«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠОТ КИТМӘҺЕН! - 2020 - Мәҡәләләр\nТау башынан ҡарап торам\nИлаһи донъяға һоҡланып.\nШул илаһилыҡтың ҡотҡонайы\nКитә күрмәһен, тип уйланып.\nТауҙарҙа, йылға буйҙарында мин яңғыҙ йөрөргә яратам, сөнки кеше менән йөрөһәң, уй уртаҡлана, фекер тарҡала. Үҙем тау ҡыҙырам, үҙем уйланам, баштағы уйҙарҙың осона сығырлыҡ түгел. Бергәләп уйлашһаҡ, асыш-табыштар күберәк булыр кеүек. Шуға, фекерҙәремде һеҙгә лә еткерәм.\nЙыл әйләнәһенә күпме Ҡөрьән ашында, байрам табындарында, ауыҙ асыуҙарҙа булабыҙ, тормоштоң бөтә "нөктәләре"н тикшерәбеҙ, илдәге хәл, кешеләр, мәрәкәләр телдән төшмәй. Тик ҡот, ҡотло булһын, ҡотайған, ҡотһоҙ һ.б. кеүек һүҙҙәрҙе бөтөнләй әйтмәйбеҙ икән дәһә! Был минең өсөн һағышлы бер асыш булды. Уйлап ҡараһаң, был һүҙҙәр беҙгә бәләкәй саҡтан таныш, күңелгә һеңгән. Ҡотлобикә, Ҡотлобай исемдәрен әйтеп, иртә менән тауышланһаң, ҡотло донъяңдағы ҡот фәрештәләре ҡаса, тигәнде ишетеп үҫтек. Ашаған һайын табын ҡото - икмәкте алдан ҡуйырға өйрәттеләр, ә хәҙер ҡайһы берҙә икмәкте ауыҙ ҙа итмәйбеҙ. Бына ҡайҙа ул ҡотһоҙлоҡ!\nЯңы кейемебеҙҙе өй һайын йөрөп ҡотлаттыҡ, тәңкә баҫһалар, ҡыуаныстан осондоҡ. Белем алғас, аттестат, дипломды ҡотланылар, белемебеҙҙең ҡото башҡаларға ла йоғоуын күргеләре килде. Ғаилә ҡорғанда туйҙы, аҙағыраҡ сабыйлы сәңгелдәкте ҡотлап шатландырҙылар. Яңы өй эшләп сыҡҡас, туғандар-дуҫтар өйҙөң, нигеҙҙең ҡотло булыуына, ҡотайып йәшәүгә, ҡот фәрештәләренең ҡанат елпеп тороуына фатиха бирҙеләр. Килен төшөргәндә "Ҡотло аяғың менән!" тип ҡотлайбыҙ, йортҡа ҡот килтереүенә өмөтләнәбеҙ.\nКилен тигәс, иҫкә төштө әле: ҡәйнәм Мәхмүзә Бикмырҙа ҡыҙы аңлы, сәсән телле, һынамсыл әбей ине. Күрәһең, мине лә һынап йөрөгәндер инде, малы ауырыһа, йә һыйыры быҙаулай алмаһа, "Аяғың ҡотло һинең", тип, минән малына "типтертә". Хикмәт, малы йүнәлә, һыйыры быҙаулай - күршеләр аптырай, ҡәйнәм ҡәнәғәт йылмая, ә мин көләм - тапҡандар ҡыҙыҡ, йәнәһе.\nБеҙҙең ауылда малдың береһен кәртәбаш тип йөрөттөләр. Шуны тотонһаң, ҡалғандар сикегә, ҡазалай. Әсәйемдең "Кәртәбаш менән ҡот китте", тип уфтаныуы әле лә иҫтә. Ғаиләлә лә ҡотто бер ғаилә ағзаһы тотоп тора, минеңсә. Мәхмүт ағайым үлгәс, бөтә умарталары үлде, баҡсалағы алмағастары ҡороно, малдары бөттө.\nҺуғыш йылдарында өләсәйемдең "Йәҙрә тауышынан ҡот фәрештәләре күккә ашты, донъя ҡото түңкәрелә күрмәһен", тип, гел генә ҡайғырыуы күҙ алдында. Һуғыш бөткәс, ул йылмайып "Һуғыш бөттө, ҡот ҡайтыр, әҙәм балалары ҡотайыр, ҡотой-мотой ашауҙан да ҡотолорбоҙ, иншалла", тип, көллөбөҙҙө һөйөндөргәйне.\nБаҡһаң, ҡот биреүсе ҡотло таштар ҙа бар икән. Ағиҙелдең беҙ ҡойонған ерендә урындыҡтай ғына таш ятты. Уны бик борондан уҡ ҡотойташ, ҡотло таш, тип йөрөткәндәр. Ыҙғар менән, йә һыҙланып ауырыусылар шунда ултырып йыуынһа, йүнәлә ине. Беҙ ҙә шулай эшләнек. Тимәк, таш - һаулыҡ ҡото биргән.\nЕгет, ҡыҙҙар буй етһә, ололар ҡотло ҡатын, ҡотло кейәү теләп, доға ҡыла инеләр. Әсәйем "Ҡотло ҡатын ат тотторһа, ҡотһоҙо ут йоттора", "Ҡотло ҡатын юҡтан бар итә, ҡотһоҙо барҙы ла юҡ итә", "Ҡотло ир донъя ҡотайта, ҡотһоҙо ҡоймаһын вата", тип тә өҫтәй. Былары инде егет һәм ҡыҙҙарға ниндәй булырға кәрәк икәненә ишара яһаған.\nЭлектән үк арҙаҡлы шәхестәрҙе, күренекле кешеләрҙе ил ҡото, ҡот таратыусылар тип баһалайҙар, әле лә шулай. Ҡот осоу, ҡот ҡойоу кеүек йолалар бар, уны айырым кешеләр генә башҡара - ҡотто эйәһенә ҡайтара. Донъяһы нурланып тора, ҡот ҡунған, тип тә һөйләшәбеҙ.\nЯбай ғына ҡот, ҡотло булһын, ҡотайған тормош насип булһын, һүҙҙәренән күңел үҫә, дәрт арта. Уларҙы йышыраҡ әйтһәк тә зыян юҡ.\nШулай ҙа ҡайһы берҙә күңелгә шомло уй ҙа килеп инә. Хәҙер Башҡортостанға сит ер вәкилдәре йыш килә, төрлө саралар үткәрелә. Килеүселәр башҡорт еренә һоҡланып, ҡыҙығып ҡарай, көнсөл ҡараштар ҙа юҡ түгел. Ана шундай кешеләр ҡотобоҙҙо ҡурҡытмаһа ярай ҙа, тип шикләнәм. Һуңғы йылдарҙа күпме урманды ғәрәсәт ҡырҙы - урман ҡотона күҙ тейҙе. Күпме ағасты ҡырҡалар, ташыйҙар, тәләф итәләр, ҡайһы бер урмандар ҡотһоҙ-шыҡһыҙға әйләнә. Былай барһа, урман ҡото беҙҙе ташлап китмәҫме? Ә бит урман ҡото китһә, донъя ҡото ла китәсәк.\nМин иҫләгәндәрҙән генә лә ҡот, ҡотло, ҡотайған, ҡотһоҙ һүҙҙәренең халыҡ тормошонда киң ҡулланылышы, мәғәнәһенең сикһеҙлеген күрәбеҙ.\nҠот тураһында ғаиләлә лә, мәктәп уҡыусылары менән дә әңгәмә, фекер алышыу үткәрһәк, ниндәй фәһемле, оло мәғәнәле, файҙалы тормош һабағы булыр ине. Күпме кеше юҡты-барҙы һөйләп, ваҡыт әрәм итеп, ҡотһоҙланып йөрөмәҫ ине, тим.\nЯҙылған: 09.07.20 | Ҡаралған: 333


Аварияла кем ғәйепле?\nӨфөлә Яңы күпер һәм Ветошников урамдары киҫелешендәге юл-транспорт ваҡиғаһында водителдәрҙең береһе ғәйепле тип танылған. Әммә руль артындағы ханым юл бирергә кәрәклеге хаҡындағы билдәне ҡуйы ағаслыҡ аша күрмәүен билдәләй. Шул уҡ ваҡытта билдәләрҙең асыҡ күренеүенә баш ҡаланың коммуналь хужалығы идаралығы яуаплы. Авария өсөн кем яуап бирер?\nЮлиәнең автомобиле авария һөҙөмтәһендә ныҡ ҡаҡшаған. Ул Яңы күпер урамы буйлап хәрәкәт иткәндә таксиға бәрелә, бәхеткә аварияла һәләк булыусылар юҡ. Һуңынан асыҡланыуынса, ҡатын икенсе автомобилгә юл бирергә тейеш була һәм уны аварияла ғәйепле тип табалар. Әммә Юлиә билдәне һуң күргән.\nЮлиә Сәхипгәрәева, автоһәүәҫкәр: «Мин 7 йыл руль артында, бала йөрөткәс юл ҡағиҙәләрен теүәл үтәйем. Быға тиклем бер тапҡыр ҙа хоҡуҡ боҙоу осрағым булғаны булманы. Билдәне күрмәнем, сөнки уны ағас ҡаплаған ине».\nБәхетһеҙ осраҡ ошо урамдар киҫелешендә теркәлә. Машиналар бында күп йөрөмәһә лә авариялар йыш булып тора, ти урындағылар. Водителдәр ҙә билдәнең ағастар аша күренмәүен билдәләй.\nДәүләт талаптарына ярашлы юл билдәләре асыҡ күренергә тейеш. Күренеште ағас, бағана йә ҡар ҡаплаған хәлдә, был етешһеҙлектәр бөтөрөлөргә тейеш.\nДмитрий Маркелов, юл инспекторы: «Билдәләр 100 метр алыҫлыҡтан күренергә тейеш. Әгәр ҙә был талаптар үтәлмәй икән, коммуналь хужалыҡ идаралығы йә муниципаль учреждение уларҙы ҡырҡып ташларға тейеш».\nЮл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһында билдәләүҙәренсә, Өфөлә күренмәгән билдәләр етерлек. Уларҙың торошо өсөн ҡаланың коммуналь хужалыҡ идаралығы яуап бирә.\nРинат Лотфрахманов, Өфө ҡала хакимиәтенең коммуналь хужалыҡ һәм төҙөкләндереү идаралығы етәксеһе урынбаҫары: «Был проблема тураһында беләбеҙ. Ғәҙәттә, ағастар көҙ ҡырҡыла, яҙ, йәйге миҙгелдә уларға тейергә ярамай. Йәйгеһен ошондай осраҡтарҙы теркәп барабыҙ һәм һуңынан улар киҫелә».\nКөҙ ағастар япраҡтарын ҡойғас был мәсьәлә үҙенән үҙе юҡҡа сығасаҡ. Шулай ҙа ҡатын әле судҡа документтарын әҙерләй. Сөнки ведомство битарафһыҙлығы һөҙөмтәһендә уға ике автомобилде лә тергеҙергә тура киләсәк.


Ҡороған ағас халыҡ ҡарамағында - Bash.News\nҠороған ағас халыҡ ҡарамағында\nҠороған ағас халыҡ ҡарамағында https://bash.news/news/88055_oroan_aas_xaly_aramaynda\n15 ғин 2019, 19:33\n1 ғинуарҙан Рәсәй Урман кодексының 32-се статьяһына үҙгәрештәр индерелде. Граждандар хәҙер ерҙә ятҡан ағас-ботаҡтарҙы үҙҙәренең ихтыяжында ҡуллана ала. Ошо маҡсаттан урманға барғанда, һаҡлау органдарынан рөхсәт алырға кәрәкме? Үҙең менән балта алырға мөмкинме?\n83 йәшен тултырған Фирүзә Исхаҡова ихата тирәләй йүгереп тигәндәй йөрөй, утынын да ташый, ҡарын да көрәй. Гөрләтеп донъя көтә. Балтас районы Нөркә ауылында газ күптән үткән, әммә ханым "зәңгәр яғыулыҡ"ты үҙһенмәй. Мейескә өйрәнгән. Кирбес мейес иһә һынатҡаны юҡ, өй эсендә йылы, ризыҡтар ҙа күпкә тәмлерәк бешә.\nФирүзә Исхаҡова, Нөркә ауылында йәшәүсе: “Мейестең йылыһы икенсе. Газ һүнеүе ихтимал. Икмәк бешерәм. 15 кубометр утын кәрәк. Бер кубометры бер мең һум”.\nФирүзә Исхаҡова быйылдан утынға сығымдарын кәметә ала. Ҡануни яҡтан хәҙер урманда ергә ауған ағастарҙы йыйып алырға мөмкин. Көслө елдән, йә ҡар ауырлығынан, йә ҡороу сәбәпле йығылған урман байлығы халыҡ ҡарамағына күсә. Ҡороған ағас-ботаҡтар артынан "йәшел ҡалҡанға" юлланғанда, үҙең менән бысҡы, балта ла алырға була.\nЗариф Байғусҡаров, Дәүләт Думаһы депутаты: “Закон буйынса, башҡа субьекттарҙа сикләүҙәр күп, беҙҙә улар юҡ. Сит төбәктәрҙә бензин бысҡы алып барырға, машина менән сығырға ярамай. Беҙҙә был эш рөхсәт ителгән”.\nӘйткәндәй, ҡабул ителгән яңылыҡ халыҡта күп һорауҙар тыуҙырҙы. Урмансыларҙы алдан иҫкәртеү, уларҙың рөхсәтен алыу кәрәкме-юҡмы? Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаров билдәләүенсә, ошо маҡсаттан урманға юлланғанда бер кемгә лә мөрәжәғәт итергә кәрәкмәй.\nБашҡортостанда урман яҡынса алты миллион гектар майҙанды биләй. "Йәшел ҡалҡан" яҡлауға мохтаж. Закондағы үҙгәрештәр урманды ҡороған ағастарҙан таҙартырға ярҙам итәсәк. Халыҡ яңы мөмкинлек менән йыл әйләнәһенә файҙалана ала. Әммә янғынға ҡаршы режим иғлан ителгән осорҙа урманға сығыу тыйыла.\nШуны ла иҫтә тоторға кәрәк. Үҫкән ағас-ҡыуаҡлыҡтарҙы ҡырҡырға, бысырға ярамай. Бының өсөн административ штраф һалыныуы ихтимал, айырым осраҡтарҙа, хатта, Енәйәт эше ҡуҙғатыла. Ергә ауып, ҡороғандарын ғына өйгә алып ҡайтырға мөмкин, шулай уҡ ботаҡтарын да йыйыу зарур, сөнки улар ҙа янғын хәүефе тыуҙыра. Был эш дәррәү барһа, урман да ниһайәт, тын алып ҡалыр ине.


Хәбәрҙәр: Әхмәҙинежад БМО трибунаһынан Көнбайышты тәнҡитләне.\nӘхмәҙинежад БМО трибунаһынан Көнбайышты тәнҡитләне.\nБМО-ның Генераль ассамблеяһы алдында сығыш яһап, Иран президенты Мәхмүт Әхмәҙинежад иленә “цивилизациялы булмаған сионистар”янауын белдерҙе- Иран адресына АҠШ һәм Израиль киҫәтеүҙәренә ҡаршы ул шулай яуап бирҙе. Телмәрендә ул Көнбайыш илдәренең башҡа илдәргә ҡарата алып барған сәйәсәтен ҡаты тәнҡитләне:\n“Ҡыҙыу ҡоралланыу, ядро һәм халыҡты күпләп ҡырыусы ҡоралдар менән ҡурҡытыу- күпселек державаларҙа бына нимә өҫтөнлөк итә. Яңынан- яңы ҡоралдарҙы һынау һәм шуларҙы ҡулланыу менән ҡурҡытыу- гегемонияның яңы осорон ҡабул итергә мәжбүр итеү өсөн, ҡурҡытыу теле бына шундай.\nМөһим ҡарарҙарға, айырыуса АҠШ һәм Европаның эске һәм тышҡы сәйәсәтенең төп йүнәлештәренә ҡағылғандарына, массалар ихтыяры, фекере бик әҙ тәьҫир итә һәм йоғонто яһай. Халыҡ тауышы, хатта ул кешеләрҙең 99 процентын тәшкил иткән хәлдә лә, ишетелмәй.”\nИзраилгә ҡарата белдереүҙәренә ҡаршылыҡ йөҙөнән, Израиль, АҠШ һәм ҡайһы бер көнбайыш илдәре, ғәҙәттәгесә, Иран лидерының сығышын демонстратив рәүештә ишетмәмешкә һалышты.\nӘхмәҙинежад дәүләт башлығы булараҡ Генассамблеяла һуңғы тапҡыр сығыш яһаны. Иран конституцияһы буйынса, ул киләһе йылда буласаҡ президент һайлауҙарында ҡатнаша алмаясаҡ.


"...Минең урыным - зинданда". Троицкий мәҙрәсәһенең йәш шәкерте, билдәле уҡытыусының был һүҙҙәрендә фажиғә түгел, ә азатлыҡ һәм ғәҙеллеккә өмөт ишетелә. Ҡаҙаҡ байының уны хәрби хеҙмәттән ҡасыуҙа ғәйепләүсе ялыуы буйынса дүрт йылға төрмәгә ултыртылған был кешенең исеме Мифтахетдин Камалетдинов. Белемгә һәм мәғрифәтселеккә бар йөрәген биреп хеҙмәт итеүенә һоҡланып, һуңыраҡ уны халыҡ Аҡ мулла тип йөрөтә башлай. Ошо көндәрҙә беҙ күренекле шағир - фәйләсүф, гуманист һәм педагогтың тыуыуына 175 йыл тулыуын билдәләнек.\nУл Рәсәй тарихындағы ҡаты реакция йылдарында донъяға кил ә һәм, шиғриәттең иң яҡшы традицияларын дауам итеүсе булараҡ , ун туғыҙынсы быуаттағы башҡорт һәм төрки әҙәбиәте тарихынд а мәңгегә ҡала. Аҡмулла үҙенсәлекле шиғриәт мәктәбе булдыра һәм ысын мәғәнәһендә халыҡ уҡытыусыһы булып хәтерҙә һаҡлана. Уның күп төрлө этностар - башҡорт, ҡаҙаҡ, татар, төрөкмән һәм ҡараҡалпаҡтарҙың мәҙәниәт үҫешенә йоғонтоһо баһалап бөткөһөҙ.\nАҡмулланың мәғрифәтселеккә булған ынтылышы һәм һәләтенә бөгөн дә хайран ҡалырлыҡ. Ул балаларҙы уҡытыуҙың иҫке ысулдарын ҡабул итмәй, дәрестәрҙе ябай һәм аңлайышлы итеп алып барыу яҡлы була. Замандаштары хәтерләүенсә, механик ятлауға ҡәтғи кире ҡараш һаҡлай, иң мөһиме - бирелгән белемд е аңлап ҡабул итеү, тип һанай. Балаларҙы туған телдә уҡытыуҙ ы мөһим шарт тип иҫәпләй. Башҡортостанда балаларҙы башҡорт телендә уҡытһа, Ҡаҙағстанда дәрестәрҙе ҡаҙаҡ телендә алып бара. Хәйер, Аҡмулланың инаныуы буйынса, белем уның өсөн үҙмаҡсат түгел, бары тик кешене камиллашыуға илтеүсе юл ғына . Иң мөһиме - әхлаҡи таҙалыҡ һәм әхлаҡи идеалдар.\n- Башҡорттарым, уҡыу кәрәк! - тип саҡыра Аҡмулла, "белемл е өсөн аҡыл сығанағы һәр саҡ асыҡ" тип белдерә. Мифтахетдин Камалетдинов уникаль әҙәби мираҫ ҡалдырған. Шиғырҙарын күптәрҙең яттан белеүе шиғриәтенең байтаҡ өлөшөнөң беҙҙең көндәргә лә килеп етеүенә булышлыҡ итә. Автор үҙенең "өгөт - нәсихәттәрендә", мәҫәлән, кешенең иң мөһим ете сифатын һанап үтә: выждан, намыҫ, ғәҙеллек, аҡыл, рәхмәтле була беле ү, әҙәплелек, түҙемлелек һәм дәрт. Аҡмулла, дини кеше булара ҡ, ғүмере буйына догмасылыҡҡа ҡаршы сығыш яһай һәм ислам динен фанатизмдан таҙартыу хаҡында хыяллана.\nОшо көндәрҙә Башҡорт дәүләт педагогия университетында аҙна буйына дауам иткән тәүге Аҡмулла уҡыуҙары тамамланды. Аҡмулланың юбилейынан тыш, ул Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәй дәүләтенә ҡушылыуына 450 йыл тулыуына ла арналды. "Аҡмулла мираҫы: быуаттар аша ҡараш" ғилми - ғәмәли конференцияһы был йәһәттән үҙенсәлекле мәғрифәтселек аккорды ролен үтәне, тип әйтергә кәрәк. Уны республиканың мәғариф һәм фән, мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлыҡтары һ әм М. Аҡмулла исемен йөрөтөүсе Башҡорт дәүләт педагогия университеты ойошторҙо. Конференция Башҡортостан, Татарстан,\nшулай уҡ Германия, Ҡаҙағстан һәм Германия ғалимдарын берләштерҙе. Австрия, Һиндостан, АҠШ ғалимдары ла ситтә ҡалмаған, улар ойоштороу комитетына үҙҙәренең докладтарын ебәргән.\nБР мәғариф министры Сынтимер Баязитов БР Хөкүмәте Премьер - министры Рафаэль Байдәүләтовтың халыҡ - ара ғилми - ғәмәли конференцияла ҡатнашыусыларҙы ҡотлауын уҡып ишеттерҙе:\n" Башҡорт халҡының туғанлыҡ аңын тергеҙеүҙә, уның әхлаҡи, эстетик нигеҙҙәрен формалаштырыуҙа Мифтахетдин Аҡмулланың то тҡан урыны һәм роле ҙур әһәмиәткә эйә. Ул тәүгеләрҙән булып мәғрифәтселек идеяһы менән сығыш яһай. Ижадының\nнигеҙендә идея - эстетик ҡараштар, халҡының яҙмышы өсөн яуаплылыҡ, аң һәм ҡараңғылыҡ, мәғрифәтселек һәм наҙанлыҡтың үҙ - ара ҡаты көрәшен таныу ята, - тип һыҙыҡ аҫтына ала Рафаэль Ибраһим улы. - 2004 йылда Башҡортостан Республикаһы Президенты шағир - гуманист һәм мәғрифәтсенең тыуыуына 175 й ыл тулыуын билдәләүгә әҙерлек тураһында Указға ҡул ҡуйҙы. Уны үтәү барышында Мифтахетдин Аҡмулланың музейына реконструкция үткәреү, бөйөу мәғрифәтсенең исеменә бәйле иҫтәлекле урындарҙы төҙөкләндереү буйынса ҙур эш башҡарылды.\nБыйыл уға һәйкәл асыу буйынса конкурс үткәрелде, һәм тиҙҙ ән монумент Өфөнөң тарихи үҙәге - Мифтахетдин Аҡмулла исеме бирелгән Башҡорт дәүләт педагогия университеты алдында лайыҡлы урынын биләйәсәк. Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия булдырылды, ул юғары һәм урта профессиональ белем биреү учреждениелары студенттарына тапшырыла, - тип мөрәжәғәт итә Рафаэль Байдәүләтов конференцияла ҡатнашыусыларға. - Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында Заһир Исмәғилевтың "Аҡмулла" операһы ҡуйылды. Быйылғы йылдың 29 октябрендә Башҡортостан делегацияһы Силәбе өлкәһендә, шағир ерләнгән Миәс ҡалаһында булып ҡайтты. Уның тормошо һәм ижады һәр ваҡыт халыҡтар именлегенә йүнәлтелгән рухи идеалдарға хеҙмәт итеүҙең сағыу өлгөһө булып торасаҡ. Нәҡ ошо сәбәпле Башҡортостандың һөйөклө һәм танылған улы Мифтахетдин Аҡмулла тарихыбыҙҙа лайыҡлы урын биләй".\nФорумда ҡатнашыусылар бынан тыш "халыҡ педагогикаһы" тураһында һүҙ алып барҙы, белем биреүҙең Евразия моделен, Көнсығыш һәм Көнбайыш традицияларының бер - береһенә


18 Декабрь 2017, 16:18\nНиһайәт, ҡыштың ҡарын да көтөп алдыҡ. Рәхәтләнеп Ҡар бабай эшләргә, сана шыуырға була хәҙер. Әммә, баҡһаң, ҡарҙы һәм һыуыҡты беҙҙән башҡа ла яратыусылар күп икән: мәҫәлән, грипп! Бына шулай. Тимәк, сирҙе булдырмау ауырыуҙы дауалауға ҡарағанда еңелерәк, тигән һүҙҙәрҙән сығып, һәр ваҡыттағыса, һаҡланыуҙы уйларға кәрәк. Сирләп ҡуймағыҙ. Гриптың өҙлөгөүҙәргә килтереүе бар, быйыл бигерәк тә пневмония менән янай, тиҙәр. Әйткәндәй, күптәребеҙ прививкаларҙы яратмай, әммә был процедура нәҡ өҙлөгөүҙәрҙән һаҡланыу өсөн эшләнә, ти табиптар.\nНисек һыуыҡ тейҙермәҫкә, сир йоҡтормаҫҡа һуң? Иң мөһиме – инфекцияға кәртә ҡуйыу. Танау ҡыуышлығына инергә ирек бирмәҫкә кәрәк, сөнки унан ҡанға һәм бөтә органдарға тарала. Оксолин майы, интерферон, һис юғы, крем һөртөргә мөмкин. Бик файҙаһы булмаһа ла, һеҙ яратып атай-әсәйҙәрегеҙҙән алдырып ашаған киндер-сюрприздың уйынсыҡ һалынған һауыты ла кәрәгеп ҡуя: эсенә һарымһаҡ йә һуғанды турап һалып, муйынға аҫып йөрөргә була. Уларҙағы эфир майҙары вирусҡа ҡаршы бик һәйбәт тәьҫир итә икән.\nУрамдан ингәс, ҡулығыҙҙы һабынлап йыуыу, моғайын, ғәҙәтегеҙгә ингәндер инде. Мәктәптә ауырыусылар күбәйһә, карантин иғлан ителә. Бер сөскөрөүҙә 10 метр диаметрҙағы кешеләргә сир йоҡторорға мөмкин. Шуға маска кейергә кәрәк, әммә уны күпмелер ваҡыттан һуң алмаштырмаһаң, үҙе үк инфекция сығанағына әйләнә.\nС витамины күп булған ризыҡтарҙы ашағыҙ. Һарымһаҡ, һуған, имбир, балдан өҙөлмәгеҙ. Йылы кейенеп йөрөгөҙ, өшөмәгеҙ!\nГрипты һыуыҡ тейҙереп ауырыуҙан айырыуы ябай кешеләргә еңел түгел. Киҫкен респиратор вируслы инфекция менән йыл әйләнәһенә ауырыйҙар, ә гриптың үҙ миҙгеле бар – ҡыш. Был ҡурҡыныс сир ныҡ итеп баш, күҙ алмалары ауыртыу, бөтә тән, һөйәктәр, быуындар һыҙлау, өшөп ҡалтыраныу, температураның юғары күтәрелеүе менән башлана. Күҙҙән йәш ҡойолоу, уларҙың ҡыҙарыуы ла – грипп билдәһе. Ҡоро йүткереү иһә 2 – 3 көндән генә башлана. Шулай уҡ яҡтыға ҡарай алмау күҙәтелә.\nӘ һыуыҡ тейҙерһәң, танауҙан шыйыҡса аға, сөскөртә, тамаҡ ҡысый, ауырта, температура 38 градус тирәһе була. Сирләп китеп, тән температураһы 38-ҙән артһа, табип саҡырырға йә үҙеңә поликлиникаға, медпунктҡа барырға кәрәк. Һинең нимә менән ауырығанды аҡ халатлылар ғына дөрөҫ билдәләр һәм дауалар. Киҙеү тейгәндә ятып торорға, күберәк ҡайнатма менән йылы сәй йәки компот, морс эсергә кәңәш ителә. Үҙ белдегең менән антибиотик ашай башларға ярамай. Табиптар грипп диагнозын бик ҡуймайҙар, сөнки уға оҡшаш инфекциялар ҙа бар һәм махсус анализдар бирмәйенсә сирҙе асыҡлап булмай.\nҮҙегеҙҙе һаҡлағыҙ, һау-сәләмәт булығыҙ, дуҫтар!


Офицер тауышына мал да буйһона » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Ауыл хужалығы » Офицер тауышына мал да буйһона\nОфицер тауышына мал да буйһона 29.01.2019 // Ауыл хужалығы\nӨс тиҫтә йыл элек хәрби шинелен ябай кейемгә алмаштырған запастағы капитан Николай Карпунин, Мораҡ ауыл биләмәһенә ҡараған ташландыҡ хәлдәге Красный Октябрь ауылына килеп төпләнеп, районыбыҙҙа тәүгеләрҙән булып фермерҙар рәтенә баҫты. Ул күптәр кеүек эшмәкәрлеген бәләкәйҙән – бер нисә гектар ерҙе ҡуртымға алып, йәшелсәселектән башлай. Артабан мал үрсетеүгә тотона.\n– Заманында фермерлыҡ эшен башлап ебәрер өсөн бар күңелемде бирҙем, тапҡан-таянғанымды, көсөмдө уны үҫтереүгә һалдым, – ти Николай Карпунин.\nЙылдар үтеү менән тәжрибә лә, был эшкә ҡыҙыҡһыныу ҙа арта ғына бара. Йорт, хужалыҡ ҡаралтылары төҙөй, һыу (хәҙер йылы һыу ҙа бар), электр үткәрә. Бер һүҙ менән әйткәндә, тормош көтөү өсөн барлыҡ уңайлы шарттар була, ҡалаң ары торһон. Фермерҙың бер минут буш ваҡыты булмай, яҙ етеү менән баҡса участкаһын һөрөп йәшелсә сәсеү мәшәҡәттәре, артабан үҫентеләрҙе тәрбиәләү, көҙ уларҙы йыйып алыр мәл етә. Ауыл еренә хас булғанса, башҡа эш-проблемалар ҙа етерлек, уларҙы хәл итеү юлдарын эҙләргә кәрәк. Ә Николай Алексеевич барыһына ла өлгөрөргә тырыша. Бында, әлбиттә, ваҡытын һәм көсөн дөрөҫ бүлергә мөмкинлек биргән хәрби сынығыуы ярҙамға килә.\nОшо йылдар арауығында Николай Карпунинға үҙ хужалығын киңәйтергә лә мөмкинлек тыуа. Хужалығын уңышлы алып барған фермерға район хакимиәте дәүләт ярҙамын юллап алыуҙа ярҙам ҡулы һуҙа. Фермер был аҡсаға сапҡыс, пресс-йыйғыс, тырма һәм башҡа тағылмалар һатып ала. Хәҙер иһә урып йыйыу өсөн комбайн, сәсеү һәм ерҙәрҙе эшкәртеү өсөн барлыҡ техникаһы ла үҙенеке.\nӘлеге ваҡытта Николай Карпуниндың 140 гектар ере (өс гектарҙан башлаған) бар. Былтыр 15 гектар майҙанда арпа, бойҙай (60 гектар) сәсеп, уңышын йыйып алған. Ҡалған сәсеүлектәрҙе күп йыллыҡ мал аҙығы культуралары биләгән, көҙҙән 20 гектарҙа ужым арышы бураҙнаға төшөп ятҡан. Ерҙә төрлө йүнәлештә эшләргә кәрәк, тип иҫәпләй ул. Бәрәңге йыл да бер гектар майҙанда сәселә, бер ни тиклем майҙанды йәшелсә биләй.\nМалсылыҡ менән дә шөғөлләнә ул. Һыйыр малы 46 баш булып, 20-һен һауын һыйырҙары тәшкил итә. Һөттө дәүләткә һата, һөт йыйыу машинаһы килеп алып китә. Бәрәстәре менән 40-лап баш һарыҡ та аҫрала фермер хужалығында. Фермерлыҡ эшенә тотонған ваҡытта Н. Карпунин район үҙәге халҡына йәшелсәселек менән шөғөлләнгән кеше булараҡ яҡшы таныш ине. Ауыл хужалығы йәрминкәләрендә үҙ хужалығында үҫтереп, һатыуға сығарылған һәр төрлө йәшелсәһе, айырыуса эре-эре кәбеҫтәләре халыҡта ҙур ихтыяж менән файҙаланды.\nБулдыҡлы фермер малды аҫрау өсөн булғанына өҫтәп – һарайҙар, йыйып алынған уңышты һаҡлау өсөн һаҡлағыс төҙөй.\nФото: Ғафури районы