БИГЕРӘК АУЫР ӨЙҘӘШ БУЛЫУЫ...\n7 Октябрь 2019, 12:49\nЭш табылды ла ул, ә ҡайҙа йәшәргә? Туғандарыңа барып һыйынырғамы?! Кешене маҙаһыҙлап йөрөгө килмәй. Иң яҡшыһы—ҡуртымға фатир табыу. Тик билдәле: яңғыҙың ғына түләй алмаясаҡһың. Тимәк, һин эш башлаясаҡ ҡалала һинең кеүек үк торлаҡһыҙ интеккән берәй иш кәрәк. Ул «иш» табылыр ҙа ул, ниндәйерәк кеше бит әле—билдәһеҙ. Әммә терһәкте тешләп булмай, теләйһеңме-теләмәйһеңме кем менәндер фатирҙы ҡуртымға алырға тура килә...\nҠулға диплом алғас, үҙеңде әллә кем итеп тояһың икән. Шулай булмай ни—һин бит хәҙер студент түгел, ә юғары белемле белгес! Тик был маһайыу бер нисә көнлөк кенә. Эш эҙләүгә тотоноу менән күңел көрлөгө һүлпәнәйә башлай. Унда бараһың—эш юҡ, бында бараһың—стажһыҙ кәрәкмәйһең, тегендә бараһың—кисә генә берәүҙе алғандар... Шулай эткеләнеп-төрткөләнә торғас, ниһайәт, эш табыла. Үҙ һөнәрең буйынсамы, түгелме—быныһы мөһим түгел, эш хаҡы түләһәләр булды. Тик бының менән генә проблема бөтмәй. Эш табылды ла ул, ә ҡайҙа йәшәргә? Туғандарыңа барып һыйынырғамы?! Кешене маҙаһыҙлап йөрөгө килмәй. Иң яҡшыһы—ҡуртымға фатир табыу. Тик билдәле: яңғыҙың ғына түләй алмаясаҡһың. Тимәк, һин эш башлаясаҡ ҡалала һинең кеүек үк торлаҡһыҙ интеккән берәй иш кәрәк. Ул «иш» табылыр ҙа ул, ниндәйерәк кеше бит әле—билдәһеҙ. Әммә терһәкте тешләп булмай, теләйһеңме-теләмәйһеңме кем менәндер фатирҙы ҡуртымға алырға тура килә. Был йәһәттән миңә уңыш йылмайҙы. Өфөнән Сибайға ҡайтып төшкәс, мине ауыл мәктәбендә ун йыл буйы бергә уҡыған әхирәтем ҡаршы алды. Ул ике ҡыҙ менән бер әбейҙең бәләкәй генә аласығында йәшәй ине. Мине шунда алып ҡайтты. Йорт ҡапҡаһын асып та өлгөрмәнек, тупһаға ҡаш аҫтынан емерәйтә ҡарап оло йәштәге ханым сығып баҫты.\n—Быныһы кем?—тине миңә ымлап.\n—Инәй, бөгөн генә Сибайға килде, иртәгә эш башлай. Ҡаланы йүнләп белмәй, фатир тапҡансы минең менән йәшәп торһон инде.\n—Бер айға аҡсаһын бирһен дә инһен,—ти уҫал әбей.\n—Инәй, был ҡыҙ бында бер ай уҡ йәшәмәҫ ул. Бөгөн үк фатир эҙләй башлай. Нисә көн йәшәй—шул хаҡты сығыр алдынан түләр.\n—Ярай, ҡарағыҙ уны, сит-ятты эйәләтеп ултырмағыҙ,—тине лә ишеген шарт ябып әбей үҙенең хан һарайындай ҙур өйөнә инеп китте.\nБыл мөһабәт йорттоң артында бәләкәй генә аласыҡ ултыра ине. Әхирәтем мине шунда әйҙүкләне. Өйҙә ике йәш ҡыҙ һәм 2-3 йәш тирәһендәге бала бар. Баҡтиһәң, әхирәтемдең өйҙәштәренең береһенең балаһы икән. Һабаҡташым менән тамаҡ ялғап алғандан һуң Сибай буйлап сығып киттек. Бер киоскынан иғландар гәзите һатып алдыҡ һәм аллеялағы эскәмйәгә ултырып, шылтырата башланыҡ. Ҡыҙғанысҡа күрә, телефондың теге осонан «уже сдали» тигән яуаптар күберәк булды. Ә бәғзеләр фатирына тик йәш ғаиләне индерергә риза булыуын белдерҙе. Кәйефем тамам ҡырылды. Әммә әхирәтем бигерәк сос булып сыҡты.\n—Әйҙә, көнбағыш һатып ултырған әбейҙәрҙән һорашып ҡарайыҡ. Әбейҙәр күп белә ул, бәлки берәйһе үҙенә индерер.\nШулай итеп, магазин мөйөштәрендә көнбағыш менән һатыу итеүсе инәйҙәрҙән төпсөнә башланыҡ. Ғәрлеге ни тора. Эсем боша. Кит инде, әҙәм мәсхәрәһе бит, хәйерсе һымаҡ йөрө сәле! Эңер төштө. Һөҙөмтәһеҙ уҫал әбейебеҙҙең аласығына юлландыҡ. Ҡайтып, йәнә тамаҡ ялғап алдыҡ. Артабан ни эшләргә? Өйҙә телевизор юҡ. Бер аҙ гәпләшеп ултырҙыҡ та, йоҡларға яттыҡ. Тик йоҡо—йоҡо булманы. Йәш ҡыҙҙарҙың береһе юрғанына бөркәнеп алып оҙон-оҙаҡ кем менәндер телефондан һөйләште. Икенсеһенең балаһы төнө буйы нимәгәлер илап-мыжып сыҡты. Иртәнсәк йоҡоло күҙҙәремде саҡ асып эшкә юлландым. Коллектив менән танышҡас, үҙемдең проблеманы һөйләп бирҙем. Уларҙың береһе эшкә яҡын ғына бер йортта яңғыҙ әбей йәшәүен әйтте.\nМин тиҙ генә шунда юлландым. Тик әйтелгән фатирға яҡынлашыу менән өмөт һүрелде. Ишек төбөндә тараҡандар йүгерешеп йөрөй ине. Был ерәнгес бөжәктәрҙе күреп туҡтап ҡалдым. Шул саҡ өҫкө ҡаттан төшөп килеүсе бер ҡатын миңә һүҙ ҡушты:\n—Ишеген асмаймы әллә? Нығыраҡ шаҡы. Әбей ҡолаҡҡа ҡаты ул.\n—Ә-ә… Һеҙ, апай, был әбейҙе яҡшы беләһегеҙме? Мин ваҡытлыса йәшәргә фатир эҙләйем.\n—Ошо әбейгә инергә уйлайһыңмы?! Иртәгә үк кире бороп сығарыр. Аҡылы китеп йөрөй бит ул.\nМиңә хәбәрен һөйләй-һөйләй баҫҡыстан төшөүен дауам иткән ҡатындың артынса ҡуҙғалып та өлгөрмәнем, баяғы фатир ишеге асылып китте. Унан сал сәсле, бөкөрө ҡарсыҡ ҡарап тора ине.\n—Миңә килдегеҙме? Үтегеҙ!\nКилеүен килгәс, фатирын ҡарап сығайым әле, тип үтергә булдым. Өйҙә мебель юҡ тиерлек. Кухня бысраҡ. Иҙәндә тараҡандар йүгереп йөрөй. Мин шаҡ ҡатып ҡарап торам.\n—Ҡыҙым, таный алмайым да ҡуям. Кем ҡыҙы әле һин?\n—Инәй, беҙ таныш түгел. Фатирығыҙға ваҡытлыса индермәҫһегеҙме икән, тип кенә белешә килгән инем.\n—Ә-ә-ә, әйҙә йәшә. Тик һиңә ҡаралтым да, карауатым да юҡ инде. Иҙәнгә анау бәлтәмде түшәп ятырһың,—тип әбей алама пальтоға төртөп күрһәтте.\nИҙәндә, тараҡандар араһында, етмәһә алама пальто өҫтөндә ятыуымды күҙ алдына килтереп, тәндәрем зымбырлап китте. Үҙем әбейҙе йәлләп, риза булмауымды әйтә алманым. Алдаштырып ҡына: «Иртәгә килермен»,—тигән булдым да сығып киттем.\nКискеһен әхирәтем менән йәнә фатир эҙләргә тотондоҡ. Бер мәл: «Ҡыҙҙар, килегеҙ әле»,—тигән тауышҡа боролоп ҡараһаҡ, көнбағыш һатҡан әбейҙәрҙең береһе икән.\n—Кисә фатир эҙләй инегеҙ. Таптығыҙмы? Әйҙә, миңә инеп тороғоҙ. Минең фатир дүрт бүлмәле. Икегеҙгә бер бүлмәһе етер. Аҙнаһына 700 һум түләрһегеҙ.\nБеҙ ҡыуанышып, шул кистә үк әхирәтем менән яңы адресҡа күсеп тә ҡуйҙыҡ. Тик был фатир ҙа беҙҙе ҡыуандырманы. Ниңәлер алдан яҡшылап һорашмағанбыҙ. Баҡтиһәң, инәй яңғыҙ йәшәмәй. Бабайы, беҙҙең менән бер йәштәге улы, килене һәм бәләкәй сабый бар икән. Ни эшләйһең дә, ҡайҙа бараһың? Бер бүлмәгә урынлаштыҡ. Әхирәтем ашнаҡсы булғас, иртә менән тора ла, йыуына ла эшкә йүгерә. Кисһеҙ ҡайтмай, шунда тамаҡ ялғай. Ә бына миңә ауырыраҡ. Тораһың да йыуыныу һәм аш бүлмәһенең бушағанын көтәһең. Сөнки әбейҙең улына ла эшкә барырға кәрәк, ул да иртә тороп йөрөй. Үҙем менән бер йәштәге ир-егет менән алмаш-тилмәй йыуыныу, ашау шул тиклем уңайһыҙ ине. Шулай бер аҙна саҡ үтте. Ниһайәт, буш торған фатир таптыҡ. Бүлмәне бушатып хужабикәгә 700 һум аҡса һуҙҙыҡ.\n—Мин бит һәр берегеҙҙән 700 һум тинем,—тимәһенме әбейебеҙ. 2006 йылда бер бүлмәлә бер аҙна йәшәү өсөн был ҙур сумма ине. Аптырап 1400 һум түләнек тә сығып киттек.\nХужаһыҙ фатирҙа бер ултырғыс һәм уның өҫтөндә ултырған гөлдән башҡа бер ни ҙә юҡ ине. Яйлап-яйлап унан-бынан үҙебеҙгә кәрәкле әйберҙәр тупланыҡ. Өйҙө йыуып-таҙалап, матурлап, иҫке булһа ла мебелдәр менән йыһазландырып алдыҡ. Баштараҡ фатир хужабикәһе беҙҙе ныҡ контролгә алмаҡ булды. Ураған һайын килә, яйлап ултырып хәбәр һөйләй. Билдәле, беҙҙең эштән ҡайтҡас рәхәтләнеп ял итке килә, ләкин әбейҙең ыңғайына ултырып, уны сәй менән һыйламайынса ҡайтырға ашыҡмай ине. Аҡсаны ваҡытында биреп барҙыҡ. Айҙың тәүге көнө етеү менән инәй йүгереп килеп етә. Әгәр шул көндө өйҙә булмаһаң, беҙҙең эшкә килеп инә торған ғәҙәтен аҙаҡ саҡ ҡуйҙы. Беҙҙең намыҫлы, ышаныслы ҡыҙҙар булыуыбыҙға инанғандыр инде. Шулай итеп бер йыл үтте. Әхирәтемдең егете хеҙмәтен тултырып ҡайтҡас, улар туй яһап, икенсе тарафҡа күсеп китте. Тағы проблема килеп тыуҙы: кемде янға йәшәргә саҡырырға? Был ҡалала әллә ни таныштар ҙа юҡ. Унан-бынан белешеп, Интернеттан иғландар уҡый торғас, ниһайәт, бер ҡыҙ табылды. Яңы эш башлаған икән. Ҡарап тороуға ыҫпай ғына, йылмайып матур ғына һөйләшә. Тик бергә йәшәй башлаһаң, кешене яҡындан беләһең икән. Бүлмәләшем бигерәк әрпеш булып сыҡты, әйберҙәрен йыя белмәй, ашарға бешереү, өйҙө таҙалау башына ла инеп сыҡмай. Эштән ҡайта ла ноутбугына төбәлә һәм бар донъяһын онота. Оҙон-оҙаҡ кемдәр менәндер хатлаша. Бына бит кеше матур йәш сағын әрәм итә! Рәхәтләнеп саф һауала йөрөү, спектакль-концерттарға барыу урынына компьютерға текәлеп ултыр сәле. Мин йоҡларға урын һала башлаһам ғына ул һиҫкәнеп китә лә, ултырған урынын бушатып, шаптор-шоптор йөрөй башлай. Йә тамаҡ ялғай, йә кер йыуа. Сығырыңдан-сығаһың, әммә түҙәһең. Бер мәл сабырлыҡ сигенә еткерҙе был. Икенсе ҡаланан егете килеп төштө. Сәскәләр, бүләктәр тотоп килгән һөйгәненә был ҡыҙ өйҙә һыу ҙа тәҡдим итмәйенсә кафеға әйҙүкләне. Мин әйтәм, ярай әле, шул кафе-ресторандар бар, юғиһә был егет астан үлә ине. (Ике ай бергә тороп, уның аш бүлмәһендә бер ҙә бешеренгәнен күрмәнем). Ҡайҙалыр йөрөп, кис килеп инде былар. Төнөн йоҡо бирмәй, шыбырлашып һөйләшеп, ҡытҡылдашып көлөшөп сыҡтылар. Ҡәнәғәтһеҙлек белдереп улай әйләнәм, былай әйләнәм, уфылдайым. Юҡ, кеше аңламаһа —аңламай икән. Иртәгәһенә ике ай буйы эсемдә тотҡан һүҙҙәрҙе әйтергә тура килде. Бүлмәләшем фатирҙы бушатып сығып китте. Уның урынына беҙҙең коллективҡа эшкә килгән бер ҡыҙҙы индерҙем. Тәртипле кеше менән шул тиклем рәхәт икән. Күңелле генә итеп биш йыл бергә йәшәп ташлағанбыҙ. Фатир хужаһы булған инәйебеҙ беҙгә шул тиклем ныҡ өйрәнде, хатта икебеҙ ҙә кейәүгә сығып, фатирҙы бушатҡас, илап хушлашты. Эйе, беҙ ҙә уға ныҡ өйрәнгәйнек. Мәрхәмәтле генә инәй ине ул. Ваҡытында түләүҙе талап итһә лә, эш хаҡыбыҙҙың аҙ булыуын белгәнгәме, йәлләп хаҡты ҙур ҡуйманы. Бөгөн, мәҫәлән, бер бүлмәле фатирҙы 8 меңгә ҡуртымға бирәләр. Иҫ китмәле. Күптәрҙең айлыҡ эш хаҡы шул сама. Ашамай-эсмәй, кейенмәй генә, алған аҡсаңды кешегә биреп көн итергәме ни?! Бер нисә кеше йыйылып, бер фатирға инһә, хужалар йәнә оҡшатмай. Йәнәһе, фатирҙа «шайтан туйы» ойошторалар, күп кешегә һыу күп китә, уныһы-быныһы... Шуға ла фатирҙы ҡуртымға биреүселәр йәш-елкенсәктән «шөрләңкерәй», башлыса йәш ғаиләне эҙләй. Әммә барыһы ла тиерлек ғаиләлә баланың булмауын теләй. Нисек инде йәш ғаиләлә бала булмаһын?!\nЯңыраҡ ҡына бер әхирәтем бергә йәшәгән ҡыҙҙары менән ике аҙна эсендә дүрт фатир алмаштырыуын ғибрәт итеп һөйләгәйне. Баҡтиһәң, ҡайһы берәүҙәр өйөн таҙалатып, тәҙрәләрен йыуҙыртып ала ла, сәбәп табып, ғәфү үтенгән булып, 2-3 көндән кире сығарып ебәрә икән. Бәғзеләр 6 меңгә индерергә һүҙ бирә лә, 3-4 көндән кире уйлауҙарын белдереп, хаҡын арттыра. Фатир хужалары торлаҡһыҙ интеккән кешеләрҙең күсенгән һайын йөк машинаһы саҡыртып, йөк тейәүселәр табып, һәр береһенә аҡса түләп, ни тиклем сығым түгеүен уйлап та бирмәй. Күптәр ҡурҡыныс, бысраҡ, һыу торбалары тишелеп, крандары емерелеп бөткән, бер ниндәй йәшәү шарттары булмаған өйҙәренә оялмайынса ҡиммәт хаҡ һорай. Ҡайһы берәүҙәренең талаптарын көләмәс итеп һөйләрлек. Мәҫәлән, бер инәй буш торған фатирына егеттәрҙе индергән дә, эҫе һыуҙы тотонмай, һыуыҡ һыуҙы газда йылытып ҡулланырға кәңәш биргән. Йәнәһе, эҫе һыуҙың хаҡы «тешләшә». Был тәңгәлдә күргән, кисергән, ишеткәндәрҙе яҙа башлаһаң, ҡыҙыҡ та, ҡыҙғаныс та... Шөкөр, үҙ фатирымды алғас, быларҙың барыһы ла алама төш һымаҡ артта ҡалды. Әйткәндәй, республикала белгестәргә социаль торлаҡ булдырған фонд аша ипотека юллау банктарҙан алғанға ҡарағанда күпкә арзаныраҡ. Был йәһәттән хөкүмәткә, хакимиәт етәкселегенә, фонд вәкилдәренә рәхмәт белдерергә генә ҡала.\nБөгөн фатирҙарына 10 мең һум, етмәһә ут һәм газға өҫтәп хаҡ һораусылар күбәйҙе. Йәнә оҙайлы ваҡытҡа түгел, ә тәүлекләп фатирға индереүселәр артҡандан-арта. Уларҙы контролгә алыусы юҡ.\nFөмүмән алғанда, йәш белгестәр һәм яңы ғаилә ҡорған йәштәр өсөн торлаҡ мәсьәләһе—бик ҙур проблема. Ҡуртымға бирелгән фатирҙарға инеп, һуҡыр тинеңә тиклем ҡырып-һепереп кешегә биргәнсе, ипотека юллап, үҙ мөйөшөңә түләү күпкә яҡшыраҡ. Әммә ипотека юллауҙың үҙ шарттары бар. Күптәр тәүге иғәнәне таба алмай. Тимәк, был йәһәттән ниндәйҙер программа ҡабул итергә, булғандарын ябайлаштырырға кәрәк, һис юғында ятаҡтан булһа ла ваҡытлыса йәшәү урыны булдырыу зарур. Тап ошо сәбәп менән дә күпме йәш белгестәр сит тарафтарға сығып китә, йәшәр мөйөшө булмау арҡаһында күпме ғаиләләр тарҡала. Былары инде үҙе бер айырым ҙур мәсьәлә...


Асыҡ дәрестә – Рөстәм Хәмитов | Йәншишмә\nРеспублика Башлығы Рөстәм Хәмитов Белем көнөнә арналған тантанала булып, баш ҡаланың 16-сы гимназияһы уҡыусыларын яңы уҡыу йылы башланыу менән ҡотланы. Был белем усағының педагогик коллективы көслө булыуын, йыл һайын республика, ил мәнфәғәте өсөн хеҙмәт итеүсе һәләтле уҡыусылар сығарыуын да билдәләне.\nХәҙерҙән үк оло тормош юлына аяҡ баҫырға әҙерләнеүсе ун беренселәр хаҡында ла борсолоп, сығарылыш синыф ҡыҙҙары һәм егеттәре өсөн «Киләсәккә ынтылған Рәсәй» тип аталған асыҡ дәрес тә үткәрҙе. Ул сығышында, тырыш һәм ныҡышмал булмайынса үҙеңде тормошта күрһәтеп булмай, тип белдерҙе. Уҡыусылар республика Башлығына ҡыҙыҡһындырған һорауҙарын да бирҙе.\nБер ыңғайҙан Рөстәм Зәки улы белем усағының спорт залын, информатика, башҡорт теле һәм әҙәбиәте бүлмәләрен ҡарап, уларҙың матди-техник базаһы менән дә танышты.\n« Ҡыйыу ҡыҙ Мораҡта йәшәй


Дон дельтаһы — Башҡорт Википедияһы\nДельтаның юлдаш фотоһы\nДон дельтаһы (антикала — Меотий һаҙлығы) — ҙурлығы буйынса Азов диңгеҙе яр буйындағы икенсе урындағы дельта. Дон йылғаһының тамағында, Рәсәй Федерацияһы Ростов өлкәһе сиктәре эсендә урынлашҡан. Майҙаны яҡынса 538 км² тәшкил итә. Дон йылғаһының һыу күләме, Кубань йылғаһыныҡына ҡарағанда 1,5—2 тапҡырға артыҡ булыуға ҡарамаҫтан, Кубань йылғаһы дельтаһының 12,5 % күләмен биләй. Дон дельтаһы Азов диңгеҙенең Таганрог ҡултығы менән сиктәш.\n2 Боронғо тарихы\n3 Флора һәм фауна\nХәҙер Дон дельтаһы майҙаны майҙаны 538 кв. км. Ул Дондағы Ростов ҡалаһынан түбәндәрәк Түбәнге Гнилов станицаһы янында башлана. Бында йылға судно йөрөмәй торған Үлек Донец уң тармағына айырыла. Унан түбәндәрәк Ҙур Каланча, Иҫке Дон, Оло Кутерьма, Переволока, Еүеш Каланча тармаҡтарына һәм төрлө гирлалар, йырындарға, каналдарға, шул иҫәптән Азов магистраль каналына тармаҡлана. Шул итеп хәҙерге Дон дельтаһы әҙ һандағы күлдәре, валдар менән уратылған балыҡ ыуылдырыҡ сәсә торған һыулы урындар, яландар, ҡамыш менән ҡапланған һай һыу ятҡылыҡтары менән бергә яҫы аллювиаль тигеҙлектән ғибәрәт.\nАнтика текстарында был төбәк «меотий һаҙлығы» (Palus Maeotis) исеме аҫтында билдәле. Унан алыҫ түгел боронғо Танаис ҡалаһы урынлашҡан.\nДельта туғай үҫемлектәре , һынған ҡамыш ватыҡтары менән ҡапланған . Климатя- йылы диңгеҙ яны климаты. Ҡар ҡатламы даими ятмай, февраль баштарында иреп бөтә. Дельтала фазандар йәшәй. XXI быуат башында бында сүл бүреләре(шакалдар) эйәләшкән. Ростов өлкәһендә уларға ҡаршы һунар асылған.\nКарта бите L-37-X.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Дон_дельтаһы&oldid=717225 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:11 22 июль 2017 үҙгәртелгән.


28 Август 2017, 16:25\nЭрнст ЮЛБАРИСОВ, техник фәндәр докторы, Башҡорт¬остандың атҡаҙанған нефтсеһе:\n– Илебеҙҙә 150-гә яҡын милләт рус телендә аралашҡас, беҙгә ул телде белеү мотлаҡ. Нисек инде Рәсәй һынлы бөйөк Рәсәйҙә йәшәп, уның телен белмәйһең?! Шул уҡ ваҡытта башҡорт теленең сафлығы һәм киләсәге өсөн Башҡортостанда хәстәрлек күрелә икән, был бик мәслихәт. Республикабыҙҙа ғүмер итеп тә, ошо телде өйрәнмәү Башҡортостандың тарихын, халыҡтың үткәнен, ғөрөф-ғәҙәтен белмәүгә тиң түгелме?! Күптән түгел абруйлы бер ғалим менән әңгәмәләшкәндә ошо хаҡта ла етди һөйләшеү булды. Иң мөһиме – бер-беребеҙҙе тулыһынса аңланыҡ, фекерҙәрҙең тура килеүенә икебеҙ ҙә шатландыҡ.\nӘле илдәрҙең сиге юйылыуға табан бара, сәйәси һәм иҡтисади яҡтан ҡарағанда ла. Минеңсә, киреһенсә, ул нығытылырға тейеш. Әйткәндәй, яҡшы белгестәр өсөн бер ниндәй ҙә сик һәм сикләү төшөнсәләре юҡ. Ҡайһылыр юғары уҡыу йортон тамамлап, кәрәкле һөнәргә эйә булдың икән, бар донъяның ишектәре шар асыҡ. Урында һиҙелмәйҙер ул, ә бына сит илгә сыҡҡанда, унда йәшәгәндә башҡа телдәр менән бер рәттән башҡортса ла белһәң, ул хаҡта бүтәндәр ҙә белһә, хөрмәтең артыр ғына.\nЭльмира ХӘЙБУЛЛИНА, Башҡортостан Милли әҙәбиәт музейының методик бүлеге мөдире:\n– Кемгә нисектер һәм кем нимә генә тип сурытмаһын, минеңсә, туған телде белеү зарур. Тәрәндән уйлап ҡараһаң, уның аша телең асылған. “Әсәй”, “әпәй” тип әйткән телде хөрмәт итергә, уға дан йырларға кәрәк.\nБеҙ ҡалала ғүмер итһәк тә, ә ҙур мегаполистың төрлө яҡлап йоғонтоһо бик көслө, ғаиләлә иһә тик башҡортса ғына һөйләшәбеҙ. Бынан бер нисә йыл элек балалар (улар бәләкәй ине әле) менән беҙҙең арала шундай һөйләшеү булды.\n– Әсәй, ни өсөн өйҙә русса һөйләшмәйбеҙ ул? – тимәһенме берҙән-бер көндө улым менән ҡыҙым.\n– Һәр бала атаһының һәм әсәһенең туған телендә аралашырға тейеш, – тип матур итеп аңлатып бирҙек.\nОшонан һуң беҙҙә бүтәнсә был темаға һорау булманы. Эйе, ғаиләлә рәхәтләнеп туған телебеҙҙә аралашабыҙ, шул уҡ ваҡытта улар рус телен өйрәнә һәм яҡшы белә.\nӘле төп проблема сит телдәрҙе өйрәнеү түгел, ә туған телдәрҙе һаҡлап ҡалыуға ҡайтып ҡала. Бына быныһы инде бигерәк тә мөһим.\n“Башҡортостан” гәзитенән алынды.


- Беҙ тикшергән бөтә мәктәптәрҙә, ашханаларҙа аштарҙы 50\nпроцентҡа тиклем һалып еткермәүҙәре асыҡланды! - тине "Башинформ" агентлығында үткәрелгән матбуғат конференцияһында Аҙыҡ-түлек тауарҙарының әйләнешенә һәм\nсифатына контроль яһау һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса БР дәүләт комитеты начальнигы Айрат Халиҡов.\n- Беҙ Өфөлә һәм Нефтекамала мәктәп һәм мәктәпкәсә тиклемге учреждениеларҙы тикшерҙек. Һәм бөтә ерҙә ошондай күренеш. "Ни өсөн шулай килеп сыға?" тигән һорауға\nбеҙ бер үк төрлө "Балалар ашап бөтмәй!" тигән яуап алабыҙ. Ә ни өсөн балалар биргәнде ашап бөтмәй? Сөнки тәмһеҙ! Ә ни\nөсөн тәмһеҙ? Сөнки аш-һыу әҙерләнергә тейешле ҡиммәтле сифатлы компоненттарҙы арзан һәм сифатһыҙҙары менән алмаштыралар. Балаларҙа экономиялауға нисек ҡулдары күтәрелә? - тине йәне көйөп Халиков. - Эшселәр ашханаһында һалып еткермәһәләр, нисек тә аңларға мөмкин булыр ине. Ләкин былар үҫешеүсе йәш организм, беҙҙең балаларыбыҙ бит! Һуңынан балалар баҡсалары мөдирҙәре килеп, күҙ йәштәрен түгеп, был фактты фашламауҙы үтенә, юҡһа, уларҙы\nэштән сығаралар, йәнәһе.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, ғәмәлдәге закондар буйынса бындай ҡағиҙә боҙоуҙар өсөн туранан-тура башҡарыусы - был осраҡта\nтәғәйен ашты әҙерләгән ашнаҡсы язаһын алырға мөмкин. Уға\nбер меңдән ике мең һумға тиклем штраф һалыныуы ихтимал. Учреждение етәксеһенә иҫкәртеү яһала. Ә бер учреждениены\nинспекция ике йылға бер тапҡыр ғына тикшерә ала.\nХаликов етәкселек иткән БР Дәүләт аҙыҡ-түлек инспекцияһы\nбер йыл элек кенә ойошторолдо. Ләкин уҙған йылдың майынан алып ул предприятиеларҙың һәм ойошмаларҙың эшмәкәрлеген әүҙем тикшерә башланы. Инспекцияның үҙ офис бинаһы бар, лабораторияһы ойошторолған, лаборатор ҡорамалдар бүленгән.\nБыл ваҡыт эсендә республика ҡулланыу баҙарының меңгә яҡын сауҙа объекттары тикшерелде. Һәм өс меңдән ашыу ҡағиҙә боҙоуҙар асыҡланды. Иң таралғандары - лицензияһыҙ, федераль акциз маркаһыҙ, ярашлы документтарһыҙ алкоголле\nпродукция һатыу. Яраҡлылыҡ срогы үткән тауарҙарҙы һатыу осраҡтары йыш булғылай.\nДәүләт аҙыҡ-түлек инспекцияһы үҙ аллы ла, Тышҡы иҡтисади\nбәйләнештәр, сауҙа һәм эшҡыуарлыҡ, Эске эштәр министрлыҡтары, "Роспотребнадзор", прокуратура һәм Федераль именлек хеҙмәте менән бергә лә тикшереүҙәр үткәрә. Һуңынан инде тейешле саралар күрелә. Тикшереү һөҙөмтәләре буйынса 200-ҙән ашыу административ һәм туғыҙ\nенәйәт эше ҡуҙғатылған.\nДәүләт аҙыҡ-түлек инспекцияһы хеҙмәткәрҙәре һөйләүенсә, бер ваҡыт уларға "Треска балығы" тип яҙылған консерва банкаһын килтерәләр, ә эсендә селәүсендәр була. Тикшерә башлайҙар. Баҡһаң, был продукт менән һатыу иткән эшҡыуар уны ике төбәктә - Мурманскиҙа һәм Мәскәүҙә һатып алған. Унда тикшереүҙәрен һорап хат ебәрәләр. Ләкин, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бер ниндәй ҙә ҡағиҙә боҙоу асыҡлай алмайҙар.\nИюндән "Баҙар" программаһы үткәрелә. 30-ҙан ашыу баҙар\nһәм сауҙа-сервис комплексы тикшерелгән. Баҙарҙарҙы тикшереүе бик ҡатмарлы.\n- Прилавка эргәһенә киләһең, ә хужалар юҡ, - ти Халиков, - уларҙың ҡайҙа икәнлеген бер кем дә белмәй. Теләһәң, бөтә тауарын тейәп алып кит, улар яҡын да килмәйәсәк.\nИнспекция хеҙмәткәрҙәре райондарға алдан иҫкәртмәй, көтмәгәндә барырға тырышалар. Мәҫәлән, кистән белгескә иртәгә командировкаға барасағын әйтәләр, ә ҡайҙа икәнлеген\nәйтмәйҙәр. Бәлки, уның унда туғандары барҙыр! Иртәгә күрешәбеҙ, тип шылтыратып ҡыуандырыр. Ә туғаны уның ҡайҙа\nэшләгәнен белә бит инде. Һәм бер ун минуттан бөтә ҡасаба йәки ҡала халҡы беләсәк - әҙерләнеп көтөп торасаҡ.\nӘ әгәр тикшереү иҫкәрмәҫтән килеп төшһә, бер магазинға булһа ла көтөлмәгәндә барып инергә өлгөрә. Инспектор документын күрһәтеү менән, хәбәр йәшен тиҙлегендә тирә-йүн\nсауҙа нөктәләренә тарала, һәм улар ябылып та ҡуя. Кемдер ҡапыл сирләп китә, кемгәлер ашығыс рәүештә тауар артынан барырға кәрәк, кемдеңдер өйөндә торбаһы шартлаған.\nДәүләт аҙыҡ-түлек инспекцияһында ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау бүлеге асылды. Бүлектең эше хеҙмәтләндереүҙең бөтә өлкәләрен солғап ала - банктар хеҙмәтен дә, сәнәғәт тауарҙары менән һатыу итеүҙе лә, йәмәғәт туҡланыуын да. Һәр ҡулланыусы С. Халтурин урамы, 28-се йорт адресы буйынса был бүлеккә мөрәжәғәт итә йәки 223-83-15 телефоны аша шылтырата ала.


МАТУРЛЫҠТАН ТЫУА МАТУРЛЫҠ\n10 Сентябрь 2020, 10:30\nБөгөнгө һүҙем Баймаҡ районы Таулыҡай ауылында матурлыҡҡа ынтылып, барса кешене һоҡландырып йәшәүсе матур ғаилә хаҡында. Мансур һәм Гөлгөл Ғәлиндарҙың ихатаһынан уҡ матурлыҡ башлана. Унда инеү менән әкиәт донъяһына юлыҡҡандай тояһың үҙеңде.\nМатурлыҡ төшөнсәһен төрлө яҡлап аңларға була: күңел матурлығы, тышҡы матурлыҡ, кеше ҡулдары менән тыуҙырылғаны һәм оло ҡөҙрәт көсө менән тирә-йүнгә бирелгәне...\nБөгөнгө һүҙем Баймаҡ районы Таулыҡай ауылында матурлыҡҡа ынтылып, барса кешене һоҡландырып йәшәүсе матур ғаилә хаҡында. Мансур һәм Гөлгөл Ғәлиндарҙың ихатаһынан уҡ матурлыҡ башлана. Унда инеү менән әкиәт донъяһына юлыҡҡандай тояһың үҙеңде. Гөлгөл Иршат ҡыҙының исеме есеменә тап килеп тора. Урамдағы аллы-гөллө сәскәләргә ҡарап хайран ҡалаһың! Ә ундағы төрлө йәнлек һындарын, беседканы күреп йорт хужаһының алтын ҡуллы икәнлеген төҫмөрләргә була. Буш пластик шешәләрҙән, тәгәрмәстәрҙән нимә генә эшләнмәгән! Арыраҡ үтәбеҙ...Бында ниндәй генә емеш-еләк үҫмәй! Ағастарҙың да төрлөһө бар! Булдыҡлы хужабикә ҡышҡылыҡҡа ҡайнатмалар, турамалар эшләүгә оҫта. Оҙаҡ йылдар Ленин исемендәге хужалыҡта ашнаҡсы булып эшләгән Гөлгөл Иршат ҡыҙы аш-һыуға бигерәк маһир шул! Ул бешергән бәлештәр телеңде йоторлоҡ. Ҡасан ғына барма, уның өҫтәле аш-һыуҙан, тәмлекәстәрҙән һығылып тора!\nҒәлиндар күпләп ҡош-ҡорт тота. Йыл да 50-60-лап ҡаҙ, бройлер үҫтереп алалар.\nӨлгөлө ғаилә ауыл хакимиәте тарафынан бик күп Маҡтау ҡағыҙҙарына, Почет грамоталарына лайыҡ булды. Йорт хужаһы Мансур Ибраһим улы Себер тарафтарында вахта ысулы менән эшләһә, Гөлгөл Иршат ҡыҙы әле хаҡлы ялда. Тырыш, бөтмөр ғаиләлә ете бала – 6 ҡыҙ һәм 1 ул буй еткерҙе. Айгөлдәре – Сибайҙа, Яҙгөлдәре – Баймаҡта, Наҙгөлдәре Сорғот ҡалаһында үҙ ғаиләһе менән йәшәй. Улдары Илнур быйыл финансист һөнәренә диплом алды. Уралиә, Азалия, Розалия – мәктәп уҡыусылары. Уларҙың һәр береһе ата-әсәһенә оҡшап эшһөйәр, тырыш.\nБаланың балаһы балдай татлы булыуын да белә Ғәлиндар. Ейән-ейәнсәрҙәрен һөйөп туя алмай Гөлгөл һәм Мансур. 30 йылдан ашыу тиң-тигеҙ, матур донъя көткән ғаиләнән татыулыҡ серен дә һораным.\nБер-береңде аңлап, үҙ-ара кәңәшләшеп йәшәгәндә тормош алға бара,- ти Гөлгөл Иршат ҡыҙы.\nҺүҙемде йомғаҡлап шуны әйткем килә: ауылыбыҙҙы матурлыҡҡа, зауыҡҡа ынтылып йәшәүсе нәҡ ошондай өлгөлө ғаиләләр биҙәй.


Хәшим Мостаевҡа 90 йәш\nчәршәмбе, 20 сентябрь 2017, Казан вакыты 14:21\nсентябрь 16, 2008\nБашҡорт дәүләт опера һәм балет театры ветераны, Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбленең балетмейстер-консультанты Хәшим Фәтих улы Мостаев 90 йәшлек юбилейын билдәләне.\nБашҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре, башҡорт балеты ветераны Хәшим Фәтих улы Мостаевтың юбилей кисәһе Фәйзи Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбленең тамаша залында үтте. Байрамға юбилярҙың яҡындары, дуҫтары, хеҙмәттәштәре килгәйне.\nБашҡортостандың атҡаҙанған артисы Минзиә Нәсибуллина Хәшим Мостаевтың тәүге уҡыусыһы. Тормошоноң 70 йылын ул башҡорт хореографияһына бағышлап, уның үҫешенә ҙур өлөш индерә. Ошо дәүер эсендә бер нисә быуын бйеүселәр тәрбиәләп, ул асҡан талант эйәләре тамашасыларҙы үҙ ижады менән ҡыуандыра.\nИжад кисәһенә килеүселәр Мостаевтың ижады менән һоҡланыуын йәшермәй\nХәшим Мостаев балетмейстер, хореограф ҡына түгел, ул ижад менән дә етди шөғөлләнә. Юбилей кисәһендә ижад емештәренең береһе – “Шоңҡар” тип исемләнгән романының исем туйы ла үтте. Был китап балетмейстерҙың йылдар буйына йыйылып килгән илһамы, ижад тупланмаһы.\nТантана Фәйзи Ғәскәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле һәм Республика артистары ҡатнашлығында ҙур концерт менән тамамланды. “Миңә әле 90 ғына, эшләнәһе эштәр алда әле”, ти юбиляр.


Оло йыйында ҡатанаштыҡ - МБУК РДК муниципального района Хайбуллинский район\n/ Фестивали, конкурсы / Оло йыйында ҡатанаштыҡ\nЙыйында республика етәкселеге вәкилдәре, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайы депутаты Йомабикә Сәләхетдин ҡыҙы Ильясова, республика ағинәйҙәре ҡоро етәксеһе Гөлфиә Гәрәй ҡыҙы Янбаева, күренекле ғалимә Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы Бураҡаева, Дәүләт Думаһына депутатлыҡҡа кандидат Байғусҡаров Зариф Зәкир улы ҡатнашлығында республикабыҙҙын бөгөнгө көнө, киләсәге тураһында асыҡтан асыҡ ихлас күнелдән эшлекле һөйләшеү, йылы мөнәсәбәттә яҡын аралашыу булды. Сығыштарҙа республика халҡының уй – хыялдары, маҡсаттары бер булыуы, халыҡ яҡшылыҡҡа, изгелеккә, берҙәмлеккә, етеш, күркәм йәшәүгә ынтылыуы күренә. Бөтә иғтибар киләсәк быуынды лайыҡлы тәрбиәләрә, еребеҙҙен ышаныслы хужалары итеп үҫтереүгә йүнәлтелгән.\nШуныһы ҡыуаныслы ябай халыҡ республикабыҙ, илебеҙ етәкселегенә оло ышаныс менән ҡарай, артабан да етәкселектән аҡыллы эштәр көтә. Беҙҙен райондын ағинәйҙәренең эше йыйында бер нисә тапҡыр яҡшы, ынғай яктан телгә алынып китеүе, беҙҙен эшебеҙгә республика кимәлендә оло баһа әлбиттә. Йыйындын ойошҡанлы, юғары кимәлдә үтеүе – район хакимиәте башлығы, район Ҡоролтайы һәм Ағинәйҙәр ҡороноң татыу, берҙәм, килешеп эш итеү һөҙөмтәһе ул. Йыйындын ин мөғжизәле яғы, Бәндәбикә менән Ерәнсә сәсән образының ҡорҙа «ҡатнашыуы», күнелдәргә милләт өсөн ғорурланыу, милләтебеҙгә һоҡланыу, телебеҙҙе күҙ ҡараһы кеүек һаҡлау тойғоларын нығытты.


Архангел районында Зөфәр Ҡанбәков иҫтәлегенә шахмат буйынса традицион турнир үтте\nӘгәр ҙә тәүге йылдарҙа унда өс тиҫтәләп кенә спортсы ҡатнашһа, был юлы уларҙың һаны өс тапҡырға артып китте.\nБашҡа йылдарҙан айырмалы, быйыл ярышҡа Ҡырмыҫҡалы, Ҡалтасы һәм Ғафури райондарының да иң көслө шахматсылары саҡырылды. Айырыуса мәктәп уҡыусылары, шул иҫәптән ҡыҙҙар ҙур әүҙемлек күрһәтте. Был аңлашыла, сөнки бөгөн күп кенә мәктәптәрҙә шахмат түңәрәктәре уңышлы эшләй. Бер үк ваҡытта сығымдар ҙа ҙур түгел. Ә инде спорттың был төрө менән шөғөлләнгән бала иғтибарын тупларға өйрәнә, тырышлығы арта һәм хәтере яҡшыра. Шуға ҡарамаҫтан республиканың ҡала-райондарында шахмат буйынса бәйгеләр йыш ойошторола тип әйтеп булмай. Был йәһәттән Зөфәр Ҡанбәков иҫтәлегенә арналған турнирҙың йыл һайын үткәрелеп тороуын билдәләп үтергә мөмкин.


↑ 2011 йылдың 1 ноябрь көнөндә [https://web.archive.org/web/20111101123735/http://www.tarsus.gov.tr/default_B1.aspx?content=1037 архивланған. 2011 йылдың 1 ноябрь көнөндә архивланған. 2011 йылдың 1 ноябрь көнөндә архивланған. 2011 йылдың 1 ноябрь көнөндә архивланған. 2011 йылдың 1 ноябрь көнөндә архивланған. Tarsus Kaymakamlığı Hoşgeldiniz (төр.)(тур.)]\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мәрсин&oldid=1070667 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 9 сентябрь 2021 в 10:58\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:58 9 сентябрь 2021 үҙгәртелгән.


"Мостай Кәрим" - Башҡортостанда! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » "Мостай Кәрим" - Башҡортостанда!\n20.10.2017 "Мостай Кәрим" - Башҡортостанда!\nКисә, 19 октябрҙә, «Өфө» халыҡ-ара аэропортына халҡыбыҙҙың арҙаҡлы улы Мостай Кәримдең хөрмәтенә аталған самолет осоп килде. «Аэрофлот» авиакомпанияһының пассажирҙар ташыусы Sukhoi Superjet 100 самолеты сентябрь айында Башҡортостандың халыҡ шағиры исемен алғайны. Самолетты Мостай Кәримдең исеме менән йөрөтөү башланғысы менән Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов сығыш яһаны. Һауа карабы билдәле бер йүнәлешкә беркетелмәгән һәм Өфөгә тәүгә осоп килде.\n... Түҙемһеҙләнеп көтәбеҙ. Беҙ аэровокзал янында урынлаштыҡ, бына көньяҡтан йымылдаған ут яйлап түбәнәйә башланы - Мостай Кәрим глиссада буйлап төшөп ултырыу һыҙатына йүнәлде. Тәгәрмәстәр ергә ҡағылды, ике мотор реверста эшләп алды, шасси тормоздары тиҙлекте кәметте - "Сухой Суперджет" һыҙаттан руль юлына боролдо.\n... Самолет алыҫтан фараларын яҡтыртып килә. "Өс-ике-бер!" - һыҙаттың ян-яғында урынлашҡан ҡеүәтле "КамАЗ"дар өҫкә һыу һиптерә башланы! Һыу ағымдары бер-береһе менән киҫешә, өҫтәүенә яҡтыртыла - "Мостай Кәрим" тантаналы "һыу аркаһы" аҫтында Башҡортостан еренә "аяҡ баҫты".\nЛайнер FTWA - First ever "Arch of Triumph" йолаһын үтәне. Был матур күренеш авиацияға һыу флотынан килгән. Элек яңы ҡалаларҙан йәки илдәрҙән яңы карап тәүгә портҡа инһә, уның хөрмәтенә яр буйы батареялары орудиелары салютлап сәләмләгән. Аҙаҡ янғын һүндереү катерҙары караптарҙы һыу ағымдары менән ҡаршы алған. "Мостай Кәрим" дә ошо матур традицияға ҡушылды...\n... Мәскәүҙең «Шереметьев» аэропортынан килгән рейсты ихласлап ҡаршы алдылар – Башҡортостан еренә аяҡ баҫҡан һәр пассажирға башҡорт кейемле ҡыҙҙар ҡәнәферҙәр бүләк итте...\n... Туҡталыш 40 минут дауам итте. Ошо ваҡыт эсендә пассажирҙарҙы оҙатыу-ҡаршы алыу, багажды бушатыу-тейәү, салондарҙы йыйыштырыу, борт аҙыҡ-түлеге тейәү, ҡыҫҡаса техник хеҙмәтләндеү үтте. "Мостай Кәрим" кире Мәскәүгә осто...\n20.04.2019 - Яңылыҡтар таҫмаһы Был айҙа ете вахтасы ир һәм ҡатындың һәләк булыуы теркәлде\n20.04.2019 - Яңылыҡтар таҫмаһы Заварухин «Себер»гә баш тренер итеп тәғәйенләнде


Башҡорт лицей-интернатын тамамлаусылар Өфөлә һабантуй үткәрәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡорт лицей-интернатын тамамлаусылар Өфөлә һабантуй үткәрәсәк\n16:00, 24 мая 2013 Йәмғиәт\n25 майҙа Өфөнөң «Биатлон» спорт комплексында һабантуй үтә. Сараны «Үҫеш» фонды ярҙамында Республика башҡорт лицей-интернаты ойоштора.\nҠала көнөнә арналған байрам программаһында уйындар, конкурстар, үҙешмәкәр артистарҙың сығыштары, приздар һәм бүләктәр ҡаралған.\nЛицейҙан хәбәр итеүҙәренсә, әлеге һабантуй Башҡортостан баш ҡалаһына үҙенсәлекле бүләк булып тора.\nТәүге сығарылыш лицей-интернатта 1996 йылда булды. 2010 йылда уҡыу йортон тамамлаусылар «Үҫеш» фондын асыу тураһында ҡарар ҡабул итте. Лицейға ойоштороу һәм финанс ярҙамы күрһәтеү уның төп маҡсаты булып тора. Лицейҙы тамамлаусыларҙың һәм уҡыусыларҙың ата-әсәләренең хәйриә иғәнәләре фонд бюджетының төп өлөшөн тәшкил итә. Средстволар ҡабул итеү имтихандарын үткәреү, материалдар әҙерләү һәм баҫтырыу, уҡытыусылар өсөн квалификация күтәреү курстарын ойоштороу, уҡытыу ҡорамалдары һатып алыу өсөн тотонола.\nТеги: һабантуй,ҡала көнө


Күтәренке кәйеф өсөн нимә етмәй? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәләмәт булайыҡ » Күтәренке кәйеф өсөн нимә етмәй?\nКүтәренке кәйеф өсөн нимә етмәй? 30.11.2012 // Сәләмәт булайыҡ\nКоролева юҡҡа ғына йәшелсә үҫтермәйҙер, күрәһең…\nЙоҡонан торғас, әҙәм балалары үҙенә рәхәтлек эҙләй башлай. Нимә кәрәклекте һәр кем үҙе белә, әммә теләктәрҙең барыһы ла файҙалы түгел. Иң алда кешегә нимәнең һис тә кәрәкмәгәнен, зыянлы булыуын әйтке килә.\nБәғзе берәүҙәр яңы көндө бик ауыр башлай. Тәмәкесе таң тыуыр-тыумаҫтан ағыулы төтөн һурырға күнеккән. Эскегә бирелгән кеше «баш төҙәткәндән һуң көнөм һәйбәт уҙыр» тип өмөт итә һәм иртән иртүк иҫерткес эсемлек ҡуллана. Ҡайһы бер кешеләрҙең хеҙмәт көнө рулдә һәм йомшаҡ ултырғыс өҫтөндә уҙа. Ултырып ҡына, тел һәм фекер ярҙамы менән генә эшләгәндәр юғары хеҙмәт хаҡы алһа ла, сәләмәтлеген аҡса түләп тә рәтләй алмаҫлыҡ хәлгә еткерә. Хәрәкәт – кешенең тәбиғи хәле. Тап унда – бәрәкәт. Һүҙемә ҡолаҡ һалыусы булһа, кеше көнөнә ҡалмағыҙ, сәләмәтлегегеҙҙе һаҡлап йәшәгеҙ, тип әйтер инем.\nҺәр кемгә шәхсән кәңәш биреүе ҡыйын, әммә Ер йөҙөндә бар кешенең дә көн кисерешендә уртаҡ сифаттар бар.\nҒөмүмән, тормош бер төрлө ритмда үтә. Хайуандарҙың да шулай. Арып йоҡлайбыҙ, аҙаҡ донъя мәшәҡәттәре менән булабыҙ. Көндө үткәреүҙең дөйөм тәртибе бар: эш, ризыҡ табыу, белем алыу йә иһә һөнәргә өйрәнеү, үҙеңде тәрбиәләү, ғаилә мәнфәғәттәрен ҡайғыртыу, ял минуттары. Көн һайын ҡабатланып торған ғәмәлдәрҙе лә дәрт һәм илһам менән биҙәп торорға мөмкин.\nЙоҡонан уянғанда үҙеңде ҡояш менән бер үк ваҡытта яңынан тыуғандай хис итәһең. Баштан үткән ауырлыҡтар артта ҡалған. Кисә ҡорған планды төҙәткеләйбеҙ ҙә көндәлек мәшәҡәттәргә сумабыҙ.\nҮҙен бәхетле тойоу өсөн кешегә күп тә кәрәкмәй. Башың, тәнең, аҡылың үҙең менән. Өҫтөң бөтөн, эш-шөғөлөң, ризығың, йәшәреңә урының бар.\nБыл донъяла бәхет-рәхәтлек эҙләп көн итеү яҡшыраҡмы, әллә табышлыраҡ, күңелгә ятҡан эш-шөғөл юллап йәшәүме? Еңел эш һәйбәтерәкме, әллә эштән кинәнес, ләззәт табыумы? Былар бер-береһенә бәйле, әммә етди айырмаһы ла бар. Меңгә яҡын кешене биш йыл дауамында күҙәтеү һөҙөмтәһендә маҡсат ҡуйып йәшәгәндәрҙең ғүмер оҙонлоғоноң үҙ яйына йәшәгәндәрҙекенә ҡарағанда байтаҡҡа күберәк булыуы асыҡланған. Һәр кешенең үрләр үҙ бейеклеге бар. Кемгәлер ул – белем алыу, юғары вазифа йөкмәү, икенселәргә – бала тәрбиәләү, китап яҙыу, ағас үҫтереү, ҙур йорт һалыу һәм башҡалар. Өлкән йәштә лә ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс итеп йәшәп була. Абруйлы ил ағалары һәм инәләре ғаилә мәсьәләләрен яҡшы көйләй, йәмәғәт эштәрен һәйбәт башҡара. Күптән түгел Өфөлә «Белем» йәмғиәте конференцияһында оло ғына бер ағай менән һөйләшеп киттек. Ул, пенсияға сыҡҡас, үҙенә «Белем» йәмғиәтендә эш тапҡан. Халыҡҡа лекция уҡый, йәштәрҙе тәрбиәләй. Мин уға 70 йәш тирәһе барҙыр тип уйлаһам, тағы 19 йәшкә өлкәнерәк булып сыҡты.\nДонъяға килгәнеңә үкенеп, илап-зарланып ултырып булмай. Үҙеңә һәм ғаиләңә ыңғай йәшәү шарттары тыуҙырыу өсөн даими эш алып барырға кәрәк. Беҙгә мәктәптә шәхси тормошто нисек көйләргә кәрәклеген өйрәтмәһәләр ҙә, донъя ҡорғанда белем һәм тәбиғи интеллект ярҙам итте. Бөгөн байтаҡ сит ил кешеһе тормошон яйға һалыу өсөн Рәсәйгә эш эҙләп килә. Тимәк, ҡайҙалыр йәшәү кимәле беҙҙәгенән насар. Эшләп йәшәгән кешенән өлгө алырға кәрәктер тип уйлайым. Ауылдан ҡалаға килеп, «ер тырнап» тырышҡан, ташландыҡ кирбестән ғәләмәт матур өй һалған бер ағайҙы беләм. Затон биҫтәһендәге күршем, шлактан бер үҙе блоктар яһап, йортон нығытты һәм улына ла матур өй һалып ҡуйҙы. Әлбиттә, бындай эшһөйәрҙәрҙең тормошо маҡсатлы һәм шуға күрә һөҙөмтәле.\nТормош нигеҙен һәр кем үҙе ҡора. Ауыр эштән генә түгел, яңы маҡсат ҡуя белмәгәндән дә сирләүселәр осрай. Киләсәгеңде күҙалламау, эшһеҙлек – еңел, ымһындырғыс рәхәтлектәр табыуға этәргес. Өйөн һалып бөтөп, эскесегә әйләнгән кешеләрҙе лә күргән бар.\nИртәнге гимнастиканың кеше сәләмәтлеге өсөн файҙаһын да билдәләге килә, тик йоҡоһо туймаған кешене иртүк йүгертергә мәжбүр итеү менән бик килешеп етмәйем. Ә бына торғас та гимнастика менән шөғөлләнеүҙең, һис шикһеҙ, файҙаһы бар. Тән яҙыла, хәрәкәттәр еңеләйә, йоҡо ҡаса. Сәләмәт булып ҡалыу өсөн кешегә йышыраҡ ҡыбырларға кәрәк. Беҙ күп урынға өлгөрөргә теләп, автомобиль, лифт ҡулланабыҙ. Был осраҡта тәнебеҙ йомшара, йөрәк эшмәкәрлеге һүлпәнәйә. Хәрәкәт кешегә һауалай мөһим. Шуның өсөн дә Бөйөк Британия королеваһы редисканы үҙе үҫтерә, йәшелсәһе менән ҡунаҡтарҙы һыйлай торғандыр. Тынғыһыҙ, физик һәм рухи эште эҙләп кенә торған кешеләр, ғөмүмән, үҙҙәрен бәхетле хис итә.\nСәләмәтлектән тыш, үҙеңә тағы ла нимә теләргә була? Муллыҡ, байлыҡ, бәрәкәтле тормош. Тәүгеһе бәхетле йәшәү өсөн бөтә нәмә лә бар тигәнде аңлата. Муллыҡ ул – мөхит, парадигма, уны коллектив тормош тәьмин итә. Байлыҡ – кәрәгенән дә артыҡ әйбергә хужа булыу. Ул кешене даими хәүеф аҫтында тота.\nИң мөһиме: тормошоғоҙ бәрәкәтле булһын – был сәләмәтлектең ныҡлығын, эшле булыуыңды, яҡшы йәшәрлек аҡсаның даими инеп тороуын аңлата. Булғандың ҡәҙерен белеп, уны бәрәкәтле ҡуллана белеү ҙә кәрәк.\nБәхет, сәләмәтлек төшөнсәләренә ҡайһы яҡтан ҡараһаң да, барыһы ла хеҙмәткә һәм маҡсатлы йәшәүгә ҡайтып ҡала. Ни өсөн Ленинград блокадаһында бер кем дә невроздан яфаланмаған? Сөнки барлыҡ халыҡ еңеүгә генә маҡсат тотҡан һәм аслыҡтан үлмәҫ өсөн тырышып эшләгән. Иғтибар иткәнегеҙ барҙыр: маҡсатһыҙ һәм хәрәкәтһеҙ йәшәгән туҡ, ҡайғы-хәсрәтһеҙ әҙәмдәр ҡапыл ғына сиргә һабыша, ҡыҫҡараҡ ғүмер кисерә. Бәхетте ситтән эҙләмәй, йәшәгән урында ла табып була. Уны күрә белергә кәрәк.\nБер хеҙмәттәшемдән: «Иртән нисек кәйефеңде күтәрәһең»? – тип һораным. Ул, минең кеүек артыҡ фәлсәфәгә бирелмәйенсә, бик ябай яуап ҡайтарҙы. «Эшкә барыр алдынан кейенеп, көҙгө алдына баҫам да, «Эй, бигерәк матурһың, һәйбәт кеше лә инде һин», тип күңелде күтәрәм, шунан эшкә китәм», – ти. Ысынлап та, дөрөҫ бит, сөнки донъя һинең өсөн, һин булғанға ғына бар. Үҙеңде яратып, төрлө маҡсат ҡуйып йәшәүҙән яҡшыһы юҡтыр.


Хәбәрҙәр - 25.04.16\nХәбәрҙәр - 21.04.16\nХәбәрҙәр - 20.04.16\nХәбәрҙәр - 19.04.16\nӨфөлә бер егет күп ҡатлы йорт башынан ырғыған\nӨфөлә бер егет күп ҡатлы йорт башынан ырғыған. Руфер бер йорт башынан икенсе йорт башына ырғыған. Ул иҫән-һау. Әммә белгестәр бындай дыуамаллыҡ күңелһеҙ эҙемтәләргә килтереүе ихтимал, тип иҫкәртә. Видеоны ютуб видеохостингында ҡарарға мөмкин.\nХәсән Назарҙың "Һайланма әҫәрҙәр" китабының исем туйы үтте\nХәсән Назарҙың "Һайланма әҫәрҙәр" китабының исем туйы үтте. Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханала шағир, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Хәсән Назарға 75 йәш тулыу айҡанлы "Һайланма әҫәрҙәр" китабының исем туйы үтте. Шағирҙың шатлығын уртаҡлашырға уның ҡәләмдәштәре лә,...\nБашҡортостан яҙыусылары берлегенең яңы рәйесе һайлана\nБашҡортостан яҙыусылары берлегенең яңы рәйесе һайлана. Башҡортостан яҙыусылар берлеге рәйесе вазифаһына өс кандидат дәғүә итә. Аҡмулла исемендәге БДПУ –ның башҡорт филологияһы факультеты доценты Зәки Әлибаев, “Истоки” газетаһы баш мөхәррире Айҙар Хөсәйенов һәм “Китап” нәшриәтенең баш мөхәррир...\nБиохимия һәм генетика институты 55 йыллыҡ юбилейын билдәләй\nБиохимия һәм цитохимия бүлеге булараҡ ҡына башланғыс алған ғилми ойошма Рәсәй һәм хатта донъя кимәлендәге асыштары менән дан алған. Институтта барыһы 8 лаборатория эшләй. Был ҡоролмаһыҙ заманса ғилми тикшеренеү эштәре алып барыуҙы күҙ алдына ла килтереп булмай. Институт ғалимдары матдәләрҙең...\nИртәгә яҙғы саҡырылыш башлана\nИл президенты Владимир Путин Рәсәй Ҡораллы көстәренә яҙғы саҡырылыш тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы. 1 апрелдән 15 июлгә тиклем 18-27 йәшлек 142 мең йәш кеше армия сафтарына алына. Бер йыл элек яҙғы саҡырылышта ғәскәрҙәр 155 мең һалдат менән тулыланғайны. Яңыраҡ билдәле булыуынса, Рәсәй Ҡораллы...\nКраснодар крайының Тихорецк ҡалаһында халыҡ Рәсәйгә ҡаршы санкцияларҙы оҙайтыуҙы талап итеп урамға сыҡҡан. Көнбайыш санкциялары илдә фермерлыҡ үҫешенә етди этәргес биргән. Митингта 1 мең 500 фермер ҡатнашҡан. Бразилия парламентының элекке етәксеһе, президент Дилма Руссефҡа ҡарата импичмент иғлан...\nБашҡортостан юлдарында иртәгәнән 30-сы апрелгә тиклем ауыр йөк машиналары хәрәкәте сикләнә. Яҙғы осорҙа ваҡытлыса сикләү халыҡ-ара йөктәр ташыусы транспортҡа, пассажир автобустарына, аҙыҡ-түлек, дарыуҙар, яғыулыҡ ташыусы йөк машиналарына, фажиғә һәм башҡа ғәҙәттән тыш хәл...\nБыйылғы ташҡын баш ҡала өсөн ҙур һынауға әйләнеүе ихтимал\nБыйылғы ташҡын баш ҡала өсөн ҙур һынауға әйләнеүе ихтимал. Бөгөн Өфө ҡала хакимиәте башлығы социаль селтәр аша башҡала халҡы менән аралашты. Ирек Ялаловҡа һорауҙар күп булды. Уларҙың күбеһе яҙғы ташҡынға бәйле ине.Ҡала хакимиәте башлығы әйтеүенсә, быйыл Ағиҙел йылғаһы бассейнындағы күпселек...\nБөрөлә коммуналь авария. Ҡала эсәр һыуһыҙ ҡалды. Шаһиттар видеолары менән социаль селтәрҙә уртаҡлаша. Урындағы хакимиәттән хәбәр итеүҙәренсә, коммуналь авария сәбәпле айырым йорттарҙа крандарҙан бысраҡ һыу аҡҡан. Бөгөнгә авария эҙемтәләре бөтөрөлгән, тип хәбәр ителә.\n“Филантроп” премияһы номинанттары бүләкләнде\n“Филантроп” премияһы номинанттары бүләкләнде Республика Хөкүмәте эргәһендәге инвалидтар эше буйынса Координация советының сираттағы ултырышы бөгөн “Филантроп” премияһы номинанттарын бүләкләү тантанаһынан башланды. Хөкүмәт рәйесе урынбаҫары Салауат Сәғитов белдереүенсә, 2016 йылда илдә был...\nӨфөлә халыҡ сәнғәте күргәҙмәһенең икенсе көнө. Боронғо кәсептәрҙең үҙенсәлектәре, ҡул эштәре менән яҡындан танышырға теләүселәр күргәҙмәгә килә ала. 2014 йылда үткәрелгән тәүге фестивалдә 14 район ғына ҡатнашһа, был юлы 45 район вәкиле бер майҙанға йыйылды.\nБөрйән районында халыҡ кәсептәрен онотмайҙар. Яңы Мөсәт ауылында йәшәүсе Ишкининдар ғаиләһе буш ваҡыттарында тырыз эшләп һата. Ғаилә башлығына тормош иптәше һәм балалары ла ярҙам итә. Был шөғөл ярайһы килем килтерә. Роберт Ишкинин туҙ тураһында күп уҡыған һәм тырыз эшләү тәжрибәһен...\nРәсәй президенты Владимир Путин һәм премьер-министры Дмитрий Медведев Арктиканы сүп-сарҙан таҙартыу эштәре барышы менән танышты. Рәсәйҙең тәбиғәт ресурстары министры Сергей Донской башҡарылған эштәр тураһында һөйләне һәм программа сиктәрендә алты утрауҙан 42 тонна сүп-сар сығарылды, тине. Тәүҙә...\nИмпортты алмаштырыуҙа уңышҡа ирешкән хужалыҡ. “Ҡарман балыҡсылыҡ хужалығы”нда балыҡты “һауыу” тип аталған үҙенсәлекле процесс башланды. Бөгөнгә Рәсәйҙәге иң ҙур һәм Башҡортостанда йыл әйләнәһенә балыҡ үрсетеүсе берҙән-бер хужалыҡтың етештереү күләме рекордлы күрһәткестәргә барып етә – йылына мең...\nБашҡортостанда һауа торошона бәйле ғәҙәттән тыш хәл режимы иғлан ителде\nБашҡортостанда һауа торошона бәйле ғәҙәттән тыш хәл режимы иғлан ителде. Елдең тиҙлеге урыны менән секундына 23 метрға етер, тип фаразлана. Ағастарға, тимер сымдарға епшек ҡар һырыны. Шаһиттар юлдарҙа, айырыуса, Өфө-Стәрлетамаҡ йүнәлешендә юлдың үтә лә тайғаҡ булыуы, күп һанды...\nКраснокама районынан хәүефле хәбәр\nКраснокама районынан хәүефле хәбәр. Бында ике автомобиль бәрелешеү һөҙөмтәһендә өс кеше һәләк булған. 11 йәшлек бала ауыр хәлдә дауаханаға һалынған. Әле табиптар уның ғүмере өсөн көрәшә. Юл инспекторҙары хәбәр итеүенсә, водителдәр һауа шарттарын иҫәпкә алмаған.


Башҡортостанда 6 апрелдә үткән экология өмәләрендә 320 меңгә яҡын кеше ҡатнашты һәм 3 056 берәмек техника йәлеп ителде. Был хаҡта Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры вазифаһын башҡарыусы – торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Михаил Киреев, Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров үткәргән оператив кәңәшмәлә белдерҙе.\nӨмәләр бөтә муниципаль берәмектәрҙә лә үтә (һауа шарттары сәбәпле бары тик Сибай һәм Учалы ҡалаларында тотҡарлана). Бөтәһе 5 532 ихата, 107 ял итеү биләмәһе һәм 63 хәрби мемориал тәртипкә килтерелгән.\nЙәмәғәт урындарын тәртипкә килтереү эштәренә 15 960 ойошма йәлеп ителә. 110 261 куб. м сүп-сар сығарыла. Өмәгә 34 дәүләт власы органдарынан 800 хеҙмәткәр сыҡҡан. Улар баш ҡала парктары һәм скверҙарҙан 10 мең тонна сүп-сар сығара.\n–Май байрамдарына бөтә биләмәләр ҙә тәртипкә килтерелергә тейеш, – тине Радий Хәбиров. – Беҙ был йәһәттән үҙебеҙгә юғары талап ҡуябыҙ.\nТөбәк етәксеһе 27 апрелгә тәғәйенләнгән республика әһәмиәтендәге сираттағы экология өмәләрендә урам-ихаталарҙы таҙартыуға ҙур иғтибар бүлергә ҡушты. Ошо уҡ көндө «Йәшел Башҡортостан» тип исемләнгән ағас ултыртыу акцияһы үтәсәк. Бөгөнгә тематик аллеялар өсөн 57 биләмә тәғәйенләнгән. Йәмғеһе 17 мең ағас һәм 4 мең ҡыуаҡ үҫентеләре ултыртыу күҙаллана.


Астероид — Башҡорт Википедияһы\nАстеро́ид — Ҡояш системаһындағы, Ҡояш тирәләй орбитала әйләнеп йөрөүсе, сағыштырмаса ҙур булмаған күк есеме. Астероидтар массаһы һәм ҙурлығы буйынса планеталарҙан ҡалыша, улар дөрөҫ булмаған формала һәм атмосфералары юҡ, шулай ҙа уларҙың юлдаштары булыуы мөмкин.\nЮғары айырыусанлыҡ менән төшөрөлгән астероидтар рәсеме (масштабта). 2011 йылға торошло, ҙурҙан бәләкәйгә: (4) Веста, (21) Лютеция, (253) Матильда, (243) Ида һәм уның юлдашы Дактиль, (433) Эрос, (951) Гаспра, (2867) Штейнс, (25143) Итокава.\n2 Ҡояш системаһында астероидтар\n3 Астероидтарҙы өйрәнеү\n4 Астероидтарға исем биреү\n5 Астероидтың формаһын һәм үлсәмен билдәләү\n6 Астероидтарҙы классификациялау\n6.1 Ҙурлыҡтары буйынса бүлеү\n7 Астероидтар хәүефе\n8 Беренсе 30 астероид\nАстероид терминын (от бор. грек. ἀστεροειδής — «йондоҙға оҡшаған», ἀστήρ — «йондоҙ» и εῖ̓δος — «ҡиәфәт») Уильям Гершел индерә, уларҙы телескоптан күҙәткән ваҡытта улар йондоҙ кеүек күренә, планеталар, уларҙан айырмалы булараҡ, диск кеүек күренә. «Астероид»тың теүәл билдәләмәһе әлегә тиклем билдәләнмәгән. 2006 йылға тиклем астероидтарҙы кесе планеталар тип йөрөткәндәр.\nКвалификация биреү өсөн төп дәүмәл — есемдең ҙурлығы. Диаметры 30 метрҙан артыҡ булған күк есеме астероид тип атала, бәләкәйерәк күк есемдәре метеориттар тип атала.\nҠояш системаһында астероидтарҮҙгәртергә\nӘлеге ваҡытта Ҡояш системаһында йөҙ меңләгән астероид булыуы билдәле. 2013 йылдың 11 ғинуарына торошло мәғлүмәттәр базаһында 97 853 768 объект иҫәпләнә, 600 853-өнөң орбиталары билдәләнгән һәм уларға рәсми номер бирелгән. 17 620-һенең был ваҡытта рәсми раҫланған исеме булған. Ҡояш системаһында ҙурлығы 1 километрҙан ҙурыраҡ 1,1-ҙән 1,9 миллионға тиклем объект бар тип иҫәпләнә.\nӘлеге ваҡытта билдәле булған астероидтар Марс менән Юпитер орбиталары араһындағы астероидтар һыҙатында тупланған.\nҘурлығы яҡынса 975×909 км булған Цецера Ҡояш системаһындағы иң ҙур астероид булып иҫәпләнә ине, 2006 йылдың 24 авгусында ул кәрлә планета статусын алды. Тағы ике иң эре (2) Паллада һәм (4) Веста астероидтарының диаметры яҡынса ~500 км(4). Веста астероидтар һыҙатындағы ябай күҙгә күренә торған берҙән-бер объект. Башҡа орбиталар буйынса хәрәкәт иткән астероидтарҙы улар Ергә яҡын үткәндә күҙәтергә мөмкин (мәҫәлән, (99942) Апофис).\nҺыҙаттағы барлыҡ астероидтарҙың дөйөм массаһы 3,0—3,6·1021 кг, был Ай массаһының 4% самаһы. Церера массаһы — 9,5·1020 кг, йәғни дөйөм массаның 32 %, ә өс иң эре астероид (4) Веста (9 %), (2) Паллада (7 %), (10) Гигея (3 %) — 51 %, йәғни астрономик үлсәү буйынса күпселек астероидтарҙың массаһы бик бәләкәй.\nАстероидтарҙың төп һыҙаты (аҡ төҫтә) һәм Юпитерҙың троян астероидтары (йәшел төҫтә)\nАстероидтарҙы өйрәнеү 1781 йылда Уилям Гершел Уран планетаһын асҡас башлана. Уның уртаса гелиоцентрик аралығы Тициус — Боде ҡағиҙәһенә тап килә.\nXVIII быуат аҙағында Франц Ксавер 24 астрономдан торған төркөм ойоштора. 1789 йылда был төркөм, Тициус — Боде ҡағиҙәһе буйынса, Ҡояштан 2,8 астрономик берәмек алыҫлыҡта, Марс менән Юпитер орбиталары араһында планеталар эҙләү менән шөғөлләнә. Билдәле ваҡытта зодиак йондоҙлоҡтарындағы барлыҡ йондоҙҙарҙың координаталарын билдәлергә тигән бурыс ҡуйыла. Икенсе төндә координаталар сағыштырыла, ҙур арауыҡҡа күскән объекттар айырып алына. Эҙләнелгән планетаның самаланған күсеше сәғәтенә 30 градус тип күҙаллана, был еңел күренергә тейеш була.\nБеренсе астероид Церераны, был проектта ҡатнашмаған итальян Джузеппе Пиацци 1801 йылда быуаттың беренсе төнөндә аса. Өс башҡа астероид (2) Паллада, (3) Юнона һәм (4) Веста артабанғы бер нисә йылда асыла, иң һуңғыһы Веста 1807 йылда асыла. Тағы 8 уңышһыҙ йылдан һуң астрономдарҙың күбеһе, унда башҡа бер ни ҙә юҡ тип, тикшеренеүҙәрен туҡтата.\nӘммә Карл Людвиг Хенке ныҡышмалылыҡ күрһәтә, һәм 1830 йылда яңы астероидтар эҙләүҙе дауам итә. Ун биш йылдан һуң ул һуңғы 38 йылда тәүге яңы астероид Астерияны аса. Ике йыл да үтмәй, Гебаны аса. Бынан һуң эҙләнеүҙәргә яңы астрономдар ҡушыла, артабан йылына кәм тигәндә бер яңы астероид асыла (1945 йылдан башҡа).\n1891 йылда Макс Вольф яңы астероидтарҙы эҙләү өсөн фотоға төшөрөү ысулын ҡуллана, оҙаҡ ваҡыт яҡтыртыу менән төшкән фотоларҙа астероидтар ҡыҫҡа яҡты эҙен ҡалдыра.\nБыл ысул, элекке күҙәтеү ысулына ҡарағанда, яңы астероидтарҙы билдәләүҙе тиҙләтә: Макс Вульф яңғыҙы (323) Брюсиянан башлап 248 яңы астероидты таба, уға тиклем 300-ҙән артыҡ астероид билдәле була. Хәҙер, бер быуат үткәс, бер нисә мең астероид танылған, номерланған һәм исемләнгән. Уларҙың бик күп булыуы билдәле, тик ғалимдар уларҙы тикшерергә ашыҡмай, уларҙы «йыһан сүп-сары» («vermin of the skies») тип атайҙар.\nАстероидтарға исем биреүҮҙгәртергә\nБаштараҡ астероидтарға рим һәм грек мифологияһы геройҙары исемдәрен биргәндәр, һуңынан тикшереүселәр теләһә ниндәй исем биреү хоҡуғын алалар — мәҫәлән, үҙ исеме менән атарға. Тәүҙәрәк астероидтарға ҡатын-ҡыҙ исеме биргәндәр, ирҙәр исемен тик ғәҙәти булмаған орбитаһы булған астероидтар ғына алған (мәҫәлән, Ҡояшҡа Меркурийҙан да яҡыныраҡ килеүсе Икар). Һуңынан был ҡағиҙә лә үтәлмәй башлай.\nОрбитаһы яҡшы өйрәнелгән астерод ҡына исем ала. Тиҫтәләгән йыл үткәс кенә исем алған астероидтар билдәле. Орбитаһын иҫәпләп сығарғансы астероидҡа асылған датаһы менән тәртип номеры бирелә, мәҫәлән 1950 DA. Һан йылды күрһәтә, беренсе хәреф — астероид асылған йылдағы ярты айлыҡты (миҫалда февралдең икенсе яртыһы). Икенсе хәреф был ярты айлыҡта асылған тәртип номеры, миҫалда был ярты айлыҡта беренсе асылған астероид.\nРәсми исем алған астероид исеме һандан (тәртип номеры) һәм исеменән тора — (1) Церера, (8) Флора һ.б.\nАстероидтың формаһын һәм үлсәмен билдәләүҮҙгәртергә\n(951) Гаспра астероиды янынан осоп барғанда «Галилео» зонды тапшырған рәсем (төҫтәре көсәйтелгән)\n1802 йылда Уильям Гершель һәм 1805 йылда Иоганн Шрётер астероидтың дискын еп микрометры ысулы менән үлсәп ҡарайҙар. Уларҙан һуң XIX быуатта шундай уҡ ысул менән иң сағыу астероидтарҙы башҡа астрономдар үлсәй.\nБыл ысулдың төп етешһеҙлеге һөҙөмтәләрҙең айырмаһында була (мәҫәлән, Церераның төрлө ғалимдар тарафынан алынған иң ҙур һәм иң бәләкәй үлсәме ун тапҡырға айырыла).\nХәҙерге заманда поляриметрия, радиолокация, спекл-интерферометрия, транзит и йылылыҡ радиометрияһы ысулдары ҡулланыла.\nТранзит ысулы ябай һәм сифатлы булып тора. Астероид Ергә ҡарата хәрәкәтендә айырым йондоҙ фоны аша үтә, был күренеш йондоҙҙо астероид ҡаплауы тип атала. Йондоҙ яҡтылығы кәмеү оҙайлығын үлсәп һәм астероидҡа тиклем йыраҡлыҡты белеп, ҙурлығын теүәл билдәләп була. Был ысул менән Паллада кеүек эре астероидтарҙың үлсәмен билдәләп була.\nАстероидтарҙың дөйөм классификацияһы уларҙың орбита характеристикаһына һәм өҫтәренән сағылған Ҡояш яҡтыһының күҙгә күренгән спектрын һүрәтләүгә нигеҙләнгән.\nҘурлыҡтары буйынса бүлеүҮҙгәртергә\nҮлсәмдәре ҙурайған һайын астероидтар һаны түбәнәйә.\nДиаметры D-нан ҙурыраҡ яҡынса N астероидтар һаны\nӘлеге ваҡытта Ер өсөн хәүефле астероидтар юҡ тип иҫәпләнә.\nАстероид ни тиклем ҙурыраҡ һәм ауырыраҡ булһа, шул тиклем Ер өсөн хәүефлерәк, шул уҡ ваҡытта ул астероидты күҙәтеп күреп ҡалыуы ла еңелерәк. Әлеге ваҡытта Апофис астероиды иң хәүефле тип иҫәпләнә, уның диаметры 300 м, Ер менән бәрелешкәндә тотош бер илде юҡ итеүе мөмкин.\nАрҡыры оҙонлоғо 10 км булған астероидтар үтә хәүефле булып иҫәпләнә. Ундай үлсәмле барлыҡ астероидтар астрономдарға билдәле һәм улар урынлашҡан орбита Ер менән бәрелешеүе мөмкин түгел.\nБеренсе 30 астероидҮҙгәртергә\nАстероид (4) Веста, кәрлә планеты Церера һәм Айҙың сағыштырмаса ҙурлығы. Айырыусанлаҡ бер пикселгә 20\nЦерера (хәҙер кәрлә планета статусында)\n↑ MPC Archive Statistics. Тәүге сығанаҡтан архивланған 24 ғинуар 2012. 11 ғинуар 2013 тикшерелгән.\n↑ Minor Planet Names. Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 июль 2012. 11 ғинуар 2013 тикшерелгән.\n↑ New study reveals twice as many asteroids as previously believed. Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 июль 2012. 28 март 2006 тикшерелгән.\n↑ Lang, Kenneth R. The Cambridge Guide to the Solar System. — 2003. — P. 390—391. — ISBN 978-0521813068.\nАстероиды // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)\nNear-Earth Object Program 2011 йылдың 23 август көнөндә архивланған. (инг.)\nКосмические лилипуты 2012 йылдың 23 февраль көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Астероид&oldid=1050327 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 9 август 2021 в 02:15


Иң шәп ир-егет роле, иң шәп капитан беҙҙә! » Табын\nИң шәп ир-егет роле, иң шәп капитан беҙҙә!\n29 марта 2014 йыл | Мәғариф\nҮткән йылдың декабрендә Стәрлетамаҡ ҡалаһында уҡыусылар араһында беренсе Башҡорт Юниор КВН лигаһы үтеүен һәм унда беҙҙең Красноусол башҡорт гимназия-интернаты уҡыусыларының ярым-финал уйындарында 14 команда араһында өсөнсө урынға сығып, финалға үтеүе тураһында хәбәр иткәйнек инде. Тағы ла ҡыуаныслы хәбәр: 17 мартта финал уйынында гимназиябыҙҙың "Һарыҡты кем ашаған?” КВН командаһы 10 команда араһында икенсе урынға сыҡты.\nФиналға әҙерлек барышында ҡарашым менән иң тәүҙә Ишембай районының "Ҡара алтын” командаһын эҙләйем. Курсташым етәкселегендә ярым-финалға үткән был команда ҡайҙа булған? Ниңә улар күренмәй? Баҡһаң, КВН-ға әҙерләүсе мөхәррирҙәр ике аҙна алдан биргән темаларға әҙерләнеп өлгөрмәгәндәр икән. Шуға ла финалдан төшөп ҡалғандар. Тағы ла финалға үткән өс команда ошондайыраҡ ҡағиҙәләрҙе боҙған өсөн уйында ҡатнаша алмайҙар. Лиганың профессиональ кимәлдә эш йөрөтөүе һөйөндөрә, тимәк, сифаты артҡандан-артасаҡ.\nШулай итеп, финал башланды. КВН-сыларҙы барыбыҙға ла билдәле "Бауырһаҡ” тапшырыуының алып барыусыһы Ләйсән Мәжитова, "Кәкре сүкеш” КВН командаһынан Фидан Килмөхәмәтов, Башҡорт КВН Лигаһы етәксеһе Урал Кәримов баһалап, һәр һынау аҙағында мәрәйҙәр ҡуйып ултырасаҡ.\nБеренсе һынау – визитка, йәғни команда менән таныштырыу. Беҙҙекеләр беренсе булып уйынды башлап ебәрҙе. Әлбиттә, әле көслө һаналған командалар ("Һарыҡты кем ашаған” – шундайҙарҙың береһе) "ҡыҙып” өлгөрмәгән тамашасыны "уятып ебәреү” маҡсатында ҡуйылһа ла, беренсе булып сығыш яһауы ауыр, баһалама ағзалары ла балдарҙы йәлләп кенә, әле башҡаларын да ҡарап ҡарайыҡ тигән төҫлө кәметеп ҡуйған кеүек. Шулай ҙа "яҡшы”ға үтеп китте был һынау. Тамашасы ла, жюриҙа ултырыусылар ҙа ҡәнәғәт ҡалды "Һарыҡты кем ашаған?” командаһының сығышынан.\nАлда тағы ла ауырыраҡ һынау көтә – команда капитандары яңғыҙҙары ғына сығыш яһап, Сочиҙа үткән Олимпия уйындары тураһында хәбәрҙәр менән тамашасаны көлдөрөргә, ә иң мөһиме урынлы шаяртыуҙары-хәбәрҙәре менән уйға ла һалырға тейештәр. "Һарыҡты кем ашаған?” капитанына иң аҙаҡҡы булып сығыш яһарға тура килде һәм... Олимпиада хәбәрҙәрен таҡмаҡҡа һалып, үҙе думбырала уйнап йырлаған егетебеҙгә етеүсе юҡ! Ул, Алмаз Шәйәхмәтов, был уйында беренсе һәм иң шәп капитан!\nИң ҡыҙыҡлы, күңелле 3-сө тур – музыкаль номер. Бында КВН-сылар көлдөрөү һәләтенән башҡа йырлай ҙа, бейей ҙә белергә тейештәр. Был сығышта ла беҙҙекеләр һынатманы, саф башҡортса рәхәтләнеп (башҡа ҡайһы бер командаларҙан айырмалы рәүештә) ауыҙ тултырып шаяртты ла, йырланы ла, бейене лә.\nТулҡынландырғыс мәл – урындар, номинациялар билдәләү. Бына "Шоңҡар”, "Аманат” журналдарынан, "Китап" нәшриәтенән\nһ.б. бағыусыларҙан әҙерләнгән махсус бүләктәр тапшырылып бөттө, номинацияларҙы билдәләү ваҡыты етте. Ура! Беҙҙә "Иң шәп ир-егет роле”! Был исемгә етенсе класс уҡыусыһы, йырсы Илнур Үлмәҫбаев лайыҡ булды.\nНиһайәт, һәр кем түҙемһеҙләнеп көткән минуттар - урындарҙы билдәләү. Һәм "Һарыҡты кем ашаған?” командаһы, Өфөнөң ике белем усағы командаларынан балл һандары буйынса саҡ ҡына ҡалышып, икенсе урында! Афарин! Тимәк, етәкселәре Рәмилә Нияз ҡыҙы Сиражетдинованың йоҡоһоҙ төндәре, уҡыусыларҙың алһыҙ-ялһыҙ әҙерләнеүҙәре бушҡа булмаған!\nКемгә нисектер, миңә оҡшаны был уйын. Илағансы көлдөрҙө лә, уйнатты ла, уйлатты ла тамашасыны КВН-сылар. Ә "Һарыҡты кем ашаған?” командаһы артабан да үҙенең уңыштары менән һөйөндөрөп, йылмайтып-көлдөрөп торһон.


Хикәйә Ул ҡала ситендә бәләкәй генә йәшел урамда йәшәне. Бында күршеләр бер-береһен исемдәре менән белә, тик ниңәлер барыһына ла ҡушамат тағып бөткәндәр: Аҡһаҡ, Мент, Горелый, башҡалар. Ә беҙҙең геройҙы Землемер тип йөрөттөләр, сөнки ул пенсияға сыҡҡансы ниндәйҙер ер бүлеүсе-төҙөлөш контораһында эшләне. Күршеләре Землемерҙы ихтирам итте, уны бер ҡасан да таҙартылмаған ботинкала, үтекләнмәгән салбарҙа, таушалған кейемдә күргәндәре булманы. Землемер, зыялы кеше, гел генә бөхтә йөрөнө.\nКүп ваҡыт тышта йөрөргә яратты. Паркта сәғәттәр буйы ҡайындарҙың, йүкәләрҙең матурлығына һоҡлана, ағастарҙың яндарына бара, япраҡтарына ҡағыла һәм уларға текәлеп ҡарап тора.\nҺуңғы йылдарҙа Землемер йөрәгендә ниндәйҙер хафа, хатта шом һиҙә. Ул хафа иҫтәлек-хәтерләүҙәр, уйҙар, тойғолар рәүешендә ҡайҙандыр аҫтан алҡымына килеп тығыла ла, тулҡын-тулҡын булып өҫкә, һағышлы тере йомғаҡҡа йыйылып, әленән-әле үҙен белгертә.\nӨйҙән сығыр алдынан Землемер оҙаҡ ҡына көҙгө алдында тора, унан түш кеҫәһенә исем-шәрифе, өй телефоны, тулы адресы яҙылған визиткаһын һала. Көҙгөлә үҙен йәнә оҙаҡ ҡына күҙәткәндән һуң, йөҙөнә етдилек сығарып һынын турайта ла урамға атлай. Был – уның көн дә иртәнсәк ҡабатлаған ҡыланышы.\nКескәй тәҙрә – касса алдына баҫты ла Феодосияға билет һораны.\n– Феодосияғамы? – Ҡыҙ аптырап ҡала исемен ҡабатланы. – Унда тура рейс юҡ бит.\n– Нисек юҡ? – Землемер ғәжәпләнде. – Мин йәш сағымда күп тапҡыр остом. Тура рейстар була торғайны.\n– Унда бер ҡасан да самолеттар османы, сөнки унда аэропорт юҡ. Төшөгөҙҙә генә осмаһағыҙ...\n– Бик ихтимал, – ир кеше кассирҙың шаяртыуына яуап итеп йылмайҙы, йылмайһа ла ярайһы уҡ дорфа әйтелгән һүҙҙәрҙән юғалып ҡалды.\n– Һеҙ Симферополгә тиклем оса алаһығыҙ. Ә Феодосияға автобуста барырға мөмкин.\n– Эйе, шулай эшләрмен улайһа. Рәхмәт кәңәшегеҙгә, – Землемер аҡса алырға кеҫәһенә тығылды.\nШифер ҡыйыҡлы ыҡсым йорт зәңгәрһыу томан ураған тау битләүендә ултыра. Ярайһы уҡ бейек болдор виноград сыбыҡтары менән ҡапланған һәм мәмерйәгә инә торған йәшел ҡапҡаға оҡшаған. Һауа кислород менән тулы. Землемерҙың аяҡ аҫтындағы йәшел үләнгә һуҙылып төшөп ятҡыһы һәм йоҡоға талғыһы килде.\n– Элеккесә һағыныу елдәре инде. Минең мәңге йәш Лоттам. Уйыныбыҙҙы һин онотманыңмы әле?\nҠояш диңгеҙгә сумды. Ҡараңғы төштө. Ярға йүгергән тулҡындар шауы ишетелә башланы, әйтерһең дә, улар бына-бына болдорға килеп менәсәк.\n– Һин ҡатындарың хаҡында күп һөйләйһең, – тине хужабикә шым ғына. – Нимә, икәүһе менән дә бергә йәшәйһеңме әллә?\n– Уйҙа ғына, – тип яуапланы ир. – Ә былай йәше менән көн итәм.\n– Йәнә шул тормошто белмәү сәбәпсе. Үҙемдең яртымды тапҡанымды мин аңламаным. Һин дә аңламаның. Беҙ икебеҙ ҙә транжирҙар.\n– Ярай әле һуңғыһын онотмағанһың, – ҡатындың ҡарашы ҡунағын теремек һәм күңелле ҡарманы, – һин йәш ваҡыттағыса әле лә йәш, шаяртаһың, юморың һаҡланған. Алдан күреүсәнлегеңә һис ышанмайым.\n– Ә мин һаман уҡыйым. Бөгөнгө немец әҙәбиәтен бөтөнләй аңламайым, хәйер, Мәскәүҙекен дә аңламайым. Иҫкеләрҙән шул уҡ Гете, Гейне, Лессинг.\n– Һиңә урынды верандаға йәйәйемме? Төнө буйы диңгеҙ шауын тыңлап ятырһың.\n– Ниңә һүҙһеҙ ҡалдың? Нимәгә үсектең, ҡарт Вертер? Беҙ бер ҡасан да бергә була алмайбыҙ. Ишетәһеңме, бер ҡасан да. Шулай уҡ бөгөнгө төндә лә. Мәрхүм иремә тоғролоҡ һаҡлауымдан ғына түгел, юҡ, ә ҡарт, туҙған тәнемде һинең күреүеңде теләмәйем. Минең нисек булғанымды хәтерләйһеңдер? Йәш, һомғол оҙон буйлы, көслө: миңә йәше лә, ҡарты ла ҡарай торғайны. Һинең ҡараштарыңды ла иҫләйем. Шулай алиһәгә генә ҡарайҙар, йоторҙай булып. – Ҡатын ирендәрен тешләне. – Һуңғы сәғәттәреңә тиклем йәшлегемдә нисек күргәнһең, хәтереңдә шул килеш ҡалырға теләйем. Әйт, зинһар, ниңә килдең миңә? Күңелемде тамам иләҫ-миләҫ иттең бит.\n– Бер ҙә әлегесә мығырҙамай инесе, – тип шулай уҡ шыбырҙап ҡаршы төштө ҡатын. – Диңгеҙ төнө буйы мөхәббәт тураһында йырланы, ә беҙ төнө буйы күҙ ҙә йомманыҡ. Мин һинең һәр һүҙеңде иҫләйем. Әйтерһең, барыһы ла кисә генә булған. Һин миңә «Лорелей»ҙы уҡының, тауышың тулҡынланыуҙан ҡалтырап сыға, һин хәҙер уларҙы онотҡанһыңдыр.\n– Юҡ. Шулай яҡшы булыр, – бер килке һүҙһеҙ торғас, ир көлөмһөрәне лә өҫтәне, – һин һәр саҡ минән аҡыллыраҡ булдың. Ни өсөн беҙ бергә түгел?\nҠатын ирҙе аэропортҡа тиклем оҙата барҙы. Икеһе лә ифрат ҡәнәғәт һәм бәхетле ине, хатта йәшәреп киткәндәй булдылар.\n– Бер нисә көн эсендә беҙ унар йәш ташланыҡ шикелле, – тине ҡатын. – Иҫеңә төшөрөүеңә һәм килеүеңә рәхмәт. Минең өсөн оло байрам булды был көндәр, – ул сумочкаһынан сейә төҫөндәге матур таш сығарҙы. – Был ташты һин пляждан алып бүләк иткәйнең, – ҡатын бармаҡтары менән әлеге ташты һыйпаны. – Бүләгеңде үҙеңә ҡайтарам. Мин уны бер нисә тапҡыр усымда йөрөттөм, ул һиңә минең йылымды биреп торһон. Бар, – ул теркәлеү башланған тәҙрәгә ымланы. – Хәҙер илайым, юҡһа. Хат яҙма – уҡыуы ауыр булыр. Һирәкләп открыткалар һал – иҫән икәнеңде шунан белермен. Ферштейн?\nУл көлөргә, дөрөҫөрәге, йылмайырға маташты. Тик йөҙө салшайҙы ғына, йылмайыуы килеп сыҡманы. Ҡатын ҡапыл ҡунағына һырылды ла көтмәгәндә ирендәренән, унан маңлайынан үпте һәм, ҡыҙыу атлап, кешеләр диңгеҙенә инеп юғалды.\nЗемлемер әйләнеп ҡайтты ла өйөндәге көндәлек эш-мәшәҡәттәргә сумды. Машинаһын рәтләне, кухняға ҙур булмаған ремонт яһаны. Ҡатынына мөнәсәбәте ҡәҙимгесә иғтибарлы, йылы, тигеҙ булды.\n– Һиңә ял итергә кәрәк, – тине бер көн уға. – Күп эшләйһең, ә үҙеңде бер ҙә йәлләмәйһең. Улай ярамай.\nУл ҡатынын ҡала ситендәге шифаханаға барырға күндерҙе. Аҙна һайын яныңа барып торормон, тип тә вәғәҙәләне. Балаларына оҙон хаттар яҙҙы. Хаттарында эштәре һәйбәт барыуын, һаулығына зарланмауын белдерҙе һәм уның тураһында борсолмауҙарын үтенде.\nЛотта уға нисектер бер ваҡыт: «Теге мәл беҙ юҡҡа «йәш Вертерҙың ғазаптары» уйынын уйнағанбыҙ. Һуңыраҡ мин уйҙарҙың ҡурҡыныс тормошҡа ашыу ихтималлығын белдем. Һин бит һаман ғазапланаһың, шулаймы? Һине уйлап гел ҡайғырҙым. Мин хаҡлымы әллә юҡмы?» – тигәйне.\n– Беҙ йәш булыу арҡаһында күп нәмәне белмәй инек, – тип килешкәйне Землемер.\n...Ул көн һауа торошо ғәжәйеп матур ине. Ныҡ көйҙөрмәгән ҡояш нурҙары парктағы ағастарҙың һарғая башлаған япраҡтарын үтәләй тишә, һауа иҫ киткес йылы һәм йәмле. Урамдарҙа халыҡ һирәк – күптәр баҡсаларында ҡаҙына, яланда уңыш йыя, урманға бәшмәккә юлланған. Көтмәгән, күңелле һәм ғәмһеҙ күренгән көҙ ишек шаҡый. Әммә уның күҙҙәрендә еңелсә һағыш та бар.\nИр тәҙрәгә ҡараны. Шул саҡ уға кемдер иркәләп, Землемер, тип өндәшкән һәм урамға саҡырған төҫлө тойолдо. Ул йылмайҙы ла йәһәт кенә тышҡа йыйынды. Һәр ваҡыттағыса түш кеҫәһенә визиткаһын һалды. Визиткаһының арт яғына ҡатынының исем-фамилияһын, шифахананың телефонын өҫтәп яҙып ҡуйҙы.\nУл паркҡа барып етеп, ҡайындар аллеяһы буйлап бер нисә аҙым атлап өлгөрҙө. Ҡапыл тәнен ҡаты сәнсеү телде. Йығылғанда йөҙөн имгәтмәҫ өсөн ҡулдарын алға һондо һәм тәгәрәп китте.\n...Ул үҙен ҡоштар осҡан бейеклектән күрҙе. Ярайһы уҡ олоғайған кеше һары япраҡтар ҡойолған аллеяла ята, әйтерһең дә, ял итә. Ботинкалары таҙартылған, ап-аҡ күлдәктә, бөхтә кейенгән. Йөҙө ифрат тыныс, ҡәнәғәт. Борсолған кешеләрҙең кәүҙәһе янына йыйылғанын, түш кеҫәһенә тығылып визиткаһын алғанын һәм уны әйләндереп-тулғандырып ҡарағандарын күҙәтеп, өҫтә байтаҡ ваҡыт осоп йөрөнө. Әммә тиҙҙән ошо кешеләр, ҡасаба, хатта үҙенең кәүҙәһе уны тулҡынландырмай башланы, ҡыҙығы бөттө. Ниндәйҙер ҡеүәтле көс уны еңел генә эләктереп, тағы ла өҫкәрәк мендереп алып китте. Аҫта ул һоро тауҙар, һары яландар күрҙе, оса торғас, зәңгәр диңгеҙ пәйҙә булды. Унан ғәйәт ҙур ҡара океан өҫтөнә килеп сыҡты. Бөйөк көскә буйһоноп һаман да бейеккәрәк күтәрелә, төндә зәңгәр ут рәүешендә күҙ ҡыҫҡан бәләкәй генә планетанан йыраҡлашҡандан-йыраҡлаша бара ине...\nӘмир ӘМИНЕВ тәржемәһе.


Хәбиров был һорауҙы аҙаҡҡаса көткән\n12 Октябрь , 18:30\n"Һөйләшеү күңелле, иркен барҙы. Әммә..."\nБынан бер нисә йыл элек Милли йәштәр театры артистары Мәскәү ҡалаһында билдәле мәҙәниәт усағында сығыш яһаған. Тамашалар аҙна буйы барыуға ҡарамаҫтан, көн дә зал шығырым тулы булған. Аҙаҡтан иһә артистар баш ҡалабыҙҙа ғүмер иткән ҡан-ҡәрҙәштәребеҙ, шул иҫәптән студенттар менән осрашҡан.\nМостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры артисы, Башҡортостандың халыҡ артисы Илсур Хәбиров билдәләүенсә, Мәскәү башҡорттарын сәхнә оҫталарының баш ҡалаға тағы ла ҡасан киләсәге ҡыҙыҡһындырһа, студенттар эш хаҡы тураһында һорашҡан. Бынан тыш, Башҡортостандағы, Өфөләге йәшәйеш, артистарҙың ғаилә хәле, балаларының ата-әсәһе юлын һайлау-һайламауы һәм башҡалар хаҡында белешкәндәр.\n"Һөйләшеү күңелле, иркен барҙы, – ти Илсур Хәбиров. – Барыһына ла яуап бирергә тырыштыҡ. Шәхсән миңә ҡалһа, “һеҙ үҙегеҙ ниндәй һорауға яуап бирергә теләр инегеҙ, әммә уны бер ҡасан да бирмәйҙәр?” тигән һорауҙы ишетке килгәйне. Аҙаҡҡаса көттөм. Һүҙ ҙә юҡ, киләсәктә Мәскәүгә йәнә гастролдәр буласаҡ, тап шул саҡта бирерҙәр тип өмөтләнәм.\nФото: Илсур Хәбиров.


1Android xBet (Арр Mobile)\nУлар көрәш, ышаныслы сайтында табыр, тере ҡарау өсөн уйын? Ҙур проблемалар юҡ.. Һәм иң яҡшы, һәм уны башҡа реклама тулыһынса бушлай, һәм һүрәт булмау. Ышанам? Ә һуңынан, Париж ирекле әйләнештә ауаплылығы ҡарап, күпмелер ваҡыт дауамында билдәле Португалия разведка 1xbet, бөтә донъя лигаһы уйындарын тура эфирҙа ҡарарға мөмкин, шулай уҡ, шул тиклем һәм барлыҡ формаһы.\nШулай уҡ был функцияла менән ios һәм android мобиль операцион системаһы өсөн уңайлы ҡоролошо.\n1Иҫән-һау, туранан-тура инеү XBET 1XBET\nҺәм бөгөн ла мөмкин., кулланыусылар күберәк эшләргә кәрәк ставка уйындары алдынан, телевизор ҡарап һәм ваҡиғалар, ставка һөҙөмтәләрен көтәбеҙ. Ысынлыкта, Шулай уҡ мөмкин булған тиклем проблемаларҙы ваҡытында һәм парижда эшләй, уйын өсөн һорауҙар һәм шул уҡ ваҡытта, шул уҡ бк өҫтәрәк.\nНисек? Ябай, эфир менән нисек хеҙмәтләндереү 1XBET. дөрөҫ, был мәсьәлә, проблема булып тора, - тип ябай һәм артыҡ, шулай итеп, шул саҡыра, парижда донъяла кем спортҡа тәүге аҙым, әммә уңышҡа өмөт ҡәнәғәтләндерерлек мажаралы уйындар өсөн реаль ваҡыт режимында күпкә арта ставки, ставки. Һәм был тап шулай, тигән 1XBET сервис мөмкинлек бирә потолков.\nТураһында ентекле һөйләне, нисек тура эфирҙа ҡарарға 1XBET. Шулай уҡ һеҙ бушлай мобиль кушымталар өсөн ҡарау мөмкин live 1xbet.\n1Бушлай бонус XBET Ставкаһы, Эксклюзив\nӘгәр был һеҙ үҙ иҫәбенә тағы ла йорто асылды, бына һеҙ нисек файҙаланырға мөмкин промой-чита, 1XBET: VIPCODE, ижади, спорт һәм бонус өсөн, наслаждаться оло казино на рәхим итегеҙ.\nВариант, улар һеҙ күрергә мөмкин 1xbet Париж. Иң яҡшы йорттарҙың береһе була, береһе булмаһа, мин уларҙы яҡшы азияла. Шундай уҡ ябай һаны Bet365, парижда минималь депозит спорт, һеҙгә инергә булдыҡ инде ТВ (дремина) һәм күп кенә уйындар, күҙәтеүҙәр,.\nЯбай журнал 1xBet\nД, һеҙ яңылышмайһығыҙ. В счет асыу урындары етерлек 1xbet, был мәҡәләгә һылтанма (басыгыз бында өсөн, асыу иҫәбенә 1xbet) рәсми һәм бушлай ҡарай live. Яҙығыҙ һуң, басыгыз бында ябай һөйләү ул: “тере” һайларға кәрәк режимын һәм.\nИркен һәм тәҡдимдәре бик ҡыҙыҡлы. Шунда уҡ икенсе урын “тере” һеҙ шулай уҡ аласыз булырға 1xbet арта һүрәттәре, уйын өсөн туп-тулы тере экранға ҡарап. Был функцияны, см-ға, шулай уҡ мобиль ҡоролмалар өсөн уңайлы, шул уҡ менән iOS һәм android операцион системаларында.\nВаҡиға ниндәй тапшырыу live 1xbet?\nҺеҙҙе һәр көн көтәләр, был ваҡиғаның тере меңдән ашыу спорт төрө табылған, тере һәм уларҙы ҡаплау мөмкин һәм күп 1xbet, шулай итеп, юл ваҡиғалары трансляция, әгәр улар булмаһа, тип иҫәп яҙмаһы булдырҙы 1XBET.\nИл ҡаплаған айырылып сығып, конкурс, ләкин компьютер файҙаланыусы йорт көтөп ала, эшләйәсәк һәм live ҡарау өсөн ставки на спорт, футбол, хоккей, волейбол, өҫтәл теннисы, баскетбол, баскетбол һәм башҡа.\nБашҡа варианттарын ҡарарға live уйын bet365. иң йыш ҡулланылған уйынсы. Был уйындың бигерәк тә Miro bet365 сауҙа йортонда Парижда, ҡасан фани уйын түгел күктәрҙә.\nТик минималь күләме (US 10) кисеүҙе һаҡлаған, парижда, туҡтауһыҙ инеп менән уйын күп булмай, күҙәтеүҙәрҙән,. Был яҡшы сифатын тәьмин йорто һүрәте, бик ҙур булмаған өндәрҙе һәм тотҡарланыу.\nСпорт менән мауыға TV кеүек RSS\nИкенсе яҡтан, 1xbet ошо һылтанма буйынса функцияны элекке файҙаланыусы урындағы халыҡ араһында бик популяр уйын. Сайты ҡарау “артыҡ 10.000 һыу” арзан, бигерәк тә тере ҡарау мөмкинселектәре уйын, шул ваҡытта Парижда булған.. Үҙ тәҡдимдәрен индерҙе., ахыры,, Sport 1xbet ағып TV, бында, мәҫәлән, һеҙҙе күреп, Иретмә Кубогы йәшәй Португал.\nШул тиклем еңел булғанын күрәсәкһегеҙ, оҙаҡ һәм һүрәттәрҙең сифатында юғары булды, хатта, ҡайһы, португал ағымы үҙ эсенә аңлатма бирә -. Әммә, ҡағиҙә булараҡ,, телевизор ғына тауыш тирә-яҡ мөхитте.\nХәҙер уйын менән йәшәп ҡарай аласаҡ 1xbet!\nӘммә, һәр саҡ, барыһы ла төҫһөҙөрәк. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, тулыһынса йәки туҡталыш һәм башҡа реклама бушлай, биләй, ҡағиҙә булараҡ, циркуляр 1xbet 5 телевизор һүрәте секундтан һуң. Әммә, әлбиттә, тотҡарлыҡ (delay) тоташыуына бәйле йәки файҙаланыусылар һәр саҡ күп, улар инеү мәсьәләләре, шул уҡ ваҡытта. Һәм был типтағы “тапшырылды”, әйтергә 5 секунд тотҡарланыуы (delay) ярайһы уҡ нормаль тип һаналған.\nУл һатыуға ҡоролмаған, ул, һуң урынлаштырыу, һеҙ спорт каналындағы бөтә һыу инеп алырға мөмкин тв; SKY TV һәм еңел .NET.\nТере футбол уйынын ҡараны, мин телевизор ҡарарға һәм bet365. Д, телевизор, ТЕЛЕВИДЕНИЕ, тик күктәгеләрен түгел, телевизор йәки яҡтылыҡ менән, мәҫәлән, яҡшы, ул.\nҺуңғы ваҡытта, бында ике ҡоролма ҡуйып, йортҡа мин (бер офисы һәм бер йоҡоға) Sports TV канал һәм каналғыҙ бөтә йәлеп Sky, яҡтылыҡ. башҡа йөҙәрләгән канал булараҡ кәрәк\nНисек белеп була ваҡиғалар, 1XBET ҡаплап livestream?\nЫсынлыкта, бик еңел. Шулай итеп, конкрет ваҡиға йәки күренеште асыҡлау өсөн тура эфирҙа спорт extradesportivo транслит, үҙ төбәккә күсеп һәм ваҡиғаларҙың тере һыҙығында париж, күңел, текст мониторҙың менән тамғаһы бар “in” шулай уҡ сағыу.\nӘгәр был тамға бар, тимәк, һөҙөмтәле һәм уңайлы булған реаль ваҡиғалар 1xbet транслит. Әгәр һеҙ эҙләсе был ваҡиғаға ваҡыт үткәрергә теләмәй, йәшәргә 1xbet, был өлкәлә хатта, һеҙ аласаһы һеҙҙең отфильтровывать эҙләп, бының өсөн хатта тамғаһы варианттары меню, был бөтә проблемаларҙы һәм тиҙ башҡарырға мөмкинлек бирә файҙаланыусыларға 1xbet фильтрация инеп, тере.\n1XBET тапшырҙы инеү?\nКурсор урынлаштырылған тамғалар онлайн уйындар бүләк “Видео күрһәтелә дремина. “Әгәр бәләкәй генә тәҙрәләрҙе асырға тура эфирҙа һорау менән баҫыу ваҡиғаһын боков панель, сәғәт ҡарау мөмкинлеге уҡ ваҡытта сайтта.\nӘгәр телисез икән, ставки на ваҡиғалар, һеҙ ҡулланырға мөмкин альтернатив. Ставкаһы бик онлайн, басыгыз, һеҙ был биттең йүнәлтелгән булһа, һеҙ унда уйын мәсьәләләр тураһында күберәк белә ала, ә баҙарҙа исемлегендә шулай уҡ, уның ҡарауы, уйындар уйнау өсөн. Был биттең өҫкө мөйөшө хоҡуғы, һеҙ күрергә мөмкин, төрлө тамғалар,, 1XBET тапшырҙы береһе менән бәйле DC, улар буйынса ябай нажмите, ваҡиғаны күрергә өсөн.


25 Апрель , 15:05\nЯҙмамда ауылыбыҙ янында үҫеп ултырған ҡарт ҡайын тураһында бәйән итмәксемен. Уның серенең йыраҡ бала саҡта уҡ төйөнләнеп, тиҫтә йылдарҙан һуң, ниһайәт, сиселеүенә шаһит булдым... Ололар әлеге ҡайын тураһында һүҙ сыҡһа, рухтар, ен-пәрейҙәр, “теге донъя” менән бәйле төрлө имеш-мимеш һөйләп, беҙҙең ҡотто ала торғайны.\nЯҙмамда ауылыбыҙ янында үҫеп ултырған ҡарт ҡайын тураһында бәйән итмәксемен. Уның серенең йыраҡ бала саҡта уҡ төйөнләнеп, тиҫтә йылдарҙан һуң, ниһайәт, сиселеүенә шаһит булдым...\nОлолар әлеге ҡайын тураһында һүҙ сыҡһа, рухтар, ен-пәрейҙәр, “теге донъя” менән бәйле төрлө имеш-мимеш һөйләп, беҙҙең ҡотто ала торғайны.\nҠарт ҡайын тирәләй төндәрен күҙ алдына килтерергә лә ҡурҡыныс, башҡа һыймаҫлыҡ ғәҙәттән тыш сәйер хәлдәр сығып торған. Үлек, өрәктәрҙән ҡурҡмаһам да, һәр хәлдә, ҡайын янынан үткәндә, йәнем-тәнемде, барлыҡ һәләтемде әйтеп аңлата алмаҫлыҡ шомло тойғо биләп ала торғайны.\nӘйткәндәй, әсәйемдең һөйләүе бөгөнгөләй хәтеремдә. Бөйөк Ватан һуғышы башланған йылдың көҙөндә яңғыҙы ғүмер кисереп вафат булған бер ҡартты ерләгәндәр. Унан һуғыштың ас-яланғас һуңғы йылдарында йәнә бер-бер артлы дүрт ҡәберлек барлыҡҡа килә. Ун ике йәше тулыр-тулмаҫ фажиғәле вафат булған етем ҡыҙҙы, яҡты донъяға тыуып ауаз һалырға ла өлгөрмәйенсә ахирәткә күскән ике сабыйҙы һәм дә билдәһеҙ сирҙән күҙҙәрен мәңгелеккә йомған әбекәйҙе үҙ ҡосағына ала бәрхәт кеүек йәшел сирәмле тау буйҙары. Ике тиҫтә өйлө бәләкәй генә ауылда ирҙәр булмағанлыҡтан, һуңғы юлға оҙатыуҙарҙың барыһы ла ҡатын-ҡыҙ һәм дә бала-саға ярҙамында ашыҡ-бошоҡ ҡына башҡарылған. Ҡәберҙәргә бер ниндәй билдә ҡуйып та, рәсми рәүештә бер ҡайҙа теркәп тә тормағандар. Тик Зөлхизә ҡәберенә генә кемдер йәш ҡайын ултыртып ҡуйған...\nТиҫтә йылдар үтә. Һуғыш ваҡытында барлыҡҡа килгән зыяратты ара-тирә иҫкә алалар ауылда. Дөрөҫөрәге, ул... үҙе тураһында үҙе иҫләтеп тора. Үҫеп, нығынып киткән ҡайын тирәләй төндәрен аҡһыл-йәшел балҡыш күренеүен күҙәтә урындағы халыҡ. Елһеҙ тыныс төндәрҙә ҡәбер өҫтөндә әленән-әле “мәңгелек ут” балҡый. Йәшкелт төҫтәге көлтә, әйтерһең, ер аҫтынан хасил булып, бер метр самаһы күтәрелә лә, йәш ҡайынды ҡосаҡлап, әкрен генә тирбәлә. Тик, ни ғәләмәт, ялҡындың шәүләһе булмай, һәм ул тирә-яҡты ла яҡтыртмай, үлән, ағастарға ла зыян һалмай. Әлеге сәйер күренеште шаһиттар бер нисек тә аңлата алмай.\nМәрзиә өләсәйем һөйләүенсә, уның да ҡәберҙәрҙең береһе өҫтөндә аҡһыл-йәшкелт яҡтылыҡтың барлыҡҡа килеүен күргәне булған. Ҡөрьән сүрәләрен, ғәрәпсә уҡый-яҙа белгән, дини йолаларҙы үтәгән, туғыҙынсы тиҫтәһенә сыҡҡан өләсәйебеҙ бында ерләнгән ҡарттың йәне “теге донъя”ла ла яңғыҙы тынғылыҡ таба алмай торғандыр тип, уның рухына доға ҡыла...\nҠайһы бер ғалимдар ҡәберҙәр өҫтөндә хасил булған яҡтылыҡты кеше организмының, үлгәндән һуң тарҡалып, фосфор бүлеп сығарыуы менән аңлата. Ә икенселәр фекеренсә, кешенең йәне үлгәндән һуң да йәшәүен дауам итә һәм, туғандарына ауырлыҡ килгәндә, ҡурҡыныс янағанда ярҙамға ашығып, шәүлә-һын формаһында күҙ алдына баҫа. Йәндәр ҙә “үҙ хужаларына” оҡшаған була, ти. Мәҫәлән, үҙ-үҙенә ҡул һалғандар ахирәттә лә тыныслыҡ таба алмай интегеп йөрөй икән. Тиҫкәре, ауыр холоҡло, иҫән саҡта ғүмере буйы насарлыҡ ҡылған ҡайһы бер кешеләрҙең йәне ер өҫтөнә әйләнеп ҡайтып, үҙенең мәкерле эшен дауам итә, тип тә фаразлай ғалимдар.\n...Артабан яҙмамда телгә алынасаҡ хәлдәрҙе үҙгәртмәйенсә тасуирларға тырыштым. Тик уларҙы нисек аңлатырға? Теүәл генә күҙ алдыма килтерә алмайым. Нимә һуң был — мистикамы, әллә ысынбарлыҡмы? Бәлки, геройымдың берәр сиргә юлығып, ошо миҙгелдә кисергән эске халәтелер?.. Нисек кенә булмаһын, барлыҡ дәлилдәр әлеге осраҡты булған хәл тип иҫбатлай.


2019 йылда Башҡортостан аграрийҙары етештергән продукция күләме артҡан. Был хаҡта Радий Хәбиров рәйеслегендә үткән аҙналыҡ оператив кәңәшмәлә вице-премьер – ауыл хужалығы министры Илшат Фазрахманов белдерҙе. Ит һәм йәшелсә етештереү тәңгәлендә генә үҙтәъминәт бер аҙ түбәнерәк.\nИнвестиция проекттары артыуы дөйөм алғанда 6,5 млрд һумға 2 800 берәмек техника һәм ҡорамал һатып алырға форсат биргән. Ул 162 фермер һәм кооперативтың матди-техник базаһын яҡшыртырға булышлыҡ иткән. Барлыҡҡа килгән ауыл хужалығы кооперативтары һаны буйынса Башҡортостан Рәсәй кимәлендә беренсе урынды биләй. Тормошҡа ашырылған аграр проекттар һөҙөмтәһендә республикала йәмғеһе 7 мең яңы эш урыны булдырыласаҡ.


Республикала тирә-яҡты сүп-сарҙан таҙартыу өмәләре дауам итә\nБөгөн акцияға Башҡортостанда 500 меңдән ашыу кеше ҡушылды. Иртәнге сәғәт 9-ҙар тирәһендә баш ҡалала ла тырма-көрәктәр тотҡан ирекмәндәрҙе аҙым һайын күрергә мөмкин ине.\nПарк-скверҙарҙа ял итеүселәр йыш ҡына үҙҙәренең артынан сүп-сарҙы йыйыштырмай. Һөҙөмтәлә пластик шешәләр, полиэтилен тәбиғәткә ҙур ҙыян килтерә. Өфөнөң Аврора урманын таҙартыусы ирекмәндәр, унан бер тоннаға яҡын сүп-сар сығарҙы. Өмәләргә сығып улар табыш та эшләй. Сүпте эшкәртеүгә ебәреп, алынған аҡсаны хәйриәгә ҡуллана.


Башҡортостанда торлаҡ төҙөлөшө өсөн тупланма программаһына бюджет сығымдары арттырыла\nБашҡортостанда торлаҡ төҙөлөшө өсөн тупланма программаһына бюджет сығымдарын 2,5 тапҡырға арттырыу күҙаллана. Шулай уҡ унда ҡатнашыусылар һанын 10-11 мең кешегә тиклем еткереү планлаштырыла. Был хаҡта төбәк етксеһе Радий Хәбиров үткәргән аҙналыҡ оператив кәңәшмәлә Башҡортостан Хөкүмәте Аппараты Етәксеһе – вице-премьер вазифаһын башҡарыусы Илшат Тажетдинов белдерҙе.\n2019 йылдан республика ҡаҙнаһынан программаны тормошҡа ашырыу өсөн йыл һайын 235 млн һум йүнәлтеләсәк. Сағыштырыу өсөн: былтыр финанслау күләме 106 млн һум тәшкил иткән.\nБынан тыш, 1 марттан махсус программала ҡатнашыусылар айырым категория менән сикләнмәй, теләге булған һәр кемгә мөмкинлек бирелә.\nТорлаҡ төҙөлөшө тупланмалары программаһы республикала 2014 йылдан алып тормошҡа ашырыла. Граждандар өс йылдан алты йылға тиклем банктағы махсус иҫәптә тәүге иғәнә өсөн аҡса йыя. Артабан уларға түбән ставка буйынса ипотека кредиты бирелә. Бынан тыш программала ҡатнашыусыларға республика бюджеты иҫәбенән, айлыҡ тупланма иғәнәнең 30 проценты күләмендә (әммә 3 мең һумдан артыҡ түгел) өҫтәмә аҡса бүленә.\nТәүге ташламалы ипотекалар 2017 йылда теркәлә. Махсус программа буйынса 1300 ғаилә торлаҡ шарттарын яҡшыртҡан. Бөгөнгә программала ҡатнашыусыларҙың дөйөм һаны 4122 кеше. Бөгөн Башҡортостан Хөкүмәте финанс ойошмалар менән берлектә ипотека проценты ставкаһын 5-5,5 процентҡа тиклем кәметеү юлдарын өйрәнә.\nРадий Хәбиров әйтеүенсә, 2018 йыл һөҙөмтәһе буйынса Башҡортостанда торлаҡ төҙөлөшө күләме ете процентҡа кәмегән.\n–Был юҫыҡта кире тенденцияны туҡтатырға кәрәк. Өҫтәүенә, «Торлаҡ һәм ҡала мөхите» милли проекты сиктәрендә беҙҙең алда яңы торлаҡты файҙаланыуға тапшырыу күләмен 1,5 тапҡырға, йәғни 3,7 млн кв.м. тиклем арттырыу бурысы ҡуйыла, – тине Радий Хәбиров. – Торлаҡ төҙөлөшө тупланмаһы программаһы был йәһәттән үтә лә һөҙөмтәле инструмент.\nБынан тыш Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров «Торлаҡ комплекты» программаһын ҡайтанан ҡарарға һәм шәхси торлаҡ төҙөлөшөн әүҙемләштерергә ҡушты. Тағы ла алданған өлөшсөләрҙең хоҡуҡтарын яҡлау буйынса алып барылған эштәргә туҡталды.\n–Был йәһәттән бик ҙур эш алып барабыҙ. Беҙ эҙмә-эҙлекле рәүештә, тыныс ҡына был мәсьәләне лә хәл итәсәкбеҙ, – тине Радий Хәбиров. – Иң мөһиме әле өлөшсөләр менән килешеү төҙөгән ойошмаларҙы иғтибарҙан ситтә ҡалдырмаҫҡа. Икенсе тулҡын алданыусы өлөшсөләр барлыҡҡа килергә тейеш түгел. Шуның өсөн дә был аҙнала мин төҙөүсе ойошмалар эшмәкәрлеген күҙәтәсәк ведомство-ара эшсе төркөм булдырыу тураһындағы ҡарар раҫлаясаҡмын.


Башҡортостанда Ҡытай капиталы ҡатнашлығында ун инвестиция проектын ғәмәлгә ашырырға әҙерләйҙәр // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда Ҡытай капиталы ҡатнашлығында ун инвестиция проектын ғәмәлгә ашырырға әҙерләйҙәр\n14:31, 8 июля 2015 Иҡтисад\nӨФӨ, 2015 йыл, 8 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.\nБашҡортостанда Ҡытай Халыҡ Республикаһы инвесторҙары ҡатнашлығында ун инвестиция проектын ғәмәлгә ашырырға әҙерләйҙәр. Был хаҡта Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов 8 июлдә халыҡ-ара матбуғат үҙәгендә үткән «Өфө — ШОС һәм БРИКС саммиттарының баш ҡалаһы» брифингы барышында хәбәр итте.\n— Беҙ инвесторҙар өсөн яҡшы шарттар тыуҙырабыҙ. Уларға һалым льготалары булдырыла, административ ҡаршылыҡтар ҙа аҙ, бер һүҙ менән әйткәндә, эшләү өсөн шарттар бик уңайлы, — тине республика Башлығы.\nРеспублика Ҡытай партнерҙары менән ауыл хужалығы, предприятиелар, атап әйткәндә, рапс майы, шәкәр етештереү буйынса завод төҙөү өлкәһендә эшләйәсәк. Шулай уҡ металлургия заводын төҙөү планлаштырыла, унда металл һыныҡтары эшкәртеләсәк. Заводтың ҡеүәте йылына 300-400 мең тонна тәшкил итер тип күҙаллана. Тау сәнәғәте ҡалдыҡтарын эшкәртеү өлкәһендә эш планлаштырыла, уларҙан алтын, көмөш алырға мөмкин.\n— Туризм, логистика һәм магистралдәр төҙөү өлкәһендәге проекттарҙы ҡарайбыҙ, — тине Рөстәм Хәмитов. — Быйыл төҙөлөш башланасаҡ, ә 2016-2017 йылдарҙа объекттар сафҡа индереләсәк тип планлаштырыла.\nТеги: шос һәм брикс саммиттары,рөстәм хәмитов


Материалы за Ғинуар 2016 года » Балҡантау\nБалҡантау » Материалы за Ғинуар 2016 года\nБарлыҡ һорауҙар күҙәтеүгә алынды28-01-2016, 11:59 / Яңылыҡтар\nРайон Мәҙәниәт йортоноң бәләкәй залында граждандарҙы күсмә ҡабул итеү булды. Беҙҙең ҡала һәм район халҡының һорауҙарына Рәсәй Федерацияһы Социаль страховка фондының Башҡортостандағы төбәк бүлексәһе дәүләт учреждениеһы идарасыһы М.М. Латипов яуап бирҙе.\nҮҫеш юлында28-01-2016, 11:56 / Иҡтисад\nЯуаплылығы сикләнгән «ДМК-Агро» йәмғиәте фермалары эшсәндәре 2015 йылда тырыш хеҙмәттәре менән ғөт етештереһҙе арттырыу йәһәтенән яҡшы күрһәткестәргә өлгәште\n«500 ферма» программаһына ярашлы элекке һарыҡсылыҡ комплексы\nМәктәп тормошона – ныҡлы иғтибар28-01-2016, 11:32 / Мәғариф\nДәүләт Советы үҙенең Кремлдә үткән ултырышында урта мәктәп проблемаларын тикшерҙе\n2015 йылда илдә «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проекты тормошҡа ашырыла башлауға 10 йыл тулды. Ултырышта уның яҡынса йомғаҡтары\nКиҙеү тураһында нимә белергә кәрәк28-01-2016, 11:19 / Сәләмәтлек\nЙылдың һыуыҡ айҙарында киҙеү һәм киҫкен респираторлы ауырыуҙар менән сирләүселәр һаны арта\nКиҙеүгә хас клиник билдәләр: тән температураһы ҡапыл күтәрелә, ҡалтырата, баш, мускулдар ауырта, хәлһеҙлек күҙәтелә, йүткертә.\nТәмле, татлы күмәстәр, икмәктәр, бәрәмәстәр26-01-2016, 18:09 / Яңылыҡтар, Иҡтисад\nДәүләкән иген продукттары комбинаты пекарняһына килеп ингәс тә танауға яңы бешкән икмәк еҡе килеп бәрелә.\nҮткән йылдың аҙаҡтарында эшкә ебәрелгән был производствоны әайтанан тергеҙергә тура килә. Ҡасандыр комбинат үҙенең оно менән генә түгел, ә бында бешерелгән икмәк менән дә дан тотто. Иҡтисади тотороҡһоҙлоҡ һәм көрсөк йылдары уның эшмәкәрлегендәге күп тармаҡтарҙың бөтөрөлөүенә килтерҙе, ул йылдарҙа комбинаттың яҙмышы ҡыл өҫтөндә ҡалды.\nҠар баҫҡан урамдарҙан үтеп йөрөрлөк түгел25-01-2016, 11:31 / Яңылыҡтар\nҠыш ҡаланы аҡ юрған менән япты. Йәш ағастарҙы саҡ-саҡ күренерлек итеп йомшаҡ ҡар менән ҡапланы. Һауала өйөрөлгән елбәҙәк ҡар бөртөктәре, сафлыҡтары, матурлыҡтары менән сихырлап, өй баштарына, кәртә-ҡураларға ята, кешеләрҙең өҫ-башына һырый\nТеррорға ҡаршы комиссия ултырышы25-01-2016, 11:19 / Яңылыҡтар\n19 ғинуарҙа Дәүләкән районы муниципаль район хакимиәтенең ултырыштар залында район хакимиәте башлығы И.И. Фазрахманов рәйеслегендә террорға ҡаршы комиссияның сираттағы ултырышы үтте. Уның эшендә хоҡуҡ һаҡлау ведомствоһына ҡараған\n«Татьяна көнө – беҙҙең байрам”25-01-2016, 11:17 / Яңылыҡтар\n1755 йылдың тап ошо көнөндә батшабикә Елизавета “Мәскәү университетын булдырыу тураһында” ҡарарға ҡул ҡуя.\nДәүләкәнем21-01-2016, 17:09 / Яҡташтар ижады\nЯҡташыбыҙ, Яңы Аҡҡолай ауылы ҡыҙы Сажиҙә Вәлиева-Әхмәтова Өфө ҡалаһында йәшәй, ижад менән шөғөлләнә. Уның шиғырҙарына композиторҙар көйҙәр яҙа\nӘ ишек асылмаһа?21-01-2016, 16:54 / Яңылыҡтар\nБеҙ һөйләргә йыйынған ваҡиға кемгәлер, бәлки, ғәҙәти хәл булып күренер. Тик әңгәмәсебеҙ яңыраҡ кисергәндәрҙе күҙ алдына килтереп, үҙеңде уның урынына ҡуйып ҡарайһың да, ирекһеҙҙән борсолоп ҡуяһың. Ә хәл былай була. Ҡалала йәшәүсе Лена\n« Ғинуар 2016 »


Башҡортостандың мәҙәниәт учреждениеларына яңы директорҙар тәғәйенләнде // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n13:15, 21 апреля 2021 Мәҙәниәт\nБашҡортостандың мәҙәниәт учреждениеларына яңы директорҙар тәғәйенләнде. 20 апрелдә Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығында Мәҙәниәт министрлығы ҡарамағындағы дәүләт учреждениеларының етәксе вазифаларын биләү конкурсы уҙҙы.\nКонкурс йомғаҡтары буйынса Альбина Ярмуллина Башҡортостан Милли музейының генераль директоры итеп раҫланды. «Башинформ» хәбәр иткәнсә, быға тиклем ул музейҙың генераль директоры вазифаһын башҡарыусы ине.\nАльбина Зөфәр ҡыҙы Ярмуллина элек Сибайҙың Тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы директоры булды. Тарих фәндәре кандидаты. 2004 йылдан — СиБДУ-ның юридик факультетында тарих кафедраһы ассистенты, өлкән уҡытыусы, 2010-2014 йылдарҙа — тарих кафедраһы мөдире, дәүләт һәм хоҡуҡ теорияһы һәм тарихы кафедраһы доценты. 2015 йылдың ноябренән Сибай музейында эшләне.\nКамил Вәлиев исемендәге Сибай сәнғәт колледжы директоры вазифаһына Замир Йәнтүрин тәғәйенләнде. Бынан алда Замир Таһир улы Йәнтүрин халыҡ уйын ҡоралдары бүлеге етәксеһе һәм баян класы буйынса уҡытыусы, дирижёр булды, башҡорт халыҡ уйын ҡоралдары оркестрына етәкселек итте. Конкурстар һәм фестивалдәр лауреаты.\nСалауат дәүләт башҡорт драма театры директоры вазифаһына конкурс булманы.


Федоровка районынан. 23 йәш. Бер конкурста ла ҡатнашмаған, ҙур сәхнәләрҙә йырламаған. Музыкаль белеме юҡ. Себерҙә тир түгә. Ҡурай мәктәбен, Салауат индустриаль колледжын тамамлаған. Эштән ҡайтҡан арала йырҙар ижад итеп район кимәлендә концерттарҙа, төрлө сараларҙа әүҙем ҡатнашып йөрөй. Бәләкәйҙән үк йыр-моңға,ҡурай моңона ғашиҡ булып үҫә. «Шул саҡтан уҡ танылған йырсы булырға хыялым бар ине, тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тормош юлында төрлө сәбәптәр...\n40 йәш. Учалынан. Нефтекамала йәшәй һәм эшләй. "Учалы серле, бай тәбиғәтле төбәк", - ти Айрат. Йырҙарға килгәндә, үҙебеҙҙең моңло башҡорт халыҡ йырҙарына, башҡорт эстрада йырҙарына өҫтөнлөк бирә. Ҡумыҙ буйынса бәйгелә еңеүсе. Республика һәм халыҡ-ара конкурс, фестивальдәрҙә ҡатнашыусы. Стәрлетамаҡ мәҙәниәт техникумының театр факультетын тамамлаған. Силәбе мәҙәниәт һәм сәңғәт академияһында социаль-мәҙәни эшмәкәрлек менеджеры һөнәрен алған. 18...\n23 йәш. Әбйәлил районынан. Ҡазан консерваторияһында вокал бүлегендә белем ала. "Ситтә уҡыуҙың плюстары ла, минустары ла бар", - ти Нурзиә. Итальян, инглиз телдәрендә йырлай. Нурзиә әйтеүенсә, уға көнө төнө йырларға, үҙ өҫтөндә эшләргә тура килә. Ә төп маҡсаты - "Травиата" операһынан Виолетта партияһын йырлау. "Йырсы үҙенең ижади менән ҡәнәғәт булырға тейеш түгел, сөнки ижадынан ләззәт ала башланымы, ул бөттө, юҡҡа сыҡты тигән һүҙ", - ти Нурзиә...


Өрәккә әйләнгән предприятие серҙәре\nКемдер теге донъяға ышана, ә кем өсөндөр ул - әкиәт кенә булып ҡала. Шулай ҙа һәр кемдең үҙ ғүмерендә бер тапҡыр булһа ла беҙең донъяға параллель - өрәктәр донъяһы булыуы\nхаҡында ишеткәне бар ( ышанырғамы, юҡмы - уныһы һәр кемдең үҙ ихтыярында). Әммә ләкин был идея фанаттары ла өрәккә әйләнгән предприятие тураһында ишеткәне булмағандыр, моғайын.\nТик бындай күренеш ысынлап та бар, ен - шайтандарың бер яҡта торһон. Өфөләге өрәк - предприятиены аҡса түләтеп туристарға күрһәтергә лә мөмкин булыр ине.\nОшо көндәрҙә республика Контроль - иҫәп палатаһының сираттағы ултырышында өҫтә әйтелгән ғәҙәттән тыш күренештең презентацияһы үтте. Нәҡ ошонда был хәлдең барлыҡҡа килеү нескәлектәре асыҡланды ла инде.\nБарыһы ла нимәнән башланып китә... Эйе, барлыҡ предприятиеларыбыҙ өсөн дә финанс ауырлыҡтар еткән замандандыр, моғайын. Әммә бөгөн тарихҡа бирелеп тормайыҡ. Һ уңғы ике - өс йыл менән сикләнеү ҙә етә. "Теплоремонтмонтаж"\nмуниципаль унитар предприятиеһы блоклы ҡаҙанлыҡтар төҙөү менән шөғөлләнә. Был эшмәкәрлек файҙалы, әлбиттә, әммә уны а ртыҡ килемле тип әйтеүе ҡыйын. 2003 - 2005 йылдарҙа предприятиеның финанс - иҡтсади хәле ауырлаша башлай. Һөҙөмтәлә үткән йыл башына предприятиеның кредитор бурысы 17 ,859 миллион һум, шул иҫәптән бюджет һәм бюджеттан тыш фондтарға - 9,941 миллион һум тәшкил итә. Өҫтәүенә был ваҡытҡа предприятиеның саф активтары минус 8,737 миллион һум була. Рәсәй ҡануниәте буйынса, йыл аҙағына предприятие активы 500 мең һумдан кәмерәк иҫәпләнһә (дәүләт унитар предприятиеһы тураһында һүҙ барыуын хәтергә төшөрәйек), уны ябыу процесы башланырға тейеш. Бына ошо урында серҙәр ба шлана ла инде. Ул ваҡытта етәксе вазифаһын биләүсе Владимир Грабовский законға ярашлы, предприятиеның банкрот и теп танылыуы тураһында Арбитраж судҡа мөрәжәғәт итергә бурыслы була. Республиканың Милек мөнәсәбәттәре министрлығы тарафынан да Грабовский исеменә бындай иҫкәрмәләр бер нисә тапҡыр килә. Тик ниңә Грабовскийҙың ҡушылғанды үтәмәүе бөгөнгө көнгә тиклем бөйөк сер булып ҡалыуын дауам итә.\nУның ҡарауы БР Милек мөнәсәбәттәре министрлығы һәм Грабовскийҙың ғәмһеҙлеге фонында һалым органдары әүҙем эшмәкәрлек башлай. Был аңлашыла ла: улар бюджетҡа тейешле аҡсаны йыйырға тейеш (шул аҡсаға йәшәйбеҙ бит). Шуға күрә һалым йыйыусылар приставтарға рәсми ҡағыҙ йүнәлтә һәм, ҡануниәткә ярашлы, Суд приставтары федераль хеҙмәтенең БР буйынса Төп идаралығының Совет районы бүлеге "Теплоремонтмонтаж" дәүләт унитар предприятиеһы мөлкәтенә арест һала. Ғәмәлгә ярашлы, шунда уҡ бина һәм ҡоролмаларға хаҡ ҡуйыла. Ошо урында тағы бер ҡыҙыҡлы мәл күҙәтелә: ССП\nменән килешеү буйынса эшләгән бойондороҡһоҙ баһалаусы\nуларҙы 3,414 миллион һумға баһалай. Өфөнөң уртаһында тип әйтерлек - Злобин урамында урынлашҡан, 80 - се йылдарҙа төҙөлгән һәм майҙаны 4,7 мең квадрат метр тәшкил иткән\n13 капиталь бинаның бер квадрат метры 720 һум тора тигән һ үҙ. Бер "квадрат" өсөн 720 һум бөгөнгө хаҡтарҙа - "тауыҡ көл өрлөк". Хатта Өфөлә торлаҡ булмаған фондтың торлаҡтан өс тап ҡыр арзаныраҡ баһаланыуын иҫәпкә алғанда ла был биналарҙың бер квадрат метры кәм тигәндә ун мең һум (!) торорға тейеш.\nДүрт ай тирәһе ваҡыт үткәндән һуң бина һатыуға ҡуйыла һәм 13, 113 миллион һумға, йәғни бик осһоҙ хаҡҡа һатыла. Хәйер, бер таныш юрист әйтеүенсә, шул уҡ Грабовский әфәнде баһалау менән килешмәүен белдергән осраҡта иҫәп - хисап булмаҫҡа ла мөмкин ине. Ул саҡта был процедура ҡабаттан билдәләнер һәм\nикенсе баһалаусы саҡырылыр ине. Тик был эш башҡарылмаған шу л.\nҺәм республиканың Милек мөнәсәбәттәре министрлығы, алданған хужа булараҡ, билдәле сара күрә башлай, мөлкәтте һатыуҙың ғәмәлгә тап килмәүен таныуҙы һорап, Арбитраж судҡа дәғүә менән мөрәжәғәт итә. Суд ҡарары буйынса министрлыҡтың үтенесе үтәлмәгәс, ведомство аппеляцион ялыу менән сығыш яһай. Был эште алып барыусы суд приставы адресына ла дәғүә белдерелә.\nИке ведомство араһында тартыш барған арала предприятиены\nяңы күңелһеҙ үҙгәрештәр көтә. Яңы хужа "Теплоремонтмонтаж" дәүләт унитар предприятиеһының бинаны бушатыуын һорай, 50 кешенән торған коллективтан белеме буйынса "технарь" һәм,\nүҙе әйтеүенсә, финанс эштәрендә бер нимә лә аңламаусы директор вазифаһын башҡарыусы ғына тороп ҡала. Техника һәм ҡ орамалдар шулай уҡ һатыуға сығарыла. Ҡағыҙҙа предприятие бар ҙа кеүек, әммә ысынбарлыҡта иһә ул юҡ. Әйткәндәй, предприятиеның өрәккә әүерелеү барышында байтаҡ аҡса юҡҡа сы ға. Эш хаҡын алыу исемлегенә ҡул ҡуйып та хеҙмәткәрҙәр тулы хеҙмәт хаҡы ала алмай, етәксе урынбаҫары кассаға 400 ме ң һумдан ашыу аҡсаны ҡайтарырға онота, ә директор үҙе хәлдәрҙең аяныс булыуын аңлағандан һуң, 2005 йылдың апрелендә закондан тыш яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт булдыра,\nәммә сентябрь айына тиклем "Теплоремонтмонтажда" иҫәпләнә, хатта кәрәҙле элемтә хеҙмәтләндереүенә аҡса ла ала. 2005 йылдың башынан сентябрь айына тиклем мөлкәтте һатыуҙан алынған аҡсаның 3,849 миллион һумы нигеҙһеҙ тотонола.\nӨрәк - предприятие бөгөн дә шул уҡ хәлдә. Дәүләттең осһоҙ хаҡҡа һатылған мөлкәтен кире ҡайтарыу мөмкинме һәм уны нисек эшләргә Өфөнөң "злобин" йомағының иң ҙур сере бөгөнгө көнгә ошонан ғибәрәт...


Республика Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайҙың тәүге пленар\nултырышында көн тәртибенә 28 пункт һәм һигеҙ закон проекты инә. Улар туғыҙ ҙа була ала ине, тик Закондар сығарыу, дәүлә т төҙөлөшө һәм суд - хоҡуҡ мәсьәләләре буйынса комитет Кеше хоҡуҡтары буйынса тулы хоҡуҡлы вәкил тураһындағы яңы закондың тексы өҫтөндәге эшен тамамлау өсөн бер айға кисектереүҙе һораны.\nПарламент спикеры Константин Толкачев Башҡортостан ҡануниәтенең бөгөнгө хәл - торошо һәм перспективалары тураһында ҙур доклад менән сығыш яһаны. Дәүләт Йыйылышы Президиумы ултырышында ул документтың тексы өҫтөндә тәрән һә м ижади эшләүсе авторҙар коллективына рәхмәт белдерҙе. Бынан тыш доклад брошюра итеп эшләнеп, инде эш өсөн ҡулланма формаһында депутаттарҙың да, республиканың дәүләт х еҙмәткәрҙәренең дә өҫтәлдәренә ятасаҡ.\nПарламент тағы ла айырым суд участкаларында мировой судья\nвазифаһына һайлауға әйләнеп ҡайта. Бер нисә кандидатура Дәүләт Йыйылышының ҡырҡ өсөнсө ултырышына сығарыла. Нисек кенә булмаһын, был - республика парламентының закондар\nсығарыу инициативалары эҙемтәһе: Дәүләт Думаһы төбәктәрҙең тауышына ҡолаҡ һалып, федераль закон менән суд участкалары һ анын арттырҙы, тимәк мировой судьялар һаны ла артырға тейеш.\nДәүләт Йыйылышының яҙғы сессияһында тәүге ултырыштағы икенсе - төп уҡыуҙарҙа депутаттар алты закон проектын ҡараяс аҡ. Һауа торошо ла яҙға яҡын тора, тип әйтергә мөмкин, тимәк\nметеорология ла закон сығарыусылар яҡлы. Парламентарийҙар Ағиҙел муниципалитетындағы коллегаларының инициативаһын хуплаһа, киске 23 сәғәттән иртәнге һигеҙгә тиклем 15 градуст ан да көслөрәк спиртлы эсемлектәр һатыу тыйыласаҡ. Был үҙгә реш "Башҡортостан Республикаһында этил спирты, алкоголле һәм\nспиртлы продукция етештереү һәм һатыуҙағы әйләнеш\nөлкәһендә эшмәкәрлекте көйләү" законының алтынсы статьяһына төҙәтмәләр буйынса күҙ уңында тотола.\nТөбәктәрҙәге закон сығарыусыларҙың бындай хоҡуғы хаҡында\n"БАШвестЪ" хәбәр иткәйне инде. Кисен һәм төндәрен көслө алкоголле эмсемлектәр менән һатыу итеүҙе тыйыу кәрәклегенә ҡарата депутаттарҙың фекерҙәре ҡайһы ваҡыт бөтөнләй бер - береһенән айырыла. Әммә халыҡ араһында эскелектең артыуы һәм уның енәйәтселек һанының күбәйеүенә алып килеүенә ҡаршы көрәшеү өсөн ниндәйҙер сара күрергә кәрәклеге менән барыһы ла килешә.\n- Алкоголде иртәнге сәғәт 11 - ҙән һата башлауҙы рөхсәт и теп ҡараныҡ, хәҙер иртәнге һигеҙҙән башлап ҡарайыҡ. Ахыр сиктә, беҙ был өлкәлә эште яйға һалыу буйынса тәүге аҙымдарыбыҙҙы\nэшләйбеҙ, - тип һығымта яһаны Константин Толкачев.\nИкенсе революцион закон проекты "Башҡортостан Республикаһында ер мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында" закондың 25 - се статьяһын үҙгәртә. Республика Хөкүмәте тәҡдиме буйынса парламент ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге е р өсөн түләү хаҡының күләмен билдәләй. Профилле комитет башлығы Зифҡәт Сәйетғәлиев әйтеүенсә, башҡаса ерҙе өлөшләтә мөлкәткә йәки кадастр хаҡынан түбәнерәк хаҡҡа тулыһынса шәхси файҙаланыу өсөн алыу мөмкинселеге булмаясаҡ.\nПрезидиум ултырышында ҡатнашыусылар ҙур теләк менән сессияның көн тәртибенә парламенттың Башҡортостан һәм Марий Эл Республикаһы Дәүләт Йыйылыштары араһында закондар сығарыу эшмәкәрлегендә хеҙмәттәшлек тураһындағы\nкилешеүҙе раҫлаусы ҡарар проектын индерҙе. Беҙҙең закон сығарылыусыларҙың Рәсәйҙең тиҫтәләрсә төбәк парламенттары ме нән ошондай уҡ уңышлы дуҫтарса бәйләнештәр булдырыуы билдәле.\nПрезидиум ултырышы аҙағында спикер Константин Толкачев депутаттарҙы ғаилә, әсәлек һәм аталыҡ, шулай уҡ етем балалар\nтураһында күптән түгел ҡабул ителгән закондар буйынса әүҙемерәк эшләргә саҡырҙы. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, дәүләттең баланы уллыҡҡа алған һәм патронат ғаиләләрҙе дәртләндерергә тырышыуына ҡарамаҫтан, балалар йорттары һәм приюттарҙан ғаиләгә алынған балалар һаны ике йөҙҙән артмай әле. Башҡортостандың ошондай социаль учреждениеларында бөгөн ата - әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған 18 меңгә яҡын бала йәшәй.\nЯҙғы сессияның беренсе пленар ултырышында, һис шикһеҙ, сәйәси йылға тағы бер тапҡыр йомғаҡ яһаласаҡ һәм яңы йылға бурыстар яңғыраясаҡ. Икенсе яҡтан, нәҡ 25 февралдә үтәсәк сессияла Мортаза Рәхимовтың Башҡортостан Республикаһы Президентының Башҡортостан халҡына һәм БР Дәүләт\nЙыйылышы - Ҡоролтайға яңы Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһау их тималлығы ҙур.


«Ирәмәл» паркы цивилизациялы ял итеү һәм ҡурсаулы тәбиғәтте һаҡлау урыны буласаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Ирәмәл» паркы цивилизациялы ял итеү һәм ҡурсаулы тәбиғәтте һаҡлау урыны буласаҡ\n10:51, 12 января 2011 Иҡтисад\n2010 йылдың 31 декабрендә Рөстәм Хәмитов Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең 524-се ҡарарына ҡул ҡуйҙы. Был ҡарар менән “Ирәмәл” тәбиғәт паркы дәүләт бюджет учреждениеһы булдырылды.\nБР Хөкүмәте матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, «Ирәмәл» тәбиғәт паркы тураһында положение раҫланды.\nТәбиғәт паркы Башҡортостан Республикаһы ҡарамағына инә һәм Башҡортостан Республикаһының Белорет, Учалы райондары ерҙәрендә урынлашҡан. Тәбиғәт паркы сиктәрендәге ерҙәрҙең дөйөм майҙаны 50 мең гектар самаһы тәшкил итә.\nУчреждениены тотоуға сығымдар “Башҡортостан Республикаһы экологияһы һәм тәбиғәт ресурстары” айырым маҡсатлы республика программаһы сиктәрендә финансланасаҡ.\nПоложениеға ярашлы, тәбиғәт паркына тәбиғәт комплекстарын, уникаль тәбиғәт участкаларын һәм объекттарын, уларҙағы күп төрлөлөктө, шулай уҡ тарихи-мәҙәни объекттарҙы һаҡлап ҡалыу бурыстары йөкмәтелә. Шулай уҡ ял (шул иҫәптән күмәк ял) өсөн шарттар булдырыу һәм рекреацион ресурстарҙы һаҡлап ҡалыу күҙаллана. Бөтә саралар тәбиғәтте һаҡлауҙың һөҙөмтәле алымдарын эшләүгә һәм ғәмәлгә индереүгә, тәбиғәт паркы биләмәһен рекреацион файҙаланыу шарттарында экологик балансты һаҡлауға йүнәлтеләсәк.\nПарк территорияһында экологик яҡтан хәүефле сәнәғәт производстволары, ағас ҡырҡыу, юлдар ярыу, ағас әҙерләү, һунар һәм балыҡсылыҡ, урмандағы аҙыҡ ресурстарын әҙерләү һәм дарыу үләндәре йыйыу тыйыла. Тәбиғәт комплекстарына, үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы объекттарына, рекреацион тәғәйенләнештәге һәм ғилми объекттарға зыян килтерерлек, шулай уҡ тәбиғәт паркы маҡсаттарына һәм бурыстарына ҡаршы булған һәр төрлө эшмәкәрлек сикләнә.\nТәбиғәтте һаҡлау өсөн туристик туҡталҡалар ойоштороу, палаткалар ҡуйыу, усаҡ яғыу, автомобилдәр ҡуйыу урындары, коммерция турҙары, спорт һәм ғилми экспедициялар үткәреү маршруттары парк дирекцияһы тарафынан билдәләнәсәк.\nУҡытыу-туристик, экскурсия һуҡмаҡтарын, трассаларын, маршруттарын (шул иҫәптән һыуҙа) файҙаланыу билдәләнгән режимды мотлаҡ үтәп, учреждение менән төҙөлгән договорҙар нигеҙендә тормошҡа ашырыласаҡ.\nГраждандарҙың тәбиғәт паркына килеү лимиттары учреждение тарафынан биләмәне рекреацион маҡсаттарҙа файҙаланыуҙың ғилми йәһәттән нигеҙләнгән нормалары нигеҙендә билдәләнә.\nТәбиғәт паркы территорияһында урындағы үҙенсәлектәрҙе иҫәпкә алып, уны һаҡлауҙың дифференциацияланған режимы билдәләнә.\nПарк биләмәһенең 20 процентын (9 735,8 га) үҙ эсенә алған ҡурсаулыҡ режимы зонаһы махсус һаҡланырға тейеш. Ҡурсаулыҡ режимы зонаһының төп функцияһы – тәбиғәт паркындағы тәбиғи-территориаль комплекстарҙың күп төрлөлөгөн, шул иҫәптән үҫемлектәр һәм хайуандар донъяһы объекттарының үҙенсәлекле һәм уникаль берлектәрен тулыландырыу һәм уның тәбиғи хәлен һаҡлап ҡалыу.\nҠурсаулыҡ режимы зонаһы участкаларҙан тора. Уларҙың территорияһында тәбиғәтте һаҡлау һәм ғилми йәһәттән ҙур ҡиммәткә эйә булған яҡшы һаҡланып ҡалған экосистемалы ландшафттар бар:\nтау-тундра экосистемаһының флора йәһәтенән күп төрлө һәм бай үҫемлектәре менән айырылып торған Кесе Ирәмәл тауы;\nТөлөк һаҙлығы – Көньяҡ Уралда уникаль биокомплексҡа эйә булған иң ҙур мүкле һаҙлыҡ (уның эргәһендә Еләкле һәм Әүәләк тау һырттары урынлашҡан);\nҠарағужа һаҙлығы; бында һирәк осрай торған һаҙ экосистемалары типтары урынлашҡан, Ағиҙелдең үрге ағымындағы тәбиғи гидрологик режимды һаҡлай.\nҠурсаулыҡ режимындағы зонала түбәндәгеләр тыйыла:\nтәбиғи динамик процестарҙы бик аҙ боҙған махсус сараларҙан тыш, һәр төрлө хужалыҡ һәм рекреацион эшмәкәрлек;\nбилдәләнгән тәртиптә ғәмәлгә ашырылыусы ағастарҙы санитар киҫеүҙән тыш, һәр төрлө ағас ҡырҡыу төрҙәре;\nһунарсылыҡ һәм балыҡсылыҡ;\nҡырағай емеш-еләктәр, бәшмәк, орлоҡ, сәскә йыйыу һәм әҙерләү, үҫемлектәр донъяһын башҡа төрлө файҙаланыу;\nтәбиғәт паркы территорияһын махсус һаҡлау режимын тәьмин итеү менән бәйле булмаған биналар, ҡоролмалар һәм линия объекттары төҙөү.\nБынан тыш, “Ирәмәл” тәбиғәт паркы тураһында положениеға ярашлы тағы ла дүрт функциональ зона: көйләнгән рекреация зонаһы, рекреацион файҙаланыу зонаһы, сикләнгән хужалыҡ эшмәкәрлеге зонаһы һәм экологик коридор зонаһы айырып билдәләнә.\nТеги: айырыуса һаҡланған тәбиғәт территориялары, тәбиғәт парктары