Фикһул Ислам — версиялар араһындағы айырма — Викидәреслек\nФикһул Ислам — версиялар араһындағы айырма\nФикһул Ислам (үҙгәртергә)\n23:19, 6 октябрь 2021 версияһы\n4057 байт өҫтәлгән , 7 месяцев назад\n23:17, 6 октябрь 2021 версияһы (төҙәтеү)\n(→Мөким үә мосафир)\n23:19, 6 октябрь 2021 версияһы (төҙәтеү) (кире алыу)\n3.Ҡатындарға, сабыйҙарға, диуаналарға зиндандағы кешеләргә, мосафирҙарға, ауырыуҙарға, ике күҙе лә һуҡырҙарға, аҡһаҡтарға, Йома намаҙы фарыҙ түгел. Улар Йома намаҙы урынына өйлә намаҙы уҡыр. Ләкин мәсеткә барып Йома намаҙы уҡыһалар дөрөҫ булыр.\n'''4.Йома намаҙы уҡыр өсөн 6 шарт бар''':\n1) Миср - ислам шәһәре тиерлек бер ҙур ауылда йә ҡалала булыу;\n2) Имәм - падишаһ йә мөфти тарафынан рөхсәтле кеше имам булыу;\n3) Йәмәғәт - имамдан башҡа аҡылы камил йәнә өс кеше булыу;\n4) Изнүғәм - һәр кемгә инергә рөхсәт булған мәсеттә уҡылыу;\n5) Уаҡту ҙуһр - өйлә ваҡытында уҡылыу;\n6) Хутбәһ - Йоманың фарыҙынан алда имамдың Хөтбә уҡыуы.\n5.Ошо шарттарҙың береһе генә лә табылмаһа. Йома намаҙы урынына өйлә намаҙы уҡылыр.\n6.Йома намаҙы 10 рәҡәғәттән тора: 4 рәҡәғәт сөннәт, 2 рәҡәғәт фарыҙ, унан һуң йәнә 4 рәҡәғәт сөннәт.\n7.Мәсеткә барып ингәс, тәүҙә ике рәҡәғәт «тәхийәтүл мәсет» намаҙы уҡылыр, йома намаҙының һуңғы 4 рәҡәғәт сөннәтенән аҙаҡ өйләнең 4 рәҡәғәте уҡылыр, унан һуң Йома ваҡытын хөрмәтләп ике рәҡәғәт ваҡыт сөннәте уҡылыр.\n8.Йома намаҙының ике рәҡәғәт фарыҙын уҡығансы имам Хөтбә уҡыр. Ул Хөтбәләрҙә Аллаһы тәғәләгә хәмед әйтелә, «Кәлимәи Шәһәдәт», Мөхәммәт ғәләйһиссәләмгә һәм сәхәбәләргә мәдех әйтелә, әҙерәк вәғәз аяттары уҡыла, ғибрәтле вәғәз дә һөйләнелә.\n9.Имам хөтбә уҡыр алдынан мөәзин: «Ускуту рахимә - кумуллаһу»,-тигәс аҙан әйтер. '''Мәғәнәһе''': Әй, йәмәғәт, тыңлағыҙ, Аллаһы тәғәлә һеҙгә рәхмәт ҡылһа ине».\n10.Имам хөтбә уҡығанда һүҙ һөйләшеү, сит эштәр менән булашыу, шулай уҡ сөннәт һәм нәфел намаҙҙары уҡыу, зикер үә тәсбих әйтеү ярамаҫ. Хөтбәне тыңлап тороу үәжиб.\n11.Хөтбә уҡығанда мәсеткә килеп ингән кеше «тәхийәтүл мәсет»те, Йоманың дүрт рәҡәғәт сөннәтен уҡып тормаҫ, Йоманың фарыҙын үтәп, дүртәр рәҡәғәт ике сөннәт намаҙы уҡып, фарыҙҙан алдағы сөннәткә ҡаза ҡылыр ҙа ҡуйыр.\n12.Берәү мәсеткә инеп «тәхиүәтүл мәсет»те нәки дүрт рәҡәғәт сөннәтте уҡый башлағанда Имам хөтбәгә керешһә, намаҙ боҙолмайынса тамам ҡылыныр.\n13. Имам Йоманың фарыҙына сәләм биргәнгә тиклем ойоп өлгөргән кеше мәсбуҡ булып, рәҡәғәттәрҙең ҡалғанына имамдан һуң ҡаҙа ҡылыр. Сәләмгә тиклем ойоп өлгөрмәгән кеше өйлә намаҙын уҡыр.\n14. Йома көн әһле Ислам ҡаршыһында доғалар һәм иҙге ғәмәлдәр ҡылына торған байрам. Шуға ла һәр бер мосолманға Йоманы ололап, гонаһ эштәрҙән тыйылырға, иҙге эштәр генә ҡылырға тырышырға, фәҡирҙәргә саҙаҡа бирергә, ата-әсә һәм зат ырыуҙың хәлен белешергә, зыяратҡа барып йәки өйҙә Ҡөръән уҡып, сауабын үлгәндәрҙең рухына бағышларға, зикер һәм доғалар әйтергә кәрәк.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/24194»


Һалым түләргә ваҡыт\n7 Ноябрь 2018, 16:01\n2017 йыл өсөн милек һалымдарын түләү мөҙҙәте – 2018 йылдың 3 декабренә тиклем\nҺалым һалыныу объекты булып нимәләр тора?\nБүлмәләр, фатирҙар, торлаҡ йорттар, биналар, дачалар, гараждар, машина ҡуйыу урындары, төҙөлөп бөтмәгән объекттар, башҡа биналар, ҡаралтылар, ҡоролмалар, ер участкалары, транспорт саралары.\nҺалымдарҙы кемдәр түләй?\nҺалым физик шәхестәр – һалым һалыныу объекттары хужаларына һалына.\nҺалымдарҙы нисек түләргә?\n1. www.nalog.ru сайтында Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең электрон сервистары ярҙамында:\n• “Заплати налоги”;\n• “Личный кабинет для физических лиц”.\n2. Түләү документтары буйынса:\n• һалым ҡағыҙына ҡушып һалынған квитанция буйынса;\n• үҙ аллы формалаштырылған квитанция буйынса (“Заполнить платежное поручение” электрон сервисы ярҙамында йәки ҡулдан).\nҺалым ҡағыҙҙары ебәрелмәй.\n1. Әгәр һалым органдары тарафынан иҫәпләнгән һалымдарҙың дөйөм суммаһы 100 һумдан аҙыраҡ булһа;\n2. Әгәр Һеҙ дөйөм майҙаны һалым ҡайтармаһы ҡануниәте менән ҡаралған күләмдән бәләкәйерәк торлаҡ объекты (өй, фатир, бүлмә) хужаһы булһағыҙ (торлаҡ өй өсөн – 50 кв. м, фатир – 20 кв. м, бүлмә – 10 кв. м);\n3. Әгәр Һеҙ льгота бирелеү менән бәйле һалым түләүҙән азат ителгән булһағыҙ.\nӘгәр һалым ҡағыҙы алынмаһа йәки унда дөрөҫ булмаған мәғлүмәт булһа нимә эшләргә?\nМотлаҡ рәүештә теләгән бер уңайлы ысул менән объекттар урынлашҡан ер буйынса һалым органына мөрәжәғәт итергә:\n• “Личный кабинет налогоплательщика для физических лиц” аша;\n• “Обратиться в ФНС России” сервисы аша;\n• почта аша мөрәжәғәт ебәрергә;\n• Рәсәй Федераль һалым хеҙмәте бәйләнеш үҙәгенең берҙәм 8-800-222-22-22 бушлай телефон номеры буйынса;\n• Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы “ҡыҙыу линия”һы телефонына – +7 (347) 226-38-00;\n• шәхсән (законлы йәки вәкәләтле вәкил аша).\nӘгәр 2017 йыл өсөн һалымдарҙы 2018 йылдың 3 декабренә тиклем түләмәһәң ни була?\n2018 йылдың 4 декабренән һалымдың түләнмәгән суммаһы недоимкаға әйләнә һәм һалым органдары көн һайын уға РФ Үҙәк Банкы рефинанслау ставкаһының 1/300 күләмендә пенялар өҫтәйәсәк, шулай уҡ мәжбүри түләтеү сараларын күрәсәк.\nҺалымдарҙы түләп, беҙ Башҡортостан Республикаһын үҫтереүгә өлөш индерәбеҙ\nҺалым хеҙмәте һалым түләүсе физик шәхестәр өсөн “Асыҡ ишектәр” көндәре уҙғара\nУлар 2018 йылдың 9-10 ноябрендә Рәсәйҙең барлыҡ территориаль һалым инспекцияларында ла үтәсәк.\n9 ноябрҙә (йома) – 9.00-дән18.00-гә тиклем.\n10 ноябрҙә (шәмбе) – 10.00-дән 15.00-гә тиклем.\nСара барышында теләгәндәрҙең барыһы ла милек һалымдары һәм физик шәхестәр килемдәренә һалымдар буйынса һалым белдереүҙәрен үтәү тәртибе тураһында күберәк белә аласаҡ.\nҺалым хеҙмәте белгестәре ниндәй ваҡыт эсендә, кемдәрҙең һалым түләргә тейешлеге, тәғәйен муниципаль берәмектә ниндәй ставкалар һәм льготалар ҡулланылыуы тураһында ентекләп һөйләйәсәк, шулай уҡ һалым һалыныу темаһы буйынса граждандарҙың башҡа һорауҙарына яуап бирәсәк.\nТеләгәндәрҙең барыһы ла Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең “Личный кабинет налогоплательщика для физических лиц” интернет-сервисында теркәлеү процедураһын үтә аласаҡ. Үҙегеҙ менән шәхесегеҙҙе раҫлаусы документ алып килергә кәрәк.


Башҡортостан Президенты Белорет ҡалаһы активы менән территорияны артабан үҫтереү мөмкинлектәрен тикшерҙе // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Президенты Белорет ҡалаһы активы менән территорияны артабан үҫтереү мөмкинлектәрен тикшерҙе\n14:46, 25 марта 2013 Йәмғиәт\n23 мартта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Белорет ҡалаһы һәм районы буйлап эш сәфәре барышында ҡала активы менән осрашты. Һүҙ Белоретта яңы производстволар төҙөү, туризм һәм социаль өлкәләрҙе үҫтереү тураһында барҙы.\nРөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, республикала «алдағы ике-өс йылда ярайһы уҡ ҙур предприятиелар төҙөләсәк», улар иҫәбендә ағас эшкәртеү буйынса предприятиелар ҙа бар.\n— «Башлеспром» менән «Кроношпан» предприятиелары берлектә дүрт миллион кубометрға яҡын ағас эшкәртәсәк. Шулай уҡ «Белсталь» исемле икенсе ҙур инвестиция проекты сиктәрендә Белоретта ҙур предприятие төҙөү планлаштырыла. Был проектҡа һәр яҡлап ярҙам итәсәкбеҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Президенты.\nБелорет районында туризм өлкәһен үҫтереү шулай уҡ мөһим йүнәлештәрҙең береһе булып тора. Әлеге ваҡытта тергеҙеү эштәре алып барылған Морат тау саңғыһы үҙәге ҡаланың үҫешенә ҙур йоғонто яһаясаҡ.\n— Үткән йылда Морат тау саңғыһы комплексы өҫтөндә эшләй башланыҡ. Белорет өсөн был мөһим объект булып тора. Һуңғы 15 йылда үҙәк эшмәкәрлеге яйлап һүрелә башлағайны. Тиҙ арала яһалма ҡар системаһын булдырыуға өлгәштек, ҡунаҡхана төҙөлөп бөттө. Алдағы ваҡытта ул файҙаланыуға тапшырыласаҡ. 2013 йылда ике күтәргес төҙөү планлаштырыла. Шулай уҡ ике-өс яңы трасса булдырыласаҡ. Ҡунаҡханалар, ресторандар комплексын төҙөү өсөн инвесторҙар менән һөйләшеүҙәр алып барыла, — тип һөйләне республика Президенты.\nСтенограмманың тулы тексы менән Башҡортостан Президентының рәсми сайтында танышырға мөмкин.\nТеги: бр президенты,белорет


Аҙна яңылыҡтары. Белорет ҡалаһында өс тәүлек элек хәбәрһеҙ юғалған Яна Перчаткина һаманғаса табылмаған\nТуғыҙ йәшлек ҡыҙ баланы эҙләүгә 5 йөҙләп кеше йәлеп ителде. Урындағы һәм күрше төбәктәрҙән килгән полиция хеҙмәткәрҙәренә ирекмәндәр ҙә ҙур ярҙам күрһәтә. Яна 3 май иртәһендә дәрескә тип сығып китеүҙән ғәйеп була. Өйҙән ҡасып китерлек бер сәбәп тә булманы, быға тиклем дә бындай хәл күҙәтелгәне юҡ ине, ти ҡыҙҙың әсәһе. Был көндө ул бала табыу йортонда була. Яна юғалғас яңы тыуған сабыйы менән йортона ҡайтарыла. Белгестәр ҡыҙҙың әсәһен ҡыҙғанып сығып китеүен дә фаразлай.\nШулай уҡ үгәй атай ҙа хоҡуҡ һаҡсылары күҙәтеүе аҫтында. Унан хатта, днк билдәләргә анализ да алғандар. Был аңлашыла, сөнки Белоретта 2012 йылда ғына 12 йәшлек Алена Горячеваны үгәй атаһы мәсхәрәләп үлтереп эт ояһы аҫтына күмеп ҡуйғайны. Ул ваҡытта ла атай тейеш кеше халыҡ менән бергә үгәй ҡыҙын эҙләп йөрөгән булды. Ҡыҙын үлтереүе тураһында хатта, әсәһе лә белгән булып сыҡты. Ләкин ни сәбәптәндер бала үлтереүсе ирен яҡлап маташты. Енәйәт асыҡланды, ир үҙ язаһын алды. Ләкин был аҙналағы осраҡ аяныслы тамамланырына бер ҙә генә ышанғы килмәй. Яна иҫән, ни бары өйҙән сығып киткән дә кире әйләнеп ҡайтыр тигән өмөт бар. Барыһы ла өмөтләнә, ышана һәм эҙләүҙе туҡтатмай.\nБелорет ҡалаһының 18-се мәктәбендә рус теле дәресе бара, бөгөн уҡыусылар яңы тема өйрәнергә тейеш. Әммә балаларҙа уҡыу ҡайғыһы юҡ, уларҙың күҙҙәрендә хәүеф һәм өлкәндәрсә хәстәр. Бәләкәй булһалар ҙа яҡшы аңлайҙар, синыфташтары бәләгә тарыған. Янаның урыны өсөнсө көн инде буш тора. Уҡытыусылар әйтеүенсә, белем усағында ҡыҙҙың юғалыуын бөтәһе лә ауыр кисерә, шау-гөр килгән мәктәп тә һуңғы көндәрҙә тынып ҡалған.\nЯна 3 май дәрескә тип сығып киткән ерҙән ғәйеп була.Ҡыҙҙың мәктәпкә килеп етмәүен синыф етәксеһе төш ваҡытында ғына шылтыратып әйтә. Бер көн алдан ғына бала табыу йортонан сыҡҡан әсә был хәбәрҙән шаңҡып ҡала. Тәүҙә улар ҡыҙҙы туғандарында һәм дуҫтарында эҙләп ҡарай, әммә Янаны белеүсе лә, күреүсе лә табылмай.\nХәбәрсе. Яна әсәһе һәм үгәй атаһы ҡулында тәрбиәләнгән була, әсәһе бала табыу йортона ингәс ул өләсәһе янында ла йәшәп ала. Шуға күрә белгестәр ҡыҙҙың юғалыуын яңы тыуған сабыйға көнләшеү тойғоһо менән бәйләй. Ҡустыһын алып ҡайтҡандан һуң Янаның үҙен бер кемгә лә кәрәкмәй тип тойоуы бар. Бындай осраҡта баланы алдан әҙерләү кәрәк. Икенсенән, белореттар әйтеүенсә, ҡыҙҙың психологик проблемалары алдан да була.Тәүҙә Яна өйҙәре янындағы мәктәптә уҡый, әммә синыфтағы ата-әсәләрҙең мөрәжәғәте нигеҙендә ҡыҙ белем усағынан күсерелә. Һәм алыҫтараҡ урынлашҡан 18-се мәктәптә уҡый башлай, ә был учреждениеға юл халыҡ араһында хәүефле һаналған район аша үтә. Янаның үҙ-үҙенә-йомолоуын, тиҫтерҙәре менән артыҡ аралашмауын да билдәләйҙәр. Белгестәр бындай осраҡта психолог ярҙамында мөрәжәғәт итергә кәрәк тип иҫәпләй, әммә беҙҙә был система үҫешмәгән.\nӘле Янаны эҙләү менән хоҡуҡ һағында тороусылар ҙа, ирекмәндәр ҙә шөғөлләнә. Ҡыҙ һуңғы тапҡыр мәктәп эргәһендәге магазинға инеп сыҡҡан тигән мәғлүмәттәр ҙә бар. Әле тәфтишселәр видеокамера яҙмаларын тикшерә. Халыҡ күпләп йөрөгән урындарҙа ҡыҙҙың фотоһүрәте менән иғландар элеп сығылған.\nӘлеге ваҡытта 9 йәшлек баланың юғалыуына бәйле «кеше үлтереү» статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған, был эҙләү эшен тиҙләтеү һәм киңерәк йәйелдереү маҡсатында эшләнелгән. Ҡыҙҙың әсәһенең дөрөҫтө һөйләйме юҡмы икәне детекторҙа тикшерелгән, үгәй атайҙан ДНК анализы алынған. Ҡыҙҙың олатаһы әйтеүенсә, ирҙең тиҙ арала Өфөгә юлланырға йыйыныуы ла шик тыуҙырған.


Бөгөн Курск ҡалаһында ауыл хужалығы тауарҙарын етештереү мәсьәләләренә арналған кәңәшмә үтте\nРәсәй Хөкүмәте Премьер-министры Дмитрий Медведев рәйеслегендә уҙған осрашыуҙа республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов та ҡатнашты.\nДонъялағы һуңғы ваҡиғалар ауыл хужалыҡтарына етештереү күләмдәрен арттырыуҙы талап итә. Бының өсөн тәү сиратта төп культураларҙың гектар ҡеүәтенә һәм малсылыҡ тармағына иғтибарҙы йүнәлтеү мөһим, тине Рәсәй Хөкүмәте рәйесе. Әлегә тиклем сит илдәрҙән килтерелгән күп кенә аҙыҡ-түлекте урындағы предприятиелар ҙа етештерә ала. Әммә бының өсөн уларға уңайллы шарттар тыуҙырырға кәрәк.


«Ҡоймаҡлы тоҡтоң ауыҙын асайыҡ...» » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\n«Ҡоймаҡлы тоҡтоң ауыҙын асайыҡ...»\nАш-һыуҙың тәмле булыуы – бер, матур итеп табынға ҡуйылыуы ла мөһим. Был «серле ҡоймаҡ» та табынды йәмләр, күңелде күтәрер. Әҙерләүе әллә ни ҡатмарлы түгел.\nҠоймаҡты һәр кем үҙе белгәнсә бешерһә лә була, бында уның йоҡараҡ булыуы ғына шарт. Ә эслеге былай әҙерләнә.\nБәшмәкле эслек өсөн 500 грамм туңдырылған аҡ көләпә (шампиньон) бәшмәге, 100 грамм ҡаты сыр, 1 стакан ҡаймаҡ, тәменсә тоҙ, әнис үләне, хмели-сунели тәмләткесе кәрәк.\nТуралған бәшмәкте майлы табала һыуы бөткәнсе ҡыҙҙырабыҙ. Ҡаймаҡ, тоҙ һалып, 5 минут быҡтырғандан һуң ҡырғыстан үткәрелгән сыр өҫтәп, тағы 3 минут тотабыҙ. Ваҡ итеп туралған әнис үләне, тәмләткес ҡушабыҙ.\nИтле эслеккә 500 грамм үткәрелгән ит, 1 баш һуған, 1 кишер, 1 татлы борос, 2-3 теш һарымһаҡ, тәменсә тоҙ, ҡара борос кәрәк.\nМайлы табаға ваҡ итеп туралған һуған, татлы борос, ҡырғыстан үткәрелгән кишер һалып ҡыҙҙырабыҙ. Үткәрелгән итте ҡушабыҙ, саҡ ҡына һыу өҫтәйбеҙ ҙә әҙер булғансы быҡтырабыҙ.\nҠоймаҡтың уртаһына бәшмәкле һәм итле эслекте йәнәш һалабыҙ. Ситтәрен йыябыҙ, «тоҡ» рәүеше биреп, һуған ҡыяғы менән бәйләп ҡуябыҙ. Һуған ҡыяғы өҙөлмәһен өсөн, уны бер нисә генә минутҡа ҡайнар һыуға һалып торабыҙ. «Тоҡ»тарҙы тәрилкәгә теҙәбеҙ ҙә табынға бирәбеҙ.\nТабындарығыҙ мул, күркәм булһын, әхирәттәр!


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЫЛАУ-ЫЛАУ БУЛЫП БЕЙЕҮСЕЛӘР КИЛДЕ "БАЙЫҠ"ҠА - 2017 - Мәҡәләләр\nЫЛАУ-ЫЛАУ БУЛЫП БЕЙЕҮСЕЛӘР КИЛДЕ "БАЙЫҠ"ҠА\n"Байыҡ" Республика башҡорт бейеүе бәйгеһе быйыл 10 йыллыҡ юбилейын билдәләне. Ошо уңайҙан декабрь айында Өфөнөң "Башҡортостан" дәүләт концерт залында ҙур байрам концерты үтте. Унда был бәйгелә Гран-при яулаусылар, финалға сығыусылар, Ф. Ғәскәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле, "Мираҫ" фольклор йыр һәм бейеү ансамбле, "Сибай" халыҡ бейеүҙәре ансамбле, Стәрлетамаҡ ҡалаһының бейеү театры һәм Мәскәүҙән, Татарстан, Төньяҡ Осетия-Алания, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан республикаларынан, Алтай крайынан ҡунаҡтар ҡатнашты.\nҒаләм бейеклегенән ҡарағанда, ун йыл ғүмер күп тә түгел һымаҡ, әммә "Байыҡ" һымаҡ телевизион бәйге өсөн был аҙ ваҡыт түгел. Ун йыл дауамында яңынан-яңы бейеүселәр, ансамблдәр асыу, аҙна һайын тапшырыу төшөрөп, эфирға сығыу өсөн күпме көс талап ителә. Шуға ла проект авторы Рита Өмөтбаеваның "Ун йыл тип әйтеүе генә анһат!" тейеүендә ҙур мәғәнә ята. "Проект башта яңғыҙ бейеүселәр менән башланды һәм ул артабан да шулай дауам итер, тип уйлағайныҡ. Тәүге йылда 50 кеше ҡатнашырға теләк белдерҙе. Тик бәйгенең тағы ла ҙурыраҡ масштабҡа сығыуын күҙаллағас, ансамблдәрҙе лә саҡырырға булдыҡ. Икенсе йылына шулай 100 кеше йыйылды. Ошо юбилейға әҙерләнгәндә үткән юлға ниндәйҙер һығымталар ҙа яһалды. "Байыҡ" аша бөтәһе 8 мең бейеүсе үткән. Улар араһында халыҡ артистары ла, ябай хеҙмәтсәндәр ҙә бар", - Рита Рәшит ҡыҙының ошо һүҙҙәренән генә лә проекттың әһәмиәтен, киңлеген самалайһың.\nШулай ҙа иң мөһиме, "Байыҡ"тың ошо 8 мең кешегә ҡанат ҡуйыуын, яңы үрҙәргә дәрләндереүен дә иҫәпкә алып, был һанға ошо арауыҡта башҡорт бейеүен яратып өлгөргән меңәрләгән тамашасыны ла ҡушһаң, проекттың тотош милләтте берләштереүен аңларға була. Боронғо башҡорт бейеүе "Байыҡ"тың исемен йөрөтөүсе был бәйгегә йылдан-йыл бейеүселәр күберәк килә, уның еңеүселәре донъя кимәлендәге башҡа ярыштарҙа ла лайыҡлы сығыш яһай. "Байыҡ"та ҡатнашҡан йөҙҙән ашыу кеше тормошон бейеү менән бәйләргә теләп, бөгөнгө көндә махсус уҡыу йорттарында белем ала, 300-ҙән ашыуы республиканың профессиональ коллективтарында бейей.\nБашҡортостандың халыҡ артисы Риф Ғәбитов та бындай проекттың Рәсәйҙә тиңе юҡлығын һыҙыҡ өҫтөнә алды: "Байыҡ"тың популяр булыуының төп сәбәптәренең береһен башҡорт бейеүенең тамырҙарында күрәм. Башҡорт бейеүе баштан уҡ сюжетлы булған, был турала сит ил сәйәхәтселәре лә яҙып ҡалдырған. Лепехин, йырҙа йырланған тарихты күрһәтеп бейенеләр, тип яҙа. Фәйзи Ғәскәров та ошоно аңлап, тойоп эшләгән, башҡорт профессиональ бейеүен ошо юҫыҡта үҫтергән. Башҡорт бейеүе менән бөтөн теманы сағылдырырға була - тарихты ла, шәхесте лә, лириканы ла. Бына шуның өсөн дә беҙҙең бейеүҙәр төрлө-төрлө һәм улар башлыса фольклорға таяна".\nРиф Ғәбитовтың һүҙҙәренең раҫлығын тамашасы тап ошо юбилей концертында күрҙе лә инде. Сәхнәгә ярты мең бейеүсе сыҡты. Ғаиләләре, ауылдары менән бейеүселәр бар хәҙер республикала. Үткән йылдарҙағы еңеүселәрҙең яңынан сәхнәгә сығыуы тамашаны тағы ла сағыуыраҡ итте. Шулай уҡ баһалама ағзаларының, бәйгене ойоштороусыларҙың сығышы ла матур хәтирә булып, күңелдәрҙә ҡабат-ҡабат ҡайтауаз булып яңғырар әле. "Байыҡ"тың тәүге йылдарынан уҡ баһалама рәйесе булған, үҙе лә сәхнәләрҙә бейегән һәм бөгөн дә башҡорт бейеүе традицияларына тоғролоҡ һаҡлаусы Радмир Бәҙретдинов та "Байыҡ"тың ошо ваҡыт арауығында юғары кимәлгә күтәрелеүен билдәләне: "Үткән быуаттың 50-се йылдарында Мәскәүҙә ойошторолған Башҡортостан көндәрендә ҡатнашыу өсөн бейеүселәр таба алмай йонсойҙар ине, - тип хәтергә ала Радмир ағай. - Башҡорт өсөн бейеү - иң популяр сәнғәт төрө булыуға ҡарамаҫтан, традицияларыбыҙҙы юғалта төшкән шундай мәлдәр ҙә булды. "Байыҡ" проекты ошо бушлыҡты тултырҙы бит. Халыҡта бейеүгә ҡарата яңынан һөйөү уянды. Фәйзи Ғәскәров Ҙур театр эргәһендәге хореография училищеһында Моисеев класында уҡығанда уның ансамблен күреп, башҡорт бейеүенең дә ошондай уҡ юғарылыҡҡа күтәрелер мөмкинлеген тойомлай һәм республикаға ҡайта. "Байыҡ"ты ойоштороусыларҙың йөрәгендә лә Ғәскәровҡа хас ошо фиҙаҡәрлек бар. Конкурста бейеүселәрҙе бөгөндән үк тот та профессональ ансамблдәргә эшкә ебәр, кәүҙә-һындары бар, таланты бар, хатта кейемдәре лә тап башҡортса, дөрөҫ итеп тегелгән. Былар барыһы ла ун йыл эсендәге ыңғай үҫеш тураһында һөйләй. Тауҙағы ҡая ташын тишеп аҡҡан шишмәләр була бит әле. "Байыҡ"ты мин ошондай шишмәгә оҡшатам. "Байыҡ"тың дауамын яҡты итеп күрәм, иманым камил, был шишмә халыҡтың моңға, гүзәллеккә сарсаған күңелен күп йылдар сафландырыр әле", - ти башҡорт бейеүе аҡһаҡалы Радмир Сәрүәр улы.\nБыл проекттың хореографтарҙың үҫешенә "йәшел ут" асыуы ла маҡтауға лайыҡ. Ошо йылдар эсендә күпме бейеү барлыҡҡа килгән. Әлбиттә, улар араһында бер көнлөк бейеүҙәр ҙә бар, әммә башҡорт бейеүенең алтын фондың тулыландырғандарының һаны ла йөҙҙән артыҡ. Иң ҡыҙығы, һәр бейеүсе, һәр ансамбль мотлаҡ рәүештә профессиональ хореографтарға мөрәжәғәт итә. Шуға ла был бәйгене һәүәҫкәрҙәр араһында барған ярыш тип аңларға ярамай, ул халыҡсанлығы менән айырылып торған үҙ һөнәренең оҫталары ярышы.\n"Байыҡ"тың билдәлелегенең тағы бер яғы - уның ихласлығында, ти БДУ-ның Сибай институты "Сармат" ансамбле етәксеһе Илдар Хәтмуллин. Уның билдәләүенсә, был уҡыу йортонда уҡыу менән бер рәттән, студенттарҙың рухи яҡтан үҫешенә лә ҙур иғтибар бирелә. Институт етәкселеге барлыҡ сығымдарҙы үҙе ҡаплай, ҡаланың мәҙәниәт бүлеге лә матди ярҙам күрһәтә. Ә шулай ҙа күпселек ҡатнашыусылар бындай ярҙамды көтөп ултырмай. Мәҫәлән, ауылдарҙа йәшәүселәр пенсияларынан өлөш сығарып, бейеүҙәр ҙә һалдыра, күлдәктәр ҙә тектерә. Әбйәлил районы Амангилде ауылының "Сәсмәүер" халыҡ фольклор ансамбле солисы Ләлә Ғүмәрова әйтеүенсә, ансамбль район буйлап концерттар ҡуйып та матди яғын нығыта. Әйткәндәй, быйыл Гран-при яулаусы был ансамблдең иң өлкән бейеүсеһе - сәсәниә Хәнифә Әбүбәкироваға 73 йәш. "Беҙ йәш әле, миңә лә, ансамблдә бейеүсе иптәшем Иштимергә лә - 69 йәш. Ансамблдә 4 ғаилә пары бейей - беҙ, Ҡужахмәтовтар, Ҡадировтар, Шаһыбаловтар, йәштәр ҙә бар. 2002 йылда ҡатын-ҡыҙҙарҙан ғына торған төркөм төҙөгәйнек, ошо йылдар эсендә төрлө ерҙәрҙә булып, Гран-приҙар яуланыҡ. "Байыҡ"ҡа барырға булғас, ир-егеттәрҙе лә йәлеп иттек һәм "Туй сыбыртҡыһы" тигән бейеү башҡарҙыҡ. Махсус күлдәк, камзул, итектәр тектерҙек. Һәр кемдең күңеленә ятҡан шөғөл булғанға күрә, беҙ ауырлығын тоймайбыҙ, пенсия аҡсаһын да йәлләмәйбеҙ", - ти Ләлә Мөхәррәм ҡыҙы.\n"Байыҡ"тың йыл һайын үҙенсәлекле асыштары ла була. Әбйәлилдең "Әхирәттәр" ансамбле көйһөҙ бейеү - туҡал бейеү менән тамашасыны таң ҡалдырҙы. Уларҙың "Һеү-һеү-һеү" тип, бармаҡ сиртеп кенә "көй" сығарып, йәки Ғафури районы Сәйетбаба ауылының "Быҙыбыт" ансамбленең тараҡҡа ҡағыҙ ҡыҫтырып бейеүе барыһын да таң ҡалдырҙы. Былар ҙа боронғо башҡорт бейеүҙәре, халыҡ араһында уларҙы хәтерләгән кешеләр бар әле. Шуға ла "Байыҡ"тың иң ҙур байлығы - ул уның халыҡ аҡылын, халыҡ йолаларын йөрәгендә һаҡлаусы ҡатнашыусылары, тип әйтеү һис хата булмаҫ.\nУн йыл, ысынлап та, аҙ ваҡыт түгел. Кеше ғүмере менән сағыштырғанда, ун йәшлек баланың аяғына ныҡлы баҫып, ярайһы ғына белем, ғилем эстәп өлгөргән мәле ул. Дөйөм милли сәнғәт кимәленән сығып һүҙ йөрөтһәк, Радмир Сәрүәр улы әйткән тау шишмәһенең төрлө ҡаршылыҡтар аша үҙен юғалмай, йыраҡ юлдар үтеп, һыуының тамсыһын да исрафламай оло йылғаларға алып барып ҡушып, артабан тағы ла мулыраҡ һыулы булып ағыуылыр, моғайын. Һәр хәлдә, "Байыҡ"тың башҡорт бейеүе үҫешендәге өлөшөнә киләсәктә тарих үҙенең баһаһын бирер әле. Әлегә проект авторы Рита Ришат ҡыҙының "Һәр бейеүсенең яҙмышы берсә һағыш, берсә шатлыҡ, берсә ялҡын булып күңелемдә ята. "Байыҡ" конкурсына ылау-ылау булып килгән, башҡорт бейеүен яратып, уға тоғро ҡалған халҡыма мең рәхмәт", - тигән һүҙҙәренә ҡушылып, шулай тип өндәшәбеҙ: һин дә беҙҙең күңелдәрҙә, "Байыҡ"!\nЯҙылған: 29.12.17 | Ҡаралған: 615


Ихласлыҡтан тыуа мөғжизә\n6 Июнь 2019, 16:27\nБынан 18 йыл элек, 2001 йылда, Сибай ҡалаһының «Сулпан» дәүләт балалар театрына ҡулдарына әле генә диплом алған ҡыҙҙар эшкә килгәйне. «Сулпан»дың ҡалҡынып, нығынып килгән сағы. Бай тарихлы Стәрлетамаҡ мәҙәниәт техникумының төплө белем биреүе, ысын һөнәрмәндәр әҙерләүе элек-электән билдәле. Нисек кенә булмаһын, кескәй тамашасылар өсөн тәғәйенләнгән үҙенсәлекле театрҙың йәш көстәр менән тулыланыуы иғтибарға лайыҡ ваҡиға ине. Шуларҙың береһе –Баймаҡ ҡыҙы Рәмзиә Сөнәғәтова баҫмабыҙҙың бөгөнгө һанының тышлығын биҙәй.\nСәнғәт донъяһына илткән һуҡмаҡтар\nРәмзиә Салауат ҡыҙы Баймаҡ ҡалаһында тыуып үҫкән. Урта мәктәпте тамамлағас, башланғыс кластар уҡытыусыһы булырға теләп, документтарын яңы асылған Сибай институтына тапшыра. Әммә конкурс ҙур булыу сәбәпле, уҡырға инә алмай. Бәләкәйҙән йыр-бейеүгә оҫта ҡыҙҙы ылыҡтырғыс сәнғәт донъяһы ла үҙенә тарта. Шуға күрә әхирәте Баймаҡ район мәҙәниәт йортона эшкә саҡырғас, ике уйлап тормай ризалаша. Ситтән тороп Стәрлетамаҡ мәҙәниәт техникумына уҡырға инә. Бер ыңғай Баймаҡтағы халыҡ театрында уйнай башлай. Данлыҡлы «Ирәндек» халыҡ бейеүҙәре ансамбле етәксеһе Динислам Исҡужин һәләтле ҡыҙҙы ҡайһы бер бейеүҙәргә лә йәлеп итә.\n– Халыҡ театрындағы режиссерыбыҙ Земфира Алтыншина миңә һәр ваҡыт: «Һинең урының театрҙа, Сибайға, «Сулпан»ға, барып ҡара әле», – тип әйтә торғайны. Театр сәнғәтенә ылыҡтырыусыларҙың береһе тап Земфира Айрат ҡыҙы булды, уға ҙур рәхмәтлемен, – ти бөгөн актриса.\nАртабан Бикеш ауылындағы мәҙәниәт усағында ике йыл етәксе булып эшләргә лә өлгөрә Рәмзиә. Әммә күңеленә ысын театрҙа уйнау хыялы тынғылыҡ бирмәй. Һәр нәмәнең үҙ мөҙҙәте тигәндәй, мәле еткәс, ҡыҙ алдында «Сулпан» театры ишектәре лә асыла. Баймаҡ мәҙәниәт йортонда эшләгән сағынан таныш булған, был мәлгә балалар театрын етәкләгән Фәрит Әһлей улы Сөләймәнов йәш белгескә үҙ фатихаһын бирә һәм эшкә ала.


Октябрьск ҡалаһының проблемалы предприятиелары буйынса ашығыс саралар күреләсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nОктябрьск ҡалаһының проблемалы предприятиелары буйынса ашығыс саралар күреләсәк\n12:13, 16 октября 2009 Иҡтисад\nБР Сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министрлығының ситуация комиссияһы Октябрьск ҡалаһында уҙған күсмә ултырышында проблемалы предприятиеларҙың дөйөм иҡтисади хәлен тикшерҙе.\nКәңәшмәлә БР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев, уның урынбаҫары - БР Сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министры Юрий Пустовгаров, БР Ер һәм милек мөнәсәбәттәре министры Олег Клинский ҡатнашты.\nТуғыҙ ай һөҙөмтәләре буйынса Октябрьск ҡалаһында сәнәғәт производствоһы индексы 101 процент тәшкил итеүенә ҡарамаҫтан, республика сәнәғәтендә эш хаҡы буйынса бурыстың 75 проценты ҡала предприятиелары өлөшөнә тейә. Ҡайһы бер предприятиелар финанс көрсөк ауырлығын күтәрә алманы, әммә төп сәбәп, беренсе сиратта, милекселәрҙең файҙаһыҙ менеджментында,- тип билдәләне Премьер-министр.\nМәҫәлән, “Октябрьск күн мануфактураһы” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт 15 ноябрҙә һатыуға сығарыласаҡ. Билдәләнгәнсә, сәбәбе – файҙаһыҙ менеджментта һәм, уның һөҙөмтәһе булараҡ, сеймал етешмәүҙә.\n– Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов нисә мәртәбә беҙҙең күн сеймал базаһының бай булыуы хаҡында әйтә килде. Йыл һайын өс мең 600 тонна һыйыр малы һәм 900 тонна кәзә-һарыҡ күне сеймалы әҙерләнә. Ләкин был күләм тулыһынса республиканан ситкә оҙатыла. Әйтеүемсә, предприятие һатыуға сығарыласаҡ. Тимәк, инвесторҙарҙы йәлеп итеү мәсьәләһен дә хәл итергә кәрәк. – тип билдәләне Раил Сарбаев.\n“Октябрьск фарфор заводы” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең дә хәле бизнесты төплө нигеҙләүһеҙ төҙөгән күпселек милекселәрҙекенә хас. Предприятиела сит илдән килтерелгән заманса ҡорамалдар тора, ләкин улар тулы ҡеүәтенә файҙаланылмай. Кәңәшмәлә был предприятие тейешле ҡеүәттә эшләй башлаһын өсөн 10 миллион һум бүлергә ҡарар ителде.


Быҙауҙы тана, тананы һыйыр иткәнсе эшләргә лә эшләргә » "Урал" гәзите\nБѳгѳн кешелекте туйындырыу, сифатлы тормош булдырыу ѳсѳн ауыл хужалығының ни тиклем кәрәкле, мѳһим тармаҡ икәнен танымаған кеше ҡалмағандыр. Әлбиттә, был иң мәшәҡәтле һәм ҡайһы бер осраҡтарҙа үҙен аҡламаған ҡатмарлы тармаҡ. Иртә таңдан ҡара кискәсә баш күтәрмәй эшләп тә, ѳмѳт иткәнеңдән буш тороп ҡалыуың бар. Әммә халыҡты аҙыҡ- түлек менән тәьмин итеү ѳсѳн иҫәптең хисапҡа тура килеүен уйлап торорға ваҡыт юҡ. Ямғырына-ҡарына, һыуығына-эҫеһенә ҡарамай сәсергә, сәскәнеңде тәрбиәләп үҫтерергә кәрәк.\nҮҫемлекселек ауыл хужалығының тѳп нигеҙе тиергә була. Был тармаҡтың нисек эшләүенә малсылыҡ, ҡошсолоҡ та туранан- тура ныҡлы бәйләнгән. Сәсеү культуралары юҡ икән, тимәк, итең дә, һѳтѳң дә булмай. Шуға күрә уңышһыҙлыҡҡа күңелеңде тѳшѳрѳп, ҡул ҡаушырып ултырырға ярамай. Республикалағы халыҡтың 40 процен- тының ауылда йәшәүен иҫәпкә алһаҡ, ауыл хужалығы халыҡты эш менән тәьмин итеүсе тѳп тармаҡ һанала. Береһенә лә сер түгел, быға тиклем был ѳлкә Хѳкүмәттең етем балаһы хәлендә булды һәм уға әллә ни иғтибар бирелмәне. Тармаҡ килем алыуҙан бигерәк, йәшәү ѳсѳн тырышты. Нәҡ шул арҡала ауыл ерендә эшһеҙлек, суицид, эскелек проблемалары ла йышыраҡ күҙәтелде. Был проблемалар тармаҡтың иҡтисади ғына түгел, социаль яҡтан да ни тиклем мѳһим булыуын тағы бер ҡат иҫбатланы. Бѳгѳн, Рәсәйҙең Бѳтә донъя сауҙа ойошмаһына инеүе арҡылы, хәлдәр ҡырҡа үҙгәрҙе һәм Хѳкүмәт ауыл хужалығына йѳҙѳ менән боролдо. Үҙебеҙҙә етештерелгән ауыл хужалығы тауарҙарын күбәйтеү, импортты алыштырыу мәсьәләһен хәл итеүгә лә ныҡлы иғтибар бүленә башланы.\nМәҫәлән, Ауыл хужалығы министрлығының май аҙағына биргән мәғлүмәте буйынса, илебеҙгә ситтән 39 мең тонна ҡош ите индерелгән. Был уҙған йыл менән сағыштырғанда 4 тапҡырға тиерлек аҙыраҡ. Сусҡа итен импортлау ҙа ике тапҡырға тиерлек кәмегән - 83 мең тонна. Рәсәй йыл башынан, 118 мең тонна һыйыр ите һатып алып, күрһәткесте уҙған йылдағынан 35 процентҡа кәметкән. Ведомство белгестәре импорттың ҡыҫҡарыуын кѳрсѳк арҡаһында ихтыяж- дың кәмеүе, үҙебеҙҙә етештерелгән ит продукцияһының артыуы менән аңлата. Шулай уҡ республиканың ҡайһы бер райондарында һѳт етештереү ҙә үткән йылдағынан арта тѳшкән.\nЮғары һѳҙѳмтәләргә ирешеү ѳсѳн мал һанын һаҡлап ҡалырға, сифатлы аҙыҡ әҙерләргә, тоҡомсолоҡ эшен әүҙемләштерергә кәрәк, тип белдерәләр ауыл хужалығы министрлығынан. Һүҙ ҙә юҡ, ауыл хужалығындағы үҫеште башҡа тармаҡтар менән сағыштырып булмай. Картуф сәсеп үҫтереү ѳсѳн генә лә әллә күпме ваҡыт кәрәк булһа, быҙауҙы тана, тананы һыйыр иткәнсе лә бер нисә йыл үтә. Емеш ағастарын ултыртыу ҙа әллә ни ҡыйын түгел, тик уңыш алыр ѳсѳн тағы ла кәмендә 5-6 йыл кѳтѳргә кәрәк. Шуға күрә һәр кем үҙенең хәленән килгән, файҙаһын күрерҙәй тармаҡ буйынса эшләргә тырыша. Ҡайҙалыр малсылыҡ, икенсе ерҙә бары тик баҡсасылыҡ йә иһә ҡошсолоҡ менән генә шѳғѳлләнәләр. 85 процент майҙанды урман алып тороуы сәбәпле, беҙҙең район ауыл хужалығы районы булып һаналмай.\nШуға ҡарамаҫтан, был тармаҡтың мѳһимлеген аңлаған һәм файҙаһын күрә белгән инициативалы эшҡыуарҙарҙың, фермерҙарҙың, хужалыҡ- тарҙың булыуы һәм хәлдәренән килгәнсә тырышыуы ҡыуаныс уята. Әлбиттә, был ѳлкәгә тейешле иғтибар бирелмәгән саҡтар үҙен ныҡлы һиҙҙерҙе. Гѳрләп эшләгән колхоз-совхоздар тарҡалды, буш фермалар, сүп баҫҡан ташландыҡ баҫыуҙар күбәйҙе. Был йәһәттән райондың уңышлы эшләп килгән “Урал” ПКС-ын ыңғай яҡтан телгә алырға була. Ул райондан “500 ферма” дәүләт программаһында ҡатнашып, статус алған берҙән-бер хужалыҡ. Бѳтә илдә колхоз-совхоздар тарҡалған иң ауыр ваҡытта ла был хужалыҡты һаҡлап алып ҡалыуҙары, ауыл халҡы ѳсѳн дә файҙалы. Бѳгѳн унда 40-тан ашыу кеше эшләй.\nЭш урындары тотороҡло, эшселәргә эш хаҡы ваҡытында түләнә. Оҙайлы ваҡыт бер урында эшләгән хеҙмәткәрҙәрҙең күп булыуы, эштәрҙең ыңғай барыуы хаҡында һѳйләй. Малды уңышлы ҡыш сыға- рыуҙары, ауыл хужалығы етештереүендә юғары ҡаҙаныш- тары, намыҫлы хеҙмәте ѳсѳн һәм бер нисә йыл рәттән яҙғы сәсеү эштәре буйынса иң яҡшы хужалыҡ булараҡ, «Урал» производство крәҫтиән союзы Ауыл хужа- лығы министрлығының, БР Президентының, БР Хѳкүмәтенең, муниципаль район Советы һәм хакимиәтенең бик күп Маҡтау ҡағыҙҙарына, Рәхмәт хаттарына лайыҡ. Әлбиттә, хәл итәһе проблемалар ҙа етерлек, шуға ла яуланған кимәлде тѳшѳрмәү ѳсѳн баш баҫып эшләргә лә эшләргә тура килә. 450 гектар майҙанда быйылғы сәсеүҙе уңышлы атҡарыу ѳсѳн хужалыҡ “Әбйәлил сорт участкаһы”нан 582 мең һумлыҡ орлоҡ, “Башплодородие” ойошма- һынан 160 мең һумлыҡ минераль ашлама, 10,5 тонна яғыулыҡ һатып алған.\nНимәгә генә тотонһаң да, һәр ҡайһыһы сығымдар талап итә. Отошлораҡ юлдар табыу, дәүләт программаларына эләгеү ѳсѳн ҡулыңды ғына түгел, башыңды ла эшләтергә тура килә. Был йәһәттән "Урал" ПКС-ы әүҙем эшләй. Шул арҡала Рәсәй Федерацияһының гектар буйынса субсидия биреү программаһына ярашлы, орлоҡ ѳсѳн һалынған аҡсаның 189 мең һумын кире ҡайтарыуға ирешкәндәр. Сәселгән ерҙәрҙе кәртәләү ѳсѳн дә ваҡыт һәм аҡса кәрәк. Был майҙандарҙы тәбиғәт шарттарынан бигерәк малдан һаҡлап үҫтереү ѳсѳн дә ҡайһы бер проблемаларҙы хәл итеү мѳһим. Мәҫәлән, ауылда кѳтѳү булмауы сәбәпле, хужалыҡтың 842 гектар ере сәселмәй буш ята. Ошо арҡала ѳҫтәмә сығым түгеп, Үҙән ауылының ерен арендаларға тура килә. Халыҡтың үҙе хәл итә алырҙай ябай ғына нәмәләрҙе лә аңламай, үҙ-үҙенә аяҡ салыуы күңелһеҙ күренеш, әлбиттә.\nБаҫыу эштәрен башҡарыуҙы, мал аҙығы әҙерләүҙе техникаһыҙ күҙ алдына ла килтереп булмай. Ә инде заманса техника алыу ѳсѳн тағы ла аҡса кәрәк. Кеҫә яғының һай булыуы сәбәпле, машина- трактор паркын яңыртыу ѳсѳн ҡыйын булһа ла, тағы ла бурыс ҡамытын кейергә тура килә. Хужалыҡ быйыл 3 млн. 800 мең һум кредит алып, шуға үҙҙәренең булған аҡсаһын да ѳҫтәп, 2 трактор, бер пресс йыйғыс, заманса иген сәскес һәм модернизацияланған бер ер эшкәртеү агрегаты (дискокультиватор) һатып алған. Бындай техникаға эйә булыу, “Урал” ПКС-ына ғына түгел, бѳтә район ѳсѳн шатлыҡлы ваҡиға булды, тиһәк тә хата булмаҫ. Быйылғы һабантуй яланында Сермән ауыл биләмәһе тирмәһе янында хужалыҡтың яңы техникалар парадын күреп күптәр һоҡланғандыр. Хәҙер инде был техникаларҙың үҙ сығымын эштә аҡлауын кѳтѳргә генә ҡала.\nРәүф Тайфур улы әйтеүенсә, техника бер-ике йылда һалынған сумманы кире ҡайтарырға тейеш. Хужалыҡ үҫемлекселектән тыш, малсылыҡ, һѳтсѳлѳк, ҡымыҙсылыҡ менән дә шѳғѳлләнә. Үҙән колхозы тарҡалғас, күтәрелгән кимәлде тѳшѳрмәү ѳсѳн ѳҫтәп 20 баш тана, 20 баш һыйыр һатып ала. Мал ҡарау ѳсѳн 4 кѳтѳүсе, 3 һауынсы бар. Һауылған һѳт литры 28 һум менән ҡалала һатыла. Бының ѳсѳн айырым һатыусы тотола. Бейәләр әллә ни күп булмаһа ла, ҡымыҙ бешеү эше лә үҙен аҡлай, тип әйтергә була. Әҙер ҡымыҙҙы магазиндарға ла ҡуйып һаталар, теләгән кеше йәйләүгә лә килеп ала. Бѳгѳн тиҙерәк инвесторҙар табып, “500 ферма” программаһы буйынса эләккән 50 млн. һум аҡсаны алырға һәм уның ярҙамында фермала башланған ремонтты эшләп бѳтѳргә, һѳтлѳ тоҡомло һыйырҙар һатып алып, һауым күләмен күтәрергә тигән маҡсат ҡуйылған.\nХужалыҡ етәксеһе Рәүф Тайфур улы Хәлитов менән бар яҡлап та уртаҡ тел табырға, проблемаларҙы бергәләп хәл итергә тырышабыҙ. Хужалыҡ былтыр «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» байрамы алдынан Аҙнағол ауылындағы 2 саҡрымға яҡын юлды ремонтлауҙа ҙур ярҙам күрһәтһә, быйыл, райондың "Водоканал" предприятиеһы Сермән ауылында һыу үткәреп бѳткәс, Нагорный урамындағы юлдарҙы рәтләргә ярҙам итте. Был хеҙмәттәшлектең файҙаһы ла ике яҡлы булды. Хакимиәт юл ремонтлау ѳсѳн кемдәндер ярҙам һорап, ҡайҙалыр мѳрәжәғәт итеп йѳрѳмәне, ПКС та үҙенә яғыулыҡ ѳсѳн етерлек аҡса эшләп алды. Бынан тыш, хужалыҡ үҙ эшселәренә генә түгел, ауыл халҡына ла тѳрлѳ яҡлап ярҙам күрһәтеп тора. булып йѳрѳргә тура килде. Эшләргә теләмәгән кеше сәбәп итһә, сәбәбе лә табылып тора бит ул. Береһенең аяғы ауырта, һаулығы насар, икенсеһенең йәйәү йѳрѳгѳһѳ килмәй, ат кәрәк. Рәүф Хәлитов менән кәңәшләшеп, ат та биреп ҡараныҡ, барыбер кѳтѳү эшен яйға һалып булманы.\nМәҫәлән, Сермәндең Аҙнағол йүнәлешендәге кѳтѳүгә яҡынса 33 баш мал йѳрѳй, бер башҡа 400 һум түләнгәнде иҫәпкә алһаң, бер эш хаҡы килеп сыға.Ҡайһы берәүҙәр булмағанды күктән кѳтѳп ултырһа ултыра, әммә хәленән килерҙәй мѳмкинлектәр менән файҙаланмай. Кѳтѳүгә риза булмауҙың тағы ла бер сәбәбе бар, күптәр малын кѳтѳүгә йѳрѳтһә лә, аҡсаһын ваҡытында түләргә ашыҡмай. Кемдең бушҡа эшләп йѳрѳгѳһѳ килһен. Был мәсьәлә тѳрлѳ проблемалар тыуҙыра. Ҡарауһыҙ мал оло юлға сыға, сабынлыҡты тапай. Кѳтѳү менән файҙаланмағандарҙың сабынлыҡ һорап, зарланып хакимиәткә килеүе лә ғәжәпләндерә. Ундайҙар, яуапһыҙлығым арҡаһында малым ҡыш ашай торған бесәнен, йәй үк ашап бѳтә, тип уйламай, ә һаман да башҡаларҙың ѳлѳшѳнә инергә ѳмѳт итә. Ошо проблеманы күмәкләп хәл итә алһаҡ, «Урал» ПКС-ы ла үҙ ерендә эшләй алыр, улар сәскән иген культуралары, мал аҙығы ла үҙебеҙҙеке булыр ине. Әлеге ваҡытта «Урал» ПКС-ы дәррәү килеп бесән әҙерләүгә тотонған. Ямғыр яумай, тәбиғәт шарттары уңай торғанда, планға индерелгән мең гектар ерҙе бер айҙа сабып, йыйып алырға ѳмѳтләнә улар.


Рәсәйҙең 11 төбәге һайлау комиссиялары хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРәсәйҙең 11 төбәге һайлау комиссиялары хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы\n18:07, 6 декабря 2013 Сәйәсәт\nРәсәй Федерацияһының 11 субъекты һайлау комиссиялары төбәк-ара хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы. Килешеү Өфөлә үткәрелгән «Хәҙерге Рәсәйҙә һайлау системаһын үҫтереүҙең 20 йыллыҡ тәжрибәһе: ҡаҙаныштар, проблемалар, перспективалар» төбәк-ара ғилми-ғәмәли конференцияһының йомғаҡлау этабы булды.\nЯҡтар Рәсәй граждандарының һайлау хоҡуҡтарын тәьмин итеү өсөн тәжрибә уртаҡлашыу маҡсатында һайлау комиссияларының үҙ-ара хеҙмәттәшлеге тураһында һөйләшеп килеште.\nРәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе урынбаҫары Леонид Ивлев, был мөһим сәйәси ваҡиға, тип билдәләне.\n— Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһынан өйрәнерлек нәмәләр байтаҡ, шуға күрә бөгөн документҡа административ сик буйынса күршеләр генә түгел, шулай уҡ Камчатканан Калининградҡа тиклем һайлау комиссиялары вәкилдәре ҡул ҡуя.\n«Хәҙерге Рәсәйҙә һайлау системаһын үҫтереүҙең 20 йыллыҡ тәжрибәһе: ҡаҙаныштар, проблемалар, перспективалар» төбәк-ара ғилми-ғәмәли конференцияһының пленар өлөшөндә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатнашты. Илдең 11 төбәгенән һайлау комиссиялары вәкилдәре коллегалары менән үҙ тәжрибәһе һәм тәҡдимдәре менән уртаҡлашты. Форум эшендә Рәсәй Федерацияһы Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе урынбаҫары Леонид Ивлев, Рәсәй Федерацияһы Үҙәк һайлау комиссияһы ағзаһы Нина Кулясова ҡатнашты.\nТеги: үҙәк һайлау комиссияһы,һайлауҙар,партиялар


Яуап тотоу » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Яуап тотоу\nӘллә ниндәй төн булды был – тотош ауылды аңлайышһыҙ шом баҫты. Көслө ел мөрйәләргә инеп олоно, ара-тирә рашҡы тәҙрәләрҙе һылап китте. Төн уртаһы уҙғас, дөһөрләгән, гөптөрләгән тауыштар килде.\nАуылдың үрьяҡ осонда йәшәгән Фәхерниса ҡарсыҡтың йоҡосо ҡарт бесәйе ишекле-түрле мыраулап йөрөнө лә, һуңынан ишекте тырнай башланы. Ҡортҡа, ҡурҡышынан үҙе йәш килен саҡта һырыған алама ҡорама юрғанына нығыраҡ уранып, белгән доғаларын уҡыны.\nУға ҡаршы йәшәгән ир уртаһы Миңлехан айғырының сарбайлап кешнәүенә уянды. Таштан буралған һарайға бикләнгән Аҡъял ҡаты тояҡтары менән ҡалын ишекте сапҡылай, донъя йыртып кешнәй бирҙе.\n– Мәхлүк, ишекте ярып сыҡмаһын. Унан булыр ҙа, – ир шулай уйлап та бөтмәне, шомло гөрһөлдәү зиһенен шаңҡытты.\nКүкме күкрәне, ерме – айырырлыҡ түгел. Күк тиер инең, ҡыш етеп килә.\nҠапыл бар донъяны тынлыҡ баҫты. Олоп-олоп өрөшкән ауыл эттәре шымып ҡалды. Айғыр ҙа шашыуынан туҡтаны, уның йыш-йыш тын алғаны ғына ишетелде. Хужа өйөнә ыңғайланы. Аҡбай, ғәйепле шыңшып, уның аяғына уралды.\n– Сөбә, әле генә ҡойроғоңдо ҡыҫа инең. Төндөң был яғында булһа ла йоҡлап алырға кәрәк. Иртәгә байрам түгел дә баһа. Ҡәһәрең, йә ҡары ер өҫтөн япмай йөҙәтә. Аръяҡ төбәктәге бесәнде һаман ташып булмай.\nМиңлехан, эсе бошоуын ҡалай ҙа баҫырға тырышып, өйөнә йүнәлде. Йоҡоһо үтә ҡаты булды, артыҡ тынысланып киткәнме, таңды үткәреп ебәргән. Юғиһә иртәнге аҙанға тиклем мал-тыуарын тәрбиәләп, мәсеткә намаҙға китә торғайны. Көн яҙға оҡшай, тәҙрәләрҙән иртәнге алһыу яҡтылыҡ сағыла. Урамда йәнә тауыш ҡупты. Ирҙәрҙең борсоулы геүләшеүенә ҡатындарҙың илауы ҡушылғандай.\n– Ни булған тағы? Әллә һуғыш ҡупҡанмы? – Ир ашығып кейенеп бөтөүгә, тыны бөтөп, ҡатыны килеп инде. Хәлһеҙләнеп, артһыҙ бүкәнгә сүкте, һығылып илап ебәрҙе.\n– Хәйретдиндең йортон ер упҡан, – ҡатын күҙ йәше аралаш шундай хәбәр һалды.\n– Нимә, нимә, йүнләп аңлат. Нимә булған, тиһең?\n– Хәйрүштәрҙе ер йотҡан, тим дәһә, тағы ҡалай аңлатайым, – Ғәлимә йәнә күҙ йәшенә төйөлдө. Иларлыҡ та шул. Хәйретдиндең ҡатыны Сания Ғәлимәгә ылыға, уны яҡын күрә ине.\nХәйретдин, ауылса әйтһәк, Хәйрүш улар осонда йәшәй. Йорто ауылдан бер аҙ айырым, Бурлытау аҫтында ултыра. Донъяһы сынъяһау, мунса, мал һарайҙары, лапаҫ ише ҡаралтылары ҡойоп ҡуйғандай. Һыуын да йылғанан ташымай, үҙ ҡоҙоғо бар. Яҙғы ташҡында һыу алырға теләүселәрҙе ҡапҡанан индермәй. Ихатаһы таш ҡойма менән уратылған. Бурлытауҙа ташҡа ҡытлыҡ юҡ. Кешеләр менән аралашмай, йомошҡа йөрөмәй. Булмаған нәмәһе юҡ. Башҡаларға ла йомошон бирмәй. Кешеләр ҙә уға бармай.\nБына шул Хәйретдиндең йортон ер упҡан булып сыға. Миңлехан, уйланып, ҡапҡаһынан сыҡты, Бурлытау аҫтына күҙ һалды. Хәйрүштең ғорур күкрәк киреп торған йорто, ысынлап та, юҡҡа сыҡҡан. Таш ҡойма ғына етемһерәп тороп ҡалған.\nЙыйылып киткән кешеләрҙең тауышы иртәнге саф һауала яңғырап тора. Кемдер ҡойма аша төшөп, урыҫ ҡапҡаны шар асып ебәргән. «Йә, Хоҙайҙың хикмәте, кисә шундай гонаһ шомлоғон күрәһең, тиһәләр, валлаһи, ышанмаҫ инем», – Миңлехан тәүбә итте.\nХәйретдиндең алты мөйөшлө йорто ике яҡлап ҡыйыҡлап, кәрниздәре селтәрләп, ҡушылып ябылғайны. Шул йорттан һерәйеп торған торба, ҡыйыҡтың һырты ғына тороп ҡалған. Мөрйәнән ҡатын-ҡыҙҙың хәлһеҙ генә буҙлашҡаны ишетелә. Хужа мейес ауыҙына килде, буғай. Ҡалтыранған, ялыныслы тауыш менән:\n– Йәмәғәт! – тип өндәште. – Тауыштарығыҙ ишетелеп ҡала. Зинһар, тим, Алла хаҡы өсөн ярҙам итегеҙ! Изгелегегеҙҙе мәңге онотмам, һаҡалым менән ер һеперермен. Тик сығарығыҙ ғына.\nЛом, балта, һоҫҡос көрәк, арҡан менән ҡоралланған ир-ат ҡурҡыбыраҡ тора. Ҡыйыҡ башына баҫып, тупраҡ ырғыта башлау менән тағы ла тәрәнерәккә убылып китеүҙән шөрләйҙәр.\n– Йә, йәмәғәт, былай ҡарап тороп булмай, – Миңлехан шулай һүҙ башланы. – Һауа ла етмәй башлар.\n– Бөхилдең Аллаһы иҫенә төшкән, – тип ҡуйҙы тексәйеп торған Кәшәф. – Йотлоҡ йылды бер ус онон ҡыҙғанды. Шул арҡала берҙән-бер улымдан яҙҙым.\n– Эйе, он, тиһең. Ҡыш көнө бер көрәк ҡар бирмәҫ ине, һорап барһаң.\n– Һанай китһәң... Гонаһтары баҫҡандыр.\n– Беҙ генә белеп бөтөрөрлөкмө...\n– Бар донъяһы күктән төшкән кеүек булды бит.\n– Осон осҡа ғына ялғап йәшә лә кинәт байып кит, имеш.\n– Эшләп кенә байып булһа, Дауыт әллә ҡасан сереп байыр ине.\nМиңлехан, кешеләрҙең тағы әллә нимә соҡоп сығарасаҡтарын һиҙеп, көр тауыш менән:\n– Йә, Аллаға тапшырҙыҡ, – тине лә көрәге менән соҡорға һикерҙе. Уның артынан еткән егеттәр Баязит менән Әлмөхәмәт төштө.\n– Башлайбыҙ, көт! – Миңлехан торба тишегенә шулай хәбәр һалды.\nАҫта илашҡан-сеңләшкән тауыштар баҫылып ҡалғандай.\nЙәш, көслө ир-аттың дәррәү эшенән ҡыйыҡ асыла барҙы. Бына оҙаҡламай таҡталарҙы аҡтарып түбәгә төшөрҙәр. Унан инде өй түбәһен асыу ҡыйын түгел. Йорт менән бергә тағы ла төпкәрәк китеү хәүефен оноттолар.\n– Туҡтағыҙ, Аллаһтың ҡаты ҡәһәре төшмәҫ борон туҡтағыҙ! – Ауыл яғынан аҡ кәзә һаҡалын елгә йәлпелдәтеп, оҙон ҡаҡ кәүҙәһен текә тотоп ашығып килеүсе Мөхәмәтшәриф мулла күренде. Хәҙрәт ныҡ ашыҡҡан, күрәһең, ғыжлап тын ала, күҙҙәре йәмһеҙ аларып киткән.\n– Һорау юҡ, өндәшеү юҡ, рөхсәт алыу юҡ. Был ниндәй баш-баштаҡлыҡ? Үҙегеҙҙе ер йотмаҫ элгәре туҡтағыҙ, тим дәһә.\n– Хәҙрәт абзый, шулай күрәләтә харап итәйекме ни?\nЭш дауам итте.\n– Бәддоға, бәддоға һеҙгә! – Хәҙрәт ҡулдарының һыртын өҫкә ҡуйып, күккә күтәрҙе. – Хәйретдинде Хоҙай Тәғәлә тиккә орған тип уйлайһығыҙмы? Гонаһтары ер күтәрмәҫлек булғанға упҡынға осҡан бит. Шуны аңламай ҡырталашаһығыҙмы? Уның менән бергә йәһәннәмгә олағығыҙ, әйҙә, – хәҙрәт ҡәһәрле доғаларын уҡый башланы. Халыҡ, ҡото алынып, өнһөҙ ҡалды. Мулланың ҡарғау доғаларынан да ҡурҡыныс нәмә юҡ һымаҡ.\n– Хәҙрәт, туҡтап тороғоҙ! Сығабыҙ хәҙер.\nКешеләр инде тәрәнәйеп киткән соҡорҙан, арҡанға йәбешеп, ашыҡ-бошоҡ сыға башланы. Берәү ҙә өндәшмәй. Мулла ла, доғаһын уҡып бөтмәй, туҡтап ҡалды. Халыҡты илай-илай сыйнап ҡаршы алған, уларҙың ығы-зығыһын түҙемлек менән ояһынан күҙәтеп ятҡан ҙур ҡара эт Ҡашҡар кинәт олоп ебәрҙе. Әсенеп олоған тауыш күптәрҙең йөрәгенә ҡапты. Өндәшмәй генә таралыша башланылар.\n– Һине Ғазраил ҡосағына ташлап киттек, – тип әйтергә кем баҙнат итһен.\n– Ҡылған гонаһтарыңдан тәүбә ит, иманыңды уҡы, – ишетерҙәрме, юҡмы, мулла шулай әйтеүҙе кәрәк тапты. Ҡәһәрле ерҙе ташлап киттеләр.\nТорбанан сабырһыҙ тауыш:\n– Ни эшләп туҡтап ҡалдығыҙ, туғанҡайҙар? Ниңә өндәшмәйһегеҙ? – тип ҡат-ҡат һораны. Яуап юҡ. Ҡатын-ҡыҙҙың өмөтһөҙлөккә, ғажизлыҡҡа бирелеп илап ебәреүе ҡайһы бер һаҡ ҡолаҡтарға ишетелмәй ҡалманы.\nБыл фажиғәнән һуң күпме ир-ат төн уртаһында, йөрәге дөпөлдәп, шыбыр тиргә батып, күпме ҡатын-ҡыҙ ҡото осоп баҫлығып уянасаҡ әле.\nЙорт ҡыйығында күмәк аяҡтарҙың тыптырлауы, көрәк тыҡырлаған тауыштар тынып ҡалды. Хәйретдиндең ҡатыны менән әсәһе Мәрғүбәнең, оло ҡыҙының туҡтауһыҙ илауынан йәне көйҙө, үрһәләнде. Дөм ҡараңғыла аптырап бүрәнәне төйҙө.\n– Өнөгөҙҙө тығығыҙ, исмаһам. Былай ҙа шартлап барыла, – ул гел дә өйҙәгеләргә шулай тупаҫ, уҫал булды. Шул хәлгә ҡалып та, һаман яуыз булыуынан ояла төшөп:\n– Илауҙан фәтүә юҡ, – тип өҫтәне. – Шул ғына ҡотортоп алып китте халыҡты. Ҡарт кәзә тәкәһе, һаҫыҡ. «Бер осрағанда түбәһенә һуғып ҡуймағас».\nМулла менән Хәйретдиндең араһы үҙҙәрен белә башлағаны бирле киҫкен. Береһе: «Иманһыҙ, хәйерһеҙ бәндә, тамуҡ киҫәүе», – тип, уның бар булмышын күреп торған төҫлө булһа, икенсеһе: «Ҡарт ишәк, барыһына ла томшоғон тыға, ҡарт ҡоҙғон», – тип, күрә алмай ине.\nБәләкәйерәк балалар илап арыны, хәлдән тайып йоҡлап киттеләр, бәлки, һауа ла етмәй, иҫтән яҙғандарҙыр. Әсәй ҡарсыҡ та яҙмышына күндеме, әкрен генә белгән доғаларын уҡыны. Ҡатыны ғына килешергә теләмәй, тауышһыҙ ғына илай бирә. Бына ул, бар көсөн йыйып, тәүге һәм һуңғы тапҡыр баш күтәрҙе:\n– Ниңә һинең яуызлыҡтарың өсөн мине, балаларҙы язалай икән һуң Алла? – тип ҡуйҙы.\n– Эйе, беҙ ҙә гонаһлы шул. Харам йортта йәшәнек, харам ашаныҡ. Ни эшләй ала инек һуң?!\n– Ах, бисура, мә, ал! – ир бар көсөнә һелтәнһә лә, тейҙерә алманы.\nҠатын урынынан шылып өлгөргәйне.\nҺуңғы сәғәттәрҙе лә шулай дошман булып үткәреп ебәрәләр бит. Сания балалары араһына инеп ятты, әлегә йып-йылыҡай ғына кесе ҡыҙын ҡосаҡланы. Бала йыш-йыш һулап йоҡлай, йөрәге һүнеп барған шәм кеүек леберҙәп кенә тибә. Ҡарсыҡ та, арып, тынды. Ул үҙе яратҡан оло ейәнсәре эргәһендә. Тындылар.\nДөм ҡараңғыла, һике ситендә Хәйретдин генә убыр кеүек һерәйеп ултырыуын белә, тештәрен шығырлата. Инде бер нәмә лә эшләй алмай. Кешеләр көрәп асҡан ҡыйыҡ өҫтөн яңынан гөптөрләп тупраҡ баҫты. Торба осо ғына күмелмәгәндер әлегә. Әҙ-мәҙ һауа килеп тора. Мейес һыуынды, өй эсе ҡара һалҡын.\nЭйе, тереләй гүргә инде Хәйретдин. Бөтә ғаиләһе менән. Ниндәй гонаһтары өсөн? Уларҙың иҫәбе-һаны бармы икән?\nАтаһы Хәйретдин тип исем ҡушһа ла, бик хәйерле кеше булманы шул. Ана, ул ун-ун бер йәштәр тирәһендәге малай. Үҙенең шул ваҡыттарын бик яҡшы хәтерләй. Ташып торған көсөн ҡайҙа ҡуйырға белмәй үрһәләнә. Үҙенән бәләкәйерәктәрҙе ҡыйырһытырға тиһәң, уны ҡуш. Ата-әсәле балалар бирешмәй. «Атайыма әйтәм», – тип ҡайтып китәләр. Биш-алты йәшлек сағынан етем ҡалған Дауытҡа өлөш ныҡ төшә. Былай ҙа онотҡанда бер генә уйнарға сыҡҡан малай туҡмаҡ ашап ҡайтып китә. Үкһеҙ етемде Мөхәмәтшәриф мулла үҙенә малайлыҡҡа алған. Уның көнө мал-тыуар ҡарап үтә, кисен мал өйөнә инеп йоҡлай. Ғаилә өҫтәленән ҡалған аҙыҡ-түлекте ашай, мулла малайҙары туҙҙырған кейемде кейә.\nДауыт алты йәшенән ун алты йәшенә етте. Бер көн күрше ауыл муллаһы Мөхәмәтшәрифкә ҡунаҡҡа килгәндә юлда үлгән хәйерсе Шаҡайҙы таба. Исеме Шаһғәле булһа ла, хәйер һорап көн иткән һуҡыр кешене кем тулы исеме менән атаһын? Уны етәкләп йөрөткән етем ҡыҙ Ниса өшөп-ҡатып илап ултыра. Тере йән эйәһе бит, санаға ултыртып алалар. Мал өйөнә индереп йылытып, ашатҡандан һуң оло абыстай күрә: ҡыҙ арыу ғына, хәйерселектә йөрөһә лә, төйөрөм генә. Ҡыҙҙы мунса индертә, бетен таҙарттыра. Мулланың кесе ҡатынында йәш сағындағы әйберҙәре була. Кейендергәс, апаруҡ ҡыҙ килеп сыға.\nГөлсафа абыстай ғаиләлә иренән ҡала баш, күп мәсьәләләрҙе үҙе хәл итә. «Теш һындырып килеп ингән малды әрәм итеп булмай, – тип уйлай. – Ана, Дауыт буй еткән, тәртипле егет». Ун ике йәшлек Нисаны ун алты йәшлек үҫмер менән никахлаштырып ҡуялар. Ике етем шулай егеттең атаһынан ҡалған өйөндә йәшәп китә. Көндөҙ икәүләп мулла йортонда хеҙмәт итәләр. Үҫеп етеп, бала тапҡандан һуң, Ниса ғәләмәт һылыу ҡатынға әйләнде. Берәй аҫыл зат нәҫеленән булғандыр, ауылдағы берәүгә лә оҡшамағайны ул.\nЕрән шайтан Хәйретдин, ҡара һылыу Нисаны күреп, шаҡ ҡатты, үлеп ғашиҡ булды. Үрле-ҡырлы һикерер хәлгә етте. Ни эшләһен, ике ғаилә лә никахлы, шәриғәт хөкөмө ҡаты. Ниса бик әҙәпле ҡатын, кем миңә күҙ һала, тип аңдып йөрөмәй. Түлле лә булып сыҡты. Дауыт өйөндә тубырлашып ҡара тубырсыҡ кеүек малайҙар үҫә. Хәйретдиндең ерән баштары тик ҡыҙҙар ғына.\nДауыт менән Ниса, бала үҫтерәбеҙ, тип яҙын ҡошсоҡтарына ем ташыған ҡоштар кеүек бәргеләнә. Ниса кешеләргә киндер һуға, көнө-төнө орсоҡ иләй, етеш ғаиләләргә йорт йыуа. Йәй, емеш мәлендә, көйәнтәләп емеш йыйып, урыҫ ауылы Ямашҡа алып барып һата. Емешкә яңғыҙ йөрөй. Башҡа ҡатындар кеүек, һағыҙ сәйнәп, ғәйбәт һөйләп, бер көтөү булып еләккә йөрөр самаһы юҡ уның.\nХәйретдин уның шул ваҡытын самаланы. Салғыяғулда баш күтәрмәй еләк йыйғанда барып баҫты. Меҫкен ҡатын ни эшләһен, йәнемде генә ҡыймаһын, тип ҡурҡты. Был ваҡиға тауышһыҙ үтте. Туғыҙ ай үтеүгә Ниса йәнә бер малай тыпылдатты. Кендек инәһе Фәхерниса: «Әстәғәфирулла, был балаң баҡыр башлы бит», – тип ҡысҡырып ебәргән, имеш. Ерән баш Заһир Дауыттың ҡара сәүкәләре араһында ғәләмәт сая, уҫал булып үҫеп килә ине.\nХәйретдин күрә йөрөй: малай уныҡы. Уртын ҡыҫа, тешен шығырлата, Хоҙай ир баланы унан йәлләне, уның орлоғон ҡыутомшоҡ Дауыт ояһына алып барып һалды. Урлап алып ҡайтып булмай, ҡәһәр һуҡҡыры!..\nУл көн Хәйрүш Йүкәле төбәктән бесән алып ҡайтып бара ине. Ҡарамалы ташлығында малайҙар һыу инә. Ҡараһа, Дауыттың ташбаштары. Муйылға килгәндәрҙер инде.\nБыл урында Әй ғәйәт мәкерле. Һай ғына булып алдандырып алып бара ла, кинәт упҡын хасил була. Түбәнгә, урғылып ятҡан өйрөлмәккә ҡаҙалып бараһың да төшәһең. Сыр-сыу килгән малайҙар кинәт шып-шым булып ҡалды. Ул арала сар-сор килеп илаша ла башланылар.\n– Заһир өйрөлмәккә барып төштө.\nХәйри ишетә, эш шәптән түгел. Йөк башынан һикереп төшөп, һыуға сумып, малайҙы ҡотҡарыу уның кеүек көслө ир өсөн бер ни ҙә тормай. «Миңә булмағас, уларға ла булмаһын, ҡаҙалһын, әйҙә! Йәнемде көйҙөрөп, күргән һайын йөрәкте ашап йөрөй ине». Ул, ярҙам һораусыларҙы ишетмәмешкә һалышып, атын ашыҡтырҙы.\n«Атай, атай, тим, – еп-ерән сәсле, ҡыҙғылт йөҙлө һипкелле малай уны тартҡылай, – ниңә мине ҡотҡармайһың? Минең үлгем килмәй ине лә».\n«Уф, өнмө, төшмө был? Эйе, ул һаташа. Һаташырһың да, шундай көнгә төшһәң. Ләә илаһи иллә аллаһ, ләә илаһи иллә аллаһ. Ғәфү ит, балам! Ғәфү ит, Ниса! Булып үткән ваҡиғанан һуң яңғыҙың йөрөмәҫ булдың. Ҡурҡып ҡалдың, иҫең әйле-шәйле булған ваҡыттарың да булып алғас, Фәхерниса ҡарсыҡ үҙеңде ҡот ҡойоп ҡына һауыҡтырып алған».\n«Һуң инде, һуң. Һуңланың. Әҙерәк кенә алдараҡ тәүбә итеү кәрәк ине. Хәҙер мең ҡат үкенһәң дә, уҡынһаң да, ғәфү ителмәҫһең». Быныһы кем тағы?\nАна, ул етеҙ аты Ҡоҙғондо егеп, ҡоро ҡарама тейәп ҡайтып бара. Ҡыш башы, ҡырпаҡ ҡар төшкән. Унан алда китеп барған яҡшы кейемле, ҡупшы кәүҙәле йәш кеше юл ситенә сыҡты, туҡтап сәләм бирҙе. Бәй, был Фәхернисаның бер бөртөк улы Нурислам да баһа. Ҡайҙалыр алтын сыҡҡан яҡтарҙа зимагурлыҡта йөрөй тиҙәр ине. Ҡара һин уны, ҡупшы хәлфәме ни? Буҫтау бишмәт, күн итек кейеп ебәргән. Башында – ситтәренә ҡама тотолған ҡырпау бүрек. Нурислам тимәҫһең, бай улы.\n– Йөк ауыр түгел, утын ҡоро, ултыр әйҙә, – Хәйрүштең ҡыҙыҡһыныуы еңде. – Байыныңмы әллә, елле күренәһең?\nЕгет ҡәнәғәт йылмайҙы, былай ҙа сибәр йөҙө яҡтырып китте. Эсендәге шатлығы әтәс булып ҡысҡыра, кем менән уртаҡлашырға белмәгәндә, ауылдашы осрап ҡуйҙы.\n– Алтын приискыһында эшләй инем бит инде. Хыялым берәй самородок табыу ине. Теләгем ҡабул булды бит, әй. Өйгә ҡайтып инерҙән алда, муллаға хәйер бирергә ниәт.\n– Алтын таптыңмы ни?\n– Таптым, тип әйтһәм, аҙ булыр. Йоҙроҡтай самородок! Хужа минән былай шатланды. Үҙ ҡулы менән сумырып аҡсаһын тотторҙо! Алла бойорһа, бик яҡшы ат алырға, арба-сана йүнәтергә кәрәк. Йорт һалып инермен. Әсәй ҡарсыҡ олоғайған көнөндә рәхәт сигеп ҡалһын.\nБыл хәбәрҙе ишетеп, Хәйрүштең күҙе тонғандай булды, башы шаулап китте. Әлегә тиклем эсендә шым ғына ултырған шайтаны ҡотороп баш күтәрҙе. «Форсатты ысҡындырһаң, шыр тиле булырһың. Ана, балтаң утын араһына ҡыҫтырылған, үрелеп кенә ал да, аңшайып, ауыҙын йырып килгән Нурисламдың түбәһенә төшөрәһең. Бөттө-китте, вәссәләм. Кем белә, кем күрә?!» Күҙе аҡайып киткән егет: «Ағай, ни...» – тип тә әйтеп бөтөрә алмай ҡалды, йөк өҫтөнән әйләнеп барып та төштө. Хәйретдин был ваҡыт Әрҙәнәғул йырынына еткәйне, атын яра-яра шунда инде лә китте. Яҙын тауҙан шаулап ағып төшкән ҡар һыуҙары тәрән соҡорҙар хасил иткән, эре таштарҙы ҡуптарып сығарған. Енәйәтсе төпкөлгә инде, тәрән соҡорҙо һайланы. Яҡшы бишмәт менән күн итектәрҙе һалдырҙы. Эстәге кәзәкәйгә тейеп торманы. Егетте соҡорға төртөп төшөрөп, таштар менән баҫтырҙы. Ҡоҙғон соҡорлоҡ, һыу ағыҙырлыҡ булмаһын, тип ныҡлап тырышты.\nАҡса бишмәт сабыуҙарына, арҡа, күкрәк тәңгәлдәренә эслек аҫтына һалынып, яҡшылап һырып тегелгәйне. Хәйрүштең ҡомһоҙлоғонан йөрәге дөпөлдәне, былай уҡ булыр, тип уйламағайны. Ҡан аҡҡан урындарҙы таҙартты, сананы ҡырыштырҙы. Көҙгө эңерҙә генә ҡайтып инде. Ҡарсыҡтың ҡарт көнөндәге берҙән-бер өмөткенәһен ҡыйҙы.\nШул аҡсаға алты мөйөшлө йорт, урыҫ ҡапҡа, өр-яңы ҡаралты-ҡура теҙҙе. Дыуан баҙарына барып, ажғырып торған нәҫел айғыры һатып алды.\nЭйе, һәр нәмә, һәр ҡылығың өсөн яуап бирергә тура килә икән.\nБынан бер аҙна элек кенә берәйһе Хәйрүшкә шулай тип әйтһә, хахылдап көлөп кенә ебәрер ҙә, берәй һүҙ өндәшеүҙе кәрәкһеҙ һанар ине.\nХарам аҡсаға һалынған йорт уның ҡәберенә әйләнде. Бер үҙе генә түгел бит әле: балаларының, ҡатынының ни ғәйебе бар? Санияһы бер һүҙ әйтмәй, ҡурҡып ҡына йәшәне.\n«Ағай, ағай! Теге ваҡыт ниңә генә мине үлтерә һуҡманың икән? Баш һөйәге үтә ҡалын булғанмы, һин ашыҡҡанһыңмы, балта тирене генә яралаған. Мин бит ҡабат-ҡабат иҫемә килдем. Ташты ныҡ өйгәйнең, һис ярып сығырлыҡ булманы, хәл дә бөткәйне. Алтын соҡоғанда таш баҫмаһын тип ҡурҡа инем, барыбер тереләй күмелдем. Хәҙер үҙең дә минең хәлемдәһеңме инде?» – Нурислам уны быуа башланы. Юҡ, ул түгел, буғай, яланғас баш һөйәге, тештәре ыржайған. Ғазраил бит. Хәйретдиндең йөрәгенә үткер хәнйәр ҡаҙалғандай булды, ул һуңғы тапҡыр тартышты ла тынып ҡалды...\nҠыш үтте, тағы гөрләп яҙ килде. Ауылда ғибрәтле хәлдәр булып, йәнә халыҡты хайран итте.\nМиңлехандың ҡатыны күңелендә һаҡлап йөрөткән серен иренә лә, бүтән күрше-күләнгә лә һөйләне. Хәйретдиндең ҡурҡып ҡына көн иткән ҡатыны, ире утынға, бесәнгә китһә, ашығып ҡына Миңлехандың ҡатынына килеп китә торған булған. Серҙәре береккән. Шул Сания килгәнендә бышылдап ҡына шундай хәбәр һөйләгән: «Эңер ҡуйырғас ҡына утындан ҡайтты, ҡайһы бер ағастарға ҡан йәбешеп туңғайны. Ул утындарҙы тиҙ үк бысып өйҙөк. Бер көн баҙға төшһәм, шығырлап торған өр-яңы күн итек ята. Тотоп ҡараһам, эсе тулы эре аҡса. Толоп аҫтына әллә ниндәй яҡшы бишмәт йәшереп ҡуйған. Ул кейемдәрҙе үҙе кейеп торманы, ҡайҙалыр алып барып һатты».\nТимәк, Хәйретдин кеше үлтереп, аҡсаһын алған. Ул ғына нимә? Матур май айында Миңлехан уҫаҡ ағасынан кәртәлек ағас йыҡмаҡсы булып, Әрҙәнәғулға бара. Үлән оҙонаймаған, һыу юлы, эре-эре таштар шөйлә күренеп ята. Элек соҡор булған урында кесерәк күбә дәүмәле итеп таш өйөлгән. Тирә-яҡты баш бармағы кеүек белеп-күреп йөрөгән Миңлехан аптырап китә. Таш күбәне аҡтарып ташлай. Ҡараһа – кеше һөлдәһе. Баш һөйәгендә теҙелеп торған ап-аҡ тештәренә ҡарап, үлектең йәп-йәш кеше булыуын тоҫмаллай.\nТуҡта, иң алдағы ике теш шул тиклем таныш: бер теш икенсеһен ҡаплай биреп үҫкән. Миңлехандың күҙ алдынан уға йылмайып ҡарап торған малай йөҙө сағылып үтә. Белмәй буламы, күрше генә үҫкән егет – Нурисламдың башы бит был!\nҺуңлап булһа ла, йыназа уҡып, бисараның һөлдәһен яңынан ер ҡуйынына һала. Сереп бөткән кейем ярпылары араһынан алтын ялатылған ҡуш көмөш сулпы, бик затлы беләҙек, алҡа, йөҙөк килеп сыға.\nИнде ҡайтып етеп, тыуған тупһаһына аяҡ баҫырға насип булмаған меҫкен егеткә. Миңлехан Нурисламдың бүләктәрен әсәһенә алып бара. Фәхерниса ҡарсыҡ аптырамаған, илар йәштәрен илап, яҙмышына күнегеп бөткән инде. «Ат башындай алтын табып, яуыз кеше ҡулынан үлеүе төшөмә әллә нисә инде, – тигән. – Мосолманса күмеүеңә рәхмәт», – тип әйтеп, йөҙөк менән һырғаны кире ҡайтарған. Ҡуш сулпы менән беләҙектең дә хужаһын тапҡан. Ул күрше ауылға кейәүгә сығып, инде ике бала үҫтереп ятҡан Һандуғас булған.\nАуыл халҡы Хәйретдингә йәнә ҡәһәр уҡыны.\nСығыу ваҡыты 22-01-2011, 17:06 | Ҡаранылар: 1743\nАллаһ бирһә, Аллаһ теләһә, тиң\n“Ожмах утрауы”на рәхим итегеҙ!


Йөрәгемдә - һөйөү ялҡыны\n13 Февраль 2019, 15:03\nТормош - ул ҡуласа. Был төн мин бәхетле инем. Иртәгә ул бәхетле... Бында ла дүртәү тәмле бәлеш менән сәй эсә. Өсөнсө төндә тағы дүртәү тәмле бәлеш менән сәй эсә. Тик бында бер кеше - атай ғына уртаҡ. Ҡалғандары башҡалар... Үкенесме? Әллә бәхетме?Был хат тап ошо турала яҙылған.\nУл төн - ябай бер төн ине. Һәр кемдең йәшлегендә була торған бер төн. Бер ниндәй ҙә мөғжизә булырға тейеш түгел ине ул төндә. Мин күңел асырға сыҡҡайным. Дөрөҫөрәге, һин шылтыратып сығарттырҙың мине. Иһә, Айhылыузың ағаһы. Таныштыҡ. Ябай аралашыу барҙы. Һин, мин, Айhылыу һәм Фәдис. Һуңынан, һин мине оҙатып ҡуйҙың. Тәү баштан уҡ уйлап килдем, һин минең Ильяс ағайыма оҡшағанһың тиеп: аралашыуың да, йөҙө, төҫөң дә, аптырашлы ҡарашың да. Тап үҙе. Тик әле һүҙ ағайым турында түгел, ә һинең хаҡыңда. Шулай ҙа бит Нур, ул төн – ябай төн ине. Мин дә ябай ауыл ҡыҙы, һин дә – ябай ауыл егете. Бер ниндәй мөғжизә булырға тейеш түгел ине бит ул төндә...\nБеләһеңме, ул көн - матур һәм ҡояшлы көн ине. Шул матур көндә мин бәхетле булғым килгәйне. Һинең менән. Һинең яныңда. Һиңә иркәләнеп, һинең йылы ҡосағыңа инеп, бала кеүек иҙрәп йоклап китәһем килде минең, шул уҡ ваҡытта һинең тыныңды, йөрәк тибешеңде тойоп, һин минеке, ә мин һинеке икәнлегемде бар булмышым менән һиҙеп, ысынлап та, был донъяла һин мине бәхетле ҡатын-ҡыҙ, ә мин һине бәхетле ир затынан итеүемде аңлап, бәхетебеҙҙең иге-сиге юҡлығына инанып, йәшәгем килгәйне. Күҙеңде йом әле. Күрәһеңме, мин ап-аҡ күлдәктә. Беҙҙең туйыбыҙ бара. Барлыҡ туғандар, дуҫтар, беҙҙең ата-әсәләр. Беҙ улар алдына барып баш эйәбеҙ. Ситкә ҡара әле, быныһы - беҙҙең матур өйөбөҙ. Ҙур тәҙрәнән мин шат йылмайып, һинең эштән ҡайтыуыңды көтөп торам. Ә өй эсендә беҙҙең бәләкәстәр: “Атай- атай” тип һинең муйыныңа йәбешәләр. Бына, беҙ дүртәүләп ултырып сәй эсәбеҙ. Бөгөн мин һеҙгә тәмле бәлеш бешергән инем. Ул көн - матур һәм ҡояшлы көн ине. Беҙ бәхетле инек.\nҠара әле, өсөнсө төн һәм көн – улар ҙа үҙенсә матур һәм үҙенсә ябай ине. Тик минең өсөн түгел. Һиңә иркәләнеп, һинең йылы ҡосағыңа һыйынып,һинең тыныңды, йөрәк тибешеңде тойоп, мин түгел, икенсе бер ҡатын-ҡыҙ бәхетле ине. Күҙеңде йомма. Көн кеүек асыҡ бит. Ул һине бәхетле итте. Ҙур тәҙрәнән йылмайып, ул һинең эштән ҡайтыуыңды көтөп тора ине. Ә өй эсендә һеҙҙең бәләкәстәрегеҙ: “Атай- атай” тип һинең муйыныңа йәбештеләр. Бына, һеҙ дүртәүләп ултырып сәй эстегеҙ. Бөгөн, ул һеҙгә тәмле бәлеш бешергән ине. Ул көн һәм төн - матур һәм ҡояшлы көн һәм төн ине. Һеҙ бәхетле инегеҙ. Ә мин юҡ.


10 Октябрь 2019, 13:08\nКүп милләтле республикабыҙ тыуған көнөн билдәләй. Ошо уңайҙан республиканың район-ҡалаларында байрам тантаналары үтә. Ҡала Мәҙәниәт һарайында ла Республика көнөнә арналған тантаналы йыйылыш һәм байрам концерты булды.\nТантаналы йыйылыш алдынан район-ҡала мәктәптәре уҡыусылары, балалар баҡсалары тәрбиәләнеүселәре, медицина колледжы студенттары “Гүзәл” туҡымалар салоны ательеһында тегелгән сағыу, зауыҡлы, ҡупшы милли кейемдәрҙә сәхнә буйлап үтте. Шәхси эшҡыуар Резеда Рәфҡәт ҡыҙы Сайдарова етәкселек иткән салон-ателье кейемдәре төрлө йәштәгеләргә лә берҙәй килешә. Ә байрам тантанаһында иһә ҡыҙ һәм егеттәр милли кейемдәрҙе тамашасыға айырыуса ғорурлыҡ тойғоһо менән күрһәтте.\nСарала Башҡортостан Республикаһының тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министры вазифаһын башҡарыусы Урал Салауат улы Искәндәров, Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаты Айнур Илгиз улы Бейембәтов, муниципаль район Советы рәйесе Дилә Рәшит ҡыҙы Хәмзина, муниципаль район хакимиәте башлығы Владислав Геннадьевич Миронов, Белорет металлургия комбинатының генераль директоры Сергей Владимирович Федоров, Сермән ауыл хакимиәте башлығы Лилиә Вил ҡыҙы Сибәғәтова, Белорет педагогия колледжы студенты Азалия Әлмәтова ҡатнашты һәм сығыш яһаны.\nУлар райондың, республиканың, ҡеүәтле металлургия комбинатың үҫеше, йәштәрҙең уҡыуҙа, спортта яуланған үрҙәре, бөгөнгөһө, киләсәге тураһында һөйләне.\nБашҡортостандың 100 йыллығы уңайынан республикала юбилей миҙалдары булдырылды. Юбилей миҙалы менән республика үҫешенә тос өлөш индергән, эшендә юғары күрһәткестәргә өлгәшкән граждандар наградлана. Был исемлектә Иҙел башының төрлө өлкәлә хеҙмәт иткән 202 вәкиле лә бар. Йыл дауамында һөнәри һәм йәмәғәт эшмәкәрлегендә уңыштарға ирешкән яҡташтарға миҙалдар тапшырылып килде. Тантаналы йыйылышта ла уларҙың бер төркөмө наградланды. Муниципаль район Советы депутаты, район-ҡалала эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙә үҙ өлөшөн индергән Николай Иванович Аверьянов, Көньяҡ Урал дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы директоры, Рәсәйҙең атҡаҙанған экологы, муниципаль район Советы депутаты Фәнүр Хажиғәле улы Әлибаев, юл ремонтлау-төҙөү идаралығы директоры Александр Георгиевич Калинин, үҙәк район клиник дауаханаһының баш врачы урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы, Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы Фәнил Фаил улы Латипов, ҡала Мәҙәниәт һарайы директоры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Сергей Борисович Михайлов, Белорет ҡала-район инвалидтар ойошмаһы етәксеһе Ирина Александровна Реус, ҡала Советы депутаты, “Металлург туҡланыу идаралығы” йәмғиәтенең генераль директоры, Республика аҙыҡ-түлек сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре Василий Антонович Савчук, оҙаҡ йылдар Сермән ауыл хакимиәтендә эшләгән, әле лә йәмәғәт эштәрендә ҡатнашҡан Бибинур Әйүп ҡыҙы Сафина, Башҡортостан Республикаһының халыҡ уҡытыусыһы, СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты, Белорет ҡала һәм районының почетлы гражданы Роман Григорьевич Хазанкин, муниципаль район Советы рәйесе, Г. Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техник университетының Белорет филиалы директоры Дилә Рәшит ҡыҙы Хәмзинаға Урал Салауат улы юбилей миҙалдары тапшырҙы.\nЙәш быуынды илһөйәрлек рухында тәрбиәләүҙә, пенсионерҙар хоҡуғын яҡлауҙа өлөшөн индергән һәм йәмәғәт тормошонда актив ҡатнашҡаны өсөн Белорет металлургия комбинатының 3-сө ветерандар ойошмаһы рәйесе Людмила Николаевна Кочеткова һәм Белорет рессор-пружиналар заводының ветерандар советы рәйесе Разия Хамнажар ҡыҙы Сираева “Белорет районы һәм ҡалаһының почетлы ветераны” исеменә лайыҡ булды. Почетлы ветерандарҙы муниципаль район Советы рәйесе Дилә Рәшит ҡыҙы ҡотланы.\nТантаналы йыйылышта уҡыуҙа, спортта, сәнғәттә яҡшы һөҙөмтәләр күрһәткән уҡыусы-студенттарға Башҡортостан, муниципаль район башлыҡтары стипендиялары тапшырылды. Республика Башлығы стипендияһына 17-се гимназия уҡыусыһы Илья Кожин лайыҡ булды. Илья, яҡшы уҡыуҙан тыш, быйыл гер спорты буйынса Рәсәй рекордсмены ла булды. Медицина колледжы студенты Азалия Ғиләзова, педагогия колледжы студенты Анастасия Давыдова, металлургия колледжынан Юлия Китикова, Башҡорт иҡтисад колледжы студенты Кирилл Плохов, Г. Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техник университеты студенты Ғәзинур Суфиянов, Өфө архитектура, төҙөлөш һәм коммуналь хужалыҡ колледжының Белорет филиалы студенты Матвей Зайцевтар муниципаль район хакимиәте башлығы стипендианттары булды.\nМедицина хеҙмәткәрҙәрен эшкә йәлеп итеү - һаулыҡ һаҡлау өлкәһенең генә түгел, хакимиәттең дә бурысы. Бөгөн ул уңышлы хәл ителә. Быйыл Иҙел башы һаулыҡ һаҡлау өлкәһе 30-ға яҡын белгес менән тулыланды. Торлаҡҡа мохтаж белгестәр эштән фатир менән дә тәьмин ителә. Тантаналы йыйылышта Владислав Миронов үҙәк район клиник дауаханаһының табип-офтальмологы Рузана Вәлиева, Белорет балалар дауаханаһы фельдшеры Эмиль Зарипов, 19-сы Бюроның медик-социаль экспертиза буйынса табибы, үҙәк район клиник дауаханаһының табип-неврологы Әлмира Мусинаға фатир асҡыстары тапшырҙы.\nБайрам сараһы ҡала Мәҙәниәт һарайы артистарының йөкмәткеле, сағыу концерты менән тамамланды.


Берҙәмлектә – көс! | Всемирный курултай башкир\n6 ма ртта Баймаҡ ере алыҫ тарафтарҙан ҡунаҡ ҡабул итте – Башҡортостандың беренсе баш ҡалаһы Темәс ысын мәғәнәһендә илен һөйгән, ата-бабаларыбыҙҙың шанлы үткәндәренә тыныс ҡарай алмағандарҙы тупланы.\n“Берҙәмлектә – көс!” форумын Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы) Баймаҡ районы хакимиәте менән берлектә ойошторҙо. Башҡортостан Республикаһының барлыҡҡа килеүенә 99 йыл тулыуға арналған сарала башҡорт йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре, 16 район һәм ҡаланың ҡоролтай ағзалары, тарих уҡытыусылары һәм тыуған яҡты өйрәнеүселәр ҡатнашты.\nИке автобус булып килгән Өфө ҡунаҡтарын темәстәр атлы эскорт менән ҡаршы алды. Үрәпсеп торған дөлдөлдәргә атланған, ҡылыс-карабиндар менән ҡоралланған, йәш Совет иле һәм Башҡорт республикалары байраҡтарын тотҡан хәрбиҙәр бынан 99 йыл элекке ҡанлы һәм ш анлы ваҡиғаларға ишара итте.\n1919 йыл, ғинуар-март айҙары. Темәс Башҡорт совет республикаһының беренсе ваҡытлыса баш ҡалаһы. Хөкүмәт Бөрйән-Түңгәүер кантон башҡарма комитетының ике ҡатлы бинаһында эшләгән мәле.\n– Башҡорттарым! Ҡәрҙәштәрем! Рәсәй эшселәр һәм крәҫтиәндәр хөкүмәте һәм Башҡорт хөкүмәте араһында килешеүгә ҡул ҡуйылды! – Әхмәтзәки Вәлидинең юғарынан, икенсе ҡат балконынан әйткән ялҡынлы телмәренән бар халыҡ гөж итте, хуплап ҡул сапты…\n“Берҙәмлектә – көс!” форумы ошолай театраллештерелгән тамашанан башланып китте. Ҡунаҡтар Вәлиди һәйкәленә сәскәләр һалды һәм Темәс тарих һәм крайҙы өйрәнеү музейын ҡараны. Унда улар Беренсе башҡорт хөкүмәте һәм автономия яулауына, халыҡ көнкүрешенә, төрлө тарихи ваҡиғаларға арналған күргәҙмәләр менән танышты. Аҙаҡтан форумсылар пленар ултырышта ҡатнашты.\n“Түңәрәк өҫтәл” мәлендә делегаттар алдында билдәле тарихсылар сығыш яһаны. Улар 1919 йылда ҡабул ителгән килешеүҙең башҡорт һәм совет илдәре үҫешенә мөһим йоғонто яһауын, федерализм үҫеше шунан башланыуын белдерҙе. Башҡортостан РСФСР составындағы тәүге автономиялы республика булды һәм шуның менән илебеҙ халыҡтары тормошона яңы һулыш өрҙө.\nБДУ доценты, филология фәндәре кандидаты Исҡәндәр Сәйетбатталов та үҙ сығышында ошоно билдәләне һәм башҡорттарҙың автономияһы элек-электән килеүен билдәләне.\n– Был хоҡуҡ ерҙәргә аҫабалыҡ – атай-олатайҙарҙан мираҫҡа тапшырылып килгән ергә хоҡуҡтан килә. Башҡортостан автономияһы ла шул аҫабалыҡтың артабанғы үҫеше булып тора. Әле лә бер-беребеҙгә ярҙам итеү, аңлай белеү беҙҙең тормошта бик кәрәк, – тип һүҙен тамамланы.\n– Беҙ, башҡорттар өсөн тарих ниндәй генә һынауҙар бирмәһә лә илдең берҙәмлеге гел беренсе урында торҙо. Ата-бабаларыбыҙ ҙа үҙҙәренең йәшәгән ерҙәренән тыш, ил өсөн дә яуаплылыҡ тойған, тел һәм дин айырмаған, ғүмерҙәрен ҡорбан итеп тыныслыҡ яулаған, – тине Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Әмир Ишемғолов. – Беҙҙең бурыс – ата-бабаларыбыҙ ҡаны менән яуланған тыуған еребеҙҙә тыныслыҡ һаҡлау. Ә быны тик берҙәмлектә башҡарырға мөмкин. Беҙгә илебеҙ киләсәге өсөн бергә булырға кәрәк.\nСара мәлендә эшлекле һәм тормошҡа ашырырҙай тәҡдимдәр яһалды. Улар – Темәстә ваҡытында билдәле кешеләр йәшәгән йәки тыуып үҫкән йорттарға таҡтаташтар ҡуйыу, ауылды туристарҙы ҡыҙыҡһындырырлыҡ итеп, маршруттар яһау, музейҙы ҙурайтып, өҫтәлмә биналар төҙөү кеүек фекерҙәр ине. Шулай уҡ быйыл-киләһе йылда Темәстән Стәрлетамаҡҡа йәки Өфөгә атлы уҙыш яһау тураһында идеяһы яңғыраны һәм дәррәү хуплау алды.\nАҙаҡтан форум эше буйынса резолюция ҡабул ителгәс, барыһының да иғтибарына Баймаҡ районы таланттары һәм Өфө ҡунаҡтары әҙерләгән йырлы-моңло тамаша тәҡдим ителде.\n« В Темясово прошел круглый стол, посвященный единству России и Башкортостана\nВ Баймакском районе реконструировали события вековой давности »


Маҡсат халыҡтың тормош шарттарын яҡшыртыу\nБашҡортостан биләмәһендә «Берҙәм Рәсәй» сәйәси фирҡәһенең 40-лаған партия проекты уңышлы эшләп килә. Бөгөн уларҙың мөмкинлектәре ҡаралды. Партия проекттары форумында Башҡортостан башлығы ла ҡатнашты\nБәләбәй районы Приютов ҡасабаһының 22-се балалар баҡсаһында Яңы йылға әҙерлек яңыртылған бинала үтә. Балалар баҡсаһы төҙөлгәнгә утыҙ йылдан ашыу ваҡыт үткән. Капиталь ремонт быға тиклем үткәрелгән - ҡыйыҡ, һыу үткәргестәр алмаштырылған. Ә тәҙрәләр өсөн аҡса етмәгән. Быйыл «Реаль эштәр» проекты ярҙамында ул хәл ителгән. Пластик тәҙрәләр, ишектәр ҡуйылған, иҙәнгә яңы линолеум түшәлгән. Иң мөһиме был эштән ата-әсәләр ҙә ситтә ҡалмаған. Улар шәмбе һайын өмәләрҙә ҡатнашып, төҙөкләндереү эштәренә үҙ өлөшөн индергән.\n«Реаль эштәр» проекты ысын мәғәнәһендә халыҡ араһында хуплау тапты тип билдәләй партия ағзалары. Был осраҡлы түгел. Көнүҙәк мәсьәләне хәл итеүгә партияға мөрәжәғәт итеүселәр үҙҙәре лә өлөш индерә.\nДөйөм алғанда, Башҡортостан биләмәһендә «Берҙәм Рәсәй» фирҡәһенең 40-лаған маҡсатлы проекты ғәмәлгә ашырыла. Улар йәшәйешебеҙҙең барлыҡ өлкәләренә лә ҡағыла. «Тормош сифаты», «500 ФОК», «Ныҡлы ғаилә», «Рәсәй ауылы», атап үтелгән проекттарҙың ҡайһы берҙәре генә. Маҡсат изге, халыҡтың тормош шарттарын яҡшыртыу. Форум барышында проекттарҙың үтәлеше менән республика башлығы Рөстәм Хәмитов та яҡындан танышты.\nФорум сиктәрендә «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк бүлексәһе конференцияһы ла үтте. Унда телмәр менән сығыш яһап Рөстәм Хәмитов йыл йомғаҡтары һәм иҡтисади күрһәткестәргә лә туҡталды.\n«Берҙәм Рәсәй» сәйәси фирҡәһенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе конференцияһы, партияның Мәскәүҙә үтәсәк сьезына делегаттар һайлау менән тамамланды. Унда Дәүләт Думаһына һайлау йылында партияның көсөн барлау һәм алдан тауыш биреү, йәғни праймериздарға әҙерлек мәсьәләһе тикшереләсәк.


Өфөлә Рәсимә Ураҡсинаның «Тыуған ерем — торған ерем» исемле китабы Брайль шрифты менән баҫылды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә Рәсимә Ураҡсинаның «Тыуған ерем — торған ерем» исемле китабы Брайль шрифты менән баҫылды\n16:34, 29 декабря 2015 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 29 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nРеспубликаның һуҡырҙар өсөн махсус китапханаһында балалар шағирәһе, драматург, фольклорсы, тәржемәсе һәм Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы, филология фәндәре кандидаты Рәсимә Ураҡсинаның «Тыуған ерем — торған ерем» исемле китабы донъя күрҙе.\nКитап ике форматта — Брайль шрифты менән һәм электрон вариантта башҡорт һәм рус телдәрендә баҫылған. Баҫма «Башҡортостан Республикаһында Рәсәй милләтенең берҙәмлеген нығытыу һәм халыҡтарҙың этномәҙәни үҫеше» дәүләт программаһы сиктәрендә ғәмәлгә ашырылған.\nРәсимә Ураҡсина балалар яҙыусыһы, популяр шиғри китаптар авторы булараҡ танылыу яуланы. Уның шиғырҙары башҡорт фольклоры мотивтарына яҡын. Шиғырҙарына балалар өсөн бик күп йырҙар ижад ителгән. Рәсимә Ураҡсинаның пьесалары республика театрҙарында ҡуйылған. Өҫтәүенә ул ғалим һәм уҡытыусы булды, оҙаҡ йылдар башҡорт балалар фольклорын йыйҙы һәм өйрәнде.\nРәсимә Ураҡсинаның «Тыуған ерем — торған ерем» исемле йыйынтығына башҡорт һәм рус телдәрендә шиғырҙар, хикәйә һәм пьесалар тупланған.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЫСЫН ҠУРАЙСЫ ИКӘНҺЕҢ, ҠЫНЫҢДА ҮЛӘН ҠУРАЙ ЙӨРӨТ - 2017 - Мәҡәләләр\n"Киске Өфө"нөң быйылғы 8-се һанында ҡурайсы Илнур Хәйруллин "Ҡурай ҡурайсыны үҫтерәме, әллә ҡурайсы ҡурайҙымы?" тигән һорауҙы асыҡларға тырыша. Мин уның менән бәхәсләшергә йыйынмайым. Ә шулай ҙа ҡурай буйынса үҙ фекерҙәремде яҙып үткем килде минең дә.\nҠурай тауышын беренсе тапҡыр Ҡашҡар ауылы клубы (элекке мәсет) эргәһендә үҫкән тирәккә урынлаштырылған патефондан ишеттем. Күрәһең, берәр байрам уңайынан урамды йәнләндергәндәрҙер. Ишеткән көй бөгөн дә хәтеремдә, уның "Мөғлифә" тип аталғанын да белдем аҙаҡтан. 4-5 йәшлек бала күңеленә һеңде лә ҡуйҙы бит ҡурай моңо! Вәли ауылында (хәҙер ул юҡ инде) йәшәйбеҙ. Күршебеҙ Мәхмүтйән ағай ҡунаҡ саҡырған. Ҡунағы Айса ағай һәр ергә үҙе менән патефонын йөрөтә икән. Патефонға ҡушылып ҡурайҙа Мәхмүтйән ағай уйнай, ә Айса ағай дәртле итеп бейей. Көй иҫемдә. Ул - "Зарифа". Пластинкала, бәлки, Йомабай Иҫәнбаев ҡурайы яҙмаһы булғандыр. Был ваҡиғалар һуғыштан алдағы тыныс яҙҙа булды. Мәхмүтйән ағай яу ҡырында ятып ҡалды. Шуны ла әйтеп китәйем: ул ҡурайсы Азат Айытҡоловтың өләсәһе Хөсниямал апайҙың бер туған ағаһы. Ҡурайсылар төҫкә бер-береһенә оҡшап торалар. "Киске Өфө" гәзитендә (№19, 2010 йыл) Мәхмүтйән ағайҙың ҡыҙы Ғилмияза һауанан осоп барған самолетҡа: "Атайымды төшөрөп кит", -тип ҡысҡырыуы тураһында яҙғайны инде. Айса ағай яуҙан имен-аман ҡайтты, патефонын гел үҙе менән йөрөтөүҙе дауам итте. Ул әле лә ғаиләләрендә ҡомартҡы булып һаҡлана. Ҡурай үләне беҙҙә күп үҫә. Үҙем үҫә төшкәс, шул үләнде тишкеләп, өргөләп, көй сығарырға өйрәндем. Ауылдаштарымды бейетеп, йырлатып алыр инем. Бер мәл дәртләнеп ҡурай уйнау һәләтемде камиллаштырмаҡсы булдым. Ғата ағай Сөләймәновтың китабын һатып алдым. Ауыл-район кимәлендә ойошторолған концерттарҙа ҡатнашҡыланым. Әммә шарт-әмәл булманымы, ниңәлер был шөғөлдө артабан дауам итә алманым. Бөгөн дә дәртләнеп китеп өргөләп ҡарайым. Тик "алтын" тештәр тауыш сығарырға булышлыҡ итмәй икән...\nЭлек ҡурайсылар һирәк ине. Ишғәле һәм Ишмулла Дилмөхәмәтовтар менән таныш булдым. Сәйфулла Дилмөхәмәтов менән бергә уҡыныҡ, бер ятаҡта йәшәнек. Күберәген артистарҙы тыңланыҡ, уларҙы алҡышланыҡ. Ғата ағай 1969 йылда Ленинградҡа барасаҡ ҡурайсыларҙы бөтөн Башҡортостан буйлап йыйҙы. Ул көндәр тарихы фотоларҙа һаҡланған. Һуңғы осорҙа ҡурайсылар, шөкөр, ишәйҙе. Ҡыуаныс, ҡәнәғәтләнеү кисермәй әмәл юҡ, бигерәк тә балаларҙың ошо боронғо шөғөлөбөҙгә ылығыуы ҙур ҡаҙаныш. Быға Ғата ағайҙың тырышлығы, хатта ҡаһарманлығы башланғыс һалды, әлбиттә. Өфө сәнғәт училищеһында ҡурай класы асылыуының һөҙөмтәһен күрәбеҙ бөгөн. Тик элекке ҡурайсылар һәр саҡ беләк йыуанлыҡ, үҙе оҙонлоҡ үлән ҡурайҙа уйнар инеләр. Исеме һирәк телгә алынған Абдулла Хәлфетдиновтың ҡурайы ысынлап та үҙе оҙонлоҡ булғандыр. Ул осорҙа ла еҙ, пластмасса ҡурай булды, тик үлән ҡурайға өҫтөнлөк бирә инеләр. Ә бөгөн шпон ҡурай ҡулланалар. Унда уйнауы еңел. Тын да әҙ тотонола. Шуғалырмы, хәҙер "виртуоз" ҡурайсылар күбәйҙе. Ағас ҡурай - ағас ҡурай инде, тауыш сыға, моң юҡ. Шпон ҡурайҙы музыка ноталарына тап килтереп, камертон ярҙамында көйләргә мөмкин, һәм шулай эшләнә лә. Шпон ҡурай бөгөн соло өсөн түгел, бәлки, башҡа инструменттарға ҡушылып уйнарға ҡулай. Шуға ла ундай ҡурай теләһә ҡайһы көй, теләһә ниндәй халыҡ көй-моңон уйнарға йәтеш.\nТик "башҡорт ҡурайы" тигәндә, иң тәүҙә үлән ҡурай күҙ алдыбыҙға баҫһын ине. Башҡорт иле - Урал. Ҡурай тик Уралда ғына үҫә. Шуға ла ул "реброплодник уральский" тигән фәнни исем алған. Ҡурайсы, әгәр ул үҙен ысын ҡурайсы тип иҫәпләй икән, ҡынында үлән ҡурай йөрөтһөн. Шундай ҡурайҙа ғына боронғо йырҙарыбыҙ, боронғо моңдарыбыҙ ысын йөкмәткеһе менән яңғырай. "Көйҙө тышынан түгел, эсенән уйнарға, эстән кисерергә кәрәк", - ти Илнур, һәм ул бик хаҡлы. Ҡурайҙы "күкрәккә һалып" уйнағандар борон ҡурайсылар. Ә тик өрөп тауыш сығарыу - һыбыҙғының бер төрөндә уйнау менән бәрәбәр. Уйын ҡоралы ҡурайлығын юғалта, тип борсолам. Бәйгеләрҙә лә үлән ҡурайҙа уйнап ярышһындар ине. Иғтибар итәм: үлән ҡурайҙан баш тартмаған, унан айырылмаған Илһам Байбулдин бәйгеләрҙә еңеүсе бит. Уға аманат итеп мин тиҫтәләгән ҡурай тупланым, тапшырырға форсат ҡына сыҡмай тора. Ә былай ҡурайсылар бәйгеләре үткәрелеүе хуп - үҙ асылыбыҙҙы, үҙ тамарыбыҙҙы юғалтыу сигендә инек бит.\nМәшһүр ҡурайсыларыбыҙ үлән ҡурай алырға ауылдарына ҡайта торғайны. Ишмулла ағайҙың Йылайыр районы Яңы Яҡуп ауылына ҡайтып, ҡырға сыҡҡанда, аҡланда ҡурай күплеген күреп, "Бына был бит бәхет!" тип һоҡланыуы тураһында гәзиткә лә яҙғайнылар. 1970 йылдамы икән, Баймаҡ ҡунаҡханаһында ағай менән осраштыҡ. Ул 15-20 үлән ҡурайҙы төрөп алғайны.\nҠурайҙы аҡландың (үҙәндең) башында үҫкәнен өҙөп алалар. Улар йоҡараҡ та, яңғырауыҡлы ла. Тулыһынса кипмәгәнен дә ҡырҡып алалар һәм эсенә ҡом тултырып, киптерәләр. Ҡурай йыл һайын уңып тормай бит. Ҡурай эшләп алыу һәр кемдең мөмкинлегенә ҡағыла: күкрәк киңлеге, ус яҫылығы, бармаҡтар йыуанлығы - төп параметрҙар. Әгәр ҡурай ауыҙға "һыймаһа", ос башынан уйнағандар бит хатта.\nБөгөн ҡурайҙы заманлаштырырға тырышыуҙар бар инде ул. Ваҡытында Ишморат Илбәковты ла "теткеләп" алдыҡ. Илнур Хәйруллин да, хроматик ҡурайҙа уйнаған өсөн күптәр мине битәрләй, ти. Үпкәләрһең дә. Сөнки ул яңы типтағы музыка ҡоралы. Ҡурай түгел, тиһәң дә була. Ҡабатлайым: башҡорт ҡурайы - үлән ҡурай! Шуға ла Йомабай ағай үҙе менән төбө-тамыры менән алынған үлән ҡурайҙы бөтөн ғәм алдында ҡырҡып, яһап, башҡорт моңон таратҡан Парижда. Шуға аңлы рәүештә үҙ асылыбыҙҙан тайпылмайыҡ. Шунда ғына ҡурайҙың тик башҡорттоң милли уйын ҡоралы булғанын донъяға тарата, инандыра алырбыҙ. Уны урлаусы, файҙаланыусы, үҙләштереүсе булмаҫ. Ҡурай уйнарға теләгән, өйрәнгән һәр беребеҙ сәхнә түрен биләмәҫ. Әммә һәр беребеҙ халҡыбыҙ булмышын һаҡларға бурыслы.\nЯҙылған: 31.07.17 | Ҡаралған: 655


Етеҙҙәр, мәргәндәр, сәмлеләр ярышты\n4 Ғинуар 2021, 20:43\n2021 йыл - Башҡортостанда Сәләмәтлек һәм әүҙем оҙон ғүмерлелек йылы. Башҡортостандың барлыҡ төбәктәрендә мәҙәни, спорт саралары үткәрелә. Республика халҡы оҙайлы каникулдарҙа ял итеп кенә ҡалмай, ғаиләләре менән төрлө мәҙәни, спорт сараларында, марафондарҙа, акцияларҙа, флешмобтарҙа ҡатнашыу мөмкинлегенә эйә.\nИҙел башында, каникул мәлендә, 800-ҙән ашыу мәҙәни сара ойоштороу ҡаралған. Мәҙәниәт идаралығының ауыл хакимиәттәре, мәктәп, мәҙәниәт усаҡтары менән берлектә үткәрелгән сараларҙа балалар ҙа, оло йәштәгеләр ҙә берҙәй әүҙем ҡатнаша.\n3 ғинуар – республикала Ҡышҡы уйындар көнө уңайынан төрлө саралар үткәрелде. Ломовкала, Сермәндә – хоккей, Аҙналыла шаулап-гөрләп саңғы турнирҙары үтһә, Үҙәндә балыҡсылар ярышты.\nМәҙәни, спорт саралары тураһындағы материалдарҙы гәзитебеҙҙең киләһе һанында, сайтта уҡый аласаҡһығыҙ. Беҙҙең менән ҡалығыҙ!


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - МӘКТӘП АШХАНАҺЫНДА БУЙВОЛ ИТЕ - 2019 - Мәҡәләләр\nМӘКТӘП АШХАНАҺЫНДА БУЙВОЛ ИТЕ\nӨфө мәктәптәренең береһе бөтә республика ата-әсәләр йәмәғәтселеген аяҡҡа баҫтырҙы. Баҡтиһәң, уҡыусыларға бешер-бешмәҫ тефтели ашатып ағыулай яҙғандар. Сәғәт ярым бешереп тә, тейешле төҫ алмаған итте кемдәр, нимәнән, нисек етештереүе тикшерелгән.\nӨфө мәктәптәре ашханаларын аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүсе Марина Әсфәндийәрова етәкселегендәге берҙәм оператор “Центр диетического и детского питания” муниципаль автоном учреждениеһы Ҡариҙел районының “Зуевское” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте етештергән сырьены ҡуллана. Инциденттан һуң ялыуҙар күп килгәс, баш ҡаланың 71-се мәктәбендә бер тәүлек һаҡлана торған тефтели үрнәге тикшереүгә ебәрелгән. “Зуевское” диреторы Альберт Мөхәмәтйәнов был осраҡты үҙенә генә түгел, бөтә республика етештереүселәренә ҡаршы эшләнгән махсус пиар-акция, тип иҫәпләй.\n- Индия, Уругвай, Парагвай илдәренән осһоҙлата буйвол һәм тауыҡ итенең тиреһенән эшләнгән сосиска ашаталар ҡайһы урындарҙа. Туҡланыуҙы баһалаған тикшереүҙәр һөҙөмтәһендә 500-ҙән артыҡ буйвол итенән етештерелгән сосиска менән туҡландырыу осрағы теркәлгән. Ә беҙҙең ит продукцияһы башынан аҙағына тиклем бөтә талаптарға яуап биргән шарттарҙа етештерелә, - тип белдерҙе Альберт Мөхәмәтйәнов. Ә Өфөнөң 71-се мәктәбе ашханаһындағы сей тефтели тикшереүселәр тарафынан “бала сәләмәтлегенә зыян килтермәй”, тип табылған.\nЯҙылған: 03.10.19 | Ҡаралған: 114


Шиңә барған ҡар өҫтөнә һылап затлы гәлсәр түшәлгән тиерһең! Күҙҙәрҙе ҡамаштырып, ул әллә ҡайҙарҙан ялтырап ята. Уға һоҡланмайса ҡарау мөмкин түгел. Шул ҡәҙәре һушты алырҙай нимә һуң ул, тиерһегеҙ. Ул - көн үҙәгендә бер аҙ йылытып, төндәрен, киреһенсә, шаҡырайтҡансы туңдырыу һөҙөмтәһендә хасил булған йоҡа ғына боҙ шекәрәһе яҙғы ҡояш аҫтында нур сәсеп шулай уйнай. Мөғжизәнең бындайын тик февраль айы ахырында, марттың баштарында ғына күрергә була. Әйтергә кәрәк, ҡарап тормаға хайран китерлек боҙлауыҡтың зыяны ла ярайһы ғына. Айырыуса ошо осорҙа ул көндән-көн ҡалыная, һәлмәкләнә бара һәм сибегерәк ағастарҙы ергә еткергәнсе бөгөп ҡуя. Ә бер эйелгән ағас ҡабат тураймай. Шатыр-шотор онталып ятҡан боҙ һунарсының да дуҫы түгел. Ул шыуған һайын саңғы табандарын "ашап" ҡына ҡалмай, ә һунарсы үлсәменән ҡот осҡос тауыш сығанағы ла. Бар тынлыҡты боҙған тауышты әллә ҡайҙан уҡ ишетеп алған һаҡҡолаҡ йәнлектәр яҡын-тирәнән көнэлгәре ҡасып бөтә. Хәйер, әлеге шау-шыуҙы ярайһы ғына алыҫ аранан ишетер өсөн әллә ни һаҡҡолаҡ булыу ҙа кәрәкмәй. Ҡыҫҡаһы, боҙлауыҡ ваҡытында һунарың - һунар түгел. Урманда бары ваҡыт уҙғарыр өсөн генә йөрөп ҡайтаһың. Уның ҡарауы, әкиәти боҙ батшалығы оҙаҡ ваҡыт күҙ алдыңдан китмәй. Уны тағы бер барып күрер өсөн ашҡынып тораһың.\nБөгөн көн шөйлә йылы торҙо. Төшкөлөктә хатта епшекләнгән ҡар өҫтө саңғы табандарына йәбешеп йонсотто. Әле әкрен-әкрен генә кис яҡынлаша, ағастарҙан төшкән күләгәләр оҙайғандан-оҙая бара. Йыбау ҡояштың былай ҙа һаран йылыһы һүрәнләнә. Бая ирей биреп ҡуйған ҡар йәнә ҡата башлай, йәнә туңа. Ана шул рәүешле боҙ шекәрәһе барлыҡҡа килә лә инде. Иртәгә ул тағы ҡалыная төшәсәк. Шул йәш шекәрәне вата-емерә ҡайтыу яғына ыңғайланым.\nБер арала ҡолағыма ғәжәп таныш та, ифрат танһыҡ та тауыш салынып ҡалғандай. Көтөлмәгәнлектән хатта кинәт туҡталып ҡалдым. Барлыҡ иғтибарымды туплап, ҡолаҡ һалам. Һил урман шомло тынлыҡ менән яуап бирә: ахыры, яңылыш ҡына ишеттем. Ҡуҙғалып китәм тигәндә... Ғәжәп, тауыш йәнә ҡабатланды. Был юлы яңылыш түгел, асыҡ ишеттем. Йөрәк елкендергес тоноҡ шыҡылдауҙы башҡа бер ауаз менән дә бутарлыҡ түгел. Ул үҙенә күрә берҙән-бер генә! Әлеге ауаз-йырҙы йылдың тик иртә яҙ миҙгелендә генә ишетергә мөмкин. Уныһында ла таң атып килгән, әле дөм-ҡараңғы мәлдә генә. Ул йырҙы бары йоҡоһона баш була алғандар ғына ишетә ала, ә ғәмһеҙ йоҡо сүлмәктәренә бәхеттең ундайы тәтемәй.\nҮҙ ҡолаҡтарына үҙе ышанмаған кеше һымаҡ байтаҡ торҙом. Ҡапыл, бөтөнләй яҡында ғына... һуйыр йыры яңғыраны: "Тэ-ко... тэ-ко... тэ-ко..." Йә Хоҙа! Ысынлап та һуйыр уйнай ҙа баһаң! Февраль айында! Етмәһә, кис мәлендә! Бындайҙы мин һис көтмәгән дә, уйламаған да инем. Бәләкәй генә мөғжизәме был, әллә тәбиғәттең бер яңылышлығымы? Сихыр көсөнән ихтыярһыҙ ҡалған кешеләй шаҡ ҡатып торам. Ә һуйыр, ҡәҙимгесә, йырын оҙайлы шығырлау менән осланы ла, тынып ҡалды. Хәҙер ул тыңлап ултыра: хәтәр-хәүеф янамаймы, йәнәһе. Мин тауыш-тын сығармайым, уның тағы "йырлай" башлағанын көтәм. Һәм һуйыр оҙаҡ көттөрмәй: тэ-ка... тэ-ко... Йырҙың ошо өлөшөндә айырата һаҡ булыу кәрәк. Сөнки "йырсы" барыһын да яҡшы ишетә, күреп тә ултыра. Шылт иткән тауыш та уны һағайып ҡалырға мәжбүр итә. Яңылыштан ғына өҫтөнә баҫҡан ҡыу ботаҡтың сыртылдап һыныуы ла барлыҡ тырышлығыңды күҙ асып йомған арала юҡҡа сығарыуы мөмкин. Ә инде сәйер генә фырылдап алғандан аҙаҡ тоноҡ шығырлауға күскән мәлендә, киреһенсә, тулы һаңғырауға әйләнә, күреү һәләте ҡырҡа түбәнәйә. Ата һуйыр ҡыҫҡа ғына ваҡытҡа, гүйә, трансҡа бирелә лә, аңы томаланып, бөтә донъяһын онота. Һунарсыға ошо секундтарҙы ҡулдан ысҡындырырға ярамай. Уға, үҙенең барлығын һиҙҙермәйсә генә, ҡабалан-ҡарһалан, ике-өс аҙым яһап өлгөрөргә кәрәк. Әммә ашығырға ярамай. Ашыҡтыңмы - эш харап. Ҡайсаҡ, хатта, һуйыр һунарсының тын алышын ишетә. Шуның өсөн кәрәк саҡта һулышты ла ала белеү һис ҡамасау итмәй.\nОшо өйрәтеүгә ябай ғына күренгән, әммә үтәүҙәре ифрат ҡатмарлы ҡағиҙәне иҫтән сығармай ғына тауыш килгән яҡҡа бара башланым. Әйтергә кәрәк, аяҡ аҫтыңда шағырлап ятҡан туң ҡар һунарсы тормошон икеләтә-өсләтә ҡатмарлаштырып ебәрә. "Тэ-ко... тэ-ко..." Мин баҫҡан урынымда ҡатып ҡалам. Эренән ике-өс аҙым яһайым, тағы шып туҡтайым. Дүртенсе аҙымға ҡыймайым - өлгөрмәй ҡалыуым бар. Шулай итеп, әкрен-әкрен генә, әммә ышаныслы рәүештә маҡсатыма яҡынлашам. Өҙөк-йыртыҡ килә торғас, мөһабәт ҡарағастар араһындағы түңәрәк аҡланға килеп сыҡтым. Аҡландың ҡап уртаһында дәү ҡарағас тора. Уның осона яҡыныраҡ ботаҡта, ҡанаттарын һәлендерә, ҡеүәтле муйынын һона биреп, сал һаҡаллы һуйыр уйнай. Ҡойроғо үҙенең матур йәйелгән. Ул, гүйә, һағындырған яҙҙы ҡабаландырып, тыуып үҫкән Ирәндегенә дан йырлай. Әйтерһең дә, тышта йылы май айы тора! Һәр хәлдә, миңә лә шулай тойола башлай. Уныһы ғына нимә, миндә кинәт ысын һунар ҡомары ҡалҡты: йөрәк тибешем йышайҙы, тамырҙарым буйлап ҡайнар ҡан йүгерҙе, тәнемде бөркөү эҫелек ялмап алды. Йырҙың икенсе быуыны башланыуға, үҙем дә һиҙмәҫтән (эйе-эйе, үҙ ихтыярымдан тыш!), мылтығымды ҡулыма алам, шулай уҡ йыр ыңғайына бер ни һиҙмәгән һуйырҙы төҙәгескә "ултыртам". Бармаҡ - тәтелә. Ара яҡын, яҙа атырлыҡ түгел. Хәҙер инде дәү ҡош - һәр һунарсының хыялы - лып итеп ергә килеп төшһөн өсөн бәләкәй генә бер хәрәкәт тә етә. Һуп бармаҡ хәрәкәте. Ошо уйҙан бөтөнләй онотола барған һымаҡмын. Тимәк, ҡанға артығы менән адреналин һибелә. Мин һуҙам. Мылтығымды тоҫҡаған килеш һуйырҙы күҙәтәм. Күрәһең, уның йырын оҙағыраҡ ишетеп ҡалғым, ләззәтле минуттарҙы оҙаҡҡараҡ һуҙаһым килә. Ваҡыт үтеү менән тулҡынланыу тигән һатлыҡ тойғо тышҡа бәреп сыға...\nБеҙҙең замандарға миллион йылдар төпкөлөнән килеп еткән дәртле лә, серле лә, шул уҡ ваҡытта сәйерерәк тә йыр йәнгә илһам өҫтәй, күңелдәрҙе күтәреп, булмышты ярһыта. Ҡарт һуйыр уйнауына ҡушылып, хис-тойғолар урғыла ғына!.. Юҡ, күпме генә тырышһам да, тәтегә баҫа алманым. Выждан ҡушманымы, намыҫым тыйҙымы, әйтә алмайым. Бәлки, хуш күңелләнеп киткән йөрәгем ҡаршылашҡандыр. Ә иң дөрөҫөн әйткәндә - йәлләнем. Яҙҙы әйҙәп уйнаған дәртле ҡарт һуйырҙың йәнен мәленән алда ҡыяһым килмәне шикелле. Үлем төкөрөргә әҙер мылтығымды әкрен генә кире төшөрөүгә, ғәжәп еңеллек тойғоһо кисерҙем.\nЙәлләйһең икән, һунарға йөрөмә, ти һунар ҡануны. Мин бөгөн ошо ҡанунды боҙҙом. Мин бешмәгән һунарсы! Ләкин... Бешмәгәнлегемдең икенсе яғы ла бар. Май айының күҙгә төртһәң күренмәҫ ҡараңғы төндәрендә, айыу апай өңөнән сығып, аслыҡҡа түҙә алмайынса ауға тотоноп темеҫкенгән хәүеф тулы осорҙа һунар итеү - бер, ә көпә-көндөҙ күҙ алдыңда илһамланып ултырған ғәмһеҙ ҡошҡа ышыҡ урындан мылтыҡ күтәреүе - бөтөнләй икенсе эш икән. Мин үҙемде ғәҙел булмаған уйын уйнаған кеүек тойҙом. Мин үҙемде үҙем еңә алманым. Шулай булмай һуң: мин уны күреп торам, ә ул - юҡ. Ошо буламы ғәҙеллек? Төнөн бит икебеҙ бер хәлдә. Ҡараңғыла барыһын да һиҙгерлек, уяулыҡ, ҡайсағын хатта тойомлау менән тоҫмал хәл итә. Ә былай, ысынлап та, ғәҙел түгел. Юҡ, түгел...\nҠарт һуйырҙың хәйләһеҙ уйынын өҙмәҫкә була, килгәндәге ысул менән кире киттем. Алыҫлаша барған һайын туҡталып тыңлап торам. Бер ни аңғармаған ҡош әле генә янаған үлем ҡурҡынысын һиҙмәне, элеккегә ҡарағанда ла дәртләнеберәк йырлауын белде. Мин күңелемдән генә уның менән хушлаштым. "Хуш, урман баһадиры! Әлегә... Хозур мәлдәр етеп, нәҫелеңде ҡалдырғандан һуң был тирәләргә йәнә килеп урармын әле. Ул сағында инде абай бул, ҡартлас! Донъяңды онотма! Шуға күрә, әлегә хуш!"\nКүп йылдар ағышында ҡанға һеңешкән ғәҙәт буйынса кәнсәләргә мин иртә йөрөйөм. Бына бөгөн дә иң алдан килгәнмен. Ишектә уҫлаптай йоҙаҡ элеүле тора, тимәк, эш көнө әлегә тик минең өсөн генә башланған...\nБеҙҙең кәнсә түбәһе тулҡынлы ҡалай менән ябылған. Һәр тулҡындың аҫтында тиерлек турғай ояһы. Бында турғайҙар батшалығы. Бәләкәй ҡошсоҡтар умартаһынан яңы сыҡҡан бал ҡорттары ише мыжғып тора. Шул ҡәҙәре күптәр. Илаһи миҙгел, донъя хозурлығына ҡыуанышып, сыр-сыу киләләр. Иғтибарлап ҡараһаң, улар ҙа үҙҙәренсә матур ғыналар икән. Ҡайһыһылыр сырҡ-сырҡ иткән булып тормош ишен эҙләһә, икенселәре, бар донъяларын онотоп, торлаҡ төҙөү менән мәшғүлдәр. Ә өсөнсөләре, һөмһөҙлөк менән йәшәп өйрәнгәндәре, зыҡ ҡубып әҙер оя өсөн низағлаша. Ундайҙар турғай заты араһында ла була икән.\nЭскәмйә янында аунашып ятҡан турғай кәүҙәләренә иғтибар иттем. Икәүҙәр. Үҙҙәренең бер урындары ла зарарланмаған һымаҡ, яралары ла күренмәй, ә йәндәре юҡ. Ни сәбәптән һәләк булғандарҙыр, кем белә. Күрәһең, араларында берәй яман сир таралғандыр. Йыртҡыс-фәлән тәләфләһә, мәҫәлән, бесәй, бында ятҡырып ҡалдырмаҫ ине. Ауыр ҡышты үткәреп тә, йәшәйеш буйтым еңеләйергә торғанда былай ҙа ҡыҫҡа ғүмерҙәре мәлһеҙ өҙөлгән ҡошсоҡтар йәл булып китте. Фәлсәфәүи хистәргә бирелеп ултырғанымда баш осомдан, фырылдап, һоро йомғаҡ кәйелеп үтте. Үтте лә туң ергә туп итеп барып төштө. Йомғаҡ тигәнем ике турғай ине. Бер-береһенә сат йәбешкәндәр ҙә улар, тауыш-тынһыҙ ғына ҡыйнашалар, боҙ өҫтөндә тәгәрәшеп йөрөйҙәр. Мин ҡыҙыҡһынып күҙәтәм. Моғайын, оя өсөн талашаларҙыр. Сәйер алыш оҙаҡҡа барманы, ҡошсоҡтарҙың береһе ҡанаттарын хәлһеҙ йәйҙе лә, салҡан һуҙылып төштө. Еңеүсе тураһында: "Нәҡ көрәшселәр кеүек икән, тәки арҡаһына һалды бит, ә", - тип уйлап йылмайып ҡуйҙым. Шулай ҙа ни эшләп еңеүсе дәғүәсеһенең муйынынан алған да һаман ебәрмәй? Былай эштең олоға китеүе бар.\nУрынымдан ҡалҡынып, тегеләр яғына атланым. "Еңеүсе" осоп китте лә, түбәгә ҡунып, тантаналы сырҡылдарға тотондо, ә еңелеүсе хәрәкәтһеҙ ятып ҡалды. Уны һаҡ ҡына ҡулыма алдым. Кескәй генә йылы йомғаҡ-кәүҙә... йәнһеҙ ине. Мин шаҡ ҡаттым. Тора биргәс, башыма барып етте: турғайҙарҙың баяғы икәүһе лә, күрәһең, ошо рәүешле һәләк булған. Тимәк, турғайҙар араһында ла үлтереүселәре була! Турғай маньягы! Кем уйлаған инде, йә. Үҙ күҙҙәрем менән күрмәһәм, кеше әйткәнгә ғүмерҙә ышанмаҫ инем. Ҡайҙан белеп алған да, нисек өйрәнгән буҙ турғай әлеге яман эшкә? Үҙ ишеңде ниндәйҙер оя хаҡына быуып үлтерсе әле! Бәғзе бер йыртҡыс затты хәтерләтмәйме һуң уның ҡылығы? Был турғайҙың нәҫеле нисегерәк булыр? Мәгәр аталарына оҡшап яралһалар... Ул сағында бөтә буҙ турғайҙар ҙа йыртҡысҡа әйләнеп бөтмәҫ тимә. Ә артабан, берен-бере быуа торғас, турғай заты тамырынан ҡоромаҫ тип кем әйтә ала. Һорауҙар күп, яуап юҡ. Аптыратты турғай. "Ә үҙең һуң, үҙең, әҙәм балаһы, - тип уйланым аҙаҡ, - ошо мөртәт турғай һымаҡтарың әҙме араңда? Турғай, ярай, аҡылһыҙ, ә әҙәм..."\nАуылыбыҙҙан бер апай бесән сабып йөрөгәнендә ҡаршыһына ғәләмәт ҙур йылан килеп сыҡҡан, имеш. Апай, ҡурҡышынан, хатта һушы китеп йығылған, ти. Был турала хәҙер бөтә ауыл һөйләй. Гөрләп тора ауыл. Шулай булмай: Ирәндек һынлы Ирәндек буйҙарында әкиәттәрҙә генә була торған быуар йылан үҙе йөрөп ятһын әле! Шауламаҫ ерҙән шауларһың. Баштараҡ ҡолас буйлыҡ, беләк йыуанлыҡ һөйрәлеүсе тора-бара, аҙ түгел, күп тә түгел, баҫырау оҙонлоҡ, тумрау йыуанлыҡ булып китте. Торғаны менән аждаһа инде.\nАпайҙың сабынлығына күрше генә бер бабай бесән эшләй. Шуға киттем: теге һүҙҙәрҙең айышына төшөнөп ҡуйыу кәрәк. Хәл-әхүәл һорашҡандан һуң һөйләшеүҙе, ипләп кенә, әлеге "аждаһа" затына күсерәм.\n- Юлдары күренгеләй, былай, бер нәмәнең, - тине ул күҙҙәрен ҡыҫа биреп, - үләнде йырғыслап, йоморо һуҡмаҡ һалып бөткән. Ниндәйерәк йәнлек икәнен әйтә алмайым, эҙҙәрҙең ундайын ошоғаса күргәнем юҡ, - тине ул.\nУның ише йоморо һуҡмаҡтарҙы үҙем дә күргәнем бар шикелле, мәгәр шул булһа: күңелемә шунда уҡ шик төштө. Күрәнле, еркә үләнле Һаҡмар туғайҙарында йыш осрай ундайҙар. Уларҙы кем һалғанлығын да яҡынса һиҙемләйем.\nҺунар миҙгеле асылыуға әле иртәрәк, шулай ҙа мылтығымды алдым: ниҙәр булмай был ғәжәйеп һәм сер тулы донъяла. Барыбер икеләндерә. Бына мин апайҙың ҡот осҡос йылан менән күҙгә-күҙ осрашҡан сабынында. Ҡарағайһаҙ тип аталған үҙе ҡараңғы, үҙе хәтәр шомло урында ул. Ҡарағайһаҙҙың көртмәлеһе һәләк күп, ә болот ише ҡайнашып, мыжғып торған эре, ерән серәкәйҙәре унан да күберәк. Өҫтө ҡалын мүк ҡатламы менән генә ҡапланғанғамы, баҫҡан һайын мөлкөп ятҡан һаҙға барып индеңме, ҡапыл ҡуҙғып киткән ҡанэскестәрҙән тын алыр әмәл юҡ. Шуғамылыр, әллә күңелдәргә шом һалған айыу эҙҙәре йыш ҡына күренгеләп ҡалғанғамы, был тирәгә кеше аҙ йөрөй. Дөрөҫөрәге, мажара көҫәгән һунарсылар ғына һирәк-һаяҡ килеп сыҡҡылай.\nБына, сама менән бесәнсе апайҙың "һушһыҙ йығылған" урыны. Шишмә ситендә моңайып торған иҫке ҡыуыш янында. Ялбыр ҡарт ҡайынлыҡ эсендәге сабылмай ҡалған шыйыҡ үләндәр, ҡаты-ҡото ҡурайҙан башҡаһы, һәлмәк баштарын эйеп йығыла ла башлаған. Тимәк, йәй ахыры яҡынлаша. Ошо уйҙан, нисектер, күңел болоҡһоп китә.\nӘлеге үләнлек араһында, бабай әйткәнсә, йышылып бөткән һуҡмаҡтар айырым-асыҡ күренә. Уларҙы тәжрибәһеҙ һунарсы ла шунда уҡ шәйләп алыр ине, әммә кем һалғанлығын ҡапыл ғына әйтә алмаҫ ине. Ә мин инде белдем. Тынысланып, мылтығымды ағасҡа һөйәнем. Үҙем дә, ныҡ ҡына талсығып өлгөргән аяҡтарыма ял бирмәккә, шул ҡайынға арҡамды терәп ултырҙым.\nСәйер һуҡмаҡтарҙың иң олоһо, иң тапалғаны минән биш-алты аҙымда ғына үтә. Тегеләй-былай тармаҡланып бара торғас, ул һаҙлыҡ араһына таралып бөтөнләй юҡҡа сыға. Ә башы сафтан-саф шишмәгә барып төртөлә. Кемдер, бесәнселәрҙең һыу юлы лабаһа был, тиер, ләкин мин улай тип әйтергә ашыҡмаҫ инем. Сөнки...\nУйҙарға бирелеп оҙаҡ ултырырға тура килмәне, күҙ ҡырыма ғына ниндәйҙер хәрәкәт салынып ҡалды. Башымды, ғәҙәт буйынса, бик әкрен генә, һаҡлыҡ менән шул яҡҡа борам. Селтерәп ятҡан шишмә эсенән, теҙелешеп, шәшкеләр сығып килә. Сыҡҡан бере һөҙәк яр ситендә ҡағынып йыбырлаша. Шәшкенең быйылғы балалары инде әсәләре дәүмәллек булып та киләләр икән. Шәп үҫәләр. Уларҙың эйәк аҫтындағы аҡ таптары барыһыныҡы ла бер иш, әйтерһең дә, кемдер тамға һалып сыҡҡан. Юғалып ҡуймаһындар өсөн.\nБына ҙурлығы менән айырылып торған инә шәшке сәйер "мығырлап" ҡуйҙы ла, таҡыр һуҡмаҡтан ырғандап китте. Шаян, сос көсөктәре уға эйәрҙе. Бер, ике, өс... улар етәү ине. Күптәр икән! Шулай ҙа мине иң ныҡ ғәжәпләндергәне икенсе: шәшке балаһының алда барғаны әсәләренең ҡойроҡ осонан тешләп алған, унан икенсеһе, өсөнсөһө. Барыһы ла шул рәүешле бер-береһенең ҡойроғона "йәбешкән". Ҡыҙыҡ инде. Ситтән ҡарағанда, ысынлап та, бер бөтөн йән эйәһе китеп барған һымаҡ! Шыма тиреләре йылҡылдашып торған кейектәрҙең көмөрө арҡалары, һикергән һайын, үлән араһынан алмаш-тилмәш күренеп ҡала. Бына лабаһаң теге "быуар йылан"! Оҙонлоғо ла, йыуанлығы ла уны "күргән кешеләр" әйткәнгә тап килеп тора. Уны осратып, үтә шөбһәләнеүсе яңғыҙ апай кешенең генә түгел, ҡуш йөрәкле теләһә ниндәй ағайыңдын да ҡото алыныр.\nӘ шәшкеләр сылбыры, хәрәкәтһеҙ ултырғанлыҡтан, мине шәйләмәйсә, эргәмдән үтеп китте. Аҡыллы әсә, әле аңрараҡ, оҙон үлән араһында үҙаллы йөрөй белмәгән сабыйҙарын, аҙашып ҡуймаһындар, тип, шул һыналған ышаныслы ысул менән алып китеп бара.\nЯҙылған: 19.06.20 | Ҡаралған: 124


Тураһында — ЙӨРӨП ҠАЙТЫУ БАРМЫ - ОФИЦИАЛЬНЫЙ САЙТ\nШул сәбәпле хватать бар, булһын өсөн, аралашырға ныҡ библейский йәш пәйғәмбәрҙәре, күпмилләтле аудиторияһы был ҡыҙыҡлы һәм уңышҡа өлгәшкән ысулдары. Етәкләне бармы сәйәхәт, Автор, уҡытыусыһы, һәм хип-хоп башҡарыусы, Шул сәбәпле хватать омтыла, обострять һәм хупларға тырышасаҡбыҙ хәрәкәт Христос-тарафдарлары, улар оят түгел хвастаться Аллаһ үҙҙәренең.\nЙөрөп ҡайтыу бармы авторы, уҡытыусыһы, хип-хоп башҡарыусы, һәм лидеры идейный. Пастор был Атлант, ул даими рәүештә проведут уҡыта һәм христиан конференциялар һәм саралар, һәм үтәгән, үҙ өсөн музыканы мең донъяла тыңлаусыларҙы.\nҮҙенең беренсе китабында, Яҡшы Йәшәү -, Lee points to the abundant life available only in Christ – a life beyond anything the world can offer. His second book, Үҫеш, саҡыра йәш быуын да көтөргә өсөн следовать өсөн Хәйерлелер, әммә баҫырға һәм әле йәшәргә.\nБулараҡ, хип-хоп артисы, Музыка йырҙары бармы яҡшы фекерҙәр тәнҡитселәр, шул ирешеүҙә ҙур һәм көсәйә барған аудитория. Ул’s отто звезду бүләкте ине номинацияланған бер нисә бүләктәр ата күгәрсен. Уның һуңғы өс альбомы беренсе тапҡыр был ҡатнашты #1 әлеге Евангелие сартов, һәм уның һуңғы альбом, Үҫеш, был әбүдәрова #2 был Рэп-һәм сартов #16 на доске иғландар 200.\nГлубосы теләк сәйәхәт уның написании, өгөт-нәсихәт биреү, һәм исполнительного иғлан итергә благовест данын ғайса мәсихтең.\nӨсөн забронировать сәйәхәт бармы өйрәтергә, проповедовать, йәки сығыш яһарға, һеҙҙең хаҡта, святитель МЕ.


Башҡортостан юлдаш телеканалында «Асыҡ дәрес» тип аталған яңы тапшырыу башлана // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан юлдаш телеканалында «Асыҡ дәрес» тип аталған яңы тапшырыу башлана\n13:38, 24 августа 2015 Мәҙәниәт\nРеспубликаның төп телеканалында башҡорт телендә «Асыҡ дәрес» тип аталған яңы проект старт ала. Тапшырыу 31 августа киске сәғәт 9-сы 15 минутта һәм 1 сентябрҙә киске 6-ла эфирға сыға.\n«Асыҡ дәрес»тең бурысы — белем биреү мәсьәләләрен төрлө яҡлап тикшереү өсөн телевизион майҙансыҡ булдырыу», — тине яңы программаның авторы һәм алып барыусыһы Гөлсимә Иштанова. Ул үҙе белеме буйынса — уҡытыусы.\nЖурналистар мәғариф өлкәһендәге реформалар хаҡында һөйләйәсәк, ҡатмарлы уҡытыу методикаһына төшөнөргә ярҙам итәсәк, борсоған һорауҙарға яуап бирәсәк. Мәҫәлән, «Ни өсөн мәктәп хакимиәттәре дәреслектәр барыһына ла етә тип раҫлаһа ла, йыл һайын ата-әсәләр уларҙы үҙ аҡсаһына һатып ала?». Был һорауға «Асыҡ дәрес» тапшырыуының тәүге сығарылышында яуап алырға мөмкин.\nПроекттың геройҙары — уҡыусылар һәм уларҙың ата-әсәләре. «Был бик мөһим, — тип иҫәпләй режиссер Ләйсән Рамазанова. — Беҙ тәү сиратта ата-әсәләр өсөн эшләйбеҙ». Тапшырыу рус телендәге субтитрҙар менән барасаҡ.\nТеги: белем көнө,телепроекттар,башҡортостан юлдаш телевидениеһы


65. Талаҡ (Талаҡ)\n(Талаҡ сүрәһе 12 аяттан тора. Мәҙинәлә ингән.)\nӘй, пәйғәмбәр, ҡатындарығыҙҙы айыраһы булһағыҙ, ғиддәт ваҡытын теүәл тотоп, һанап айырығыҙ. Раббығыҙҙан (язаһынан) ҡурҡығыҙ. Асыҡтан-асыҡ әшәкелек ҡылмаһалар, уларҙы өйөгөҙҙән ҡыуып сығармағыҙ, үҙҙәре лә сығып китмәһен. Бына, Аллаһ ҡуйған сикләүҙәр. Аллаһтың сиктәрен боҙған (хаттин ашҡан) кеше, һис шикһеҙ, үҙенә зарар килтерәсәк. Белмәҫһең, бынан һуң Аллаһ ярҙамы менән хәлдең үҙгәреп ҡуйыуы ла бар бит әле (ир кешенең кире уйлауы бар).\n(«Ғиддәт ваҡыты—ҡатының өс тапҡыр күрем күреп, пакланыу ваҡыты була. Айырылаһы ҡатын, ире уға яҡынлыҡ ҡылмайынса, өс тапҡыр пакланырға тейеш. Ауырға ҡалғанмы, ҡалмағанмы икәне беленһен өсөн. Ауырға ҡалған ҡатынды айырырға ярамай. Талаҡ ҡылыусы ир кинәт кенә айырған ҡатынына тартыла башлаһа, яңынан ҡушылып тора башлар өсөн талаҡты өс тапҡыр әйтмәҫкә тейеш. Йәғни, ир кеше: айырам, талаҡ итәм, һүҙҙәрен ашығып әйтмәҫкә, ул һүҙҙәр менән һаҡ ҡыланырға тейеш». Хәсән Чантай тәфсиренән. )\nҒиддәт ваҡыты уҙғандан һуң, ҡатынығыҙ менән яҡшы торорға ниәт итһәгеҙ, никахығыҙға ҡайтарығыҙ йәки уны ҡануни нигеҙҙә айырығыҙ. Был эштә ғәҙел булған ике кешене шаһит итеп алығыҙ. Улар шаһитлыҡтарын Аллаһ ҡуйған сиктәрҙән сыҡмайынса башҡарырға тейеш. Был —Аллаһҡа һәм Әхирәт көнөнә ышанғандар өсөн ҡуйылған тәртип. Аллаһтың язаһынан ҡурҡҡан кешегә, Аллаһ (ҡыйынлыҡтарҙан) сығыу юлын күрһәтер.\nҺәм уға көтөлмәгән ерҙән ризыҡ бирер. Аллаһҡа ышанған кешегә бер Аллаһ етәр. Шик юҡ, Аллаһ Үҙ әмерен еренә еткермәй ҡалмай. Аллаһ бөтөн нәмә өсөн сик һәм үлсәү ҡуйҙы.\nАйыраһы ҡатынығыҙҙың (ҡартлыҡ йәки ауырыуы сәбәпле) айлыҡтары (күрем) бөтөнләй туҡтаған булһа, йәш булып та айлығы булмаған ҡатындарығыҙҙы айырғанда (ауырға ҡалманымы икән тигән) шиккә ҡалһағыҙ, ғиддәттәре өс ай булыр. Ауырға ҡалған булһалар, бала тыуғанға саҡлы айырылмаҫтар. Аллаһтан (язаһынан) ҡурҡҡан кешегә Аллаһ ҡулайлыҡтар бирер.\nБына былар Аллаһтың һеҙгә индергән бойороҡтары булыр. Аллаһтан (язаһынан) ҡурҡҡандарҙың хаталарын Аллаһ ҡаплар һәм уға әжерен бирер.\nКөсөгөҙҙән килгәнсә, уларға (айырған ҡатындарығыҙға) йәшәй торған йортоғоҙҙағы бер бүлмәне бирегеҙ, уларҙы йәберләмәгеҙ, рәнйештәр килтермәгеҙ. Әгәр улар ауырлы икән, бала тапҡансыға саҡлы уларҙы тәрбиә ҡылығыҙ. Һеҙҙең балағыҙҙы имеҙгәне өсөн уларға хаҡын бирегеҙ, мәсьәләләрҙе үҙ-ара килешеп хәл итегеҙ. Әгәр аңлаша алмаһағыҙ, баланы башҡа бер ҡатын имеҙһен.\nМөмкинлектәре мул булған кеше (айырылған ҡатынына) күберәк бирһен. Меҫкен хәлле булған ир ҙә Аллаһҡа биргән ҡәҙерлеһенән (малынан) өлөш сығарһын. Мөмкинлектән артығын бирергә Аллаһ берәүҙе лә мәжбүр итмәҫ. Аллаһ бер ҡыйынлыҡтан һуң еңеллек тә бирер.\nРаббының һәм пәйғәмбәрҙәрҙең әмеренән йыраҡлашып аҙған-туҙған күпме ҡәүемдәр булды. Беҙ уларҙың халыҡтарын хәтәр ғазапҡа тарттыҡ һәм уларҙы мыңарсы күрелмәгән язаға дусар иттек.\nШулай итеп, улар ҡылған аҙғынлыҡтарына күрә, әжерен дә татынылар. Уларҙың ахыры ла тамам һәләкәт булды.\nАллаһ уларға дәһшәтле ғазап әҙерләне. Әй, иман килтергән зиһен эйәләре! Аллаһтың язаһынан ҡурҡығыҙ. Аллаһ һеҙгә, ысынлап та, киҫәтеүсе (Ҡөръән, Пәйғәмбәр) индерҙе.\nИман килтереп, изгелек ҡылғандарҙы ҡараңғылыҡтан яҡтылыҡҡа сығарыу өсөн, Аллаһ һеҙгә ап-асык аяттарҙы уҡып бирһен тип, Пәйғәмбәрен күндерҙе. Аллаһҡа иман килтереп, изгелекле эш ҡылғандарҙы, Аллаһ арыҡтарынан шишмәләр ағып ятыусы, эсендә мәңге ҡаласаҡ йәннәткә урынлаштырыр. Аллаһ ул кешеләргә иң яҡшы ризыҡтар ғына бирер.\nАллаһ — ете ҡат Күкте һәм шулай уҡ Ерҙе яралтҡан Раббы. (Аллаһтың) фармандары шулар араһынан иңеп тора. Шулай итеп, Аллаһтың бөтөн нәмәгә ҡөҙрәте еткәнлеген һәм һәр нәмәне ғилеме менән урап алғанын беләһегеҙ.