Хаҡлыҡ – халыҡ араһында » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Хаҡлыҡ – халыҡ араһында\nХаҡлыҡ – халыҡ араһында 30.10.2018 // Сәйәсәт\nРеспублика етәксеһе төбәгебеҙҙең көньяҡ-көнсығыш райондарында булды.\n“...Өйҙә”. Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбировтың республикабыҙҙың көньяҡ-көнсығыш райондарына сәфәре башында социаль селтәрҙәге шәхси битенә тап ошо йылы һүҙҙе яҙып, әлеге төбәктәге илаһи матурлыҡты, ихласлыҡты сағылдырған бер нисә фотоһүрәт ҡуйыуы шунда уҡ бөтөн халыҡты йәнләндереп ебәрҙе. Бына күл буйындағы иртәнге һиллек, ситенә күләүек йыйылған батҡаҡлы юл, етәксе менән күрешергә ҡул һонған ябай ауыл малайы... Эйе, нисек бар – шулай, бер ниндәй ҙә ялғанлыҡ юҡ. “Алдан инструкция үткәрелмәгән кешеләр менән аралашасаҡмын. Һәр сәфәрҙән аныҡ һөҙөмтә яһап, кешеләрҙең тормош сифатын яҡшыртыуға йүнәлтелгән аныҡ ҡарарҙар ҡабул итәсәкмен”, – тип белдергәйне бит алдан етәксе.\nӘбйәлилдәрҙең күрһәтер уңыштары һәм “шаршау артындағы” аһ-зарҙары\nӘбйәлилгә еткәс үк даны тирә-яҡҡа таралған “Яҡтыкүл” шифаханаһы урынына төпкөлдәге Рәхмәт ауылына юлланыуы Радий Фәрит улының төп маҡсатын асыҡ сағылдырҙы.\n– Төбәк етәксеһе беҙҙең мәктәпкә килер тип бөтөнләй уйламағайныҡ, – тип белдерҙе бындағы белем усағы директоры Зөһрә Әхмәҙиева. – Килде, барыһы хаҡында ла белеште, проблемаларҙы һорашты. Беҙҙе иң ныҡ борсоғаны шул: ауылға газ үтеүгә ҡарамаҫтан, мәктәп һаман күмер менән йылытыла. Был ифрат ҡиммәт, йылына ярты миллион һумдан ашыуға барып баҫа.\nРадий Хәбиров урындағы етәкселеккә был мәсьәләне хәл итергә – мәктәпкә газ үткәреү эшен тиҙләтергә ҡушты.\nАуылдағы проблема был ғына түгел, әлбиттә. Рәхмәттәр төбәк етәксеһенә юлһыҙлыҡҡа ла зарланды. Урындағы депутат Исрафил Йәнсәйетов әйтеүенсә, “Ташбулат” тимер юл станцияһынан Белорет – Учалы трассаһына ҡәҙәр 51,4 саҡрым арауыҡта юл һалырға кәрәк. Ул Әбйәлил менән Учалы райондарындағы 14 ауылды транспорт бәйләнеше менән тәьмин итәсәк. Халыҡ был юлды уҙған быуаттың туҡһанынсы йылдарынан бирле көтә. Әлеге һөйләшеү һөҙөмтәһендә Радий Хәбиров республика Хөкүмәтенә мәсьәләне тикшереп, тейешле тәҡдимдәр индерергә ҡушты.\nЮл менән бергә мәктәп автобустарының торошо ла борсой халыҡты. Мәҫәлән, Күсем руднигындағы белем усағына эргә-тирәләге биш ауылдан уҡыусыларҙы ташыған транспорт сараһының ҡулланылыу ваҡыты күптән уҙған. Директор Ынйы Төлкөбаева әйтеүенсә, автобус инде тиҫтә йылдан ашыу файҙаланыла. “Балаларҙың именлеге өсөн аҡса йәлләргә ярамай” тигән принципта торған Радий Фәрит улы, белем усағы коллективы, шулай уҡ транспорт водителе менән ныҡлы һөйләшкәс, район башлығына мәсьәләне тиҙ арала хәл итеү бурысын ҡуйҙы: йыл аҙағына тиклем уҡыусылар өр-яңы автобусҡа ултырырға тейеш.\nИменлек тигәндән, урындағы дауаханаларҙың, фельдшер-акушерлыҡ пункттарының торошо, уларҙа хеҙмәтләндереү кимәле хәл итәһе төп мәсьәлә булып тора. Радий Хәбиров Әбйәлилдә был проблема менән тағы ла яҡынданыраҡ танышты. Мәҫәлән, ун ауылдан өс меңдән ашыу кешене хеҙмәтләндергән Байым участка дауаханаһында терапевт һәм табип-стоматолог юҡ. Шунлыҡтан ошо тирәләге халыҡ 80 саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Асҡарға йөрөргә мәжбүр.\nДөйөм алғанда, бында 21 белгес хеҙмәт күрһәтә, фельдшер Флүзә Миңлебаева әйтеүенсә, сирлеләрҙе дауалау өсөн бөтөн шарттар бар. Төбәк етәксеһе медицина кабинеттарын үҙе ҡарап сыҡты, тәүлек әйләнәһенә эшләгән стационарҙағы ауырыуҙар менән һөйләшеп, бындағы шарттар, туҡландырыу сифаты хаҡында фекерҙәрен тыңланы, тейешле дарыуҙар етерлекме икәнен һорашты. Һөҙөмтәлә Радий Хәбиров баш табипҡа медицина учреждениеһында балаларҙы хеҙмәтләндереү мәсьәләһен кисекмәҫтән хәл итеү бурысын ҡуйҙы.\n– Эйе, ауыл халҡы өсөн ҡаланыҡыларҙан кәм булмаған дауалау шарттары булдырылырға тейеш. Төбәк етәксеһенең һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә тәү сиратта иғтибар биреүенә шатланып бөтә алмайбыҙ, – тине фельдшер Флүзә Миңлебаева. – Тармаҡта проблема шул ҡәҙәр күп өйөлгәйне бит. Хәҙер был мәсьәләләрҙең хәл ителеренә күңелдә ҙур ышаныс тыуҙы.\nӘйткәндәй, Байым дауаханаһы ҡарамағында орфан сирҙәренән яфаланған ике ауырыу бар, улар закон буйынса тейешле ҡиммәтле дарыуҙарҙы ала алмай. Радий Фәрит улы республиканың Һаулыҡ һаҡлау министрлығы етәкселегенә был мәсьәләне тикшерергә ҡушты.\nБайымдағы дауаханаға косметик ремонт үткәрелгән, ә бына Ҡырҙастағы фельдшер-акушерлыҡ пунктына тап ошо йәһәттән иғтибар кәрәк: бина иҫкергән, яңыртыу көтә. Медицина учреждениеһы 670 кешене хеҙмәтләндерә, тейешле дарыуҙарҙы ваҡытында алып торалар, “Ашығыс ярҙам” машинаһы кәрәкле ваҡытта тиҙ килеп етә.\nҠырҙаста Радий Хәбиров халыҡ менән осрашып, уларҙың башҡа проблемаларын да тыңланы. Көнүҙәк мәсьәләләрҙең береһе – йорт төҙөүгә ағас алыуҙың ҡатмарлылығы. “Бының өсөн алты-ете йыл сиратта торорға кәрәк, – тип зарын еткерҙе халыҡ төбәк етәксеһенә. – Урман эсендә йәшәп, өйҙө ағастан һалыу мөмкинлегебеҙ юҡ. Ваҡытты һуҙмаҫ өсөн шлакоблоктан төҙөргә мәжбүрбеҙ”.\nРадий Фәрит улы был мәсьәләне тәрән өйрәнеп, аҙаҡ уның буйынса ҡарар ҡабул итәсәген әйтте. Ғөмүмән, Ҡырҙас халҡының шатлығы сикһеҙ.\n“Республика етәксеһенең беҙҙең менән ихлас аралашыуы оҡшаны, – тине, мәҫәлән, Радмир Солтанбаев. – Радий Фәрит улы бар проблемаларыбыҙҙы ентекле тыңланы, уларҙы тәүҙә ныҡлы өйрәнеп, шунан ҡарар ҡабул итәсәген әйтте. Осрашыуҙан күңелдәрҙә шул ҡәҙәр ыңғай тәьҫорат ҡалды”.\nМедицина ғына түгел, мәҙәниәт учреждениелары биналарының араһында ла ҡот осҡос хәлдәгеләр бар икән. Мәҫәлән, Дәүләт ауылындағы мәҙәни-ял үҙәгенең исеме есеменә бөтөнләй тап килмәй: ул күптән ремонтҡа мохтаж, емерелергә тора. Клубты реконструкциялау мөмкинлеге бармы-юҡмы икәнен билдәләү өсөн экспертизаға заказ бирелгән.\n– Экспертизаның һөҙөмтәһе кире булһа, бинаны тиҙ арала ябығыҙ, – тине Радий Хәбиров. – Яңы мәҙәни-ял үҙәген мотлаҡ төҙөйәсәкбеҙ. Тик ул комплекслы буласаҡ: үҙ эсенә клубты ғына түгел, фельдшер-акушерлыҡ пунктын, почтаны, китапхананы һәм башҡа учреждениеларҙы аласаҡ. Был объектты программаға индереп, киләһе йыл проектлау эшен башлайбыҙ.\nТөбәк етәксеһе дәүләттәр менән дә осрашып, юл инфраструктураһы, социаль объекттар төҙөлөшө мәсьәләләре буйынса һөйләште.\n“Республиканың мөмкинлектәре бар, ярҙам итәсәкбеҙ”, – тине Радий Хәбиров.\nЮл тигәндән, туристар ҙа бит иң тәүҙә ошо йәһәттән уңайлылыҡҡа иғтибар бирә. Магнитогорск металлургия комбинатының тау саңғыһы комплексында һүҙ ошо йүнәлештә дауам итте. Яҡтыкүл буйында урынлашҡан ял йорттарын, Белорет районындағы “Морат” тау саңғыһы комплексын да үҙ эсенә алған курорт зонаһы йылына 650 мең туристы ҡабул итә. Төбәк етәксеһе етәкселеккә эшмәкәрлекте артабан нығытыу, 2022 йылға тиклем туристарҙың һанын арттырыу бурысын ҡуйҙы һәм киләсәктә ошо төбәктә индустрияны үҫтереү йәһәтенән махсус кәңәшмә буласағын әйтте.\n– Радий Фәрит улы шифахана-курорт өлкәһен камиллаштырыу мәсьәләһен тәрән төшөнөп эш итә. Был йәһәттән ҡайһы бер һорауҙарҙы һәм хәл итәһе мәсьәләләрҙе айырым осрашҡанда тикшерергә һөйләштек, – тине “ММК – Курорт” идарасы компанияһы идаралығының коммерция буйынса етәксеһе Максим Ясько.\nБелеүебеҙсә, Әбйәлилдә ауылдар матур, халыҡ тырышып донъя көтә. Асҡарҙың “Көнсығыш 1” биҫтәһе лә – быға аныҡ миҫал. Кешеләр бында бөтөн көсөн һалып, гөрләтеп йәшәй. Тик шуныһы: мәктәп юҡ һәм юлға асфальт һалынмаған. Һөҙөмтәлә бындағы ата-әсә (ә уларҙың күпселеген йәш ғаиләләр тәшкил итә) балаларын район үҙәгендәге Таһир Кусимов исемендәге гимназияла уҡытырға мәжбүр. Уҡыусылар автобуста йөрөй, ике сменала белем ала, тимәк, һуң әйләнеп ҡайта. Төбәк етәксеһе был мәсьәләләр буйынса Хөкүмәткә тейешле бурыстар ҡуясағы хаҡында әйтте.\nУнан Радий Фәрит улын урындағы хеҙмәт ветераны Наилә Хажиәхмәтова үҙенә ҡунаҡҡа алып ҡайтты. Табын янында республика етәксеһе инәйҙән йәшәү шарттары, поликлиника эшмәкәрлеге хаҡында ҡыҙыҡһынды. Хужабикә мал тотмауы, пенсия аҡсаһына көн итеүе хаҡында һөйләне, Радий Фәрит улына республика мәнфәғәтендәге хеҙмәтендә уңыштар теләне.\nИнәйҙең биш бала тәрбиәләгән күршеһе Раушания Мәғәфүрова иһә төбәк етәксеһенә фермерлыҡ менән шөғөлләнеү теләге тураһында әйтте, тик лизинг мәсьәләһе буйынса кемгә мөрәжәғәт итергә белмәүен еткерҙе.\n– Үҙ эшен асырға теләгән ошондай ғаиләләргә ныҡлы иғтибар итергә, уларға һәр яҡлап ярҙам күрһәтергә кәрәк, – тип ҡушты район етәксеһенә Радий Хәбиров.\nӨмөт һәм ышаныс менән йәшәй баймаҡтар\nБаймаҡ районының ҡунаҡсыл, алсаҡ Темәс ауылы халҡы Радий Хәбировты тулҡынланып, ҙур ышаныс бағлап көтөп алды, тип әйтеү генә аҙ булыр төҫлө. Оло дәрәжәле, республика киләсәге өсөн яуаплы етәксе менән күҙмә-күҙ ҡарашып, үҙеңде генә түгел, бөтә яҡташтарыңды борсоған мәсьәләләрҙе уртаға һалып һөйләшеү, һорауҙарыңа яуап алыу мөмкинлеге — һирәктәр өлөшөнә төшкән көмөш. Ә баймаҡтарҙың бөгөн күңелдәре тулышҡан, эстәрендә йылдар буйы йыйылған хәсрәтле уйҙарын кем менәндер уртаҡлашырға теләгән мәлдәре... Ололарҙың күҙ йәштәрен йәшерергә тырышып, ара-тирә һөрткөләп ҡуйыуы ла, хатта Темәс ағинәйҙәренең дәрәжәле ҡунаҡты ҡосаҡлап алыуы ла ғәйеп һаналманы, бөтәһе лә ихлас, бөтәһе лә кешесә...\nЭшһеҙлек проблемаһы, республиканың башҡа төбәктәрендәге кеүек, Баймаҡ районына ла хас күренеш. Ир-ат аҡса табыу өсөн вахта ысулы менән Көнбайыш Себер тарафтарына юл тота, йыш ҡына шул сәбәпле ғаиләләр тарҡала, балалар атай тәрбиәһенән мәхрүм ҡала. Халыҡтың “ауыртҡан” ерҙәре ифрат күп: участка дауаханаһында ни бары өс койка-урын ҡалған, урындағы дарыухана ябыҡ, сөнки фармацевт-провизор юҡ. Дауаханала табиптар етешмәй, тик ни өсөндөр белгестәргә ҡытлыҡ булыуын белеп тә, “Ауыл докторы” программаһына ярашлы, вәғәҙә ителгән 1 миллион һум аҡса эшкә килгән йәш табиптарға ваҡытында бирелмәгән. Хәҙер инде улар эшкә ҡалаға юл тотҡан...\nЭлек-электән тарихы, эшһөйәрлеге, иҡтисады, рухи көсө менән бөтә республикала киң билдәле Темәстең ошондай хәлгә төшөүе аяныслы. Ауылда бына тигән мәҙәни-ял үҙәге, бөтә тейешле ҡорамалдары булған спорт залы барлығына ҡарамаҫтан, тренерҙар ҙа, инструкторҙар ҙа юҡ. Шул сәбәпле ҙур көс һәм сығымдар түгеп төҙөлгән мәҙәни үҙәктә спорт секциялары эшләмәй.\n— Бөтә проблемаларҙы ла бер юлы хәл итеп булмай, шуға күрә мин һеҙҙе сабыр булырға саҡырам. Әммә бер нәмәне аныҡ вәғәҙә итәм: намыҫлы һәм ғәҙел эшләйәсәкмен һәм шуны үҙемдең ҡул аҫтындағыларҙан да талап итәсәкмен. Был урындағы хакимиәт башлыҡтарына ла ҡағыла. Мин тәртип урынлаштырасаҡмын һәм һеҙ яҡшы йәшәһен өсөн бөтә көсөмдө һаласаҡмын, — тине Радий Хәбиров, темәстәргә мөрәжәғәт итеп.\nАуыл халҡы етәксегә күңелдәрҙә яҡшы тормошҡа өмөт ҡуҙы ҡабыҙған йылы мөғәмәлә өсөн ҙур рәхмәт белдерҙе һәм эшендә ҙур уңыштар теләне.\nРеспублика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы халҡыбыҙҙың оло тарихын үҙендә һаҡлаған, 1985 йылда барлыҡҡа килгән тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейында ла булды. Музей урынлашҡан йорт, 1919 йылдың февралендә I Бөтә башҡорт хәрби съезы булып, унда Башҡорт автономиялы совет республикаһы төҙөү тураһында ҡарар ҡабул ителеүе менән иҫтәлекле. Һайланған ваҡытлы революция комитеты (Башревком) Хөкүмәт полномочиеларына эйә була. 2001 йылда музей алдында Әхмәтзәки Вәлидигә бюст ҡуйыла, ә 2010 йылда бина үҙгәртеп ҡорола, яңы экспозициялар менән байытыла. Илебеҙҙең һәм республикабыҙҙың ошондай бай тарих биттәрен сәсмәй-түкмәй ҡәҙерләп һаҡлаған халыҡтың, яҡты киләсәк өсөн көрәшкән арҙаҡлы шәхестәребеҙҙең эҙҙәре һаҡланған төбәктең өмөттәре аҡланырына ышанғы килә.\nАҡһаҡалдар кәңәш итә\nИҫән ауылының “Ирәндек” турбазаһында республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы райондың арҙаҡлы шәхестәре, һуғыш һәм хеҙмәт ветерандары, хеҙмәт алдынғылары менән осрашты. Һөйләшеү барышында улар байтаҡ етди мәсьәләләрҙе күтәреп сыҡты: Урал аръяғы агросәнәғәт комплексын тергеҙеү, ауыл хужалығы техникаһын һатып алыуҙы субсидиялау, юл, социаль, туристик инфраструктураны үҫтереү, “һуғыш балалары”на адреслы ярҙам һәм башҡалар. Беренсе Башҡорт Хөкүмәте ағзалары иҫтәлеген мәңгеләштереү тәҡдимен дә күтәреп сыҡты ветерандар. Баймаҡ һәм Әбйәлил райондарын тоташтырыу өсөн 52 километрлыҡ Сибай — Күсей — Хәлил юлын төҙөүҙең мөһимлегенә лә баҫым яһалды. Һөҙөмтәлә 11 тораҡ кешеләре транспорттан файҙаланыу мөмкинлегенә эйә буласаҡ, ти баймаҡтар.\nРадий Хәбиров оҙаҡ йылдар фиҙакәр хеҙмәте менән яҡташтарын ҡыуандырып йәшәгән өлкәндәргә, ветерандарға күрһәткән оло ышаныстарына рәхмәт белдерҙе, уларҙың фекеренең үҙе өсөн мөһимлеген билдәләне.\nТемәс ерендә ситтән килгән йүнселдәрҙең тау-урманды соҡоп, таш сығарыуы менән дә ҡәнәғәтһеҙлеген белдерҙе осрашыуҙа ҡатнашыусылар. Күбеһенең рөхсәт ҡағыҙы булмай тороп, карьерҙарҙа таш сығарыуын дауам иткән “эшҡыуарҙар”ҙы нисек туҡтатырға? Радий Фәрит улы был проблема менән таныш булыуын белдерҙе, мотлаҡ был хәлгә сик ҡуйыласағы, таш сығарыу менән рөхсәт алған кешеләрҙең генә шөғөлләнәсәгенә ышандырҙы.\nВетерандар менән осрашыуҙа ул Темәс эргәһендәге тәбиғи таш сығарылған карьерҙа булыуын һөйләне.\n“Һеҙҙе талайҙар: бөтә биләмә ҡаҙып бөтөрөлгән, таш сығарыуҙы вәхшиҙәрсә ысул менән алып баралар, был урындарҙың бөтә тәбиғи матурлығын боҙғандар, экологияға зыян килтергәндәр. Мин был йүнһеҙлекте ашығыс рәүештә туҡтатырға күрһәтмә бирҙем. Карьерҙарҙы үҙләштереүгә ҡаршы түгелмен, әммә эш цивилизациялы алып барылырға, шуның менән бергә табыштың төп өлөшө район проблемаларын хәл итеүгә йүнәлтелергә тейеш”, — тип билдәләне етәксе.\n“Аҡса табырбыҙ һәм төҙөрбөҙ”\nСәфәр барышында Радий Хәбиров Баймаҡтағы балалар поликлиникаһына ла һуғылды. Баймаҡ үҙәк ҡала дауаханаһы баш табибы Альберт Тутаев медицина учреждениеһына өҫтәмә майҙандар талап ителеүен белдерҙе. Әлегә кескәй пациенттар сиратта оҙаҡ көтөп ултырырға мәжбүр. Табиптар ҙа етешмәй, педиатрҙарға ла, тар белгестәргә лә ҡытлыҡ бар.\n— Мин ялыуҙар күп булғанға күрә йөрөйөм, былай эш бармаясаҡ, — тине етәксе. — Поликлиника буйынса эш ҡушырмын — аҡса табырбыҙ һәм төҙөрбөҙ.\nРадий Хәбиров яңы медицина учреждениеһы төҙөүгә ике йыл китәсәген, ә кадрҙар мәсьәләләрен бөгөндән хәл итеү кәрәклеген белдерҙе.\n— Был етди проблема: алты мең балаға ни бары ике педиатр! Һеҙгә күрһәтмә бирәм — табиптар эҙләгеҙ, — тип мөрәжәғәт итте ул Баймаҡ районы хакимиәте башлығына.\nХәлең нисек, Хәйбулла?\nЭш сәфәре барышында Радий Хәбиров Хәйбулла районында ла туҡтап, социаль объекттарҙа булды, урындағы халыҡ менән аралашты.\nАҡъяр үҙәк район дауаханаһында төбәк етәксеһе тәү сиратта көнүҙәк проблемаларҙың береһе – кадрҙар мәсьәләһе – менән ҡыҙыҡһынды. Учреждениеның баш табибы Виктор Семко әйтеүенсә, бында педиатрҙар, терапевтар, тар йүнәлешле белгестәр етешмәй, фельдшерҙар талап ителә. Радий Фәрит улы шулай уҡ медицина ҡорамалдары, дауахана автопаркы менән дә ҡыҙыҡһынды.\nКадрҙар проблемаһын хәл итеүҙең иң һөҙөмтәле ысулдарының береһе – белгестәрҙең торлаҡ мәсьәләһен хәл итеү, уларға ер участкаһы бүлеү, төҙөлөш өсөн льготалы кредит юллашыу. Ошо йәһәттән баш табип әле Башҡортостан дәүләт медицина университетында кардиолог һөнәрен үҙләштергән Йәмән студенты менән һөйләшеүҙәр алып барғанын, әгәр килешә алһалар, ҡояшлы илдән килгән белгестең Аҡъяр халҡын йөрәк сирҙәренән дауалаясағын әйтеп үтте.\nДауахананан һуң Радий Хәбиров урындағы мәҙәниәт йортона йүнәлде. Учреждение алдында төбәк етәксеһен урындағы халыҡ көтөп торған. Улар көнүҙәк проблемаларҙы ишеттерҙе: район үҙәгендәге мәктәптәр барлыҡ балаларҙы ла һыйҙыра алмағанлыҡтан, улар ике сменала уҡый, шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер ауылдарҙағы белем биреү учреждениелары, аҙ комплектлы мәктәптәрҙе финанслау нормативтарына тап килмәй тигән сәбәп менән, ябылып бөткән. Өҫтәүенә халыҡты эсәр һыу, эшһеҙлек, хеҙмәт миграцияһы мәсьәләләре лә борсоғаны асыҡланды.\n– Көньяҡ райондарға махсус рәүештә килдем һәм ҡайһы бер ғәмәлдәр минең өсөн асығыраҡ була бара, – тине Радий Хәбиров осрашыуҙа. – Медицина, төҙөлөш тармаҡтары менән етди шөғөлләнәсәкбеҙ, район биләмәһендәге предприятиеларҙың эшмәкәрлегендә тәртип булдырасаҡбыҙ. Кисә тәбиғи таш эшкәрткән урындарҙа булдым. Райондарҙы асыҡтан-асыҡ талау бара, тип иҫәпләйем, шул иҫәптән һеҙҙекен дә. Беҙгә мәсьәләләрҙе аҡыл менән, тыныс хәл итергә кәрәк. Бының өсөн көсөм дә, тәжрибәм дә етерлек.\nАҡьяр халҡы төҙөлөп бөтмәгән район мәҙәниәт йорто проблемаһын да күтәрҙе. Әлеге бина 1964 йылда һалынған, 240 урынға иҫәпләнгән, ул күптән инде мәҙәниәт һөйөүселәрҙең барыһын да бер юлы һыйҙырып бөтә алмай, өҫтәүенә туҙған да. 2004 йылда 500 урынға иҫәпләнгән яңы бина төҙөй башлағандар, әммә күпмелер ваҡыттан эш туҡтап ҡалған. Былтыр объект муниципаль милеккә күскән. Хәҙер иһә заман талаптарына ярашлы яңы проект булдырыу талап ителә.\n– Күрһәтмә бирәсәкмен: программаға индерәсәктәр, төҙөлөш дауам ителәсәк. Һеҙгә республика Хөкүмәте рәйесенең төҙөлөш буйынса урынбаҫары килер. Ул – тәжрибәле кеше. Шунан аныҡ ҡарар ҡабул итербеҙ, – тине Радий Фәрит улы мәҙәниәт йорто проблемаһы буйынса.\nТөбәк етәксеһе район үҙәгендәге китапханала ла булды. Был учреждение республикала тәүгеләрҙән булып Б.Н. Ельцин исемендәге Президент китапханаһына ситтән тороп тоташыу мөмкинлеген алған. Бында йәштәр ҙә, ололар ҙа күпләп йөрөй, әммә иркенләп китап-журнал менән танышыу, виртуаль китапханала эшләү өсөн заман талаптарына ярашлы уҡыу залы ойоштороу фарыз.\nЕйәнсура приютында тәрбиәләнеүсе Өфөгә киләсәк\nАртабан Радий Хәбиров Ейәнсура районында булып, урындағы социаль һәм инфраструктура объекттары, ауыл хужалығы предприятиелары эшмәкәрлеге менән танышты.\n“Маяҡ” йәмғиәтендә Башҡортостанда берҙән-бер һарыҡсылыҡ кластеры үҫтерелә. Предприятие 2012 йылда ойошторолған, 2015 йылда волгоград тоҡомло һарыҡтарҙың нәҫел репродуктологы статусын яулаған. Ошо ваҡыт арауығында 157 миллион һум инвестиция үҙләштерелгән. Әле хужалыҡта туғыҙ мең баш самаһы мал бар, улар райондың дүрт биләмәһендә – Аҡҡондоҙ, Башҡорт Самаҙыһы, Таҙлар, Кинйәбулат ауылдарында урынлашҡан фермаларҙа тотола.\n“Маяҡ” – республикала агрофранчайзинг ысулы ҡулланылған хужалыҡтарҙың береһе. Ҡышҡылыҡҡа малдарҙың бер өлөшө подряд килешеүе нигеҙендә крәҫтиән (фермер) һәм шәхси хужалыҡтарға тапшырыла. Яҙ еткәс, 80 проценты кире “Маяҡ”ҡа ҡайтарыла, башҡаһы һарыҡтарҙы ҡышлатҡан хужаларға ҡала.\nӘле предприятиела 70 кеше эшләй. Бында мал аҙығы әҙерләү, йөн етештереү менән дә шөғөлләнәләр.\nӘммә өлгәшелгәндәр менән генә туҡтап ҡалырға ярамай. Предприятие артабанғы үҫеш юлын льготалы кредит юллауҙа ла күрә. Ошо аҡсаға өс мең баш инә һарыҡ, тиҙ төҙөлә торған ангарҙар, техника һәм инвентарь алырға, ит, йөн эшкәртеү цехы булдырырға ниәтләйҙәр.\nРадий Фәрит улы предприятиеның эшен ыңғай баһаланы, “Маяҡ” миҫалында һарыҡсылыҡтың килемле була алыуын билдәләне.\nИҫәнғол ауылында Радий Хәбиров Дуҫлыҡ паркында туҡталды. Был – район үҙәге халҡы иң күп йөрөгән урындарҙың береһе, тап ошонда төрлө саралар, байрамдар уҙғарыла. Урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү программаһы буйынса, әле унда реконструкция эштәре бара, ремонт тамамланыу өҫтөндә. Шулай уҡ парктың Дан аллеяһында Ейәнсура районында тыуып үҫкән алты Советтар Союзы Геройына бюстар, Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яугирҙәр иҫтәлегенә обелиск ҡуйыласаҡ.\nРадий Фәрит улы, паркта балалар өсөн дә уңайлы шарттар булдырылырға тейеш, тине, район хакимиәте башлығына улар өсөн яңы майҙансыҡ ойошторорға, футбол яланын хәстәрләргә ҡушты.\nАртабан төбәк етәксеһе Иҫәнғол ауылында балалар һәм үҫмерҙәр өсөн булдырылған социаль приютҡа юлланды. Бында Ейәнсура һәм Йылайыр райондарынан йыйылған 23 бала тәрбиәләнә. Уларҙың барыһы ла – ауыр тормош хәленә юлыҡҡан, күпте күргән-кисергән балалар.\nРадий Хәбиров приюттағы шарттар менән танышты, һөҙөмтәлә бинаға капиталь ремонт яһау кәрәк тигән фекерҙе хупланы, ярҙам итергә әҙерлеген белдерҙе. Артабан балалар менән аралашты, улар менән бергә сәй эсте. Ә 6-сы класта уҡыған, шиғырҙар яҙған һәләтле ҡыҙ Айгүзәл Аҙнабаева төбәк етәксеһенән Өфөгә саҡырыу алды. “Башҡортостандың әҙәби мәктәбе” ижади конкурсында еңгән ҡыҙ баш ҡалала Радий Фәрит улының эш кабинетында буласаҡ, уның өсөн Өфөлә экскурсия ойоштороласаҡ.\nАвтор: Д. ИШМОРАТОВА, Д. АРЫҪЛАНОВА, Г. БАЛТАБАЕВА


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАШҠОРТЛОҠ - ТАРИХИ ФЕНОМЕН, БАШҠОРТЛОҠ ҺӘР БЕРЕБЕҘҘӘН БАШЛАНА - 2019 - Мәҡәләләр\nБАШҠОРТЛОҠ - ТАРИХИ ФЕНОМЕН, БАШҠОРТЛОҠ ҺӘР БЕРЕБЕҘҘӘН БАШЛАНА\nҠасандыр барлыҡҡа килеп, башҡа халыҡтар араһында танылыу тапҡан, үҙҙәренең булмышы һәм йәшәйеше хаҡында аҙмы-күпме мәғлүмәт ҡалдырған, бәғзеләре быуаттар төпкөлөндә юғалып, онотолоп бөткән һәм хәҙерге заманда ла тарих аренаһында йәшәп ятҡан меңәрләгән ҡәүемдәр бар. Һуңғылары иҫәбендә беҙҙең өсөн ғәзиздәрҙән ғәзиз халҡыбыҙ - башҡорттар ҙа бар. Нәҫелдән нәҫелгә, быуындан быуынға атай-әсәй йорто, мәктәп тәрбиәһе, йәмғиәт йоғонтоһо, мәғрифәт вә мәҙәниәт аша һеңдерелгән милли тойғоларыбыҙ бар, бөтөнөбөҙҙө бергә беректергән милли үҙаңыбыҙ бар. Башҡортлоҡ, тибеҙ ошо рухи төшөнсәне. Башҡортлоҡтоң үҙ тарихы, бөгөнгөһө бар, һәм уны киләсәк быуындарға халҡыбыҙҙың аҫыл мираҫы итеп тапшыра алһаҡ, милли киләсәгебеҙ ҙә дауамлы буласаҡ.\nБашҡортлоҡ башында тарихи ысынбарлыҡ ята. Кәмәлек буйы башҡорттары менән аралашҡан Лев Толстой ата-бабаларыбыҙҙың боронғолоғон үҙенең даһиҙарға ғына хас зиһене аша тойомлап, башҡорттарҙан Геродот (б.э. тиклем V быуатта йәшәгән грек тарихсыһы) "еҫе" аңҡыуы тураһында тиккә генә яҙып ҡуймағандыр. Ошо "тарих атаһы" көнсығыш тарафтарындағы бейек тауҙар янында "будин" һәм "аргиппей" исемле ҡәүемдәр йәшәүе, скифтарса кейенеүҙәре, бейә һөтөн эсеүҙәре, шунан иппак тигән сыр яһауҙары, эсендә төшө булған емештән, сепрәк аша һығып, асхи тип аталған һут алыуҙары хаҡында яҙа. Ҡымыҙ, ҡорот, әсетелгән емеш (сейә) һуты (әсе һыу) - боронғо аш-һыуҙарыбыҙҙан булһа, грекса яҙып алынған "будин" һүҙендә "буҙ" тамырын тоҫмаллап була: аҡ йөҙлө башҡорттарҙы тап шулай атауҙары бик мөмкин. Аҡбуҙ атыбыҙ, буҙа эсемлегебеҙ, Буҙыҡай, Бүҙәнйәр, Буҙъегет ише исемдәребеҙ ҙә боронғо замандарҙан ҡалғандыр. Ә аргиппей һүҙенең "арғы өпәй"гә тап килеүе лә бар бит.\nБеҙҙең эраның II быуатында грек географы Птолемей мәғлүмәттәрендә пасиртай тип аталған ҡәүем барлығы теркәлгән, уларҙың, Ә.-З. Вәлиди билдәләүенсә, башҡорт булыуына һис бер шик юҡ. Тимәк, башҡортлоҡтоң тарих аренаһына сығыуына ла иң кәмендә 2 мең йыл була. Ошо архаик замандарҙа башҡорт тип танылған ҡәүем исеме менән бәйле географик атамалар Дон йылғаһынан Памир тауҙарына, Төркөстандың көньяҡ-көнсығышынан хәҙерге Урал тауҙарына тиклемге киң ареалда билдәле була. Башҡорттарҙың Евразия тарихында киң билдәле һун ҡәбиләләренең бер тармағы булыуы ихтималлығы ла тарихсылар тарафынан инҡар ителмәй. Нисек кенә булмаһын, IX - X быуаттарҙа һәм унан һуң теркәлгән яҙма сығанаҡтарҙа башҡорттар төрки ҡәүемдәренең береһе итеп һүрәтләнә.\nУрта быуаттарҙа ғәрәптәр "башғард" тип исемләгән халҡыбыҙҙың "башғар - башар", йәғни баш арый ҡәүеменән булып, Урал ерлегендә тәү тормош эпохаһынан бирле йәшәп килеүе хаҡында фараз-фекерҙәремде элегерәк яҙып үткәйнем инде. Антропология белгестәре билдәләүенсә, милләттәштәребеҙ араһында 4 антропологик тип осрай, улар көньяҡ себер, аҡ европеоид, понтик һәм субурал биогенетик расалары тип исемләнә. Тимәк, күп быуаттар дауамында халҡыбыҙ үҙенең эске структураһына төрлө сығышлы ырыу-ҡәбилә вәкилдәрен туплай алған, әммә уның этник нигеҙе, "ойотҡоһо" `тап башҡорт исеме аҫтында Уралда барлыҡҡа килгән.\nОшо тарихи ерлектә һәммәбеҙгә уйланырлыҡ, киләсәгебеҙҙе асығыраҡ күҙалларлыҡ аргументтар табып була. Бына ниндәй парадокс бар башҡортлоҡта: 40-тан ашыу боронғо үҙ аллы ырыу вәкилдәре була тороп (бөрйән, ҡыпсаҡ, юрматы, табын, әйле, ғәйнә, тамъян, ҡатай һ.б. - исемдәре генә ни тора!), барыһы ла тәбиғи үҙ атамаларын өҫкә сығармаған, ә башҡорт тип аталыусы берҙәм халыҡ булып ойоша, туплана алған. Был осраҡта беҙ башҡорт атамаһының дөйөм, бар ырыуға уртаҡ ил исеме булараҡ өҫкә сығыуын, тарихи ысынбарлыҡта тап шул рәүешле объективлашыуын күрәбеҙ. Тимәк, башҡорт бары этнос ҡына булған, милләт - нация булараҡ тик совет осоронда ғына формалаша башлаған, тигән фекер менән һис килешерлек түгел. Төрлө исемле башҡорт ырыуҙары - улар этник берләшмәләр, ә Башҡорт иле - Башҡортостан, айырым ырыуҙарҙы бергә туплап, ошо ил исемен үҙенеке итеп ҡабул иткән инсандарҙа милли берҙәйлек (идентичлыҡ) тойғоһон да тыуҙырған. Рәсәй закондары буйынса Башҡортостан гражданлығы юҡ, әммә үҙеңде башҡорт итеп танытыу - һәр милләттәшебеҙҙең үҙ-үҙен ошо исемдәге ил вәкиле сифатында күрһәтә алыуылыр. Тимәк, башҡортлоҡтоң төп һыҙаты - милләт улы/ҡыҙы булыу, башҡорт тарихын төптән белеү һәм аңлау, уны ысын күңелеңдән ҡабул итеү. Үҙ халҡыңдың тарихын белеүҙе аҫаба башҡорттарҙың йәш быуындары өсөн уғата әһәмиәтле ҡанун икәнлеген тәрән аңлаған мәғрифәтсебеҙ Мөхәмәтсәлим Өмөтбаевтың ошо хаҡтағы һүҙҙәрен бөгөн дә халыҡ васыятылай ҡабул итеү урынлылыр. Тарихын белмәгән, ҡабул итмәгән башҡорт манҡортҡа әйләнәсәк.\nРәсәй империяһы халыҡтарынан тик беҙҙең халҡыбыҙ ғына аҫабалыҡ хоҡуғына эйә булып, үҙ еренең хужаһы статусын күҙ ҡараһылай һаҡлап-яҡлап торған. Башҡорт аҫабалығы бик боронғо замандарҙан килгән ырыу хоҡуғы рәүешендә йәшәп килеп, Алтын Урҙа дәүерендә хандар тарафынан рәсми рәүештә танылған һәм ғәмәлдә булған ижтимағи күренеш. Ошо хоҡуҡи статус башҡортлоҡ феноменын нығытып, үҙ ерендә йәшәүсе башҡорт ҡәүемдәренә яңынан-яңы ырыуҙарҙың ҡушыла-өҫтәлә барыуын тәьмин иткән. Әлбиттә, "яңы башҡорттар" үҙҙәре килеп ҡушылғанға тиклем ғәмәлдә булған Башҡорт иле ҡанундарын, урындағы ғөрөф-ғәҙәттәрҙе лә мотлаҡ үтәргә тейеш булған. Был элекке башҡорттарға ла, яңыларына ла берҙәй ҡулай булып, Башҡорт илен көсәйтеүсе факторға әйләнә. Тарихи башҡорт аҫабалығынан башҡа башҡортлоҡ ижтимағи-сәйәси күренеш кимәленә күтәрелә алмаҫ ине.\nБольшевиктар власҡа килеү менән ҡабул ителгән "Ер тураһындағы декрет" традицион башҡорт аҫабалығын да юҡҡа сығара. Әммә бер төркөм алдынғы башҡорт зыялылары - Ә.-З. Вәлиди, Ш. Манатов, С. Мерәҫов, Х. Йомағолов, Ә. Бикбавов, М. Ҡулаев, М. Халиҡов, И. Мутин, Ш. Бабич һ.б, 1917 йылда уҙғарылған Бөтөн башҡорт ҡоролтайҙары ҡарарҙарына таянып, милли-территориаль Башҡортостан автономияһы өсөн көрәш йәйелдереп ебәрә. Оҙайлы, ҡан ҡойошло бәрелештәр Үҙәк Совет Хөкүмәтен Башҡорт милли автономияһын танырға һәм Башҡорт хөкүмәте менән килешеү төҙөргә мәжбүр итә. Шулай итеп, аҫабалыҡ хоҡуғын юғалтҡан башҡорттар бының өсөн сәйәси компенсация ала - сикләнгән булһа ла, дәүләтселек хоҡуғына, Рәсәй составында үҙ халҡының исемен йөрөткән Башҡорт автономиялы республикаһын булдырыуға өлгәшә. Тимәк, башҡорт халҡының үҙ республикаһы булыуы - башҡортлоҡ традицияһын бөгөн дә ғәмәлдә ҡалдырыу мөмкинлеген тәьмин итеүсе сәйәси шарт. Башҡорт дәүләтселеге бөгөн ни тиклем сикләнгән булыуына ҡарамаҫтан, федерализмды нығытыуға, Башҡортостандың республика статусын яҡлау һәм һаҡлауға йүнәлтелгән ғәмәлдәребеҙҙе башҡортлоҡтоң сағыу бер һыҙаты итеп ҡабул итеү фарыз.\nБашҡорттар боронғо заманаларҙан бирле үҙҙәрен иҫ китмәле батыр халыҡ итеп таныта алған. "Төрөк риүәйәттәренең иң боронғоһо булған "Уғыҙ дастаны"нда башҡорттар Иҙел буйында һәм уға яҡын болғарҙар менән сиктәш бер таулы өлкәлә йәшәгән ҡеүәтле һәм хәйләкәр (көслө һәм ғәййәр) халыҡ тип танылған һәм үҙенең ғорурлығы, ҡыйыулығы арҡаһында һис бер йыһангирға баш эймәгән ҡәүем сифатында иҫкә алынған", - тип яҙа Ә.-З. Вәлиди ошо хаҡта. X быуат башында Булғарға йүнәлгән ғәрәп хәлифе илселеге сәркәтибе ибн Фаҙлан билдәләүенсә, башҡорт ерҙәренә етмәҫтән күпкә алда уҡ уларҙы "Башҡорттарҙан ҡурҡығыҙ!" тип, киҫәтеп ҡуялар. Тимәк, башҡорт еренә рөхсәтһеҙ үтеп инеү ул заманда бик хәүефле һаналған. Замандашыбыҙ, билдәле яҙыусы Ғ. Хисамов та башҡортлоҡтоң яугирлыҡ, ғәскәрилек менән бәйле бар булыуын тарихи ысынбарлыҡ сағылышы, тип иҫәпләй. Башҡорттарҙың ғәрәп мәмлүктәре сифатында ошо илдә иң юғары хәрби вазифалар биләп, ваҡытында ил менән идара итеүсе ҡатлам кимәленә күтәрелә алыуы, Ҡара диңгеҙ буйында айырым башҡорт ханлығы булып, ил башы Башҡорт хандың Киевтың бөйөк кенәздәренә үҙ ғәскәре менән ярҙам итеп тороуы, Венгрия короле армияһында башҡорт яугирҙарының иң батырҙарҙан булыуы хаҡында тарихи мәғлүмәттәр беҙҙең көндәргә тиклем килеп еткән. Рәсәй империяһындағы айырым башҡорт ғәскәре, 1918 - 1920 йылдарҙа Граждандар һуғышында ҡатнашыусы башҡорт полктары, ниһайәт, башҡорт батыры генерал Шайморатовтың данлы 112-се Башҡорт атлы дивизияһы - былар барыһы ла башҡортлоҡтоң иң юғары әхлаҡи өлгөләре ул.\nХәҙер яугирлыҡ заманы түгел, әммә яугирҙарға хас ҡыйыулыҡ, рухи ныҡлыҡ, тыныс йәшәгәндә лә кәрәкле булыр саялыҡ кеүек сифаттарҙан азат булмаһаҡ ине. Юғиһә, үҙебеҙҙең шәхси тормошобоҙҙа ла, милли мәнфәғәттәребеҙҙе ҡайғыртҡан мәлдәрҙә лә үтә йомшаҡлыҡ, быуынһыҙлыҡ күрһәтеп, ситтәрәк, боҫобораҡ ҡалырға теләүсе милләттәштәребеҙ саманан тыш артып бара...\nТуған телеңдә аралашыу, уны аңлау, әҙәби телебеҙҙә уҡый-яҙа белеү - был милләтте милләт иткән төп сифаттарҙың береһе. Тап шуның өсөн бала аңына башҡорт телен бишектә саҡта уҡ һеңдерә алыу, уны мәктәптәрҙә уҡытыуҙы сикләмәү, башҡорт матбуғатын, китаптарын баҫыу һәм таратыу кеүек эштәребеҙ милләтебеҙ өсөн һәр саҡта ла өҫтөнлөклө бурыс булып ҡаласаҡ. Шул уҡ ваҡытта, әле кисерелгән осорҙа, билдәле бер сәбәптәр һөҙөмтәһендә туған телендә аралашыу мөмкинлеген юғалтҡан, йәиһә башҡортса уҡый-яҙа белмәүсе башҡорттар барлығын да иҫәпкә алырға кәрәктер. Беҙ уларҙы башҡорт булыуҙан яҙғандар икән былар тип, бер нисек тә ситкә тибә алмайбыҙ бит. 2010 йылда уҙғарылған халыҡ иҫәбен алыу материалдарына ярашлы, был нисек үкенесле булмаһын, башҡорттарҙың 71 проценты ғына башҡорт телен туған теле итеп күрһәткән. Ҡалғандарын башҡортлоғонан яҙған икән, тип ҡарау һис тә дөрөҫ булмаҫ ине: бында телебеҙҙең төньяҡ-көнсығыш диалектында һөйләшеүсе, ҡала мөхитендә үҫеп, бары тик рус телле булып китеүсе башҡорттар тураһында һүҙ бара. Ҡайһы бер зыялыларыбыҙҙың төньяҡ-көнбайыш башҡорттары телен икенсе әҙәби тел сифатына күсереү идеяһын бер нисек тә хуплап булмай: был хәҙерге ысынбарлыҡта тормошҡа аша торған хәл түгел, уның файҙаһынан зыяны күберәк булыр ине. Бына беҙ, башҡорт әҙәби телендә һөйләшеүселәр, татар әҙәби телендә әйтелгән һәм яҙылғанды энәһенән ебенә тиклем аңлайбыҙ бит, бер ниндәй проблема юҡ! Ғөмүмән, хатта икенсе бер сит телде өйрәнә алыу кеше мейеһе өсөн хәл итмәҫлек мәсьәлә түгел, тик теләк кенә булһын. Был кеше психологияһы ҡануны, туған әсә телен дә, башҡа бер телде лә кеше, ниндәй йәштә булыуына ҡарамаҫтан, бик һәйбәт кимәлдә үҙләштерә ала. Икенсе яҡтан, күп теллелек кешенең аң-белем ҡеүәтен бермә-бер арттыра, мәҙәнилеген тағы ла юғарыраҡ кимәлгә күтәрә, уның яҙмышында яңы ижтимағи мөмкинлектәр аса. Тап шуның өсөн башҡортлоҡтоң киләсәктәге өр-яңы сифаты - туған телле башҡорттоң күп телле, күп мөмкинлекле, тимәк, конкурентлы шәхес була алыуылыр.\nОшо яҙмамда башҡортлоҡтоң башҡа бер күркәм сифаттары - милли моңдарыбыҙҙы үҙ итеү, сәнғәтебеҙҙе һанлау, милли кейемдәребеҙҙе тергеҙеү, башҡорт аш-һыуын ҡәҙерләү һәм халыҡ-ара кимәлгә сығарыу, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙгә тоғро ҡалыу кеүек мәҙәни-гуманитар өлкәгә ҡағылғандары хаҡында тәфсир ҡылманым. Тик шуныһы үтә мөһимдер: башҡортлоҡ һәр беребеҙҙең үҙенән башлана, ул күңелдәребеҙҙе биләһә, йөрәктәребеҙгә дәрт-дарман өҫтәп торһа, башҡорт исемле ғәзиз милләтебеҙгә һис бер хәүеф янамаҫ.\nЯҙылған: 25.06.19 | Ҡаралған: 280


Башҡортостан Президенты Яңауыл һөт заводының етештереү технологиялары менән танышты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Президенты Яңауыл һөт заводының етештереү технологиялары менән танышты\n13:01, 8 апреля 2013 Иҡтисад\n«Кристалл» агрохолдингы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең Яңауыл һөт заводы производствоһын киңәйтә. Май айында бында ике яңы цех эшләй башлаясаҡ. Шулай уҡ эремсек етештереү һәм аҙыҡ-түлекте ҡаптарға төрөү ҡорамалдары урынлаштырыласаҡ. Киләсәктә компанияла кондитер изделиеларын етештерә башлау планлаштырыла.\nШәмбе, 6 апрелдә, Яңауыл буйлап эш сәфәре барышында предприятиела Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов булды. Республика башлығы заводтың етештереү ҡеүәте һәм продукция поставкалау географияһы хаҡында ҡыҙыҡһынды.\nПроизводство мөдире Надежда Магрупова Президентҡа хәбәр итеүенсә, бөгөнгө көндә завод сменаһына яҡынса 25 тонна һөт ҡабул итеп эшкәртә. Йәй көнө етештереү ҡеүәте арта – бер сменала 30-35 тонна һөт ҡабул ителә.\nҮткән йылда бында йәмғеһе 6305 тонна сеймал эшкәртелгән, 4000 тонна пастеризацияланған һөт, 71 тонна витаминлы һөт, 660 тоннанан ашыу һөт продукцияһы, 35 тонна май, 214 тонна эремсек етештерелгән.\nЯңауыл һөт заводында сеймал базаһының яртыһынан ашыуын «Кристалл» агрохолдингының ике бүлексәһе — «Победа» һәм «Абдуллино» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре тәьмин итә. Шулай уҡ һөт Яңауыл, Борай, Ҡалтасы райондарынан килтерелә.\n«Яңауыл һөтө» бренды аҫтында сыҡҡан тауарҙарҙың 40 проценты Өфөгә йүнәлтелә, ҡалған продукция Яңауыл, Борай, Ҡалтасы, Благовещен, Бөрө, Нефтекамалағы сауҙа нөктәләренә поставкалана. Продукция шулай уҡ дауаханаларға, балалар йорттарына һәм мәктәптәргә йүнәлтелә.\nБөгөнгө көндә предприятиела 70 кеше эшләй, уртаса эш хаҡы айына 16075 һум тәшкил итә.\nЯңауыл буйлап эш сәфәре барышында Рөстәм Хәмитов «Магнит» сауҙа селтәренең аҙыҡ-түлек магазинында булды. Бында ул республикала етештерелгән продукцияның булыу-булмауы менән ҡыҙыҡһынды. Кәштәләрҙә Яңауыл һәм Дәүләкән предприятиеларының һөт продукциялары, шулай уҡ Бәләбәй һәм Туймазы продукциялары тәҡдим ителә. Шулай ҙа, Президент билдәләүенсә, төбәктә етештерелгән тауарҙар ассортименты киң түгел.\nТеги: бр президентының эш сәфәрҙәре,һөт


Тирәк — Башҡорт Википедияһы\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Тирәк (мәғәнәләр).\nТирәк (Pópulus) — талдар ғаиләһенә ҡараған ағастар ырыуы. Был ырыуҙағы ағастар генетик яҡтан ҡарғанда, күп төрлө булалар. Теләһә ниндәй ерҙә үҫә ала, оҙолоғо 15 м-ҙан алып 50 метрға тиклем, ағас олоно диаметры 2.5 мертға тиклем етә.\nКанада тирәге (Populus ×canadensis).\nАғастың дөйөм күренеше.\nPopulus alba L. — Тополь белый\nҠарағыҙ Тирәк төрҙәре\n1 Ботаник тасуриламаһы\n7.1 Секцялар һәм төрҙәре\n7.2 Мексика тирәктәре секцияһы (Abaso)\n7.3 Дельта һымаҡлылыр секцияһы (Aigeiros)\n8 Левколид тирәктәр секцияһы (Leucoides)\n8.1 Populus секцияһы\n8.2 Бальзамлы тирәктәр секцияһы (Tacamahaca)\n8.3 Туранга секцияһы (Turanga)\n8.4 Гибрид төрҙәр\nТирәк ағасының оҙонлоғо 40 — 45 метр (ҡайһы берҙә 60 метрға тиклем үҫә), ә олоно диаметры 1 метрҙан ашыу. Йәш ағастарҙың ҡабығы шыма, аҡһыл йәшел йәки ҡара һоро төҫтә; ҡарт ағастарҙың ҡайһы бер төрҙәрендә ҡабыҡтары шыма булып ҡала, ә икенселәрҙә ҡытырша һәм тәрән ярыҡтар менән. Ботаҡтары йыуан (талдан айырмалы рәүештә). Япраҡтары ботаҡта спираль рәүешендә урынлаша, һәм формаһы менән айрылып тора, ҡайһылары өсмөйөштән түңәрәккә йәки көрәк формаһында (һирәк). Һәм оҙон һап менән. Япраҡтарҙын ҙурлығы бер үк түгел: сит ботаҡтарҙа улар бәләкәй, ә үҙәк ботаҡтарҙа улар бик ҙур.\nТирәктең тамыр системаһы бик ныҡ уҫешкән була, әммә ләкин, тамырҙарҙың өҫкө ҡатламы ғына иң ныҡ үҫешә.\nСәскәләре ике өйлө (бер өйлөләр һирәк була) һәм яҙ башында япраҡтарҙан иртәрәк барлыҡа киләләр. Сәскәләре башаҡҡа оҡшаш сәскәлеккә (һырғаларға) йыйылған.\nТирәктең орлоғо ваҡ, оҙонлоғо 1 — 3 мм, һәм мамыҡ кеүеҡ, нәҙек сәстәр беркетелгән. Тирәк ағасы 40 — 60 йыл бик тиҙ уҫә, артабан үҫеүе һүлпәнәйә. Тирәктең ғүмер оҙонлоғо 60 — 150 йыл тирәһе.\nТәбиғәттә тирәк ағасының күп төрҙәре йылға буйында һәм дымлы ҡыялыҡтарҙа үҫә. Ә культур рәүештә ултыртылған ағас теләһә ниндәй ерҙә үҫә. Ябай тирәк ағасы һаҙлы урында үҫә алмай, сөнки ошондай ерҙә тамыры менән һулай алмай.\nТирәктәрҙең күбеһен декоратив ағас итеп үҫтерәләр. Улар башҡа ағастарға ҡарағанда бейегерәк һәм бик шәп үҫә. Бик тиҙ тамыр биреүсе ағас, хатта һынып төшкән ботаҡтары тамыр ебәреп уҫә алалар.\nТал ағасы кеүек, тирәктең тамыр системаһы бик ныҡ үҫешкән, ағастан 40 метрҙан ашыуға тарала, шуға ла ошондай ағастарҙы өй эргәһендә һәм керамик торбалар үткән ерҙә ултыртыуы — яҡшы уй түгел.\nТирәк ағасының уҙағасы бик эре көпшәләрҙән тора, шуға ла ныҡ сыҙамлы булмай.\nТирәкте ҡағыҙ етештергәндә ҡулланалар. Тирәктән ҡиммәт булмаған ағас материалдары эшләйҙәр, мәҫәлән, осһоҙ фанера, поддон, һ. б. Тамырында дубиль матдәләр күп булғанлыҡтан, европа идәрендә тире эшкәрткәндә ҡулланылған дубиль матдәләр алалар.\nАүыл хужалығында ел эрозияһынан һаҡлау өсөн трәкте яландарҙа ҡыршау итеп ҡулланалар . Тирәк ағасы түмәрҙәрендә бәшмәк үҫтерәләр.\nСекцялар һәм төрҙәреҮҙгәртергә\nБыл ырыуға 6 секцияға бүленгән 25 — 35 төр ағастар ҡарай. \nМексика тирәктәре секцияһы (Abaso)Үҙгәртергә\nҮҫеү ареалы — Мексика. Ҡалған тирәктәр секцияһы менән сағыштырғанда Мексика тирәктәренең бөтә органдары ла бәләкәй.\nPopulus mexicana — Мексика тирәге\nДельта һымаҡлылыр секцияһы (Aigeiros)Үҙгәртергә\nҠалғандарҙан үҙенсәлекле дельталы япраҡтары менән айрыла, япраҡ һабаҡтары уҫаҡтаҡы кеүек оҙон. Ошо секцияла сатырҙары пирамида формаһындағы ағастар бар, улар Рәсәйҙең көньяҡ райондарында үҫә.\nPopulus nigra L. — Ҡара тирәк, йәки Осокорь\nPopulus deltoides W. BARTRAM EX MARSHALL — Дельта һымаҡ тирәк\nЛевколид тирәктәр секцияһы (Leucoides)Үҙгәртергә\nТирәктәр төркөмө араһанда иң оло төркөм тип күҙаллайҙар. Был тирәк ағастарының бөрөләре, һырғалары һәм япраҡтары бик ҙур.\nPopulus glauca (шул иҫәптән Populus wilsonii C. K. SCHNEID.)\nPopulus heterophylla L. — Төрлө япраҡлы тирәк\nИң киң таралган төркөм. Ҡалған тирәктәр төркөмөнән япрпҡтары һәм бөрөләре сайыр һымаҡ матдә бүлеп сығармауы менән айрыла.\nPopulus alba L. — Аҡ тирәк\nPopulus grandidentata MICHX. — «Эре тешле» тирәк\nPopulus guzmanantlensis A.VÁZQUEZ & CUEVAS\nPopulus sieboldii MIQ. — Зибольд тирәге\nPopulus tremula L. — Уҫаҡ, йәки «Ҡалтыраусы» тирәкили\nPopulus tremuloides MICHX. — Уҫаҡа оҡшаш тирәк\nБальзамлы тирәктәр секцияһы (Tacamahaca)Үҙгәртергә\nЯпраҡтары һәм бөрөләре хуш еҫле ыҫмалаға бай.\nPopulus balsamifera L. — Бальзамлы тирәк\nPopulus laurifolia LEDEB. — Лавр япраҡлы тирәк\nPopulus simonii CARRIERE — Симон тирәге\nPopulus suaveolens FISCH. — Хуш еҫле тирәк (шул иҫәптән Populus koreana REHDER һәм Populus maximowiczii A. HENRY)\nPopulus szechuanica C.K.SCHNEID. — Сычуань тирәге\nPopulus yunnanensis DODE — Юнань тирәге\nТуранга секцияһы (Turanga)Үҙгәртергә\nБал секциялағы тирәктәр уҫаҡҡа оҡшаған, үҙағасы йомшағыраҡ. Ҡалған тирәктәрҙән олоно менән айрылып тора, бындай тирәктәрҙең олоно талдыҡы кеүеҡ күп төплө.\nPopulus euphratica OLIVIER —Евфрат турангаһы\nPopulus pruinosa SCHRENK — Күгелем тирәк\nPopulus ×acuminata RYDB.\nPopulus ×berolinensis DIPPEL — Берлин тирәге, Лавр япраҡлы тирәк менән Ҡара тирәктең гибриды\nPopulus ×canadensis MOENCH — Канада тирәге, Дельта һымаҡ тирәк менән Ҡара тирәктең гибриды\nPopulus ×canescens (AITON) SM. — Һороғайған тирәк, Аҡ тирәк мнән уҫаҡ гибриды\nPopulus ×generosa A. HENRY\nPopulus ×jackii SARG. — Дельта һымаҡ тирәк менән Бальзамлы тирәктең гибриды\nPopulus ×moskoviensis R. I. SCHROD. — Мәскәу тирәге, Хуш еҫле тирәк менән Лавр япраҡлы тирәктең гибриды\nPopulus ×petrowskiana R. I. SCHROD. EX REGEL — Петр тирәге, Дельта һымаҡ тирәк менән Хуш еҫле тирәк гибриды\nPopulus ×rasumowskiana (R. I. SCHROD. EX REGEL) DIPPEL — Разумовский тирәге, Вобст тирәге һәм Лавр япраҡлы тирәктең гибриды\nPopulus ×vernirubens A. HENRY\nPopulus ×woobstii (R. I. SCHROD. EX REGEL) DODE — Вобст тирәге, Лавр япраҡлы тирәк менән Бальзамлы тирәктең гибриды\n↑ Entry for Populus L. (инг.). NCU-3e. Names in current use for extant plant genera. Electronic version 1.0 (Sept 24, 1997). 21 октябрь 2010 тикшерелгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Тирәк&oldid=694220 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 7 июнь 2017 в 20:39\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:39 7 июнь 2017 үҙгәртелгән.


Республика башлығы Рөстәм Хәмитов Мәскәүҙә ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссия йыйылышында ҡатнашты | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nРеспублика башлығы Рөстәм Хәмитов Мәскәүҙә ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссия йыйылышында ҡатнашты\nУлтырышты Рәсәйҙең сит ил эштәре министры Сергей Лавров алып барҙы. Ведомство етәксеһе бөгөнгө хәлдәрҙе иҫәпкә алып, халыҡ-ара бәйләнештәрҙе үҫтереүҙә гуманитар хеҙмәттәшлек йүнәлешенең мөһимлеген билдәләне. Ошо өлкәлә ЮНЕСКО — Берләшкән Милләттәр ойошмаһының гуманитар терәге булып тора. Был йүнәлеш эшмәкәрлеге буйынса Рәсәй төбәктәре лә ҙур ҡыҙыҡһыныу белдерә. Киләһе йыл Башҡортостанда “Евразия киңлегендә халыҡ-ара диалог» тигән конференция уҙасаҡ, уның сиктәрендә ЮНЕСКО-ның “Ебәк юл» проекты буйынса мәҙәни хеҙмәттәшлекте үҫтереү мәсьәләләре ҡараласаҡ, тине Сергей Лавров. Халыҡ-ара ойошма геопарктар булдырыу проекты өҫтөндә эш башланы, Башҡортостан тәүгеләрҙән булып илдә пилот проекты буйынса ғариза тапшырҙы. Ултырышта ҡатнашыусылар республиканың Рәсәйҙә ЮНЕСКО менән хеҙмәттәшлекте нығытыуҙа, ойошма программаларын тормошҡа ашырыуҙа әүҙем эшләгән төбәктәрҙең береһе тип билдәләне.


Первомайский ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы) — Башҡорт Википедияһы\nПервомайский ауыл Советы (Стәрлетамаҡ районы)\n2416 кеше (1 ғинуар 2018)\nПервомайский ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы муниципаль районының административ-территориаль һәм муниципаль берәмеге.\nАдминистратив үҙәге — Первомайский ауылы.\n2008 йылда ауыл Советы составына Дергачевка ауыл Советы инә.\nг) «Первомайский» атамаһын һаҡлап, Первомайский һәм Дергачевка ауыл Советтарын берләштерергә, административ үҙәген Первомайский ауылында урынлаштырырға.\nДергачевка ауыл Советының Владимировка, Дергачевка, Соколовка, Фёдоро-Петровка ауылдарын Первомайский ауыл Советы территорияһы составына индерергә.\nПервомайский ауыл Советы сиктәрен тәҡдим ителгән схема картаһына ярашлы раҫларға.\nДергачевка ауыл Советын иҫәп мәғлүмәттәренән алып ташларға;\n2901 ↗3051 ↘2725 ↘2710 ↘2678 ↘2608 ↘2546\n1 Первомайский ауыл, административ үҙәк ↘918\n2 Дергачевка ауыл ↘298\n3 Бәгәнәш ауыл ↘290\n4 Абдрахман ауыл ↘260\n5 Кузьминовка ауыл ↘251\n6 Красноармейская ауыл ↘241\n7 Матвеевка ауыл ↘206\n8 Соколовка ауыл ↘160\n9 Владимировка ауыл ↘40\n10 Яңы Абдрахман ауыл ↗38\n11 Константино-Александровка ауыл ↗21\n12 Федоро-Петровка ауыл ↘2\n1960-сы йылдарҙа Яңы Абдрахман ауылы янында Чумарово-I ҡурған ҡәберлеге табыла. Ул 15 ерләү комплексынан тора. Ҡәберлек ике ҡатлы — беҙҙең эраға тиклем XVII һәм III быуаттарҙа: бронза дәүерендә (бура археологик мәҙәниәте) һәм иртә тимер быуатында (сармат мәҙәниәте) ерләгәндәр).\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Первомайский_ауыл_Советы_(Стәрлетамаҡ_районы)&oldid=1037285 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:31 29 май 2021 үҙгәртелгән.


Сәмле ҡыҙ | Йәншишмә\nГөлиәнең Зилиә исемле апаһы ла бар. Ул III синыфта белем ала. Ҡыҙҙар икеһе лә – уҡыу алдынғылары. Баҡтиһәң, Гөлиәгә бөтә нәмә апаһынан килә икән. Зилиә «Урал батыр»ҙы ятлай башлағас, Гөлиә шым ғына тыңлап, өйрәнеп йөрөй. Апаһы сығыш яһай торған көндө илап, мин дә һөйләйем, тип барыһын аптырата. Беләһегеҙме, унда кескәй ҡыҙ II урын ала. Ә Зилиә Гран-при яулай.\n– Беҙҙең Гөлиә – шул тиклем сәмле ҡыҙыҡай. Апаһы Гран-при хужаһы булғас: «Минең дә алғым килә», – тип өҙмәне лә ҡуйманы. Нимә эшләйһең инде, икәүләп шөғөлләнә башланыҡ. Ятланыҡ һәм тағы ла ике ҡобайыр өҫтәп һөйләп, уҙған йыл Гран-при алды. Шундай күркәм, абруйлы бәйгелә ике йыл рәттән ҡыҙҙарым иң оло баһа алып ҡыуандырҙылар, – ти әсәйҙәре Гүзәлиә ханым шатланып.\nҠыҙҙарға хыялдарының тормошҡа ашыуын һәм киләсәктә лә уңыштар теләйһе генә ҡала.\n« Өләсәйем бүләге\nИкенсе урын беҙҙекеме? »


Нимә булған Иҙәктә?\n3 Август 2019, 16:34\nБлаговещен районындағы Иҙәк йылғаһында экологик хәл нормалләшә, тип хәбәр итә Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы.\nРеспублика етәксеһе Радий Хәбиров ҡушыуы буйынса төҙөлгән эшсе төркөмдө район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Ринат Бәширов етәкләй.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 27 июлдә йылғала күпләп балыҡ үлеүе тураһында хәбәр таралғайны. Сәбәпсеһе «Полиэф» заводы булыуы асыҡланды. Йылғаға химик матдәләр ағыҙылыуы арҡаһында кислородтың кәмеүе күҙәтелгән һәм был балыҡтарҙың күпләп үлеүенә килтергән. Бәхеткә күрә, ағыулы матдәләр ағымдан өҫтәрәк ятҡан һыу алғысҡа барып етешмәгән, эсәр һыу таҙа, тип белдерә белгестәр.\nӘле йылғаға химик матдәләр ағыҙылыуы туҡтатылған. Благовещен халҡын тынысландырабыҙ, эсәр һыу таҙа, хәүефләнергә урын юҡ. Һыу сифатына мониторинг үткәрелә, анализдар нормаға ярашлы. Иҙәк яйлап тын ала, таҙара бара, кислород күләме арта, унда селбәрәләр йөҙә.


Юл аҙабы – гүр ғазабы » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Рәсәй » Юл аҙабы – гүр ғазабы\nЮл төҙөү бик ҡиммәт. Киң һыҙыҡлы юлдарҙың бер саҡрымын төҙөү АҠШ-та – 6, Европа илдәрендә 7 миллион долларға төшә икән.\nӘ Рәсәй барыһынан да арттыра, бер саҡрым юл төҙөүгә беҙҙә 45 миллион доллар аҡса сарыф ителә. Илебеҙҙә эш хаҡының сама менән ун тапҡырға кәмерәк булыуын да иҫәпкә алайыҡ. Юлдарыбыҙ “алтын ялатылып” һалына тиерһең. Йәнә шуныһы ҡыҙыҡ: әгәр юл уртаса ике йыл төҙөлә икән, шул юл үтәсәк ерҙе һатып алыу һәм әҙерлек эштәре беҙҙә өс йылға һуҙыла.\nПремьер-министр Владимир Путин юл төҙөлөшөндә революцион саралар тәҡдим итте. Әйтәйек, сит илдәрҙә юл төҙөүселәр 15 – 30 йыл һуҙымында ошо юлдың торошо өсөн яуап бирә, хәҙер беҙҙә лә ошондай тәртип буласаҡ. Юғиһә сит илдәрҙә юлдарҙы 15 йыллап ремонтһыҙ файҙаланалар, беҙҙә ике-өс йылға ла түҙмәй. Юлдар төҙөлөшөн финанслау ҙа ике тапҡырға артасаҡ.\nРәсәйҙә ике бәлә бар – насар юлдар һәм иҫәрҙәр, тигән бер аҡыл эйәһе. Һалған юлдары ике-өс йылға ла түҙмәгән, сит илдәрҙән алты-ете тапҡырға ҡиммәтерәккә эшләгән шул уҡ юлсыларға шул тиклем аҡса тоттороу үҙе үк иҫәрлек булмаҫмы икән?\nСығыу ваҡыты 25-06-2011, 17:14 | Ҡаранылар: 1324\nЮлдарҙа елеп йөрөйәсәкбеҙ\nЮлдар торошо һеҙҙе ҡәнәғәтләндерәме?


Өфөләр ун сутыйҙан кәмерәк участкаларҙы өҫтөн күрә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөләр ун сутыйҙан кәмерәк участкаларҙы өҫтөн күрә\n12:44, 8 ноября 2010 Иҡтисад\nБыйыл өсөнсө кварталда Өфө эргәһендәге ер участкалары баҙарында ун сутыйҙан кәмерәк майҙан менән участкалар тәҡдимдәрҙең иң күп өлөшөн тәшкил итә (42%). 20 сутыйҙан 30 сутыйға тиклем (12%) һәм 30 сутыйҙан ашыу майҙан менән (9%) участкалар аҙыраҡ йәлеп итә.\n«Азимут» күсемһеҙ милек берҙәм мәғлүмәт хеҙмәте аналитигы Екатерина Иманғолова хәбәр итеүенсә, Башҡортостан баш ҡалаһы эргәһендәге ер участкаларының уртаса хаҡы, участка майҙанына ҡарап, 320 меңдән миллион ярым һумға тиклем тирбәлә.\nЕр участкаларын һатыу буйынса иң күп тәҡдимдәр — Нагаевола, Аҡбирҙелә һәм Булгаковта. Был тораҡ пункттарындағы объекттар ҙур экспозиция срогы менән бәйле артыҡ ҙур һорау менән файҙаланмай. Өфө – Иглин йүнәлеше халыҡты нығыраҡ ылыҡтыра. Мәҫәлән, Иглинда бер сутый ерҙең хаҡы 56 мең һум тәшкил итә.


Һөйөү – ғүмерҙең саф алтыны, алмай уны йылдар ялҡыны » Табын\nҺөйөү – ғүмерҙең саф алтыны, алмай уны йылдар ялҡыны\n13 февраля 2018 йыл | Йәмғиәт\nЙәш сағында мөхәббәт ғазаптарын кисермәгән егет-ҡыҙ бармы икән? Мөхәббәт һүҙен ишетеү менән бик алыҫта ҡалған үҫмер йылдарым аҡ томандай булып күҙ алдыма килә.\nЭй, мөхәббәт, бейек тауҙарға, сикһеҙ офоҡтарға, тәрән диңгеҙҙәргә, сәскәле болондарға тиңләр инем мин һине. Кешелек тарихында донъя сәнғәтенең иң яҡшы әҫәрҙәрен тыуҙырыуға рухландырыусы көс һин, мөхәббәт, легенда һәм йырҙарҙа һине данлап, маҡтап телгә алалар. Һин әҙәм затын берсә ғазап утында яндыраһың, берсә батырлыҡҡа, изгелеккә өндәйһең, күңелдә яуызлыҡҡа, насарлыҡҡа урын ҡалмайҙыр ул. Әҙәм балаһын бөйөк еңеүҙәргә әйҙәүсе көс тә һин. Һинең алдыңда буйһонмаған, сихри ҡөҙрәтеңә табынмаған кем бар икән? Кеше ғүмеренең сәскәле яҙы, иң гүзәл миҙгеле – йәшлек, күңелдәрҙә яңы бөрөләнеп кенә килгән таң ысығы һымаҡ саф тойғоларға хыянат итеүҙе лә яратмайһың һин, мөхәббәт. Ғашиҡ булыу – күңелгә дәрт, көс өҫтәп, батырлыҡҡа илтә, тормош матурлығын аңларға, үҙ яҡындарыңа (ата-әсәгә) һәм башҡа туғандарыңа мәрхәмәтле булырға күңелдә изге тойғолар уятаһың, маҡсаттарға ирешеү өсөн көрәшергә, ауырлыҡтарҙы еңергә өндәйһең һин, мөхәббәт.\nКүптәрҙе бәхетле итеүсе, хаталарҙы, хыянатты күрә алмаусы ла һин, мөхәббәт. Тормош диңгеҙендә дөрөҫ йүнәлеш алыу өсөн дә кәрәк һин. Һөйөү, ғашиҡ булыу – изге нәмә, ул бөтә ваҡлыҡтарҙан өҫтөн, юғары, мөғжизәләр тыуҙырыуға ярҙам итә.\nДонъялағы бөтә матурлыҡ та һинән яралған бит, мөхәббәт. Ләкин һуңғы йылдарҙа саф мөхәббәт һүҙе төҫһөҙләнә, үҙенең исемен, дәрәжәһен юғалта барған кеүек. Хәҙерге заман йәштәре Интернетта бер-ике осрашып танышыу менән гражданлыҡ никахы тип, тиҙ генә бергәләшеп йәшәй башлайҙар. Бындай тормош тиҙ тарҡала. Юҡ-бар сәбәптәр табып, рух көсө нығып етмәгәндәр мөхәббәткә еңел ҡарай, был бит һинең ғүмерлек яҙмышың.\nБөгөн димләү, яусылау һөҙөмтәһендә\nдонъя ҡороусылар бик һирәк осрай. Йәштәр ғәҙәттә бер-береһен һөйөп ҡауыша, ләкин төрлө сәбәптәр арҡаһында бәхетле йәшәп китә алмай, берәүҙәр бер-береһен аңламаһа, икенселәр араһына ингән нахаҡ һүҙҙәр - бер-береһен рәнйетеү арҡаһында тормоштары боҙола. Һөҙөмтәлә, балалар етем үҫә. Ошондай ваҡытта көслө рухлы булып, ғәфү үтенешеп, мөхәббәтте һаҡлап ҡалырға кәрәктер ул.\nБыл ғүмерҙең әҙәм балаһына бер генә килгәнен аңлап:\nАп-аҡ һөйөүҙе таплама берүк,\nИзге хистәрҙе таптама берүк,\nТашлама мине, ташлама, бәғерем,\nТашлама берүк! – тип әйтке килә.\nЙәшлектәге үкенесле, ғазаплы уйҙар һин, мөхәббәт. Күңелдәрҙә көҙгө ҡыр кеүек моңһоу бушлыҡ ҡалдырыусы ул һин, мөхәббәт. Ә шулай ҙа тыуған илеңә, халҡыңа, ата-әсәңә һәм яҡын туғандарыңа булған һөйөү иң көслөһөлөр ул.\nХәҙерге заманда мөхәббәттең "м” хәрефе лә булмаған ҡайһы бер ҡыҙҙар байлыҡ, аҡса, затлы йыһазлы фатирҙарға алданып, хатта атаһы йәшендәге ир-егеттәргә "кейәүгә сығып”, сит илгә китәләр. Бәғзеләре алдатҡыс ялтырауыҡтар, буш вәғәҙәләргә ышанып, үҙен ныҡ кәмһетә һәм үҙенә тиң булмаған бизнесмендар менән йәшәй, уртаҡ балаһын бүлешә алмай, үҙ иленә кире ҡайтыу өсөн күпме ғазаптар кисерергә тура килә был ҡыҙ балаға. Шуға ла алтын-көмөш сыҡҡан ерҙән тыуған-үҫкән ил артыҡ тигәндәр бит. Элгәре ата-бабаларыбыҙ никахлашыу өсөн егет һәм ҡыҙҙың ете быуын нәҫелен тикшереп биреп-алғандар. Ә сит-яттарға ышанып ғаилә ҡорғандар бәхетһеҙ һәм ғүмерһеҙ була. Уны телевизорҙан күрһәтеп, йәштәргә аңлатыуҙар ҙа алып баралар бит.\nҮҙ милләтең менән парлашып, үҙ илеңә хеҙмәт итеп, матур ғына тормош юлы үтеп тә, тормошта үкенестәр, хаталар була әле ул, сөнки тормош бик ҡатмарлы һәм ауыр бит ул.\nЙәшлек хаталандыра, шуға ла мәктәп программаһында мөхәббәт, тормош ҡороуға әҙерлек тураһында дәрес булдырылһа ине, сөнки хәҙерге заманда 14-15 йәшлек ҡыҙ балалар сабый ғына көйөнә әсәй булып тормош башлайҙар. Улар үҙҙәре лә балалыҡтан сығып етмәйенсә сабыйын тәрбиәләп үҫтерә аламы ла, тормош юлында осраған кәртәләрҙе үтә аламы? Мөхәббәт һүҙе матур, уны саф килеш һаҡлай ҙа белергә кәрәк. Ә шулай ҙа, әллә төпһөҙ даръя микән, мөхәббәт тигәндәре? Даръяла батып юғалмаҫҡа, тормош карабына дөрөҫ йүнәлеш алырға кәрәктер ул.


Тәрбиә ҡанундары — “Урал батыр”ҙа » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Белем һәм тәрбиә » Тәрбиә ҡанундары — “Урал батыр”ҙа\nТәрбиә ҡанундары — “Урал батыр”ҙа 28.02.2014 // Белем һәм тәрбиә\nяҙыусы, Рәсәй дөйөм белем биреү мәктәптәренең почетлы хеҙмәткәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры\nУны үҙемсә тәрбиәләп алам!\nӘсәм тәнем йыуҙырған,\nҮҙ нурына һуғарған…\nАлтын сәсем тараһам,\nНурға илде күмәмен.\nКисен ергә нур һибәм,\nКисен айға нур бирәм,\n— тиелгән эпоста.\nБала нурҙы әсәһенән ала һәм артабан тарата. Кешелек донъяһының нигеҙен тәшкил иткән күркәм сифаттар, күңел яҡтыһы шулай дауам итә.\nАйға нур бирәм, — Һомайҙың был һүҙҙәрендә ифрат ҙур мәғәнә ята.\nАтай кеше иһә тышҡы именлекте ҡурсаларға бурыслы. Эпостағы\n"Атам барыбер табыр ул,\nКилеп яулап алыр ул" тигән юлдар ғына ла — быға ныҡлы дәлил.\nБорон-борондан өйләнеүгә, кәләш алыуға ҙур иғтибар бирелгән, кем етте шуны һайлауға юл ҡуйылмаған. "Ошо ҡыҙға өйләнәм, уны үҙебеҙсә йәшәргә, һөйләшергә өйрәтерһең, әсәй”, — тигәнерәк һүҙҙәргә урын булмаған. Әсәһенән нур алған ҡыҙ баланы нисек итеп үҙгәртмәк кәрәк?! Был мөмкинме? Юҡ. Егет кеше ошо хәҡиҡәтте аңлаһын ине. Ул атай ҡотон һаҡларға теләй икән (ә был мотлаҡ!), яҡшы кәләш алыу тураһында уйланырға тейеш.\nБөгөнгө йәштәрҙең байтағы өйләнеү мәсьәләһенә еңел ҡарай. Һайлармын да тәрбиәләп алырмын, тип уйлай. Әммә кешене, айырыуса уның милләтен, үҙгәртеү мөмкин түгел. Баланың булмышы әсә ҡарынында уҡ ҡалыплаша. Тимәк, ниндәй нәҫел ҡалдырғың килеүенә ҡарап, шундай ҡыҙҙы иш итергә тейешһең, ә ул — үҙең кеүек үк нурҙа ҡойонғандар араһында.\nБер быуын тип һаналған\nИлдә ғүмер үтер ул.\nБатыр атанан ҡот йәйгән,\nМатур әсәнән һөт имгән —\nҺиңә тиңдәш булыр ҡыҙ,\nБатырға әсә булыр ҡыҙ.\nОшо урында йәштәрҙең бер фекеренә туҡталып китәйек. "Боронғо башҡорттар ҡырылып бөткән инде. Беҙ — яу сабырлыҡ рәте булмағандарҙың нәҫелдәре", — тип булдыҡһыҙлығын әллә ҡасанғы ихтилалдарға бәйләмәкселәр бар. Ә бит батыр атайҙың тамыры дауам итергә, нәҫел ҡото ҡабатланырға тейеш. Ни өсөн улай түгел һуң — бөтөн ғиллә шунда түгелме икән? Халыҡта "Мылтыҡ ала алмағанды уҡлау алыр, уландар" тигән иҫкәртеү бар. Тимәк, яуға барырлыҡ көсөң булмаһа, өйҙә ҡатын-ҡыҙҙан еңелеүең ихтимал. Миҫалдарға күсәйек.\nУҙған быуаттың 50 — 70-се йылдарында сәнғәтебеҙ күген яулаған ир-уҙамандарыбыҙға боронғо ата-бабабыҙҙың батырлығы, оһоллоғо, һәләте, маһирлығы күсмәнеме икән? Башҡорт мәҙәниәте ниндәй юғарылыҡҡа күтәрелгәйне бит! Әммә был юл ныҡлы дауам ителмәне. Уйлап ҡараһаң, кешеләрҙе бит яу ҡырманы. Ә ни өсөн һуң "Нурға илде күмәмен", тип нур сәсеп йөрөрлөк Һомайҙар ҙа, "Урал ҡотонан тыуған батыр бала түгелме?" тип, атаһына оҡшашлығынан һиҫкәнеп китерлек, Урал ҡотон дауам иткән Иҙелдәребеҙ ҙә тыуманы? "Мылтыҡ ала алмағанды уҡлау алыр" тигән һүҙҙәрҙең раҫҡа сығыуы ошо түгелме? Тимәк, егеттәребеҙгә аҡланыу, һылтаныу, хаталарын йомоп ҡалырға тырышыу килешмәй, улар илен, телен, ерен, нәҫелен ҡурсалап яуға күтәрелгән ата-бабабыҙҙың хәтерен һаҡларға, изге ниәттәренә тап төшөрмәҫкә тейеш. Бының өсөн "Урал батыр" эпосын уҡырға, халҡыбыҙ ижадын өйрәнергә, фәһем алырға кәрәктер.\n"Юл башы"н кемдән һорайҙар?\nАҡ һаҡаллы бер ҡартҡа\nБылар барып еткән, ти,\nҠарт та ҡаршы алған, ти,\nЮл башыны быларҙың\nҠарт һорашып белгән, ти,\nҮҙ уйҙарын былар ҙа\nҠартҡа һөйләп биргән, ти.\nҠарт уйланып торған да,\nБыларға күҙ йөрөтөп…\nИке юлды күрһәтеп,\nБылай тиеп әйткән, ти...\nБында кәңәш биреү һәм һорау хаҡында кинәйә бар. Ә нимә һуң ул "юл башы"? "Ҡайҙан киләһегеҙ, сәфәрегеҙ ҡайҙан башланды?" тигәнде генә аңлатмай был. Ҡарт кәңәш бирер алдынан егеттәрҙең нимә уйлағаны, ниндәй ниәт-маҡсат менән китеп барғаны хаҡында энәһенән-ебенә тиклем һораша. Шунан ап-аҡ һаҡалын (ул — йәшәгән йылдарҙың, үткән ғүмерҙең, тормош һабаҡтарының билдәһе) һыпырып ала. Тәжрибәһен байҡап, егеттәргә күҙ йөрөтөп сыҡҡас ҡына, кәңәш бирә. Тимәк, кешегә ниҙер аңлатыр алдынан уның эске донъяһын өйрәнеү ҙә мөһим.\nЙәншишмәнең һыуы бөгөн дә кәрәк\nМин күренмәҫ Үлемде\nЮҡ итергә сыҡҡанмын;\nҠан ҡойоусы батшанан,\nКеше ашар дейеүҙән\nБар кешене ҡотҡарыу,\nӨсөн тыуған батырмын!\nХалыҡ илап торғанын\nКүҙ алдында күргәндә,\nЙәнде алыр яуыз Үлем\nКешегә ҡулын һалғанда,\nИрмен тигән Ир-батыр\nШып-шым ҡарап торормо?\nЯуыздарға юл ҡуйып,\nБатыр ҡурҡып ҡалырмы?\nБөйөк эпоста һүҙ айырым кешеләр тураһында бармағанлығын, ә тотош кешелек донъяһы, яҡшылыҡ менән яманлыҡ, йәшәү һәм баҡыйлыҡ хаҡындағы фәлсәфә икәнлеген беләбеҙ.\nӘ үлем төшөнсәһенең кинәйәһе ниҙә? Әлеге замандың "кеше ашар дейеү"е нимә ул? "Үлгәндәрҙе терелтеү" маҡсатын тормошҡа ашырып буламы? Эпоста ни өсөн "Ирмен тигән Ир-батыр шып-шым ҡарап торормо?" тип әйтелә? Бында "шып-шым" тигән һүҙ ниндәй мәғәнәне бирә? Бөгөн "Йәншишмә һыуы" тигән төшөнсә нимәне аңлата?\nБарыбыҙға ла билдәле: "кеше ашар дейеү" — ул эскелек, наркомания, тәмәке тартыу һәм башҡалар. Эпоста иһә "күҙ йәшергән үлем", йәғни күренмәйенсә йәнде алыр афәт тураһында ла һүҙ бар. Ул — иң ҡурҡынысы, кешене рухи яҡтан юҡ итеүсе. Бындай үлемгә килтергән төшөнсәләр — ғәмһеҙлек, битарафлыҡ, маҡсатһыҙлыҡ, күңел төшөнкөлөгөнә бирелгәнлек. Ә улар ҡайҙан хасил була һуң? Билдәле: туған телеңдән, халҡыңдың йолаларынан, тарихынан, мәҙәниәтенән яҙыуҙан, үҙ-үҙеңде һанға һуҡмау кимәленә етеүҙән, Йәншишмәңдең башы булған төйәгеңде, эсәр һыуыңды, һағынып ҡайтыр тыуған ереңдә нигеҙ һаҡлаған туғандарыңды юғалтыуҙан. Был "рухи ҡоллоҡ", "рухи үлем" тип атала. Ундай сиккә еткәндәрҙе терелтеү өсөн Йәншишмә һыуы кәрәк. Ошонда асыла ла инде эпостағы "шып-шым ҡарап торормо?" тигән һүҙҙәрҙең мәғәнәһе. Зыялылар өндәшмәй ҡалырға тейеш түгел. Бөгөнгө халыҡты уятыу, рухи йәһәттән "үлгәндәрҙе" терелтеү, яуызлыҡтарға юл ҡуймау өсөн тап уларҙың Йәншишмә һыуы — ғәмәли эштәре менән нығытылған һүҙе, өлгөһө — кәрәк. Урал батыр ошо изге бурысын тулыһынса үтәп, халҡына мәңгелек тормош бүләк иткән.\n(Дауамы. Башы 14, 21 һандарында).


Бөгөн башҡорт йәмәғәтселеге күренекле яҙыусы, тәржемәсе, тәнҡитсе Әхиәр Хәкимовты иҫкә алды\nӘҙиптең тыуыуына 85 йыл тулыу айҡанлы шәхестең яҡындары, ҡәләмдәш дуҫтары баш ҡаланың Мосолмандар зыяратына йыйылды. Уның рухына доға ҡылды.\nӘхиәр Хәкимов үҙенең ижади эшмәкәрлеген тәржемәсе һәм әҙәби тәнҡитсе булып башлай. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарына бағышланған «Осар ҡошта», «Күпер», «Бәйге» кеүек повестары халыҡ һөйөүен яулай. Әҙип роман жанрында ла юғары уңыштарға өлгәште. 2001 йылда Әхиәр Хәкимовҡа Башҡортостан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы тигән маҡтаулы исем бирелде.\nӘхиәр Хәкимов 1929 йылда Дәүләкән районының Яңы Йәнбәк ауылында донъяға килә. Фронтҡа тиҙерәк алһындар өсөн ул 14 йәшендә ауыл Советынан бирелгән белешмәлә йәшен 16 тип төҙәтеп күрһәтеп, Мәскәгә юллана. Һөҙөмтәлә фронтҡа эләгә, радист һөнәрен үҙләштерә. Днепр йылғаһы буйындағы яуҙа ҡатнаша. Һуғыштан һуң Мәскәү дәүләт университетының филология факультетын тамамлай.1967 йылда уның тәүге әҙәби-тәнҡит мәҡәләләре йыйынтығы донъя күрә. Яҙыусы-публицист 2003 йылда вафат була. Бөгөн Дәүләкән ҡалаһында уның исемен йөрөткән музей эшләй.


2011 йылғы сәсеү кампанияһын үткәреү буйынса штаб ойошторолдо // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n2011 йылғы сәсеү кампанияһын үткәреү буйынса штаб ойошторолдо\n10:15, 21 января 2011 Иҡтисад\nБашҡортостандың Ауыл хужалығы министрлығы ҡарамағында миҙгелле ауыл хужалығы эштәрен координациялау буйынса штаб булдырылды. Штаб 2011 йылғы сәсеү кампанияһын ойошҡан рәүештә һәм сифатлы итеп үткәреү, ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәренә һәм шәхси ярҙамсы хужалыҡ алып барған граждандарға практик ярҙам күрһәтеү өсөн ойошторолған. Уны БР Хөкүмәте Премьер-министры – ауыл хужалығы министры Эрнст Исаев етәкләй. Штаб составына министр урынбаҫарҙары, был мөһим кампанияны үткәреүгә туранан-тура ҡатнашлығы булған, ошо ведомствоға ҡараған ойошмалар етәкселәре инде.\nОператив штабтың республиканың башҡарма власть органдары, муниципаль райондар һәм ҡала округтары хакимиәттәренең 2011 йылғы яҙғы баҫыу эштәрен үткәреү буйынса эшмәкәрлеген координациялау буйынса эш планы әҙерләнгән һәм раҫланған. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте хеҙмәткәре Валентина Әптекәева әйтеүенсә, план өс этаптан тора. Беренсеһе матди-техник базаны һәм ресурстар тәьминәтен әҙерләү менән бәйле. Икенсе этап – «Яҙғы сәсеү эштәрен башлау һәм үткәреү». Һәм һуңғыһы — уны тамамлау, яҙғы баҫыу эштәренә йомғаҡ яһау.\nОшо арала уҡ штаб 2011 йылға сәсеү майҙандары структураһын раҫлаясаҡ. Республика ауыл хужалығы етештереүселәрен орлоҡ материалы, минераль ашламалар, үҫемлектәрҙе һаҡлау саралары, яғыулыҡ-майлау материалдары менән тәьмин итеү буйынса саралар күреләсәк. Яҙғы баҫыу эштәрендә хеҙмәткәрҙәргә эш хаҡы түләү һәм матди яҡтан дәртләндереү буйынса рекомендациялар биреләсәк.\nТеги: яҙғы баҫыу эштәре, ауыл хужалығы


Азамат (исем) — Башҡорт Википедияһы\nАзамат — башҡорт ир-ат исеме. Башҡа төрки халыҡтарҙа ла Азамат исеме бар. Башлыса Урта Азия һәм Төньяҡ Кавказ халыҡтарында таралған.\nАзамат исеме ғәрәп теленән бөйөк, ғорур; ил ағаһы, гражданин; батыр егет тигәнде аңлата.\nЮлдашбаев Азамат Рәмил улы (10 октябрь 1964 йыл) — башҡорт журналисы, публицист, шағир һәм әҙәби тәнҡитсе. Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһының Журналистар һәм Яҙыусылар союздары ағзаһы. Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2005).\nБикбаев Азамат Иҙебай улы (9 июнь 1986 йыл) — спортсы, классик (грек-рим) стилдәге көрәшсе. Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (2012).\nТимеров Азамат Камил улы (14 февраль 1969 йыл) — Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы йырсыһы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2006).\nҠолмөхәмәтов Азамат Рәхмәт улы (6 август 1953 йыл) — Рәсәй дипломаты. Батырлыҡ ордены кавалеры (2013).\nӘхтәмов Азамат Мөхтәр улы (31 март 1962 йыл — 14 август 2020 йыл) — ғалим-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика‑математика фәндәре докторы (2005), профессор (2007). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2011), Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2011).\nИлембәтов Азамат Фәттәх улы (26 сентябрь 1972 йыл) — ғалим-инженер, хөкүмәт һәм хужалыҡ эшмәкәре. Башҡортостан Республикаһының 7-се премьер-министры (2011—2012).\nХәлилов Азамат Самат улы (3 май 1970 йыл — 27 май 2018 йыл) — театр һәм кино актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2000) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (2000).\nТажетдинов Азамат Әғзәм улы (12 декабрь 1938 йыл — 2015 йыл) — Рәсәй Федерацияһының мәғариф алдынғыһы (1993). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2013). Батыр Вәлид исемендәге премия лауреаты (2005).\nНуғаев Азамат Ҡотләхмәт улы (1898, Кәлтәй ауылы — 1938, Силәбе) — хужалыҡ һәм партия етәксеһе.\nСәғитов Азамат Тәлғәт улы (15 март 1967 йыл, Ишембай, Башҡорт АССР-ы) — эшҡыуар, Башҡортостан Республикаһының кесе эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм яҡлау фондының генераль директоры.\nҠәҙерғолов Азамат Яхъя улы (1938 йыл — 23 март 1983 йыл) — башҡорт яҙыусыһы.\nҒиләжев Азамат Лоҡман‑Хәким улы (1956 т.) — сценограф. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1995).\nХәсәншин Азамат Данил улы — Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының эстрада-джаз башҡарыуы һәм тауыш режиссураһы кафедраһы доценты.\nҒафаров Азамат Фидан улы (1974), театр актёры һәм йырсы. 1996 йылдан Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2014).\nБайназаров Азамат Хажмөхәмәт улы (1936), хеҙмәт ветераны. 1982—1996 йылдарҙа «Башмедьстрой» тресы идарасыһы. Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе. Халыҡтар Дуҫлығы ордены кавалеры. Сибай ҡалаһының почётлы гражданы.\nАзамат Берадор улы Әбраимов (1964) — совет һәм үзбәк футболсыһы, футбол тренеры.\nАзамат Гәрәй (? — 24 июнь 1632) — Ҡырым нуреддины һәм калга\nАзамат Ҡайрат улы Желтыргузов — ҡаҙаҡ опера йырсыһы. Ҡаҙағстан Республикаһының атҡаҙанған эшмәкәре.\nАзамат Вячеслав улы Засеев — Рәсәй футболсыһы.\nАзамат Керефов — Рәсәйҙең ҡатнаш көрәш сәнғәте яугиры.\nАзамат Казбек улы Кудзаев — Рәсәй хип-хоп-башҡарыусы.\nАзамат Ҡайсын улы Кулиев — совет һәм Рәсәй рәссамы.\nАзамат Муканов — ҡаҙаҡ самбосы һәм дзюдосыһы, донъя чемпионы.\nАзамат Таһир улы Мөсәғәлиев — Рәсәй актёры, юморист, телевидение алып барыусыһы һәм музыкант.\nАзамат Хайролавич Ниғманов — Рәсәй актёры.\nАзамат Хөсәйен улы Нуриков — Беларусь Республикаһының халыҡ-ара класлы спорт мастеры.\n«Азамат» — 1965—1994 йылдарҙа Чебоксар ҡалаһындағы футбол клубы.\nАзамат (йыр) — башҡорт халыҡ йыры, оҙон көй. Был йырҙы тәүге тапҡыр М. Х. Хисмәтуллин 1937 йылда Баймаҡ районының Темәс ауылында йәшәүсе С. Ҡолобаеванан яҙып ала. «Башҡорт халыҡ йырҙары» йыйынтығына индерелгән. Йырҙың варианттары Х. Ф. Әхмәтов, И. В. Салтыков, Ғ. 3. Сөләймәнов һәм башҡа ғалимдар тарафынан яҙып алынған.\nАзамат — Рәсәй Федерацияһы Ырымбур өлкәһе Матвеевка районы Кенәле ауыл советы составына ингән ауыл.\nАзамат-Йорт (чеч. Азамат-Юрт) — Чечен Республикаһындағы ауыл.\nАзамат — Ҡаҙаҡстан Республикаһы Төркөстан өлкәһендәге ауыл.\n↑ Таңһылыу Күсимова. Исемдәр донъяһында. Башҡорт исемдәре һүҙлеге, башҡорт һәм рус телдәрендә. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1991. — 192 бит. 2018 йылдың 16 май көнөндә архивланған.\n↑ КАФЕДРА ЭСТРАДНО-ДЖАЗОВОГО ИСПОЛНИТЕЛЬСТВА | Академия искусств г. Уфа 2013 йылдың 14 октябрь көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Азамат_(исем)&oldid=1080251 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:13 2 октябрь 2021 үҙгәртелгән.


Хәбәрҙәр: Рауль Кастро АҠШ менән тиң хоҡуҡҡа ҡоролған һөйләшеүҙәргә әҙерлеген белдерҙе.\nРауль Кастро АҠШ менән тиң хоҡуҡҡа ҡоролған һөйләшеүҙәргә әҙерлеген белдерҙе.\nКүҙәтеү яһаусылар,10 декабрҙәге Нельсон Мандела йыназаһында Барак Обама һәм Рауль Кастроның ҡул ҡыҫышыуын Гавана һәм Вашингтон араһындағы айырым әһәмиәткә эйә булған ваҡиға, тип тапты. Куба Ассамблеяһының йыл аҙағындағы һуңғы пленар ултырышында Дәүләт советы һәм Министрҙар советы рәйесе әйтеүенсә, Гавана Вашингтонға “бойондороҡһоҙлоҡ, суверенитет һәм үҙбилдәләнеш принциптарына нигеҙләнгән, тиң хоҡуҡҡа һәм үҙ-ара хөрмәткә ҡоролған һөйләшеүҙәргә әҙерлеген” белдерә килде.\n“Беҙ АҠШ-тан үҙҙәренең сәйәси һәм социаль системаһын үҙгәртеүҙе талап итмәйбеҙ, үҙебеҙҙең системаны үҙгәртеү хаҡында ла һөйләшергә теләмәйбеҙ. Ике яҡлы бәйләнештәрҙе үҫтереү теләге булһа, бер-беребеҙҙәге айырымлыҡтарға хөрмәт менән ҡарарға, килешеп йәшәргә өйрәнергә тейешбеҙ,-” тине Рауль Кастро. Юғиһә Кубаның эмбарго шарттарында “йәнә 55 йыл йәшәргә” әҙерлеген дә белдерҙе.\nАҠШ һәм Куба араһындағы дипломатик мөнәсәбәттәр 1961 йылда өҙөлә, әммә, 1977 йылғы килешеү буйынса, Гавана һәм Вашингтонда ике ил мәнфәғәттәре бүлеге эшләй.\nФидель Кастроны бәреп төшөрөү операцияһы килеп сыҡмағас, Вашингтон Кубаға ҡаршы санкциялар индерҙе. 1996 йылда Конгресс Азатлыҡ утрауы менән сауҙа итеүсе сит ил компанияларына ҡаршы өҫтәмә санкциялар хаҡындағы “Хелмс — Бертон законы”н ҡабул итте.


Уйындан уймаҡ сыҡты\nШәмбе кис Өфө районы Дубки ауылында йәшәүсе 13 йәшлек үҫмерҙең өҫтөнә боҙ төшкән. Алған йәрәхәттәрҙән малай һәләк булған. Ваҡиға ауыл осондағы һыу башняһы эргәһендә була.\nБулгаков ауылы лицейында бөгөн тынлыҡ хөкөм һөрә. Никита Ивановты тиҫтерҙәре күҙ йәштәренә быуылып хәтерләй. Ихлас, ярҙамсыл һәм тәүәккәл ине тиҙәр улар дуҫтары хаҡында.\nНикита Иванов 7 в синыфында уҡыған. Бөгөн ул ултырған парта буш... Директор әйтеүенсә, лицей класынан ябай синыфҡа әсәһе һорауы буйынса күсерелгән. Каникул алдынан ғына синыф сәғәтендә ул ҡыш мәлдендә урамда хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен үтәргә ҡултамға ҡуйған булған...\nНикита Дубки ауылында әсәһе һәм үгәй атаһы менән йәшәгән.\n13 йәшлек Леонид Никита менән шаһиттарҙың береһе. Уға был хаҡта һөйләүе еңел түгел. 28 ғинуарҙа улар тәүҙә өй эргәһендә йөрөгән, унан дүртәүләп ауыл осона юлланған.\nФажиғә тап ошо урында, һыу башняһы янында булған. Шәмбе кис малайҙар бында уйнарға килгән. Иптәштәре әйтеүенсә, Никитаның башына ҙур боҙ киҫәге килеп төшкән. Тиҙ арала килеп еткән ашығыс медицина ярҙамы ла уның ғүмерен ҡотҡарып ҡала алмаған.\nБашня эргәһе кәртәләнмәгән. Бейектән аҡҡан һыу йыйылып боҙлауыҡ барлыҡҡа килгән, күрәһең, үҫмерҙәр бында тау шыуырға йөрөгән. Үҫмерҙең үлеме буйынса тәфтиш комитеты тикшереү башлаған.\nНикита Ивановтар ғаиләһендә берҙән-бер бала булған, уны иртәгә ерләйәсәктәр. Боҙ киҫәге төшөп былтыр Стәрлетамаҡта өс йәшлек ҡыҙҙың сәләмәтлегенә зыян килгәйне. Был юлы боҙ үҫеп еткән малайҙың ғүмерен өҙҙө. Һәләкәттән һуң башня төбөнә яҡын килергә ярамағанлығы хаҡында иҫкәртеп ҡатырға ҡағыҙ киҫәге терәп ҡуйылған.


Юл-транспорт хәрәкәте һәләкәттәрендә һуғыштағы һымаҡ ғүмерҙәр өҙөлә. Ниңә был йәһәттән илдә тәртип урынлаштырып булмай? Ошо хаҡта ни уйлайһығыҙ?\n(Фәүзиә МӨХӘМӘТШИНА яҙып алды.)\nҒайса ХӘЛИТОВ, Бөрйән район хакимиәтенең йәштәр сәйәсәте һәм спорт бүлеге начальнигы: Әйткәндәй, был хаҡта минең күп кенә уйланғаным бар. Мәсьәләгә ниндәй генә яҡтан сығып ҡараһаң да, ахыр сиктә, шундай фекергә киленә: бөтәһе лә тәрбиә тигән нәмәгә бәйле, минеңсә. Был, ғөмүмән, юл-транспорт хәрәкәтендә ҡатнашыусыларға ғына ҡағылмай. Тәрбиә һәм тәртип мәсьәләләре йәшәйешебеҙҙең иң "аҡһаған" өлкәһелер ҙә, бәлки. Үҙенең ҡот осҡос фажиғәле эҙемтәләрен ул айырыуса бөгөн, техника, транспорт саралары ныҡ әүҙемләшкән осорҙа, торған һайын йышыраҡ күрһәтә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, юл-транспорт хәрәкәте фажиғәләре кәмеүгә табан бара, тип әйтеп булмай, үкенескә. Әлеге шул тәрбиәһеҙлек арҡаһында кеше уйлана, һығымтаға килә белмәй, әллә теләмәй...\nЙыйып ҡына әйткәндә, төрлө яҡтан техник әүҙемлек шарттарында йәшәргә әҙер түгелбеҙ, тип уйлайым мин. Юлдарҙың насар булыуы ла, ҡалаларҙа урамдарҙың тарлығы ла үҙенекен эшләй, әлбиттә. Юл-транспорт хәрәкәте фажиғәләренең 70-ләп проценты эскән килеш руль артына ултырыуҙан килеп сығыуын да яҡшы беләбеҙ. Быныһы инде тәрбиәһеҙлектең дә аръяғылыр. Эсер алдынан бит кеше уйларға тейеш: туҡта, миңә бит аҙаҡ машинаға ултырырға тура киләсәк, тип. Иң яҡшыһы - эсмәҫкә лә бит, тик беҙҙең халыҡ икенең береһен һайларға тура килгәндә, уйлап та тормай, фәҡәт эскелек яғына ғына ауа ла ҡуя шул. Мин үҙем күп йылдар инде машина йөрөтәм, ләкин эсеп юлға сыҡҡаным юҡ. Республика юлдарында ғына түгел, Рәсәй буйлап та йыш йөрөргә тура килә, Ҡара диңгеҙгә барғылайбыҙ. Эсмәгән хәлдә лә әле уйланаһың: юлда бер мин генә түгел бит, иғтибарлы, йыйнаҡ һәм тәртипле булыу иң тәүге шарт, тип. Күптәр, эсеп рулгә ултырыусыларға ҡарата закон йомшаҡ, тип әйтә әйтеүгә. Уныһы ла барҙыр, тик таныҡлыҡты тартып алыу ҙа машинаға күнеккән кешегә ярайһы ҡаты яза ул. Ошонан уйлап ҡараһаң, биш-алты йыл буйы уҡып алған дипломыңды тартып алһалар, яҡшы буламы? Унан һуң, штраф санкциялары ла байтаҡҡа арттырылып тора. 2015 йылда эскән килеш машина йөрөткән өсөн 50 мең һум штраф ҡаралған булһа, быйылдан уның күләме 300 меңгә тиклем барып баҫты. Шул уҡ ваҡытта 2 йылға водитель танытмаһы ла тартып алынасаҡ. Ләкин аҡылы булмаған кешегә былар ҙа йоғонто яһамаясаҡ. Сөнки эскән килеш ҡабат-ҡабат килеп эләгеүселәр ҙә бар бит. Тәртип, тәрбиә булмаһа, кешене штраф менән генә аҡылға ултыртып булмайҙыр ул...\n10 Jul at 10:32 am\nРәлиә БИКТИМЕРОВА, 13 йыл стажлы автоһәүәҫкәр, Өфө районы Шамонино ҡасабаһы: Юлға сыҡҡанда, руль артына ултырған һәр кемдә иң беренсе яуаплылыҡ тойғоһо булырға тейеш. Үҙеңдең ғүмерең, башҡа юл хәрәкәтендә ҡатнашыусыларҙың именлеге, һине өйҙә көтөп ҡалған яҡындарыңдың тыныслығы өсөн яуаплылыҡ тойғоһо. Бөгөн, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, водителдәр араһында бер-береһенә ҡарата ла хатта ихтирам юҡ. Яңыраҡ интернетта Башҡортостан буйынса ЮХХДИ етәксеһе Д. Ғилметдиновтың рәсми порталындағы һандарҙы күреп, шаҡ ҡаттым. Юл-транспорт хәрәкәте буйынса былтырғы йыл статистикаһын килтерә ул. Иҫерек килеш машина йөрөткән водителдәр ғәйебе менән 81 кеше яҡты донъянан киткән! Кемдәрҙер ғәзиз ул һәм ҡыҙҙары, атаһы йә әсәһе, башҡа һөйөклө кешеләрен мәңгегә юғалтҡан, тимәк. Ә ана шул аварияларҙа ғәйепле эскесе әҙәм үлтереүселәргә ҡарата ниндәй яза саралары күрелде икән? Был турала - ләм-мим...\nЮл хәрәкәте хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләре генә түгел, ә үҙеңдән башҡаларға ихтирам һәм иғтибар, тәртиплелек, ябай ғына мәҙәнилек сифаттары ғаиләлә, балалар баҡсаһында, мәктәптә үк тәрбиәләнергә, ныҡлы нигеҙ һалынырға тейештер, тип уйлайым. Һәр балаға хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен бәләкәйҙән үк тормошсан миҫалдар аша өйрәтеү хәйерле. Әлбиттә, иң беренсе сиратта был йәһәттән яуаплылыҡ ата-әсә иңенә төшә. Һәр кем ҡағиҙәләрҙе өйрәнергә, белергә тейеш тип кенә түгел, ә был шәхсән минең үҙем өсөн кәрәк, тип, аныҡ маҡсат ҡуйып өйрәнергә тейеш. Икенсенән, юлдарҙың насар хәлдә булыуы ла күп аварияларҙың сәбәпсеһе. Әлбиттә, унан-бынан ямауҙар һалып, йүнәтелеп тора юлдар, ләкин уның сифаты бер-ике айға етерлек. Соҡор-саҡырлы юлдарҙы урап үткәндә кредитҡа ғына алынған машинаһын бәрҙергеләп, суд юлын тапаусылар ҙа күбәйә. Өсөнсөнән, ЮХХДИ инспекторҙары үҙҙәре белемле, намыҫлы булырға тейештер. Руль артында ултырыусылар "текә"ме, баймы, урта хәллеме - юл хәрәкәтендә ҡатнашыусыларға талап һәм яза саралары бер тигеҙ һәм ғәҙел булырға тейеш. Эскән килеш машина йөрөтөүсе берәй "текә" авария яһап та, был бәләнән еңел генә, аҡса биреп кенә ҡотолмаһын ине. Таныҡлыҡҡа имтихан биргәндән башлап, руль артында йөрөгән һәр кемгә лә бер тигеҙ мөнәсәбәт етешмәй шул әле беҙҙең юлдарҙа. Әлбиттә, видеокүҙәтеүҙәрҙең һанын арттырыуға ыңғай ҡараштамын. Йәшерен-батырыны юҡ, әйтеүемсә, инспекторҙарҙың төрлөһө бар: бәйләнергә сәбәп эҙләп, тәүҙә документтарыңды тикшереп, тәртиптә булһа, аҙаҡ башҡа төрлө һылтау табырға әҙер генә торғандары ла байтаҡ. Ҡайһы бер водителдәрҙең үҙ хоҡуҡтарын насар белеүе, ҡыйыуһыҙлығы, артыҡ ышаныусанлығы йыш ҡына намыҫһыҙ инспекторҙар кеҫәһе файҙаһына ғына була. Бындай миҫалдарҙы бик күп килтерергә булыр ине. Әгәр ошондай инспекторҙар был өлкәлә һаман да эшләй икән, тимәк, проблемалар әле генә хәл ителмәйәсәк. Инспекторҙар үҙ эштәрен белеп, намыҫ менән башҡарһын, ә уларҙың бындай эш сифаттары етәкселәре тарафынан тейешлесә баһаланһын ине.\nИлгиз ИШБУЛАТОВ, журналист, һәүәҫкәр велосипедсы: Был йәһәттән тәртип урынлаштырыу мөмкиндер, тип уйлайым. Тәү сиратта, техник сәбәптәрҙе барлап, уларҙы бөтөрөү буйынса эшләргә кәрәк. Беҙҙең юлдар, уларҙы ҡабул итеү стандарттары иҫкерҙе. Тағы, бөтөн машиналарға ла тиҙлек һәм хәрәкәт оҙайлығы күрһәткестәрен теркәй торған махсус ҡоролма - тахограф һәм абоненттың ҡайҙалығы тураһында спутниктарға хәбәр итеүсе система ҡуйыуҙы һәр кемгә мәжбүри итергә кәрәктер, тип уйлайым. Тик ҡулланыусы иҫәбенә эшләнмәһен ине был. Ҡыйбатлы приборҙарҙы машинаға ҡуйҙырыуҙы төрлө дәүләт субсидиялары, йә булмаһа, транспорт һалымында ташламалар ярҙамында тиҙләтергә булалыр, тип уйлайым. Кеше факторына килгәндә, юл һәләкәттәренең күпселеге - кеше эшмәкәрлеге һөҙөмтәһе. Ә кеше иһә, ыңғай йоғонтоға еңел бирелә торған йән эйәһе. Беҙҙең барыбыҙҙың да өйрәтелгән эттәрҙе күргәнебеҙ бар. Этте теге йәки был командаға өйрәтеү өсөн нимә кәрәклеген барыбыҙ ҙа беләбеҙ: ҡабатлау һәм тәмлекәс менән "ҡамсы". Тәмлекәс тигәндәй, автоһәүәҫкәрҙәргә 5, 10 йыл дауамында аварияһыҙ йөрөүе өсөн дәрәжәләр бирелһә, был уларҙың белемен үҙаллы камиллаштырыуға булышлыҡ итер ине, тип уйланыла. Тағы иң "бәкәлгә һуҡҡаны" - ҡағиҙә боҙоусыларҙы яуапҡа тарттырыу механизмы. Закон түрә-ҡара, байҙар өсөн дә, ярлы-ябаға өсөн дә бер тигеҙ ғәҙел булырға тейеш. Бының өсөн закон һаҡсыларының һәр аҙымын контролдә тота торған техник саралар файҙалылыр. Был, әлбиттә, яңылыҡ түгел: АҠШ полицейскийҙары күптән видео, аудио һәм спутник күҙәтеүе аҫтында эшләй. Машиналарының эсенә лә, тышына ла ҡуйылған онлайн-камералар, микрофондар арҡаһында улар үҙҙәренең һәр аҙымын үлсәп баҫырға мәжбүр. Техника заманында быларҙы эшләү дәүләт өсөн ҡыйынлыҡ тыуҙырмаясағына шигем юҡ. Ахырҙа, иң "бер ҡатлы" тәҡдимем шул: Жак Фреско әйтмешләй, автомобилдәрҙең хәүефһеҙлеген арттырырға кәрәк. Двигателгә тиҙлек сикләгесе, кузовҡа рама һәм ҡабырға бамперы, шулай уҡ, юлда ҡаршылыҡ осраһа, машинаны туҡтата торған датчиктар ҡуйыу ҙа ҡамасауламаҫ ине. Былары - автомобиль етештереүселәргә сәләмем.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАБИЧҠА - ҺӘЙКӘЛ! - 2019 - Мәҡәләләр\nБАБИЧҠА - ҺӘЙКӘЛ!\nӨфөлә Башҡортостан йөмһүриәте өсөн көрәшкән көрәшсе шағир, "Башҡортостан иҫән ҡала, тиһәң, бер йәнемә миллион үлем бир", тип һәләк булған Шәйехзада Бабичҡа әле һаман һәйкәл ҡуйылмауы тотош башҡорт халҡы өсөн ғәрлек ине. Ошо көндәрҙә, ниһайәт, һәйкәл ҡуйыу буйынса комиссия оҙаҡ эҙләгәндән һуң, Зәки Вәлиди урамы башланған урынды - Телеүҙәк алдын һайланы. Алла бойорһа, 5-се Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы көндәрендә Бабич һәйкәле асылыр тип өмөт итәбеҙ.\nБашҡорт халҡының бөйөк шәхестәре күп, әлбиттә, ләкин әле уларҙың өсәүһен генә атайыҡ: Салауат Юлаев, Шәйехзада Бабич, Әхмәтзәки Вәлиди. Салауатҡа һәйкәл бар, Бабичҡа ҡуйыла.\nВәлидигә лә булыр, тип ышанабыҙ.\nӘммә ҡыуаныс менән бер рәттән, күңелде ҡырған мәлдәр ҙә юҡ түгел: бөгөн һәйкәл ҡуйылыр, тип тулҡынланып көткәндә, Шәйехзада Бабич кеүек бөйөк шәхестең кем икәнен белмәгән йәштәрҙең интернет селтәрендә сафсата һатыуы, уның баһаһын белмәүе аяныс. Бабич Туҡай, Пушкин кеүек үк бөйөк шағир. Әммә ул ябай шағир түгел. Милли азатлыҡ хәрәкәтендә ҡатнашып, һүҙе аша халыҡҡа юл күрһәткән шәхес. Тәү башлап башҡорт йәштәре ойошмаһын төҙөгән, башҡорт эстрадаһына нигеҙ һалған кеше лә ул. Уның Башҡортостан, ҡурай, Салауат тураһындағы шиғырҙарын уҡып ҡарағыҙ! Башҡа кем шулай яҙа алды?\nШәйехзаданы данлаған авторҙарҙың әҫәрҙәрен ҡарап сығығыҙ: Мостай Кәрим, Зәйнәб Биишева, Абдулхаҡ Игебаев шиғырҙары һәм поэмалары, Рауил Бикбаевтың монографияһы. Республика өсөн йәнен фиҙа ҡылған Бабичтың шәхесе тураһында бөгөн уның исемендәге премия лауреаттары ла яҙып сыҡһын! Ниңә өндәшмәйҙәр?\nИкенсенән, Бабичҡа һәйкәл өсөн һайланған урын тәү ҡарашҡа уңайһыҙ кеүегерәк тойола ине: тау итәге, аҫта машина ҡуялар. Әммә тау итәген ҡырҡып, һәйкәл майҙанын иркенәйтеп, туҡталҡаны парк итһәләр, тотош бер композиция килеп сығыр ине. Бына быныһы шәп буласаҡ!\nтарих фәндәре докторы, БДУ профессоры.\nЯҙылған: 29.05.19 | Ҡаралған: 431


Мәмерйәләр нисек барлыҡҡа килгән? » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Письма » Мәмерйәләр нисек барлыҡҡа килгән?\nМәмерйәләр нисек барлыҡҡа килгән?\nБала саҡта “Үлем – күҙ менән ҡаш араһында, ахырзаман – аяҡ аҫтында” тигән һүҙҙәрҙе өләсәй ауыҙынан йыш ишетергә тура килде. Нух бәйғәмбәрҙең туфан һыуынан тереклек донъяһын һаҡлап алып ҡалыуы ла һүҙ урауында аңға һеңдерелде. Яҙғы ташҡын осоронда, Нөгөш аша сығып йөрөү өсөн, атай кәмә эшләй ҙә, һыу инмәҫлек итеп, нух кәмәһе кеүек итеп эшләнем, тип маҡтана торғайны.\nБеҙ, бала-саға, Нухтың кем булыуы тураһында ҡыҙыҡһынғас, улар бәйғәмбәр тураһындағы риүәйәтте һөйләп бирә. Көҙөн оҙайлы ямғырҙар башланһа ла, өләсәй хәүефләнә. Нух заманында туфан алдынан 40 тәүлек буйы ҡойма ямғыр яуған, ти. Ямғырҙан ғына Алла ҡөҙрәте менән бар донъяны баҫырлыҡ ташҡын барлыҡҡа килгәндерме-юҡмы, уныһы беҙгә мәғлүм түгел. Әммә, ҡайһы бер ғалимдар фаразлауына таянып һәм анализлы фекер йөрөтөп, Ер шарының ҡайһы бер өлөштәрендә ҡот осҡос һыу баҫыуҙар булған, тип ышаныслы әйтеп була. Иғтибар менән уҡыһаң, “Урал батыр” эпосында ла зыялыларҙы уйландырырлыҡ һүҙҙәр бар. Йәнбирҙенең һүҙҙәренән ваҡиғаларҙың ваҡытын билдәләп була. Ул:\n“Беҙ килгәндә, бында әле\nЙәнлектәр ҙә аҙ ине,\nЕре лә йүнле кипмәгән,\nВаҡ-ваҡ күллек, һаҙ ине”,\n– тип һөйләй. “Йәшәгән урыныбыҙ бәләкәй генә ер ине, тирә-яғыбыҙ күм-күк һыу ине” тигән юлдар ҙа бар эпоста.\nҒөмүмән, тәбиғәт тыуҙырған факторҙар, айырым ғалимдарҙың дәлилле фаразлауы ҡасандыр туфан һыуының булыуын иҫбатлаған һымаҡ. Кешелек һәм тереклектең йәшәйеш тарихында донъяны һыу баҫыуы сәбәптәре тураһында фәнни теориялар һәм фараздар аталы-уллы Карнауховтарҙың хеҙмәттәрендә, йөҙйәшәр (1901 – 2007) М. Гросвальд исемле совет-Рәсәй ғалимының 1999 йылда донъя күргән “Евразийские гидросферные катастрофы и оледенение Арктики” тигән китабында аңлайышлы яҙылған. Улар иҫбатлауынса, Евразия һәм Америка ҡитғаларының Төньяҡ Боҙло океанға ҡараған ярҙарында ғәйәт ҡалын боҙҙан торған быуа барлыҡҡа килеп, океанға ҡойған йылғаларҙың тамағын япҡан. Һөҙөмтәлә Енисей, Лена, Обь кеүек мул һыулы йылғаларҙың тамағында ташҡын барлыҡҡа килеп, боҙҙарҙы ҡалҡытып сығарып, Донъя океанына 18 мең йыл дәүерҙә алты мәртәбә ағып төшкән. Шуларҙың ҡайһыһылыр, Урал тауҙары буйлап үтеп, бөгөнгө Иран иле аша юл табып, Һинд океанына ҡойған. Ул ағымдың тәрәнлеге 500 метр, киңлеге 1000 саҡрым, тиҙлеге 200 – 250 километр булған, тип фаразлана. Тимәк, был ҡот осҡос ташҡын, үҙенең боҙло айсбергтары менән бөтә Башҡортостан территорияһын иңләп үткән тип ышаныслы әйтеп була. Сөнки әлегә емереп, һатып ашалмаған Торатау (бейеклеге 406 метр), Ҡуштау, Йөрәктауҙың тышҡы ҡиәфәтендә, уларҙы күмеп, төньяҡтан көньяҡҡа ағып ятҡан һыуҙың эҙҙәре ярылып ята. Торатауҙың көньяҡ бите тигеҙ түгел – йырғаланған, ҡарталанып тора. Төньяҡҡа ҡараған яғын көслө ағын һыу йыуып һөҙәкләткән, түбәгә күскән урынын йомрайтҡан...\nРеспубликалағы тәбиғәт күренештәренең үҙенсәлекле деталдәре буйынса ҡасандыр туфан һыуы барлыҡҡа килеп, Төньяҡ боҙло океан Атлантик һәм Һинд океандары менән тоташып, ҡобайырҙа әйтелгәнсә, берҙән-бер көн бар ерҙә ... һыу эркелеп, ҙур майҙанда сөсө һыулы диңгеҙ барлыҡҡа килтереүенә лә инанып була. Башҡортостан территорияһындағы рельеф тигеҙһеҙлектәре лә, ҡая-тау битләүҙәрендә барлыҡҡа килгән 30 – 50 метр бейеклегендә ғәжәйеп ҙур мәмерйәләр ҙә йәшәгән еребеҙҙең ҡасандыр диңгеҙ төбө булыуын дәлилләй. Мин, мәҫәлән, бәләкәй генә Шүлгән йылғаһының әллә нисә заллы, әллә нисә йөҙәр метр оҙонлоғонда мәмерйә барлыҡҡа килтереүенә ышанмайым. Ағиҙел йылғаһының да, ярҙарынан ташып сығып, ташҡыны менән йыуып, бейеклек яһап, таш өй яһауы мөмкин түгел. Ҡотан ауылы эргәһендәге 30 метр бейеклектә барлыҡҡа килгән Антон мәмерйәһе тураһында ла шулай тип фекер йөрөтөп була.\nБулат Кәримов, Гүзәл Хәмитова кеүек эҙәрмәндәр, республикалағы йылға буйҙарында барлыҡҡа килгән бик күп мәмерйәне өйрәнеп, тиҫтәләгән мәмерйәне “Эҙәрмән” тапшырыуында күрһәтте. Күреүебеҙсә, улар күрһәткән мәмерйәләрҙең береһе лә бөгөнгө йылға ярҙарына терәлеп барлыҡҡа килмәгән... Тимәк, уларҙың барлыҡҡа килеү сәбәптәре фекер йөрөтөүселәрҙе уйландырырға тейеш! Үҙем белгән айыу өңдәрен, тау битләүҙәрендә, ҡаяларҙа барлыҡҡа килгән тәрән һәм бейек мәмерйәләрҙе берәм-берәм күҙ алдынан үткәрәм дә, уларҙы миллион йылдар дауамында диңгеҙ һыуы тулҡынланып ятып йыуып барлыҡҡа килтереүенә интуитив тойомлап инанам. Бәккән йылғаһы буйындағы Соҡорйорт мәмерйәһе, егерме метр тау битләүендә барлыҡҡа килеп, өс километр оҙонлоҡҡа ер аҫты юлы яһай. Телдән-телгә һөйләнелеп килеүенсә, шул тирәнең данлыҡлы һунарсыһы Ҡунаҡбай төлкө эҙәрлекләп, шул араны имгәкләп тә, шыуышып та үтеп, атып алған, имеш, тигәнерәк хәбәр ҙә йөрөй.\nМәмерйәләрҙең тау башында барлыҡҡа килгәндәре лә бар. Мәҫәлән, Тарауыл яланы эргәһендә, Ырым тауы башында арҡан менән генә төшмәле тәрән соҡорҙар бар. Ишембай районының Иҫке Һәйет ауылы эргәһендәге Шешәнәк йылғаһы кимәленән 30 метр бейеклектәге бәләкәй генә өңгә шыуышып ингәндән һуң, бер нисә метр үтеүгә әллә нисә машина һыймалы ҙур мәмерйә барлыҡҡа килә... Әбей батша юлынан үткәндә, юлаусылар Ҡуҡрауыҡ йылғаһынан егерме метр бейеклектә барлыҡҡа килгән Салауат мәмерйәһенә лә һуғыла. “Мәләүез районындағы Ямантау менән Кибез тауҙары араһында барлыҡҡа килгән Сумған тишеген, – тип һөйләй зыялы Таһир Иҫәнов, – Мәскәү ғалимдары менән берлектә үҙем төшөп тикшерҙем. Башланғысына саҡ-саҡ һыйып, 16 метр төшкәс, өҫтәл ҙурлығындағы майҙансыҡ барлыҡҡа килә. Шунда бер аҙ тын алғандан һуң, арҡандарҙы бер-береһенә ялғап, 64 метрға төшкәс, Ташүлгән яғына табан киткән коридор барлыҡҡа килде...”. Таһир Иҫәнов һөйләүенсә, Ағиҙел менән Нөгөш йылғаһы араһында биш урында бушлыҡ бар, тимәк, ике йылға ер аҫтынан бер-береһенә тоташа.\nҺөйләгәндәргә ышанырға була, сөнки Йомағужа һыу һаҡлағысын быуғандан һуң проект буйынса ташҡын Ырғыҙлы йылғаһы тамағына етергә тейеш ине. Шуға ла Мәҡсүт ауылы урынынан күсерелде, ә быуғын ауыл урынына барып етмәне. Тимәк, һыу бушлыҡҡа табан юлланған... Бөтә тәбиғи фактор-рельеф беҙ йәшәгән территорияла туфан һыуы булыуы тураһында һөйләй.\nТуфандан һуң әҙәм балалары тағы ла бик ныҡ үрсеп киткән. Шашынып, бөгөнгө кеүек үк, яман юлға баҫҡандар. Рәхмәте киң булған Аллаһы Тәғәләне онота башлағандар. Шуның өсөн дә ҡөҙрәти көскә эйә булған Хаҡ Тәғәлә, Үҙенең барлығын белдереп, бер-бер артлы кешеләргә язаһын ебәреп торғандыр... Ғалимдар фаразлауынса, туфан һыуы ике мең йыл һайын барлыҡҡа килеп торған. Тимәк: “Ахырзаман ҡасан була?” – тигән һорауға бәйғәмбәр ғәләйһиссәләмдең ике бармағын күрһәтеүе уйлай белгәндәрҙе уйландырырға тейеш. Йәғни был донъяла йәшәгәндә һәр кем, фани донъяның мәңгелек түгеллеген белеп, әхирәткә күсергә әҙер булырға бурыслы. Мәғлүмәттәр күрһәтеүенсә, ахырзаман – аяҡ аҫтында. Үлемде иҫкә төшөрмәй, хәрәм үҙләштергән чиновник-олигархтар өсөн асыҡ һабаҡ был. Әгәр ҙә, юғарыла тасуирлағанса, туфан һыуы барлыҡҡа килә торған булһа, улар ҙа барлыҡ үҙләштергән миллиардтары, иҫән ҡалыу өсөн эшләттергән бункирҙары менән бергә, юнысҡы кеүек, диңгеҙ төбөнә китәсәк тә, миллион йылдар үткәс, Торатауҙағы кеүек үк, сеймал ятҡылыҡтары барлыҡҡа килтерәсәк...\nСығыу ваҡыты 5-04-2017, 11:32 | Ҡаранылар: 543\nБыл аҙнала беҙҙе гәжәпләндерҙе...\nБер йотом һыуға дусар булып йәшәргә яҙмаһын\n“Бөрйән мөғжизәһе” тынғы бирмәй\nӨфөнө бейектән ҡарап була


“Башҡортостан башлығы менән һөйләшеү”гә һорауҙар ҡабул ителә башланы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nИртәнге туғыҙҙан башлап колл-үҙәктәге телефондар тынмай. Халыҡҡа уңайлы булһын өсөн мөрәжәғәттәр ике телдә – башҡортса һәм русса ҡабул ителә. Тәүге өс сәғәт эсендә генә 300-ҙән ашыу шылтыратыу булған. Әлегә был һорауҙар махсус электрон порталда теркәлеп бара. Һәр шылтыратыусыға айырым карточка асыла. Унда кешенең исем-фамилияһы, йәшәгән урыны, телефоны йәки электрон почтаһы ла яҙыла. Был аҙаҡ шылтыратыусы менән бәйләнешкә инеү өсөн кәрәк. Сөнки ойоштороусылар әйтеүенсә, бер һорау ҙа яуапһыҙ ҡалмаясаҡ. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостан башлығы менән һөйләшеү 19 апрелдә киске сәғәт етелә була.


“Батшалар майы”на ихтыяж бармы? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Ауыл хужалығы » “Батшалар майы”на ихтыяж бармы?\nЕтен етештереүгә дәүләт тарафынан иғтибар арта.\nХужаның иҫәбен баҙарҙағы хаҡ боҙа. Һуңғы йылдарҙа республика ауыл эшсәндәре ошо халыҡ әйтемен иҫәпкә алып эшләргә мәжбүр: ниндәй генә тауар етештерһәң дә, хаҡты баҙар ҡуя. Иген уңған йылдарҙа, уның хаҡы төшөп, ауыл эшсәненең ергә һалған аҡсаһын да сығарып ала алмай ҡалған осраҡтары бар.\nБыл йәһәттән Благовар районы фермеры Булат Йосопов етен үҫтереүгә бик ваҡытлы тотонған, тип әйтергә була. Быйыл ул 400 гектарҙа беренсе тапҡыр май культураһы – көдрәш етен сәскән. Әлеге мәлдә хужалыҡта иң яуаплы осор — көтөп алынған уңышты тиҙ арала йыйып алыу бурысы тора. “Йыл яҡшы булды. Юғалтыуһыҙ урып йыйһаҡ, яңы культураға өмөтөбөҙ аҡланасаҡ. Тик был “себеште көҙ һанайбыҙ” тигән һүҙ түгел. Беҙ уны ҡайҙа итергә белмәйбеҙ”, — ти хужалыҡ рәйесе.\nЕтендең майы ла, сүсе лә ҡыйбат, әлбиттә. Һуңғы йылдарҙа сүсен әҙәмгә һанамаһалар ҙа, ваҡытында унан эшләнгән тауарҙарҙы бизмәндең икенсе тәрилкәһенә алтын һалып үлсәгәндәр. Ә инде етен майы тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Бөтә донъя баҙарында ул бик юғары баһалана. Юҡҡа ғына халыҡта үҙен “батшалар майы” тип атамайҙар. Әммә әлеге ваҡытта етен майының да, сүсенең дә Рәсәй баҙарында ҡәҙере юҡ.\nСССР-ҙа 67 етен орлоғо етештереү станцияһы эшләһә, хәҙер шуларҙың 12-һе генә бар. Етенде эшкәртеү Рәсәйҙә лә, Башҡортостанда ла яйға һалынмаған. Республикала уны сүс өсөн үҫтерә башлап, был кәсепте ташлаған эшҡыуарҙар ҙа бар. Ни өсөн тигәндә, сүс сеймал булараҡ тауар етештереүселәргә кәрәкмәй, уны һатыу ойошторолмаған. Һөҙөмтәлә “үтмәгәндәр” рәтендә ҡала килә. Төҙөлөш баҙарын синтетик һәм яһалма сүстәр баҫып алған.\nӘ инде алтынға бәрәбәр етен орлоғон һығыу республикала бер нисә хужалыҡта ғына ойошторолған. Улары ла кустарь цехтар хәлендә эшләй. Был йәһәттән благоварҙар заман менән бер ҡатарҙан атларға тырыша, тигәндә лә хата булмаҫ. Мәҫәлән, Күсәрбай ауылынан Илдар Нурғәлиев бынан бер нисә йыл элек етен үҫтереү, майын һығыу кәсебенә тотонған. Әммә республикала табышлы культуралар менән эшләгәндәрҙең һаны һәм улар биләгән күләм диңгеҙҙәге тамсы кеүек кенә.\nБыйылғы урып йыйыу кампанияһы һөҙөмтәләре буйынса ойошторолған матбуғат конференцияһында Башҡортостан ауыл хужалығы министры Илшат Фәзрахманов бойҙайға хаҡтың түбән булыуы, шуға ла киләһе йыл сәсеү майҙандарының структураһын яңынан ҡарау зарурлығын билдәләне. Йәғни сәсеүлектәрҙең яҡынса ун процентын борай, нут, етен, крамбе кеүек юғары табышлы культураларға бүлеү отошло буласаҡ. Көн талабы шундай. Иген, ҡуҙаҡлы һәм техник культураларҙың төрлөһөн сәсеү һәм эшкәртеүҙе яйға һалырға тейешбеҙ, тип белдерҙе министр. Ни өсөн тигәндә, быйыл көҙ йомшаҡ бойҙайҙың тоннаһы 5000-5500 һум торһа, көдрәш етен, йәки май етененең бер тоннаһы 20 000 һум тирәһе буласаҡ. Шуға күрә лә һәр ер эшкәртеүсе үҙ мөмкинлегенән сығып, әкиәттәгесә, йә шалҡан, йә бойҙай сәсә. Ә инде етендең орлоғо ла, һабағы ла эшкәртергә яраҡлы. Сүс, май өсөн дә үҫтерергә була. Хатта ҡыҫҡа һабаҡлы май етененең дә һабаҡтарын сүс өсөн эшкәртергә мөмкин бит. Әммә ул ҡамылдарҙа ерҙә ятып ҡала.\nБулат Йосопов ҡасандыр атай-олатайҙар шөғөлләнгән, хәҙер онотола барған кәсепкә – етен үҫтереүгә — ныҡлап тотонмаҡсы. Йәй был йәһәттән Смоленск ҡалаһында үткәрелгән Бөтә Рәсәй конференцияһында ҡатнашҡан. Алдынғы хужалыҡтарҙың эш алымдарын өйрәнгән ул. Киләсәктә етен орлоғон һығыу өсөн мини-завод ҡороу теләге бар. Әммә был әлегә ниәт кенә. Етенен дә сәсер, заводын да ҡорор, тик эшкәрткән тауарын һата алырмы эшҡыуар? Баҙар ниндәй шарттар ҡуйыр, билдәһеҙ.\nЕтен һуғылып та бөтмәгән, ә алыпһатарҙар үҙ хаҡын ҡуя. Ниндәй күләмдә булһа ла, ҡулыңдан тартып алып китергә ризалар. Тик ысын ер кешеһе Булат Әнис улы үҙе үҫтергән тауарын үҙе эшкәртергә теләй.\nБыл тармаҡты Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығы 2020 йылға тиклем маҡсатлы субсидиялар менән күтәрмәксе. Бәлки, Башҡортостан етенселәре лә ошо нигеҙҙә йылдам үҫешә алыр.\nАвтор: Рәшиҙә ИШЕМБӘТОВА


Туған тел - ӘҘИПТӘР - Шәриф Бикҡол\nШәриф Бикҡол (1924-1996)\nЯУГИР ШАҒИР Йәй менән көҙ ҡауышҡан мәл ине. Ҡапыл телефон шылтыраны. Шәриф ағайҙың сәләмәтлеге шәптән түгел тигән хәбәр әйттеләр. Тәнем эҫеле-һыуыҡлы булып китте. Әллә ниндәй шомло уйҙар үтте башымдан. Йәһәт кенә кейендем дә больницаға табан юл тоттом. Эс бошорғос шөҡәтһеҙ көн. Бер туҡтауһыҙ ямғыр яуа. Дөрөҫөн генә әйткәндә, күктә болот илай, ерҙә минең йөрәк илай... “Йә, Хоҙай, яҡын күргән өлкән дуҫыма ни булды икән?” — тип ул ятҡан палатаға атылып барып индем. Был мәл ҡанаттары ҡайырылған яралы бөркөт хәлендә ине Шәриф ағайыбыҙ. Шөкөр тимен, көсөргәнешле минуттар, хәүефле тәүлектәр артта ҡалды. Хәстәрлекле врачтарҙың һәм шағирҙың мәрхәмәтле ғаиләһенең тырышлығы арҡаһында Шәриф ағай тиҙ арала һауыҡты. Ниһайәт, мин уны Башҡорт дәүләт филармонияһының ҙур залында осраттым. Таяҡҡа таянып, һылтыҡлап атлап арҙаҡлы бер шәхестең күркәм юбилей кисәһенә килгәйне Шәриф Бикҡол. Кисәлә беҙ йәнәш ултырҙыҡ. Аҙаҡ танһыҡлаған хистәрҙе серләшә-серләшә Өфө урамы буйлап яй ғына атланыҡ. Ағайҙы мин өйөнә саҡлы оҙата барҙым. Ул шундай итеп ихлас йылмайып, таяғына таянып ҡапҡа төбөндә оҙатып ҡалды мине. “Аллаһы тәғәлә ярҙам итһә, тиҙҙән ҡулындағы таяғын да ташлар әле. Әллә ни саҡлы ҡаты ауырыуҙарҙы, әллә ни саҡлы бәлә-ҡазаларҙы еңеп сыҡҡан, һуғышта ике тапҡыр яраланған, яу уттарында сыныҡҡан Ил арыҫланы бит ул Шәриф ағай”, — тип уйлап ҡуйҙым шул саҡта. Уйҙарым ысынға сыҡты. Шәриф ағай яңынан сафҡа баҫты. Дарҫлап типкән йөрәгендә йәшәү көсө артты, ижад сәме, ижад ғәйрәте артты. Үҙенең етмеш йәшлек юбилейын да ул әҙәбиәтебеҙҙең бәҫен, милләтебеҙҙең рухын, күңелен күтәрерлек итеп гөрләтеп үткәрҙе... Ләкин көтмәгәндә башҡорт әҙәбиәте оло юғалтыу кисерҙе. Күренекле шағир, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Башҡортостан республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Шәриф Сәғәҙәтулла улы Бикҡолов (Шәриф Бикҡол) оҙаҡ һәм ҡаты ауырыуҙан һуң 72-се йәшендә вафат булды. Шәриф Бикҡолдо Башҡорт дәүләт педагогия институтында уҡып йөрөгән мөлдәрҙән үк, студент саҡтарҙан уҡ беләм. Ул шул тиклем нескә хисле шағир, гүзәл һүҙ оҫтаһы ине. Күк томандар төшкән үҙәндәренә, ебәк хәтфә түшәлгән биләндәренә, аҡсарлаҡлы ялтыр күлдәренә, кендек ҡаны тамған ерҙәренә иҫ белгәне бирле ғашиҡ булғандыр ул, моғайын. Сөнки ошо изге тупраҡта, Ҡарлыман тупрағында уның юйылмаҫ эҙҙәре ҡалған, Ҡырмыҫҡалының йәшел сирәмдәренә әсе күҙ йәштәре тамған... Шәриф Бикҡол — Бөйөк Ватан һуғышына хәтлем үк ҡәләм тибрәткән авторҙарыбыҙҙың береһе. Уның 1947 йылда “Ынтылыу” тигән тәүге йыйынтығы донъя күрҙе. Шунан бирле Өфө һәм Мәскәү нәшриәттәрендә Шәриф Бикҡолдоң тиҫтә-тиҫтә китаптары баҫылып сыҡты. Шағирҙың байтаҡ әҫәрҙәре рус, татар, үзбәк, яҡут һәм башҡа телдәргә тәржемә ителде. Шәриф Бикҡол — бөтә жанрҙарҙа ла ҙур ныҡышмалылыҡ менән берәгәйле ижад иткән оло әҙип ине. 1965 йылда Шәриф Бикҡол композитор Шамил Ҡолбарисов менән бергәләп “Бер ҡабынһа ғишыҡ уты” тигән музыкаль комедия яҙҙы. Етмешенсе йылдарҙа “Әле йәшәйбеҙ икән” тигән автобиографик роман баҫтырып сығарҙы. Шәриф Бикҡол балалар әҙәбиәте донъяһында ла сағыу эҙ ҡалдырған талантлы авторҙарыбыҙҙың береһе булды. Ул тәнәйҙәр, кескәй йәштәге мәктәп балалары һәм үҫмерҙәр өсөн “Көндәштәр” исемле повесть, шулай уҡ бихисап шиғырҙар, балладалар, поэмалар, әкиәттәр, хикәйәттәр, пьесалар ижад итте. Йәш сағымда миңә лә баш мөхәррире Шәриф Бикҡол булған “Пионер” журналы редакцияһында йөҙөп эшләргә насип булды. Ҡыңғыраулы бала саҡтың берҙән-бер журналы “Пионер”ҙың (хәҙерге “Аманат”) һәр ай һайын үҙ ваҡытында донъяға сығыуы, унда баҫылған материалдарҙың сифатлы булыуы, тиражының артыуы өсөн бөтә коллектив ифрат та күп көс сарыф итте, әлбиттә. Ә Шәриф Сәғәҙәтулла улы Бикҡолов баш мөхәррирлек вазифаһын башҡарҙы, редакция арбаһын төпкә егелеп тартты. Килеп тыуған һәр етди мәсьәләне ул аҡылына һәм йөрәгенә таянып хәл итте. Журналға Зәйнәб Биишева, Кәтибә Кинйәбулатова, Фәүзиә Рәхимғолова, Мостай Кәрим, Әнүәр Бикчәнтәев, Фәрит Иҫәнғолов, Рәис Ғабдрахманов, Рәис Низамов, Динис Бүләков кеүек балалар яҙыусыларын ылыҡтырыуҙа ла уның роле ҙур булды. Заманында Башҡортостан Яҙыусылары Союзы идараһының яуаплы сәркәтибе итеп һайланды ул. Һәр төрлө йәмәғәт эштәрендә лә әүҙем ҡатнашты. Ниндәй генә вазифа башҡарһа ла уның абруйы ла, шәхси үрнәге лә ҙур булды. Ул бер ҡасан да выжданы ҡушмаған ергә атлығып бармаҫ, маһайырлыҡ саҡтарҙа ла маһаймаҫ, яҡын дуҫтарының һүҙен аяҡ аҫтына тапамаҫ, юҡҡа ғына мөгөҙ сайҡамаҫ. Ана шундай үҙ бәҫен, үҙ дәрәжәһен белгән аҫыл зат ине ул. Шағир нимә уйлағанын, нимә кисергәнен ил күҙенә ҡарап әйтә килде. Ана шуға күрә лә халыҡ күңеленә уның иманлы һүҙе, илаһи моңо һеңде. Шағирҙың әҫәрҙәрен төрлө миҙгелдә, төрлө кәйефтә ҡабат-ҡабат уҡығаным бар. Уҡыған һайын уҡыйһы килә был шиғырҙарҙы. Шәриф Бикҡол шиғриәтендә, әйтерһең дә, ниндәйҙер бер сихри көс бар. Үҙе ябай, үҙе тәбиғи, үҙе илаһи! Сылтырап аҡҡан тау шишмәһе кеүек һәр шиғыры уның сыңғырап тора, йырлап тора. 1971 йылда М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институты ҡаршыһындағы Юғары әҙәби курстарҙы тамамлап Мәскәүҙән Өфөгә ҡайтып төштөм. Үҙебеҙҙең мосолман моңдарын, Башҡортостан моңдарын шул тиклем сарсап һағынғанмын. Өфө радиоһынан тапшырыласаҡ концертты көтөп алдым. Шундай матур, шундай аҫыл йырҙарыбыҙ тулҡын-тулҡын булып күңелемә килеп ҡағылды. Ә береһен айырыуса йөрәкһеп, йәнем семерҙәп йотлоғоп тыңланым. Тыңланым да, артыҡ тулҡынланыуҙанмы, йөрәгемде усыма йомарлап, һығылып ҡына һыҡтаным. Сиртә-сиртә күңелемдең Иң-иң нескә ҡылдарына: Оҙата кил ғүмеремдең Йәшәлмәгән йылдарына, — тип тамамланды был йыр. Йырҙың көйөн — Наил Ғәлиев, шиғырын Шәриф Бикҡол яҙған. Ә йырҙы шундай моңло тауыш менән үҙәктәрҙе өҙөрлөк итеп Венер Килмөхәмәтов башҡарҙы. Үкенескә ҡаршы, был талантлы йәш йырсыбыҙ ҙа яҡты донъянан бик иртә китте шул. Аҡ буранлы күпме ҡыштар, сәскә гөлләмәләре бүләк итә-итә күпме яҙҙар үтте. Ҡабат мәңге урап ҡайтмаҫ өсөн, ғүмерем тирәге менән хушлашып, күпме йыл-ҡоштарым осоп китте... Әммә ләкин Шәриф Бикҡол шиғырына яҙылған ошо йыр һаман да йөрәгем түрендә йөрөй. Шәриф Бикҡол шиғырҙары, Шәриф Бикҡол йырҙары йәнде арбай торған тылсымлы моңдар улар! Йырсы шағирыбыҙҙың байтаҡ әҫәрҙәре тыуған ергә, тәбиғәткә, матурлыҡҡа, тоғролоҡҡа, дуҫлыҡҡа, йәшлеккә, мөхәббәткә бағышланған. Уның “Башҡортостан икмәге”, “Яҙҙар еткәс ҡайтырмын”, “Төшөрәм иҫтәремә”, “Бер минут”, “Ниңә гелән, иркәм?”, “Зәңгәр күҙҙәр”, “Оҙата кил”, “Гел генә”, “Әгәр белгән булһам”, “Юҡһыныу”, “Бөгөлә ҡайын”, “Тулҡындар, тулҡындар”, “Һандуғасым-былбылым”, “Әлдә һин бар” кеүек халыҡсан йырҙары бына нисә йылдар инде Башҡортостан радиоһы һәм телевидениеһынан яңғырай. Был йырҙар мәҙәниәт һарайҙарында, ауыл клубтарында, мәктәп сәхнәләрендә, әҙәби-музыкаль кисәләрҙә башҡарыла. Һабан туйҙарында, күңелле мәжлестәрҙә, ғаилә табындарында йырлана. Белһәң икән башҡа һис кемдең дә Йөрәгемә яҡын түгелен, Ниңә гелән, иркәм, Һиндә генә икән, Һиндә генә икән күңелем? (“Ниңә гелән, иркәм?”) Ул көндәр бөгөн дә Һаҡлана күңелдә Йырлап та туйғыһыҙ йыр булып; Әйтерһең, Бығаса йәшәлгән ғүмерем Бер минут, Бары тик бер минут... (“Бер минут”) Көт һин мине, иркәм, һәр көн иртән, Өмөтөңдө өҙмә тамсы ла; Оҙаҡ ҡайтмай, тимә, Янма, көймә, Керпегеңде йәшкә мансыма! (“Көт һин мине”) Миҫал итеп килтерелгән был строфаларҙы йыр һөйөүсе һәр бер мосолман кешеһе яттан беләлер, тип уйлайым. Шәриф ағай менән ижади дуҫлыҡ, бер-беребеҙгә ҡарата булған ихласлыҡ йылдар үткән һайын йөрәктәргә тәрәнерәк тамыр йәйҙе. Яҙмыш юлдары беҙҙе Мәскәүгә лә, Колымаға ла, тундраға ла, Якутстанға ла алып барҙы. Уның менән Ҡазан ҡалаһында ла ике тапҡыр бергә булырға тура килде. Беренсеһендә йәш яҙыусыларҙың фестиваленә барғайныҡ. Ә икенсеһендә Татарстанда уҙғарылған Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте аҙналығында бергә ҡатнаштыҡ. Ҡазанға ике тапҡыр барыуымда ла Шәриф ағай мине хайран ҡалдырҙы. Уны Ҡазанда ла бик яҡшы беләләр икән. Гәзит һәм журнал редакцияларында ла, нәшриәттә лә, радио һәм телевидениела ла, театрҙарҙа ла яҡын дуҫтары, таныштары, фекерҙәштәре, ҡәләмдәштәре уны ҡолас йәйеп ҡаршы алды. “Үҙебеҙҙең Шәрифуллабыҙ ҡайтҡан!”, “Үҙебеҙҙең кейәүебеҙ ҡайтҡан!”, — тип уның ҡулдарын ҡайнар итеп ҡыҫып, ихласлап, шаяртып-мәрәкәләп һүҙ ҡушыусылар ҙа булды. Шул да мәғлүм булһын, Шәриф Сәғәҙәтулла улы Бикҡоловтың хәләл ефете һөйөклө Рәйсә еңгәйебеҙ Татарстан сибәре ул. Шәриф ағайҙың мөхәббәт хаҡындағы иң гүзәл шиғырҙары ла уға бағышланған. Шәриф Бикҡолдоң Башҡортостанда ла, Татарстанда ла популяр шағир булыуының сере ниҙә? Уның сере Шәриф Бикҡолдоң талантлы шағир булыуындалыр, йырсы-шағир булыуындалыр, моғайын. Башҡортостан һәм Татарстан композиторҙары тарафынан Шәриф Бикҡол шиғырҙарына яҙылған йырҙар үҙебеҙҙең Өфөләге кеүек үк Ҡазан радиоһынан да көн дә тип әйтерлек яңғырап тора. Донъялар боларып, тормош даръялары буръяҡланып, заманалар ҡырҡҡа төрләнде. Бәғзе берәүҙәр, көтөлмәгән дәрәжәгә үрләп, танауҙарын күккә сөйҙө, икенселәр, түрәләргә ярамһаҡланып, ҡойроҡ болғай-болғай йәшәй бирҙе. Өсөнсөләр, ҡанһыҙ замандың бәғерһеҙлегенә сыҙай алмайынса бөгөлөп төштө. Әммә утты-һыуҙы кискән Шәриф Бикҡол болот һымаҡ ябырылып килгән ауырлыҡтарға ла, ҡаршылыҡтарға ла бирешмәне, һис тә үҙгәрмәне. Һуңғы һулышына тиклем ул үҙе булып ҡалды. Шәриф Бикҡол тигән кешелекле, кеселекле шағир булып ҡалды. Бик тә талапсан, көслө рухлы яугир-шағир булып ҡалды. Ырамлы эше, емешле ижады менән үҙ милләтенең абруйын күтәргән оло яҙмышлы шағир булып ҡалды. 1993 йылда Башҡортостан “Китап” нәшриәтендә Шәриф Бикҡолдоң “Баш эйәм алдарыңда” тигән йыйынтығы донъя күргәйне. Ә шағир вафат булғандан һуң уның “Һандуғас ҡунды талдарға” тигән ҙур күләмле йыйынтығы Татарстан китап нәшриәтендә баҫылып сыҡты. Асылда был китаптарға шағир ижадының иң матур ынйылары, шиғриәтенең иң гүзәл йәүһәрҙәре тупланған. Үҙенең тематик һәм жанр төрлөлөгө менән дә үҙенсәлекле был китаптар. Унда ваҡыт һынауҙарын үткән аһәңле йырҙар ҙа, юмористик һәм сатирик әҫәрҙәр ҙә, шәлкем-шәлкем лирик шиғырҙар ҙа бар. Эйе, шағирҙың лирик шиғырҙары йәмле йәйҙә сәхрәләрҙә сыңғыраған ҡыңғырау сәскәләре шикелле шул тиклем нәфис тә, яғымлы ла, наҙлы ла. Гүйәки, минең ошо шиғри юлдарымда әйтелгәнсә: Бары һеҙҙең өсөн генә йырлайым-йырлайым, Күңелегеҙҙе моңға сорнайым-сорнайым, — тип әкрен генә өндәшә кеүек улар. Авторҙың “Табанымда — ерем йылыһы”, “Оло юлдан берәү килә” , “Күҙмә — күҙ”, “Ил яҙмышы — ирҙәр иңендә”, “Яралы йыр”, “Ике ҡояшымдың береһе һүнгәс” исемле поэмалары — ошо китаптарҙы нурландырып, балҡытып торған дастандар улар. Хәтерҙә уйылып ҡалырлыҡ һәйбәт дастандар, тыуған тупраҡ еҫе, икмәк еҫе бөркөлгән һутлы шиғырҙар ижад итеүсе шағир Шәриф Бикҡол ғүмеренең һуңғы йылдарында айырыуса ырамлы эшләне. Ысын асыштарға, ижад балҡыштарына юлыҡты ул. Ләкин, үкенескә ҡаршы, уның асыштары, ижад балҡыштары үҙе иҫән сағында тейешенсә баһаланманы шул. Ә бит Шәриф Бикҡол тынғыһыҙ заман йөктәрен үҙ иңендә күтәрешкән арҙаҡлы шәхестәребеҙҙең береһе ине. Донъя ғәмдәре өсөн, ер ғәмдәре өсөн бәғере һыҙлап, борсолоп-янып йәшәгән милли шағирҙарыбыҙҙың, мәшһүр әҙиптәребеҙҙең береһе ине. Ул беҙҙең тотош шиғриәтебеҙгә йәйғорло төҫ бирерҙәй, күрк һәм йәм бирерҙәй аҫыл, иманлы китаптар ижад итте. Йылдар уҙған һайын Шәриф Бикҡол ижадының бәҫе тағы ла артыр, инсандарҙың күңелен һаман да үҙенә тартыр. (Абдулхаҡ Игебаев) 1996 й.