Миәстәр мөнәжәт әйтеүҙә ярышты | Всемирный курултай башкир\nМиәстәр мөнәжәт әйтеүҙә ярышты\nPosted on 04.10.2016 by Айгуль\tLeave a comment\nТәүге тапҡыр Силәбе өлкәһенең Миәс ҡалаһында 2 октябрҙә «Иман нуры» мөнәжәт башҡарыусылар конкурсы үтте. Уның ойоштороусыһы булып Миәс ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайы һәм ҡала мәсете мәхәлләһе сығыш яһаны, тип хәбәр итә урындағы ҡоролтай рәйесе Бүләкәй Шафикова.\nМөнәжәт байрамының 2 октябрҙә үтеүе лә осраҡлы түгел. Сөнки мосолмандарҙың ай календары буйынса тап ошо көндә Яңы йыл тыуа. Ошо уңайҙан, мәсеттең имам-хатибы Әхмәт хәҙрәт тә яңы 1438 Һижри йыл менән ҡотлап, барыһына ла бәхет һәм имен тормош теләне.\nБүләкәй Шафикова әйтеүенсә, конкурс юғары кимәлдә, ойошҡан рәүештә үткән. Балалар араһында – Ислам Шәйбәков менән Эрик Дәүләткирәев, өлкәндәр араһында Илдар Ильясов беренсе урын яулаған. Миәстәр матур йоланы дауам итеп, конкурсты йыл һайын үткәрергә ниәтләй.\nCategories: Башҡорт йыр-моңдары\n« Сәсәндәрҙең аҫыл һүҙҙәре рухыбыҙҙы беҙҙең нығыта\nХалыҡ һорауҙары яуапһыҙ ҡалмай »


1онлайн ставки xBet | 1Казино xBet, Бразилия | Opinião, Cadastro, Bonus\n1онлайн ставки xBet – Фекер 1XBet\n1xbet ҡалаһына нигеҙ һалына. 2007 был лицензирование һәм Гибралтар. Хәҙер был хәрәкәттең тиҙ ставки, ставки донъяла донъяла береһе булып тора., рәсәй баҙары менән көслө, Бразилия менән португалия. Киләһе йорттарының үҫешенә һәм тулҡын яраҡлашҡан, һәм һеҙ аласаһы күберәк һайлау 40 телендә сайттарға ингән өсөн.\nВариант булыуы, Бразилияла Португалдар һәм Португал-Португалия, уларға башҡа йорт менән сағыштырғанда, өҫтөнлөктәре асылды, уларға хәстәрлек күрһәтеп, үҙе өсөн яҡшы клиент сервисын тәҡдим итә, ҙур булмаған айырмалыҡтар булыуға ҡарамаҫтан, телдәре, теләгән эшләй икән, был бик үҙенсәлекле! 1xBet күрһәтеү. Ыңғай тәжрибә беҙгә бөтә бик менән 1xBet, был сайтта һеҙ беҙҙең ставкаһы түбән күрҙе һәм туп-тулы күҙәтеү, әлеге ваҡытта унда ашыу 400.000 был уйынсылар ҡушылыу сайты.\nБразилияла Яңы Cadstro\nЯңы яңы клиенттар иҫәбенә бик тиҙ 1xbet! Төймәгә басыгыз ‘Теркәлгән’ иртә мәғлүмәт биреүҙе һорап, тиҙ арала теркәү өсөн, йәғни, был илдең, төймәгә басыгыз һәм валюта ‘Теркәлгән’, отражает иҫәбенең номерын һәм пароль, языгыз, e-mail төймәгә басыгыз һәм ‘ебәрҙе’.\nҺеҙ яһарға тейеш, депозит, һеҙҙең мобиль телефон номерын индереү, был аҙым бонус ала, спортсымы йәки ябай, мәсьәләне шунда уҡ килде: “Һеҙ беҙгә бонус теләп ҡатнаша.? Беҙ һеҙгә тәҡдим Д төймәгә басыгыз, сөнки һеҙ был иҫәп яҙмаһын мәғлүмәт һаҡланған булыр, һәм һәр тапҡыр, ҡасан сездә бар промой-һеҙ сенсацион ҡатнаша ала. Әҙер, инеү, инеп булмай һеҙгә тәҡдимдәр һәм иң яҡшы уйындар төп көнө һәм бөтә мәғлүмәт! Уңыш, хәҙер сәләмләне һәм теркәлә ала бонус!\n1xBet сәләмләне бонус\n1xBet live программаһы менән тәьмин итеү конфиденциальности казинола булдыҡ, шулай уҡ, дизайн һәм подружиться менән ҡыҙыҡлы компанияһы биреү Ezugi. Эшләргә ставкалары һеҙҙең төрлө уйындар, шул иҫәптән Портомасо рулетка, poker Hold casino’буласак. хаҡ, таблицаһының аҫтан башланы., әммә ҡиммәттәр була, уларҙы таблица булып тора, юғары ашыу, мөмкин, әгәр һеҙҙең күп булыуығыҙ менән эшләү банкролл.\nҺәм бөтә уйынсыларҙың донъяны күреү мөмкинлегенә эйә булыу ул ваҡиғаларға төрлө спорт ставкаһы буйынса, ағымы аша йәшәгән 1xbet. Юғарыла күрһәтелгән, букмекер, күп live ставкаһы һайларға тәҡдим итә, һәм һәр осраҡта һөҙөмтәләр, һәр ағымы менән бергә. Әлбиттә, был уйындарҙа әүҙем ҡатнашыусыларға характеристика бирә, бай тәжрибәһе, шулай уҡ уйынсылар өсөн.\nБыл 1xBet онлайн ставки спорт\nАзия һәм спорт саралары сайттары бик популяр булған 1xbet, арзан булһын өсөн, был сағылдырған. Ул хәрби сәнғәткә бар, единоборство һәм кикбоксинг кеүек спорт, һәм киберспорт, был күп эйәрсенле бар азияла. Һеҙ шулай уҡ иң популяр спорт төрҙәре табыу, футбол, баскетбол һәм хоккей.\nНиндәй һеҙҙең яратҡан спорт төрө Fo, 1xbet ставкаһы һеҙ уларҙы табырға мөмкин, һәм һеҙ уларҙың зауығын ҡәнәғәтләндереүгә өҫтөнлөк. Тормош ставкаһы тәҡдим live 1xbet, шул иҫәптән спорт саралар популяр., сынйыр кеүек ДАЧИЧ, хатта күберәк, бер-һай-һай, йүгереү собачья. 1xbet ставканан ашыу live тормошо тураһында ҡыҙыҡлы, сөнки һеҙ спорт һәм тәжрибәһен һалып йүгереп н live.\nКазино бүлеге-был бик буйынса-төрлө, потенциаль килем арттырыу өсөн. Уйын казино һәм уйын автоматтары оло һайлаусы, уйынсылар уйын тәжрибәһе менән донъяның бөтә мөмкинлектәре, йорттан сыға алмай. слот уйын бик популяр булған бер нисә ҡала һәм 1xbet. Һеҙ шулай уҡ аласыз ауыҙ был уңышҡа үҙ рулетка һәм 1xbet покер, бөтә донъяла популяр ул. Шул факттарҙы йәшереү мөмкин түгел, тип 1xbet онлайн-казино-был реаль аҡса һәм бәйләнеш тойғоһо еңә.\nӨҫтөнлөктәре бәхәсһеҙ уҡыусылар өсөн еңел һәм интерфейс содружественный 1xbet веб-сайты. Ошо арҡала, яратҡан шөғөлө еңел табып ала һәм үҙ уйынсылары менән бөтә донъя уйындары. Кәрәк, тип билдәләне 1xbet бонус уйынсылар күп-һөйләмдә һөйләм, ул, һис шикһеҙ, хатта иң талапсан ҡәнәғәтләндереүгә һәләтле уйынсылар. 1xbet килгән сайттар, ихтыяжы иғтибар бүлә форекс. Ул хәҙерге заман өсөн бик мөһим булған, criptomoedas сифатын асып һәм талаптарына тура 1xbet, һуңғы ваҡытта киң таралған булған һәм улар барыһы ашыу ашыу аҡса түләргә, һәм бөтә донъяла ҡабул ителгән.\nУның ставкаһы махсус бүлек үҙ эсенә шулай уҡ өсөн оҙайлы. Бында, футбол чемпионаты еңеүсеһе булып эшләргә ставкалары һеҙҙең кеүек, премьер-лига, глобаль ваҡиғалар ҡуя һәм хатта ашыу боҙҙа хоккей буйынса чемпионаттарында еңеүсе булды, киләһе йыл буласаҡ олимпия уйындарына кеүек.\nҺеҙ шулай уҡ аласыз был супер лоторея ҡуйҙы 1xbet, лото уйыны урыҫ, ҡайҙа ҡуйырға араһында була. 10-200 Выигрыш ҡый уйын номеры дөрөҫ RUB. 5-14 һеҙ һ араһында һайларға мөмкин 1 һәм 42 рәсем төшөрөү өсөн. Әгәр һеҙ дөрөҫ һайлау еңеү номер. Уйын мөмкинлектәре юғары, был һан тағы һайлау.\n1мобиль ҡушымта xBet\nБразилия күберәк өҫтәмә 1xbet варианттарын табырға мөмкин., футбол кимәлендә генә түгел, әммә башҡа спорт төрҙәре һәм, әлбиттә, бөтә был һәм интерфейс менән интуитивно, һеҙҙең ставкалар төшөрөргә мөмкинлек биргән платформа 1xbet бөтә потенциалын, бонустар һеҙ бында табан аласыз, уны табыу.\n1XBet ҡулланыу ҡағиҙәләрен үтәү мөһим нисә Бонус өсөн, исегездә тотоғоз. Мәҫәлән, тик бер генә булыуы мөмкин һәм һеҙҙең ғаилә бонус өсөн депозит € 1 йәки артыҡ булыуы арҡаһында бонус. Башҡа мәсьәләләр менән бәйле ставки, ставки 5x опрокидывание тупларға тейеш, улар күберәк өс йәки аяҡтары тора.. Һәр хәлдә, өс аяғы мөмкинлегенә эйә булырға тейеш 1,40 йәки күберәк. Шик юҡ шул беҙҙә, ставки на спорт ставкалар тәҡдиме иң яҡшыларҙың береһе тип 1xbet бонус-тәҡдимдәр.\nПромой ағымдағы ваҡиғалар һәм донъя чемпионаты һәм махсус курс буйынса тәҡдим теләсә ҡайһы ваҡытта бик подшипник. Һәм тағы ла кеше булғас, элекке кеүек, әгәр нөктәләрҙе тоташтырыу, ставка һәм тәҡдимдәр буйынса, бәлки, ҙур автомобиль отҡан, ахырҙа?\nБатарея ставки на, Яратҡан Формула 1, һәр саҡ яңылыҡтар һәм яҡшы варианты булыуы ставкаһы 1xbet. Бында ҡала һәм бәйләнештәрҙе онотмау, әлеге ваҡытта беҙ сайтында даими яңыртыла яҡшы беҙҙең тәҡдимдәр. Бороп, тип фараз һәм һеҙҙең уңышҡа һәр саҡ һеҙ буласак эйә күберәк.


12 Март 2020, 18:55\n- Әйҙә ашап ултыр, нимә, урыҫы үлгән мәрйә ҡошап төҫөң ҡасып ултыраһың.- Ашап ултырамсы, - Сафия күңелле күренергә тырышып йылмайған булды. Күршеһенең күпме эшен эшләһә лә, уныһы бер ваҡытта ла балаларға күстәнәс биреп ҡайтарманы. Хатта һарыҡ, быҙауын ҡыуып килтергән малайҙарға бер йылы һүҙ ҙә юҡ ине. Күрше хаҡы тип бөтә ғүмерен ялсы кеүек үткәргән Сафияның, әле үткәндәрҙе иҫләп йөрәге һыҙланы.\nҠайҙа булды, кем алды таба алманылар көмөш тәңкәле камзулды. Ер йоттомо ней. Ауыл халҡы бер шауланы ла тынды, Сафияларға ғына насар шауҡымы йоғоп ҡалды. Әлифәнең тупһаһына ҡабат баҫманы ул.\nӘлифә Сафия менән урамда осраһа һаулыҡ та һорашманы. Артынан һәр бер осраған кешегә яманлап һөйләне. Имеш, Сафия уның менән нәмә урлар өсөн генә ҡатышҡан икән, Әлифәнең тағы ла бик күп әйбере юғалған икән. Тик ул күрше хаҡын уйлап ул турала һүҙ ҡуҙғатмаған булған ғына икән. Бөтә ағинәйҙәрҙең күҙе ҡыҙырлыҡ, шау ысын көмөш тәңкәләрҙән генә торған камзулдың юғалыуы, Әлифәне сығырынан сығарған.\nОшондай ғәйбәттәрҙе ишетеп ҡайтып күп иланы Сафия. Тик ҡаршы һүҙ әйтешеп, ирешеп йөрөгөһө килмәне. Сабыр булырға тырышты. Әлифә ул өндәшмәгән һайын хаттин ашты. Үҙенең ишек алдында йөрөгән ваҡытта ла, ишек алдын яңғыратып ҡысҡырып, Сафияны әрләп йөрөүҙе ғәҙәт итеп алды. Күршеләренән тауыш тын булмаһа ла, туҡтарға теләге булманы. Сафияны әрләй башлай. Килен булып төшкәндә ҡалай булған, уның эшен нисек насар эшләгән, ниндәй ниндәй әйбере юғалған, осона сығырлыҡ та түгел. Ярты көн Сафияны әрләп туйғас, Зарифҡа сират етә. Ул быҙау, ул бешмәгән, ул бисәһенең иҙән йыуғысы. Зарифты әрләп үсе ҡанғас, уларҙың биш балаһының һәр береһен айырып тағы әрләп сыға. Малайҙар хулиган, ҡараҡ, тәртипһеҙ. Бер бөртөк бер гөнаһһыҙ ҡыҙ баланың сираты иң аҙаҡ. Уға иң насар, иң ауыр һүҙҙәр эләгә. Нәжип ағай сығып асыуланып та ҡарай, тик Әлифәне тыйырлыҡ түгел.\nНисә йылдар ике күрше шундай матур итеп ҡатнашып йәшәне. Матур итеп ҡатышыуға ла тик Сафия ғына сәбәпсе булғандыр. Күршеһе ни ҡыланһа ла ҡаршы өндәшмәне, гел ыңғайына һыпырҙы. Ғәйепһеҙ саҡтарҙа ла ғәйепте үҙ өҫтөнә алып, ызғыш тыуҙырманы. Күршеһе ни ҡушһа шуны эшләне.\nАуылда ҡарағат, сейә, малина менән дан тотҡан баҡса Әлифәлә генә ине. Емеш өлгөрһә өмәгә күршеләрен саҡыра Әлифә.\n- Чтобы, һындырмағыҙ! Мәсекәйләнеп ашамағыҙ!\nБалалар өндәшмәй генә йыя. Ашағылары килә, тик Әлифәнән ҡурҡалар. Биҙрәләр тулғас ,\n- Барығыҙ, бар, ҡайтығыҙ инде. Һеҙҙең сыулашҡанға башым ауырта, - тип балаларҙы ҡыуып ҡайтара. Анауынса емешен йыйҙырып бер бөртөк ҡарағат ҡабырға рөхсәт булмауына йәне әсегән Сафияға өйгә инергә бойоролдо. Йүгерешеп ҡайтып киткән балалары артынан мөлдөрәп ҡарап ҡалған әсәй кеше, өнһөҙ генә көрһөнөп күршеһе артынан эйәрҙе. Әлифә булған ризығын сығарып өҫтәлгә теҙҙе. Ҡунаҡ һыйларға ярата ул үҙе. Һаран да түгел.\n- Әйҙә ашап ултыр, нимә, урыҫы үлгән мәрйә ҡошап төҫөң ҡасып ултыраһың.\n- Ашап ултырамсы, - Сафия күңелле күренергә тырышып йылмайған булды. Күршеһенең күпме эшен эшләһә лә, уныһы бер ваҡытта ла балаларға күстәнәс биреп ҡайтарманы. Хатта һарыҡ, быҙауын ҡыуып килтергән малайҙарға бер йылы һүҙ ҙә юҡ ине. Күрше хаҡы тип бөтә ғүмерен ялсы кеүек үткәргән Сафияның, әле үткәндәрҙе иҫләп йөрәге һыҙланы.\nМай байрамына Әлифәнең Өфөлә йәшәүсе улы Илдус менән килене Зарина ҡайтып төштө. Балалары ҡайтыу шатлығынан Әлифә күршеләренә йүгереп инде.\n- Әйҙәгеҙ, Илдус менән килен ҡайтты, тиҙ генә ашҡа инегеҙ.\nЗариф менән Сафия аптырап ҡалды. Күршеләренә ни булған тағы? Әрләүҙән башы сыҡмай ине, ашҡа саҡырып ингән.\n- Юғалған камзул табылды! Илдус алған булған икән. Киленгә көмөш алҡа, балдаҡ һуҡтырған. Хәҙер көмөш модала ти ҙә баһа. Бына,миңә лә балдаҡ эшләткән, ҡулын Сафияның күҙҙәренә индерә яҙып һуҙҙы Әлифә.\nБер ни булмағандай татылдап хәбәр һөйләп сығып китеүсе Әлифә артынан, Сафия менән Зариф аптырашып, бер береһенә текләшеп ултырып ҡалдылар. Әлифәнең асыуы һүрелһә лә, Сафияның үпкәһе һүрелмәне. Күршеһе күпме инәлеп саҡырһа ла, ҡабат тупһаһына баҫманы. Бына хәҙер күршеһе юҡ. Бөтә тирә яҡты дер һелкетеп тотһа ла, күрше балаларына бер бөртөк кәнфитен тотторорға йәлләһә лә, серегән бай булһа ла, әжәл уны ла ҡалдырманы. Алды ла китте.\nШаурап торған доньяһы торҙо ла ҡалды. Көмөш тәңкәнән һуғылған балдағын улы Илдус Сафияға һуҙҙы.\n- Еңгәй ,әсәйемдең төҫө итеп кейерһең. Ҡомартҡы.\n- Юҡ, әсәйеңдең ҡомартҡыһы һеҙҙә һаҡланырға тейеш.\nСафия баш сайҡаны һәм ҡайтырға сыҡты.\nУл бер ваҡытта ла күршеһенән бер нимә лә алманы. Күршеһе үҙе лә бирергә тырышманы. Хатта эшләгән эшенә лә хаҡ биреү башына ла инеп сыҡманы Әлифәнең. Сафия һораманы. Тәңкәләрҙең үҙенеке икәнен белеүен дә белгертмәне. Кешегә лә һөйләмәне. Ҡараҡ исемен дә өнһөҙ күтәрҙе.\nИке күршене дошманлаштырған көмөш балдаҡ өҫтәлдә ятып ҡалды. Кемгә кәрәк алырҙар. Сафияға кәрәкмәй ине ул.


Инкубатор:Баш бит — Wikimedia Incubator\nПереключить боковую панель Wikimedia Incubator\nWikimedia Incubator проектынан\nБыл бит — Incubator:Main Page бите тәржемәһе. Тәржемә 83% үтәлгән\nВикимедиа Инкубаторына рәхим итегеҙ!\nБыл Викимедиа инкубаторы, бында Википедия, Викидәреслек, Викияңылыҡтар, Өҙөмтә, Викиһүҙлек һәм Викигид проекттарының яңы тел версияларын яһарға һәм мөмкинлектәрен тикшерергә була. Әгәр һынау версияның эшләү һәләте асыҡланһа, Викимедиа Фонды ярҙам итәсәк.\nИнкубаторҙарҙың әлегә үҙенең айырым вики-сайты юҡ. Уның менән Викимедианың башҡа википроекты һымаҡ файҙаланырға мөмкин.\nВикиверситеттың яңы тел версиялары Бета-Викиверситетта ҡабул ителә, ә Викитека версияһы — иҫке Викитекала.\nБында яңы проект башларға ярамай, әммә асыҡ проекттарҙың яңы тел версияһын төҙөргә була (беренсе абзац исемлеген ҡара).\nБында иң әүҙем викилар күрһәтелгән:\nВикимедиа Инкубаторында тест проекттарҙың тулы исемлеген бында Incubator:Wikis ҡарағыҙ.\nЯңы викины нисек башларға\nӘгәр проекттың яңы тел версияһын яһарға килһәгеҙ, барлыҡ кәрәкле мәғлүмәтте Белешмәлә таба алаһығыҙ. Инкубатор сәйәсәтенән ситкә тайпылмағыҙ.\nҠайһы бер ҡағиҙәләр:\nИнкубаторҙа википроектты нисек башларға\nИнкубаторҙа википроект булған осраҡта, телен беләһегеҙ икән, бындай тест версияны үҫтереүҙә ярҙам итергә тәҡдим итәбеҙ. Тест вики исемлеген Инкубаторҙың баш битендә таба алаһығыҙ (аҫта ҡарағыҙ).\nҮҙегеҙ яһаған бөтә биттәргә дөрөҫ префикс бирегеҙ. Префикстар тураһында мәғлүмәт.\nIRC-канал #wikimedia-incubator (Тышҡы чат)\nВикимедиа Фонды ирекле эстәлекле күп телле һәм башҡа төрлө проекттарҙың эшен тәьмин итә:\nИрекле энциклопедия Викиһүҙлек\nҺүҙлек һәм тезаурус Викитека\nИрекле текстар китапханаһы Өҙөмтә\nИрекле китаптар һәм методик ҡулланмалар Викияңылыҡтар\nИрекле лицензия аҫтында яңылыҡтар Университет\nИрекле уҡытыу материалдары һәм уҡытыу курстарыc Сәйәхәт\nИрекле онлайн белешмә\nБиологик төрҙәр аңлатмаһы каталогы Мәғлүмәт\nИрекле белем базаһы Викиһаҡлағыс\nҮҙәкләштерелгән медиафайлдар һаҡлағысы Мета-вики\nВикимедиа проекттарын килештереүсе\nСығанағы — «https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Incubator:Main_Page/ba&oldid=5313993»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 13:52 20 ғинуар 2022 үҙгәртелгән.\nWikimedia Incubator тураһында


Башҡорт халҡының «Урал батыр» эпосы – ҡырғыҙ телендә\nӨФӨ, 2019 йыл, 25 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/. Башҡорт халҡының «Урал батыр» эпосы ҡырғыҙ теленә тәржемә ителде. Ул быйыл уҡ баҫылып сығырға тейеш. Был турала «Башинформ» агентлығында Өфөлә барған халыҡ-ара тел конференцияһы йомғаҡтары буйынса матбуғат конференцияһында Ҡырғыҙстан ғалимы, филология фәндәре докторы, С.Айытматов исемендәге Тел һәм әҙәбиәт институты профессоры Ибраим Абдулвәлиев хәбәр итте. Тәржемәнең авторы ла ул.\n«Башҡорттарҙың героик «Урал батыр» эпосы менән мин беренсе тапҡыр 2015 йылда таныштым, — тип һөйләне ғалим. — Ул миңә шунда уҡ оҡшаны, һәм мин уны тәржемәләргә хәл иттем. Башҡорт һәм ҡырғыҙ телдәре бик оҡшаш, эшләүе еңел булды. Ҡайһы бер урындары миңә тәржемәһеҙ ҙә аңлашыла ине. Мәҫәлән, башҡорт эпосының тәүге юлдары ҡырғыҙ телендәге кеүек үк яңғырай тиерлек. Бынан тыш, «Урал батыр»ҙың теле ҡырғыҙҙарҙың «Манас» эпосы теленә оҡшаш. Асылда, мин фольклор телен тәржемәләнем, был — боронғо тел, унда неологизмдар юҡ. Фольклор бит сюжеты менән генә түгел, теле менән дә һаҡлана. «Урал батыр»ҙы ошо йылдың аҙағына тиклем нәшер итергә ниәтләйбеҙ. Һәм беҙҙә, «Манас»ҡа өҫтәп, ҡырғыҙ телендә тағы бер героик эпос була».\nМатбуғат конференцияһында Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеү үҙәгенең ғилми етәксеһе Фирҙәүес Хисаметдинова «Манас»тың башҡорт теленә 2017 йылда уҡ тәржемәләнеүен әйтте. Шул уҡ йылдың июлендә Бишкәктә ҡырғыҙҙарҙың башҡорт телендәге «Манас» эпосының рәсми презентацияһы уҙҙы.\nОшо көндәрҙә Өфөлә «Глобалләшеү һәм полиэтник мөхит шарттарында башҡорт теле һәм әҙәбиәте: тәжрибә һәм перспективалар» конференцияһы асылды. Унда Мәскәү, Санкт-Петербург, Ҡазан, Новосибирск һәм Рәсәйҙең башҡа ҡалаларынан, шулай уҡ Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһенән ғалимдар йыйылды. Ғилми тел форумын ойоштороусылар — Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәте, Рәсәй Федерацияһының Фән һәм юғары белем министрлығы, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте, Рәсәй Фәндәр академияһы, Башҡортостан Мәғариф министрлығы, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө федераль тикшеренеү үҙәге, «Арҡаҙаш» фәнде һәм мәҙәниәтте үҫтереү төбәк йәмәғәт фонды.\nТеги:китап сығарыуурал батырэпос


Республикаға 2012 йылда үтәсәк йәйге биатлон буйынса донъя чемпионатының флагын алып ҡайттылар\n26 Сентябрь 2011, 18:18\nЧехиянан Башҡортостанға 2012 йылғы йәйге биатлон буйынса донъя чемпионатының флагын алып ҡайттылар. Халыҡ-ара биатлонсылар союзы киләһе чемпионатты 2012 йылдың август-сентябрендә Өфөлә үткәрергә ҡарар итте.\nБыйылғы донъя чемпионаты донъяның 25 иленән спортсыларҙы йәлеп итте, улар спринтта, пасьютта һәм эстафета уҙыштарында ярышты. Башҡортостан Республикаһы данын уҙыштарҙа ике спортсы — Николай Якушев һәм Татьяна Казакова яҡланы.\nЧехия Республикаһының Нове-Място ҡалаһында үткән йәйге биатлон буйынса сираттағы донъя чемпионатына йомғаҡ яһағандан һуң биатлон буйынса донъя чемпионаты флагын 2012 йылғы киләһе чемпионат хужаларына – Башҡортостан Республикаһына тапшырыу тантанаһы үтте. Флагты республикаға БР Хөкүмәте вице-премьеры Зөһрә Рәхмәтуллина алып ҡайтты, тип хәбәр итә республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.


Республиканың Экология министрлығы ҡаты коммуналь ҡалдыҡтар менән эш итеү буйынса төбәк операторҙары һайлай // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n12:30, 15 февраля 2018 Иҡтисад\nФото: Махсус экологик транспорт\nРеспубликаның Экология министрлығы ҡаты коммуналь ҡалдыҡтар менән эш итеү буйынса төбәк операторҙары һайлай Фото: Махсус экологик транспорт\nӨФӨ, 2018 йыл, 15 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.\n15 февралдә Башҡортостандың Экология министрлығы ҡаты коммуналь ҡалдыҡтар менән эш итеү буйынса төбәк операторҙарын һайлауға конкурс иғлан итә. Был турала журналистар менән осрашыуҙа министр Илдар Һаҙыев хәбәр итте. 1 майға ведомство килешеү төҙөргә, 2019 йылдан система эшләй, шул иҫәптән халыҡтан түләүҙәр ҡабул итә башларға тейеш.\n«Алдан сүп-сарҙы полигондарҙа йыйыу уларҙы берҙән-бер утилләштереү алымы булды. Хәҙер эшкәртеү менән шөғөлләнгән эшҡыуарлыҡ ҡатнашлығы ҡаралған, әлбиттә, был өлкәне дәүләт контроленән ситтә ҡалдырырға ярамай», — тип билдәләне тәбиғәттән файҙаланыу министры.\nРеспубликала 48 ҙур ҡаты коммуналь ҡалдыҡ полигондары тирәләй сүп-сарҙы эшкәртеү буйынса 153 предприятие йыйылған. «Йәғни, башҡа төбәктәрҙән айырмалы рәүештә, республикала башланғыс майҙансыҡ бар, бында нигеҙҙән алып эшләргә тура килмәйәсәк», — тип аңлатма бирҙе Илдар Һаҙыев.\nТеги: төбәк операторҙары, ҡаты коммуналь ҡалдыҡтар, сүп-сар, полигондар, эшкәртеү


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - НИКАХТАРЫ КҮКТӘ ЯРАЛҒАН... - 2020 - Мәҡәләләр\nНИКАХТАРЫ КҮКТӘ ЯРАЛҒАН...\nУларҙың икеһе менән дә бер осорҙа уҡыным: Фларис менән бер мәктәп коридорын тапаһаҡ, Гөлнара менән бер вузда уҡырға, ул ғына ла түгел, бер ни ҡәҙәр бер ятаҡта, күршеләр булып йәшәргә тура килде. Хәҙер иһә - ауылдаштарбыҙ, Өфө районының Шамонин ауылында аралашып йәшәйбеҙ. Фларистар ғаиләһендә өс малай үҫһә, Гөлнараларҙа - ҡыҙҙар. Шуға ла уларҙың ғаиләһендә һәр нәмә баштан уҡ үҙ урынын алған кеүек тойола миңә: ир-ат бурысы һәм эше бөгөн "Роснефть"тә эшләүсе Фларис елкәһендә ятһа, ҡул эштәренә, аш-һыуға оҫта ҡатыны өйҙә зауыҡ тыуҙыра, тәмле аштары менән һыйлай, оҙаҡ йылдар республика матбуғатында эшләп һәм бер нисә китап яҙырға өлгөрөп кенә ҡалмай, иренә яғымлы мөнәсәбәтен дә йәлләмәй. Һөҙөмтәлә баш - баш урынында ҡала, әммә муйын теләгән яҡҡа ла еңел генә борола. Тормош йөгөн ике тиҫтә йылдан ашыу бер йүнәлештә тартһалар ҙа, башҡорттарҙың борондан килгән йолаһын тотоуҙанмы икән, ҡатын-ҡыҙ серләшкәндә ир-ат ҡыҫылманы, ул ғына ла түгел, күҙ менән ҡаш араһында юҡ булды. Шуға ла әңгәмәне өс сәскә кеүек ҡыҙ тәрбиәләүсе МОСТАФИНдар исеменән "Шоңҡар" журналының яуаплы секретары булып эшләүсе Гөлнара менән генә алып барырға тура килде.\nНикахтар күктә ярала, тиҙәр. Һеҙҙең никах күктә яралғанына ышанаһығыҙмы, ғөмүмән, дәүләттең бер ячейкаһы булған ғаиләгеҙ нисек барлыҡҡа килде?\n- Никахтарҙың күктә яралыуына ла, маңлайыңа ни яҙылған, шуны күрәһең икәнлегенә лә ышанам. Шулай булмаһа, студент сағымда Башҡортостандың бер сигендә ятҡан Баймаҡтан булып, әллә ҡайҙа Салауат районындағы кеше менән уйламағанда тормошомдо бәйләр инемме икән? Тимәк, шулай тейеш булған. Ятаҡта Фларистың ауылдашы менән бер бүлмәлә йәшәнем. Ул ауылдашына килеп йөрөп, шулай танышып киттек.\nҒаиләне - бәләкәй дәүләт, тиҙәр. Ошо шәхси дәүләтегеҙҙә ролдәр нисек бүленгән, Фларисҡа ҡатын-ҡыҙ батшалығында йәшәү ауыр түгелме, әллә ул үҙен батша кеүек тоямы?\n- Һәр кем үҙ ролендә. Фларистың эшенә миңә ныҡ оҡшамаһа, йә үҙемә кәрәк осраҡта ғына ҡыҫылам. Буйы менән өйрәтеп, ҡыҫтырылып, маҙаһына тейеп йөрөмәҫ өсөн алдан уҡ миңә нимә, нисек кәрәк икәнен аңлатып ҡуям. Мәҫәлән, өй һалғанда шулай булды, экскурсияға ғына килеп китә инем. Мин уға ышаныс белдергәс, айырыуса тырышҡандыр кеүек тойола. Әммә обой, мебель кеүек нәмәләрҙе һайлауҙы уға ышанып тапшырырға ҡурҡам. Әгәр минең күңелгә ятмаған нәмә һайлаһа, аҙаҡ үҙенең башын ҡатырам бит инде. Беҙҙең был тәңгәлдә зауыҡтар төрлө. Шулай булһа ла, ул сифатына ныҡ ҡарай. Ә мин ҡайһы бер осраҡта "осһоҙ" тип хаҡына алданып та ҡуям. Сифатлы, ныҡ булһын тип тырышыуы ҡайһы ваҡыт оҡшамай ҙа китә. Ҡатын-ҡыҙға тиҙ кәрәк бит инде. Ә ул әллә күпме уйлай, ҡат-ҡат үлсәй, әйләндерә-тулғандыра. Ҡайһы ваҡыт шулай эшләгәненә үҙен-үҙе әрләп тә йөрөй. Ҡыярға ваҡытлыса тип эшләгән япмаһын һүткәндә, бағаналарҙы һурып алырға тура килгәндә: "Мәңге торор тип уйлағанмындыр инде", - тип үҙен әрләп-әрләп ала ине. Ғаиләлә ир затынан яңғыҙы булһа ла ҡыҙҙарынан, минән ирҙәр эшен бик эшләтмәй. Йә үҙе осона сыға, йә берәйһен яллайбыҙ. Бер туған ағаһының Өфөлә йәшәгән улдарының ярҙамы ҙур, ҙурыраҡ эш булһа, улар килеп ярҙамлаша.\nБөгөн шәхес формалашыуҙа төрлө факторҙар йоғонто яһай, тиһәләр ҙә, барыбер ҙә, тәү сиратта, ғаиләнең роле ҙурыраҡтыр. Һеҙ ҡыҙҙарығыҙҙы тәрбиәләгәндә ниндәй алымдар ҡулландығыҙ, олатай-өләсәй тәрбиәһенә, халыҡ педагогикаһына йыш мөрәжәғәт итәһегеҙме?\n- Үҙебеҙсә, үҙебеҙ белгәнсә, бәлки, ниндәйҙер кимәлдә, заманса тәрбиәләгәнбеҙҙер. Нигеҙҙә, психологик китаптарға һәм үҙемдең интуицияға таянып. Шәхесте үҫтереүсе китаптар ҙа күп бит хәҙер. Шулар буйынса баланың психологияһын өйрәнерәгә тырыштым. Күберәген үҙҙәренең һәм дуҫтарының хатаһында өйрәткәнбеҙҙер. Балалар өсөн яҙыуымдың бер сәбәбе лә ошонда яталыр әле ул. Һәм тағы, ҡыҙыбыҙ Лилиә бер саҡ:"Һеҙ нимә эшләйһегеҙ, шуны эшләйбеҙ инде", - тигәндән һуң, балаларҙан алда үҙебеҙҙе тәрбиәләргә тырыштыҡ. Үҙебеҙ өлгө була алмаһаҡ, уларҙан ниндәй тәртип талап итмәк кәрәк. Бөтә нәмә иң тәүҙә үҙеңдән башлана. Нимә эшләһәк тә күрһәтеп, әйтеп башҡарҙыҡ, бергә алып йөрөнөк. Ауылда саҡта өләсәләренә ныҡ ярҙам иттеләр. Бесән эшләргә лә, картуф үҫтерергә лә (сәсеү, алыу, тәпкеләү, күмеү), мал алып ҡайтыу, ҡош-ҡорт ҡарау ҙа улар өҫтөндә булды. Беҙ ярҙам итергә тейеш, тип аңлап эшләнеләр, ә кемдер эшлә, тип мәжбүр иткән өсөн түгел.\nҠала балалары булһалар ҙа, ҡыҙҙарығыҙ барыһы ла башҡортса ла матур итеп һөйләшә. Белеүемсә, заманында балалар баҡсаһында эшләгәндә, башҡорт телен өйрәтеүҙең үҙ методикаһын да булдырғайның. Уны ғаиләлә ҡулландығыҙмы, әллә баланы башҡортса өйрәтеүҙең һеҙҙең ғаиләгә генә хас үҙенең алымдары бармы?\n- Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетының башҡорт бүлеген тамамлағандан һуң мәктәптә эшләнем. Американан килгән ғаиләләр менән танышып, уларға башҡорт телен үҙ алымым менән өйрәткәндә "Шоңҡар" журналында эшләп йөрөй инем инде.\nБалаларҙы башҡортсаға махсус өйрәтеп ултырманыҡ. Эйе, күптәр баланың теле русса асылыуына хатта ҡыуанып риза, башҡортса аҙаҡ өйрәтербеҙ әле, тигәндәрен ишеткәнем бар. Балаңдың теле русса асыла икән, һуңынан уны башҡортсаға өйрәтеү мөмкин булмаған эш. Ул ваҡытта атай-әсәй үҙенә артыҡ проблема ғына өҫтәй. Махсус өйрәтмәһәк тә, бер ни тиклем тыйыуҙар, сикләүҙәр булды инде. Ҡалала йәшәгәс, урыҫ балалары менән уйнағас, дөрөҫөрәге, урыҫлашҡан, теле русса асылған балалар менән уйнағас, ул хәүеф гел һағаланы. "Өйҙә башҡортса һөйләшәбеҙ!" тигән талапты онотторманыҡ. Бер ваҡыт уртансы ҡыҙыбыҙ Гөлиә илап ҡайтты. "Минән бөтәһе лә башҡорт тип көлә. Минең башҡорт булғым килмәй. Миңә бынан һуң Света тип әйтегеҙ!", - ти был. Шунда үҙебеҙсә матур итеп аңлаттыҡ: "Һинән көлһәләр ҙә, улар һинең кеүек гимназияла түгел (шуға микән, Гөлиә үҙебеҙҙең эргәләге бөтәһе лә уҡыған мәктәптә уҡыуҙан уттан ҡурҡҡан кеүек ҡурҡа ине. Ҡурҡытыу алымы булараҡ та ҡулланғаныбыҙҙы иҫләйем хатта), ә ябай мәктәптә уҡый. Һин 4 йәшең тулыуға гимнастика менән шөғөлләнә башланың, матур бейейһең, ә улар яҡшылап түңәрәктәргә лә йөрөмәй. Рус телен дә, үҙеңдең туған телеңде лә беләһең... Шулай булғас, уларға һинең кеүек башҡорт булырға кәрәк әле тәүҙә..." Гөлиәлә шулай теле, үҙе өсөн ғорурлыҡ тойғоһо уяттыҡ. Аҙаҡ урыҫлашҡан балалар уйнарға килһә, Фларис уларҙы: "Өйҙә тик башҡортса ғына һөйләшәбеҙ", - тигән шарт менән индерә торғайны. Беҙҙә уйнар өсөн өйҙә ишеткән һүҙҙәрен иҫтәренә төшөрөп, ватып-емереп булһа ла башҡортса һөйләшергә тырыша ине балалар. Ғөмүмән, ҡыҙҙарҙың өсәүһенә лә туған телде белеүҙең ни тиклем яҡшы, мөһим икәнен һеңдерергә тырыштыҡ, ул ғына түгел, урыҫ балаларынан бер башҡа юғарыраҡ тороуҙарын теләнек. Лилиә менән Гөлиә көҙгөлөккә ауылдан килеүгә саф башҡортса һөйләшһә, Гүзәлдең, киреһенсә, йәйгеһен теле боҙола. Сөнки көндөҙ - балалар баҡсаһында, аҙаҡ кискә саҡлы күршеләге русса һөйләшкән балалар менән уйнай. Шулай ҙа башҡорт телен белеүе менән башҡа балаларҙан өҫтөн булыуын һиҙеп, ҡыуанып йөрөй. Сәңгелдәккә лә "Тамыр" телеканалы редакторы Зөлфиә Даянова башҡорт телендә матур, таҙа һөйләшкәнгә, фекерен матур итеп әйтә белгәнгә саҡырҙы бит инде. Әле Гөлиә апайы менән Инстаграмда ҡыҙыҡлы, әммә мәғәнәле видеолар төшөрә башланылар. Тик русса. Күптәр, нишләп башҡортса төшөрмәйһегеҙ, тип һорай. Апайының күп интернет дуҫтары башҡортса белмәй, шуға ла русса төшөрөргә мәжбүрҙәр. Ә бына Гүзәлдең Ютуб каналы өсөн саф башҡортса ниндәй видеолар төшөрөү тураһында уйларға кәрәк. Йә йүнле генә кәңәш, идеялар ҙа ишетелгәне юҡ. Шуға, баламды башҡортса һөйләштерә алмайым, тигәндәргә, был һылтау ғына тиер инем. Тимәк, өйҙә үҙҙәре лә русса һөйләшә. Магазинда бер нисә тапҡыр шундай күренешкә юлыҡҡаным булды: балаһы магазин яңғыратып, ауыҙ тултырып башҡортса һорауҙар бирә, ата-әсәһе русса яуаплай. Үҙ телендә яуап бирергә оялалармы икән? Тимәк, аңлай башлаһа, бала үҙе лә ояла, һөйләшмәй башлаясаҡ. Өлкән ҡыҙыбыҙ Лилиә тәүҙә 20-се гимназияла, һуңынан авиация лицейында уҡыны. Унда күберәген урыҫлашҡан башҡорт, татар балалары уҡый ине. Бигерәк тә шулар башҡорт теленән, башҡорттарҙан көләләр икән. Кәмселектер инде ул. Лилиә яҡшы уҡыны, тәртипле, аҡыллы башҡорттоң вәкиле бит. Уға тел өсөн үкенесле булып киткәндер, күрәһең. "Тыңлап ултырам-ултырам да, минең башҡорт икәнде онотмағыҙ, тип әйтеп ҡуям. Һеҙ шылтыратһағыҙ шуға юрамал ҡысҡырып тороп башҡортса һөйләшәм", - тип һөйләй торғайны. Әлбиттә, ауырыраҡ уҡыған бала булһа, Лилиәгә улар араһында ҡыйынға тура килер ине.\nӘйткәндәй, Лилиә бөгөн Германияла белем ала, Гөлиә - БДУ талибәһе. Балалар үҙ-үҙенә, үҙ көсөнә ышанһын өсөн, ата-әсә нимә эшләргә тейеш: гелән уның теләген үтәргәме, әллә һәр ваҡыт ҡаршы килеп, һынауҙар тыуҙырырғамы; балаға дуҫ һәм кәңәшсе булырғамы, әллә үҙ проблемалары алдында яңғыҙ ҡалдырырғамы? Һеҙ балаларығыҙ өсөн ниндәй тәрбиәсе булдығыҙ?\n- Төрлө ваҡытта төрлөсә булғандыр ул. Ҡайһы берҙә теләген дә үтәйһең, һынауҙар тыуҙырырға ла тура килә, дуҫ та булаһың, проблемалары алдында яңғыҙ ҡалдырған осраҡтар ҙа булды. Иң мөһиме, ниндәй осраҡта ла уға ышаныуыбыҙҙы белдерҙек. Махсус тәрбиәләмәнек шикелле. Бая әйтеп үтеүемсә, "Һеҙ нимә эшләйһегеҙ, беҙ шуны эшләйбеҙ, нимә һөйләйһегеҙ, шуны һөйләбеҙ инде", - тип бер әйткәндәренән һуң, аҙымдарҙы һағыраҡ баҫа, һүҙҙәрҙе уйлабыраҡ әйтә башланым шулай ҙа. Лилиә бәләкәй генә сағынан китап уҡырға яратты. Шуға журналдар күп алдырҙыҡ (уларҙы һаҡлап һалып ҡуйғанмын, хәҙер Гүзәл уҡый), һәр ваҡыт китаптар һатып алдыҡ, аҙаҡ китапхананан ташыны. Аттар яратты. Бер йыл ипподромға йөрөнө. Тәүҙә аттарҙы тәрбиәләйҙәр ине: ашарға һалалар, һыу эсерәләр, аҫтын таҙалайҙар, аҙаҡ үҙҙәре һыбай йөрөйҙәр. Лицейҙа уҡыған саҡта авиация институты студенттары менән атыу түңәрәгенә йөрөнө. Улар араһында йомшаҡ уйынсыҡтар ҙа тегә ине. Нимә эшләгеләре килә, әгәр зыяны юҡ икән, ыңғайҙарына торҙоҡ, ярҙам иттек. FLEX программаһында ҡатнашырға булғас та, ҡуй, башыңды ҡатырма, еңәһе эшең бармы, тип әйтә инек, сөнки эстән генә үҙем шулай уйлай инем. Баланың күңелен уйлап, уға терәк булып, иншаларын бергә уйлашып, мәж килдек. Ғәжәп: конкурста еңеп, бер йыл Америкала уҡып ҡайтты. Иң тәүҙә балала үҙ-үҙенә ышаныс тыуҙырыр кәрәктер ул. Гөлиә - Лилиәнең тап киреһе. Китап уҡытыу ғына түгел, ҡыҙыҡ-ҡыҙыҡ әкиәттәрҙе хатта уҡый ҙа алманым, яратманы бөтөнләй. Иғтибары гел ситтә булды. Шуға ла спорт гимнастикаһына бирҙек һәм хаталанмағанбыҙ тип уйлайым. Энергияһын файҙаға түкте, исмаһам. Аҙнаһына биш көн йөрөнө. Унан тыш, мәктәптәге бейеү түңәрәгендә яратып бейене. Бер йәкшәмбеһе буш ине, уныһында ла иртән эргәләге мәктәпкә баскетбол уйнарға сығып китә торғайны. Яратҡан шөғөлдәре менән шөғөлләнгәнгә юлдары ла гел асылып торғандыр, тип уйлайым. Ниндәй һәләттәре бар икәнен аңлап алырға тырышам инде.\nНимәгә тотонһалар ҙа үҙҙәре теләп тотондо, береһен ташлап, икенсеһен башлап йөрөмәне. Проблемаларын (әгәр улар үтә етди булмаһа) үҙҙәренән хәл иттерергә тырыша инек. Ситтән күҙәтәбеҙ, кәңәштәребеҙҙе бирәбеҙ. Алдарынан алып улар өсөн эшләп йөрөгәнде хәтерләмәйем. Беҙ күберәген хатта ситтән күҙәтеүсе булғанбыҙҙыр. Шунһыҙ, тормоштағы ысын проблемаларға әҙерләп тә булмайҙыр ул. Һүҙҙең генә был тәңгәлдә файҙаһы әҙ. Бәләкәй саҡтарынан өлкән кешегә ҡараған кеүек ҡараныҡ шикелле. Шуға ла үҙаллы булып үҫтеләр.\nӘле Гүзәл дә үҙенсәлекле бала. Фларис та өлкән ҡыҙҙарына биреп еткермәгән һөйөүен бәләкәсенә бирергә тырыша. Эштән ҡайтһа, икәүләп мәж киләләр. Журналдар, китаптар уҡыйҙар, төрлө мәсьәләләр сисәләр, өҫтәл уйындары уйнайҙар, туп тибәләр. Ярай әле Фларистың ялҡауы килмәй, тип ҡыуанып ҡуям уларға ҡарап. Сөнки минең хәлем етмәҫ ине көнө буйы бала ыңғайына йөрөргә.\nҒәҙәттә, ҡыҙҙар - атайҙы, атайҙар ҡыҙҙарҙы нығыраҡ ярата, тиҙәр. Был ысынбарлыҡҡа тап киләме? Һеҙҙең ғаиләлә атай абруйы нисек һаҡлана? Ҡатын-ҡыҙҙар берләшеп, атайға "ҡаршы" булмайҙармы?\n- Улдарыбыҙ булмағас, сағыштырып әйтә алмайым. Әммә Фларис ҡыҙҙары өсөн, ысынлап та, үлеп тора. Минең үҙемдең атайым иртә үлгәс, ир кеше - ҡатынына, ҡатын иренә ниндәй мөнәсәбәттә булырға тейешлеген күреп үҫмәнем. Әммә өләсәй менән олатайҙы, бәлки, үрнәк итеп тә алғанмындыр. Ни өсөн тиһәң, бөтә каникулдарҙы уларҙа үткәрә торғайным. Олатай һуғыш ветераны, өләсәйем тылда хеҙмәт иткән, алты балаға ғүмер биреп үҫтергәндәр. Бер береһенә "атай", "әсәй" тип өндәшеүҙәре элек бигерәк мәҙәк тойола торғайны. Хәҙер үҙем дә ҡайһы берҙә, балалар ыңғайынамы, бигерәк тә саҡырырға кәрәк булһа, Фларисҡа "Атай!" тип ҡысҡырам. Өләсәй һәр ваҡыт беренсе урынға олатайҙы ҡуйҙы. Унан алда бер нәмә лә эшләнмәне. Балаларына ла: "Әллә, атайығыҙ ни әйтер..." - тип тәүҙә уның ризалығы алына ине. Шуға эйәреп микән, мин дә ҡыҙҙарға: "Ана, атайығыҙҙан һорағыҙ", - тием. Үҙем риза булмаған осраҡта бигерәк тә. Шулай тием дә, тиҙ генә Фларисҡа шылтыратып ебәрәм: "Ҡыҙҙар һораһа, риза булып ҡуйма, йә шулай-шулай тип әйт", - тип. Юҡһа, ул ҡыҙҙары ыңғайына торорға ярата.\nБер ваҡытта ла балаларға үҙем аҡса бирмәнем. "Ана, атайығыҙҙан һорағыҙ", - тип уға ебәрә инем. Хатта бер ваҡыт Лилиә ныҡ итеп аптырап, үпкәләгәйне. Аҡсаһыҙыраҡ ваҡыт тура килде микән. Фларистың эштәре хөртөрәк булдымы, Лилиә барып аҡса һорағайны (ҙурайғайны инде), Фларис ҡыҙҙы ла китте: "Миндә ниндәй аҡса булһын. Эш хаҡын тиненә тиклем әсәйегеҙгә биреп торам. Унан һорағыҙ!". "Әсәйҙәрҙә аҡса булмай бит!" - тип Лилиәнең күҙенә хатта йәштәр төйөлгәйне. Нишләп улай өйрәткәнмендер, үҙем дә аңламайым...\nФларис күп ваҡытын балалары менән үткәрә ине, әле бәләкәйе менән дә шулай. Шулар ыңғайына уйнаһынмы, теләһә нәмәләр төҙөп, яһап бирһенме. Шундай атайҙың, әлбиттә, балалары алдында абруйы ла ҙур булалыр ул. Әле бына быйыл да тау эшләп бирҙе лә, күрше-тирә балалар ҙа рәхәтләнеп шыуҙы. Ҡатын-ҡыҙҙар уға ҡаршы берләшкәнебеҙ юҡ былай. Әммә Лилиә атаһы менән берәй нәмәгә бәхәсләшеп китһә, бер-береһенең алдына сыға алмай сәғәттәр буйы ултыралар. Фларис совет заманында йәшәгән, Лилиә замана балаһы булараҡ, һәр кем үҙ фекерендә ҡала.\nБар ғаиләләр ҙә үҙенсә бәхетле, бар ғаиләләр ҙә үҙенсә бәхетһеҙ, тиҙәр. Тормош булғас, һауыт-һаба шылтырамай ҙа тормайҙыр, аңлашылмаусылыҡтарҙы нисек хәл итәһегеҙ? Бәхетле булыуҙың, ғаиләңде бәхетле итеүҙең сере нимәлә? - Беҙҙе Хоҙай үҙе ҡауыштырған бит инде. Белгән нисек һайларға: Фларис кеше менән аралашырға ярата, бер урында ултырып сыҙай алмай, ә мин тыныс, күберәген өйҙә булырға тырышам, кеше менән дә аралашып бармайым. Силәгенә күрә ҡапҡасы кеүекбеҙ, ҡыҫҡаһы. Әммә мин көнсығыш йондоҙнамәһе буйынса үгеҙ (һыйыр), ә һыйыр тулаһа, аттан яман икәне билдәле бит. Утҡа кәрәсин һибеп ебәрһә, тағы ла нығыраҡ тулай алам. Шуға, шундай мәлдәрҙә түҙемлеге етеп өндәшмәй ҡалһа, аралар тиҙ яйлана былай. Бәхетле булыуҙың сере бер-береңә юл ҡуя белеүҙә, бер-береңде ихтирам итеүҙә, йән көйөп әйтешеп киткән саҡтарың булһа ла, уны балаларыңа күрһәтмәүҙәлер, моғайын.\n"Яҙмыш ҡәләмдәре миндә булһа, үҙем яҙыр инем яҙмышты", тигән юлдар күҙ алдына килде ошо әңгәмә барышында. Улар алдында ла төрлө һынауҙар, төрлө кәртәләр булмаған тип уйлайһығыҙмы? Булғандыр, моғайын. Әммә ғаилә тигән үҙ дәүләттәрен улар сабырлыҡ, түҙемлек, ышаныс һәм һөйөү менән нығытып, яҙмыш ҡәләмен парлы ҡулдарҙа тотоп, уны үҙҙәре яҙа. Әгәр ҡабаттан һайлау мөмкинлеге бирелһә лә, үҙҙәренә насип ошо йәрҙәрен барыбер эҙләп табырҙар ине, сөнки никахтар бит күктә ярала...\nЗәйтүнә ӘЙЛЕ әңгәмәләште.\nЯҙылған: 18.04.20 | Ҡаралған: 568


Санкт-Петербургта Мостай Кәримдең әҫәре буйынса «Һеңлекәш» фильмының премьераһы уҙҙы // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n10:42, 22 мая 2019 Мәҙәниәт\nСанкт-Петербургта «Виват, Рәсәй киноһы!» фестивале Мостай Кәримдең «Беҙҙең өйҙөң йәме» повесы буйынса «Һеңлекәш» фильмы менән асылды. Унда режиссер, Рәсәйҙең халыҡ артисы Александр Галибин, продюсер Дмитрий Фикс, Мостай Кәрим исемендәге фондты ойоштороусы, шағирҙың ейәне Тимербулат Кәримов, шулай уҡ төп ролдәрҙе башҡарған йәш актерҙар Марта Тимофеева һәм Арыҫлан Ҡырымсурин ҡатнашты.\nФильм Мостай Кәримдең Бөйөк Ватан һуғышынан һуң яҙылған «Беҙҙең өйҙөң йәме» повесы буйынса төшөрөлгән.\n«Мостай Кәрим нимә тураһында яҙған? Бала сағы һуғыш осорона тура килгән ауыл малайҙары тураһында. Һуғыш шаңдауы башҡорт ауылына ла килеп еткән: өсмөйөшлө һалдат хаттары, ҡара ҡағыҙҙар. Етем ҡалған һәм башҡорт ғаиләһендә һыйыныу тапҡан украин ҡыҙы Оксана хаҡында. Һуғыш тартып алған бала саҡ бәхете, кешеләрҙең изгелеге тураһында», — тип һөйләне шағирҙың ейәне.\nТимербулат Кәримов әйтеүенсә, ошо йыл — Кәримовтар ғаиләһе, олатаһының китаптарын уҡыусылар өсөн бик үҙенсәлекле.\n«Быйыл Мостай Кәримгә 100 йәш тулыр ине. Ул төрлө әҙәби жанрҙарҙа эшләне — күңелгә үтеп инерлек шиғырҙар, балалар өсөн хикәйәләр һәм повестар яҙҙы, фәлсәфәүи пьесалар ижад итте, улар күп кенә Рәсәй һәм сит ил театрҙарында сәхнәләштерелде. Ул спектаклдәренең премьералары алдына ныҡ тулҡынлана торғайны. Бөгөнгө кисәбеҙҙә лә тулҡынланыр ине тип уйлайым», — тип билдәләне Кәримов.\n«Һеңлекәш» фильмының премьераһы Петербургта (Ленинградта) — Мостай Кәримдең яҡын дуҫтарының (улар араһында Михаил Дудин, Даниил Гранин, Вадим Шефнер, Михаил Аникушин, Кирилл Лавров бар) ҡалаһында күрһәтелеүе символик мәғәнәгә эйә.\n«Бөгөн Мостай Кәрим ижадының һеҙҙең йөҙөгөҙҙә яңы дуҫтары барлыҡҡа килгәндер тип ышанам», — тине Тимербулат Кәримов.\n«Һеңлекәш» фильмын Рәсәйҙең Мәҙәниәт министрлығы һәм Мостай Кәрим исемендәге фонд булышлығында «Мотор Фильм Студия» кинокомпанияһы төшөргән. Картинаның прокаты Башҡортостандың халыҡ шағирының тыуыуына 100 йыл тулыуға бағышланған.


Социум // Социаль ярҙам\nШәфҡәтлелек - ул бик һәйбәт ғәмәл. Икенсе берәүгә изгелек эшләргә ынтылыу ул маҡтауға ғына лайыҡ. Ләкин беҙҙә шәфҡәтлелек мәҙәнилеге юҡ, йәғни әҙәплелек кеүек һыҙат етеңкерәмәй. Уҙған аҙнала Өфө ҡала округының балалар һәм үҫмерҙәр өсөн социаль приютында хәйриә акцияһы үтте. Сипайловолағы 29-сы урта мәктәптән тарих уҡытыусыһы Виталий Полосин етәкселегендә уҡыусылар приютҡа үҙ тиҫтерҙәренә өҫ кейеме, уйынсыҡтар килтерҙе һәм ҙур булмаған концерт менән сығыш яһаны. Килделәр, ысын күңелдән йыйған бүләктәр менән ҡумталарҙы тапшырҙылар, ихлас йырланылар һәм бейенеләр. Социаль етемлек проблемаларына йәмәғәтселек иғтибарын тағы ла бер тапҡыр йәлеп итеү өсөн ул көндө телевидениены ла саҡырҙылар. Ә теләһә ниндәй юл менән сюжет табырға тырышҡан беҙҙең телевидение "бер батман балға бер ҡалаҡ дегет өҫтәне" лә ҡуйҙы. "Йәгеҙ әле, ҡумталарҙы асығыҙ, кейемдәрҙе кейеп ҡарағыҙ, шатланығыҙ, ә беҙ төшөрәбеҙ!" - беҙҙең ТV тәҡдиме шулайыраҡ яңғыраны. Әлбиттә, балаларҙың береһе лә урынынан да ҡуҙғалманы. Бәләкәсерәктәре баҫалҡы ғына ултырыуын дауам итте, ә өлкәнерәктәренең йөҙөндә: "Ҡаңғырттығыҙ ҙаһа шул хәйриәгеҙ менән!" тип уйлауҙары асыҡ сағылып үтте. Ярай әле директор урынбаҫары, бындай тәҡдим былай ҙа күңелдәре китек балаларҙың хәтерен ҡалдыра, тип әйтеп, телевидение хеҙмәткәрҙәрен ипле генә урынына ултыртты. Дөйөм алғанда, бөтәһе лә яҡшы тамамланды, ҡунаҡтар матур сығыш яһаны, уларға алҡышлап ҡул саптылар, дуҫлашып таралыштылар. Ләкин минең күңелемдә бер төйөр ҡалды.\nҺуңынан беҙ приют директоры Геннадий Симонов менән әңгәмәләштек.\n- Геннадий Юрьевич, һеҙҙең приютта нисә бала һәм улар бында нисек килеп эләкте?\n- Беҙҙең приют 2003 йылдың 12 июнендә асылды. Хәҙер беҙҙә өс йәштән 18 йәшкә тиклемге 71 бала бар. Балаларҙы бында эске эштәр бүлеге, мәғариф органдары ебәрә, ауыр хәлгә ҡалған балаларҙың туғандары килтерә. Былтыр төн уртаһында 11 йәшлек бала үҙе приютҡа алыуҙарын һорап килеп инде. Әрләшеп, өйҙән сығып киткән. Урамда үтеп барыусылар балаларҙы килтергән осраҡтар бар. Шулай өс сиған балаһын килтерҙеләр, приюттан 150 метр ситтә ҡалдырғандар ҙа, ана тегендә барығыҙ, тип күрһәткәндәр. Уларҙың аталары һәләк булған, әсәләрен хөкөм иткәндәр. Беҙ, әлбиттә, уларҙы ҡабул иттек, ләкин икенсе төбәктән булғас, һуңынан уларҙы башҡа учреждениеға күсерҙек..\nҠайһы берҙәренең ата-әсәһе - эскеселәр йәки берәҙәктәр. Йә әсәй кеше икенсе ирҙән бала таба ла, беренсеһен бөтөнләй иғтибарһыҙ ҡалдыра. Ул өйҙән сығып китә, уҡымай. Бындай осраҡтарҙа прокуратура ҡыҫыла, бөтә кәрәкле документтар йыйыла, бала социаль етем статусы ала. Беҙҙә 90 проценты тирәһе - имен булмаған ғаиләләрҙән балалар. Яҡшы ғаиләнән ысын етем ҡалған балалар бик һирәк. Тәрбиәләнеүселәрҙең 65 проценты - малайҙар, ҡалғандары - ҡыҙҙар. 8-10 һәм 11-18 йәшлек ике малайҙар төркөмө, береһе - ҡыҙҙар төркөмө һәм мәктәпкәсә йәштәге балалар менән беренсе класс уҡыусылары өсөн аралаш төркөм.\n- Учреждениеғыҙҙың бурысы нимәгә ҡайтып ҡала?\n- Беҙҙең төп бурыс - балаларҙың тулы дәүләт тәьминәтендә ваҡытлыса йәшәүен тәьмин итеү. Опека һәм попечителлек органдары менән бергә социаль статус билдәләйбеҙ һәм артабан уларҙы балалар йортона йәки ҡабул итеүсе ғаиләгә урынлаштырырға тырышабыҙ. Уларҙы уллыҡҡа алған осраҡтар ҙа бар. Ҡайһы берҙә яҡын туғандары килеп алып ҡайтып китә. Бәхеткә ҡаршы, хатта ата-әсәһе, аҡылына килеп, балаларын алып ҡайтҡан осраҡтар ҙа булғылай. Мәҫәлән, былтыр беҙгә 228 бала килде. Уларҙың күбеһе Рәсәйҙең башҡа төбәктәре һәм республика ҡалалары приюттарына, Өфө балалар йорттарына урынлаштырылды. 18 бала үҙ ғаиләләренә ҡайтарылды. Был ярайһы уҡ һан. 33 бала аҫрауға алыусы ғаиләләргә китте. Унауһы профтехучилищеларға уҡырға инде.\n- Һеҙҙә тәрбиәләнеүселәр ҡайҙа уҡый?\n- Беҙгә ике мәктәп беркетелгән - Калинин районындағы 74-се һәм 68-се. Түбән класс уҡыусыларына 74-се мәктәптән уҡытыусылар килеп, приют базаһында шөғөлләнә. Бишенсе кластан башлап өлкәнерәк балалар 68-се мәктәпкә йөрөй. Беҙҙең приютта түңәрәк эше ойошторолған, хеҙмәт кабинеттары - тегеү, слесарь-балта оҫтаһы оҫтаханалары йыһазландырылған, хәйриә нигеҙендә компьютер класы булдырылған. Тренажер һәм гимнастика залдары эшләй. Психолог кабинеты, информатика класы бар. Күп балалар беҙгә килгәндә тиҫтерҙәренән ныҡ ҡалыша. Ләкин тырышып уҡый башлап, хатта бер йылда ике класс тамамлайҙар. Балалар, нигеҙҙә, дүрткә һәм бишкә уҡый. Приютыбыҙҙың биш йыллыҡ тарихында ике бала уҡыуҙы тик "биш"кә тамамлаған осраҡ булды. "Өс"кә уҡыған балалар ҙа бар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, икенсе йылына ҡалыусылар ҙа булды. Беҙ мәктәптәр, республика медик-психологик- педагогик комиссия менән үҙ-ара килешеп эшләйбеҙ.\n- Ғаиләләргә күберәк бәләкәй балаларҙы алалар, тиҙәр. Был шулаймы?\n- Эйе, башлыса, мәктәпкәсә йәштәге балаларҙы йәки башланғыс класс уҡыусыларын алалар. Өлкәнерәктәрҙе аҙыраҡ алалар. Өлкәндәре менән уртаҡ тел табыуы ҡатмарлыраҡ бит. Етмәһә, беҙҙәге балаларҙың 90 проценты - яҡшы тәрбиә алмаған.\n- Приют ниндәй аҡсаға йәшәй?\n- Беҙгә ҡала хакимиәте аша дәүләт бюджеты аҡса бүлә. Финанслау яҡшы - балаларҙы ашатыу ҙа, дауалау ҙа тейешле кимәлдә ҡуйылған. Үҙ ашханабыҙ, бөтә кәрәкле цехтарыбыҙ бар. Дауалау өсөн медицина бүлексәһе бар, уны айырым палаталары, физиотерапия, процедура, прививкалар кабинеттары менән бәләкәй дауахана, тип атарға мөмкин. Тәүлек әйләнәһенә шәфҡәт туташы дежур итә. Етмәһә, беҙ ҡаланың күп поликлиникалары менән эшләйбеҙ, бер ваҡытта ла проблема тыуғаны юҡ, улар беҙҙең балаларҙы ҡабул итә, дауалай, бөтәһе лә юлға һалынған.\nБеҙҙә попечителлек советы эшләй. Ҡаланың халыҡты социаль яҡлау идаралығы ярҙам итә. Шефтарыбыҙ бар. "ӨфөАвтоВаз" беҙгә әйбер, техника менән ярҙам итә. Һәр байрамға хәйриә ашы ойоштора. Әгәр ҡала халҡынан кемдер беҙҙең балаларға әйбер йәки уйынсыҡтар бирергә теләй икән, беҙ ҡабул итәбеҙ. Тик, әлбиттә, яҡшыларын.\n- Приютта эшләүселәр күпме?\n- Йөҙҙән ашыу кеше эшләй. Барыһы ла изгелекле, ярҙамсыл кешеләр. Вайымһыҙ кешегә бындай учреждениела эшләүе ауыр. Башлыса, ҡатын-ҡыҙҙар. Әлбиттә, ирҙәр күберәк булһын ине лә бит. Сөнки бигерәк тә малайҙар өсөн ир-тәрбиселәр кәрәк. Беҙгә килеп эләккән балалар көстө ихтирам итә. Физик кенә түгел, рухи көстө лә. Приютта, директорҙан башҡа, өс ир - хеҙмәт буйынса инструктор, психолог һәм тәрбиәсе. Техник персонал бар, әлбиттә, - водителдәр, электриктар, ләкин улар балалар менән туранан-тура аралашмай. Шулай ҙа тәрбиә процесында ярҙам итергә тырышып торалар.\n- Һеҙ үҙ тәрбиәләнеүселәрегеҙгә тормошта дөрөҫ йүнәлеш алырға ярҙам итәһегеҙме?\n- Әлбиттә, мөмкин тиклем тырышабыҙ. Сығып киткәс тә күп балалар беҙгә килеп йөрөй. Ниндәйҙер, мәҫәлән, торлаҡ йәки документ алыу менән проблемалар килеп тыуһа, ярҙам һорап мөрәжәғәт итәләр. Бер нисә йыл элек беҙҙең попечителдәребеҙ "Хыялдар тормошҡа аша" тигән акция үткәрҙе. Бер көнгә балаларыбыҙ кем булырға хыяллана, шул булып ҡаранылар. Бер ҡыҙыҡай стюардесса булды, бер малай - телетапшырыуҙар алып барыусы, икенсеһе - районы хакимиәте башлығы, Баҡалыныҡы булды, буғай. Көн буйына ул ысын башлыҡ менән йәнәш йөрөнө, улар предприятиеларға барҙы, оперативкалар үткәрҙе. Был балалар урам йыйыштырыусы, шофер, балта оҫтаһы йәки ашнаҡсы булыу ғына түгел, ә юғары вазифа биләй, ижади эш менән шөғөлләнә алыуҙарын да тойҙо. 18 йәштәре тулғас, беҙҙең бөтә балалар "Торлаҡ - етемдәргә" ҡала программаһына эләгә. Был программа яҡшы эшләй. Ике йылда 70-80-ләп бала торлаҡ алды ла инде.


Миләүшә Годбодь. Иҫтәлекле осрашыу :: Книжный ларек\nМиләүшә Годбодь. Иҫтәлекле осрашыу\nҒүмергә матур бер иҫтәлек булып ҡалды был осрашыу. Һәм был ғүмерҙә, бәлки, бер тапҡыр ғына була торған матур мәлде яҙмайынса булдыра алмайым. Донъя йыр сәнғәтенен “алтын тауышы”, илле йыл ғүмерен йыр сәнғәтенә бағышланған, 37 мәртәбә Чехия Республикаһынын “алтын һандуғас” йыр фестивале һәм тиҫтәләгән донъя кимәлендәге конкурстарҙа енеүсе бөйөк йырсы Карел Готт минен бала саҡтан тәүбашлап тауышын ишеткән мәлдән башлап кумирым булды. Унын Словакиянын Быстрицк ҡалаһында үтәсәк концерты алдынан интервью биреүен үтенеп башта ирем менән хат яҙып тапшырҙыҡ. Унан һун мин Өфөгә юлландым. Һәм ҙур тулҡынланыу менән йырсынан яуап көтә башланым. Көндәрҙән бер көндө, ниһайәт, Карел Готт кеҫә телефоны буйынса өйөмә шылтыратты. Тын алырға ла ҡурҡып трубканы ҡулыма алам.\n– Аһой, пани Һодбодь, то е Карел. Як се мате?(Һаумыһығыҙ, Һодбодь ханым, хәлдәрегеҙ нисек?)\n– Добже, декуи (рәхмәт, яҡшы), – тип яуаплайым.\n– Тик ҡурҡыуым бушҡа булып сыға: йырсынын бәрхәт тауышы үтә лә тыныс, йомшаҡ. Артабан ул минә үҙенен интервью бирергә ризалығын белдерә, һорауҙарҙы алдан әҙерләп килеүемде үтенә. Әнгәмә ваҡытын билдәләй.\n– Насхледоноу! (Һау булығыҙ!)\nИҫ киткес тулҡынланыу тойғоһо кисерәм. Шулай ҙа юғалып ҡалмайым. Чех телендә йырсынын хәлен, кәйефен һорашам, ҡыуанысымды белдереп, рәхмәт әйтәм. Карел Готтын концерты беренсе апрелгә тура килгәнгә күрә көлөшөп алабыҙ. Йырсы йәнләнеп китә. Үҙенен дә тулҡынланыуын белдерә: күптән Рәсәй журналистарынын үҙенән интервью алмағандарын белдерә.\nСловакиянын Быстрицк ҡалаһындағы ун мен кеше һыйҙырышлы Спорт һарайында үткән йылдын беренсе апрель көнө энә төртөр ҙә урын юҡ ине. Йәштәр баҫып тынлаһа, өлкәндәргә ултырғыстар килтерҙеләр. Ләкин барыбер барыһы ла инәлманы. Күптәр урын етмәү сәбәпле тышта ҡалды.\nБилет хаҡы 350 евро тора. Шуны әйтергә кәрәк: 75-кә аяҡ баҫҡан Карел Готт Европала ин популяр, ин ҡиммәтле йырсы иҫәпләнә. Мон һандуғасы ун биштән ашыу телдә йырлай, унын концерттарын ер шарынын төрлө мөйөштәрендә һәр саҡ көтөп алалар. Репертуарында чех композиторҙары яҙған йырҙар менән бер рәттән сит ил композиторҙарынын да йырҙары күп. Немец телендәме, инглиз, португал телендәме, ысын сәнғәткә тәржемә кәрәкмәй шул, Карел Готтын һәр йырын халыҡ гөрр килеп ҡул сабып ҡаршылаһа, оҙон-оҙаҡ алҡышлап оҙат ла. Концерт барышында сәхнә аллы-гөллө ялан сәскәләр үҫкән болонға оҡшап ҡала. Йырсы бер ваҡытта ла фонограмма ҡулланмаған. Башҡорт халыҡ йырсыһы Абдулла солтановтын тауышы нисек саф көйө һаҡланһа, Карел Готтын тауышы ла шул көйө: концерт ваҡыты бөткәндәндән һун да ул сәғәттәй ваҡыт халыҡ һорауы буйынса йырланы ла йырланы...\nКарел Готт концертты үҙе алып барҙы. Ҡыҫҡа ғына итеп үҙенен тормош юлы, нисек йырсы булып китеүе, йәшлек йылдары, ҡайһы бер кин билдәле йырҙарынын тарихы һәм артист тормошонан ҡыҙыҡлы ваҡиғалар хаҡында һөйләп көлдөрҙө. Ихласлығы, ябайлығы, һөйкөмлөлөгө тамашасылар менән менән ихлас мөнәсәбәт урынлаштырырға ярҙам итте. Йырсынын репертуарында Рәсәй композиторҙары ижад иткән йырҙар, кин билдәле романстар ҙа булды, үҙенен чех телендәге бер йырын “Карел Готтын тауышын ишетеү өсөн дүрт мен саҡрымдан килгән Рәсәй журналисына арнайым (ошо юлдар авторына)”, тип иғлан иткәс, ҡыуанысымдын сиге булманы!\nКарел Готт менән алдан килешкәнсә концерт алдынан әнгәмәләштек. Йырсы шаян, төртмә телле булып сыҡты. Ике һүҙҙен береһендә көлдөрөп ала, үҙенен дә һорауҙары бихисап. Өфөнән бүләккә тип алып килгән йәш рассәм Юлай Әминевтын “Башҡорт ҡыҙы”, “Автопортрет” исемлеп картиналарын бүләк иткәс, йәнләнеп, шатланып китә. Үҙенен дә рәссам икәнлеген, Юлайҙын картиналарын оҡшатыуын, уларҙын үҙенен шәхси коллекцияһында һаҡланасағын һәм ошондай уҡ бүләк ителгән башҡа эштәр менән бергә кикүргәҙмәләрҙә ҡуйыласағын белдерә. Юлайҙын форсат табып үҙенен күргәҙмәһенә килеүен теләй.\n“Башҡорт ҡыҙы” картинаһы Карел Готты айырыуса ныҡ ҡыҙыҡһындырҙы. Ул: “Бөтә башҡорт ҡыҙҙары ла шулай сибәрме, барыһы ла шулай аҡыллы, ипле, әҙәплеме?” тип һоҡлана-ҡыҙыҡһына башлағас, “Эйе, Карел, барыһы ла шулай”, – тип яуаплайым. Артист үҙенен, һис шикһеҙ, Өфөгә барып башҡорт ҡыҙҙарын күрәсәген әйткәс, мәлдән файҙаланып, Башҡортостандын баш ҡалаһы Өфөлә Халыҡ-ара йыр, сәнғәт конкурстары һәм фестивалдәре үтеүен, беҙҙә хатта Ла-Скала, Париж сәхнәләрен яулауған опера йырсылары йәшәүен хәбәр итәм. Былар йырсыны иҫ киткес тулҡынландыра. – Килегеҙ, күрегеҙ, үкенмәҫһегеҙ, Өфө бик матур ҡала! Концертығыҙҙа зал туп-тулы буласаҡ!-тигәс,ул уғата йәнләнеп китә.\nОшо осрашыуҙа йырсыға өс телдә нәшер ителеүсе “Панорама Башҡортостана” журналын, “Башҡортостан” альбомын (үҙем тәржемәсеһемен), “Башҡортостан мөғжизәләре”, “Өфө” төҫлө открыткаларын бүләк иттем. Артист Рәсәй, Башҡортостан, башҡорттар, Өфө хаҡында үҙен ҡыҙыҡһһындырған һорауҙарын бирҙе.\nҮкенескә ҡаршы, тәғәйен ваҡытыбыҙ тиҙ генә үтеп китә. Карел Готҡа тип алып килгән раузалар букетытын йырсыға тотторғас, ул битемдән үбеп ала һәм беҙ шаяра-көлә фотоға төшәбеҙ. Осрашыу һунында Карел Готт артист Юлай Әминев менән минә автографтар яҙып дисктар бүләк итте, яйы сыҡҡанда мин дә тиҙ генә Өфөнән алып килгән пластинкаларға йырсынын автографын алдым.\nХәҙер әзит уҡыусыларға Карел Готт менән булған әнгәмәне тәҡдим итәм.\nИхтирам менән Миләүшә Ҡолмөхәмәтова (Годбодь)\n– Үҙегеҙҙен нисек итеп донъя сәхнәләрен яулауығыҙҙы һөйләгеҙ әле?\n– Ихластан. Мин бик боронго кеше инде. 1939 йылдын 14 июлендә Плзень ҡалаһында ябай ғаиләлә донъяға килгәнмен... Ә һеҙ нисәнсе йылда тыуғанһығыҙ?\n– Йәшһен әле. Ә минен тап һин тыуған йылда йырсы булараҡ карьерам башланды. Уға тиклем үҙешмәкәр йыр түнәрәктәрендә шөғөлләндем, төрлө вокал конкурстарында һәм фестивалдәрҙә ҡатнаштым. Прагала ”Влтава”, “Штванице”, “Альфа” кафеларында йырлап йөрөнөм. Тап ошо йылда үҙемде тулыһынса йырға бағышларға булдым. Магнитофон таҫмаһына яҙылған тәүге йырым инглиз телендә 1960 йылда донъя күрҙе.\n– Сит илдәге тәүге гастролдәрегеҙ ҡасан булды?\n– 1961 йылда. Башта Польшаға, унан Мәскәүҙә, Тбилисиҙа, Бакуҙа, Ереванда һәм Ленинградта сығыш яһаным. Рәсәйҙә мине бик йылы ҡаршыланылар, үҙемде тыуған илемдәгеләй хис иттем.\nМәскәүҙә, Ленинградта, Киевта, Алматала, Ригала 1970-се йылдан башлап 1988 йылға тиклем унышлы сығыш яһаным. Унан һун юлдар өҙөлөп торҙо. Артабанғы килеүем 2000, 2004 2008 йылдарға тура килә. 2011 йылда Мәскәүҙә бер кис кенә йырлап киттем. Хәҙер Рәсәйҙә йыш булмағас, рус телен дә онотоп барам инде. Рәсәйҙә мине лә онотҡандарҙыр инде шулаймы?...\n– Юҡ, юҡ, Карел! Һеҙҙе берәүҙен дә онотҡаны юҡ, шәхсән үҙем, мәҫәлән, Һеҙҙе бала саҡтан яратып тынлайым. Телевизорҙан тапшырылған бер генә сығышығыҙҙы ла төшөрөп ҡалдырғаным булманы. Ин яратып тынлағам йырҙарым “Паганини скрипкаһы” һәм рус романстары. Һеҙҙен кеүек ҙур талант эйәләре Анна Герман, Дин Рид, Марыла Родович, Бисер Киров, Мирей Матье, Джо Дассен... Барығыҙ ҙа рәсәйлеләргә яҡшы таныш. Йырҙарығыҙҙы хәҙер нисәмә быуын тынлап үҫә! Етмешенсе йылдарҙан башлап бөтә грампластинкаларығыҙҙы йыйып барҙым, уларҙы мин генә түгел, 1980 йылда тыуған улым менән ҡыҙым да тынлап үҫте. Шулай булғас, мон оҫталарынын тауышына йәш быуындын да һоҡланыуына ышанһағыҙ ине! Хатта элекке пластинкаларығыҙҙы ла һаҡлайбыҙ, тауышығыҙҙы, моноғоҙҙо һағынабыҙ, тик үкенескә ҡаршы, Өфөлә һеҙҙен дисктарығыҙҙы бөтөнләй табып булмай...\n– Шулай ҙа бик шатмын. Онотмағандары өсөн ҙур рәхмәт!\n– Һеҙ күберәген Европа илдәрендә сығыш яһайһығыҙ, Германияла йыш булаһығыҙ...\n– Улай уҡ тип әйтмәҫ инем. Америкала, Австралияла, Һиндостанда, Японияла, ғәрәп илдәрендә, Израилдә лә булам, ләкин Германияла мине нығыраҡ яраталар кеүек. Бәлки, күп йырҙарымды немец телендә башҡарыуым сәбәпселер? Ниндәй илгә барам, репертуарыма шул ил телендәге йырҙар индерәм. Чех мәҡәлендә әйтелгәнсә: Күпме тел белһән, һин шунса кешеһен!\n– Күп илдәрҙә булып, донъя сәхнәләрен яулағанһығыҙ. Ҡайҙа барһағыҙ ҙа Һеҙҙе “Праганын алтын тауышы” булараҡ ҡабул итәләр. Ниндәй сығыштарығыҙҙы ин иҫтәлеклеһе тип иҫәпләйһегеҙ?\n– 1963 йылда Европа илдәре йырсыларынын конкурсында “Таузенд фенстер” (“Мен тәҙрә”) исемле йыр менән ун өсөнсө урынға сыҡҡас, уныш йылмайҙы, артабан “Евровидение – 1968”-ҙә енеп сыҡтым. 80-се йылдарҙа Азия һәм Америка илдәрендәге турым ҙур тәьҫораттар ҡалдырҙы. 1989 йылда Прагала Вацлав майҙанында “бәрхәт революция”ны яҡлап сығыш яһаным.\n– Һеҙҙен менән бергә сығыш яһау күп йырсыларҙын хыялы. Ниндәй йырсылар менән сығыш яһарға яратаһығыҙ?\n– Алтмышынсы йылдарҙа популяр чех йырсыһы Власта Прухова, менән радио хитпарадында ҡатнашып, енеү яуланыҡ. “Күҙҙәренә яуа ҡарҙар” исемле йыр менән уныш ҡаҙандыҡ.\n1963 йылда , аҙаҡ 2010–2011 йылдарҙа Германия, Канар утрауҙары, Испания, Австрия, Швейцария, Чехия һәм Словакия буйлап Ева Урбанова, Карл Штедрим менән сығыш яһаныҡ. Талантлы йырсы Гелена (Елена) Вондрачкова менән унышлы сығыш яһайбыҙ. Рәсәй йырсыларынан София Ротару ижадын яратам. Унын менән “Отчий дом” йырын бергә башҡарҙыҡ, Иосиф Кобзон менән аралашабыҙ.\n– Ниндәй композиторҙар менән ижади хеҙмәттәшлектә эшләйһегеҙ?\n– Композиторҙар һәм музыканттар Ладислав Штайдл, Иржи Сухи, Иржи Шлитр, талантлы театр режиссерҙары Олдржих Липски, Ян Немец, Ладислав Рихман, Андрей Гречиха менән бер-беребеҙҙе хөрмәт итеп, анлашып, аралашып йәшәйбеҙ.\nӘлбиттә, йыр талантлы йырсынын репертуарына килеп инһә, ул ошо йырҙы ғүмерле яһай. Һәм киреһенсә лә булырға мөмкин. Алтмышынсы йылдарҙа йырсы, музыкант һәм композитор Карл Краутгартнерҙын джаз оркестры менән Рәсәй ҡалаларында сығыш яһаныҡ. Беҙҙән алда Бенни Гудман сығыш яһаған булһа ла, зал тулы халыҡ булды. Ғөмүмән, Рәсәйҙен ниндәй генә мөйөшөндә булһаҡ та, һәр ваҡыт дуҫтарса ҡаршыланылар. Хәҙер шул йылдар хәтеремдә матур бер иҫтәлек булып һаҡлана.\nШәхсән күнелгә ятҡан, тәрән йөкмәткеле йырҙарҙы башҡарырға тырышам. Ин беренсе сиратта йырҙын монона, аһәнлелегенә, эстәлегенә иғтибар итәм. Йөрәк ҡушыуы буйынса йырлайым. Мөхәббәт темаһына яҙылған йырҙарҙы яратып башҡарам. Рус композиторҙарына килгәндә инде Леонид Дербеневтын йырҙарына өҫтөнлөк бирәм. Мәғәнәле, монло йырҙар ижад итте ул. “Верни мне музыку”, “Я открою двери”, “Едет ярмарка” кеүек йырҙар әле булха репертуарымдан төшмәй. “Ах, ты душечка”, “Я вас любил”, “Я встретил вас”, “Соловьи, соловьи, не тревожьте солдат” кеүек рус романстарын айырыуса яратып башҡарам. Ә бына башҡорт йырҙарын йырларға тура килгәне юҡ әле! (көлә). Кем белә, саҡырһағыҙ, бәлки, өйрәнеп репертуарыма индерермен...\n– Карел, Һеҙ йырсы ғына түгел, ә актерһығыҙ ҙа. Бик күп кинофильмдарҙы тауышығыҙ менән биҙәгәнһегеҙ, үҙегеҙ ҙә киноға төшкәнһегеҙ. Шулар хаҡында ла һөйләп китһәгеҙ ине!\n– Эйе, ижадымдын был тармағы алтмышынсы йылдар башынан алып бөгөнгө көнгә тиклем дауам итә. Минә “Лимонадный Джо”, “Если бы тысяча кларнетов”, “Мученики любви”, “Три орешка для Золушки”, “Звезда падает вверх”, “С рекла штести”, “Наследство, или блин, ребята, гутен таг!”, “Жизнь меняет тебя” һәм башҡа популяр кинофильмдарҙе йырҙарым менән биҙәнем, тиҫтәләгән оперетталарҙа төр ролдәрҙе башҡарҙым. Комедияларҙа уйнарға яратам. Владимир Свитачек, ян Рохач, Ян Немец кеүек талантлы чех режиссерҙары, Вольдемар Матушка, Ева Пиларова кеүек монло тауышлы йырсылар менән хеҙмәттәшлек итәм.\n– Карел, тауышығыҙҙын, уныштарығыҙҙын сере нимәлә?\n– Уны һеҙ үҙегеҙ ҙә беләһегеҙ инде. Уныш ҡаҙанам тигән йырсыға үҙ өҫтөндә күп эшләргә кәрәк, ә күп эшләү өсөн тырышлыҡ кәрәк, шулай бит? Арбанан йырсы арбаһынан төшөп ҡалмаҫ өсөн заман бергә атлау кәрәк. Алтмышынсы йылдарҙа, мәҫәлән, поп-музыкала мэйнстрим тип аталған стиль өҫтөнөк ала башлағас, АҠШ-ҡа барып шуны өйрәнеп ҡайттым. Илле йыл репертуарымдан төшмәгән “Леди Карнавал” ошо эш сәфәре һөҙөмтәһе.\nДонъя йыр сәнғәте маһирҙарынан Элвис Пресли, Фредди Меркьюри, Роя Орбисон йырҙарын өйрәндем. Матбуғатта: “Карл Готт сәхнәлә үҙен тота белмәй”, тип тәнҡит һүҙҙәре әйтелгәс, Америкаға барып тәжрибә арттырып ҡайтыуҙын файҙаһы ҙур булды. Йырсыға тағы ла монло тауыш ҡына түгел, сәхнәлә үҙ-үҙенде ышаныслы тотоу ҙа кәрәк.\n– Һеҙ һаман да йәшһегеҙ, дәртлеһегеҙ, тауышығыҙ ҙа шул көйө, бынын сере нимәлә?\n– Спорт менән шөғөлләнәм. Һаман да күп эшләйем. Һәр иртәм йүгереүҙән башлана, спортты яратам.\n– Һынлы сәнғәт менән дә шөғөлләнәһегеҙ, күргәҙмәләрегеҙ үтә...\n– Бала саҡта йырсы булырға түгел, ә рәссам булырға хыялландым. Был ҡыҙыҡһыныуым ата-әсәйемә лә оҡшаны. Улар минә мольберт, буяуҙар, төҫлө ҡәләмдәр һатып алғас, ҡыуанысымдын сиге булманы! Мәктәптә уҡығанда Боттичеллиҙын бер картинаһынын тулыһынса үҙаллы яҙғаным хәтерҙә. Яратҡан рәссамдарым Сальвадор Дали, Пабло Пикассо, Поль Гоген, улар кеүек яҙырға хыялландым. Бала саҡ хыялын өлкәнәйгәс кенә тормошҡа ашырҙым. Концерттарҙан бушаған ваҡытта живопись менән шөғөлләнәм. Портрет жанрына ла өҫтөнлөк бирәм. Ә улығыҙ һоҡланғыс талант, минен әле ундай бейеклеккә күтәрелә алғаным юҡ(көлә).\nБала саҡта кем кем булырға хыялланмай инде? Мин электромонтер, гинеколог булырға ла хыялландым ул (көлә). Ләкин йырға булған һөйөү барыһынан да өҫтөнөрәк булып сыҡты. Башта Прагала музыка училищеһында уҡыным. Прага дәүләт консерваторияһында бөйөк рус йырсыһы Федор Шаляпиндын уҡыусыһы профессор Карениндын опера вокалы класында белем алдым. Уны тамамлағас, талантлы музыкант Краугартнерҙын джаз оркестрында йырланым, шул уҡ ваҡытта Прагала “Семафор” һәм “Аполлон” театрҙарында ла уйнаным. Алтмышынсы йылдарҙағы сығыштарым иҫтәлек булып хәҙер кинотаҫмаларҙа ғына ҡалды. Артабанғы уныштарым хаҡында ишеттегеҙ инде. Ижадымды ҡайҙа ғына йырлаһам да, яратып, үҙ итеп ҡабул иттеләр, ләкин алтын, көмөш, платина, бриллиант дисктарға лайыҡ булдым тип күкрәк киреп йөрөмәйем, үҙ өҫтөмдә эшләүемде дауам итәм. Ысын сәнғәт кешеһе өҙлөкһөҙ эшләргә тейеш-уныш үҙенән-үҙе килмәй.\n– Сәхнә менән хушлашырға ашыҡмайһығыҙ, шикелле...\n– 1990 йылда сәхнә менән хушлашам тип турға сыҡҡайным, ул киреһенсә, сәхнәгә мәнгелеккә кире ҡайтыу булып сыҡты. Германия, Чехия, Словакия буйлап гастролдәрҙә йөрөнөм... һәм халыҡ яратҡас, халыҡ һорағас, ни эшләйһен, сәхнәне ҡалдырыу теләге бөтөнләйгә һүнеп ҡалды. Ошо тур һөҙөмтәһе булып 1992 йылда “Ир һәм ҡатын бергә булғанда...” исемле дискым донъя күрҙе. Ул тиҙ арала таралып бөткәс, 1995, 1997 йылдарҙа ҡабаттан сығарҙыҡ.\n– Башҡортостан менән дә таныштырып китегеҙ әле?\n– Суверенлы Башҡортостан Россия Федерацияһындағы Президентлы дәүләт, территорияһы буйынса Чехия Республикаһынан саҡ ҡына ҡалыша. Тәүге Президентыбыҙ Мортаза Рәхимовты һайланылар, икенсеһе – Рөстәм Хәмитов.\nБашҡорттар ирек һөйөүсе, ҡунаҡсыл, егәрле халыҡ. Тарихтан билдәле булыуынса, Рәсәй алып барған бөтә һуғыштарҙа ла әүҙем ҡатнашҡандар: 1812 йылғы француз һуғышында, 1941–1945 йылдарҙа Икенсе бөтә донъя һуғышында айырыуса ҙур батырлыҡтар күрһәткәндәр. Тик бер башҡорт кавалерия дивизияһы ғына 78 кешеһе советтар Союзы Геройын биргән. 1945 йылдын 9 майында Праганы фашист илбаҫарҙарынан азат итеүҙә башҡорт егеттәре лә ҡатнаша, әйткәндәй, улар араһында “За освобождение Праги” миҙалы менән наградланған атайым Ҡолмөхәмәтов Мотиғулла Фәтҡулла улы ла бар.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында чехтар Советтар Союзы Геройы генерал Л. Свобода (милләте буйынса чех) етәкселегендә 1-се Украина фронтында айырым чехословакия корпусы булараҡ фашистарға ҡаршы ингә-ин терәп һуғыша һәм тинһеҙ батырлыҡтар күрһәтә. Был һуғышта 140 мен совет, 400 менгә яҡын чех һәләк була.\nӘ Чехословакиянын милли геройы, йөҙҙән ашы ауыл һәм ҡаланы немецтарҙан азат итеүҙә әүҙем ҡатнашҡан Ян Жижка исемендәге партизандар отрядынын ҡыйыу командиры Даян Баян улы Мурзин да Башҡортостан егете. Хәҙерге Злин ҡалаһында (элекке Готвальд) унын исемендәге урам бар, ә донъя сәхнәләрен шаулатҡан балет йондоҙо Рудольф Нуриевтын Өфө егете икәнлеген, бәлки, һеҙ белмәйһегеҙҙер ҙә әле?\nБыларҙы ишеткәс, йырсы ҡанатланып китә һәм:\n– Эйе, һеҙ, башҡортостанлылар, бөйөк шәхестәрегеҙ менән, ысынлап та, ғорурлана алаһығыҙ. Рәсәйлеләргә, Башҡортостанлыларға күп сәләмдәремде ебәрәм, ғаиләгеҙгә именлек, һаулыҡ, эштәрегеҙҙә уныштар теләйем. Мине онотмауығыҙ өсөн рәхмәт, йыр-мондан айырылмағыҙ, дуҫтар!\n© Миляуша Годбодь, текст, 2012\nМиляуша Годбодь | статья | интервью | Карел Готт


Халыҡ шағирына арнала\n6 Июнь 2019, 20:39\nБөгөн Өфөнөң “Торатау” конгресс-холында “Урал-Алтай: быуаттар аша киләсәккә” тип аталған VIII Бөтә Рәсәй төркиәт көнференцияһы тантаналы асылды. Быйылғы сара Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыуға арнала. Уны М. Кәрим исемендәге фонд стипендиаттары халыҡ шағирының шиғырҙары менән башлап ебәрҙе.\nМәртәбәле форумды Өфө федераль тикшеренеү үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты республиканың Мәҙәниәт министрлығы һәм Фәндәр академияһы менән берлектә ойоштора. Уның барышында Урал-Алтай халыҡтарының мәҙәниәтенә һәм тарихына, төрки телдәрҙең үҫешенә ҡағылышлы көнүҙәк мәсьәләләр ҡараласаҡ. Шулай уҡ фәнни симпозиумда Мостай Кәримдең тормошона һәм ижадына, уның башҡорт әҙәбиәтен үҫтереүҙәге роленә ҡағылышлы сығыштар тыңланасаҡ.\nБыйылғы конференция халыҡ-ара статусҡа эйә: уның эшендә Ҡаҙағстан, Үзбәкстан, Әзербайжан илдәре, шулай уҡ Рәсәй төбәктәренең фәнни-тикшеренеү институттары вәкилдәре ҡатнаша.


Баш ҡалала уҙған Матбуғат балында йыл журналисын иғлан иттеләр // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала уҙған Матбуғат балында йыл журналисын иғлан иттеләр\n13:05, 17 декабря 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 17 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева, Артур Басиров/.\n16 декабрҙә Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының Колонналар залында республика киң мәғлүмәт сараларының иң яҡшы хеҙмәткәрҙәрен бүләкләү тантанаһы үтте.\nСараның ойоштороусыһы — Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы һәм Башҡортостандың Журналистар союзы.\nТантананы Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе Борис Мелкоедов асты.\nБыйыл онлайн-тауыш биреү ярҙамында еңеүселәрҙе билдәләүҙең элекке тәртибе һаҡланған. 3 декабрҙән 10-на тиклем сайтта тауыш биреү барҙы.\n«Йыл журналисы», «Предприятиеның иң яҡшы матбуғат хеҙмәте», «Министрлыҡтар һәм ведомстволарҙың иң яҡшы матбуғат хеҙмәте», «Иң яҡшы корпоратив баҫма» һәм «Йыл блогеры» номинацияларында кандидаттар өсөн бер тапҡыр ғына тауыш бирергә була ине.\n«Йыл журналисы» исеменә Күгәрсен районының «Мораҙым» гәзите хәбәрсеһе Айгөл Арсланбәкова лайыҡ булды. «Социаль өлкә һәм мәғариф» номинацияһында «Аргументы и факты» аҙналығынан Айгөл Мусина иң яҡшыһы тип табылды; «Спорт һәм сәләмәт тормош» номинацияһында Башҡортостан юлдаш каналы хәбәрсеһе Юлиә Мөлөкова еңеп сыҡты; «Иҡтисад һәм финанс» номинацияһында — «Башинформ» агентлығы хәбәрсеһе Эльвира Латипова.\n«Атайсал» темаһын иң яҡшы яҡтыртыусы тип Башҡортостан юлдаш телевидениеһының үҙ хәбәрсеһе Гөлназ Ғәлиуллина табылды. «Һаулыҡ һәм экология» номинацияһында — «Вечерняя Уфа» гәзитенән Татьяна Барабаш; «Сәнәғәт һәм инвестициялар» — «Российская газета» баҫмаһының Өфө филиалы хәбәрсеһе Ольга Горюнова; «Сәйәсәт һәм йәмғиәт» — «Республика Башкортостан» гәзите хәбәрсеһе Вячеслав Завьялов еңеүгә лайыҡ булды.\n«Мәҙәниәт һәм сәнғәт» темаһына иң яҡшы материалдар авторы — «Башинформ» агентлығы хәбәрсеһе Ләйлә Ишморатова; «Иң яҡшы матбуғат хеҙмәте» — «Башнефть» асыҡ акционерҙар йәмғиәте; «Дәүләт ведомствоһының иң яҡшы матбуғат хеҙмәте» — Өфө-2015 ШОС һәм БРИКС офис-төркөмө; «Иң яҡшы корпоратив баҫма» — «Дивизион» гәзите (Өфө моторҙар эшләү берекмәһе); «Йыл блогеры» — Артур Дмитриев.\nТеги: киң мәғлүмәт саралары,матбуғат балы


Рухлы башҡорт ҡыҙының яңы китабы донъя күрҙе\n13 Май , 11:45\n- Беҙҙе китапҡа ҡапланып ултыраһың, тип әрләй торғайнылар элек, хәҙер һеҙҙе китап уҡытып булмай, - тип балаларҙы йыш шелтәләһәк тә, йәшерен-батырыны юҡ – үҙебеҙ ҙә китап уҡыуҙан ситләшеп барабыҙ. Һәр хәлдә үҙемдең һуңғы ике-өс йығылып ятып китап уҡығаным юҡ ине. Яҡташыбыҙ, Бикбулат ауылы ҡыҙы Рәхимә Вәлиуллинаның һуңғы китабы ҡулыма килеп эләккәс иһә бер ултырыуҙа уҡып бөтмәйенсә айырыла алманым. “Яҙмыштарҙан юҡтыр уҙмыштар...”ҙы йоҡлар алдынан бер аҙ уҡып алайым әле тип кенә ҡулыма алғайным. Тик төнгө 12 тулды, беренсе китте, икенсе, өсөнсө, дүртенсе... Юҡ инде, айырылып булмай!\n- Туҡта әле, был герой кем булды әле, Бикбулат ауылынан шул-шул ағаймы, ә был геройҙың яҙмышы Һатлыҡ ауылынан шул апайҙың тормошона оҡшаған, ә быныһы әллә бөтөнләй Әпсәләм кешеһе инде? – китаптың аныҡ кешеләр яҙмышынан алынып, нәҡ беҙҙең яҡташтарыбыҙҙың яҙмышы һүрәтләнгәнен белгәс, ирекһеҙҙән башта ошондай уйҙар тыуа.\nБикбулат ауылында тыуып үҫеп, байтаҡ йылдар Үзбәкстандың Ташкент ҡалаһында йәшәп, олоғая төшкәс иренең тыуған яғына – Татарстандың Байҙар Сабаһына ҡайтып төпләнгән Рәхимә апайҙың ябай, әммә шундай ҙа һутлы, аңлайышлы тел менән яҙылған был китабы ла үҙенең йөкмәткеһе менән арбай. Әйткәндәй, “Яҙмыштарҙан юҡтыр уҙмыштар” Рәхимә апайҙың беренсе китабы түгел, быға тиклем уның 2015 йылда тыуған ауылы тураһында яҙған “Көмөш һыулы Кесе Эйек буйында”, 2019 йылда “Самый шулай”, артабан “Рәйсәнә” исемле әҫәрҙәре донъя күргәйне.\n375 биттән торған “Яҙмыштарҙан юҡтыр уҙмыштар” романында яҙмыш ҡушыуы буйынса егет кенә килеш Үзбәкстан яҡтарына сығып китеп, олоғайғас ҡына тыуған ауылына ҡайтып йығылған Нуретдин ҡарттың әсе яҙмышы һүрәтләнә. Төп герой хаҡында ғына һүҙ бармай – уның яҙмышы аша тирә-яғындағы әллә күпме кешенең дә күргән-кисергәндәре яҡтыртыла.\nИманым камил, яҡташыбыҙҙың был китабын да уҡыусылар ҡулдан-ҡулға йөрөтөп уҡыясаҡ!


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИСЕМЛЕКТӘ НИҢӘ БАШҠОРТТАР ЮҠ? - 2014 - Мәҡәләләр\n"Народы Мира" тип аталған китап ул. 2014 йылда Мәскәүҙә "Росмэн" нәшриәтендә баҫылған. Арыу ғына биҙәлгән, сифатлы төҫлө тышлыҡта, текстарға төҫлө милли кейемдәге ҡыҙ-егеттәр һүрәттәре бирелгән. "Уҡыусыларыма Рәсәйҙә йәшәгән милләттәр тураһында мәғлүмәт биргәндә, төрлө кисәләргә әҙерләнгәндә бик тә кәрәге тейер был китаптың" , тип, ысын күңелдән ҡыуанып һатып алғайным уны. Өйгә ҡайтҡас та китап менән танышырға ултырҙым. "Инеш һүҙ" бүлегендә, Рәсәйҙә рус милләте 80 процент тәшкил итә, унан ҡала татарҙар һәм украиндар килә, ә башҡорт халҡы һан буйынса 4-се урында тора, тип яҙылған. "Дүртенсе урында торғас, туған халҡым тураһында мәғлүмәт киң йөкмәткеле булырға тейеш бында", - тип уйлап, артабан "Башҡорттар" тигән бүлекте эҙләйем. "Волга буйы халыҡтары" тигән бүлектә сыуаш, мордва, мари, татар халҡы тураһында мәғлүмәт бар, милли кейем кейгән вәкилдәре лә күрһәтелгән. Әммә башҡорттар тураһында бер һүҙ ҙә юҡ. Артабан "Кавказ халыҡтары" тигән бүлек башлана. Башҡорттар тураһында "Урал халыҡтары" тигән бүлектә яҙылғандыр, ахыры, тип өмөтләнеп, ары китәм. Аптыраш! "Урал халыҡтары" тигән бүлек бөтөнләй булмай сыҡты. Ҡыйын булып китте күңелгә. Уйҙарымдан уйылып йөрөйөм бына.\n"Балалар энциклопедияһы" тип атап баҫылған бик кәрәкле фәнни-популяр әсбап авторҙары ниңә башҡорт халҡының Рәсәй халыҡтары гөлләмәһендә лайыҡлы урын алырға тейешле конституцион хоҡуғын һанға һуҡманы икән? Мин бының менән һис килешмәйем.\nЯҙылған: 17.11.14 | Ҡаралған: 1251


Ышаныс һәм дуҫлыҡ күпере булһын » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Ышаныс һәм дуҫлыҡ күпере булһын\nЫшаныс һәм дуҫлыҡ күпере булһын 17.05.2013 // Әҙәбиәт\n"Көнсығыш мәҙәниәтенә ҡыҙыҡһыныуҙың көсәйеүе ғәжәп түгел", — ти шәрҡиәтселәр\nБашҡортостан ике йыл инде республика тарихында булмаған ҙур ҡоласлы, ил өсөн оло әһәмиәткә эйә сараға төрлө ҡитғаларҙан киләсәк ҡунаҡтарҙы ҡаршы алырға әҙерләнә. Тиҙ үҫешеүсе биш илдән (Бразилия, Рәсәй, Һиндостан, Ҡытай, Көньяҡ Африка Республикаһы) торған төркөмдө ҡыҫҡаса БРИКС (инглизсә BRICS) тип атауҙың да хикмәте бар. Беренсенән, ул төркөмгә ингән ил исемдәренең баш хәрефтәренән барлыҡҡа килгән, икенсенән, атама яңғырауыҡлы, өсөнсөнән, ул инглиз транскрипцияһында (Bricks) "кирбес" тигән һүҙгә бик яҡын. Киләсәктә донъя иҡтисадының һәм фонд баҙарының үҫеше тап ошо илдәрҙең уңышлы аҙымдарынан, бәләкәй генә "кирбес"тәрҙән төҙөлөүе ихтимал.\nБыға ғәжәпләнергә лә ярамайҙыр, сөнки, ысынлап та, был илдәрҙә донъя иҡтисады өсөн мөһим ресурстар тупланған. Мәҫәлән, Бразилия ауыл хужалығы продукцияһына бай, Рәсәй — минераль ресурстар "батша"һы, Һиндостан — арзан интеллектуаль, ә Ҡытай иң арзан хеҙмәт ресурстары менән маһая ала, Көньяҡ Африка Республикаһы тәбиғәт байлыҡтарына хужа. Халыҡ һанының күплеге хеҙмәттең арзанайыуына килтерә, шуға ярашлы, иҡтисад үҫешенә лә ҙур этәргес яһала.\nБыл илдәр донъялағы ҡоро ерҙең — 25, халыҡтың 40 процентын тәшкил итә, тулайым эске продукты — 15,435 триллион доллар. Ҡайһы яҡтан ғына алып ҡараһаң да, уларҙың йоғонтоло, көслө тәьҫирен тойорға мөмкин. БРИКС-тың берҙәм иҡтисади блок булдырыу өсөн ҡеүәте лә, мөмкинлеге лә етерлек.\n2015 йылда республикабыҙҙың баш ҡалаһында БРИКС һәм Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһының (ШОС) сираттағы халыҡ-ара саммиттары үтеүе, оло яуаплылыҡ өҫтәүҙән тыш, Башҡортостанды сит ҡитғаларға танытыу яғынан да әһәмиәтле.\nШОС Ҡытай, Рәсәй, Ҡаҙағстан, Тажикстан, Ҡырғыҙстан һәм Үзбәкстан лидерҙары тарафынан 2001 йылда ойошторола. Төп маҡсаты — дәүләттәр араһында үҙ-ара ышанысты, дуҫлыҡты көсәйтеү, уртаҡ мәсьәләләрҙе хәл итеү. Күреүегеҙсә, ШОС-ҡа, Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе илдәренән тыш, Ҡытай ҙа ингән.\nБөгөнгө ҡорҙа һүҙ тап ошо хеҙмәттәшлекте, күршелек мөнәсәбәттәрен нығытыу, бер-береңә яҡынайыу, ҡыҙыҡһыныу теләген көсәйтеү мөмкинлектәре хаҡында барасаҡ. “Түңәрәк өҫтәл”дә ҡатнашыусылар менән таныш булығыҙ: Ғәйнислам Ибраһимов — БДУ-ның шәрҡиәтте өйрәнеү кафедраһы мөдире, филология фәндәре кандидаты, Айрат Баһауетдинов — философия кафедраһы доценты, философия фәндәре кандидаты, Рәсәй философия йәмғиәтенең ғилми секретары, Илүсә Әхмәҙуллина — аспирант, ҡытай теле белгесе, О Кен Хи — корея теле уҡытыусыһы, Чжай Цзе — ҡытай теле уҡытыусыһы.\n— Республикабыҙҙа үтәсәк юғары кимәлдәге халыҡ-ара саммиттарҙың әһәмиәте тураһында һүҙ сыҡҡанда, уның Башҡортостандың дәрәжәһен, абруйын күтәреүгә булышасағы, стратегик йүнәлештәр билдәләүҙә, иҡтисади сәйәсәтте ойоштороуҙа, донъяла БРИКС-тың миссияһын баһалауҙа зарурлығы һис икеләнеү тыуҙырмай. Әле Өфө һәм Өфө районы биләмәләрен төҙөкләндереү, транспорт инфраструктураһын тәртипкә килтереү, Конгресс-холды, "Нефтсе" мәҙәниәт һарайын үҙгәртеп ҡороу һәм ҡунаҡханалар төҙөү буйынса эш бара. Республика етәксеһе әйтеүенсә, саммиттарҙы беҙ анһат һәм тыныс, олоғара сығымдарһыҙ үткәрә алабыҙ.\nҺеҙ, шәрҡиәтте өйрәнеүселәр, халыҡ-ара оло йыйындың әһәмиәтле яғын ниҙә күрәһегеҙ?\nА. Баһауетдинов. Халыҡтарҙың аралашыуы, иҡтисади һәм рухи бәйләнештәр урынлаштырыуы һәр дәүерҙә лә баһалап бөткөһөҙ әһәмиәткә эйә. Бына ҡасандан бирле республикабыҙҙа туризмды нисек үҫтереү тураһында баш ватабыҙ, ошондай оло йыйындарҙа нигеҙ һалына ла инде башланғыстарға. Фәнде үҫтереүгә, телдәрҙе өйрәнеүгә, белгестәр әҙерләү ихтыяжына иғтибарҙы арттырыуға ла этәргес буласаҡ ул.\nТелдән дә көслө, үткер, ышаныслы ҡорал юҡтыр. Ул бит — аралашыу, аңлашыу сараһы булыуҙан тыш, милләттең рухи байлығын, меңдәрсә йыллыҡ тәжрибәһен йыйған ҡәҙерле хазина. Беҙ Башҡортостанда берҙән-бер шәрҡиәтте өйрәнеү кафедраһының, үҙәгенең һәм түңәрәгенең Башҡорт дәүләт университетында ойошторолоуы менән ғорурбыҙ. Ғәйнислам Дәүләтбай улының тырышлығы менән тип өҫтәһәк тә урынлы булыр, сөнки һәр изге эштең дә башлап йөрөүсеһе, лидеры була бит.\nҒ. Ибраһимов. Һүҙҙе университеттың башҡорт филологияһы һәм журналистикаһы факультетында 2008 йылда Көнсығыш телдәре кафедраһы асылыу ваҡиғаһынан башламаҡсымын. Ғилми һәм уҡыу эшмәкәрлегенең киңәйеүе менән бәйле, ул аҙаҡ Көнсығыш илдәрен өйрәнеү фәне (шәрҡиәт) кафедраһы итеп үҙгәртелде. Ә былтыр университеттың Шәрҡиәт үҙәге булдырылды. Маҡсатыбыҙ изге — Рәсәй һәм донъялағы ғилми белем биреү киңлегенә нығыраҡ үтеп инеү, халыҡ-ара кимәлдә хеҙмәттәшлекте көсәйтеү, сит ил студенттарын күберәк йәлеп итеү һәм, әлбиттә, социаль тотороҡлолоҡто һаҡлау, халыҡтарҙың рухи һәм мәҙәни яҡтан байығыуына булышыу. Беҙҙә ғәрәп, фарсы, төрөк телдәре буйынса белгестәр әҙерләнә. Бынан алты йыл элек ҡытай теле дәрестәре уҡытыла башланы. Яңыраҡ корея телен өйрәнеү буйынса факультатив асылды.\nБелгестәрегеҙгә ихтыяж бармы, диплом алғас, ҡаңғырып эш эҙләп йөрөмәйҙәрме, тип һораусылар булыр. Күреп тораһығыҙ, донъялағы илдәр араһында хеҙмәттәшлек көндән-көн арта. Элек ябыҡ тип һаналған ҡапҡалар асыла, рухи бәйләнештәр нығый. Ғөмүмән, бөтә донъя Көнсығыш менән хеҙмәттәшлек итергә, яҡшы мөнәсәбәт урынлаштырырға тырышҡан мәлдә телдәрҙе өйрәнеүҙән отабыҙ ғына, тип уйлайым. Делегациялар килгәндә лә тел белгестәренең ярҙамына таянабыҙ. Китапханала, боронғо ҡулъяҙмалар фондында, архивтарҙа, ғилми-тикшеренеү институттарында, министрлыҡтарҙа беҙҙең кисәге студенттарҙы күрергә мөмкин.\nЙәштәребеҙ килешеү төҙөлгән илдәр университеттарында белемен камиллаштыра. Төркиә, Иран, Ҡытай, Ҡаҙағстан һәм Үзбәкстанға һалынған эҙҙәрҙең һыуынғаны юҡ. Ҡазан, Мәскәү илселектәре, консуллыҡтары менән тығыҙ бәйләнештәбеҙ, шәрҡиәтсе-ғалимдарҙы оҫталыҡ кластары, семинар һәм “түңәрәк өҫтәл”дәргә саҡырып, аралашып йәшәйбеҙ.\n— Көнсығыш мәҙәниәтенә ҡыҙыҡһыныу көсәйеүенең сәбәбе ниҙә?\nА. Баһауетдинов. Кешенең рухи үҫеше — мәңгелек процесс, ул үҙ-үҙеңде аңлауға, камиллаштырыуға йүнәлтелгән. Төрлө быуаттарҙа төрлө халыҡтарҙа әхлаҡи ҡағиҙәләр һәм ҡанундар барлыҡҡа килгән. Был рухи тәжрибә художестволы ижад емештәрендә нығытылған. Хәҙерге заманда Көнсығыш мәҙәниәтенә ҡыҙыҡһыныуҙың бығаса булмағанса күтәрелеше күҙәтелеүе ғәжәп түгел. Ғалимдар был илдәрҙең тарихын, мәҙәниәтен һәм рухи үҫешен яңынан күҙҙән үткәрә, төбөнә төшөп өйрәнергә тырыша. Кешелек үҙен солғап алған мөхиттә урынын, тәғәйенләнешен аңларға теләй, тәбиғәт менән гармонияға ынтыла (Көнбайыш кешеһенә тап ошо етмәй ҙә инде). Шулай итеп, меңәр йылдар донъя, Йыһан, үҙе менән гармонияла йәшәгән Көнсығыштың боронғо аҡылына мөрәжәғәт итеү зарурлығы тыуа. Көнсығыш аҡылы тураһында "Көнсығыштан — яҡтылыҡ" тигән боронғо формула йәшәй. Заратустра, Будда, Конфуций, Мөхәммәт пәйғәмбәр үҙҙәренең тормош тәжрибәһендә гуманистик ғилем барлыҡҡа килтерҙе.\nТарихтан белеүебеҙсә, күсмә тормош шарттары, этносәйәси үҙгәрештәр, исламды ҡабул итеү халыҡтарҙың яҙмышына, шулай уҡ башҡорттарҙың үҙаңына, ҙур йоғонто яһаған.\n— Көнсығыш менән уртаҡлыҡ нимәлә сағыла тип уйлайһығыҙ?\nА. Баһауетдинов. Башҡорт дәүләте ойошҡан мәл ҙур үҙгәрештәр башланған осорға тура килгән. Көнсығыш цивилизацияһына хас рухи донъяның Башҡортостанда күптән тамыр йәйгәне, тарихи хәтерҙең йәшәүе билдәле. Ғөмүмән, Көнсығыш менән уртаҡлыҡты күп нәмәлә күрергә була.\nТәбиғәт башҡорттар өсөн һәр саҡ берҙән-бер ысынбарлыҡ һаналған. Кеше уның ҡанундарына буйһонған, һәләкәттәргә тарымай йәшәргә, яраҡлашырға тырышҡан. Ҡырағай атты эйәләштергән мәлдән алып кеше малсылыҡ менән шөғөлләнә, күсмә тормош менән йәшәй башлай. Был кешенең тәбиғәттән айырылып сығып, үҙаллылыҡҡа ынтылышлы, маҡсатҡа йүнәлешле эшмәкәрлеге тураһында һөйләй. Күсмә тормош менән йәшәүсе халыҡтарҙы берләштергән, яҡынайтҡан көнкүреш шарттары, тирмәләр төҙөлөшө, ут-усаҡ роле, уларҙа тормоштоң дауамын күреү һәм башҡа оҡшашлыҡтарҙы дауам итергә булыр ине.\nБеҙҙең эраға тиклем беренсе мең йыллыҡта Башҡортостан биләмәһендә ялан культураһының уға ғына хас усағы үҫешкән. Тарихи-мәҙәни үҙенсәлектәре буйынса Көнбайыш мәҙәниәтенән дә, Көнсығыштыҡынан да айырылған. Башҡортостан, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, бөтә Урта Азия, Волга буйы, Алтай халыҡтарының тарихи яҙмышының тығыҙ бәйләнештә йәшәүе хаҡында миҫалдар бик күп. Ялан халыҡтарының берҙәм донъяһы булғанлығы бәхәсһеҙ.\nҠәбиләләрҙең туҡтауһыҙ күсеп йөрөүенә, низағлашыуына ҡарамаҫтан, боронғо төрки осоро тотороҡло һаналған. Тап шул мәлдә скифтар, һундар тарафынан емерелгән дәүләт культтары тергеҙелгән, биләмәләр сиге билдәләнгән. Төньяҡта малсылыҡ, көньяҡта ултыраҡ игенселек шөғөлө нығынған.\n— Башҡорттарҙың сәйәси тормошона йоғонто яһаған ҡатмарлы тарихи ваҡиғаларҙы ла иҫәпкә алыу кәрәктер, моғайын. Шуларҙың бер нисәһе менән таныштырһағыҙ ине, Айрат Марат улы.\nА. Баһауетдинов. Боронғо төрки дәүерендә сауҙа ҙур әһәмиәткә эйә булған. "Ебәк юлы" тип аталған сауҙа эшмәкәрлеге ошо осорҙа сәскә атҡан. Башҡортостан биләмәһе аша үткән сауҙа бәйләнеше халыҡтарҙы бер-береһенә ныҡ яҡынайтҡан. Дипломатик мөнәсәбәттәр ҙә нығынған, хатта төрлө халыҡ һәм ҡәбиләләр татыулыҡты һаҡлап ҡалыу өсөн ҡыҙ бирешкән, улын өйләндергән.\nМонгол-төрөк ҡәбиләләренең беҙҙең төбәктең сәйәси тормошона ҙур йоғонтоһон билдәләмәй булмай. Алтын Урҙаның бер нисә быуат дауамында сәйәси һәм мәҙәни-этник процесты көйләүе күп нәмә хаҡында һөйләй. Шуныһы ғәжәп: был ваҡытта халыҡтар араһында ыҙғыш, һуғыш күҙәтелмәй. Тыныс тормош хужалыҡтың сәскә атыуына, сауҙаның йәнләнеүенә, ҡала төҙөлөшөнөң үҫешенә тәьҫир итә. Күсмә һәм ултыраҡ тормошто яраштырып алып барған, иген сәскән һәм малсылыҡ менән шөғөлләнгән, сауҙа һәм дипломатия өсөн бик уңайлы урынды тотҡан Башҡортостанда ҡала төҙөлөшөнә иғтибар арта. Шулай итеп, IХ–ХVII быуаттар арауығында күсмә тормош менән йәшәүселәрҙең Көнсығышҡа йоғонтоһо ҙур була. Алтын Урҙа тарҡалыу менән ҡайһы бер дәүләт берекмәләре барлыҡҡа килә.\nҠан ҡойошло бәрелештәр, һуғыштар менән барған ҡатмарлы этносәйәси процестар башҡорт халҡы хәтерендә оҙаҡ йылдарға уйылып ҡала.\nҒ. Ибраһимов. Беҙҙең эраға тиклем VII–VIII быуаттарҙа ла күсмә халыҡтың бер-береһенә йоғонтоһо ҙур булған. Мәҫәлән, Көнсығыштың ялан ерҙәренән күсенгән һундарҙың Рим империяһы тарҡалыуын тиҙләтеүе һәм Европа халыҡтары тарихында яңы бит асыуы билдәле. Быуаттар дауамында ялан ҡәбиләләренең Көнсығыш коалицияһын етәкләгән һундар ошо төбәк халыҡтары яҙмышына иҫ киткес көслө тәьҫир иткән, айырыуса был баҫымға Ҡытай, Урта Азия, Иран, Төньяҡ Һиндостан илдәре эләккән. Төп өлөшө хәҙерге Башҡортостан биләмәһе, Төньяҡ Ҡаҙағстан аша үткән. Тап ошо тарихи осорҙа төрөк ҡәбиләләре көс йыя башлай. V–VIII быуаттарҙа иң тәүге төрки Орхон-Енисей яҙмаларында халыҡтарҙың бер-береһе менән бик тығыҙ мөнәсәбәттә йәшәүе сағылған. Таштарҙың бер яғындағы яҙмалар — төрки, икенсе яғындағыһы ҡытай телендә яҙылыуы ла күп нәмә хаҡында һөйләй.\nТелдәрҙе өйрәнеү әлеге цивилизация заманында ла бик кәрәк. Ошо тәңгәлдә бөгөн Ҡаҙағстанды өлгө итеп ҡуйыр инем. Уҡыу йорттарында ҡытай, япон һәм башҡа телдәрҙе өйрәнеү юғары кимәлдә ойошторолған. Алға ҡарап йәшәр өсөн телдәрҙе белеү, башҡа милләттәрҙең мәҙәниәте, тарихы, менталитеты менән тәрәнерәк танышыу зарур.\n— Бөгөнгө ҡорҙа ҡатнашыусы ҡытай ҡыҙы Чжай Цзе менән кореялы О Кен Хи ханымдың урыҫ телендә иркен аралашыуы телде белеүҙең ни тиклем мәртәбәле, әһәмиәтле икәнлегенә ишара түгелме ни? Әйҙәгеҙ, һүҙҙе уларға бирәйек.\nО Кен Хи. Мин Мәскәүҙә уҡығанда төрлө милләт вәкилдәре менән аралаштым. Урыҫ теленең байлығына, матурлығына һоҡлана-һоҡлана, уны тәрәнерәк белергә, яҡшыраҡ һөйләшеп өйрәнергә тырыштым. Һәр хәлдә, ошо бөйөк телде үҙләштереүем арҡаһында бөгөн һеҙҙең менән күҙмә-күҙ әңгәмәләшеп ултырам да инде, бик бәхетлемен. Һеҙҙең йәштәрҙең дә корея телен, халҡыбыҙҙың мәҙәниәтен, тарихын өйрәнергә теләүе ҡыуандыра. Ғөмүмән, ХХI быуатта телдәрҙе өйрәнеү халыҡтар дуҫлығын нығытыуға, донъя именлеген һаҡлауға лайыҡлы өлөш индерәсәк тип уйлайым. Һәр тел — үҙе мөғжизә, яңы асыш, һүҙ байлығы. Уны тәрәнерәк өйрәнгән һайын халҡының тарихына, мәҙәниәтенә, мәғарифына ҡыҙыҡһыныу ҙа, ихтирам да көсәйә. Беҙҙе хайран ҡалдырған яҡтары, үҙенсәлектәре лә етерлек.\nЧжай Цзе. Башҡортостан студенттары ҡытай телен өйрәнеүгә һис битараф түгел. Беҙҙең иероглифтарҙы өйрәнеүҙең еңелдән булмағанын яҡшы аңлайым. Ҡытай теле ғилемендә килештәр ҙә, ваҡыт та, һан төшөнсәһе лә юҡ. Ә һүҙҙәрҙең тәртибе ғәйәт ҙур әһәмиәткә эйә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, студенттарҙың ҙур ихласлыҡ менән ҡытай "хәреф"тәрен өйрәнергә, телде үҙләштерергә ынтылыуы хөрмәт уята. Ә Илүсә кеүек тәүәккәл башҡорт ҡыҙҙары күптәрҙең "танауына сиртте" — телде өйрәнеп кенә ҡалманы, кандидатлыҡ диссертацияһы өҫтөндә ныҡышмалы эшләне.\nИ. Әхмәҙуллина. Иероглифтар, ысынлап та, тәүҙә баш ҡатырғыс кроссворд кеүек тойола ине. Аңлауы анһат түгел. Телде өйрәнеү өсөн ҙур теләк кәрәк. Ҡытайҙа белем алыу минең өсөн оло ғилем мәктәбе булды, әле лә фән өҫтөндә шөғөлләнеүемде дауам итәм. Моғайын, был мауыҡтырғыс та, һикәлтәле лә юл ғүмерлеккә булыр...\n— Йәштәр үтә ҡыйыу хәҙер. Бәлки, Илүсәнең артынан эйәреүселәр ҙә табылыр, Ғәйнислам Дәүләтбай улы?\nҒ. Ибраһимов. Быйыл ҡытай теле һәм әҙәбиәтен уҡытыу буйынса 11 кешенән торған төркөм йыйырға ниәтләйбеҙ. Уҡырға инеү өсөн урыҫ теле, география, тарих фәндәренән Берҙәм дәүләт имтихандары баһалары иҫәпкә алынасаҡ. Йәштәр "ҡытай теле менән ҡайҙа барырға, эш табып булырмы икән?" тип хәүефләнмәһен. Белгестәргә ихтыяж ҙур, тәржемәсе, консультант урындары етерлек. Ә һин, Илүсә, уҡыуҙы тамамлағас, тәүҙә ҡайҙа эшкә урынлаша алдың?\nИ. Әхмәҙуллина. Медицина ҡорамалдары менән сауҙа итеүсе фирмаға тәржемәсе итеп саҡырҙылар. Коллективта мөнәсәбәт тә, эш хаҡы ла зарланырлыҡ булманы. Ҡытай халҡының рухи байлығын, тарихын, меңдәрсә йыллыҡ тәжрибәһен йыйған бөтмәҫ хазинаһын өйрәнеүҙән ҡәнәғәтлек кисерәм.\nТел тылсымы — башҡа илдәрҙең ҡапҡаларын асыусы, киң донъяға алып сығыусы, мөнәсәбәттәрҙе көйләүсе асҡыс та. Бразилия, Рәсәй, Һиндостан һәм Ҡытай — иҡтисади интеграция ҡеүәте яғынан бик көслө илдәр, улар менән иҫәпләшмәү мөмкин түгел. Мәҫәлән, Ҡытай иҡтисад үҫеше яғынан донъяла икенсе урынды тотһа, Һиндостан — эске тулайым продукты буйынса дүртенсе урында. Башҡа категорияларҙа ла улар һыр бирмәй. Боронғо Төрки осоронда һалынған бәйләнештәрҙе әле яңыртҡанда, элекке тамырҙарыбыҙға таяныу һис тә яҙыҡ булмаҫ.\nО Кен Хи. Беҙҙең халыҡтарҙы бәйләүсе дәүләт мәнфәғәттәренән, сауҙанан, тыныслыҡты һаҡлауҙан тыш, йәнә кешелеккә хас бер ҡиммәт бар, ул да булһа — философия. Атай-әсәйгә тәрән ихтирам, ҡартлыҡты хөрмәтләү һәм ҡәҙерләү, олоно — оло, кесене кесе итеү — борондан ҡалған изге йола.\nӘхлаҡи юғарылыҡ, халыҡ рухы, тарихтың яҡты, данлы биттәре менән бергә уның фажиғәле яҡтарын да иҫтә тотоу, тыуған ергә оло мөхәббәт — халыҡтарыбыҙҙы берләштереүсе, яҡынайтыусы ғәжәп матур төшөнсәләр. Уларға ҡарата мөнәсәбәтебеҙ ҙә үтә етди, яһалмалылыҡ һис тә хас түгел. Халыҡтың әхлаҡи яҡтан боҙолоуы дәүләтте тарҡалыу сигенә килтереп еткереүе ихтимал. Телен, мәҙәниәтен кер төшөрмәй һаҡлай алған милләт кенә бәхетле, көслө.\nЧжай Цзе. Минеңсә, Башҡортостан ерендә саммиттарҙың үтеүе һис тә осраҡлы түгел, уның тарихи нигеҙе, ерлеге бар. Ә юғары кимәлдәге йыйындар — хеҙмәттәшлеккә киң юл асыусы сара ғына.\nСоветтар Союзы осоронда ҡытайҙар урыҫ телен ҙур теләк менән өйрәнде, йыр-моңон үҙ итте. Туғанлыҡ хисе ниндәй көслө ине, тип юҡһынып хәтерләй торғайны атай-әсәйем дә. Һеҙҙә асыҡ йөҙлө, күңелсәк, матур халыҡ йәшәй. Ниндәй милләттән булыуына ҡарамаҫтан, кешеләр һәр ерҙә лә бер төрлө, әллә ни күҙгә ташланырлыҡ айырма күрмәйем. Мәскәүҙә ҡытай телен уҡытҡан осорҙа ла үҙемә бик яҡшы дуҫтар таптым. Рәсәй университеттары эргәһендә Конфуций мәктәптәренең асылыуы ла тиккә түгелдер, рухи тәжрибә, мәңгелек ҡиммәттәр, гуманистик ғилем кешене ғүмер баҡый үҙенә тартып торасаҡ. Сәбәбе ябай: бер-береһенән айырым, үҙаллы цивилизацияның булыуы мөмкин түгел.\n— Боронғо Ҡытайҙы бер мәлгә генә күҙ алдына килтерәһе ине...\nЧжай Цзе. Боронғо Ҡытай мәҙәниәтендә ата-бабалар культының мөһим урын алыуы билдәле. Серле күк көмбәҙенә лә ихтирам ҙур булған. Боронғо Ҡытай мәҙәниәтенең идеалы — Тәртип. Ә иң бөйөк ҡаҙаныштарының береһе — ҡағыҙ эшләү. Беҙҙең эраға тиклем V–III быуаттарҙа календарь системаһы камиллаштырылған, аҙаҡ күк йөҙө картаһы төҙөлгән. Ҡытайҙар тәү башлап ебәктә яҙырға өйрәнгән, әммә үтә ҡиммәт булыуы һөҙөмтәһендә киң таралыу алмаған. Ошо дәүерҙә китапханалар ойошторола, философия мәктәптәре барлыҡҡа килә. Әле лә Ҡытай тормош кимәле, иҡтисад үҫеше буйынса алдынғы илдәрҙән һис ҡалышырға теләмәй, үҙ йөҙөн һәм ҡеүәтен һаҡлау өсөн бар тырышлығын һала.\n— Йәштәрҙе тел ғилемен өйрәнеүгә бөгөн нимә этәрә? Абруйлы профессияларҙың күплеге лә уларҙы һайлаған юлдарынан яҙлыҡтыра алмай шикелле.\nА. Баһауетдинов. Ҡытай студенттарының университетта ныҡышмалылыҡ менән урыҫ телен өйрәнеүенә, диссертациялар яҙыуына, егәрлелек, отҡорлоҡ күрһәтеүенә һоҡланырлыҡ, әлбиттә. Хатта иң ҡатмарлы, билдәһеҙлек хөкөм һөргән 90-сы йылдарҙа ла ике ил араһындағы фәнни хеҙмәттәшлек дауам итте. Ҡытай йәштәре белем алыуҙы ғына маҡсат итеп ҡуймай, ә үҙҙәренең Ватаны, халҡы, традициялары менән таныштырыуҙы ла мөҡәддәс бурысы итеп һанай. Яңыраҡ ҡына 15-кә яҡын студенттың университетта күркәм байрам ойоштороуы — шуға асыҡ миҫал.\nҒ. Ибраһимов. Төркиәлә уҡығанда төрлө ил йәштәренең телдәрҙе ихлас өйрәнергә тырышыуын тойҙом. Ҙур китапханала донъяла сыҡҡан бөтә китапты табып уҡыу мөмкинлеге хайран ҡалдырҙы.\nБер саҡ Кореянан килгән Юнг Сонг Ли тигән егеттең "Башҡорт теле һүҙлеге"н аҡтарып ултырыуын күрҙем. "Төрөк һәм башҡорт телдәре араһында, дөйөм уртаҡлыҡтан тыш, айырма ла юҡ түгел икән. Бына һеҙҙә "тәлмәрйен" тигән һүҙ бар, ә беҙҙә юҡ. Ҡайҙан килеп сыҡҡан ул?" — тип төпсөнә. Ошо хәлдән һуң төрөк теле аша башҡорт телен өйрәнеүсе кореецҡа ихтирамым йәнә артты.\nЧжай Цзе. Башҡорт һәм ҡытай телдәре араһында ла уртаҡлыҡ күп. Мәҫәлән, мин һеҙгә "ни һау" (һаумыһығыҙ!) тип өндәшкәс, һүҙһеҙ ҙә аңланығыҙ бит. Сабыйҙарығыҙҙың "нәнәй ҙә нәнәй" тип өндәшеүҙәре лә күңелгә бик яҡын тойола.\nҒ. Ибраһимов. Заманында бөтә Азия кешеһе тигәндәй мәҙрәсәләребеҙгә уҡырға килгән, сөнки белем кимәле юғары булған, төрөк, фарсы, ғәрәп телен яҡшы белгән мөғәллимдәр уҡытҡан. Беҙҙең шәрҡиәт үҙәге, тап ошо мәнфәғәтте күҙҙә тотоп, сит ил студенттарын республикабыҙға йәлеп итеү, ғилми үҙәктәр, университеттар менән даими бәйләнеш булдырыу йүнәлешендә эшләй ҙә инде. Университет етәкселегенә лә фәнде үҫтереүҙә күрһәткән теләктәшлеге, ярҙамы өсөн ҙур рәхмәт!\nМахсус белемле шәрҡиәтселәр әҙерләү өсөн күп милләтле һәм конфессиялы йәмғиәттә юғары мәҙәниле, әүҙем, гармониялы үҫешкән шәхес тәрбиәләү ҙур әһәмиәткә эйә.\nӘ БРИКС һәм ШОС саммиттарының уңышлы үтеүенә, төрлө ҡитғаларҙа йәшәүсе халыҡтарҙы бер-береһенә яҡынайтыуына, оҙаҡ йылдарға етерлек дуҫлыҡ күперҙәре һалыуына шикләнмәйбеҙ. Һис һүҙһеҙ, оло йыйындарҙың шауҡымы ил ниғмәттәрен арттырыуға хеҙмәт иткән фән өлкәһенә лә, студенттар тормошона ла ҡағылмай ҡалмаҫ. Халыҡтың мәңге тере тарихы булған телдең әллә күпме кешеләрҙе аралаштырырына, республикабыҙҙы бар донъяға таныттырырына, үҙенең иң үтемле ижад һәм хеҙмәт ҡоралы икәнен йәнә бер ҡат раҫларына ышанам.\nАвтор: Динә АРЫҪЛАНОВА әңгәмәләште.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - РИЗАИТДИН ИЖАДЫ - СӘХНӘЛӘ - 2022 - Мәҡәләләр\nРИЗАИТДИН ИЖАДЫ - СӘХНӘЛӘ\nОшо көндәрҙә М. Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры сәхнәһендә күренекле мәғрифәтсе Ризаитдин Фәхретдиновтың "Әсмә йәки Ғәмәл үә яза" повесы буйынса спектакль ҡуйылды.\nЙәш ҡыҙ Әсмә яҙмышы беҙҙе XIX быуат аҙағы - XX быуат башы осорона илтеп ташлағандай булды. Баҡтиһәң, был тарих бөгөнгө көнгә лә ауаздаш икән. Спектакль авторҙары мелодрама ижад итеп кенә ҡалмаған, улар уны тәрән ғилем, тамырҙар менән бәйләнеште сағылдырған асыҡ китап рәүешендә төҙөгән, Ризаитдин Фәхретдинде халыҡ хәтеренә кире ҡайтарыу өсөн бик күп көс һалған.\nБөгөн башҡорт театрҙары сәхнәһендә нисә башҡорт яҙыусыһының әҫәре ҡуйыла икән? Театрҙар репертуарына күҙ һалһаҡ, был бик һирәк күренеш булыуын аңлайһың. Шуға күрә "Әсмә"не сәхнәләштереү беҙҙең театр сәнғәтендә ҙур бер ваҡиға итеп ҡабул ителде. Улай ғына түгел, киләсәктә республикабыҙ режиссерҙары ошо һәм башҡа башҡорт әҙәбиәте авторҙары ижадына йышыраҡ мөрәжәғәт итһендәр ине, тигәнгә ишара ла яһаны.\nБыл әҫәрҙе сәхнәләштереү идеяһы ҡуйыусы режиссер Зиннур Сөләймәновтыҡы. Ә уның инсценировкаһын быға тиклем дә уңышлы эштәре менән киң билдәле Шәүрә Шәкүрова яҙған. Шуныһы ҡыҙыҡ, Шәүрә Шәкүрованың атаһы - Рәшит Шәкүр Ризаитдин Фәхретдиновтың ижадын өйрәнгән, тикшеренеүҙәрен ғилми монографияларҙа баҫтырған, үҙенең "Арҙаҡлы башҡорттар" китабында тотош бер бүлекте уға бағышлаған кеше. Әйткәндәй, был китап хәҙер иркен ҡулланыуҙа һирәк ҡалып, күптән яңынан нәшер ителеүҙе көтә. Р. Фәхретдинов бик күп хикәйәләр һәм повестар авторы, әммә уҡыусыларға бик аҙҙары ғына билдәле, ҡалғандары ҡулъяҙма рәүешендә һаҡланған йәки ғәрәп графикаһында баҫылған. Быға тиклем уның әҫәрҙәре сәхнәләштерелмәне.\nРизаитдин Фәхретдиновтың ижады менән таныш һәр кем спектакль авторҙарының хеҙмәтенә юғары баһа бирә, сөнки уның әҫәре төҙөлөшө буйынса ла, тел йәһәтенән дә бик ҡатмарлы.\nРизаитдин Фәхретдин дин белгесе булған, ғәрәп теле морфологияһы буйынса әсбаптар төҙөгән һәм хатта үҙ замандаштары өсөн дә уның әҫәрҙәренең теле аңлауға еңел булмаған. Әммә был әҫәр шул осорҙо, авторҙың борсолоуҙарын һәм өмөттәрен теүәл сағылдырыуы менән ҡиммәтле. Спектаклдә мәғрифәтсенең нәсихәттәре һәм уй-фекерҙәре лә яңғырай. Бында төп фекер шуға ҡайтып ҡала: милләтте үҫтереү өсөн тормоштоң бөтә ҡаршылыҡтарын еңгән Әсмә кеүек тәрбиәле, белемле, ҡыйыу ҡатын-ҡыҙҙар кәрәк.\nШулай итеп, театр Ризаитдин Фәхретдиндең ижадын халыҡҡа ҡайтарыуға бик ҙур өлөш индерҙе. "Әсмә" спектаклендә театрҙың алдынғы сәхнә оҫталары һәм йәштәр ҡатнаша. Төп ролдә З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлаусы Айым Сөләймәнова һәм М.С.Щепкин исемендәге Юғары театр училищеһының сығарылыш студенты Сабина Кирәева уйнай.\nЯҙылған: 25.03.22 | Ҡаралған: 65


Ҡымыҙ — Башҡорт Википедияһы\nҠымыҙ эшләүсе башҡорт йорто\nҠымыҙ — бейә һөтөнән әсетеп әҙерләнгән күпереп торған аҡ төҫтәге эсемлек. Ҡымыҙҙы иң беренсе күсмә халыҡтар эшләргә өйрәнгәндәр һәм уңы эшләү ысулын быуаттар буйына сер итеп һаҡлағандар.\nРәсәйҙә ҡымыҙ менән дауалау учреждениеһы тәүге тапҡыр Постников Нестор Васильевич тарафынан 1858 йылда Һамар губернаһында асыла. Башҡортостанда (Өфө губернаһы) беренсе ҡымыҙ дауаханаһы 1890 йылда С. Аксаковтың ейәнсәре О. Аксакова тарафынан төҙөлә. 1892 йылда Шафран тимер юл станцияһы тирәләй санаторийҙар селтәре барлыҡҡа килә. 1898 йылда Андреевский санаторийы асыла. Бөгөн Башҡортостан ҡымыҙ менән дауалау үҙәге булып тора. «Шафран», «Йоматау», «Алкино», «Глуховская», «Чехов», «Аксаков» исемендәге шифаханалар һәм башҡа ойошмалар бар. Шәхси эшҡыуарҙарҙа ҡымыҙ етештереү эшенә ҡушала.\n1 Ҡымыҙ тарихынан\n2 Составы һәм үҙенсәлектәре\n3 Дауалауҙа ҡулланыу\n3.1 Тыйылған осраҡтар\n4 Өй шарттарында ҡымыҙ эшләү ысулы\nҠымыҙ тарихынан[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠымыҙ тураһында иң беренсе яҙманы Геродот (б. э. т. 484—424 йылдар) ҡалдырған. Ул скифтарҙың ағас батманда ҡымыҙ бешеүҙәре тураһында яҙған.\nҠымызҙы әсетеү һәм уның кеше организмына тәьҫире хаҡында 1253 йылда француз сәйәхәтсеһе Вильгельм Рубрик яҙып ҡалдырған. Һуңынан итальян сәйәхәтсеһе Марко Поло (1254—1323) уны «аҡ шарап» менән сағыштырған.\nРәсәйҙә «Ипатьевский список» тигән боронғо урыҫ йылъяҙмаһында ҡымыҙ тәүге тапҡыр телгә алына. Игорь Северской ҡыпсаҡтарҙа 1182 йылда әсирлектә булғанда, һаҡсылар ҡымыҙ эсеп иҫереп йоҡлап киткәс, ҡасҡан. Башҡа йылъяҙмала Тверь кенәзе Михаилды әсир булараҡ ҡымыҙ эсергә мәжбүр итеүҙәре, 1245 йылда Батый хан кенәз Даниил Галицкийҙы ҡымыҙ менән һыйлауы ла телгә алына.\nНемец һәм урыҫ сәйәхәтсеһе ғалим-энциклодедист Паллас 1770 йылда: «Башҡорт далаһына ҡымыҙ эсергә Московиянан һәм Дондан төрлө халыҡ йыйыла, сөнки һаулыкҡа уның файҙаһы бик ҙур», — тип яҙа. Был файҙалы эсемлек тураһында заманында мәшһүр урыҫ яҙыусылары В. Даль, С. Аксаков, Л. Толстой һ. б. үҙ һүҙҙәрен әйтеп ҡалдырған. Ҡымыҙҙы пропагандалаусы инглиз Дж. Каррик хатта башҡорт аттарын Англияға ла алып ҡайта.Әммә беҙҙәге кеүек ҡымыҙ килеп сыҡмай. Башҡорт апайҙарын да алып барып ҡымыҙ бешеп ҡарайҙар. Әммә эсемлек башҡорт ерлегендәге кеүек тәмле килеп сыҡмай. Башҡортостан ерлегендә үҫкән ҡылғанға һәм үҫемлектәргә күрә башҡорт ҡымыҙы ҡабатланмаҫ тәмгә эйә, шифалы. Ирәндек ҡылғаны менән туҡланған бейә һөтөнән бешкән Баймаҡ ҡымыҙы айырыуса тәмле, тиҙәр.\nСоставы һәм үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠымыҙ әсегән ваҡытта аҡһым еңел үҙләштерелә торған матдәләргә, ә һөт шәкәре — һөт кислотаһына, этил спиртына, углекислотаға һәм төрлө аңҡығыс матдәләргә әүерелә. Былар барыһы ла ҡымыҙҙы туҡлыҡлы, еңел үҙләштерелеүсән, тәмле еҫле, яратып эселә торған эсемлеккә әйләндерә.\nҒәҙәттә ҡымыҙҙа 0,2 % - 2,5 % этил спирты була. Ныҡ әсегән ҡымыҙҙа (бейә һөтөнән генә) спирт 4,5 % -ҡа етә. Әселек: 60—120 °Т.\nҠымыҙҙа миҡдары мкг/л\nПантотен кислотаһы 2010,0\nФолией кислотаһы 265,0\nҠымыҙ өсөн бейә һөтөн махсус ойотҡо менән әсетәләр, ундағы бактериялар С һәм В төркөмө витаминдары, шулай уҡ Этанол(алкоголь) барлыҡҡа килтерә, күп итеп углекислота бүленеп сыға, тап ул ҡымыҙҙы күбекләндереп тора ла инде. Микроорганизмдар йоғонтоһонда ҡымыҙҙың аҡһымдары иреп бөтә йәки ваҡ ҡына бөрсөктәр рәүешендә була.\nДауалауҙа ҡулланыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠымыҙ микробтарға ҡаршы бик көслө матдә, унда тәбиғи антибиотиктар күп. Ул ашҡаҙан эшмәкәрлеген яҡшырта, эсәк-ҡарынды таҙарта.\nҠымыҙ өҙлөккән кешеләрҙе дауалағанда, туберкулёз, цинга, гастрит, ашҡаҙан аҫты биҙе, аҙ ҡанлылыҡ, неврастения, йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙары һәм ҡорһаҡ тифын дауалағанда ҡулланыла.\nКешене генә түгел, ҡымыҙ мал-тыуарҙы дауалағанда ла — диспепсия, яраларҙы бөтәштереү өсөн дә файҙаланыла.\nТыйылған осраҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠымыҙҙы ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙары киҫкенләшкән ваҡытта, лактоза һәм ҡымыҙҙы организм ҡабул итмәгәндә ҡулланырға ярамай.\nӨй шарттарында ҡымыҙ эшләү ысулы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nӘгәр ҙә өй шарттарында ҡымыҙ яһап эсергә теләһәгеҙ, уны ҙур быяла банкала ла бешергә мөмкин. Әсегән бейә һөтөн (ул ҡатыҡ һымаҡ ҡуйы була) банкаға һалып, уға яңы ғына һауылған һөт ҡушып болғаталар ҙа, банканың ҡапҡасын ябып, бер-ике сәғәт буйы туҡтауһыҙ тиерлек бешәләр (болғаталар). Банка йылы урында торорға тейеш. Бер аҙҙан, әгәр ҡымыҙҙың өҫтөнә һыуы һарҡып сыға башлаһа, 1—2 аш ҡалағы самаһы шәкәр ҡомо ҡушып, йәнә берәр сәғәт бешәләр. Әсеүе һәм бешеүе еткән ҡымыҙ болғатҡан саҡта күперелеп торор.\nҠымыҙ бешеү өсөн ағас күнәгегеҙ, бешкәгегеҙ булһа, эсемлек бигерәк тә уңыр. Йәй, көндәр эҫе торғанлыҡтан, ҡымыҙ тиҙ әсеп, иҫкереп бара, шуға күрә ҡымыҙ бешер алдынан ҡоро ағас таптарына йәки ҡайын туҙына ут төртөп ағас күнәкте шуның өҫтөнә ҡаплап, ыҫлап алырға кәрәк. Шулай иткәндә ҡымыҙ тәмле лә була, оҙағыраҡ та һаҡлана.\nПриготовление и лечение кумысом по рекомендации Военного медицинского журнала, 1834 г. 2015 йылдың 2 апрель көнөндә архивланған.\nДәүләкән башҡорттары ҡымыҙҙан алған килеме\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡымыҙ&oldid=1060601 ҡабул ителгән


Рәсәй гвардияһы көнөндә йәштәрҙең әхлаҡи һәм гражданлыҡ сәләмәтлегенә битараф булмағандар Өфө гарнизонының Офицерҙар йортонда осрашты. "Берҙәм Рәсәй" партияһы һәм уның юлынан барыусы "Йәш Гвардия" ойошторған "түңәрәк өҫтәлдә" һүҙ идеология йәһәтенән юғалып ҡалған йәш патриоттарҙы тәрбиәләү тураһында барҙы.\nСараға килгән дәүләт учреждениелары һәм йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре йәш быуын менән эштә консолидацияға ынт ылыуҙарын белдерҙе. Унда БР Йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитеты, БР Мәғариф министрлығы чиновниктары, Һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы Көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары, Һуғыш һәм хәрби хеҙмәт һәм хәрби - патриотик клубтар комитет ы вәкилдәре лә ҡатнашты. "Түңәрәк өҫтәлде" "Берҙәм Рәсәй" төбәк башҡарма комитеты етәксеһе урынбаҫары Ринат Миһранов а лып барҙы.\n- Патриотлыҡ мәктәп йылдарынан үҫтерелергә тейеш. Бына\nминең Суворов училищеһын асыу һәм балаларымды шунда\nуҡытыуға бәйле хыялым бар. Бөгөн иң мөһиме - конкрет эштәрг ә тотоноу, - тине БР Дәүләт Йыйылышы депутаты, республиканың "Наркотиктарһыҙ ҡала" йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Флүр Әсәҙуллин.\nРәсәйҙә дөйөм мөхиттең үҙгәреүе дәүләт кимәлендә лә, шәхс и кимәлдә лә патриотлыҡтың тергеҙелеүенә өмөт уята, - тип билдәләне "түңәрәк өҫтәлдә" ҡатнашыусылар. Һис шикһеҙ, был эштә ветерандарҙың аҡыллы һүҙе алмаштырғыһыҙ.\n- Патриотлыҡты үҙеңдән башларға һәм тарихты үҙгәртергә маташыуҙарға ҡаршы торорға кәрәк. Былай тип әйтергә кәрәк:\nтыуған илеңде яратаһың икән - сигенмәйәсәкһең, - тип ялҡынл ы сығыш яһаны Һуғыш һәм хәрби хеҙмәт ветерандары комитеты\nрәйесе урынбаҫары Ғәбделәхәт Фәсхетдинов. Ул иғтибарын\nпатриотик эште төҙөүгә йүнәлтте. Унан һуң һүҙҙе һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары советы президиумы ағзаһы Сабир Йыһаншин алды: "СССР тарҡалғандан һуң патриотик тәрбиә көсһөҙләнде. Мәктәптәргә күҙ һалығыҙ! Тарих дәреслектәренең\nҙур өлөшө Сорос аҡсаһына сығарылған - уларҙа төп еңеүселәр тип американдар һәм инглиздар билдәләнә. Бөгөн тарих буйынса\nнормаль дәреслектәр барлыҡҡа килә башлауы ҡыуандыра".\n- Иптәштәр, һеҙ Мәскәү менән бәйләнеш тотаһығыҙ, - тип мөрәжәғәт итте Сабир Йыһаншин "Берҙәм Рәсәй" вәкилдәренә. - Советтың данлы үткәнен боҙоп күрһәтеүҙе иҫкәртеү өсөн был һорауҙарҙы унда күтәрергә кәрәк. Ғөмүмән, алда ҙур эш тора. Йәштәрҙең 82 проценты армияла хеҙмәт итеү һәм Ватанды һаҡлауға ҡаршы сығыш яһауы яҡшымы ни\nУны Ринат Миһранов та хупланы: "Көнбайышҡа көслә Рәсәй түгел, сеймал колонияһы ғына кәрәк. Шуға күрә патриотик тәрбиәгә ҡаршы көстәр барлығы аңлашыла".\n"Патриотлыҡты тәрбиәләү - буталсыҡ процесс түгел, ул норматив документтарҙан тора, - тине республиканың Мәғариф министрлығы вәкиле Лира Шәрипова. - Әлеге ваҡытта "2006 - 2010 йылдарға Рәсәй Федерацияһы граждандарын патриотик тәрбиәләү" Дәүләт программаһының эҙемтәһе булараҡ, Башҡортостан халҡын патриотик тәрбиәләү буйынса саралар планы өҫтөндә эш бара. Октябрь айында беркетелгән финанс сығанаҡтары һәм уларҙы ойоштороу буйынса яуаплы кешеләре\nбулған саралар исемлеге барлыҡҡа киләсәк. Бер ыңғай БР Хөкүмәте вице - премьеры Илдус Илешев етәкселегендә патриотик тәрбиә буйынса координация советын төҙөү өҫтөндә\nлә эш бара.\nТағы ла ветерандар мәктәптәргә йәки башҡа уҡыу йорттарына\nБөйөк Ватан һуғышында һәм башҡа хәрби конфликттарҙа ҡатнашыусыларҙы саҡырғанда, үҙҙәре менән кәңәшләшеүҙәрен үтенде. "Үҙҙәре үк осрашыуға атлығып тороусылар күп булыуын\nаңлайбыҙ - уларҙың күкрәге тулы миҙал булыуы ла ихтимал. Әммә уларҙы тикшерергә кәрәк, "ялған" ветерандар етерлек хәҙер!"\nРинат Миһранов билдәләүенсә, патриотик тәрбиәләүҙә координациялау һәм консолидациялау бурысы БР Йәштәр\nсәйәсәте буйынса дәүләт комитетына йөкмәтелә. "Берҙәм Рәсәйҙең Йәш гвардияһы" төбәк штабы етәксеһе Руслан Ғиззәтуллин үҙенең сығышында йәштәрҙе патриотик тәрбиәләү бурысын хәл итеүҙе үҙ өҫтәренә алыуҙарын белдерҙе. Һәм, әлбиттә, йәш быуын менән эшләүҙең яңы алымдарын һәм ысулдарын эҙләргә кәрәк. "Әммә йәштәрҙең теләктәрен дә ишетеү һәм аңлау мөһим", - тип һыҙыҡ өҫтөнә алды "йәш гвардиясылар" лидеры.