Статья "Дистанционная поддержка обучению родных языков" - Другие языки - Родной язык - Pedsovet.su\nСтатья "Дистанционная поддержка обучению родных языков"\nМостафина Айгөл Нәғим ҡыҙы.\nБорай 1-се урта дөйөм белем биреү мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.\nБашҡортостан Республикаһы Борай районы\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыуҙа электрон белем биреү технологияларын ҡулланыу\nМәғәриф системаһы һуңғы йылдарҙа һиҙелерлек ыңғай үҙгәрештәр киҫерә. Төп белем биреү программаһын тормошҡа ашырыуҙың төп шарты булып уҡытыусыларға һәм уҡыусыларға электрон белем биреү ресурстары менән ҡулланыу мөмкинлеген тәьимин итеү тора. Бөгөн район мәктәптәрендә электрон уҡытыу өсөн күп класс кабинеттар заманса йыһазландырылған: интернетҡа ирекле рәүештә сығып була, уҡытыусыларҙың һәм мәктәптәрҙең интернет сайттары әүҙем эшләй, электрон һәм көндәлек журналдар индерелә.\nӘлбиттә, мәғәриф өлкәһендә барған үҙгәрештәрҙән ҡуйылған талаптарҙан ситтә ҡалмай. Бөгөн математика, физика, биология фәндәренә рус, инглиз телдәренә өҫтөнлөк бирелгән ваҡытта башҡорт телен һаҡлап ҡалыу менән бер үк ваҡытта төплө белем биреү һәм тәрбиә биреү еңелдән түгел. Шул уҡ ваҡытта тел һәм әҙәбиәт дәрестәрен уҡытыу менән бер рәттән тиҙ үҙгәреүсән заман шарттарында һәләтле балалар тәрбиәләү бурысы ла йөкләтелгән.\nТел халҡы менән бергә үҫә. Шуның өсөн ул халыҡтың бөтә яҙмышын һәм бөтә булмышын сағылдыра. Тел уның рухи донъяһын, милли тойғо менән милли ғорурлығын, ата-бабаһы менән балалары алдындағы тарихи бурысын үҙ эсенә ала. Шуға күрә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары милләтебеҙҙең киләсәген ҡайғыртыусыһы, һаҡлаусыһы булараҡ йәмғиәтселек алдында оло яуаплы.\nБыны аңлап һуңғы йылдарҙа башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәренә айырым әһәмиәт бирелә башланы. Рәсәй Федерацияһының мәғәриф министрлығы яңы дәүерҙә электрон белем биреүгә күсеү буйынса күп көс һала. Йәмғиәттә лә бының тураһында күп һүҙ йөрөй. Эйе, беҙ электрон белем биреү дәүерендә класс таҡтаһынан интерактив таҡтаға, ғәҙәти дәреслектән электрон дәреслектәргә күсеү этабының шаһиттары булып торабыҙ.\nБеҙҙең Борай 1-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе лә был өлкәнең төрлө формалары өҫтөндә эшләй. Электрон белем биреү саралары менән тәьимин ителеүҙе алғанда беҙ бер ҙә ҡала мәктәптәренән артта ҡалмайбыҙ. 10 интерактив таҡта, 16 мультимедиа проектор,2 смарт класы ,3 компьютер класы (бында бөтә 40 компьютерҙа интернет селтәренә тоташтырылған) бар, бөтә кабинеттарҙа Wi-Fi интернет элемтәһе менән тоташҡан. Үҙебеҙҙең башҡорт теле һәм әҙәбиәте кабинетенда ноутбук, интерактив таҡта эшләй. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыуҙа электрон белем биреүҙең ҡайһы бер алымдарын уңышлы ғына ҡулланабыҙ. Мөмкинлек булғас беҙ төрлө дистанцион олимпиадаларҙа, конкурстарҙа ҡатнашырға тырышабыҙ. Дәрестәрҙе электрон дәреслектәр ярҙамында үткәрәбеҙ. Үҙебеҙҙең шәхси сайдтар аша уҡыусылар менән элемтә тотоп башҡорт теле һәм әҙәбиәтенә ҡыҙыҡһыныу уятырға тырышабыҙ.\nМин үҙемдең эшемдә электрон уҡытыуҙың бер нисә йүнәлешендә эш итәм:\nБеренсенән, дистанцион белем биреү технологияларын ҡулланыу, дәрестә интернет ресурстарға мөрәжәғәт итеү, үҙемдең интернет сайт аша мәғлүмәт биреү;\nИкенсенән, дәрестә электрон дәреслек ҡулланыу;\nӨсөнсөнән, дәрестәргә үҙем эшләгән мультмедиа презентациялар һәм интерактив тестар индереү;\nДүртенсенән, онлайн-һүҙлектәр менән эшләү;\nБишенсенән, мәктәптең интернет класының мөмкинселектәрен ҡулланыу, (бөтә уҡыусылар менән комьютер диктант үткәреү, тиҙлеккә башҡортса текст йыйыу, үҙемдең шәхси сайтым ярҙамында интерактив тестар үткәреү, уҡыусылар менән проект һәм тикшеренеү башҡарғанда интернет ресурстарҙы ҡулланыу);\nАлтынсынан, шәхси сайттың дидактик мөмкинлектәренән ҡулланыу (үҙемдең шәхси сайтым ярҙамында “Борайымдың ете мөғжизәһе “ тигән уҡыусыларҙың проект эштәре буйынса конкурс әҙерләү һәм үткәреү).\nҺуңғы йылдарҙа үҙемдең көндәлек эшемдә интернет селтәрен киңерәк ҡуллана башланым. Бишенсе йыл шәхси сайтым эшләп килә. Сайт күп кенә бүлектәрҙән тора. Күбеһенсә һәләтле уҡыусыларға өҫтәлмә белем биреүҙә булышлыҡ итә.Ул “Юкос” бушлай хостингыла эшләнгән һәм интернет селтәрендә индексацияланған. Инновацион эшмәкәрлегемдең бер йүнәлеше булып уҡытыуҙа дистанцион белем биреүҙең технологияларын ҡулланыу .\nБер нисә йыл рәттән ата-әсәләр, һәләтле балалар менән һәм күрше райондарҙың ҡайһы бер мәктәптәре менән видео-аралашыу өсөн Скайп технологияһын ҡулланам. Каникула ваҡыттарында уҡыусыларҙы төрлө олимпиадаларға әҙерләгәндә Скайп технологияһы ярҙамында бер уҡ ваҡытта 10-ға тиклем уҡыусыны йәлеп итергә мөмкин.\nБилгеле булыуынса дистанцион эшләү сараларының уртаҡ бер кәмселеге бар – улар уҡыусыларҙың телмәрен үҫтермәй. Ә бына, Скайп аша телмәр үҫтереү өҫтөндә лә эшләп була. Улай ғына ла түгел районыбыҙҙың башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары ла берәй һорау өҫтөндә эшләгәндәме, төрлө конкурстарға эҙерләнгәндәме ошо Скайптың күмәкләп аралашыу функцияларын ҡулланып һөйләшеп алабыҙ, фекерҙәр менән уртаҡлашабыҙ.\n“Мин класс” (“Якласс”) бөтөн Рәсәй дистанцион уҡытыу интернет ресурсы менән эшемде башлап ебәрҙем. Башҡа фән уҡытыусылары был өлкәлә бик актив эшләй . Унда 16 предмет буйынса әҙер эштәр, уларҙың дөрөҫ яуаптары бирелгән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы башҡорт теле һәм әҙәбиәте унда юҡ, шуның өсөн мин был дистанцион эш төрөн үҙ аллы өйрәндем. Башҡорт теленән өс төр эштәр төҙөп була унда: текст менән эшләү өсөн,тестар төҙөү һәм ижади эштәр. “Мин класс” дистанцион уҡытыу системаһында эшләгәндә уҡыусыларҙың электрон почталарын ҡулланырға тура килә. Был системаның ыңғай яҡтарының береһе булып ата-әсәләр унда теркәлеп балаларының уңыштарына шатлана, уларҙың эштәре менән таныша ала. Икенсенән, каникул ваҡыттарында һәр класҡа үтелгәндәрҙе ҡабатлау өсөн тикшереү эштәре ебәрелә. Каникулдарҙа ла белемдәрҙе нығытыу өҫтөндә эш алып барыла.\nУҡытыусының шәхси сайты уҡыусы менән белем биреү системаһы араһында бәйләүсе, белем алыу сараһы. Сайтты ҡулланыу уҡытыу эшсәнлеген байытыу, уҡытыу процессын ҡыҙыҡлы, нәтижәле һәм ижади итеп ойошторорға мөмкинлек бирә. Бернисә йыл рәттән мәктәптең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары менән берлектә үҙебеҙҙең шәхси сайттар ярҙамында район уҡыусылары араһында башҡорт теле һәм әҙәбитәе буйынса дистанцион аҙналыҡ үткәрҙек. Был дистанцион сарала райондың 200-ҙән ашыу уҡыусылары ҡатнашты.\nТуған тел, милләт, ил яҙмышы кеүек мөһим мәсьәләләр башҡорт теле һәм әҙәбите уҡытыусыһының шәхесенә ижади эшләй алыныуына туранан-тура бәйләнгәнлектән башҡорт теле уҡытыусыһы алдан күрә белеүсе, юл ярыусы, эҙләүсе шәхес булырға бурыслы. Мин үҙем дә замандан артта ҡалмаҫҡа, уның менән бергә атларға тырышам. Сөнки К.Ушинскийҙың “Уҡытыусы үҙе уҡығанда ғына уҡытыусы булып ҡала” тигән һүҙҙәре бер ҡасан да үҙ актуаллеген юғалтмай.\nПолный текст материала Статья "Дистанционная поддержка обучению родных языков" смотрите в скачиваемом файле.\nАвтор: Мустафина Айгуль Нагимовна → Публикатор\n09.12.2021 0 111 29


Синоптиктар республикала һауа торошоноң ҡырҡа үҙгәрәсәге тураһында фаразлай | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nСиноптиктар республикала һауа торошоноң ҡырҡа үҙгәрәсәге тураһында фаразлай\n07 октября 2015 — 15:57\nАҙна аҙағында, урыны менән ҡар ҡатыш ямғыр көтөлә. Бөгөн төнөн ике градусҡа тиклем һыуытасаҡ. Ел тиҙлеге, секундына 20 метрға тиклем етеүе көтөлә. Башгидромет хәбәр итеүенсә, һауа торошоноң боҙолоуы арҡаһында ҡайһы бер райондарҙа электр сымдарына, ағастарға епшек ҡар йәбешеүе, юлдарҙа боҙлауыҡ булыуы, ваҡытлыса ҡар ҡаплауы көтөлә. 8 октябрҙә лә ошондай һауа торошо һаҡланасаҡ. 10,11,12 октябрҙә лә Башҡортостанда ҡарлы ямғыр һәм түбән һауа температураһы вәғәҙәләйҙәр.\nРеспубликаның бер-нисә районында бөгөн тәүге ҡар яуҙы. Туймазы һәм Баҡалы райондарында йәшәүселәр был төбәктә яуған тәүге ҡар фотолары менән интернетта бүлешкән. Бөгөн төндә шулай уҡ тағы ла бер-нисә районда ҡар яуған.


Өмәләр арҡаһында Башҡортостан 285 мең кубометр сүп-сарҙан ҡотолдо // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨмәләр арҡаһында Башҡортостан 285 мең кубометр сүп-сарҙан ҡотолдо\n16:23, 23 мая 2011 Иҡтисад\nӨмәләр һәм санитар йомалар арҡаһында Башҡортостанда таҙартыу һәм төҙөкләндереү эштәренең 98 проценты самаһы тамамланды. Һуңғы мәғлүмәттәр буйынса, республикабыҙ территорияһын таҙартыу, төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү буйынса сараларҙа 2,4 миллиондан ашыу халыҡ ҡатнашҡан. Өмәләргә 33 мең техника берәмеге йәлеп ителгән. 285 мең кубометр ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары йыйылған һәм полигондарға, сүплектәргә сығарып түгелгән.\n«Башинформ» агентлығына төбәктең Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, өмәләр сиктәрендә юл япмаһын ремонтлау эштәре лә алып барыла. Ағымдағы йылдың 20 майына ҡарата был күрһәткес республикала ике миллиондан ашыу квадрат метрға еткән. Тораҡ пункттарҙа 276 мең погон метрҙан ашыу ҡоймалар, бина фасадтары һәм башҡа төҙөкләндереү элементтары ремонтланған.\nБынан тыш, Башҡортостанда биләмәләрҙе йәшелләндереү эштәре лә алып барыла. Дөйөм алғанда, республикала миллиондан ашыу һәр төрлө ағас һәм ҡыуаҡтар ултыртылған. Тәтешле районы йәшеллләндереү буйынса алдынғы урында, бында дөйөм тырышлыҡ менән 646 мең үҫенте ултыртылған.\nРеспублика райондары һәм ҡалаларында өмәләр 4 апрелдән 21 майға тиклем барҙы. Әммә насар һауа шарттары арҡаһында Белорет, Учалы һәм Бөрйән райондарында таҙартыу һәм йәшелләндереү саралары һуңыраҡ башланды. Шуға күрә был райондарҙа экологик өмәләр әле һаман дауам итә.\nТеги: өмәләр, төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү


Әгәр гәзит килмәһә… » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Гәзиткә яҙылыу » Әгәр гәзит килмәһә…\n21.03.2015 Әгәр гәзит килмәһә…\nРедакцияға республикабыҙҙың төрлө райондарынан «Йәшлек»те ваҡытында уҡый алмауына ризаһыҙлыҡ белдереп шылтыратыусылар йышайҙы. Мәҫәлән, Белорет районының Манышты ауылынан Вәлимә Маликоваға почтальон гәзитебеҙҙең 7, 9-сы һандарын килтермәгән. Инйәрҙәге почта бүлексәһенә зарланып шылтыратыуына бер кем дә аныҡ ҡына яуап бирмәгән.\nӘ Йылайыр районының Суйынсы-Супан ауылынан хаҡлы ялдағы уҡытыусы Зөлфиә апай Моратова: «Йәшлек»те «Ленинсы» сағынан, бына инде 30 йыл алдырам. Быйыл яратҡан баҫмамды ғинуарҙан ошо көнгәсә күргәнем юҡ. Бер кем дә ярҙам итергә теләмәй. Бәлки, һеҙ ярҙам итерһегеҙ», – тип шылтыратты.\nДөрөҫөн әйтергә кәрәк, илдә барған көрсөк, оптималләштереү почта хеҙмәтенә лә кире йоғонто яһаны. Бөгөн күп урында хат ташыусылар етмәй. Ошо сәбәпле халыҡ барлы-юҡлы аҡсаһына яҙҙыртҡан гәзит-журналды эҫе мәлендә алып уҡыуҙан мәхрүм. Әлбиттә, беҙ, гәзитте донъяға сығарыусылар, уның ҡайҙа нисек таратылыуы өсөн яуаплы булмаһаҡ та, «Йәшлек»те алдырыусы һәр кеше ҡәҙерле. Шуға ла һәр үтенесте иғтибарһыҙ ҡалдырмаҫҡа, хәлебеҙҙән килгәнсә ярҙам итергә тырышабыҙ. Үрҙә телгә алынған дуҫтарыбыҙҙың дәғүәһен Рәсәй почта элемтәһенең Башҡортостан буйынса идаралығына еткерҙек. Тиҙ арала гәзитебеҙҙе алырһығыҙ, тип өмөтләнәйек. Кемдәргә «Йәшлек», ғөмүмән, республика баҫмалары ваҡытында килтерелмәй, Рәсәй почтаһының беҙҙең республика буйынса идаралығының «ҡыҙыу линия»һына – (347)276-66-44 телефоны буйынса шылтыратығыҙ. Ул тәүлек әйләнәһенә эшләй һәм почта хеҙмәтенә бәйле бөтә дәғүә-үтенесте тиҙ арала ҡабул итеп, тиҙ арала етешһеҙлектәрҙе бөтөрөүгә булышлыҡ итәсәк.


Яңауылда Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға һәм тыл эшсәндәренә һәйкәл асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЯңауылда Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға һәм тыл эшсәндәренә һәйкәл асылды\n12:35, 30 апреля 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 30 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nЕңеүҙең 70 йыллығы алдынан Яңауылда Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға һәм тыл эшсәндәренә һәйкәл асылды. Ул ПМС-215 етәксеһе Рөстәм Мәхмүтовтың һәм ул етәкләгән коллективтың башланғысы буйынса ҡала лицейы ихатаһында ҡуйылды. Һәйкәл хеҙмәткәрҙәрҙең иғәнәһенә төҙөлгән, тип хәбәр иттеләр муниципалитеттан.\n— Тимер юл эшселәренең миҫалы күптәргә өлгө булырлыҡ. Бындай эштәр хаҡында барыһы ла, айырыуса йәш быуын, белергә тейеш, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды үҙ сығышында район хакимиәте башлығы Илшат Вәзиғәтов.\nУл яңауылдар исеменән тимер юл машиналары станцияһы коллективына һәм һәйкәл авторы Валерий Ғариповҡа рәхмәт белдерҙе. Тантанаға Горьков тимер юлының Ижевск төбәге буйынса етәкселе вәкилдәре лә килде.\n— Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы уңайынан тыуған ҡалабыҙҙа һәйкәл асыу теләге тыуҙы. Уны лицей ихатаһында ҡуйырға булдыҡ, сөнки ҡасандыр бында тимер юл мәктәбе булған. Һуғыш йылдарында ошо бинала фронтта яраланыусыларҙы ҡабул иткәндәр, — тип һөйләне Рөстәм Мәхмүтов.\nТеги: еңеүҙең 70 йыллығы,муниципалитеттар


Һарысайҙа, йөҙ йыл элек Рәсәй. Сентябрь. Ваҡиғалар. » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Һарысайҙа, йөҙ йыл элек Рәсәй. Сентябрь. Ваҡиғалар.\nҺарысайҙа, йөҙ йыл элек Рәсәй. Сентябрь. Ваҡиғалар. 14.09.2018 // Йәмғиәт\nБер быуат элгәрге тарихтың август сәхифәләрендә Рәсәй Совет Республикаһының етәксеһе Владимир Ленинға һәм Петроград чекистары башлығы Моисей Урицкийға һөжүмдән һуң Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма комитетының, рәсми рәүештә, “эшсе-крәҫтиәндәр власына йүнәлтелгән аҡтар террорына буржуазия һәм уның агенттарына ҡаршы “ҡыҙыл террор” менән яуап биреләсәк” тигән ҡаты иҫкәртеүҙе хәтерҙә яңыртҡайныҡ.\nБыл ғәмәл йәш дәүләттең башланып ҡына торған йылъяҙмаһында хәтәр һәм ҡанлы боролош булған икән. “Көслө ырыу хан ҡуйыр, үсле ырыу ҡан ҡойор”, – тип, халыҡ үҙ башынан үткәнде әйткәндер инде.\nУҫаллыҡ, мәғлүм булыуынса, бер мәлгә генә өҫтөнлөк ала, артабан барыбер туғанлыҡ, татыулыҡ еңә.\nШулай ҙа август аҙағы – сентябрь башында Рәсәйҙә “ҡыҙыл террор” иғлан ителә. Күп тә үтмәҫтән, ул дәүләт сәйәсәте төҫөн ала. Халыҡ комиссарҙары советы ҡарары менән ғәҙәттән тыш комиссияларға судты көтөп тормау хоҡуғы бирелә. Тимәк, улар заложниктар алыу, эҙләү һәм тәфтиш үткәреү, хөкөм сығарыу һәм уларҙы атҡарыу хоҡуғына эйә. Әлеге ҡарарҙа әйтелгәнсә, Совет Республикаһын “синфи” дошмандарҙан уларҙы концентрацион лагерҙарға ябып, аҡ гвардиясы ойошмаларға ҡағылышы булған һәр кемде атып үлтереп кенә именлектә ҡалдырырға мөмкин. Йәшертен йыйындарҙа, фетнәләрҙә ҡатнашыусыларға ла аяу юҡ. Өҫтәүенә, атылған кешеләрҙең исем-шәрифе матбуғат аша ғәмгә еткерелә. Ҡарар ҡабул ителгән көндә “Известия” гәзите “ҡыҙыл террор” мәсьәләһенә йәнә әйләнеп ҡайтып, 29 контрреволюционерҙы атыу тураһында хәбәр итә. Шулар араһында батша сановниктары – элекке эске эштәр министры А.Н. Хвостов, уның урынбаҫары С.П. Белецкий, элекке юстиция министры И.Г. Щегловитов һәм вазифалы бүтән кешеләр була. РСФСР Юстиция халыҡ комиссарҙары коллегияһы ағзаһы Николай Крыленконың аңлатыуы буйынса, әлеге яза “Ленинға атыу һәм Урицкийҙы үлтереү менән бәйле иғлан ителгән “ҡыҙыл террор”ҙың бер кәүҙәләнеше” була.\nАвгуст аҙағы – сентябрь башында ВЧК “Локкарт заговорын фашлау” тип аталған операция үткәрә. Тарихҡа ул “Локкарт заговоры” рәүешле инеп ҡалһа ла, йәшертен хаслыҡта Бөйөк Британия илсеһе Р. Локкарттан бүтән Франция илсеһе Ж. Нуланс һәм Американыҡы Д. Фрэнсис та әүҙем ҡатнашлыҡ итә. Тәбиғи, совет власын түңкәрергә хыял иткән подполье быға ихлас ҡушыла.\nОшондай шарттарҙа ВЦИК “Совет Республикаһын хәрби лагерға әүерелдереү һәм Республика революцион хәрби советын булдырыу тураһында” ҡарар сығара. Реввоенсоветтың рәйесе итеп Лев Троцкий раҫлана. Бер үк ваҡытта республика Ҡораллы көстәренең баш командующийы булдырыла. Тәүге командующий – Иоаким Вацетис. Сентябрҙең тәүге көндәрендә 2-се һәм 5-се ҡыҙыл армиялар ғәскәрҙәре Комуч һәм чехословак частарына ҡаршы Ҡазан йүнәлешендә һөжүмгә күсә, 10-сы сентябргә был ҡала аҡтарҙан азат ителә. 16 сентябрҙә тәүге совет наградаһы – РСФСР-ҙың Ҡыҙыл Байраҡ ордены булдырыла. Был бүләккә, әйткәндәй, 20-се йылдарҙа тиҫтәләрсә башҡорт яугире лайыҡ була, ә мәшһүр Муса Мортазиндың күкрәген ике орден биҙәй.\nТарих сәхифәләрен теүәлләй китһәң, ул ваҡытта ваҡиғаларҙың эркелеп килеүенә хайран ҡалаһың. 23 сентябрҙә Өфөлә үткән кәңәшмәлә Н.Д. Авксентьев етәкселегендәге Бөтә Рәсәй ваҡытлы хөкүмәте төҙөлә. Өфө директорияһы тип йөрөтөлгән был хөкүмәт октябрь айында Омск ҡалаһына күсә. Әммә 18 ноябрҙең төнөндә А.В. Колчак етәкселегендәге түңкәрелеш һөҙөмтәһендә ул ҡыуып таратыла. Ошо ваҡиғалар араһында ВЦИК Президиумы тарафынан Рәсәй телеграф агентлығының (РОСТА) булдырылыуы һиҙелмәй ҙә ҡала. Ә был ойошма, ТАСС, ИТАР-ТАСС атамалары менән, әле булһа эшләй.\nСентябрь Рәсәй йәмәғәтселегенә ҙур юғалтыу ҙа алып килә. Ай уртаһында Германияның Бад-Наугейм ҡалаһында үҙ ваҡытының иң ҙур геофизигы һаналған Эрнест Егорович Лейст вафат була. Мәскәү университетының физик география һәм метеорология профессоры Лейст егерме йылдан ашыу ғүмерен донъялағы ғәжәйеп иҫәпләнгән Курск магнит аномалияһын (КМН) өйрәнеүгә арнай. Ул эш башлағанға тиклем КМА-ға ҡағылышлы урыҡ-һурыҡ ҡына мәғлүмәттәр булған икән. Ял ваҡыттарында Лейст үҙ иҫәбенә, яңғыҙы картаға магнит үлсәмдәрен, КМА-ның һыҙылышын төшөрә. Ләкин ошондай оло хеҙмәткә иғтибар булмай, Курск губернаһында юғары сортлы миллиардтарса бот тимер мәғдәненең ятыуы тураһындағы фекерҙәрен уның коллегаларынан бер кем дә етди ҡабул итмәй. 1918 йылдың июлендә университет советы атаҡлы профессорҙы, ял итеү һәм дауаланыу өсөн, Германияға оҙата. Ғалим йыйылған һәммә мәғлүмәтен, КМА тураһында китап өҫтөндә эшләү өсөн, үҙе менән ала, әммә сир уның ниәттәренә аяҡ сала.\n1918 йылдың аҙағында И. Штейн тигән немец инженеры Лейстың бөтөн ғилми байлығын совет хөкүмәтенә биш миллион алтын һумға тәҡдим итә. Ләкин эш барып сыҡмай һәм 1919 йылда академик П.П. Лазарев етәкселегендәге геофизиктар төркөмө Лейсттың эшен тергеҙә. Эрнест Егоровичтың һығымталары тәҡрарлана һәм 1923 йылдың апрелендә разведкалау скважинаһынан тимер мәғдәненең беренсе керны күтәрелә.\nБыл тарихты төпсөрләүемдең әтнәкәһе шунда: Курск магнит аномалияһынан алынған мәғдән – хәҙерге көндә мәшһүр Магнитогорск металлургия комбинатын сеймал менән тәьмин иткән төп сығанаҡтарҙың береһе.\nАвтор: Марсель ҠОТЛОҒӘЛЛӘМОВ\nТотош уҡырға 252\nТотош уҡырға 422\nТотош уҡырға 319\nТотош уҡырға 270\nТотош уҡырға 511


Октябрьскийҙан 15 йәш ғаилә торлаҡ сертификаты алды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nОктябрьскийҙан 15 йәш ғаилә торлаҡ сертификаты алды\n17:11, 11 декабря 2013 Йәмғиәт\nОктябрьскийҙа йәш ғаиләләрҙең торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға йүнәлтелгән программа сиктәрендә таныҡлыҡтар тапшырыу тантанаһы үтте. Бала тыуғанда социаль түләүҙәр сертификатын 15 ғаилә алды, тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Октябрьский ҡалаһы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге начальнигы Юлия Функ.\nЙыйылыусыларҙы ҡала хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы Алексей Шмелев тәбрикләне. Ул, 15 сертификат буйынса дөйөм сумма 3 701 670 һум тәшкил итә, тип билдәләне. Алексей Шмелев әйтеүенсә, йыл аҙағына тиклем Октябрьскийҙа тағы ла 20-ләп таныҡлыҡ тапшырыласаҡ.\nБындай ярҙам хәҙерге йәмғиәттә ғаиләнең мөһимлеген һыҙыҡ өҫтөнә ала. Быны тантанала ҡатнашыусылар үҙҙәре лә таный – йәштәрҙең шатлығын уртаҡлашырға ғаиләнең өлкән ағзалары ла килгәйне.\nТеги: урындағы үҙидара,торлаҡ сертификаттары,йәш ғаиләләр


Яҡты эҙе, йөрәк йылыһы ҡалды » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Яҡты эҙе, йөрәк йылыһы ҡалды\nДонъяла кешене бәхетле иткән ҡыуаныслы мәлдәр була, тик тормош мәшәҡәтенә һылтанып, ҡул һелтәмәүең, башҡа ваҡытҡа ҡалып торһон тип уйламауың кәрәк. Баш ҡалабыҙҙан байтаҡ ситтә ятҡан Аҡъярға килеүемдең төп сәбәбе илһөйәр уҡытыусыларыбыҙ менән осрашыу, туған телебеҙҙе һәм әҙәбиәтте уҡытыуҙың сифатын күтәреүҙең яңы алымдарын бергәләп эҙләү, алдынғы тәжрибәне өйрәнеү һәм таратыу ине. Ғәҙәттә, фекерҙәштәр менән уртаҡ тел тиҙ табыла, яңы алымдар, уларҙың әһәмиәте хаҡында иркенләп һөйләшелә, ҡыҙыҡлы бәхәстәр ҡорола. Алыҫ тарафтарға йөрөгәнеңдә эш сәфәреңде ошо яҡтың гүзәл тәбиғәтен, тарихи урындарын тамаша ҡылыуға, йә булмаһа, айырым шәхестәре менән танышыуға арнайһың.\nЯңыраҡ Бәләбәйгә яһаған сәфәремдә төп маҡсатымды Усень-Ивановск ауылына сәйәхәт менән байыттым, күптән хыялланған Марина Цветаева музейында булыу, шағирәнең ижад шишмәһе менән танышыу бәхетен кисерҙем. Ә Аҡъярға барғанымда бығаса ишетеп кенә белгән, тәрән хөрмәт иткән ил инәһе Гөлнур апай Ишемова менән осрашыу насип булды. Әле яңыраҡ ҡәҙерле кешемдең, 90-ына аяҡ баҫырға торған ил инәһенең, вафатын ишеткәс, күптәнге осрашыу бөгөнгөләй күҙ алдыма баҫты. “Әлдә барғанмын янына, әлдә осрашҡанмын!” – тигән уйҙар мине ташламай.\nГөлнур Әхмәтхан ҡыҙы Ишемова (Мәмбәтова) 1929 йылдың 6 февралендә Хәйбулла районының Мәмбәт ауылында Әхмәтхан Хужанияз улы һәм Вазифа Әһлиулла ҡыҙы ғаиләһендә донъяға килә. Гәзит уҡыусыларыбыҙ хәтерләйҙер: “Башҡортостан”да был күркәм ғаилә, уларҙың Бөйөк Ватан һуғышына тиклемге бәхетле тормошо, аталарының һуғыш яланында күрһәткән батырлығы тураһында мәҡәләләр баҫылып торҙо. Бөгөнгө яҙмамда Гөлнур апайҙың ауыр һуғыш йылдарында күргән михнәттәре, йәш кенә ҡыҙ баланың ғаилә таянысына әүерелеүе, ғүмер буйына ҡустыларына ауыр мәлдә таяныр апай, балаларына изге әсә булыуы, абруйлы ағинәй сифатында ерҙә ҡалдырған яҡты эҙе, йөрәк йылыһы хаҡында бәйән итмәксемен.\nИң тәүҙә ике йыл элек булған осрашыу хаҡында. Аҡъярға килеү менән Гөлнур апайға шылтыраттым. “Апай, хәл-әхүәлеңде белергә ине, тормош юлығыҙҙы хәтерләп ултырмаҡсыбыҙ”, – тип теләгемде әйттем. Бына Аҡъяр ауылының уртаһында, заманына күрә ҙур итеп һалынған йорт алдындамын. Ике иркен бүлемле, айырым аш бүлмәле ауыл өйө. Апай яңғыҙы донъя көтә ине. Ришат, Урал улдары, килендәре килеп тора, ярҙамынан ташламай икән. Гөлнур апай йығылып аяғын имгәткән, ҡатмарлы операция кисергән, таяҡта. Шулай ҙа йорто ялт итеп тора, бөтә ерҙә бөхтәлек, иҫ киткес таҙалыҡ. “Ҡар яуып тора, һепертке менән һеперә һалам, көрәккә көс етмәй”, – ти. Балаларын көтһә лә була, тик оло кеше сабыр итәме?\nГөлнур апай шул тиклем әҙерләнгән, өҫтәл аш-һыуҙан һығылып тора. Ҡаҙыһы боҫ бөркә, әсе ҡатыҡ-ҡоротло һимеҙ һурпа еҫе танауҙы ҡытыҡлай, ҡыш уртаһында алма-хөрмәһе тиһеңме... Иң мөһиме — нәзәкәтле өҫтәл, һәр нәмә үҙ урынында, ҡыҫҡаһы, ауыл йортондағы ресторан! Тәғәмдән ауыҙ иткәс, һүҙ-гәпкә сират етә.\n– Ҡустым, беләһең, һуғышҡа тиклем арыу ғына донъя көттөк. Олатайым – тирә-яҡта дан тотҡан һунарсы Әһлиулла Юламанов. Өләсәйем Фатима тилберлеге, матур донъяһы менән айырылып торҙо. Йорттарынан кеше өҙөлмәне, Өфө ҡунаҡтары ла, ғәҙәттә, унда төшөр ине. Атайым Әхмәтхан йәш кенә көйө Бикбауҙа “Йәш быуын” колхозы рәйесе булды. 1941 йылға тиклемге осор бәхетле мәл булып иҫтә ҡалған, – ти Гөлнур апай. Ул һөйләй, мин ҡуйын дәфтәренә теркәй барам.\n– Атайымдан 1942 йылдың аҙағына тиклем хат килеп торҙо. Бер хәбәрендә үҙе сығарған йыры һаман хәтерҙә:\nЭстәрле күпер аҫтында,\nШунда һыу инһәң ине.\nБалаларҙы бер күрһәң ине!\nКүрә алманы, иҫән-һау еңеп ҡайтһа, өс улы, ҡыҙы өсөн шатланып ғүмер кисерер ине. Әсәйебеҙ икеһе өсөн дә йәшәне, ахыры, йөҙҙө үтеп китте, Аллаға шөкөр!\nГөлнур апай VIII класты тамамлағас та Хәйбулла “Райпотребсоюз”ындағы икмәкханаға кондитер-икмәк бешереүсе булып эшкә төшә. Шөғөл таныш кеүек, әсәһе һауынсы булғас, Әсхәт, Рәфхәт, Миҙхәт ҡустыларына 11 йәшенән икмәкте аҙ һалманы. Ана, тамағы туйып алған, “үҙе гөптәй, аяғы ептәй” биш йәшлек Миҙхәт йырлап та ебәрә: “Атаҡайым, ҡайт инде, аҡ мендәргә ят инде...” Урамға сыҡһа, күрше һалдаткалар, күҙ йәштәрен һөртә-һөртә, шул йырҙы йырлата... Ә бында быуыны ла нығынмаған ҡыҙ әллә нисәмә мең дана икмәк һалырға, етмәһә, бар технологик талаптарҙы үтәргә тейеш. Бала саҡтан килгән өлгөрлөгө, егәрлелеге бар. Етмәһә, “Башсоюз”дан Рамаҙанов (исем-шәрифен онотҡан) тигән технолог килеп, эш серенә өйрәтеп, бишенсе разряд биреп китә. Ә бер аҙҙан баш ҡалаға саҡыртып уҡытып, иң юғары алтынсы разрядлы “мастер-технолог” дипломы тапшыралар.\nҮҙ эшенең ысын оҫтаһына әүерелә Гөлнур апай. Башҡортостан Өлкә комитетынан Зыя Нуриев, Миҙхәт Шакиров килһә, оҫтаны маҡтап бөтә алмайҙар, гел уның ризыҡтары менән туҡланалар. Ысынлап та, Европа һәм башҡорт кухняһын берҙәй үҙләштерә ауыл кондитеры. “Мин етәкләгән сменаның продукцияһы һәр саҡ уңды, ҡалғандар көнләшеп тә ҡуя ине”, – тип хәтерләне апай.\nТормоштоң үҙе кеүек кеше яҙмышы ла ҡатмарлы. Талапсан Гөлнур Ишемова райкомдың беренсе секретарына: “Хеҙмәттәштәрегеҙгә әйтегеҙ әле, туҡланалар, ә түләргә оноталар. Мин бит студенттар уҡытам, кеше өсөн түләр хәлем юҡ”, – ти. Баш өҫтөндә болоттар ҡуйырып ала. Тап шул ваҡыт танылған оҫтаны Бүребай тресына саҡыралар, беҙҙә һиңә бөтә шарттар бар, юғары эш хаҡы алырһың, тип ымһындыралар. Әммә күнеккән ер, үҫмер йәштән башлаған эш урынын ҡалдырып буламы? Оҙаҡ йылдар, хаҡлы ялға туҡтағансы, Хәйбулла “Райпотребсоюз”ында намыҫлы хеҙмәт итә Гөлнур Ишемова. Үҙе әйтмешләй, бер ҡосаҡ Маҡтау ҡағыҙҙарына, вымпелдарға лайыҡ була.\nТәрбиәле, матур холоҡло балалар үҫтереүен дә иҫкә алһаҡ, күркәм һәм итәғәтле кешегә һоҡланмау мөмкин түгел. Әңгәмә ваҡытында Гөлнур Әхмәтхан ҡыҙының бик күп матур сифаттарын астым. “Ни эшләптер, бик юллыҡлымын, – тип һөйләне ул. – Минең юлымда осраған кеше ҡайҙа барһа, ни эшләһә лә юлы уңа... Көн дә ҡартым Сәлихйәнем (оҙаҡ йылдар типография директоры булған), ҡыҙым, улдарым рухына аяттар уҡыйым, аяҡтарым һыҙлаһа ла, ҡәберҙәрен “ялт” итеп торам. Төштәремә гел риза булып, аҡ япмаларға уранып керәләр. Улдарым ихтирамлы кеше, ҙур хирург булды. Мәжитем Өфөлә хирург, ғалим, ҡала Советы депутаты ине. Рәшитемде Нижневартовск ҡалаһы халҡы яҡын кешеһе итеп белде. Өфөгә барһам, ҡала “балнистары” табиптары нишләргә белмәй ине. Улдарыма булған хөрмәттәрен миңә күрһәтергә тырыштылар, рәхмәт уларға”.\nГөлнур апайҙың мине һоҡландырған йәнә бер матур сифатын иҫкә алмай булдыра алмайым. Уның әйткәне: “Мин йәштән уҡырға яраттым, атайым да минең ҙур кеше булыуымды теләгән. Хаттарында былай тип яҙған: “Вазифа, ҡыҙымды – Гөлнурымды табип итергә тырыш, уҡыт!” Әле лә милли баҫмаларға яҙылмай ҡалмайым, барыһын да уҡып барам. “Башҡортостан”ды ҡат-ҡат уҡыйым, мәҡәләләрен ятлап бөтә яҙам”. Эйе, күркәм кеше һәр йәһәттән матур, ыҡтымат була, тормош ауырлығына, бала юғалтыуҙарына ҡарамай, йәшәйештән йәм табып, донъя көтөргә ынтыла.\nГөлнур Әхмәтхан ҡыҙы Ишемова, ай-вайыма ҡарамай, ҡапҡа төбөнә тиклем сығып, ҡул болғап ҡалды. Боролоп күҙ һалғанымда ҡәҙерле кешем ҡуш усы менән йыйырсыҡлы, әммә ниндәйҙер яҡтылыҡ, йылылыҡ һирпкән матур йөҙөн һыйпап алды, ирендәре “Хызыр Ильяс хозурында юлың уң булһын!” тип шыбырлаған төҫлө ине. Уң булыр, Гөлнур апайҙың теләге бит ул!\nАғинәйҙең һуңғы сәғәттәрен бергә кисергән ҡустыһы Миҙхәт Мәмбәтов һөйләгәйне: “Апайым тыныс ине. Килендәр эш менән булһын, улдарым, ҡустылар ғына ҡалһын, тине. Һыҙланыуын еңергә үҙендә көс табып тороп ултырҙы. Салфеткаһы менән ҡулдарын һөрткөләне, телефон трубкаһын, телевизор пультын хуш еҫле ҡағыҙ менән таҙартты. Минән һуң йортом, әйберҙәрем тап-таҙа ҡалһын, тип һөйләнде. Китер мәлен үтә сабыр, тыныс ҡаршыланы, ризалығын, бәхиллеген бирҙе...”\nҒүмер буйы әсәһе Вазифаны, ҡустыларын, балаларын, ейән-ейәнсәрҙәрен ҡурсалап, ҡайғыртып йәшәгән Гөлнур апай маңлайына яҙылған тәҡдирен, яңғыратып әйткәндә, уға яҙған миссияны намыҫ менән үтәне. Бөйөк шәхестәрҙең генә түгел, ябай ауыл ҡатынының да ғүмере юғары үлсәмдәр менән баһаланырға хаҡлы түгелме ни?! Ундайҙарҙың ерҙә яҡты эҙе, йөрәк йылыһы ҡала, бәлки, шулар беҙҙе киләсәккә яҡты өмөт менән йәшәргә саҡыралыр. Ҡырҡың тулыр көндә йәнең тыныс, урының яҡты һәм йомшаҡ булһын, Гөлнур апай!\nАвтор: Фәнзил САНЪЯРОВ Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Рәсәй һәм Башҡортостан Журналистар, Яҙыусылар союздары ағзаһы\nТотош уҡырға 810


Фани донъяға иҫе китмәне » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Аҡмулла » Фани донъяға иҫе китмәне\nФани донъяға иҫе китмәне 31.05.2013 // Аҡмулла\nКоломболағы Ислам тикшеренеү үҙәге етәксеһе Мөхәммәд Фәйзин 26 декабрҙә сәғәт ун тулып егерме минут үткәс, Digital Globe Quickbird Ер юлдашы төшөргән фотоһүрәтте быға дәлил итеп килтерә. Икенсе бер ғалим да: «Ҡөрьән кешеләргә ут йәки һыу менән яза ебәреләсәге тураһында хәбәр итә», — тип шул афәтте телгә ала. Ысынлап та, Хаҡ Тәғәлә ҡушҡандарҙан тайпылыуҙары, боҙоҡлоҡто арттырыуҙары арҡаһында һәләк булған халыҡтар һәм ҡалалар тураһында Ҡөрьән сүрәләрендә асыҡ әйтелә. Былар барыһы ла ахырызаман кешеләренә иҫкәртеү.\nАллаһы Тәғәлә тыйған әмерҙәр байтаҡ. Шуларҙың береһенә генә туҡталмаҡсыбыҙ. Әйтәйек, бурлыҡ мосолман халыҡтарында ныҡ таралмағайны. Ләкин алама ғәҙәт сир һымаҡ тиҙ йоға. Приватизация һәм башҡа «ция»лар илебеҙгә ыңғай күренештәр менән бергә кире төшөнсәләрҙе лә алып килде. Дөрөҫ, ҡаҙна малына ҡул һуҙыу элек тә булған, ләкин тап ошо осорҙа ул ныҡ тамыр йәйҙе. Илебеҙҙә коррупция хатта ғәҙәти һүҙ кеүек ҡабул ителә башланы. Власҡа үрләү кемдәрҙер өсөн халыҡ ҡаҙнаһын үҙе теләгәнсә файҙалана алыу мөмкинлеге һымаҡ ҡабул ителде. Юғарыға ынтылыу бәғзеләргә үҙ кеҫәһен ҡалынайтыу өсөн ирек алыу ине. Ундай мөмкинлеккә эйә булмағандар «тормош рәхәтлеге, бәхет шулай икән» тип тегеләренә көнләшеү менән ҡараны. Ни өсөн ата-бабаларыбыҙ бындай шөғөлгә бармаған һуң? Ер-һыу, тел тип яу сапҡан, ҡан ҡойған, Себер киткән… Әллә улар рәхәтлекте аңлап еткермәгәнме? Хатта улар һаҡлаған, ҡайнар ҡандары тамған ерҙәр, изгеләштергән урындар арзан хаҡҡа ғына һатыла, ә халҡы был турала белмәй ҙә ҡала... Торатау ваҡиғаһы шуның бер юғары нөктәһе булманымы ни?! Ул — киләсәк быуын өсөн ғибрәт һәм һабаҡ! Етмәһә, шунда тантаналы шарттарҙа Салауат көндәре уҙыуы… Уйлай китһәң, башҡа һыймаҫлыҡ.\nБер төрлө һөйләп, киреһен эшләү — шайтан ҡушҡанса йәшәү. Ул йоҡламай, уяу һәм кешелекте хаҡ юлдан яҙҙырыу өсөн ниҙәр генә файҙаланмай! Ахыр, имандан яҙған кеше анһат юл менән байыуҙы, әлбиттә, оҫталыҡ тип ҡабул итә башлай. Байлыҡ яратыу, муллыҡҡа ынтылыу әҙәм балаһына тыумыштан бирелгән, ләкин ул кешенең нәфсеһен һынау өсөн бит. Урлашыу, бурлыҡ — Аллаһы Тәғәлә тыйған ҡаты әмер. Һәр ҡылған ғәмәл өсөн хисап бирергә тура киләсәген уйламаймы бындай ҡомһоҙҙар? Бәлки, улар ҡотолоп ҡалырына өмөт итәлер? Нисек итеп? Әллә харам юл менән туплаған болдарын мохтаждарға таратып бирергә йыйыналармы? Китапта әйтелгәнсә, Хисап көнө барыбер киләсәк. Бөтәһе лә Аллаһ ҡушҡанды үтәй алыуы, Аллаһты яратыуы һәм унан ҡурҡыуы аша баһаланасаҡ. Ошоно белә тороп та, ҡайһы берәүҙәрҙе кеше хаҡына ҡул һуҙырға, харам мал йыйырға нимә мәжбүр итә һуң? Шәреҡтә талап ҡаты, хатта бурҙың ҡулын ҡырҡыуға тиклем яза бирәләр. Ҡаҙнаны юҡ итеүселәр тураһында нимә әйтергә була? Власть – һынау. Уны ни өсөн кемдер үтәй ала, икенсеһе тулыһынса нәфсе ҡолона әүерелә? Бер танышым: “Юғары урын биләһәм, нимә эшләр инем икән, юҡ, ундай һынауҙы үтеп булмайҙыр”, — тигәйне. Үҙеңә ышанмауҙан, әллә ғөмүмән, ғәҙеллеккә ышанмауҙан тыуамы бындай фекер? Кибеттән икмәк йәки колбаса урлаған кешене тотһалар, хөкөмдө йәһәт кенә сығаралар. Ә бына юғары структураларҙағы коррупцияны юҡ итеү, ниндәйҙер һөҙөмтәләргә өлгәшеү… Ата-бабаларҙы ошондай ҡомһоҙлоҡтан, кеше өлөшөнә инеүҙән нимә тотоп торған һуң? Иман, әлбиттә. Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең йәшәү рәүеше, сөннәте үрнәк булған. Бөгөн дә иман юлына ынтылғандар, нәфсеһен тыя белгәндәр бар. Тәҡдим ителәсәк яҙмала кешелектең юғары өлгөһө Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең ғүмер юлындағы ҡайһы бер ваҡиғалар ғына телгә алына. Күҙ йәштәреләй саф (бер үк ваҡытта әсе лә, татлы ла) намыҫ — әҙәм балаһының иң оло зиннәте. Кешелектең лидеры Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең тормошо хаҡ юл эҙләгән ҡайһы берәүҙәр өсөн һабаҡ һәм уйланыу, киләсәк өсөн иҫкәртеү һәм йәшәү өлгөһө булһын. Был яҙма шул маҡсатта әҙерләнде.\nМөхәммәт пәйғәмбәрҙең тәҡүәлеге һәм иман ныҡлығы\nАллаһтың Рәсүле Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең тормошо бөтөн иманлыларҙан иманлы булыуы менән айырылып тора. Иман ҡеүәте һәм тәҡүәлек шул тиклем ныҡ, аҙ ғына шик тыуырҙай нәмәнән дә ул тыйылған. Бындай юғары сифатҡа эйә кешене хатта табыуы ла мөмкин түгел. Пәйғәмбәр барлыҡ эш-ғәмәлен тик иман нигеҙендә ойошторған. Хаҡ Тәғәлә алдында тәҡүәлеге көслө булыу арҡаһында хатта йөрәге бына-бына туҡталырға әҙер торған; шул тиклем нескә күңелле, тәьҫирләнеүсән кеше, күҙенән йәш ҡойолмаған, бөтә тәне ҡалтыранмаған сағы ла һирәк булған. Тулҡынланған сағында ул — диңгеҙгә, тыныслыҡта океанға бәрәбәр.\nӘ был донъяны артыҡ яратҡан һәм гонаһ ҡылыу кейемен кейеп ҡарарға сирҡанмаған хәҙерге әҙәмдәр өсөн бөтөн ғүмерен ошондай тәҡүәлек һәм иман менән үткәреүсе бындай кеше, әлбиттә, үҙ-үҙен алдаусы булып күренә, шул арҡала хәҡиҡәтте һанға һуҡмаҫҡа маташыусылар барлыҡҡа килде. Ләкин Аллаһ үҙенең Рәсүлен шул тиклем оло юғарылыҡҡа күтәрҙе, ер өҫтөндә ҡараларға маташыусыларҙың тауышы уға барып етмәйәсәк. Шулай булғас, бысраҡлыҡтары нисек уға тейһен ти инде? Мөхәммәт пәйғәмбәр — иман, намыҫ, сафлыҡ, тәҡүәлек өлгөһө, эшмәкәрлегенең хаҡлығы шул тиклем бөйөк, берәү ҙә һәм бер нимә лә уны яҙыҡ эшкә яҡын килтерә алмаған.\nӘ хәҙер күк юғарылығынан уның күңел тәрәнлегенә күҙ һалып ҡарайыҡ\nБөтәһенән элек, уның иман ныҡлығы – бындай кешегә бөтөн донъяны бирһәң дә, ҡыуанмаясаҡ. Әгәр ҙә бөтөн донъя уның ҡулынан китһә лә, ул ҡайғырмаясаҡ. Тәҡүәлек, иман ҡеүәте Рәсүлдә иң юғары бейеклектә ине. Бөтөн донъя уның ҡулында булған хәлдә лә, Рәсүл быға бер арпа бөртөгө тапҡан ише генә ҡыуаныс кисерер ине. Ҡапыл бар донъя ҡулынан ысҡынһа, быға ла ул ни бары бер арпа бөртөгөн юғалтҡан ише генә көйөнөр ине. Фани донъяны йөрәге менән бына шулай ғына ҡабул итте. Әммә донъяны һис кенә лә кире ҡағыу түгел, сөнки ул дөрөҫ йәшәүҙең иң хәйерле, иң аҡыллы юлдарын күрһәтте. Шуға ла, был донъяны бөтөнләй инҡар итте, тип уйлау дөрөҫ түгел, сөнки ул кешеләрҙе йәшәүгә, тормошҡа дәртләндерҙе. Бының асыҡ дәлиле: Аллаһ рәсүле нигеҙләгән Ислам дәүләте ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә иң бай һәм иң ҡеүәтлегә әүерелде. Көнбайыштың бер аҡыл эйәһе әйтмешләй, һуңынан Аллаһ Рәсүле нигеҙләгән ошо бер дәүләттән үҙҙәренең бөйөклөгө менән империяларға тиң егерме биш яңы дәүләт барлыҡҡа килде. Мәҫәлән, Бөйөк Осман империяһы шуларҙың береһе генә.\nАллаһ Рәсүле яҡты пәйғәмбәрлек юлына баҫҡандан һуң да, бар донъя бөтә матурлығында һәм хозурлығында уның аяҡ аҫтына түшәлгәндә лә, үҙенә бер тапҡыр ҙа хыянат итмәне. Был донъянан киткән сағында хатта тыуған саҡта мираҫ менән бирелгән мөлкәте лә юҡ ине, сөнки барлыҡ нәмәһен ул фәҡирҙәргә таратты. Вафатынан һуң ҡалғандарына иғтибар итегеҙ – бер нисә кәзә һәм ҡатындары йәшәгән бәләкәй генә бүлмәләр. Ошо бүлмәләр ҙә йәмғиәттеке ине. Ҡатындары вафатынан һуң бүлмәләр мәсеткә бирелде. Күреүселәр уларҙың мәсет мөйөшөндә бик бәләкәй генә урын биләгәнен һөйләй.\nРәсүл иҙәндәге һалам түшәктә йоҡлап йөрөнө\nБер мәл Аллаһ Рәсүлен күрергә тип, Fүмәр хәҙрәт килә. Пәйғәмбәр һалам түшәктә ята, ә яңағында түшәктең һырҙары ҡалған. Бүлмәнең бер мөйөшөндә — эшкәртелгән тиреләр, икенсеһендә бер нисә ус арпа һалынған һауыт тора. Был хәлде күргән Fүмәр хәҙрәттең күҙенән йәш бәреп сыға. Аллаһ Рәсүле уның ни өсөн илауын һорай. Fүмәр: «Эй, Аллаһ Рәсүле! Был мәлдә хосрой (батша) һәм цезарь һарайҙарында мамыҡ яҫтыҡта йоҡлай, был донъя һинең өсөн яратылған булыуға ҡарамаҫтан, һин кипкән һалам түшәктә ятаһың, ул яңағыңа һыр һалған. Шул хәлгә нисек иламайһың?» — ти. Шул саҡта Аллаһ Рәсүле Fүмәргә: «Эй, Fүмәр! Һин был донъя уларҙыҡы булыуын, ә беҙгә мәңгелек донъя насип булыуын теләмәйһеңме ни?» — ти. Икенсе хәҙистә яуабы ошолайыраҡ яңғырай: «Был фани донъяла эшем юҡ. Мин ағас күләгәһенә килеп ултырған һәм тиҙҙән үҙ юлын дауам итергә тейешле юлсы бәрәбәрендәмен…»\nУл был донъяға рәсүллеген атҡарыр өсөн килде. Кешеләрҙең фекеренә һәм хис-тойғоһона тере һулыш өҫтәне. Рәсүллеген үтәгәндән һуң фанилыҡты ташлап китергә тейеш ине. Был донъя менән бер нисек тә бәйләнмәгән кешенең ниндәйҙер шәһүәләргә, алдатҡыс-әүрәткестәргә ҡыҙығыуы — бөтөнләй мөмкин булмаған хәл. Төп хәҡиҡәт шунда, Пәйғәмбәр бер ҡасан да фани донъяның шәһүәләренә алданманы, рәсүллегенән тайпылманы.\nСаҙаҡа мәсьәләһенә ҡағылышлы мөнәсәбәте\nКис ятты, ләкин таңға тиклем йоҡоға китә алманы, тулғанды, ауыр көрһөндө. Иртәнсәк ҡатыны һораны: «Эй, Аллаһтың Рәсүле! Төнөн бик тынғыһыҙландығыҙ. Нимә һеҙҙе тыныслыҡтан яҙҙырҙы?» Ә уның яуабы бына шулай: «Түшәк йәйгән саҡта бер хөрмә табып алғайным, шуны ашаным. Аҙаҡ өйҙә саҙаҡаға һәм зәкәткә тигән хөрмә барлығы иҫемә төштө. Әгәр ҙә шул хөрмәләрҙең береһен ҡапҡан булһам! Таң атҡансы ошо турала уйлап ғазапландым, шуға йоҡлай алманым».\nСаҙаҡаға һәм зәкәткә тигән ризыҡ уның өсөн харам була, ләкин был хөрмәнең уға бүләк итеп бирелеүе лә ихтимал бит. Шулай булыуына шик юҡ, сөнки саҙаҡаға тигән ризыҡты бында төнгә тиклем ҡалдырмағандар, уларҙы килтереү менән шунда уҡ таратырға ашыҡҡандар. Ауыҙға алған бер ризығы өсөн шундай хафа, икеләнеү аша ут йотҡан һәм бөтөн ғүмерен ошолай үткәргән кешенең ниндәйҙер яҙыҡлыҡҡа барыуы мөмкинме? Шөбһәләнеп, харам ҡылыуҙан ҡурҡып, унан һаҡланып йәшәгән, хатта аҙ ғына шик тыуҙырырҙай эш менән күңеленә күләгә төшөрмәгән. Бындай көслө ихтыяр гонаһҡа барамы? Юҡ, ул бер ҡасан да ҡыҙыҡтырғыстарға әүрәмәне, йәненә бер ниндәй ҙә харам эш, гонаһ өсөн юл күрһәтмәне. Уның рухы һәм ихтыяры һәр саҡ юғары дәрәжәлә саф, таҙа, пак ине, ул шулай йәшәне һәм Хаҡ Тәғәлә янына ла шулай китте.\nАвтор: Интернет мәғлүмәттәрен файҙаланып, Фәрзәнә АҠБУЛАТОВА әҙерләне.


Ҡорбан байрамында дини йоланы үтәү өсөн берҙәм майҙансыҡ билдәләнде | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nУл Өфөләге Октябрь районының Зинин ҡасабаһында урынлашҡан «Ҡарауан» сауҙа үҙәге алдындағы майҙан. Ҡорбан салыу майҙансығында сүп-сар һәм ҡалдыҡтарҙы юҡ итеү өсөн контейнерҙар, кәртә ҡуйыласаҡ. Байрам көндәрендә Өфөнән Зинин ауылына һәм кирегә пассажирҙар ташыу өсөн өҫтәмә автобустар бүленәсәк. Изге Ҡорбан байрамын мосолмандар быйыл 21 августа билдәләй. Башҡортостан Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, ул рәсми рәүештә ял көнө тип иғлан ителгән.


Ризыҡ менән бергә өмөт-ышаныс өләшеп\nРизыҡ менән бергә өмөт-ышаныс өләшеп31.03.2019\nИрекмәндәр Сибайҙа өс айҙан ашыу инде “Йәшәү ризығы” тип аталған мәрхәмәтлек акцияһы үткәрә: ауыр хәлдә ҡалған ғаиләләргә аҙна һайын өй шарттарында бешерелгән йылы, тәмле аҙыҡ таратыла.\nОйоштороусы эшҡыуар Илшат Ильясов әйтеүенсә, был акция Рәсәй ҡалаларында күптән бара, мохтаждарҙың милләтенә, йәшенә ҡарамай, һәр кем уларға изгелек, шәфҡәтлелек күрһәтергә ынтыла.\n“Өфө, Күмертау, Салауат ҡалаларында булдырылған ойошмалар ирекмәндәренең эше менән яҡындан таныштыҡ, тәжрибәһен өйрәндек. Мохтаждар үҙ адресын “Бәйләнештә” селтәрендәге беҙҙең төркөмгә яҙа, ирекмәндәргә шылтырата ала. Ризыҡты әлегә үҙебеҙҙең фатирҙа әҙерләйбеҙ”, – ти эшҡыуар.\nИренең башланғысын ҡатыны Гөлназ да хуплап, уға бар яҡлап ярҙам күрһәтә. Киләсәктә улар ҡалала үткән сараларҙа, шулай уҡ тиҙҙән ойоштороласаҡ экологик өмәләрҙә ҡатнашҡандарҙы һәм ирекмәндәрҙе лә йылы аш менән һыйларға әҙер.\nӘлбиттә, бушлай таратылған ризыҡ төрҙәрен әҙерләү, адрестар буйлап таратыу өсөн байтаҡ сығым талап ителә. Һәм быларҙың барыһын да ирекмәндәр үҙ кеҫәһенән түләй. Төрлө бутҡа, йәшелсә-емеш, салаттар, һөт аҙыҡтары, ҡоймаҡ, күмәстәр... Бар продуктты Илшат Ильясов магазиндан үҙе һатып ала.\nИрекмәндәрҙең башланғысын хуплаусыларҙың, уларға ярҙам итеүселәрҙең арта барыуы был эштең кәрәкле икәнлегенә йәнә бер ҡат инандыра.\nЫсынлап та, был тормошта бер кем дә үҙ теләге менән ауыр хәлдә ҡалмай. Әммә, нисек кенә булмаһын, улар үҙҙәрен яҡлаулы, кәрәкле тойорға тейеш. Тап шундай мәрхәмәтле ғәмәлгә тотонған “Йәшәү ризығы” ағзалары. Беҙ уларға ҡулыбыҙҙан килгәнсә ярҙам итергә бурыслыбыҙҙыр. Изгелек ерҙә ятып ҡалмаҫ, ти бит халыҡ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №49, 5 - 11 декабрь, 2015 - Информационные страницы\n№49, 5 - 11 декабрь, 2015\nБЕҘҘЕКЕЛӘР – ҠЫТАЙҘА\nӨфө ҡалаһының рәсми делегацияһы 28 ноябрҙә Ҡытай Халыҡ Республикаһында эш сәфәре менән булды. Рәсми сәфәр барышында Башҡортостандың баш ҡалаһы менән Цицикар ҡалаһы араһында туғандаш мөнәсәбәттәр тураһындағы меморандумға ҡул ҡуйылды. Быға әҙерлек бер йыл элек Хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүҙән башланды.\nҠытай Коммунистар партияһының Цицикар ҡала комитеты секретары Хань Дунань һәм Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялаловтың осрашыуы барышында ҡалаларҙың иҡтисадта, инвестицияларҙа, сауҙа һәм эшлекле мөнәсәбәттәрҙә хеҙмәттәшлекте күҙ уңында тотҡан дуҫлыҡ стадияһында булыуы билдәләнде. "Өфө өсөн әһәмиәтле ваҡиға булды был, Цицикар ҡалаһы менән халыҡ-ара мөнәсәбәттәр булдырыуҙың иң мөһим мәлдәренең береһе булараҡ ҡала тарихына инер, тип ышанам. Килешеүҙең ике ҡала халҡының тормошон яҡшыртыуға булышлыҡ итәсәгенә өмөтөбөҙ ҙур", - тине Ирек Ялалов.\nХэйлунцзян провинцияһының Цицикар ҡала округына 1125 йылда нигеҙ һалынған. Ҡаланың майҙаны 42 400 квадрат метр тәшкил итә һәм һигеҙ өйәҙҙән, ете райондан тора. Халыҡтың дөйөм һаны - 5,7 миллион кеше (шуның 1,5 миллионы - ҡала халҡы). Ҡалала машина эшләү, аҙыҡ-түлек сәнәғәте үҫешкән, целлюлоза-ҡағыҙ комбинаты бар. Цицикар "ҡорос ҡорамал" ҡалаһы исемен йөрөтә. Бында Ҡытайҙың ауыр машина эшләү корпорацияһы, "Бэймань" металлургия заводы, "Цицикар тимер юл вагон компанияһы" урынлашҡан. Һанлы идара итеү станоктарын эшләү буйынса ике завод бар, улар Ҡытайҙың механика тармағының төп 100 предприятиеһы исемлегенә инә. Хэпин, Цзяньхуа һәм Хуаань хәрби сәнәғәт заводтары илдең именлегенә ҙур өлөш индерә.\nБаш ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, Өфөләге кеүек Цицикарҙа ла экология мәсьәләләрен хәл итеүгә, ҡаланы йәшелләндереүгә һәм экологик яҡтан таҙа продукция етештереүгә ҙур иғтибар бүленә.\nТАУЫБЫҘҘЫҢ ТЫНЫСЛЫҒЫ БОҘОЛМАҺЫН\nТоратау ҙа, үҙен-үҙе яҡлап, баш ҡалҡытмаҫ, тимә. "Торатауҙың тыныслығын боҙа күрмәгеҙ, юҡһа, ул кешеләргә бик ҙур афәт килтерәсәк", тип тиккә генә әйтеп ҡалдырмаған бит боронғолар.\nАРМИЯ ХЕҘМӘТЕНӘН ЕГЕТТӘР ҠУРҠАМЫ, ӘЛЛӘ ӘСӘЙҘӘРМЕ?\nӘ уға бит 18 йәш, ул инде шәхес булып формалашҡан, бер-ике йылдан өйләнергә лә мөмкин. Һәм шул "ир-егеткә" ниндәйҙер ҡыҙ бала ышанып яҙмышын тапшыра була инде…\n"УРАЛ БАТЫР" ЭПОСЫ СИТ ТЕЛДӘ ЛӘ МАТУР ЯҢҒЫРАЙ\nОшо көндәрҙә Өфөлә халҡыбыҙҙың мәшһүр эпосын - "Урал батыр"ҙы башҡортса һәм башҡа телдәрҙә яттан һөйләүселәрҙең республика бәйгеһе булып үтте.\nНоябрь башында ҡаҙаҡ менәүәрҙәре менән берлектә ҡабул ителгән ҡарар буйынса Башҡортостандың III Ҡоролтайын 1917 йылдың 20 декабренән 1918 йылдың 4 ғинуарына тиклем үткәрергә булдыҡ.\nНИ ӨСӨН КЕШЕ ТИГӘНЕҢ ТӘБИҒӘТТЕҢ БАТШАҺЫ ИТЕП ТОЯ ҮҘЕН?\nБөгөнгө көндә тәбиғәткә янаған бәлә дүрт тәгәрмәстә елдерә, мотор ғәйрәтен әҙәм көсө менән сағыштырыу урынһыҙ. Тимәк, болондарҙы, туғайҙарҙы һаҡлау өсөн яңы төр закондар кәрәк.\nХИКӘЙӘГӘ ҺЫЙМАЙЫМ, РОМАНҒА ТАРТА АЛМАЙЫМ...\nРоман һынлы романға һелтәнгәс, яңы һүҙ әйтергә кәрәк бит. Әйтер һүҙең юҡ икән, ниңә тотонорға? Оҙон насар роман яҙғансы, бер ултырыуҙа уҡырлыҡ йыйнаҡ повесть тыуҙырыуың яҡшыраҡ.\nКИНОЛАР ТӨШӨРӨЛҺӨН ҺӘМ ФЕСТИВАЛДӘРҘӘ БАҺАЛАНҺЫН\nБеҙҙә режиссерҙарҙың һаны ла күп түгел. 4 млн халыҡ йәшәгән төбәк өсөн яҡынса 10 режиссер - ул бик аҙ. Уларҙың да йылына 1-2-һе генә кино төшөрә, ҡалғандар үҙенең сиратын көтөргә мәжбүр, сөнки матди хәлебеҙ шулайыраҡ.\nӘгәр ҙә кире диңгеҙгә сума ҡалһам, донъялағы иң мөҡәддәс мөхәббәт тойғоһо ла ялған булып сығасаҡ. Тимәк, мин икебеҙ өсөн дә ошо тойғоно һаҡлап ҡалырға уйлаһам, уға мөхәббәттең барлығын иҫбат итер өсөн эсмәҫкә тейешмен.


Башҡорттар ҡор йыя\n8 Ноябрь 2016, 14:51\n10 ноябрҙә Баймаҡта халыҡ ижады үҙәгендә район башҡорттарының ҙур йыйыны үткәрелә.\n10 ноябрҙә Баймаҡта халыҡ ижады үҙәгендә район башҡорттарының ҙур йыйыны үткәрелә. Унда Баймаҡ районы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының үткән осорҙағы эшенә йомғаҡ яһаласаҡ, Ҡорҙоң яңы рәйесе һайланасаҡ, милләтебеҙ алдында торған мөһим мәсьәләләр тикшереләсәк.\nЙыйындың эшендә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты вәкилдәре, район хакимиәте етәкселәре ҡатнаша. Ҡорға урындарҙан һайланған делегаттар һәм ҡоролтай рәйестәре, ҡала һәм ауыл биләмәләре башлыҡтары, ауыл старосталары, “Ағинәйҙәр” һәм “Атайсал” клубтары, ҡатын-ҡыҙҙар һәм ветерандар советтары, ир-егеттәр ҡоро рәйестәре, мәктәп директорҙары, башҡорт теле уҡытыусылары, китапхана, мәҙәниәт йорттары мөдирҙәре, имам-хатиптар, учреждение етәкселәре, ауыл участка дауаханалары һәм ауыл врач амбулаториялары мөдирҙәре саҡырыла.\nСара барышында район халыҡ ижады үҙәгенең икенсе ҡатында башҡорт халыҡ кәсептәре, милли аш-һыу, милли кейем оҫталары үҙҙәренең продукцияһын тәҡдим итәсәк, күргәҙмә-сауҙа эшләйәсәк. Беренсе ҡатта иһә “Һаҡмар” гәзитенә яҙылыу ойошторола.\nҠоролтай сәғәт 11-ҙә башлана.


Дауыл тураһында иҫкәртеү көсөндә ҡала // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nДауыл тураһында иҫкәртеү көсөндә ҡала\n15:08, 14 мая 2010 Йәмғиәт\nКисә республиканың бер нисә районында көслө дауыл һәм йәшендәр үтте. Хатта баш ҡалала ла секундына 15 метрға тиклем ел иҫеүе теркәлде. Башҡортостан буйынса дауыл тураһында иҫкәртеү бөгөн дә көсөндә ҡала. Башгидромет синоптиктарының күҙаллауҙарынса, бөгөн көндөң икенсе яртыһында тотороҡһоҙ көсһөҙ ел иҫәсәк. Йәшен ваҡытында ел секундына 21-26 метрға тиклем етеүе ихтимал. Бындай һауа торошо төньяҡ-көнсығыш райондарҙа ғына көтөлә. Йәшендәр күп осраҡта ямғырһыҙ үтәсәк.\n— Йәшен һәм киҫкен ел-дауылдар республиканың төньяҡ-көнсығышының йылы һәм һыуыҡ һауа фронты осрашҡан зонаға тура килеүе менән аңлатыла, — тине Башгидрометтың баш синоптигы Анна Казаева. – Ял көндәрендә тыныс, эҫе көндәр торасаҡ. Ямғырҙар әлегә көтөлмәй.\nТеги: һауа торошо, ел, йәшенле ямғыр


“Мине бөтә республика эҙләгән”\n15 Ғинуар , 11:00\n"Бәхеткә күрә, сумкамдағы талонды таптым. Тыуған көнөмә шундай ҙур бүләк булды!"\n“Өфө” халыҡ-ара аэропорты хеҙмәткәрҙәренең дүрт миллионынсы пассажирын зҙләүе тураһында хәбәр иткәйнек инде. Ниһайәт, “юбиляр” табылған. Ул Башҡортостанда тыуып үҫкән, әле Мәскәү ҡалаһында йәшәгән, Яңы йыл байрамында Өфөгә улы менән килгән Альбина Барабаш булып сыҡты.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, дүрт миллионынсы пассажир S7 Airlines авиакомпанияһы рейсы менән 31 декабрҙә Өфөгә килгән. Борттағы урыны –7А.\n–Мине бөтә республика эҙләгәнен туғандарым аша белдем,– ти Альбина. – “Нисәнсе урында ултырҙың, хәтерләйһеңме?” – тиҙәр. Ун көн үткәйне бит инде, аптырап ҡалдым. Бәхеткә күрә, сумкамдағы талонды таптым. Рейс номеры, ваҡыт, урын – барыһы ла тап килде. Был яңылыҡ тыуған көнөмә ҙур бүләк булды! Өфө аэропорты һәм бөтә республика өсөн тарихи ваҡиғаға үҙемдең ҡағылышлы булыуымды тойоу күңелле һәм яуаплы хәл!\n2021 йылда “Өфө” халыҡ-ара аэропорты 4000146 пассажирҙы хеҙмәтләндергән. Был үткән йылдарҙағыға ҡарағанда байтаҡҡа күберәк.\n– Бындай күрһәткескә аэропортҡа нигеҙ һалынғандан алып тәүге тапҡыр өлгәштек. Был – беҙҙең өсөн рекорд, – ти халыҡ-ара “Өфө” аэропортының коммерция директоры Денис Никитин. – Граждандарҙың сәйәхәттәр һәм эшлекле сәфәрҙәр өсөн йышыраҡ һауа транспортын ҡулланыуына өмөтләнәбеҙ.\nАльбина Барабаш хәҙер “Ағиҙел” бизнес-залында йыл буйына бушлай хеҙмәтләндерелеү мөмкинлегенән файҙалана ала, шулай уҡ сувенир продукцияһы менән бүләкләнгән. Дүрт миллионынсы пассажир осрашыуға эш графигы тығыҙ булыуы арҡаһында үҙе килә алмаған, бүләктәрҙе һеңлеһенә тапшырғандар.


Телен урлатҡан ҡуян (Әкиәт)\n18 Март , 12:23\nБәләкәй балаға туған телдең кәрәклеген, мөһимлеген нисек аңлатырға? Әлбиттә, әкиәт аша!\nБорон-борон заманда бер ҡара урман эсендә айыуҙар, бүреләр, ҡуяндар, төлкөләр һәм башҡа йәнлектәр ғаиләләр булып йәшәгән. Айыуҙарҙа – айыу, бүреләрҙә – бүре, ҡуяндарҙа ҡуян ҡаны аҡҡан. Һәр йәнлек үҙ телендә генә аңлашҡан. Бер ҡуян балаһы ғына үҙенең ҡуян булыуы менән риза түгел икән. Уның айыу булғыһы килгән! Айыуҙар аҡыллы, көслө, бер нәмәнән дә ҡурҡмайҙар, тип уйлаған. Был турала әсәһе менән атаһына ла әйткән. “Кәрәкмәй миңә ҡуян телегеҙ ҙә, ҡуян ҡанығыҙ ҙа!” - тигән ул. Өй эргәһенән үтеп барған хәйләкәр төлкө уны ишетеп ҡалған да: “Ә-ә-ә-ә, шулаймы әле!” - тип, ҡуяндың телен урлаған да ҡуйған.\nҠуян иртән әсәһенең йомшаҡ, иркә ҡулдары менән ҡағылыуына уянып киткән. Әсәһе уға йылмайып нимәлер әйтә, тик Ҡуян уны бөтөнләй аңламаған. “Әсәй, һин ҡайһылай ҡыҙыҡ һөйләшәһең!” - тип көлөргә тотонған. Уның ни әйткәнен әсәһе төшөнмәгән, сөнки улыҡайы айыу телендә һөйләгән шул...\nҠуян әсәһен дә, атаһын да, туғандарын да аңламаған. Туған теле шулай сит телгә әйләнгән. Башта ҡыҙыҡ булһа ла, аҙаҡ ҡайғыра башлаған: хәҙер уларға нимә эшләргә һуң?!\nҠуян айыуҙарса һөйләшкәс, улар нимә эшләгән, шуны ҡабатлаған, уларса уйнарға тырышҡан. Әммә, күпме генә маташмаһын, айыуға әйләнә алмаған ул, айыуҙар араһында үҙен гел артыҡ тойған. Улары ла үҙҙәре араһында йөрөгән ҡуянға ситнәтеп ҡараған. Ә өйҙә... Ә өйҙәге хәлдәр тағы ла ҡатмарлыраҡ булған. Элекке кеүек “әсәй!” тип әсәһен ҡосаҡлап алырға ынтыла, тик әйткәне айыуса килә лә сыға. Ҡуян телен онотҡас, ағай-апайҙары, һеңле-ҡустылары менән дә уйнай алмаған, ситтән күҙәтеп кенә йөрөгән. Байрамдарҙа ла ҡуян телендә рәхәтләнеп йырлап, шиғырҙар һөйләп, бейемәгән, ҡарап ҡына ултырған. Тиҙҙән япа-яңғыҙ ҡалған. Ул үҙенең ни ҡуян, ни айыу булмағанын аңлаған. Тамырҙарынан ҡуян ҡаны аға, ә теле – айыуҙыҡы. Үҙенең хатаһын аңлаған, хатта ата-әсәһе менән һөйләшер өсөн яңынан ҡуян телен өйрәнеп тә маташҡан, әммә бер ҙә килеп сыҡмаған.\nҠуян ҡайғырып көн дә илаған, ябығып бөткән. Көҙгөләге үҙенә ҡарап: “Зинһар, үҙ телеңлә һөйләш!”- тип ялбарған. Әсәһе менән атаһы уны ниндәй генә табиптарға алып бармаған, әммә һөҙөмтә булмаған. Ҡуяндың ҡайғыһын Айыуҙар башлығы күреп йөрөгән. Бер көн Ҡуянға һүҙ ҡушҡан.\n- Улым, - тигән ул. - Ни эшләп улай илайһың? Һине берәйһе рәнйеттеме әллә?\nҠуян тағы ла нығыраҡ илаған:\n- Мин үҙемдең телемдән баш тарттым, шуға Төлкө, һиңә барыбер кәрәкмәй, тип уны тартып алды.\n- Һин бит үҙең теләп баш тартҡанһың, үҙең айыуҙар һымаҡбуйләшергә теләгәнһең, тимәк, ҡыуанырға тейешһең, - тигән Айыу.\n- Мин ныҡ яңылышҡанмын! Миңә үҙемдең телем бик ныҡ кәрәк! Ул бит әсәйем менән атайымдың, туғандарымдың теле. Минең улар менән һөйләшкән, шиғырҙар һөйләгән, йырлаған телем! Ә айыуҙар һөйләгән шиғырҙар ҙа, улар йырлаған йырҙар ҙа ят миңә, сит. Уларҙы һис аңламайым...\nҮҙендә ҡуян ҡаны аҡҡанын, уның туған теле ҡуян теле икәнен аңлаған Ҡуян-малай өсөн Айыу бик һөйөнгән.\n- Шулай, һәр кем иң тәүҙә үҙ телен белергә бурыслы. Ҡуяндарҙа аҡҡан ҡанға һинең телең, тарихың, йолаларың ҡушылып аға. Шуға ла һиңә ҡуяндарға ҡағылышлы бөтә нәмә лә яҡын, уларҙы яҡшы аңлайһың. Беҙҙең – айыуҙарҙың – үҙебеҙҙең тарихыбыҙ, йолаларыбыҙ бар. Уларҙы беҙ генә яҡшы аңлайбыҙ. Төлкөләрҙең дә, бүреләрҙең дә, башҡа йәнлектәрҙең дә шулай.\nАйыу Ҡуяндың телен урлаған Төлкөнө саҡырып алған да, телен кире ҡайтарып бирергә ҡушҡан.\nШунан һуң айыу: “Беҙ бер урманда йәшәгәс, бер-беребеҙҙе аңлап, ихтирам итеп, ярҙам итешеп йәшәргә тейешбеҙ. Быны бер-беребеҙҙең телен өйрәнеүҙән башлайыҡ. Сөнки тел – ул аралашыу ҡоралы”, - тигән дә, хайуандарға йәнлектәрҙең телен өйрәнеү буйынса фарман сығарған. Йәнлектәр тағы ла татыуыраҡ йәшәй башлаған, берҙәмерәк булып киткән.\nӘ әсәһенә яңынан “әсәй!” тип әйтә алғанына шатланған ҡуяндың әсәһе менән һөйләшеп һүҙҙәре бөтмәгән.


Ҡариҙел районында еңел автомобилдәр өсөн һыуһаҡлағыс аша юл асылды\nУндағы боҙ ҡатламы 3 тоннаға тиклем транспорт сапралары өсөн хәүефһеҙ. Йылғаларҙа иһә хәл башҡасараҡ. Тотороҡһоҙ һауа торошо сәбәпле күп урындарҙа боҙ һаман йоҡа, быға бәйле ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы республика халҡын иғтибарлы булырға саҡыра.\nХәүеф категорияһына тәү сиратта балыҡсылар инә. Ҡышҡы осорҙа һәүәҫкәр ҡармаҡсылар менән күңелһеҙ осраҡтар ҙа булғылай. Быға бәйле ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы хеҙмәткәрҙәре даими рейдтар ойоштора, балыҡсылар менән әңгәмәләшеп, уларға хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен хәтерләтә. Шуныһы яҡшы, күп осраҡтарҙа боҙға сығыусылар үҙҙәре лә һаҡланыу саралары тураһында ҡайғырта.


8 Март 2019, 16:25\nБәләкәй инем әле. Яҙ айында беҙҙең ауылға килен төштө. Ул йылдарҙаауылда туйҙар һирәк була ине. Егеттәр өйләнмәй, ҡыҙҙар кейәүгә сыҡмай торған,әсәйҙәр бәпес алып ҡайтмай торған заманалар ине ул ваҡытта. Шуғамы, был туйиҫтә ҡалған. Арҡыры урамда йәшәгән Зиннәт бабайҙың өлкән улы Ғиззәт ағай кәләшалды. Беҙҙең ауылдан да түгел, хатта беҙҙең район түгел, ҡайһылыр тау-урманяҡтарынан, алыҫтан икән еңгә тейеш кеше. Күрше Ғәтифә инәй был турала ишеткәстә: “Бөржән” тип ҡуйҙы. Шулай тип беҙҙә урман яҡ кешеләрен әйтәләр, йәнәһе –бөрйән. Бергә уйнаған әхирәтем менән шунда уҡ һығымта яһап ҡуйҙыҡ, моғайын,йәмһеҙҙер әле.\nБәләкәй инем әле. Яҙ айында беҙҙең ауылға килен төштө. Ул йылдарҙа ауылда туйҙар һирәк була ине. Егеттәр өйләнмәй, ҡыҙҙар кейәүгә сыҡмай торған, әсәйҙәр бәпес алып ҡайтмай торған заманалар ине ул ваҡытта. Шуғамы, был туй иҫтә ҡалған. Арҡыры урамда йәшәгән Зиннәт бабайҙың өлкән улы Ғиззәт ағай кәләш алды. Беҙҙең ауылдан да түгел, хатта беҙҙең район түгел, ҡайһылыр тау-урман яҡтарынан, алыҫтан икән еңгә тейеш кеше. Күрше Ғәтифә инәй был турала ишеткәс тә: “Бөржән” тип ҡуйҙы. Шулай тип беҙҙә урман яҡ кешеләрен әйтәләр, йәнәһе – бөрйән. Бергә уйнаған әхирәтем менән шунда уҡ һығымта яһап ҡуйҙыҡ, моғайын, йәмһеҙҙер әле. Бөрйән менән Ҡыпсаҡ ырыуының борондан килгән үҙ-ара һыйышмауы шулай ҡан хәтере менән беҙгә лә күскән. Уңды-һулды айырмаһаҡ та, үҙебеҙҙең ҡыпсаҡ ҡыҙҙары булыуыбыҙ әле ике ятып бер төшөбөҙгә инмәгән булһа ла, әхирәтем менән алдан уҡ бөрйәндәргә шулай ҡыйыш ҡарай инек. Әле лә еңгәнең үҙен күрмәҫ элек, “бөржән” тип, беҙҙең өсөн иң йәмһеҙҙәр һәм иң булдыҡһыҙҙар рәтенә индереп тә ҡуйҙыҡ. Һыу юлына барған саҡта күрҙек, ысынлап та, йәмһеҙ икән шул. Беҙҙең Ғиззәт ағай яман матур бит ул. Ул ҡойоп ҡуйғандай буй-һын, ҡара тулҡын сәстәр, һыҙылып киткән ҡаштар, ҡырлас тура танау, ас яңаҡлы оҙонса йөҙ. Ә һуң ул бөгөлөп торған оҙон керпектәрҙе ниңә егет кешегә бирелгәндер. Моғайын да, ҡыҙҙар көнләшһен, тигәндер. Көйәнтә күтәргән еңгә иһә уртаса ғына буйлы, түп-түңәрәк ҡарағусҡыл йөҙлө һәм... Башҡа айырып ҡына әйтер бер нимәһе лә юҡ. Ҡарашын ерҙән күтәрмәй атлағас, ҡыҫығыраҡ күҙ ҡабаҡтарының аҫтында нимә йәшерелгәне күренмәй. Күлдәге лә әллә ни түгел. Әкиәттәге батша ҡыҙы күлдәгенә оҡшамаған. Ҡыҫҡаһы, еңгәне оҡшатманыҡ. Ә бына еңгә бүләге шәп ине. Ап-аҡ ҡына ерлеккә беҙ белмәгән алым менән сәскә сигелгән, ситтәре ептән селтәрләп бәйләнгән, усҡа ғына йәйеп һалып ҡарарлыҡ хуш китмәле матурлыҡ инде. Әсәйем бүләкте күргәс, “Ғиззәт өлөшөнә бер уңған үҫкән” тине. Исеме лә матур еңгәнең – Ләйсән, икән. Тик беҙ әхирәтем менән уны “Бөржән еңгә” тип әйтергә килештек. Әммә үҙебеҙгә һығымта яһап ҡуйҙыҡ, уңған еңгәләр бүләкте үҙҙәре сигеп әҙерләй икән, магазиндан һатып алғанын таратмай.\nЙәй етеүгә Ғиззәт ағайҙар беҙҙең урамға өләсәһе Маһира әбейҙән ҡалған өйгә күсеп килде. Шулай итеп, Ләйсән еңгә менән күрше булып киттек. Әсәйем менән яңы күршеләребеҙгә хәл белергә тип ингәйнек, хайран ҡалдыҡ. Ошоғаса йорт янына килеп-китеп йөрөгәндәре күренмәне, ҡай арала өлгөргәндер, еңгә ергә һеңеп бөткән өйҙө эсле-тышлы һылап, аҡлап ултыртҡан, иҙәндәре ҡырып йыуылған, әбейҙәрсә ҡыйшайып бөткән бәләкәй тәҙрә лә хатта яҙылып тигеҙләнеп киткәндәй. Быға тиклем кеше йәшәмәгән киң ишек алды ғына сабылмаған. Уныһына өлгөрмәгәндәрҙер.\nКөн дә кис “бөржән” еңгә көтөү ҡаршыларға сыҡҡан була. Туйға төшкән ике һарыҡ та ике бәрәс инде мал тигәндәре. Туғандарында тәрбиәләнеп үҫкән бер етем бала булған икән еңгә. Шуға артынан эйәреп килгән малы юҡ. Ғиззәт ағай ҙа ярты етем. Зиннәт бабайҙың әбейе Мәүсилә инәй уға үгәй әсә була.\n- Күркүл Мәүсилә, ике һыйыр аҫрап, бер быҙауын йәлләгән. Үгәй үгәй инде, - тип һөйләнде бер көн беҙгә ингән күрше Ғәтифә инәй.\n- Юҡ, ошоларҙы ҡыш сығарһағыҙ, тананы быҙаулатып итеп бирәм тип әйткән, тигән була ул был килен, - ти әсәйем.\n- Бирер, бирмәй, ни. Ул тана быҙаулағансы, килене үҙе... Килгәненә ай ҙа түгел, ҡорһағы бар түгелме, әстәғәфирулла! Быныһы ни, әйтер инде, ауыҙы тулы ҡан булһа ла төкөрмәй торғанға оҡшаған, бигерәк тешеккән.\nӘ “бөржән” еңгә ике ҡулын ике ҡанат һымаҡ итеп йәйеп көн дә кис һарыҡ ҡаршылай. Тегендә, Бөржәндә мал көтөүгә үҙе китеп, үҙе ҡайтып йөрөй, ти бит, шуға мал ҡаршылай белмәйҙер инде. Ике һарыҡты индерәм тип бөтөн көтөүҙе туҙҙырып бөтә. Ахырҙа, үҙем ярҙам итә башланым. Көтөү ҡаршыларға сыҡҡанда икмәк ҡайырын күберәк тотоп сығам да, еңгәгә лә тотторам. Бер-ике рәт икмәк ҡаптырып өйрәткәйнем, һарыҡтар үҙҙәре лә ылыға башланы. Еңгә менән минең дә аралар яҡынайҙы.\nТора-бара йүгереп кенә көндөҙ ҙә инеп сыға башланым, әсәйем йә һөт биреп ебәрә, йә йомортҡа.\nБыл ергә һеңеп бөткән иҫке йортҡа мин элек тә инә торғайным. Маһира әбей иҫән саҡта әсәйемә эйәреп хәл белергә йөрөгәнем иҫтә. Ул саҡта өй нисектер әбейҙең үҙенән яман бөкөрәйгән, ҡартайған кеүек ине. Ә был еңгә уға нисектер йөн өргән кеүек. Тәү ҡарамаҡҡа барыһы ла элеккесә кеүек. Өйҙөң яртыһын алып торған урындыҡтың буйынан буйына ҡорамалы һуҙма менән балаҫ түшәлгән. Ишектең уң яғынан мөйөштә мейес ултыра. Һул яҡлап бәләкәй генә өҫтәл дә, кейем элгесе. Ике ҡаты ла йыуылған, яңаҡтары аҡ буяуға буялған тар ғына тәҙрә төбөндә уттай янып яран гөл сәскә атып ултыра. Бысаҡ менән ҡырып йыуылған иҙәндә ҡояш нурҙары уйнай. Өй нисектер бөкөрө һынын турайтып тороп баҫҡан кеүек тойолоп китте миңә.\n- Эй, бикәс, рәхмәт! Ғиззәт ҡыуаныр инде, мин үҙем һөтһөҙ эсәм ул. Ғиззәт һөтләп ярата шул. Рәхмәт, рәхмәт! – тип ҡабатлай-ҡабатлай еңгәм һөттө соландың ер иҙәненә һалҡынға сығарып ултырта.\n- Еңгәү, сәсемде үр әле тағы! – тип солан эргәһендәге эскәмйәгә ултырам. Мин хәҙер әсәйемдән бөтөнләй үрҙертмәйем, шикелле ул, гел еңгәмә инәм.\n- Еңгәү, ә һин Ғиззәт ағайҙы ҡайҙан белдең? – минең был балаларса бер ҡатлы һорауыма еңгәм ихлас көлөп ебәрә.\n- Нисек таныштығыҙ тимәксеһеңме? Мин мәктәптән һуң инәйемдең кәңәше менән педучилещеға уҡырға ингәйнем. Бер көндө беҙҙең дөйөм ятаҡҡа бер төркөм егеттәр килде. Вахталағы Маша әбей әрләй, егеттәрҙе ҡыуып сығармаҡ була, ҡыҙҙарҙы сығармай. Ташҡынға ҡаршы тороп буламы инде, беҙ, ҡыҙҙар, шырҡ-шырҡ көлә-көлә сығып ҡастыҡ. Шунда таныштыҡ та инде. Ғиззәт ныҡ матур бит. Мин уны шунда уҡ яраттым, ул миңә нисек иғтибар иткәндер, белмәйем. Әммә иртәгәһен килде лә баяғы Маша әбей аша мине саҡыртты. Их, белһәң! Бәхеттең етенсе ҡатында инем! Шундай егет миңә ҡараны! – хистәренә быуылып туҡтап ҡала, шунан сыңғырҙатып көлә лә дауам итә: - Бер нисә тапҡыр дөйөм ятаҡҡа килеп йөрөнө лә, үҙенә саҡырҙы. Барҙым. Ярамай, йөрөмә тиһә лә әхирәттәрем, барҙым. Бигерәк матур бит Ғиззәт, ҡаршы тороп буламы... Ә шунан... Ә шунан бына һеҙҙең ауылға килен булып килдем.\nМатур итеп сәстәремде сикәләп үреп бөтә лә, түбәмә күтәреп таҫма менән нығытып бәйләп, күбәләк һымаҡ итеп суҡлап ҡуя.\n- Ғиззәт ағайың эшкә урынлашты бит әле, бикәс. Лесхозда ат ҡараусы булып тора. Эй, көләм инде, мәйтәм эшкә барған саҡта матайыңды ҡалдырып тор, исмаһам. Аттар яҡын ебәрмәҫ, кәзә еҫе сыға, тип. Юҡ, тигән була. Мин бит ваҡытлыса ғына ат ҡараусы булам. Бына тиҙҙән, лесничий булам, ти. Урман алам да өй һалырбыҙ, ти. Бикәс, тиҙҙән өйөбөҙ була беҙҙең.\nЫсын, Ғиззәт ағай шул “кәзә” мотоциклынан төшмәй шул ул. Нисә ҡараһаң да шуныһына атланып тыз-быз килеп урамдан үтеп китә. Алыҫ ергә лә, яҡын ергә лә шул матайына атланып йөрөй ҙә ята. Хатта Эйек буйына һыу инергә лә шуның менән килә. Артына еңгәмде ултыртып ала ла, килеп туҡтай. Еңгәмде беҙҙең тирәлә ҡалдырып, үҙе тәрән ергә, малайҙар һыу ингән тәңгәлгә китә. Беҙ, бала-саға, был ваҡытҡа инде бер ҡат өшөгәнсе һыу инеп, ҡырсын ярға ҡыҙынырға сығып ятҡан булабыҙ. Бөтөн ауылға берәү генә булған йәш еңгә башҡалар менән һыу инергә төшмәй. Һай ялтыр калушын сисә лә яр башына ултырып ялан аяҡтарын ғына Эйеккә һалындыра. Әллә яр һөҙәк булған ул саҡтарҙа, әллә Эйек мул һыулы булған, әллә йылға һыуы үҙе күтәрелеп еңгәмдең аяҡтарын иркәләгән. Һәр хәлдә, аяҡтарын тубыҡтан һыуға тығып яр башында ултырған йәш ҡатын күренеше хәтергә һеңеп ҡалған. Еңгәмдең сәскәле күлдәгенең итәктәре лә сыланмай нисектер, өр-яңы ғына ап-аҡ яулығы ла башына килешле генә итеп ябылған. Үҙе лә йылмайып ҡына башҡаларҙың суп та суп сумып һыу ингәнен күҙәтеп тик ултыра. Ғиззәт ағай һыу инеп килгәс, тороп итәктәрен ҡағып, калушын кейә лә, мотоцикл артына менеп аяҡтарын бер яҡтан ғына төшөрөп ултырып ҡайтып китә.\n- Йөҙә белмәйҙер ул, бөржән, - ти әхирәтем ҡырсынташта ятып еңгәмде күҙәтә торғас. Шунан үҙе өҫтәп ҡуя: - Мин дә, еңгә булһам, һыу инмәйем.\nӨндәшмәйем. Еңгәмдең ауылы ниндәйҙер мул һыулы күл буйында икәнен беләм, теленән төшөрмәй һөйләй шуны. Йөҙә лә белә. Тик ул әле башҡалар менән бергә һыу инергә ҡыйынһына. Һөтһөҙ сәй эсеүе сәбәпсе быға. Тағы еңгәм, кеше күрмәй тип уйлаған сағында, ипләп кенә йомролана башлаған ҡорһағын һыйпап ҡуя. Шуға һыуға төшкөһө килмәй, серен башҡаларға белдергеһе килмәй. Әммә иң яҡын әхирәтемә лә быларҙы әйтмәйем, сөнки ул минең серем түгел, еңгәмдеке. Шулай ҙа, әхирәтем ыңғайына үҙем дә яр буйында ултырып аяҡтарын тубыҡтан һыуға сумырып йылмайып ултырған аҡ яулыҡлы, сәскәле күлдәкле йәш еңгә һүрәтен күңел дәфтәренә һаҡларға һалып ҡуям.\nМин инде хәҙер еңгәмдән айырылмайым. Ул минең генә еңгәм кеүек. Ҡарағусҡыл түңәрәк йөҙө балҡып ҡына тора, ап-аҡ тигеҙ тештәрен күрһәтеп ирендәре гел йылмая, көлөп кенә торған ҡыҫығыраҡ күҙҙәренең ҡыҫҡа керпек остарына ҡояш үҙе ҡунған кеүек. Матурҙың да матуры. Һөйкөмлө генә һөйәк, ти әсәйем. Ул да еңгәмде яратты, яңы күршеһен үҙ итте. Әммә еңгәмдең серҙәше мин генәлер кеүек. Һәр хәлдә, минән башҡа берәүгә лә яҡын итеп матур ғына “бикәс” тигән һүҙ менән өндәшкәнен ишетмәнем.\nБер көндө еңгәм менән Ҡыҙҙар тауына еләккә мендек. Был тау беҙҙең ауылда иң бейеге. Уның иң түбәһенә йәштәр йыл да флаг ҡаҙап ҡуя. Элек гел генә Ғиззәт ағай күтәрә ине, хәҙер ул өйләнгәс, йәштәрҙән кем эләктереп алғандыр был бурысты, мин әлегә белмәйем. Ә һөҙәгерәк битләүенә эре таштарҙан ауыл исемен яҙып ҡуйғандар. Быныһы өлкәндәр эше. Йыл да иҫкесә беренсе майҙа ауыл инәйҙәре ошонда май байрамына сыға һәм таштарҙы аҡлап ҡуя. Йырлайҙар, күңелле таҡмаҡ әйтешәләр, әллә ниндәй ҡыҙыҡлы хәлдәр тураһында һөйләшеп, көлөшөп-шаярып, сәй эсеп ҡайталар. Бәләкәйерәк саҡта мин дә әсәйемә эйәреп май байрамына барғаным булды.\nҺәр яҙ һайын тауға күтәрелергә кәрәк, ҡыш буйы ойоп ултырған тән яҙыла, ти күрше Ғәтифә инәй. Әлләсе, беҙ ҡыш буйы ошо тау итәгенән ҡайтып инмәйбеҙ ул, көн тау шыуабыҙ, тип еңгәмдең бер алдына, бер артына сығып хәбәремде теҙәм. Шунан һорап ҡуям:\n- Еңгәү, ә һеҙҙә, тегендә, Бөржәндә, Ҡыҙҙар тауы бармы?\nМинең хәбәрҙәремде шым ғына йылмайып тыңлап килгән еңгәм ҡапыл шып туҡтай ҙа миңә әйләнеп ҡарай:\n- Ҡайҙа? Бөржәндә? – Миңә әҙерәк аптырап ҡарап тора ла, шунан башын артҡа ташлап тороп рәхәтләнеп көлә башлай. Күҙҙәренән йәш сыҡҡансы туҡтай алмаған еңгәмдең көлкөһөн мин бик алмайым аңламауын, шулай ҙа ҡушылған булам.\nТауҙа быйыл еләк ишелеп уңған. Турғай башындай тип сағыштырыуҙарын саҡ аңланым, ысынлап та, арттырмайҙар икән бер ҙә. Эре-эре еләктәрҙе ауыҙыма, бәләкәйерәктәрен күнәгемә оҙата торғас, туйҙым да, арыным да. Ҡайынлыҡтың күләгәле еренә барып ултырҙым да үҙемдең яратҡан хыялыма әйләнеп ҡайттым. Мин дә еңгә булғас, һыу юлына барған биҙәкле күнәгемде еләккә генә йөрөтәсәкмен. Ана ҡалай матур еңгәм, аҡ яулығы аҡ сәскәле күлдәгенә төҫ кенә, ә биҙәкле күнәгенә еләктәр туп та туп килеп үҙҙәре барып төшә кеүек.\n- Бикәс, яулыҡты ошолай дүртмөйөшләп яҙып ябынһаң, бер ҙә эҫе түгел икән. Хатта еләҫ кенә, әбейҙәр белмәй ябынмайҙыр инде, - тип көлә-көлә еңгәм аҡ яулығын сисеп яҙып бәйләп ала. Мин дә яҙып ябыныр инем дә ул, косынка ғына бәйләгәнмен шул. Әммә күңелемә һалып ҡуям, еңгә булһам, мотлаҡ аҡ яулыҡ ябынып йөрөйөм. Еңгәмдең сырт-сырт итеп еләк сүпләгән талғын ғына көйөнә иҙерәп тә киткәнмен шикелле, юҡһа, ямғыр килгәнен әллә ҡайҙан күрер инем. Ә ул, ҡулъяулыҡтай ғына бер болот, тау артынан ҡапыл ғына килеп сыҡты ла шарт та шорт йәшен ҡамсыһын уйнатып ҡойоп яуып алды ла китте. Ниңәлер беҙ бәләкәй саҡта йәйге ямғыр гел шулай яуа торғайны. Еңгәм менән тиҙ генә ҡайынлыҡ араһына инеп йәшендек. Ҡурҡыта, әммә йәшен салтлаған һайын тертләп, дер-дер ҡалтырап торған еңгәм эргәһендә үҙемде батыр тоторға тырышам:\n- Ҡәрсәйем өйрәтә торғайны, йәшен йәшнәгән һайын Бисмиллаһи-рахман-ир-рахим тип әйтергә кәрәк, ти. Әйҙә, еңгә, бисмилла әйтәйек. Тиҙ генә үтеп китер.\nТик әле генә көлә-шаяра еләк йыйып йөрөгән еңгәм мине ишетмәй ҙә шикелле. Күҙҙәре шар асыҡ, йөҙө ап-аҡ. Кеше йәшендән шул хәҙәрем дә ҡурҡыр икән. Доға урынына бер туҡтауһыҙ бөтөнләй икенсе һүҙҙәрҙе ҡабатлай ҙа ҡабатлай:\n- Ғиззәт килеп алыр ул хәҙер матайы менән, минең йәшендән ҡурҡҡанды белә бит ул, килә ул хәҙер Ғиззәт, хәҙер килеп етер...\nЯмғыр нисек ҡапыл ғына ҡоя башлаһа, шулай тиҙ генә туҡтаны. Һыуланып, өшөп кәртә артынан ғына кисләтеп өйгә ҡайтып индек. Мин еңгәмдең күнәген күтәрешеп шунда уҡ уларға үттем. Кәртә ҡапҡаһы шар асыҡ, ишек алдында теге ике һарыҡ бәрәсе менән сабылмаған үләнде семтеп йөрөй. Шул саҡ тәпәш өйҙөң бәләкәй генә солан ишегенән эйелеп Ғиззәт ағай килеп сыҡты. Тәндәрен шығырлатып кирелеп-һуҙылды ла, беҙ күтәреп килә ятҡан күнәктән ынтылып бер ус еләк алды. Шунан һуҙып атлап һөйләнә-һөйләнә кәртә яғына китте:\n- Был һарыҡтың береһен салырға ла ҡуйырға инде әллә. Асыҡтырҙы әле. Көн дә вермишель дә картуф, ит ашағы килә.\n- Хәҙер Ғиззәт, саҡ ҡына көтөп тор, еләктән тиҙ генә табала ғына ҡыҙҙырып бәлеш бешерәм, йәме. Ныҡ асыҡҡайныңмы? – тип еңгәм күнәген күтәреп йәһәтләп өйгә инеп киттте.\nЫсын әйтәм, шунда мин беренсе тапҡыр ныҡ итеп матур Ғиззәт ағайға асыуым килде. Арып, асығып ҡайтып ингән еңгәмдең ҡулынан күнәкте алмағанға ла түгел, ә ике бөртөк малдың береһен тотонам тигәненә. Дүрт баш малды нисек ҡышлатайым да, нисек итеп үгәй ҡәйнә вәғәҙә иткән тананы алайым, тип көн дә ауыр балсыҡ ташып кәртә һылаған еңгәмде йәлләнем.\nУл һарыҡтарҙы Ғиззәт ағай барыбер ҡышлатманы. Яңы йылдан һуң үҙенә ике тамсы һыу кеүек оҡшаған, ҡалаҡҡа ғына һалып йоторҙай матур ҡыҙы тыуыуға ике оло һарыҡты ла тотоноп өлгөргәйне инде. Күгүләнгә аяҡ баҫыуға теге ике бәрәс тә, өлгөрөп етмәҫ элек үк, ҡаҙан ҡалаһына китте.\nӘ ауылдағы урман хужалығы етәксеһе һүҙендә торҙо – Ғиззәт ағайға өйлөк ағас бирҙе. Ҡыш буйына Зиннәт бабай шул урманды ташып, өйөп ҡуйҙы, бураһын күтәрергә генә ҡалды.\nЙәй уртаһында күршеләребеҙ өмәгә әйтте. Ул йылдарҙа ауылда яңы йорт һалып сығыу тигән нәмә бөтөнләй онотолоғайны, хатта кешеләр өсөн әллә ниндәй танһыҡ бер күренешкә әйләнгәйне. Ғиззәт ағайҙың саҡырыуын шуға берәү ҙә кире ҡаҡманы, хатта саҡырылмағаны ла, урамдан үтеп барған булып, төҙөлөш майҙанына һуғылып китте. Кемдер кәңәш бирер өсөн туҡтаны, кемдер ярҙам итте, ә кемдер ишек алдындағы табында мул ғына ултырған ялтырбаштарҙы тәмләр өсөн генә боролоп инде. Өмәселәргә ашарға әҙерләп булышҡан еңгәм атлап түгел, осоп йөрөй инде. Яңы ғына өлгөргән картуфты иҙеп майлы табала ҡыҙҙырып бәлеш бешерә, ә үҙе буласаҡ өйөнән күҙен алмай:\n- Беҙҙең өйөбөҙ була бит, бикәс, күрәһеңме? Был бәләкәс өйҙө лә яраттым, әммә быныһы бит өр-яңы! Үҙемдеке! Үҙебеҙҙеке! Минең үҙ ғүмеремдәге беренсе өйөм буласаҡ. Беҙҙең өйөбөҙ! Ана теге яҡҡа беҙ тәҙрә ҡуясаҡбыҙ. Был яғына ла. Мейес эргәһендә лә тәҙрә булыр. Һәй, өс яғында ла тәҙрә булһын, ивет? Өй яҡты булыр. Бөгөн үк кискә ярангөлдәрҙе күбәйтеп күсереп ултыртып ҡуяйым әле. Тәҙрә төбөм һайын гөл булыр...\nЙорт күтәреү эшен һағынған ир-ат бер-береһен ҡеүәтләп, һай-һайтлап геүләшеп бәләкәй генә бураны “һә” тигәнсе күтәреп тә ҡуйҙы. Кискә күршеләрҙең йорт алды ҙур һабантуй һымаҡ геүләп тора ине инде. Ул йылдарҙа кешеләр эшләгән эш хаҡын ялтырбаштар менән иҫәпләшергә өйрәнә башлаған саҡ ине. Шуға, алданып ҡуймайым, түккән көсөмдөң хаҡын етерлек ҡайтарып алайым тигәндәй, тулы рүмкәләрҙе тиҙ һәм йыш бушатырға ла күнегә башлағайнылар.\nИҫерешеп бөткән өмәселәр кисләтеп кенә таралғанда, мин бәләкәс Зәлиәне сәңгелдәктә йоҡлатып, еңгәмә һауыт-һаба йыуышырға тип кире тышҡа сыҡтым. Шул көндө мин Ғиззәт ағайҙың беренсе тапҡыр ныҡ итеп иҫергәнен күрҙем. Элек тә ҡыҙмаса сағын күргәнем бар ине, әммә ул көндө ағай бигерәк ҡурҡыныс ине. Ике йоҙроғо ла йомарланған, көмөрәйеп башын эйгән дә нимәлер һөйләнә-һөйләнә өҫтәлгә табан килә башланы. Еңгәм ҡапыл ашыға-ашыға һауыттарҙы табаҡҡа теҙә башланы.\n- Бикәс, һуң инде, бар ҡайт, йәме. Әсәйең асыуланыр.\n-Эй, бөржән! Нимә бөгөн бөтәһенә лә ыржайып йөрөйөң. Мин күрмәй тиһеңме әллә...\n- Бикәс, ҡайт инде, - тип еңгәм миңә тағы берҙе ялыныслы ҡараш ташланы ла, йыуып та бөтмәгән һауыт-һабаһын күтәреп өйгә инеп китте. Болғана-болғана Ғиззәт ағай уның артынан эйәрҙе.\nБәләкәй инем шул әле. Ҡулдарымды ятып ҡалған таҫтамалға һөрттөм дә, яйлап өйгә ҡайтып киттем. Ә унда беҙҙекеләр сәй артына ултырған ине.\nАтайым нисектер ял алғайны, шуға әсәйем, ағайҙарым менән бергә үңәстәре өҙөлә яҙып бесән сабып саҡ ҡайтып торған саҡтары ине. Күмәк ғаиләлә кистәрен табынға йыйылғанда ваҡыт туҡтай бит ул. Мин дә онотолдом.\n- Күршеләр ни хәлдә? Өмәгә инеп булманы инде, совхоз ял биргәндә бесәнде саба һалыр кәрәк, - тип атайым һорағас ҡына, иҫемә төштө.\n- Бурап бөттөләр ҙә ул. Ғиззәт ағай ғына нишәптер еңгәмә асыуланды, - тип әйтеүем булды сәй яһарға ынтылған ғына әсәйемдең ҡулынан һөт ҡалағы төшөп китте.\n- Атаҡ! Нишәп байуҡ әйтмәй ултыраһың! Әйҙә, тиҙ бул! Бара һалайыҡ! Йә, нимә һаман яйлайһың! – тип атайымды йәһәтләп эйәртеп сығып та йүгерҙе.\nИкенсе юлы еңгәмдең аҡ яулығын күҙенә тиклем төшөрөп бәйләп йөрөгәнен күрҙем. Өсөнсөгә, иҫерек ағайҙың еңгәмде өйгә елтерәтеп алып инеп киткәнен күреп, әсәйемә үҙем йүгерҙем. Унан тағы, тағы, тағы... Ә бер көндө йәш ярымлыҡ Зәлиәнең ойоҡсан тышта илап торғанын күреп Ғәтифә инәй барып ингән...\nБолницала ҡыбырлай ҙа алмай ятҡан еңгәмде күреү ҡурҡыныс ине. Тын алған һайын ыңғыраша, йөҙө ап-аҡ үҙенең, бинт менән уралған башы урыны-урыны менән алһыуланып тора. Әле кисә генә бәләкәй йомроҡайлы ҡорһағы ҡапыл ғына төпкә батып киткән, ҡан тамырҙары бүлтәйешеп торған ҡулдары менән шул бушлыҡты ҡосаҡлаған. Әсәйем район үҙәгенә барып ҡайтам, тигәс, һағыҙ кеүек йәбештем. Бындай күренеш шаһиты булырымды белһәм... Барыбер килер инем, еңгәмде күрмәй, хәлен белмәй түҙмәҫ инем.\n- Зәлиәне Ғиззәт килеп алыр, тигән була һаман, - әсәйем шыбырлап ҡына шул һүҙҙәрҙе әйткән еңгәмә ысынлап тороп асыуланды, хатта әрләп ташланы. – Аҡыллым, Ләйсән килен, етәр. Үҙеңде, тыуырға тейеш булған балаңды ла йәлләмәгәнһең икән, исмаһам, Зәлиәңде уйла! Әсәй бит һин! Нимә күреп үҫә, тип әйтеп тә тормайым. Әгәр үткәнендә Ғәтифә еңгә күреп өлгөрмәһә? Барып инмәһә? Нимә булыр ине? Уйлайһыңмы әҙерәк?\nЕңгәмдең ап-аҡ бите буйлап йәштәр йүгергәнен күреп әсәйем әҙерәк тауышын баҫты. Аяҡ осондағы юрғанын рәтләгән булды. Шунан шымыраҡ, ипләберәк тауыш менән дауам итте:\n- Йә. Шунда ҡышҡы һыуыҡ булһа. Үҙең туҡмалып иҙелеп иҫһеҙ ятаһың, балаң әллә ҡайҙа сығып китһә. Ғүмерлек үкенес булыр ине. Һинең генә түгел, килен, минең дә, Ғәтифә еңгәнең дә, бынау һине йәлләп буҙлап ултырған баланың да, бөтөн ауылдың да. Тик Ғиззәттең түгел. Шул бер кәнтәйе тип ҡапланған, шунан башҡа берәү ҙә күҙенә күренмәй. Күреп йөрөйөм, килен, шул бисураһы иренән айырылып ҡайтҡаны бирле Ғиззәт һиңә ҡаныҡты бит. Беләһеңдер инде хәҙер, йәштән бергә йөрөнөләр. Йөрөнөләр, килен, ныҡ йөрөнөләр. Бөтөн ауыл күреп-белеп торҙо. Ә был бисура, Ғиззәт ярлы, уға бармайым тип байҙы эҙләп кейәүгә сыҡты ла китте. Хәҙер ҡайтты ана, бөтөн ауылды аҙҙырып самагон һатып ята. Бура күтәртергә тигән самагонды ла шунан алдығыҙ бит.\nӘсәйемдең үткер балта менән ит сапҡан һымаҡ ҡырҡа-ҡырҡа әйтелгән был һүҙҙәренән хәҙер еңгәм генә түгел, мин дә һыңҡылдап илай инем. Әйтерһең, еңгәмдең ап-аҡ яулығы ергә төшөп бысранмаған, ә минеке саңға, ҡанға батып ята кеүек. Әйтерһең тын да ала алмай һыҙланып ятҡан берәү еңгәм түгел, ә мин ыңғырашам кеүек.\nЭскә батып киткән эсен ҡосаҡлап ятҡан еңгәмдең ҡулдарын һаҡ ҡына тотоп һыйпай башланы әсәйем.\n- Ҡаты әйттем инде, килен, асыуланма. Име-томо шул булһын. Зәлиә өсөн әлегә борсолма, ул беҙҙә, Ғәтифә еңгә ҡарап ҡалды. Зиннәт ағай килеп күреп киткән булды, уңайһыҙланып ҡына. Эй, бер быҙау инде уныһы ла, асыуым да килмәһә. Әбейенән үтеп шул баланы алып ҡайтам, тип тә әйтә алмай. Йөҙөнә ҡара яҡты инде, теге ҡанһыҙы ла. Ә һин, килен, бошонма. Барыр ерем, яҡлар кешем юҡ, тип кире ҡайтып йөрөйһө булма ауылға. Сығыуыңа Зәлиәне алып килербеҙ. Бына ошо кеше һине килеп алыр. Ҡурҡма. Ятһынма. Мин уны белмәйем, әммә яҡшы кеше тинеләр. Яңғыҙ ҡалған, уға ла ярҙам кәрәк. Килен, бер үк һүҙемде йыҡма, һауыҡҡансы ошо турала уйлай тор.\nЕңгәмдең ҡулдарын шаҡарып тиерлек асып ҡулына бер ҡағыҙ менән бер фото тотторҙо. Осмотон ғына күреп ҡалдым, ниндәйҙер бер ир кешенең һүрәте ине ул...\nЕңгәм ҡайтманы. Күрше өй элеккегә ҡарағанда ла нығыраҡ ергә һеңеп төшкәндәй булды. Уны бер көндө Ғиззәт саҡ үртәп ебәрмәне. Лаяҡыл эскән ирҙең ҡурҡыныс итеп “бөржән” тип аҡырып, еңгәмдең барлы-юҡлы монаятын ишек алдына сығарып яҡҡан сағында ярай ҙа өлкәндәр өйҙә ине. Был янғынға күп тә үтмәне, ауылға ирҙән айырылып ҡайтҡан бер бисәгә барып инде Ғиззәт. Күптән шуның менән йөрөгән, имеш. Йәнәһе, электән бер-береһен ныҡ яратҡан булғандар, ә теге “бөржән” араларында торған. Самагонын килеп алған һәр бер кешегә шулай тип һөйләп сығарған Ғиззәттең яңы ҡатыны. Беҙҙең күрше йорт тағы етемһерәп ҡалды. Нигеҙ лә, ҡыйығы ла булмаған тәҙрәһеҙ-ниһеҙ бура еңгәмдең һуҡыр өмөттәре кеүек ҡарайып ултырып ҡалды. Еңгәм картуф бәлеше бешереп өмә менән күтәрткән бураны ялғау Ғиззәт хатта күсереп алып өй итергә лә эшкинмәне.\n...Оҙаҡ йылдар үткәс, уҡып сығып эшләп йөрөгән сағымда мин “бөржән” еңгәмде күрәсәкмен. Ағас эшенә маһир бер оҫта ҡуллы коляскалы инвалидты төшөрөргә республиканың бөтөнләй икенсе тарафындағы бер районға юл төшөр. Беҙҙең ижади төркөмдө оҙата барыусы урындағы хакимиәт вәкиле ауылдың бынамын тигән бер өйө алдында туҡтарға ҡушыр. Бейек йорттоң һырлап биҙәлгән тәҙрә ҡапҡастары, тәҙрәләрҙә балҡып ултырған ҡып-ҡыҙыл ярангөлдәре шунда уҡ күңелемә ятыр. Шул саҡ семәрләп биҙәлгән ҡапҡаны асып хужабикә килеп сығыр һәм мин уға ҡарап һүҙһеҙ ҡалырмын. Шунан хеҙмәттәштәремде аптыратып ҡысҡырып ебәрермен:\n- Еңгәү! Бөржән еңгәү!\nҺөйләшеп һүҙҙәр бөтмәҫ, таңға тиклем серләшербеҙ. Ғиззәттең уның әйберҙәрен үртәүен һөйләрмен. Еңгәм бер мәлгә генә тын ҡалыр ҙа, беләм, тиер. Шунан теҙеп һөйләп ҡуйыр:\n- Теге ваҡыт больницанан Рәжәп килеп алды. Һыу һөлөгөләй һылыу Ғиззәттән һуң тыумыштан ғәрип кешегә өйрәнеп китеүе ныҡ ауыр булды. Хатта элекке матур иремдән туҡмалған саҡта ла ул тиклем ауыр түгел ине. Рәжәп өндәшмәне, бер һүҙ әйтмәне, Зәлиәне ҡаҡманы, үҙ итте. Хатта балам уға эҫенде, мин – юҡ. Ә Рәжәп сабыр ғына эргәмдә коляскаһын шығырлатып йөрөп тик ятты. Бер көндө яҡшы кешеләр еткерҙе, ауылда Ғиззәт минең унан-бына ямау эҙләп йөрөп теккән ҡорамаларымды, Зәлиәмдең бәпес йүргәктәрен сығарып яҡҡан да теге ҡатынға сығып киткән икән. Ә мин көткәйнем бит. Эҙләп килер, тигәйнем. Ишеткәс, ныҡ иланым, хатта туҡмалғанда ла улай иламай инем. Ышанаһыңмы-юҡмы, бикәс, бер ярты һатып алып үҙ ғүмеремдә беренсе һәм һуңғы тапҡыр ултырып илай-илай араҡы эстем дә... Сығып ҡоҫтом. Сығарҙым бәрҙем мин Ғиззәтте күңелемдән дә, йөрәгемдән дә. Хәҙер минең өсөн Рәжәптән дә матур кеше юҡ, беләһеңме. Күңеле ғәрип Ғиззәт түгел, ғәҙәте күркәм Рәжәп ҡәҙерле минең өсөн.\nБөржән еңгәм менән был осрашыуға ла инде байтаҡ булды. Хәҙер үҙем еңгә булдым. Әсәйем бүләк итеп биргән аҡ яулыҡты хыял иткәнсә ябынам. Һыу юлына барған биҙәкле күнәктәрем мин төшкән йорттоң ишек алдын йәмләп ҡоймаға түңкәрелеп эленгән. Килен итеп ҡабул иткән йылғамда кинәнеп йөҙәм, тубыҡҡа тиклем һыу кисеп кенә йөрөмәйем. Ә шулай ҙа ҡайһы берҙә, кистәрен балаларҙы йоҡлатып, ирем менән икәүҙән-икәү ҡалып сәй эскән саҡта, гел бер күренеш күҙ алдыма баҫа. Оператор менән режиссер минең “бөржән” еңгәм менән Рәжәп ағайҙы сәй табынына ултырта. Күнегелгән һүрәт, ғаиләләрҙе телевидениеға төшөргән саҡта ялҡау ғына был алымды файҙаланмай. Тик мин башҡаса бер ҡасан да, бер ҡайҙа ла иренә шул тиклем яратып һәм наҙлап ҡарап сәй яһаған ҡатынды күргәнем булманы.


Ҡыҙҙар өсөн һуғышмы, үс алыумы, әллә башҡа сәбәпме?\nУҙған йәкшәмбегә ҡараған төндә Дүртөйлө районында ғәҙәттән тыш хәл теркәлде. Бер төркөм йәштәр Байгилде ауылында йәшәүсе егеттәрҙе туҡмаған. Һөҙөмтлә зыян күреүсе өс кеше ауыр хәлдә дауаханаға оҙатылған.\nБайгилде ауылында йәшәүсе ата-әсәләр улдарының хәүефһеҙлеге өсөн борсола. Был бер ҙә осраҡлы түгел, сөнки һуңғы ваҡытта урындағы егеттәрҙең йыш ҡына туҡмалып ҡайтыуы күҙәтелә. Уҙған ял көндәрендә күңелһеҙ хәл йәнә ҡабатлана. Әммә был юлы ҡазаға тарыусыларға ашығыс ярҙам саҡыртырға тура килә.\nБайгилде һәм күрше ауыл йәштәре араһында ҡупҡан низағта нисә кеше ҡатнашыуын әлегә аныҡ ҡына әйтеү мөмкин түгел. Шулай ҙа айырыуса зыян күргән өс егет Дүртөйлө район үҙәк дауаханаһына һалынған. Бөгөнгә ҡазаға тарыусыларҙы икәүһе өйҙәренә ҡайтарылған. Тағы ла бер егеттең хәле уртаса ҡатмарлыҡта, ти табиптар.\nБаштары йәрәхәтләнгән егеттәрҙең береһе әлеге ваҡытта тыуған ауылына ҡайтарылған. Уның әйтеүенсә, һөжүм итеүселәр кешеләргә генә түгел, автомобилдәргә лә зыян килтергән. Әммә ул низағтың ни сәбәпле ҡубыуын аныҡ ҡына аңлата алманы. Шулай уҡ егет камераға интервью биреүҙән дә баш тартты. Атай кеше лә беҙҙең менән әңгәмәләшергә теләмәне.\nЭске эштәр министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, әлеге ваҡытта низағты ойоштороуҙа ғәйепләнеүсе ике егет ҡулға алынған. Улар менән полиция хеҙмәткәрҙәре шөғөлләнә.\nБындай күңелһеҙ хәлдәргә юл ҡуймау өсөн Байгилде ауылында йәшәүсе ата-әсәләр был аҙнанан төнгө дежурға сығырға ниәтләй. Һәр хәлдә улар төбәктә тыныслыҡ урынлаштырыу өсөн бар көсөн һалырға әҙер.\nӘлеге ваҡытта ғәҙәттән тыш хәл сәбәптәре асыҡлана. Тикшереү һөҙөмтәләре буйынса хоҡуҡ һағында тороусылар тарафынан тейешле ҡарар ҡабул ителәсәк. Ә инде ауыр тән йәрәхәттәре алған егеттәргә тулыһынса һауығып сығыу өсөн оҙайлы дауалау курстары үтергә кәрәк.


Бала – ғаилә тотҡаһы түгел шул » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » Бала – ғаилә тотҡаһы түгел шул\nБала – ғаилә тотҡаһы түгел шул\nВадим беҙҙең класта берҙән-бер малай булды. Тырышлығы, ихтирамлы булыуы һәм беҙгә, райондың төрлө ауылдарынан йыйылған 12 ҡыҙға баш-баштаҡланырға, уның менән етәкселек итергә ирек бирмәйенсә, үҙен лидерҙарса тотоуы менән һәр ваҡыт маҡтала торғайны. Икәү-ара айырыуса дуҫ булдыҡ, тәүге мөхәббәт тураһында ла, ғаиләләге төрлө аңлашылмаусанлыҡ, атай-әсәйҙәр менән бәхәстәр хаҡында ла асыҡтан-асыҡ һөйләштек. Ҡыҫҡаһы, серҙәребеҙ беректе. Мәктәпте тамамлағас, төрлөбөҙ төрлө уҡыу йорттарына таралдыҡ. Бер бөртөк егетебеҙ ауыл хужалығы институтының иң ауыр тип һаналған механика факультетына уҡырға инде. Шул уҡ йылдың август айында класташтар менән осрашыу ойошторолғайны, әммә мин юғары уҡыу йортона уҡырға инә алмағас, сауҙа техникумына документтар тапшырып йөрөп, был сараға бара алманым.\nӘллә яҙмыш ҡушыуымы, әллә нимә булды, белмәйем: мәктәпте тамамлауға 20 йыл үтте, Вадимды бер тапҡыр ҙа осратырға тура килмәне. Хәлдәрен класташ ҡыҙҙар һөйләүе буйынса ғына белә йөрөнөм: уҡыуын тамамлап, Салауат ҡалаһында эш башлаған, өйләнгән, фатир алған, ике балалары бар. Телефон номерын белеүсе булманы, интернет аша эҙләп ҡарау һөҙөмтә бирмәне. Ҡайһы бер ҡыҙҙар менән дә күптән аралашҡаны булмағас, быйыл йәй башында мәктәпте тамамлауға 20 йыл тулыу айҡанлы класташтар осрашыуы ойоштороп ебәрергә булдыҡ. Кемеһен туғандары аша, кемеһен “Бәйләнештә” сайтында таптыҡ, “йүкә телефон”дарҙы ла эшкә ектек. Нисек итһәк иттек, билдәләнгән көндә мәктәпте тамамлаған 13 баланың 11-е, кемеһе тормош иптәше, кемеһе балалары менән йыйылыштыҡ. Вадим менән мин генә яңғыҙ килгәйнек. Арабыҙҙа 17 йыл күрешмәгән Зәлифәнең, һәм, әлбиттә, Вадимдың булыуы минең өсөн икеләтә ҡыуаныслы булды. Хәтирәләр, көлкөлө хәлдәр, тормош иптәштәре менән таныштырыуҙар – осрашыу иртәнсәк башланып, төн уртаһына тиклем дауам итте. Табынды йыйып, сүп-сарҙы таҙартҡансы таң һыҙыла башланы.\n– Бөгөн ҡайтаһыңмы? Әгәр ҡайтһаң, әйҙә, ауылыңа тиклем алып барам. – Вадим килеп ҡулымдан пакеттарҙы алды.\n– Ярай, мәшәҡәтләнмә, әсәйемдәр осрашыуға киткәнде белә, борсолоп тороусы юҡ, иртәгә генә ҡайтырмын.\n– Улайһа үҙебеҙгә алып ҡайтам. – Ул йылмайып миңә ҡулын һуҙҙы. Беҙ икәү бала саҡтағылай етәкләшеп машинаһына ҡарай атланыҡ.\n– Бына был бүләгеңдәге яҙманы үҙгәртеп, ҡабаттан эшләп бир инде миңә, йәме, – йоҡлар алдынан сәй эсергә генә ултырғайныҡ, Вадим иҫтәлеккә таратҡан сувенирҙың үҙенә тәғәйенен алдыма һалды. Машина рулен тотҡан егеттең ҡолағына “Тырыш ир, өлгөлө ғаилә башлығы, бынамын тигән шофер” яҙыуы беркетелгән ине. Мин аптырап класташыма текәлдем. – Мин инде ғаилә башлығы түгел, айырылдым...\nКис буйына был турала бер һүҙ ҙә өндәшмәгәс, тәүҙә ышанманым. Әммә Вадимдың тауышы бойоҡ ине:\n– Э-х-х-х, Гөлдәриә, 14 йыл ғаилә тормошонда йәшәп, 14 бәхетле айым булдымы икән, тип уйлай башланым әле мин. Бына, түҙер әмәлем ҡалмағас, айырылдым да, атай йортона ҡайтып төпләнмәксе булдым. Әлегә әсәйем менән ағайым ғына белә, хәҙер һиңә әйттем бына...\nҺүҙҙе артабан нимә тип дауам итергә белмәй, телемә килгән тәүге дәлилемде әйтергә булдым:\n– Ә балаларың?\nВадим нисектер йәмһеҙ итеп көлөп ебәрҙе:\n– Беләһеңме, әсәй ҙә, ағай ҙа иң тәүҙә шулай тип һораны. Ни өсөн, нимә этәрҙе тип һорамайҙар. Ысынын ғына әйткәндә, бынан туғыҙ йыл элек айырылырға уйлағайным, шул саҡта бала хаҡы тип, үҙемде туҡтатып ҡалдым. Иң ҙур хатамдың береһе өйләнеү булһа, икенсеһе шул саҡта араны өҙмәй ҡалыу булды. Ир-ат ҡатынынан китер булһа, уны иң тәүҙә аҙғынлыҡта, эскелектә, һәм бала тураһында уйламауҙа ғәйепләй башлайҙар. Ә ниңә мин бала хаҡын уйларға, түҙергә тейешмен, ә әсәләре уйламай һуң ул?\n– Шул тиклем насар йәшәнегеҙме ни?\n– Тәүҙә һәйбәт кенә барған кеүек ине ул. Ун ай буйы дуҫлашып йөрөнөк, яратышып өйләнештек. Ул саҡтағы Сөмбөл менән бөгөнгө ҡатынымдың араһында бер ниндәй ҙә уртаҡлыҡ юҡ. Әллә ул йылдарҙа һәйбәтерәк, аҡыллыраҡ күренергә тырышҡанмы, әллә минең яратыуым, уның һәр теләген тормошҡа ашырырға тырышыуым уны боҙҙомо – белмәйем. Һәр хәлдә, һуңғы ун йылда атай, ир түгелмен, ә аҡса алып ҡайтырға тейешле затмын. Балалар менән тышҡа саф һауа һуларға сыҡҡанда ла ул миңә ризаһыҙлыҡ күрһәтә. Имеш, йүнле ир көпә-көндөҙ эшһеҙлектән эт һуғармай. Баҡсаға барып ер ҡаҙһам, йәки таксиҙа йөрөп аҡса тапһам, файҙа күберәк булыр ине. Шул уҡ ваҡытта ҡатыным бер ваҡытта ла: “Рәхмәт, аҡса алып ҡайттың”, – тигәне юҡ. Нимәлер алһа, эш хаҡына йә кредитҡа алған, йәки әсәһе алып биргән. Иң үкенеслеһе, улым менән ҡыҙым да миңә ҡарата ихтирам тойғоһон юғалта башланы. “Атай, шуны ал, атай, аҡса кәрәк”. Ә ниндәйҙер һөйләшеү башларға, хәлдәрен белешергә теләһәм, йә дәрес әҙерләргә кәрәк уларға, йә ҡайҙалыр барырға. Бөтмәҫ зарынан, мине яманлауынан биҙеп, туғандарым да беҙгә килмәй башланы. Үҙебеҙ ҡайтҡанда ла берәй туғанымдың йөҙөн йыртып һүҙ әйтһенме, ниндәйҙер шаяртыуға үпкәләһенме, күрше килендән көнләшһенме – янъял ҡуптармайынса ауылдан киткәне булманы. Шуға күрә һуңғы ике йылда гел яңғыҙым йөрөнөм. Ниңә һуң мин, балалар тип, мине тиң күрмәгән, иргә һанамаған кеше менән йәшәргә тейеш һуң ул?\n– Ә нилектән улай булды һуң ул? Һин бит кластағы 12 ҡыҙға баш бирмәй, улар араһындағы низағтарға ҡыҫылмай ғына йөрөнөң бит. Ә бында бер ҡатыныңдың яйын таба алмайһың...\n– Урыҫтар “тещщщща” тип төрлө анекдоттар һөйләһә, элек асыу килә ине, хәҙер аңлайым. Беҙ бит балаларҙы ҡарашырға уңайлы булыр тип, ҡәйнәмдәр менән бер йорттан фатир алдыҡ. Хәҙер көнөнә ҡырҡ булмаһа ла, дүрт тапҡыр инеп сыға, һәр нәмәгә ҡыҫыла. Ҡыҙына һәйбәт нимә өйрәтмәһә лә, насар яҡҡа ҡоторторға шәп. Шуға күрә ҡатынымдың яйын тапҡан хәлдә лә, ҡәйнәмә ярай алмайым. Килеп инеү менән, ниңә ваннағыҙға ремонт эшләмәйһегеҙ, ниңә шкафты ҡиммәт хаҡҡа алдығыҙ, ниңә кейәү аҡса тапмай, ниңә ҡоҙағый ауылдан ит алып килмәй, ниңә төшкә тиклем йоҡлап ятаһығыҙ, тип ярһып-ярһып өйрәтә башлай. Үҙ өйөбөҙҙә үҙебеҙсә йәшәргә лә ирек юҡ.\n– Өфөгә күсегеҙ һуң, ара алыҫ булһа, ҡыҫыла алмаҫ...\n– Унан ҡотолоп булмай. Мәскәүҙә йәшәгән кесе ҡыҙын ике тапҡыр айырып алып ҡайтты. Бажа эш хаҡын бирмәгәс, балдыҙ әсәһенә ошаҡлап шылтыратҡан да, ҡәйнәм икенсе көндө үк юлға сыҡты һәм аҙна ла үтмәне, балаһы менән бергә айыртып алып ҡайтты. Ярты йылдан һуң йәштәр ҡабат ҡауышты, инде ҡыҫылмаҫ тиһәм, юҡ, аңламаны. Телен тыймағанмы инде, белмәйем, бажа сираттағы талаш ваҡытында балдыҙға бер-икене йоҙроҡ эләктергән. Был юлы ҡәйнәм кешенән бурысҡа аҡса алып, самолет менән осто. Инде бер йыл айырылғандарына, берәү булһа, балам яңғыҙ тип, ҡайғырыр ине, был шатлана. Ҡыҙҙарын да әйтәйем инде, алйот әсәләренә бар булған хәлдәрен һөйләп, нимә ашап, нимә эскәндәренә тиклем отчет биреп торалар.\n– Шулай ҙа һин айырылырға ашыҡма әле... Бер теленгән икмәк берекмәй тиҙәр. Әллә берәй ҡатын таптыңмы ситтән?\n– Һин нимә, ҡабат өйләнеү тураһында ауыҙымды ла асмаясаҡмын! Ә айырылыуға килгәндә, ҡарар иттем инде...\n– Һуңғы сиккә нимә алып барып еткерҙе һуң?\n– Үткән йыл ағайым ныҡлап ауырый башланы. Унда-бында йөрөп ҡараны, асыҡлап бер ни ҙә әйтмәйҙәр. Яман шешме әллә тип, Силәбегә тикшеренергә барырға булды. Һорағас, бурысҡа тип, машинаның тәгәрмәстәрен яңыртырға йыйған аҡсаны һалдым. Аҡса күсереү чегын кеҫәнән табып алып, Сөмбөл өйҙә оло яу ҡуптарҙы. Улай-былай итеп тынысландырҙым да, хәлде аңлата башланым. “Үлергә йөрөгән ағаһына анауындай аҡса биргән иҫәр һин! Аҙаҡ кем түләй бурысын?”– тип ҡысҡыра башлағайны, түҙмәнем, беренсе тапҡыр ҡатыныма ҡул күтәрҙем. Шунан башланды ла инде ысын буран! Тәүҙә ҡәйнәм менән ҡайнымды саҡыртты. Тынысланайым тип, урамға сыҡҡайным, ҡайтып инеүемә өйҙә полиция хеҙмәткәрҙәре менән тәүге медицина ярҙамы күрһәтеүселәр ултыра ине. Мине күргәс, ҡатынымдың истерикаһы башланды: “Уның менән ҡалдырмағыҙ! Үлтерә ул мине! Төрмәгә алып китегеҙ”, – тип сеңләй. Әллә ҡыланды, әллә берәй быума сире булып шул ҡуҙҙымы, белмәйем. Хоҡуҡ һаҡлау хеҙмәткәрҙәре мине алып китерлек дәлил юҡ тип (эсмәгәнмен, үҙемде тыныс тотам, ни өсөн һуҡҡанымды аңлатып яҙҙым), өйҙән сығып китте. Шул көндән һуң ҡәйнәм ҡыҙын минән туҡматмайым тигән һылтау менән беҙҙә ҡуна башланы. Ашарға бешерелмәй, кейем йыуылмай, балалар минең менән һөйләшмәй. Тулыһынса бойкот иғлан ителде, мин дә яуапһыҙ ҡалмаҫҡа булдым. Эш хаҡы алған көндө ҡәйнәм минән балаларҙың кәрәк-ярағына тип аҡса һорағайны, үҙһүҙлелеккә барып бирмәнем. Өйҙә ҡабат янъял ҡупты, икенсе көн эштән ҡайтыуыма ишектәге йоҙаҡты алмаштырып, мине өйгә индермәҫкә маташтылар. Полиция саҡыртып, үҙемдең өйгә инергә хоҡуғым барлығын иҫбатлап, йоҙаҡты ҡырҡтырып индем. Ике ай шулай һуғыш яланындағылай көн иттек. Сөмбөл судҡа барып алиментҡа ғариза яҙғайны, уйланым-уйланым да, айырылышырға мин дә ғариза яҙҙым. Фатирҙы бүлдереп торманым, өҫтөмдәге кейемдәр менән машинаға ултырып, ауылға ҡайттым әле.\n– Ә эшең?\n– Стәрлетамаҡтағы филиалға күсеү өсөн ғариза яҙҙым, отпуск бөткәс, шунда эш башлайым. Берәй йыл эшләйем әле, бәлки, ипотекаға фатир алып булыр. Миңә бит әле 40 йәш тә тулмаған, тормош яңы башлана ғына.\n– Бәлки, ярашып китерһегеҙ, кем белә.\n– Мин үҙемде ғаилә башлығы, ир итеп тойоп йәшәгем килә. Фарман менән йәшәргә мин һалдат, ул командир түгел. Сабырлыҡтың да сиге була. Ә бала хаҡына килгәндә, ул турала атайҙар ғына түгел, әсәйҙәр ҙә уйланһын ине.\nСығыу ваҡыты 22-07-2016, 23:06 | Ҡаранылар: 1539


Кескәйҙәр йөрәгендә - хәтер һәм ғорурлыҡ » "Урал" гәзите\nҠаланың 25-се башҡорт балалар баҡсаһында йәш быуында илһөйәрлек, фронтта һәм тылда ауыр яҙмыш һынауҙарын үтеп, илбаҫарҙарға ҡаршы героизм һәм рухи ныҡлыҡ күрһәткән олатай-өләсәйҙәребеҙҙе, һалдаттарыбыҙҙы онотмау тойғоһон тәрбиәләү маҡсатында Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арналған “Беҙ хәтерләйбеҙ, беҙ ғорурланабыҙ” тип аталған патриотик рухтағы сара үтте.\nБайрамға муниципаль район Советы рәйесе Евгений Яковлевич Карепанов, муниципаль район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Илгиз Сафый улы Теләүбаев, мәғариф идаралығы начальнигы Марина Владимировна Саранцева, һуғыш һәм тыл ветерандары, ата-әсәләр килде. Уларға "Тирмәкәй"гә йөрөгән кескәйҙәр, ата-әсәләр, тәрбиәселәр ҡатнашлығындағы бик матур концерт программаһы тәҡдим ителде. Кисә һуғыш башланған көндө сәхнәләштергән композиция менән башланып китте һәм ул һуғыш йылдарына барып тоташты. Унда ҡәһәрле һуғыш башланыуын ишеткән халыҡтың кисерештәре, хәсрәте һәм яуҙағы һалдаттарҙың ябай бер көнө сағылдырылды.\nӘ инде 25-се башҡорт балалар баҡсаһы мөдире Таңсулпан Нуретдин ҡыҙы Бүләкбаеваның Мостай Кәримдең әҫәренән һөйләгән монологы күңелдәргә үтеп инде, туйға һалды. Балалар баҡсаһында тәрбиәләнеүселәрҙең һуғышта ҡатнашҡан атай-олатайҙарының фотоларынан эшләнгән слайдын ҡарап, беҙгә тыныс тормош яулаған халҡыбыҙ ҡаһармандарына ҡарата күңелдәрҙе ғорурлыҡ һәм рәхмәт тойғоһо биләп алды. Тәрбиәселәр коллективы баш- ҡарған йырҙарҙы һуғыш һәм тыл ветерандары күҙ йәштәре аша тыңланы. Уларға ҡарап тулышҡан күңелде, бына-бына күкрәк ситлегенән сығырҙай булып типкән йөрәкте кескәйҙәрҙең дәртле сығыштары тынысландырып, ауыр хистәрҙән арындырып ебәрҙе. Балалар ансамбленең, Заһиҙә Сөләймәнова, Айгүзәл Хоҙайбирҙина, Арҫлан Хөсәйеновтың йырҙары, балаларҙың "Моряктар", "Катюша", биҙрә менән бейеүҙәре, Ислам Әхмәтйәновтың Мостай Кәримдең "Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа" шиғырын тасуири итеп яттан һөйләүе һәр тамашасыла һоҡланыу тыуҙырҙы. Ысынлап та, кескәйҙәр тарафынан һәр ым, һәр хәрәкәт шул тиклем еренә еткерелеп башҡарылды. Әлбиттә, бында сараны ойошторған балалар баҡсаһы хеҙмәткәрҙәренең, балаларҙың, ата-әсәләрҙең тырышлығы һәм күпме кѳс һалыуы күренә.\nМарина Владимировна һүҙ алып, бай йөкмәткеле, ыңғай кисерештәр бүләк иткән байрам өсөн ойоштороусыларға оло рәхмәтен белдерҙе. Артабан сараның төп сәбәпселәре - һуғыш ветерандары Дмитрий Карпович Трофимовҡа һәм Белоретта тыуып үҫкән, әлеге мәлдә Мәскәүҙә йәшәгән Юрий Петрович Матрохинға һүҙ бирелде. Ветерандар утлы яу яланында үткән йылдар тураһындағы хәтирәләре менән бүлеште һәм матур байрам бүләк итеүселәргә киләсәктә тыныс күк, тыныс тормош теләне. Кисә бергәләп башҡарылған "День Победы" йыры менән тамамланды.


Рөстәм Хәмитов IV Бөтә Рәсәй социология конгресында ҡатнашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов IV Бөтә Рәсәй социология конгресында ҡатнашты\n12:56, 23 октября 2012 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов бөгөн Өфөлә асылған IV «Социология һәм йәмғиәт: глобаль талаптар һәм төбәктәр үҫеше» Бөтә Рәсәй социология конгресы эшендә ҡатнашты.\n— Әлеге конгресс илдең ғилми берләшмәһе өсөн мөһим ваҡиға булып тора, һәм бындай ҙур форумды тәүгә Башҡортостанда ҡабул итеү – беҙҙең өсөн оло хөрмәт, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов, форумда ҡатнашыусыларҙы сәләмләп.\nРеспубликабыҙ ғалимдары һәм идара хеҙмәткәрҙәре, мөмкинлектән файҙаланып, Рәсәй һәм сит илдәрҙең алдынғы социологтары менән аралашыр һәм иң ауыр һорауҙарға яуаптар алыр, тигән ышанысын белдерҙе Башҡортостан Президенты.\n— Һорауҙар ысынында ла бик күп, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Беҙҙең ил бер формациянан икенсеһенә күсеү осоронда. Бөгөнгө заманда глобалләштереү шарттарында изоляцияланған бер генә нәмә лә юҡ. Бөгөн беҙ әле кисә белмәгән проблемаларға тап булабыҙ.\nРеспублика башлығы билдәләүенсә, Советтар Союзында тыуған кешеләр өсөн иҡтисади көрсөктәр, геосәйәси конфликттар, экологик проблемалар, дини ерлектәге ҡапма-ҡаршылыҡтар, экстремизмдың үҫеүе яңы күренештәр булып тора.\n— Быларҙың барыһы ла бөтә яҡлап өйрәнеүҙе талап итә, — тине Президент. – Сөнки улар нисек тә булһа беҙҙең илдә сағылыш таба.\nФорумда ҡатнашыусылар алдында сығыш яһап, Рөстәм Хәмитов бөгөн төрлө өлкәләрҙә тормоштоң беҙҙең алға бурыстар ҡуйыуын билдәләне.\n— Тәү сиратта, юғары технологиялы иҡтисад, белем иҡтисадын булдырыу тураһында һүҙ бара, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент. – Донъяның алдынғы илдәрендә ғилми эшләнмәләр бөгөнгө көндә етештереүсе көстәргә әйләнә, улар юғары өҫтәмә ҡиммәт менән продукция етештереүҙе тәьмин итә. Был илдәрҙән артта ҡалышмау һәм уларға мөмкин тиклем яҡынайыу бөгөнгө көнгә төп бурыс булып тора. Рәсәй һәм уның төбәктәре өсөн был – төп мәсьәләләрҙең береһе.\nБашҡа социаль мәсьәләләр араһында Рөстәм Хәмитов ярлылыҡ кимәленең артыуын, тыуымдың кәмеүен, ғаилә ҡиммәтәренең юғалыуын, производствоны яңыртыу проблемаларын һәм башҡа мәсьәләләрҙе атаны.\n— Беҙҙең граждандарҙы киләсәккә бәйле һорауҙар борсой: минең менән, ғаиләм, балаларым, ейәндәрем менән артабан ни була. Һәм иртәгәһе көнгә ышаныстың булмауы йәмғиәттә ҙур дисбаланс тыуҙыра. Һәр структуралағы ғәҙеллек мәсьәләләре шулай уҡ беҙҙең йәмғиәттә асыу тыуҙыра, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.\nБашҡортостан Президенты был мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә социологтарҙың ролен һыҙыҡ өҫтөнә алды. Улар дәүләт власы органдары өсөн төп ярҙамсылар булып тора.\n— Дәүләт программаларын, проекттарҙы, сәйәси башланғыстарҙы уңышлы тормошҡа ашырыу өсөн, ҡабул ителгән ҡарарҙарҙың ғилми нигеҙле булыуы зарур, — тине Рөстәм Хәмитов. – Идара хеҙмәткәрҙәре булараҡ, беҙҙең өсөн алдағы йылдарҙа һәм алыҫ киләсәктә теге йәки был социаль процестарҙың ниндәй йүнәлештә үҫешәсәген аңлау мөһим.\n— Төбәк етәксеһе булараҡ, мин социология буйынса китаптар уҡыйым, уларҙы өйрәнәм, һеҙ башҡарған эштәрҙе иғтибар үҙәгендә тотам, — тип мөрәжәғәт итте ғилми берләшмәгә Рөстәм Хәмитов.


Сәйәсәт » Страница 33 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » Страница 33\nИҫәп алыу символикаһы – аҡсала\nНовости / Сәйәсәт // 21-08-2010, 17:58\nРәсәй Үҙәк банкы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу акцияһына ҡағылышлы өс һәм ун һумлыҡ иҫтәлекле тәңкәләр сығарҙы.\nӨс һумлыҡ көмөш аҡса 39 мм диаметрлы, иретмә «проба»һы – 925. Перепись йылы тураһында мәғлүмәт, «Рәсәйгә һәр кем мөһим!» тигән акция девизы яҙылған тәңкә 7,5 мең дана тирәһе эшләнгән.\nНовости / Сәйәсәт // 12-05-2010, 23:07\n1929 йыл. Бесән мәлендә Арғы Таһир ауылы урамындағы иң ситке мунса янып китә. Бөтә халыҡ бесәнде ятып эшләй, ауылда бала-саға ла ҡарт-ҡоро ғына. Ҡарышҡандай, ел ауыл яғына иҫә. Янғын эргәләге өйҙәргә күсә. Урамдың һырт яғы, зат-ырыуы менән теҙелешеп ултырған хәлле генә Хоҙайғоловтарҙың йорт-ҡураһы яна. Ҡарағас өйҙәрҙең ҡыйыҡ-түбәләре гөрһөлдәп ауа, ҡапҡалар ҡурҡыныс тауыш сығарып яна. Янғын өйҙәренә килеп еткәнсе, ике ҡыҙ – 18 йәшлек Ғәшүрә менән 14 йәшлек Сәмиға Хоҙайғоловалар, йүгерешеп, өй эсендәге бар йыһазды Һаҡмар буйына ташый. Бөтә нәмәне сығарып өлгөрәләр, тик китаптар һалынған бер ҙур ағас һандыҡты сығара алмайҙар. Уттың ял-ҡойроғо юҡ – тиҙ арала һырттағы ун бер өйҙө ялмай....\nАртҡа 1 ... 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 Алға


Республикала байрам һәм ял көндәрендә март айы өсөн пенсия таратыу графигы билдәле булды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспубликала байрам һәм ял көндәрендә март айы өсөн пенсия таратыу графигы билдәле булды\n11:44, 3 марта 2016 Иҡтисад\nРәсәй Пенсия фондының Башҡортостан бүлексәһе байрам һәм ял көндәрендә март айы өсөн пенсия таратыу графигын баҫтырып сығарҙы.\n2 мартта пенсия 3-ө һәм 4-е өсөн, 3 мартта — 3-ө, 4-е, 5-е һәм 6-һы өсөн; 4 мартта — 4-е, 5-е, 6-һы, 7-һе һәм 8-е өсөн; 5 мартта — 5-е, 6-һы, 7-һе һәм 8-е өсөн; 7 мартта — 7-һе һәм 8-е өсөн таратыла. 9 марттан пенсия ғәҙәти тәртип буйынса килтерелә.\nКредит ойошмаларына аҡса 11 мартта күсерелә, тип хәбәр иттеләр Рәсәй Пенсия фонды Башҡортостан бүлексәһенең матбуғат хеҙмәтендә.


Һәр көн ҡәҙерле | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Һәр көн ҡәҙерле\nАуыл хужалығы хеҙмәтсәндәре сәсеүҙе башларға әҙер генә торһа ла, һуңғы аралағы ямғырҙар эшкә аяҡ сала. Көн асылған арала техника үтерлек яландарҙа әлегә дым ҡаплатыу, ужым культураларын туҡландырыу, күп йыллыҡ үләндәрҙе тырматыу, туҡландырыу саралары күрелә.\nРайонда быйыл 20 мең гектарҙан ашыу майҙанды бөртөклөләр биләйәсәк. Бөтә сәсеүлектәрҙең был 55 процентын тәшкил итә. Шуның 14 мең гектарға яҡыны яҙғы иген културалары, 6145 гектары – ужым. Әлегә ужымдың 3 процентының ғына хәле насарыраҡ тип баһалана, белгестәр ошо көндәрҙә йәнә баҫыуҙарға сығып уларҙың торошон ҡараясаҡ.\nБөгөнгө көнгә районда 2500 гектарҙа йәғни планлаштырылған майҙандың 36 процентында дым ҡаплатыу башҡарылған. “Интернационал”, “Победа” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәрендә, “Лейтер” крәҫтиән-фермер хужалығында эштең яртыһы теүәлләнгән. Ужымды туҡландырыу 2100 гектарҙа, йәғни пландың 35 процентында үтәлгән. Ә бына “Интернационал” хеҙмәтсәндәре уны тамамлап та ҡуйған. “Искәндәров”, “Лейтер”, “Победа” хужалыҡтарында билдәләнгән майҙандың 60 процентында саралар күрелгән.\nСәсеү өсөн орлоҡ ағыулау ҙа хужалыҡтарҙа тулы көскә бара. Яҙғы бөртөклө культуралар орлоғоноң 80 проценты ағыуланған да инде. Беҙҙең район өсөн ғәҙәти булмаған культуралар сәсеү ҙә күҙ уңында тотола. Быйыл 643 гектарҙа рапс, 300 гектарға яҡын майҙанда етен сәсеү ниәтләнә.\n- Көндәр асылыу менән дәррәү генә сәсеү эштәрен үтәп сығыу бурысы тора. Агротехник сроктарҙы үтәү беҙҙең эштә мөһим шарт, - ти Ишембай мәғлүмәт-консультация үҙәге баш агрономы Фәүзиә Ғилманова.\nАуыл хужалығында эште һуңғараҡ күсереү мөмкин түгел, һәр сәғәт, һәр минут ҡәҙерле. Хеҙмәт менән сыныҡҡан ялан батырҙары эштән ҡурҡмай, көнө генә булһын. Яңы вирус та ауыл хужалығы эшен тотҡарларға тейеш түгел – икмәкле халыҡ бирешмәҫ.


Өфөнөң дүрт паркында йәйге уҡыу залдары асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n12:35, 13 июня 2018 Йәмғиәт\nФото: Ҡала хакимиәтенең Мәҙәниәт идаралығы\nӨфөнөң дүрт паркында йәйге уҡыу залдары асылды Фото: Ҡала хакимиәтенең Мәҙәниәт идаралығы\nӨФӨ, 2018 йыл, 13 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.\nӨфө парктарында йәйге уҡыу залдары асылды. Асыҡ һауала С.Т. Аксаков исемендәге Мәҙәниәт һәм ял баҡсаһында, Дим районының мәҙәниәт һәм ял паркында, «Беренсе май» аллеяһында һәм «Беренсе май» мәҙәниәт һәм ял паркында китап уҡырға мөмкин.\nЙәйге уҡыу залдарында өфөләрҙе һәм баш ҡала ҡунаҡтары балалар, классик донъя әҙәбиәте, бестселлерҙар һәм матбуғат баҫмалары, өҫтәл уйындары, күңел асыу саралары көтә.\nШаршамбынан йәкшәмбегә ҡәҙәр иртәнге сәғәт 12-нән киске 7-гә тиклем әҙәбиәт донъяһына сумырға була, дүшәмбе, шишәмбе – ял көндәре, тип хәбәр итә ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте.


Театр ишеген асҡас... » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Мәҙәниәт һәм сәнғәт » Театр ишеген асҡас...\n30.03.2019 Театр ишеген асҡас...\nйәки Тамаша залына тиклем кемдәрҙе осратырға була?\nТеатр гардеробтан башлана, тигән һүҙбәйләнеш бик күптән барлыҡҡа килгән. Ысынлап та, сәхнә һәм артистар ғына театрҙы театр итә алмай. Тамашасы яҡшы кәйеф менән ихлас күңелдән, бер борсолоуһыҙ спектакль ҡараһын өсөн театр хеҙмәткәрҙәренән торған тотош армия көс һала. Гәзит уҡыусыларҙы уларҙың бер нисәүһе менән таныштырыу маҡсатында Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрының ишеген астыҡ.\nБеҙҙе йылмайып, яҡты йөҙ һәм ҙур ихласлыҡ менән Людмила Мокшаева менән Розалия Петрова ҡаршы алды. Улар төркөм-төркөм булып килгән ата-әсәләр менән балаларҙың билеттарын ентекләп тикшереп тә, һорауҙарына яуап биреп тә өлгөрә. Ә һорауҙар бик күп:\n– Буфет эшләйме?\n– Унда карта менән түләргә мөмкинме?\n– Бәҙрәфкә нисек барырға?\n– Өс бала менән килһәң, барыһына ла билет кәрәкме?\n– Тамаша барышында фотоға төшөрөргә яраймы?\nЛюдмила Петровна театрҙа 21 йыл эшләй: тәүге өс йылда кассала билет һатҡан, артабан мөләйем ханымды контролер итеп күсергәндәр. Ә Розалия Биктимер ҡыҙы бында һигеҙ йыл элек Милли йәштәр театрынан күскән. Был ике ханым тураһында театрға йыш йөрөгән таныштарым аша күптән белә инем. Һирәкләп булһа ла осраған “ҡуяндар”ға ҡарата улар үтә лә мәрхәмәтле икән. Билет алырға “онотҡан” бала аҙ тәьмин ителгән ғаиләнән булһа, уны бер юлға ғәфү итеп, тамаша залына үткәрәләр. “Театрға булған һөйөүҙәре һүнмәһен!” – тиҙәр. Ә йыш йөрөгән балаларҙы йөҙгә лә танып торалар. Тәүге тапҡыр килеүсе бала ят мөхиттән йәки ҙур ҡурсаҡтан ҡурҡып илай башлаһа, был апайҙар йыуатырға ашыға.\nАртабан өҫ кейемдәребеҙҙе тапшырыр өсөн гардеробҡа үтәбеҙ. Тамашасылар күп булһа ла, сират ҙур түгел. Люза Макулова хеҙмәттәше Любовь Чудайкина менән етеҙ генә кейемде элеп, номер яҙылған жетонды хужаһына бирә. Шау-шыуға, төрлө тауышҡа артыҡ иғтибар бүлмәйҙәр, юғиһә яңылышып ҡуйыуҙары бар. Люза Рауил ҡыҙы – 9, Людмила Ивановна өс йыл эшләү дәүерендә бер генә конфликт та, яңылышлыҡ та булмаған. Үҙ эшенә яуаплы ханымдар эш сәғәте бөткәнсе бер аҙым да ситкә китмәй. Шуға ла кеҫәлә онотоп ҡалдырылған аҡса, телефондар теүәл генә хужаларын көтә.\nБыл апайҙар менән аралашҡас, тыныс күңел менән әкиәт ҡарарға йүнәлдек. Ә был инде айырым тарих. Театр сәнғәтенә һөйөү бала саҡтан тәрбиәләнә. Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрындағы ҡыҙыҡлы һәм сағыу тамашалар ғына түгел, ә йылы мөнәсәбәт, матур хеҙмәтләндереү ҙә бала хәтеренә уйылып ҡала. Әгәр ҙә уны ишек төбөндә уҫал апай ҡаршы алып, гардеробта ҡалдырған кейеме юғалһа, башҡаса театр тупһаһына аяҡ та баҫмаясаҡ. Үҙ эшенә яуаплы ҡараған театр хеҙмәткәрҙәренә был йәһәттән ҙур рәхмәт әйтке килә.