәк (ниндәй ыңғай һәм кире яҡтары булды, артабан нимә эшләргә?). Ошо мәсәләне кисектергеһеҙ ҡарауҙың бер нисә сәбәбе бар.\nДокладта «Рәсәй Федерацияһында мәғәриф тураһында»ғы закондың ыңғай яҡтары (тыуған тел һәм дәүләт телен өйрәнеү) әйтеп кителгәйне, ләкин уның кире һөҙөмтәләр бирерҙәй статьялары ла бар.\n- Балалар баҡсаһында түләүҙәрҙең артыуы. Ни өсөн артырға тейеш һәм күпмегә (был хәлде бергәләп ҡарайыҡ).\n- Уҡытыусыларҙың эш хаҡына ҡағылған статья эшләрме? Ҡайһы бер мәктәптәрҙә, уҡытыусыларҙың эш хаҡы кимәленең рәсми рәүештә әйтелгәнгә ҡарағанда түбән булыуы тураһында ялыуҙар бар. Әйҙәгеҙ, бергәләп ҡарайыҡ, уҡытыусыларға, министрлыҡҡа ярҙам итәйек.\n- Райондарҙа лицей, гимназияларҙың исемдәрен үҙгәртәсәктәр. Исеме үҙгәреү менән есеме насар яҡҡа үҙгәрмәҫме? Күҙ-ҡолаҡ булайыҡ.\n- СПТУ-лар мәғәриф системаһында бөтәсәк, тиҙәр. Был хәл механизатор, водитель, төҙөүсе, электрик, сварщик кеүек һөнәр эйәләрен әҙерләүҙе туҡтатмаҫмы? Ошондай һөнәрселәр илдә артыҡмы ни?\nОшоларҙан сығып, беҙгә мәғәрифтә оптималләштереүҙе, яңы закондағы үҙгәрештәрҙе ҡоролтай ултырышында ҡарарға кәрәк. Бындай оптималләштереү мәҙәниәт өлкәһенә лә янай. Мәҫәлән, ауылда 500-ҙән кәмерәк кеше йәшәһә, мәҙәниәт йорто ябыласаҡ, тигән мәғлүмәт бар.\nАуылда фельдшер-акушер пунктары, мәҙәниәт йорттары ябылһа, мәктәптәр ҡыҫҡартылһа - интеллигенция ҡалмайасаҡ. Етмәһә ауылды үҫешкән ауыл итеп тотҡан һөнәр эйәләрен әҙерләгән СПТУ-лар ябыласаҡ. Бындай осраҡта ил менән ни булырын бер тапҡыр күрҙек бит. Шуға күрә был проблемаларҙы хәл итеү беҙҙән әүҙемлек талап итә лә.\nАктив булайыҡ, бергә булайыҡ, бергә эшләйек!\nТерриториаль йәмәғәт үҙидаралығын булдырыу – район ҡоролтайҙары тәү ойошмаларының мөһим бурысы