Төбәктә йылы һауа торошо һаҡланасаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТөбәктә йылы һауа торошо һаҡланасаҡ\n9:42, 1 декабря 2015 Йәмғиәт\nТөбәктә йылы һауа торошо һаҡланасаҡ Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2015 йыл, 1 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nБыл аҙнала Башҡортостанда йылы һауа торошо һаҡланасаҡ. Тәүге көндәрҙә яуым-төшөм көтөлмәй. Һауа температураһы көндөҙ — 0-5, төндә 5-10 градус һалҡын буласаҡ.\n1 һәм 2 декабрҙә синоптиктар епшек ҡар яуыуын фаразлай. Юлдарҙы еңелсә боҙлауыҡ ҡаплауы ихтимал. Көндөҙ 1 градус йылы, төндә 3-8 градусҡаса һалҡын буласаҡ.\nРеспубликаның гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы хәбәр итеүенсә, уҙған аҙнала төбәктә уртаса һауа температураһы норманан 4-5 градусҡа юғарыраҡ булған, был ошо осор өсөн аномаль йылы һауа торошо тип һанала. Ямғыр, епшек ҡар яуҙы, боҙлауыҡ булды, томан төштө, ҡайһы көндәрҙә елдең көсәйеүе күҙәтелде. Белгестәрҙең мәғлүмәттәре буйынса, республикалағы ошондай һауа торошона атлантик циклон сәбәпсе.


Өс йыл элек 111 көн комала ятҡан ҡатындың бала табыуы күптәрҙе тетрәндергәйне\nБыл хәлдә уға Өфө табиптары ярҙамға килде. Хәйбулла районының Аҡъяр ауылында йәшәгән Лилиә Илембәтова әле баш ҡалала дауалана.\nТелефон аша яңғыраған тауыш Лилиә Илембәтованың өс йәшлек ҡыҙы Лиананыҡы. Ул әсәһенең тиҙерәк ҡайтыуын теләй. Бер-береһе менән айырылышып тороуҙы ауыр кисерһә лә, Лилиә ханым баш ҡала табиптарына күренеп торорға тейеш. Әле ул әсәһе менән Өфөгә килгән. Ул өс йыл элек ҡыҙы булған аяуһыҙ хәлде һөйләне.\nХәсәнә Илембәтова, Лилиә Илембәтованың әсәһе: «Дүрт ай буйы комала ятты, был ваҡыт эсендә нейрохирургтар ҡыҙымдың хәлен ҡарап торҙо. Ә эстә ятҡан баланы врачтар роддомдан килеп хәлен белеп торҙолар. Шунан баланы кесерево менән алғастар наркоздан һуң ғына ҡыҙым уятты».\nЛилиә Илембәтова ун йәшендә аттракционда башын торбаға бәрә. Йылдар үтеү менән ул баш өйәнәгенән яфалана. Ә 3 айлыҡ ауыры булғанда Лилиә комаға китә. Тәжрибәле табиптар уны яңғыҙ ҡалдырмай.\nШамил Сафин, Г.Ҡыуатов исемендәге республика клник дауаханаһы нейрохирургы:\n«Әлеге көнгә тиклем интернетта ошондай хәлгә тарыған кеүек кеше юҡ. Рәсәйҙә булған ошоға оҡшаш ике осраҡта Лилиәнеке кеүек түгел. Уға башына ғына бер нисә операция яһаныҡ. Операцияларҙы уникаль тип әйтә алмайым, ул үҙе көслө булып сыҡты».\nБәләкәй Диана үҙен яҡшы тойя. Тиҙҙән Лилиә уны табиптар менән таныштырырға уйлай. Ә әле йәш әсә бер теләк менән янып йәшәй. Аяҡҡа баҫып китер өсөн ул бар көсөн һала.\nБер ҡайҙа ла эшләмәгән, икенсе төркөм инвалид булып ҡалған Лилиә ҡыҙының киләсәге өсөн борсола. Ул махсус программа буйынса Хәйбулла районында торлаҡ шарттарын яшыртмаҡсы.


Ғәйбәт – оло гонаһ » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Иман » Ғәйбәт – оло гонаһ\n25.01.2019 Ғәйбәт – оло гонаһ\nҒәйбәт һөйләү ислам динендә иң ҙур гонаһтарҙан һанала. Аллаһы Раббыбыҙ Ҡөрьәндә ғәйбәт һөйләүҙе үлгән кешенең итен ашау менән сағыштыра. Ғәйбәт – кеше тураһында үҙе юҡта нахаҡ һүҙ һөйләү. Аллаһы Тәғәлә: «Һаҡланығыҙ насар уйҙарҙан», – тип әйтә. Сөнки улар шиккә алып килә. Шик – шулай уҡ ғәйбәт. Әгәр берәй ир сит ҡатын менән бүлмәлә булһа йәки машинала китеп барһа, бер кеше быларҙы күреп: «Былар бергә бит, юҡҡа түгел», – тип шикләнә. Шикләнгән кеше ҙур гонаһ ҡыла.\nБеҙҙә лә шулай, мәсет асҡас, балалар уҡыта башланыҡ. Мәсеткә яҡын йәшәгән бер ҡатын (күптән намаҙҙа) ҡыҙҙарҙы намаҙ уҡырға өйрәтергә тотондо. Икәү ҡалған осраҡтар ҙа булды. Күп тә үтмәй, беҙҙең турала ғәйбәт тараттылар. Кем башлап һөйләгән, осона сығырлыҡ түгел. Беҙҙең динебеҙ ирҙәргә сит ҡатындар менән яңғыҙ ҡалыуҙы тыя. Әгәр тура килә икән, ишекте асып ҡуйырға ҡушыла.\nЛәкин хәҙерге тормошта эш буйынса ирҙәргә сит ҡатындар менән бергә булырға тура килә. Аллаһы Раббыбыҙ үҙҙәрен ғәйбәттән һаҡлаһын! Шул турала бер риүәйәт тә бар.\nСолтан Морат ябай ғына кейенеп, үҙенең һаҡсылары менән ҡала буйлап сығып китә. Юлда саң-туҙан араһында аунап, үлеп ятҡан кешене осраталар. Уның кем икәнен һорашҡас, эскесе, зина ҡылыусы, гонаһлы әҙәм икәнен әйтәләр. Солтан Морат мәйетте өйөнә алып барырға ҡуша. Ҡатыны, ирен күргәс, илап ебәрә, яҡшы кеше булды, тип һамаҡлай.\n– Нисек яҡшы булһын, уны бит бик гонаһлы кеше тип әйтәләр? – тип һорай батша.\n– Эйе, кеше һөйләне уны. Ләкин ирем көн һайын кибеткә барып, кешеләр әҙерәк эсһен өсөн, шарап һатып алып, уны түгә ине. Шулай уҡ, кис етһә, тәүфиҡлы булһын тип, фәхишә ҡатынға аҡса бирә ине.\nСолтан Морат, уны йәлләп, илап ебәрә. Һуңынан халыҡты йыйып, ирҙе хөрмәтләп ерләйҙәр.\nҺығымта шунда: кемдең нисек икәнен, уның күңелен тик Алла ғына белә.\nДинебеҙҙә ғәйбәттең гонаһы зина ҡылыуға тигеҙ тип әйтелә. Алла күп кәмселекте ғәфү итә, ләкин ялған һүҙ һөйләү ғәфү ителмәй. Риүәйәттә ошо турала әйтелә.\nҒәйбәт һөйләп, нахаҡ тағып, бер кешене төрмәгә ултырталар. Был кеше төрмәнән сыҡҡас, ғәйбәтсе уның янына килә, ғәфү итеүен һорай. Төрмәнән сыҡҡан кеше мендәр алып сығырға ҡуша. Алып сыҡҡас, мендәрҙең тышын йыртып, йөнөн туҙҙыра. Унан ялған һөйләүсегә шул йөндө кире тултырырға ҡуша. «Нисек быны йыйып бөтәйем? Был мөмкин түгел», – ти ғәйбәтсе. «Бына шулай, әйткән һүҙҙе, таралған ғәйбәтте кире йыйып булмай. Һине ғәфү итә алмайым», – ти ғәйбәттән зыян күргән кеше.\nДинебеҙҙә ғәйбәт һөйләгән кешенең сауаптары кемде һөйләйҙәр – шуға күсә. Унда кешегә тау һымаҡ сауап килә. Ялғанды һөйләүсе кеше күп нәмәнән яҙа:\n1. Алла рәхмәтен юғалта.\n2. Фәрештәләр уны һаҡламай, «Амин» тип әйтмәй.\n3. Ожмахтан алыҫлаша.\n4. Ҡәбер ғазабы күбәйә.\n5. Тамуҡтың иң төбөнә эләгә.\n6. Алланың яҡлауынан ваз кисә.\n7. Үлгәндә йәне сыҡмай йонсота. Иманлы, гонаһһыҙ кешенең йәне тиҙ сыға. Ә инде гонаһ ҡылған, ғәйбәтсе кешегә Ғазраил фәрештә яман тауыш сығарып килә. Йән сыҡмаҫҡа тырыша, йәбешеп ята. Ғазраил кешенең ауыҙына ҡулын тығып, йәнде һөйрәп сығара. Бындай михнәт, ыҙаланып йән биреүҙән Хоҙай үҙе һаҡлаһын. Раббыбыҙ: «Бер-берегеҙҙән кәмселек эҙләмәгеҙ, үҙегеҙҙән эҙләгеҙ», – тигән. Шулай уҡ өйҙә булған кәмселектәрҙе, ир менән ҡатын араһындағы мөнәсәбәтте урамға сығарып һөйләргә ярамай. «Кәмселектәрегеҙҙе һөйләмәгеҙ, йәшерегеҙ. Мин һеҙҙең гонаһтарҙы ла йәшерермен», – тигән Раббыбыҙ. Ғәйбәт ишетеп, күңел төшөнкөлөгөнә бирелеп, ҡайғырып йөрөүҙе Ҡөрьән хупламай. Сөнки ҡайғырыу йөрәкте бөтөрә. Шайтан кешенең һағышлы сағын ярата. Үткәнде, кисәге көндө уйлап, бөгөнгө көндөң бәрәкәтен юғалтмағыҙ. Ғүмер былай ҙа ҡыҫҡа, ҡайғырып, уны тағы ла ҡыҫҡартмағыҙ. Аллаға ышанығыҙ, ауырыған, сырхаған ваҡытта Раббыбыҙ үҙенең шифаларын насип итһен. Иҫәнлектә, һаулыҡта булайыҡ.\nАвтор: Р. ҒӘЛӘҮЕТДИНОВ


Ауылдағы Әхмәт ҡарттың күркәм генә һунар эте иҫенә төштө. Аҡтырнаҡ ине шикелле исеме. Трассанан баяғы ете саҡрым араны йәйәүләп ҡайтып килгәнендә, буранда аҙашып, хәлһеҙ булып йығылған ҡартты шул Аҡтырнаҡ, һөйрәп, оло юлға сығарған да бер ылауҙы саҡырып килтергән. Шул йәнлек нисек аҡылһыҙ булһын инде. Айыуға ла, бүрегә лә шул эте менән йөрөнө. Уны ныҡ яратты Әхмәт бабай. Үҙе нимә ашай, шуның менән генә һыйлай торғайны. Этте өйгә индерергә ярамай, бәлә килер, тиһәләр ҙә, һыуыҡ көндәрҙә өйөнә индереп йоҡлата ине. Бер һунарҙа шул эте яңғыҙаҡ бүре менән айҡашып китә. Әхмәт уны-быны уйлап тормай, бүрегә атып та ебәрә. Тик... йәҙрәһе үҙ этенә эләгә. Ихатаһына алып ҡайтҡас, ергә ятып иланы һунарсы. Зөбәйер үҙе күрҙе. Ҡарт: "Ғәфү ит, ғәфү ит, яңылышлыҡ булды", - тип этен ҡосаҡлап башынан тотоп һелкеткәндә үле Аҡтырнаҡтың арҡыры ҡыҫылып ҡалған теле саңға буялып бөткәйне. Шуны иҫләй ул. Баҡса артында ҡәҙерләп күмделәр. Ике аҙналап эсеп йөрөнө лә, шул ҡәбергә ятып, ҡарт та йән бирҙе.\nҺөйәк кимерә торғас, ирҙең теше килеп төштө. Уны тотоп ҡарап торҙо ла кеҫәһенә һалды.\n- Аҡыл тешелер. Хәҙер уның кәрәге лә юҡ. - Ятып, һөйәкте оҙаҡ яланы. Ҡосағына ҡыҫып ятты.\nБөгөн төш күрҙе. Асыҡ күрҙе. Соҡорға арҡандар килеп төштө, күп арҡандар. Кешеләр ҙә күп соҡорҙа. Берәү арҡан буйлап менеп китте. Икенсеһе, Авраам, мине лә тарт, тип үрмәләне. Менеп еткәне, Моисей, Давид, минән ҡалма, тип, тағы береһен тартып мендерә, тағы тарта. Икенсе арҡанда берәү менеп бара, таныш кеүек. Кем әле ул? Зөбәйер уға, Вәли, мине лә тартып мендер әле, тип үтенә. Вәли тигәне: "Ваҡытым юҡ", - ти ҙә өҫкә үрмәләй. Тик, нишләптер, менә лә алмай. Баҡһаң, икенсе берәү уны аҫҡа тарта икән. Тартыша торғас, арҡан өҙөлөп китте лә... тертләп уянып китте ир. Юҡ, уяна алмай бер булды.\n- Уятығыҙ, уятығыҙ тим! Был төшөм миңә оҡшамай, - тип аҡырҙы, сәбәләнде. - Оҡшамай! Уятығыҙ. Уятығыҙ мине лә, уятығыҙ уны ла, уятығыҙ Вәли менән Ғәлиҙе, башҡаһын да. Был төшөм миңә оҡшама-ай!\nИр ыңғырашып көскә ҡалҡынып ултырҙы. Шешкән аяғын ҡарап алды. Шеше бөтмәгән, ләкин һыҙламай ине. Ҡаҙаҡ менән һыҙыҡ һыҙҙы. Ер битендә күренер-күренмәҫ кенә алтынсы һыҙыҡ барлыҡҡа килде. Һыҙыҡ аҫтынан ҡойолған тупраҡты усына йыйып, ауыҙына ҡапты.\n"Ҡалай тәмле. Прәник тәме сығып тора, - тип уйланы. Һыҙыҡ өҫтөн ялап алды. Ирен ситтәре, теле һоро-ҡара төҫкә мансылды. - Ер тәмле була икән дә ул", - бармағы менән ипләп кенә соҡоп, тағы ауыҙына һалды.\n- Их, кешенең сабырлығы етмәгән шул, әллә ваҡыты етмәгән. Тағы ике сирек ҡаҙыһа, һыуы ла сығыр ине. Ҡоҙоҡ эшләп, ҡаплап ҡуйыр ине. Мин төшмәҫ инем. Улай тип уйлаһаң, мин бөтөнләй тыумаҫ инем. Тимәк, үлемем ошонда булырға тейеш булғандыр. Был әҙәм ҡоҙоҡ ҡаҙмаған, ә кешегә ҡәбер соҡоған. Минең ҡәберем был. Ләхет кенә алаһы ҡалған. Уйлаһаң, кешене йәшәткән ҡоҙоҡ менән мәйет ятыр ҡәбер араһы улай алыҫ та тү-үгел икән...\n- Балам, һин үлергә ашыҡма!\nКемдең тауышы был? Уф, шул тиклем таныш, шул тиклем танһыҡ тауыш. Аҡылына еңеллек килдеме?\n- Әсәй, һинме? Мин тотҡонлоҡта ятам. Һин шуны беләһеңме икән, әсәй?\nӘсәһенең тауышы ап-асыҡ ишетелде.\n- Беләм, балам, беләм. Һин өшөмәһен өсөн ҡояш булып мин янам бит, балам.\n- Ә мин, йүләр, әбейҙәр сыуағы быйыл ҡалай оҙаҡҡа һуҙылды, тип ҡояшты әрләйем. Һыуһаным, шуға ғына, әсәй.\n- Ямғыр яуҙырайым улайһа, балам. - Ямғыр яуған тауыш ишетелде. Юҡ ямғырҙа ир битен йыуҙы, һыу эсте. - Һыуһының ҡандымы, балам?\n- Күпме эсһәм дә, әллә нишләп һыуһыным ҡанмай ҙа ҡуясы, әсәй.\n- Ултырып ҡына минең менән ҡайнар сәй эсеп алһаң, килешер ине лә, бушамайһың шул, ваҡыт таба алмай бер булаһығыҙ бит.\n- Әсәй, мин үлергә булдым. Ике үкенесем ҡаласаҡ. Береһе - һин, һине ҡайғыға һаласаҡмын. Икенсеһе - кредит, кем түләйәсәк уны? Ҡыҙыма үҫергә, уҡырға кәрәк. Ана шул ҡоршау тота. Кредитты түләр өсөн генә бынан сығырға кәрәк ине миңә, әсәй. - Минең өсөн борсолмаһаң да була, балам, ҡайғырыр хәлдән уҙғанмын инде. Һин генә йәшәй күр.\n- Был фани донъяға мине кредитҡа алмағанһыңдыр бит, әсәй? Әллә Аллаһ бабайҙан ғүмерҙе ҡуртымға ғына алып торҙоңмо миңә?\n- Нишләп улай тиһең, балам?\n- Бигерәк ауыр ҙаһа ғүмер кисереүе. Бар ғүмерем ошо тотҡонда үткән кеүек. Ҡол булып йәшәгәнмен. Байлыҡтың, әйберҙәрҙең, бисәнең, замандың ҡоло булып. Был минең ғүмер түгел һымаҡ.\n- Мин ғүмерҙе һин йәшәһен өсөн биргәйнем. Ул хәләл, тик һинеке генә!\n- Ә мин йәшәмәйем, көн итәм.\n- Зарланма, улым, күктә ҡояш янамы әле?\nИр башын күтәрҙе.\n- Көн бөгөн болотло, тик яҡты былай. Яна, эйе, яна. Ысынлап та, ҡалай миңә генә ҡарап тора ул. Йылы, рәхәт.\n- Ҡояш йылыһын тойғас, зарланма. Гүрҙәгеләр уның яҡтылығын да күрә алмай.\n- Нисек гүрҙәгеләр? Һин әле ул тарафтарға ашыҡма.\n- Борсолма, улым, атайың мине бында көтөп торған, ул хөрмәләр өҙөп, өрөктәр йыйып ҡаршы алды инде.\n- Атай? Мин уны ныҡ һағынам. Нисек атай ҡаршы алды, һин, һин...\n- Юлға сыҡмай тор, улым, тинем дәһә. 273-сө автобусҡа ултырып киткәнеңде күрҙем мин.\n- Минең илағым килә, әсәй.\n- Күңелеңде бушат һуң, балам.\n- Күңелем буш былай ҙа, буп-буш, уға күҙ йәше тейһә лә, таш ярсығы ҡағылһа ла, сиркәү ҡыңғырауҙары кеүек яңғырап китә, сөнки ул буп-буш.\n- Кеше күңеле буш булмаҫ, балам. Шундай мәлең генәлер, улым, юлға сыҡмай тор, тигәйнем дә, тыңламаның.\n- Беҙ бит байлыҡ йыйыр өсөн генә тыуғанбыҙ, әсәй, мин дә, киленең дә. Ни бысағыма бынау Иглин яланында ятҡан ер миңә. Тыуған ауылымда атай йорто буш тора.\n- Баш ҡаланан йыраҡ тип, тыуған нигеҙҙе әллә нишләп һыуыттың шул, балам. Атайың, улдарыма ныҡлы нигеҙ, оло йорт ҡалдырам, тип тырышҡайны ла. Хәҙер етемһерәп ултыра инде. Ни мине алып киттең.\n- Ауырыу килеш яңғыҙыңды нисек ҡалдырам инде, әсәй. Һин һаман...\n- Зар түгел был. Хәстәреңде, йылы ҡарашыңды, килендең ҡайнар сәйен күреп йәшәнем, зар юҡ. Тик ауылды һағына торғайным. Һин киттең дә юғалдың, мин... Һеҙҙең эш тә эш, эш тә эш.\n- Башымдан һыйпа әле, әсәй. Мин бында яңғыҙым бит.\n- Баянан бирле һыйпайым бит. Ҡояш нурҙары менән, бына ошолай яғымлы ғына итеп...\nИр иҙрәп рәхәтләнеп йоҡлап китте.\nКүк йөҙөн болоттар ҡапланы. Ҡараңғы булды бөгөнгө төн. Ир ҡуҙғалмай тик ятты. Күҙенәме, аңынамы ап-аҡ кейемле кешеләр күренде, аҙан тауыштары, Ҡөрьән доғалары уҡыған илаһи моң ишетелде. Ул урынынан да ҡуҙғалманы. Ыңғырашманы ла.\nКүк йөҙө ныҡ болотло ине. Ир, әле көнмө, әллә төнмө икәнен аңғармай тик ятты. Уға бер төрлө рәхәт тә ине. Аҡ кейемле кешеләр уны күтәреп ҡайҙалыр алып та киттеләр, берсә ҡаҡ ергә һалдылар. Шул саҡ ҡоҙоҡ башынан кемдеңдер башы күренде. Дөрөҫөрәге, ир уны күрмәне. Ләкин "Зөбәйер, Зөбәйер! Утыҙ етенсе участок..." - тигән тауышты ул ишеткәндәй булды. "Соҡор башында кемдер бар" - был тауыш аңына шундай хәбәр ебәрҙе. Аҡ кейемле әруахтар юҡҡа сыҡҡандай булды.\n- Һыу бир... - тип ыңғырашып, ир ҡуҙғалып ҡуйҙы.\n- Ул тере, ул тере! Бында килегеҙ! - тип һөрәнләне берәү. Ир яйлап ҡына ҡалҡынып ултырҙы.\n- Зөбәйер, һинме ул? - Бисәһенең тауышын таныны ир. Таныманы ла.\n- Һыу бир, фәрештә, - тип ҡулын һуҙҙы.\n- Хәҙер, хәҙер, Зөбәйер, был мин, Әминә ләһә, - ҡатыны пластик шешә менән һыу төшөрөп ебәрҙе. Ир, уның боролмалы ҡапҡасын аса алмай, алдына ҡуйҙы ла тотоп тик ултырҙы.\n- Хоҙайым, мең рәхмәт, минең үтенестәремде ишеттең, эс. Зөбәйер, эс, - тип өтөкләнде бисәһе. Үҙе ҡалҡынып кешеләрҙе саҡырҙы. Ир шешәне асты ла бер-ике генә йотом һыу эсте. Ҡарһаланманы.\n- Ысын һыу, - был хәлдәрҙең өндә барғанын аңлай башланы, шикелле. Тын да алырға ҡурҡып, өҫтән бар хәлде ҡарап торған ҡатыны берсә иланы, берсә йылмайҙы.\n- Үлмәйһең, үлмәйһең, һин тере, һин тере икәнһең, ҡәҙерлем минең. Эҙләмәгән еребеҙ ҡалманы. Полиция ла эҙләй, волонтер тигәндәре лә һәр соҡорҙо ҡарай. Йөрәгем бына ошонда алып килде. Ышанаһыңмы? Нисә көн Ҡырмыҫҡалыла эҙләнем. Эҙләнек. Беҙҙең бәхеткә генә күрә тере ҡалғанһың. Үлтереп кенә китмәһәләр ярар ине, тип доғалар уҡып бер булдым. Ҡайһы ерең ауырта, алтыным? - тип бер туҡтауһыҙ һөйләнде үҙе. Ирен тыны менән тартып алырҙай булып уға мөлдөрәп ҡараны. Ир тағы һыу уртланы ла:\n- Әсәйемдең хәле нисек, фәрештә? - тип һораны.\n- Фәрештә? Ҡыҙыҡ. Иҫән-аман ғына. Көн дә һине һорай. Юғалғаныңды әйтмәй торҙоҡ, эшкә китте, командировкаға, тип алдайым көн дә. - Ҡатын ни эшләргә белмәне. Тағы ҡалҡынып кешеләрҙе саҡырҙы. - Тағы соҡор ауыҙына ятып хәбәрен теҙҙе. Шулай хәбәргә әүрәтһә, ире ҡалҡыныр төҫлө ине уға. - Бөгөн иртән ҡәйнәм, 273-сө автобусҡа ултыр ҙа Зөбәйерҙе алып ҡайт, ти. Төшөмә инде, 273-сө автобус, тип асыҡтан-асыҡ итеп әйтте, ти һине. Аптырап, шул автобустың маршрутын ҡараһам, "пригород, Иглино" тигән. Сәриә ҡыҙым ғына түҙмәй илай. Аптырап, шуға ултырҙым да киттем. 37-се участок бар икәнен белгәс, ҡысҡырам-ҡысҡырам... Һин бында булғанһың, берҙән-берем минең. Ниндәй шатлыҡ!\n- Өйгә ҡайтып арҡан алып кил, бар. Роналду терелдеме?\n- Хәҙер алып киләм, хәҙер, аҡыллым. Кем уныһы, терелгәндер. Иң мөһиме, һин тере, ҡәҙерлем.\n- Һин фәрештәме? - Ир быялаға әйләнгән күҙҙәре менән өҫкә баҡты. Тағы һыу уртланы.\n- Эйе, эйе, фәрештәң, һинең фәрештәң, Әминә мин, Зөбәйер. Һине таптым.\n- Мине әсәйем тапты. Мин ҡайҙа?\n- Соҡорҙа. Хәҙер сығарам үҙеңде. Күпме әйтәм мин һиңә, һаҡланып, үҙеңде ҡарап йөрө, тип... Күпме әйтәм, тыңламайһың бит. Хәҙер сығарабыҙ!\n- Мин сыҡмайым, мин соҡорҙа йәшәйем, - Ир һыуҙы уртланы ла яңынан бөгәрләнеп ятты.\n- Нисек сыҡмайһың? - Ҡатын аптырап китте. Шунан эргәһендәгеләргә ҡарап өндәште: - Аҡылы зәғифләнә, тиҙерәк булығыҙ әле.\n- Һыу, һыу кәрәк ине.\n- Хәҙер ҡайтып сәй эсәбеҙ. Баллап, мәтрүшкәләп кенә, - ҡатын шулай әүрәтергә булды. Ир тағы тороп ултырҙы. Шунан стенаға йәбешеп, һыңар аяғына баҫты.\n- Һин мине яратаһыңмы, Әминә? - тине ишетелер-ишетелмәҫ кенә. Үҙе ҡарашын ерҙән алманы. Тегеһе ишетте:\n- Яратмаһам, ете ҡат ер аҫтынан табаммы һуң мин һине, иҫәрем.\n- Мин ҡайтмайым! Был - минең соҡор! Мин ҡалам. - Ир яңынан ултырҙы. Һыу эсеп алды. Был юлы ғорт-ғорт килеп ҡомһоҙланып эсте лә шешәне ситкә ырғытты. - Өҫтә соҡор ҡаҙырға ла кешеләр кәрәк.\nКешеләр килгән тауыштар ишетелде. Арҡан төшөрҙөләр.\n- Кәрәкмәй миңә арҡан. Буш арҡан. Һыу бирегеҙ, һыу.\nАрҡанды яңынан тартып алдылар, шунан уға ҙурыраҡ һыулы шешәне бәйләп төшөрҙөләр.\n- Ҡабаланып эсмә, өҙлөгөрһең, - тип кәңәш тә бирҙе ҡатыны.\nИр яйлап, оҙаҡ итеп һыу эсте. Уф, ҡалай рәхәт. Тамаҡ төбөнән ярып төшөп киткән шыйыҡса аңды, күңелде таҙартты, кәйефте күтәрҙе. Ҡараңғы көндә соҡор эсе нурланғандан-нурлана барҙы. Рәхәт ине. Ҡалған һыуҙы башына ҡойҙо, битен, күҙҙәрен һыпырҙы. Өҫтә уға ҡарап ҡатҡан ҡатынының күҙҙәренән йәштәр атылып сыҡты.\n- Күк аҫтында бер нәмә лә мәңгелек түгел, тиҙәр, - ир үҙенсә һөйләнеп, күккә ҡарап ҡатты. Уны күҙәткән күҙҙәрҙе ул күрмәне лә. - Бына ғазап, күҙ йәштәре мәңгелек, шуларҙы йотоп ебәрер өсөн бер йотом һыу, шуларҙы йыуып төшөрөр өсөн бер ус һыу етә. Бына нимә ул мәңгелек! Хәҙер бына таҙарындым.\n- Тотон арҡанға! - тигән тауышҡа тертләп китте. Шунан өҫтә бер нисә кеше торғанын шәйләне.\n- Миңә башҡа бер нәмә кәрәкмәй. Ҡалдырығыҙ мине ошонда! Мин сыҡмайым, - тине Ир.\n- Тотон, тиҙәр һиңә. Баҫҡыс килтерегеҙ, үҙем төшмәйсә булмай, - тип екеренде кемдер.\n- Кәрәкмәй, кәрәкмәй! Бер аршин ер бар, һыу бар. Мин бында ҡалам. Мин ҡалам! Үҙегеҙ өҫкә менегеҙ! - тине Ир...\nТөбәлгән ҡараштарҙан ҡаушап, үҙе стенаға һыйынды ла, һыҙлаған аяғы менән ҡулъяулыҡҡа төрөлгән йомғаҡты иҙгәнсе баҫҡанын да һиҙмәне...\n(Аҙағы. Башы 11-17-сы һандарҙа).\nЯҙылған: 30.04.21 | Ҡаралған: 441


Бөрө районының Осиновка ауылында йәшәүсе Вычигжаниндар ғаи ләһе өсөн Еңеү көнө - бик ҙур байрам. Ғаилә башлығы Валентин\nАфанасьевич - фронтовик, ә тыныс тормошта ул үҙен балалар тәрбиәләүгә арна ған. Вычигжаниндың хеҙмәт юлы бай - ябай уҡытыусы булып башлап мә ктәп\nдиректоры вазифаһына тиклем юл үткән ул. Ике йыл элек Осино вка халҡы барлыҡ Бөрө районы халҡының хөрмәтен ҡаҙанған билдәле яҡташт арының 80 йәшлек юбилейын билдәләне.\nТыумышы менән Валентин Афанасьевич Нуриман районының Крас ный Ключ ауылынан. Ете йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң, 19 39 йылда Өфөлә белем ала.\n1941 йылдың июнь айында Вычигжанин армия сафына алына һәм\nБатай осоусылар мәктәбенә ебәрелә. 1941 йылдың октябрь айында аэро дромды бомбаға тоталар һәм йәш егет тәүге етди йәрәхәт ала һәм Тбил иси госпиталенә оҙатыла. Самолеттар хаҡында оноторға тура килә у ға. Һауыҡҡандан һуң Валентин Афанасьевич пехота сафына баҫа һәм Көньяҡ - Көнбайыш фронтының 150 - се разведчиктар дивизияһы 756 - сы атышсылар\nполкында хеҙмәт итә.\nБашҡортостандан килгән һалдаттың яҙмышына күп һынауҙар тө шә. Вычигжаниндың ғаиләһенә улдарының һәләк булыуы хаҡында хәбәр\nҙә килә. Әммә был ваҡытта Валентин өйөндә була инде. 1942 йылдың март ында разведка ваҡытында ул яралана һәм ярты йылға өйөнә ҡайтарыла . Мәғәнәһеҙ "ҡара ҡағыҙ" уны тыуған ауылында ҡыуып етә.\nЯралары бер аҙ төҙәлеү менән Вычигжанин хәрби комиссариат\nхеҙмәткәрҙәренән үҙен фронтҡа ебәреүҙәрен һорай башлай. Уға\nҡаршы төшәләр һәм Мәскәүгә приборҙар буйынса механиктар мәктәбенә оҙаталар. Дө рөҫ, уҡыуын тамамлағандан һуң Валентин барыбер үҙенекен итә - үҙе\nтеләп фронтҡа китә.\n"Багратион" операцияһында күрһәткән ҡыйыулығы өсөн автома тсылар командиры Вычигжанин "Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән наградлана.\nКиләһе йәрәхәт 1944 йылдың октябрь айына тап килә. Госпит алдә дауаланғандан һуң ул 426 - сы элемтә эскадрильяһына механик итеп\nтәғәйенләнә. Валентин Афанасьевич өсөн һуғыш Кенигсбергта т амамлана, унда һалдат "Кенигсбергты алған өсөн" миҙалы менән наградлан а.\nЕңеү һәм фронттан иҫән ҡайтыу шатлығы ҡара һөрөм менән ҡа плана: фронтта атаһының һәләк булыу хәбәре килә. Ғаиләнең ҡалған өл өшө: әсәһе,\nҡустыһы ( өлкәне армияла хеҙмәт итә) Бөрө районының Осиновк а ауылына күсеп килә.\n1948 йылда Валентин Афанасьевич мәктәптә башта физкультур а уҡытыусыһы булып эшләй башлай, һуңынан биологиянан белем бир ә. Әммә был ваҡиғаларға тиклем уның яҙмышында тағы бер кеше пәйҙә бу ла - егет үҙенең буласаҡ тормош иптәше, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусы һы Анна Семеновна Крутовскаяны осрата. Яратҡан кешеһенең һөнәре лә б әлки Валентиндың ошо уҡ профессияны һайлауына булышлыҡ иткәндер. Ул үҙе лә быны кире ҡаҡмай.\n1949 йылда Валентин Афанасьевич һайланған һөнәре буйынса белем алырға ҡарар итеп Бөрө уҡытыусылар институтына уҡырға инә һәм уны бик яҡшы билдәләренә генә тамамлай. 1961 йылда Башҡорт дәүләт универс итеты дипломын ҡулына ала.\nҮҙе хәтерләүенсә, эшләй башлаған ваҡытта мәктәп ике бинал а урынлаша. Был уңайһыҙ була, әлбиттә, уҡытыусыларға туҡтауһыҙ бер "корп устан" икенсеһенә күсеп йөрөргә тура килә. 60 - сы йылдарҙа яңы ағас бина һалына.\nТиҙҙән мәктәп ете йыллыҡтан урта мәктәпкә әүерелә. 1966 й ылдан башлап\nуны Валентин Афанасьевич етәкләй.\nМәктәптең баҡсаһы һәр ваҡыт уның ғорурлығы булып һанала. Элекке фронтовик балалар менән бергә үҙе ағастар ултырта һәм уларҙы\nтәрбиәләй. Мәктәп гектарҙарында үҫкән алмағастар йөҙәрләп иҫәпләнә. Еме ш - еләкте йыш ҡына һатыуға ла алып сығалар.\nБиолог Вычигжанин мәктәп баҡсаһында эксперименттар ҙа үтк әрә. Баҡса ҡаҙаныштары күргәҙмәләрҙә урын ала.\n1973 йылда мәктәп тормошонда иң әһәмиәтле ваҡиғаларҙың бе реһе була. Ул иркен класс бүлмәләре, киң коридорҙары, ҙур спорт залы, а шханаһы булған ике ҡатлы бинаға күсә.\nВалентин Афанасьевич директор вазифаһын ун йыл дауамында a`x:`p`. Администратор, хужа, уҡытыусы булараҡ алмаштырғыһыҙ кеше ине , тип хәтерләй бөгөн уның коллега һәм уҡыусылары. Һуғышта сынығыу алған һалдат мәктәпте лә, интернатты ла кәрәк - яраҡ менән т улыһынса тәьмин итеү өсөн күп көсөн һала.\nУның хеҙмәте күп һанлы Башҡортостан мәғариф министрлығы һ әм Башҡортостан КПСС обкомының грамота һәм рәхмәт хаттары менән билдәләнә.\nБөгөн туғыҙынсы тиҫтәһен ваҡлаған Валентин Афанасьевич ха ҡлы ялда булыуына ҡарамаҫтан, тулы ҡанлы тормош менән йәшәй: ул төрлө\nкисәләрҙә, класс сәғәттәрендә, йыйындарҙа көтөлгән ҡунаҡ. Фронтовик һәм талантлы уҡытыусының балалар һәм йәш коллегалары менән бүлешерлек тәж рибәһе лә, уртаҡ темалары ла етерлек.


Инфоурок › Другое › Другие методич. материалы › Вечер встречи выпускников на тему"Мәктәп йылдарына мәктәп юлдары аша"\nМәктәп йылдарына мәктәп юлдары аша...\nШәмбе кис. Күңел күтәренке, кәйеф шәп, сөнки мин мәктәпкә китеп барам. Көнө лә бит уның хәтәр йылы!\nБына мәктәп ишеген асып индем. Халыҡ байтаҡ йыйылған. Ә мәктәп фойеһында килгән ҡунаҡтарҙы уҡыусылар ҡаршы ала. Бер уҡыусы кенәгәгә ҡунаҡтарҙың исем-шәрифтәрен теркәп ҡуя ла өҫкө ҡатҡа оҙата...\nМәктәп йылдарындағы йырҙар яңғыраған яҡҡа мин дә юл тотам. Баҡтиһәң, был бит тамаша залы... Матур биҙәлгән зал байрамса төҫ алып тора. 1966, 1976, 1986, 1996, 2006 һәм быйылғы 2016 йылғы сығарылыш синыфы уҡыусыларына арналған стендтар ҙа эшләнгән. Мәктәп кабинеттары ла буш түгел. Унда һабаҡташтар йыйылышып шау-гөр килешә. Кемдер сығыш яһарға әҙерләнә. Кемдер иҫтәлектәрен һөйләп, класташтарын хайран ҡалдыра. Ғөмүмән, мәктәп бөгөн ҙур ҡунаҡтарҙы ҡолас йәйеп ҡаршы ала...\n... Яңы күлдә ҙур мәктәп бар\nБалалар уҡыр өсөн.\nКөндә йөрөп шунда улар\nАрттыра белем көсөн..,\nтигән юлдар уҡытыусылар коллективы һәм 11-се класс уҡыусылары тарафынан яңғыраны. Шулай мәктәп гимны менән башланып китте көтөп алынған ҙур сара. Әйтергә кәрәк, был сараны ойоштороуҙа уҡытыусылар бөтә көстәрен һала. Музыкаль яҡтан Бикмөхәмәтов Наил Ғәбиҙулла улы, Ситдыҡов Хәким Хашим улы, Бакеева Зәлиә Наил ҡыҙы тәьмин итһә, ә программа тулыһынса йыл да йәш уҡытыусылар көсө менән төҙөп алып барыла. Быйыл да минең йәштәш коллегаларым бик етди әҙерләнделәр. Алып барыусы коллегаларымдың береһе Әлиә Пухова һүҙҙе мәктәп директорына бирҙе. Хәйерле кис, ауылдаштар, яҡташтар, - тип башлап ебәрҙе һүҙен Зәйтүнә Әхмәт ҡыҙы. 40 эште 40 яҡҡа ташлап, йыраҡ араларҙы яҡынайтып ҡайтҡанығыҙ өсөн рәхмәт. Һеҙҙе мәктәптә күреүебеҙгә бик шатбыҙ... Артабан ул мәктәп яңылыҡтары һәм ҡаҙаныштары менән таныштырып үтте. Һәм йомғаҡлап шулай тине: - Әйтергә кәрәк, Яңы Күл мәктәбе уҡыусылары бар яҡлап та һәләтле. Сара барышында күрерһегеҙ әле, - тип серле генә йылмайҙы.\nАуыл урамдары буйлап\nЙүгерә бала сағым.\nБергә үҫкән дуҫ-иштәрҙе\nҺағынып ҡайттым тағын,\nтигән шиғри юлдар менән 50 йыл элек Яңы Күл мәктәбен тамамлаған уҡыусыларҙы көслө алҡыштарға күмеп, сәхнә түренә күтәрелеүҙәрен һоранылар. Танышыу ниәте менән Әлиә Руслан ҡыҙы микрофонды ҡунаҡтарҙың береһенә бирҙе. Марс Хөрмәтович Ғафаров булам, тип башлап ебәрҙе телмәрен бер ағай. Мин БДУ-ның тарих факультетын тамамлағас, Нуриман районының Байгилде лицейына эшкә урынлаштым. Унда бер йыл тәжрибә туплап, 1974 йылда Яңы Күлгә юл тоттом. Ул ваҡытта йәш белгестәрҙең күбеһе ошо мәктәптә эш башланы. Үҙем спорт менән шөғөлләнергә ярата инем. Уҡыусыларымды ла шундай рухта тәрбиәләргә тырыштым, тине Марс ағай. Көҙ етһә, уҡыу уҡыу булмай торғайны. Колхоз баҫыуында эш ҡайнар ине. Өлкән быуын уҡытыусы булараҡ, уҡыусыларыма рәхмәт әйтәм. Улар менән эшләү бик күңелле булды. Ә уҡыусы булараҡ, оло рәхмәтемде математика уҡытыусыһы Уразметова Сәғиҙә Мансуровнаға юллайым. Ул йәне-тәне менән бирелеп эшләгән уҡытыусыларҙың береһе, тине телмәрен тамамлап. Әйтергә кәрәк, Марс Хөрмәтович байтаҡ йылдар ошо мәктәптә директоры вазифаһын да башҡарған.... Артабан һүҙҙе Мәхмүзә Калимулла ҡыҙы Ғәйнуллина алды. Замандаштарым, һаумыһығыҙ. Бала сағыбыҙ менән осрашырға тип тағы бер йыйылдыҡ әле. 50 йыл һиҙелмәй үтте лә китте, ә шулай ҙа күңел менән беҙ йәшбеҙ. Ана шул йәшлек хәтирәләрен һеҙгә лә һөйләйем әле, тине Мәхмүзә апай. Күл ауыл мәктәбе элек-электән үк көслө мәктәптәрҙән һанала. Был мәктәптә, хатта, райондың төрлө ауылдарынан йөрөп уҡынылар. Әтнәш, Первомайскиҙан узкоколейкаға ултырып сығалар, ә аҙаҡ район үҙәгенән Күл ауылға юл тоталар ине. Заманалар ҙа еңел булманы, ә шулай ҙа уҡырға теләк уҡыусыларҙа бер ҡасан да һүрелмәне. Ана шул уҡырға ынтылышы булған уҡыусылар тураһында химия уҡытыусыһы Рәлиф Шакирьян улы Шакирьянов: “Мин ВУЗды бөтөп, Яңы Күлгә юлланма (направление) менән килдем. Эшләү дәүеремдә көслө һәм уҡыуға ынтылышлы уҡыусыларҙы Яңы Күлдә генә күрҙем,” – тине һәм минең осрашыуға ҡайтасағымы белеп, күптин-күп сәләмдәрен ебәрҙе. Ошо форсаттан файҙаланып, ғаиләбеҙ исемдән уҡытыусыбыҙ Сәғиҙә Мансуровнаға рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ һәм иҫтәлеккә мамыҡ шәл бүләк итәбеҙ, тип апалы-һеңлеле Мәхмүзә һәм Динара Калимулла ҡыҙҙары Сәғиҙә апайҙың иңенә йылы шәл яптылар. Мәхмүзә Калимулла ҡыҙы Ғәйнуллина Нурлы һәм иманлы райондың Яңы Күл ауылы шәхесе булыуы менән ғорурлана. Был хаҡта үҙе яҙған шиғри юлдар дәлилләй:\nКүл ауылда тыуып үҫтем,\nӘ бала-саҡ артта ҡалған.\nӨфөлә йәшәйем мин хәҙер.\nАуылды һағынам һаман.\nАта йортона ҡайтҡан саҡта\nҮтәм матур күл буйҙарын.\nҠамыштар ҙа сәләмләйҙәр,\nЙылмайған кеүек тауы.\nӨйгә ҡайтҡас, шишмәләрҙең\nҺыуын эсәм. Эй тәмле!\nАуылым матур. Халҡым күркәм.\nӘ урамым бигерәк йәмле.\nТауҙарына барамын да\nҠайындарға ҡушылып йырлайым.\nӨфөгә ҡайтҡас тағы ла\nКүл ауылын уйлайым...\nОшо ерҙең һыуын эскән, һауаһын һулаған ҡыҙ бөгөнгө көндә юғары исемгә эйә, ул – медицина фәндәре докторы, атҡаҙанған фән эшмәкәре. Мәхмүзә апай телмәр аҙағында уҡыусыларға ла теләктәрен еткерҙе. Уҡығыҙ, тырышығыҙ, ялҡауланмағыҙ, бөгөнгө эште иртәгәһенә ҡалдырмағыҙ, бәҫегеҙҙе төшөрмәгеҙ. Тик шул саҡта ғына уңыштарға өлгәшеп була, тине. Динара Калимулла ҡыҙы ла ошо теләктәргә ҡушылып, һүҙен дауам итте. Мин, - тине Динара апай, - БДУ-ның химия факультетын тамамланым. Химия уҡытыусыһы һөнәрен һайлауҙа миңә Рәлиф Шакирьян улы этәргес көс булып торҙо. Һайлаған һөнәремә тоғро ҡалып, 40 йылдан ашыу Яңы Күл мәктәбендә эшләгән уҡытыусымын. Уҡытыусы һөнәре Хоҙайҙан, ә башҡа һөнәрҙәр уҡытыусынан бирелә, тигән фекер менән килешәм. 11-селәргә мөрәжәғәт итеп, шуны әйтке килә: күңелегеҙгә ятҡан һөнәр һайларға тырышығыҙ.... 50 йыллыҡ осрашыуға тип Силәбе өлкәһенән ҡайтҡан Гәрәева Сәйҙә апай ҙа үҙе ижад иткән шиғри юлдар менән тамашаны сәләмләне:\nӘллә яңылыш, әллә яҙмыш...\nСит ерҙәргә таралдыҡ.\nОшо мәктәптең бала саҡта\nОялып ишеген астым.\nФатихалар, белем алып,\nСит яҡтарға мин остом.\nӘллә яҙмыш, әллә яңылыш...\nҠалдым сит-ят ерҙәрҙә.\nҺирәк кенә мин ҡайтамын\nТыуып үҫкән ерҙәргә.\nМәктәп ишектәрен асам,\nБәлки, әле танырҙар.\nТыуған яҡта, тыуған ерҙә\nҠала минең тамырҙар.\nБелмәйем, дуҫтар, ҡайҙа һеҙ?\nӘллә инде ваҡыт етмәй\nҺирәк кенә ҡайтаһығыҙ.\nҮтәйек әле, дуҫтар,\nЙырлашып, ауылым урамдарын.\nӨфөнән ҡайтҡан Вәлиева Флүрә апай ҙа иң изге теләктәрен еткерҙе. Йомғаҡлап шулай тине:\n... Булманым мин яҙыусы\nБулдым бары тик ябай эшсе.\nСлужащая мин булам.\nУҡығанда булдым тәртипле уҡыусы.\nБала саҡта булдым пионер.\nХәҙер инде күптән пенсионер....\n50 йыл элек мәктәпте тамамлаған ҡунаҡтарыбыҙҙы музыкаль күстәнәсе менән “Еҙ үксә” бейеү конкурсы еңеүсеһе Аида Сәүбәнова сәләмләне.\n... 1976 йылғы сығарылыш синыфы уҡыусыларын һәм уларҙы уҡытҡан уҡытыусыларҙы сәләмләйбеҙ, - тип кисәне дауам итте киләһе алып барыусы Гүзәл Хәлилова. 40 йыл элек мәктәпте тамамлаусылар хаҡында шулай тиелде: 1966 йылда 1-се синыфҡа 75 бала уҡырға килә. 10-сы синыфты 78 уҡыусы тамамлай. Һүҙҙе уларҙы байтаҡ йылдар уҡытҡан апайҙары Флүзә Фәиз ҡыҙы Тимерғазина дауам итте:1975 йылда БДПИ һуң Яңы Күл мәктәбенә инглиз теле уҡытыусыһы булып эшкә килдем. Класс шул тиклем теремек ине. Мине йәш белгес булараҡ, бәлки, һынап ҡарамаҡсы булғандарҙыр. Ә шулай ҙа түҙҙем, һынатманым. Ваҡыт үтеү менән бер-беребеҙгә өйрәнеп өлгөргән инек инде, тип йомғаҡланы... Динара Калимовна иһә былай хәтерләй: 1974 йылда миңә 9-сы класс бирҙеләр. Әйтергә кәрәк, был класс менән миңә эшләүе күңелле була торғайны, тиеү менән, Марс Хөрмәтович та хуплап шулай тине: ҡыҙыҡ хәлдәр йыш булғыланы. Ә шулай ҙа ошо мәл, бәлки, егеттәргә һабаҡ та булғандыр. Минең класта 20 артыҡ уҡыусы була ине. Кластың яртыһы Нимесләр ауылынан. Көҙ етһә, туҡтауһыҙ колхоз эше. Картуф сығарырға тип баҫыуға ебәрҙеләр беҙҙе. Ә баҫыу тигәндәре Нимесләр ауылына яҡын ғына. Ошо ауыл егеттәре хәйләкәр булмаҡсылар ине лә бит, ҡасып ҡайтып киткән булалар ҙа ул, ә мин мотоциклыма ултырып арттарынан сабыр инем. Ҡайҙа барһындар, миңә эйәреп килергә мәжбүр булалар ине. Эйе, был класс әле лә булһа шаянлығын юғалтмаған, күрәһең... Һәр береһе сәхнәлә телмәр тотто, тамаша иҫе-аҡылы китеп тыңлап ултырҙы. Солтанов Рәүф Мөхәммәт улы ғына ни тора. Көлә-көлә тыңланыҡ беҙ уны. Нимесләр мәктәбендә 30 йыл уҡытыусы булып эшләгән Рәүф ағай үҙе уҡыусы сағында дәрестән йыш ҡасып ҡайтыр булған. Шуҡ булһам да, дәрестә тауыш күтәргән бер уҡытыусы булманы, тип хәтерләй. 5-се класта ғашиҡ булғайным, һаман да янам, тип шаяртҡан булды ла баянын алып, класташтарына матур йыр бүләк итте. Йырҙан һуң Галиуллин Минислам Сафуан улы һүҙ тотто. Себер яҡтарында эшләп йөрөгән ағай 10-сы класҡа күсәлмәгәнмен икән тип ҡурҡыныс төштәр күреп уянған саҡтарым байтаҡ, тигән булды. Гайсина Әлфира Зиннур ҡыҙы матур телмәр әҙерләгән ине. Ҡыҫҡаһы шул: һәр 10 йыл һайын осрашыуға саҡырыу ҡағыҙын көтөп ала. Бына бөгөн дә ҡанатланып, тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан Яңы Күлемә ҡайттым, ти ул. Әлфира апай бер йыл мәктәптә эшләгән, ике район мәғариф бүлегендә баш бухгалтер булған, ә бөгөнгө көндә иһә федераль ҡаҙнасылыҡ өлкәһендә өлкән ҡаҙнасы. 11-селәргә еткергән теләге лә бик фәһемле яңғыраны уның: уҡыусылар, үҙегеҙҙе төрлө яҡтан асырға тырышығыҙ. Һәләтегеҙҙе күрһәтә белегеҙ. Тормошта ла мәктәптә уҡыған фәндәр бик кәрәк булыр ул, уларҙы файҙаға ҡулланығыҙ, тине лә үҙенең бер ҡыҙыҡ миҫалын килтерҙе: бер ғаилә магазинда гәлсәр һауыт һайлай, ҡайһыһын алырға белмәй былар. һөйләшкәндәрен тыңлап торҙом да эргәләренә ярҙам итеү ниәте менән килеп баҫтым. Гәлсәр һайлағанда уның эстәлегенә иғтибар итергә кәрәк тип һүҙ башланым,ти Әлфирә апай. Ҡурғаш (Плюмбум) күп булған гәлсәр һауытты шикләнмәй алырға була тигәс, был ғаилә ҡайҙан шундай мәғлүмәтле булыуым менән ҡыҙыҡһына башланы. Һәм шунда ғорурланып, Яңы Күл мәктәбенең химия уҡытыусыһына рәхмәтлемен, тип яуапланым ти Әлфирә апай. Математиканан сығарылыш имтиханын тапшырған билеттың һорауын да яттан һөйләп ишеттерҙе, инглиз телен дә телгә алды. Бына исмаһам хәтер тип тыңлап ултырҙым мин уны... Алыҫ Көнсығышта оҙаҡ йылдар эшләгән, бөгөнгө көндә Иглино район үҙәгенең мәктәбендә математика уҡытыусыһы Һаҙыева Зәфиә Ғәлинур ҡыҙы иһә пионерҙар слетын, транспоранттар тотоп демонстрацияларҙа ҡатнашҡан саҡтарҙы иҫкә төшөрҙө. 11-селәр йотлоғоп тыңлағандарына күҙ һалам. Эйе, уҡыусыларҙың күбеһе зәңгәр экрандарҙа ғына күреп беләләр Зәфиә апа һөйләгәндәрҙе. Хәҙер замана башҡа, заң башҡа бит. Шуны иҫтән сығармағыҙ, тине Зәфиә апай, атай-әсәй биргән тәрбиәнән тыш, уҡытыусы тәрбиәһе лә ҙур әһәмиәткә эйә. Уҡытыусыларығыҙға рәхмәтле була белергә кәрәк... Киләһе ҡунағыбыҙ ҙа 30 йылдан ашыу Себер яҡтарында ғүмер итеп, бөгөнгө көндә Яңы Күлдә йәшәүсе Венера Вәлиева тәрбиә темаһына баҫым яһап һөйләне. Ата-әсәйҙәрегеҙ йөҙөнә бер үк ҡыҙыллыҡ килтермәгеҙ, тәртипле булығыҙ, тип теләктәр теләне... Өфөнән ҡайтҡанда ла, Өфөгә киткәндә лә һәр ваҡыт ошо яңы мәктәпкә ҡарап һоҡланып үтәм, - ти Галина Мәүлиҙә апай. Уның һүҙен ҡеүәтләп Флүрә Саҙриева шулай тине: мәктәбегеҙ яңы, яҡты, заманса йыһазландырылан. Уҡыуҙың ҡәҙерен белеп, ваҡытығыҙҙы файҙаға ғына үткәреп йәшәргә насип итһен. Ә Романова Лилиә Саяф ҡыҙы, Әхтәмйәнова Зөһрә Мәғәфүр ҡыҙы һәм Мөхәмәтйәнов Ғабдулхай иһә, класташтары һәм үҙҙәренең исеменән ул йылдарҙа уҡытҡан уҡытыусыларына оло рәхмәт һүҙҙәрен юлланы. Был сығарылыш синыфы уҡыусылары буш ҡул килмәгәндәр. Мәктәпкә “Чемпион” магазинына сертификат бүләк итеп, “Әйҙәгеҙ, дуҫтар, бергә йырлайыҡ” йырын йырлап, тағы ла тамаша күңеленә дәрт өҫтәп залға төшөп үҙ урындарына юл тоттолар. Афарин! Ә үҙ сиратында, мәктәп уҡытыусыһы Зәлиә Бакиева етәкселегендә әҙерләнгән дәртле бейеүҙе “Еҙ үксә” бейеү конкурсы еңеүселәре, 5-се класс уҡыусылары бүләк итте.\nҠайтам әле тыуған ауылыма,\nЙәшлеккә ҡайтам әле.\nШау-гөр килеп уҡыған саҡтарҙы\nИҫкә төшөрөп үтәм әле...\nШундай шиғри юлдар менән киләһе сығарылышты сәләмләргә ваҡыт етте. Алина Мозафарова мөләйем йылмайып, бынан 30 йыл элек мәктәпте тамамлаған уҡыусыларҙы һәм уларҙың уҡытыусыларын сәхнәгә саҡырҙы. Беренсе уҡытыусыларының хәтерендә нисек һаҡланды икән был сығарылыш? Арыҫланова Гөлсирә Ниғмәтулла ҡыҙы былай тине: 1975 йылда 44 бала уҡырға килде. Беҙ Яҡупова Мәхтимә Сәғәҙи ҡыҙы менән был балаларҙы ҡаршы алдыҡ. Төрлө экскурсияларға йөрөп, ауыл тәбиғәтен өйрәнер инек. Ҡышын Терпе тауында саңғы шыуырға ярата инек. Күҙ асып йомғансы башланғыс синыфты тамамлағаныбыҙҙы һиҙмәй ҙә ҡалдыҡ. Балаларға өйрәнеп кенә өлгөрәһең, Мәхтимә апайығыҙ менән һеҙҙе үҙ оябыҙҙан осорорға ваҡыт үтә лә тиҙ килә лә етә. Элек, бәлки, уҡыуы ла ауыр булмағандыр. Хәҙер бит, өләсәй булараҡ әйтәм, мәктәпкә килә торған бала алфавитын да, иҫәп-хисабын да өйҙә белеп килергә тейеш. Ә элгәре А хәрефенән Я хәрефенә тиклем беҙ өйрәтер инек... Артабан инде башланғыс синыфтан һуң уларҙы Вәлитова Мәрйәм Ғәлимйән ҡыҙы менән Ситдыҡова Венера Ғабдулхай ҡыҙы етәкләй. Ояһында ҡанат нығытып, оло юлға сығып киткән ҡошсоҡтарым йәнә осраштылар. Ҡыуанысымдың сиге юҡ, тип сәләмләне уҡыусыларын Мәрйәм апай. Мин әле лә булһа һеҙҙең турала йыш һорашып торам. Һеҙҙең менән үткәрелгән дәрестәр ҙә иҫкә төшә ҡай саҡ. Дәрестәремдең бер минуты ла әрәм булмай ине. Һәр дәресемде уйлап төҙөр инем, шунда ғына уҡыусы теманы дөрөҫ үҙләштерә ала. Уҡыуын ҡалдырған бер бала булһа, дәрестән һуң өйөнә йүгерәм, хәл-әхүәлен һорашам. Ул әле рәхәт, кәрәҙ телефонды алдың да шылтыраттың. Сараларҙы күңелле ойоштора инек. Беҙҙең класта баянсы ла, йырсы ла, бейеүсе лә булды, тине Мәрйәм апай. Был турала беҙ һуңынан беләсәкбеҙ. Ә әлегә алып барыусы Алина Миҙхәт ҡыҙы ҡунаҡтар менән танышып сығырға теләк белдерҙе һәм тәүгеләрҙән булып һүҙҙе Сабирьян Хәжәт улы Нуриманов башланы. Бөгөнгө көндә Павловкала йәшәй, шунда эшләй. Баянда ла шәп өҙҙөрә, матур йырлай. Шәйхлисламов Ринат Шәйҙулла улы иһә Себер яҡтарында ғүмер иткән, полиция хеҙмәткәре. 11-селәргә әйткән теләге шул булды: ауырлыҡтар аҙым һайын, әммә ҡурҡып ҡалмағыҙ. Маҡсат ҡуйылған икән, шуны ашырырға ынтылығыҙ... Әбүшахмина Фирҙәүес Фәнүз ҡыҙы ла бик фәһемле һүҙҙәр әйтте: мәктәпте тамамлағас, өс йыл буйына медицина университеты ишеген тапаным. Класташым Ринат әйтеүенсә, маҡсат ҡуйғайным, ниһайәт, 4-се йылды тормошҡа ашырҙым, уҡырға керҙем. Инде 20 йыл балалар табибы булып эшләйем. Эшемә тоғро ҡалыу нигеҙендә, фатирлы ла булдым. Шуның өсөн, балаҡайҙар, тырышып уҡығыҙ, бирешмәгеҙ. Һеҙҙән дә яҡшылар бар тип уйламағыҙ, һеҙ үҙегеҙ яҡшыларҙың яҡшылары. Тормош иптәшемде алыҫтан эҙләмәнем, класташым Хәйруллин Илдар Нәсибулла улы менән ғаилә ҡорҙоҡ. Инде беҙҙең мәктәпте тамамлағанға 30 йыл, балаларыбыҙ үҫә. Ғүмер ағышына ҡарайым да, инәйем яҙған китабын уҡыйым кеүек... Беҙҙе осраштырған өсөн, мәктәп администрацияһына рәхмәт. Шуны әйтер инем: башҡа райондарҙа осрашыу кисәһе ябай үтә, ә Яңы Күлдә тәрбиәүи йүнәлештә төҙөлгән был осрашыу сараһы 11-селәргә киләсәктә дөрөҫ юлды табырға ярҙам итә... Артабан һүҙҙе минең коллегам Наилә апай алды. Баҡтиһәң, Наилә Закуан ҡыҙы мәктәптә 27 йыл уҡыта икән. Шуның 15 йылы башланғыс кластарҙа үткән. Уҡытыусы булыуым менән бәхетлемен, сөнки минең юлды дауам итеүсе үҙемдең уҡыусыларым хәҙер Башҡортостандың төрлө райондарында уҡытып йөрөйҙәр. Мине уҡытҡан уҡытыусыларға ла рәхмәт, ныҡ һеңдереп уҡытҡанһығыҙ. Һеҙ биргән белем әле лә булһа файҙалы. Ә инде 11-сене тамамларға торған ете бөртөк, ете алтын, ете ынйыларыбыҙға тәүфиҡ теләр инем. Аҡыллы булығыҙ, балалар... Эйе, хәҙер интернет селтәрендәге уйындар аша баҡса үҫтерергә, мал аҫрарға, шулай аҡса эшләргә, ашарға бешерергә күнегеп бөтөп бара хәҙерге балалар. Оҙаҡламай мал-тыуарҙың нимә икәнен дә белмәй башламаһалар ярай ҙа бит, тип телмәрен дауам итте биш бала әсәһе Юлдашева Гүзәлиә Рәис ҡыҙы. Әсәйемә бәләкәйҙән үк фермаға мал ҡарашырға, һыйыр һауырға йөрөй инем. Йоҡом да туймағандыр инде, күрәһең. Дәрестә серем итеп алған саҡтар ҙа булды. Шул мәлдә уҡытыусы апай: “Йоҡлаһын, уятмағыҙ, ул төнө буйы фермала мал ҡарашып арып бөткән. Бында булһа ла ял итеп алһын,” – тип йәлләй торған булған. Эйе, уҡытыусылар беҙҙе шелтәләп тә алғандыр, йәлләп тә ҡуйғандар инде. Ә шулай ҙа улар беҙҙе тәртипкә ултырттылар һәм төплө белем бирҙеләр. Тәртип тураһында һүҙ ҡуҙғалтҡас, Ғайсин Ирек Мәғзүм улының һүҙе иҫкә төштө. Яҙмыш еле мине ҡайҙарға ғына илтмәне. Балалар йортонда ла тәрбиәләнергә тура килде миңә. Ә шулай ҙа, минең Яңы Күл мәктәбендәге класташтарымдан да иң яҡындары, иң ҡәҙерлеләре булманы. Улар минең өсөн һәр саҡ терәк-таяныс булдылар... 30 йыл үтте лә китте. Ә бит был осрашыуға бер ҡайтҡаным булманы, үкенәм, тик ваҡытты ҡайтарып булмай шул хәҙер, тип көйөнөп алды Яҡупова Лилиә Ғәбдрәүф ҡыҙы. Рәхмәт класташтарыма, быйыл өгөтләп, мине был осрашыуға алып ҡайттылар. 11-селәргә лә шуны әйтер инем: бергә булығыҙ, берҙәм булығыҙ... Йыһаншина Гөлнара Сафуан ҡыҙы ла беренсе тапҡыр ошондай сарала ҡатнаша икән. Бөгөнгө көндә ул ауылда почтальон булып эшләй. Беҙҙе уҡытҡан барлыҡ уҡытыусыларыбыҙға рәхмәт әйтеп баш эйәм, тине... Күңеле менән һаман да йәш, дәрте ташып торған Ситдыҡова Зилиә Фанур ҡыҙы иһә 27 йыл буйына балалар баҡсаһында эшләй. 11-се кластың күбеһе минең тәрбиәләнеүселәрем, тип ғорурланып ҡуйҙы. Ысынлап та, Зилиә апа 27 йыл буйына күпме балаларҙы тәрбиәләп, мәктәптең башланғыс класына оҙатҡан тәрбиәсе... Мөхәмәтйәнов Илдар Зинур улы 1986 йылда мәктәпте тамамлау менән, армия сафын үткән, автотранспорт техникумында белем алған, БДУның юридик факультетында белемен камиллаштырып, оҙаҡ йылдар милиция хеҙмәткәре булып эшләй. Бөгөнгө көндә иһә хаҡлы ялда. Әлдә интернет селтәре бар, ти ул. Шуның аша йыраҡ араларҙы яҡынайтып, класташтар менән аралашып торабыҙ. Ҡыҫҡаһы, йәшәйһе килеп йәшәйбеҙ!\n1986 йылғы сығарылыш синыфы уҡыусылары башҡорт теле кабинетына экран бүләк иттеләр. Дәрттәре ташып торған ағай-апайҙар күңелле кисәгә тағы йәм өҫтәргә тип музыкаль сәләмдәрен дә еткерергә булдылар. Нуриманов Сабирьян ҡулына баян алып уйнап ебәреүе булды, хатта залда ултырған ҡунаҡтар ҙа ҡушылып йырлай башланылар:\nЯңы Күл ауылы ҡайҙа,\nБейек тау итәгендә.\nТауҙарын да һағынып ҡайтам,\nСиттәргә китәмен дә.\nЯңы Күл тауҙары бейек,\nБейек булһа ла менәйек.\nТыуған яҡтың, һөйгән йәрҙең,\nДуҫтарҙың ҡәҙерен беләйек.\nКисә оҙаҡҡа һуҙылып китһә лә, ҡунаҡтарҙың йөҙөндә арыу-талыу һиҙелмәй ине әле. Һәр сығарылыштың сығышы үҙенсәлекле һәм фәһемле. Бына инде һүҙ 1996 йылғы сығарылышҡа ла бирелде. Хасанова Лилиә Ғаяз ҡыҙы матур шиғри юлдар менән ҡаршы алды һәм һүҙҙе тәүге уҡытыусылары Яҡупова Мәхтимә Сәғәҙи ҡыҙына бирҙе. Мәхтимә апай әйтеүенсә, 1-се класҡа 28 бала уҡырға килгән. 11-се класты 11 уҡыусы тамамлай. Оло юлға 11 ҡошсоҡто Тимерғазина Флүзә Фәиз ҡыҙы оҙата. Был уның беренсе сығарылыш синыфы...\nТәүгеләрҙән булып Яхин Айҙар Рәил улы һүҙ башланы. Ул авиация университетын тамамлап, Себер, Ҡаҙағстан яҡтарында эшләгән. Бөгөнгө көндә Өфөлә Башнефть өлкәһендә тырышып эшен дауам итә. Ғаилә башлығы Айҙар былай ти: мәктәп –ул ҡуласа икән. Ҡасан ғына үҙем уҡыусы инем, хәҙер үҙемдең балаларым менән бергә уҡыусымын. Балаларым мәктәптә уҡый башлағас ҡына уҡыуҙың ҡәҙерен аңлайһың икән ул. Ысынлап та, был сығарылыш күптән инде атай-әсәй булып, балалары менән яңынан мәктәп программаһын үҙләштерәләр. Мөфтәхетдинова Гүзәл Флүр ҡыҙы иһә Саҡмағош районында ғаиләһе менән йәшәй, өс ҡыҙ тәрбиәләйҙәр. Арыҫланова Альбина Салауат ҡыҙы һәм Ғәлиуллина Элмира Тимерйән ҡыҙы – Яңы Күлдә, Альбина биш балаға ғүмер биргән әсә. Үҙе әйтмешләй, бер йыл кондитер училещеһында уҡыным да 1998 йылда кейәүгә сыҡтым. Әлеге көндә Яңы Күл мәктәбенең ашханаһында эшләй. Элмира полиграфия училищеһын тамамлаған. Өс бала әсәһе. Рәхимов Илгиз Йәғәфәр улы армиянан һуң, төҙөлөш өлкәһен үҙ итеп, һаман шунда эшләп йөрөй. Нуриманова Әлмира Рәшит ҡыҙы, Сөнәғәтуллина Ләйсән Ғиззәт ҡыҙы, Хисаметдинова Зөлфиә Фәхретдин ҡыҙы Өфөлә йәшәйҙәр. Әлмира Өфө фанер комбинатында оператор булып эшләһә, Ләйсән иһә педагогия колледжын тамамлай, тик һатыу өлкәһен үҙ итә. Зөлфиә лә педагогия юлын һайлаған, әлегә бәләкәй бәпесе менән өйҙә ултыра. Мин, - ти ул, - 9-сы кластан һуң Өфөгә юлландым, күңелемә уҡытыусы профессияһы яҡын ине, шуны һайланым. 16 йыл Магнитогорск ҡалаһында ғаиләм менән йәшәнек, ә бөгөнгө көндә баш ҡалабыҙға ҡайтып, фатир алдыҡ. Донъя тәгәрмәс кеүек тәгәрәй ҙә тәгәрәй, шуның өсөн һәр көндө ҡәҙерләп йәшәгеҙ, тигән өгөт бирҙе ул 11-селәргә. Был үтә лә күңелле сараға беренсе тапҡыр килеүем. 10 йылдан һуң тағы килергә яҙһын. Ә әлегә экранға иғтибар итегеҙ, тип тамаша иғтибарын шунда йүнәлтте. Баҡтиһәң, ул матур итеп уҡыу йылдарындағы класс менән төшкән фотоларҙан слайд эшләгән. Уҡытыусылар үҙҙәренең йәш саҡтағы фотоһүрәттәрен күреп, хайран ҡалып ултырҙылар. Был сығарылыш мәктәпкә спорт кәрәк-яраҡтары бүләк иттеләр... Ә мәктәптең Ситдыҡов Хәким Хашим улы етәкселегендәге ҡурайсылар ансамбле үҙ сиратында матур музыкаль сәләмдәрен юлланылар.\n2006 йылғы сығарылыш синыфы ла фотоһүрәттәрҙән торған слайдтар менән башлап ебәрҙеләр үҙ сығыштарын. Әйтергә кәрәк, был класты мин яҡындан беләм, сөнки улар менән тәү башлап класс етәксеһе булыуҙың төрлө минуттарын татыған кешемен. 2003/2004 уҡыу йылында Илдар Рафаэль улы Низаметдинов менән берлектә 9-сы класты етәкләнек. Уның класында ҡыҙҙар күп ине, минекендә - егеттәр. Нимә тип әйтергә, класс етәксе булараҡ һынатманыҡ. Улар ҙа тырыш булдылар. Шул тырышлыҡтары араҡаһында бөгөнгө көндә бик матур һөнәр эйәләре булып йөрөйҙәр, мәҫәлән: Азат Гәрәев МВД өлкәһендә уҡыһа, Таһир Бәҙретдинов Өфөлә Калинин районының прокуратура өлкәһендә эшләй. Илнур Хәйруллин Нуриман районы үҙәгендә ер буйынса белгес булһа, Ринат Ғөбәйҙуллин, Айҙар Мирхәйҙәров ӨМЭБ (УМПО) эләй. Алһыу Хәлилова БДУның маркетинг факультетын тамамлап, бөгөнгө көндә Мәскәүҙә эшләй. Элвина Шарафетдинова район үҙәгендә бухгалтер. Диана Вәлиева Өфө мәктәптәренең береһендә уҡытыусы. Гөлназ Зәйнуллина Өфөләге Уралсиб банкында эшләй, әлеге көндә бәпес үҫтерә. Илгизә Күзәхматова тәфтишсе (следователь) ярҙамсыһы булып хеҙмәт итә. Ә инде Әлиә Пухова Яңы Күл мәктәбендә уҡыта һәм тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары вазифаһын башҡара. Әле лә булһа дәрттәре ташып торған ҡыҙҙар-егеттәрҙең баҫып торған ерҙәренән осҡон сәсеп торған кеүек. Шәп класс булды. Класс етәксеһе Илдар ағай уларға музыкаль күстәнәс тә әҙерләгән ине, ҡыҙҙар-егеттәр ҙә, ҡунаҡ ашы – ҡара ҡаршы, тигәндәй мәктәпкә - проектор, уҡытҡан уҡытыусыларына магазинға сертификат һәм картиналар бүләк иттеләр... Ә бейеүсе ҡыҙҙар һәм егеттәр ковбойҙар бейеүе менән 2016 йылғы сығарылышты сәләмләнеләр.\nКисәбеҙ күңелле барһа ла, уның бит уйға һалырлыҡ, моңһоу яғы ла бар. Фани донъя менән хушлашып, арабыҙҙан китеп барған уҡыусылар, уҡытыусылар, класташтар байтаҡ. Уларҙың яҡты иҫтәлегенә тип бер минутлыҡ тынлыҡ иғлан ителде. Һәм улар иҫтәлегенә Наил Ғәбиҙулла улы Бикмөхәмәтов башҡарыуында йыр яңғыраны...\nШулай 2-3 ай буйына эҙерләнгән сара күҙ асып йомғансы үтте лә ките. Килгән ҡунаҡтарыбыҙ рәхмәт белдереп, ҡайтыр юлға сыҡтылар. Уларҙың йөҙҙәрендәге шат йылмайыуҙары сабый баланыҡылай наҙлы, хисле. Байтаҡ йылдар буйына осраталмаған дуҫтарын күреп, рәхәтләнеп һөйләшеп, күңелле йәшлек саҡтарын иҫкә төшөрөп ултырыуҙары бер кинәнес кенә бит ул. Ә 11-се класс уҡыусыларына өлкән, уртаса һәм йәш быуын уҡытыусыларҙың, ҡунаҡтарҙың әйткән һүҙҙәре һәм теләгән теләктәре алдағы тормоштарында дөрөҫ юл һайларға ярҙам итер, тип ышанырға ғына ҡала.\nАвтор: Яңы Күл мәктәбе уҡытыусыһы Хисаметдинова Әлиә Закуан ҡыҙы.\nНомер материала: ДБ-229752


001-Android ҡушымталары эшләү индерелә. |\nandroid ҡушымталары эшләү өсөн\nAndroid кушымталар һеҙ рәхим итегеҙ үткәргес эшләй.! This post series aims to teach the basics of Android app development in Android Studio using Java programming language. Мин уйлайым, ул һеҙ’т бар, ниндәй ҙә булһа тәжрибә был посттар йәки android программалау java серияһы башлана..\nҺәр термин аңлатылды бит мин ябай ҡушымта эшләргә йыйына.. Һеҙ"ну ll менән башлана, һәм был идеяларҙы һеҙгә алаһығыҙ үҙ һеҙгә баҫмалар серияһы тамамлағандан һуң өҫтәмә әйләнә..\nСерия бер вазифаһы, етмәһә, һеҙ иң яҡшы белгес эшләү мөмкин түгел,-программалау теле һәм платформа, әммә һеҙ"иң яҡшы өҫтәмә белем һәм практик тәжрибәгә эйә менән ll android был серияла эшләй..\nAndroid ҡушымталары менән эшләү өсөн ҡулланыла мөхиткә яраҡлаштырып эшләнгән Eclipse (Язь) ҡорал эшләү өсөн Android (АДТ) үткән плагин. Әммә, Android өсөн android ҡушымталары нисек эшләүен күрһәтте. ide рәсми google studio 2014 был мөхит стандарттары һәм буласаҡ.. Һуңғы тотороҡло релиз Android-Студияһы 2.2, серия булды был вазифанан файҙаланмай..\nAndroid Операцион Системаларында\nБулһын"төшөнсәләре менән бәйләй һәм android операцион системаһы нигеҙендә уларҙы күҙәтеү ына тиклем кереткәнсе башларға сәйәхәт программалау.\nAndroid системаһында мобиль операцион система булып тора асыҡтан-асыҡ исходным коды android операцион. Был linux өсөн варианттар шулай итеп, хәүефһеҙлек тәьмин итеүгә ҙур, һәм мобиль ҡулайлама етештереүсәнлеге кимәле модульность. Android ойошма булдыра һәм эшләй "асыҡ гарнитура Альянс" (ОХ). Уны ойоштороусылар булып. 2007 төп ағзаһы булып тороуы менән google. Программа менән тәьмин итеүсе компанияларҙың үҙ эсенә бик күп билдәле ул һәм аппараттары.\nБашта, Андроид өсөн android Инктар компанияһы ойоштора.. Был Google компанияһы һатып ала. 2005. Һуң, Google асыҡ кодлы быны ҙур импульс аласаҡ һәм Android. Баҙары яҡын өлөшө бар Android 85% . 2016 дөгө булараҡ күрһәтте. 1.1 (мәғлүмәт сығанағы: протокол http://www.idc.com/). Был баҙарының өлөшө иҫәпкә алып, был, һис һүҙһеҙ, өҫтәмә Android өсөн инвестиция файҙалары өсөн эшләйҙәр.\nБер нисә үҙгәреш бар android ете төп незначительный менән релиз. Шуның өсөн, был еңел баҫып кәрәк, файл cookie уларҙың исем исем менән эшләй. Андроид версияһы менән популяр kitkat (Андроид 4.4), Чуп-чупс (Андроид 5.1) һәм Игнатьев (Андроид 6.0) (протокол https://www.statista.com/statistics/271774/share-of-android-platformson-mobile-devices-with-android-os/). Нуга (Андроид 7.0) шулай уҡ уға танылыу. Android ашыу һәләтле булған кеүек өҫкә баҫып бара. Әммә, беҙ булырға тейеш осторожны һайлағанда тураһында баҫыуы ваҡытында өҫтәмә эшләйәсәк, һәр төҙөлөшө түгел, сөнки һуңғы версия ҡулланыу. Ҡушымта эшләр өсөн әгәр беҙ чуп-чупс, ул ҡорамалдар эшләү мөмкин түгел, уларҙың фонында ҡуйҙы виндовс. Бәхет, Android-беҙ һайлап ҡуйыу мөмкинлеге Студияһы Совместимость.\nАндроид түгел генә ҡулланыла. смартфон ләкин һәм планшет., нетбук, ҡумта цифрлы телевидение, уйын портатив ҡорамалдар, компьютер һәм хатта одноплатный кеүек УДОО. Шуға тәүҙә тейешле маҡсатлы ҡоролошто һайлауына(менән) һәм Версия(менән) өҫтәмә кереткәнсе эшләй башланы.\nAndroid ҡушымталары нисек эшләгән эштәре өсөн?\nТөрлө ысул бар платформаһының төрлө программаһын эшләтеп ебәреү. Программа менән тәьмин итеү иң түбән кимәлдә була. кодты машина яҙып ала, улар туранан-тура үтәүҙе микропроцессорҙар.\nСөнки ауыр машиналар эшләү кодты өҫтәмә ҡатмарлы., операцион система ҡулланыу. Операцион система өҫтәмә ҡорамалдары һәм программалар менән тәьмин итә һәм ҡатлам араһында коммуникация.\nӘгәр беҙ үҙ эшен үҫтереү өсөн өҫтәмә аппаратно конкрет тел-операцион системаһы, бының менән беҙ ярҙам итергә тейеш һәм компиляторҙар компоновщик.\nСығанаҡ код булдырырға һәм линкер һәм компиляторҙар алырға файл exe, ул эшләй операцион система иң эштәре. Мәҫәлән, әгәр беҙ эшләгән тел; программалау теле өҫтәмә , беҙ ҡулланырға тейеш компиляция/линковка.\nТөп өҫтөнлөгө-ул тиҙлек ҡушымтанан тора.. Әммә, несовместимость араһында төрлө етешһеҙлектәр платформа булып тора..\nМәҫәлән, ubuntu-ға windows беҙ киреһенсә алмай башлай һәм был ҡушымта. Виртуаль машина концепцияһы эшләнде, был сикләү өсөн еңеүсеһе.\nВиртуаль машина-был программа тәьминәт, тәьмин итеү һәм абстракция өсөн ул эшләй операцион системаһы эшләй.Машиналар эшләү, ҡулланыусыларының виртуаль.\nШуға күрә, машинаға компьютер идара аҫтында булғандар әлегә виртуаль, был ҡушымталар операцион системаға компьютерҙың аппарат менән тәьмин итеү һәм бойондороҡһоҙ эшләргә мөмкин.\nВиртуаль машина java яҡшы миҫал булып тора. (Jvm өсөн). Jvm-машиналарҙы платформаларға барлыҡ тиерлек эшләй операцион системаһы һәм. Шуға күрә, беҙ программа менән тәьмин итеү эшләй java, ул эшләй операцион системаһы булыуына ҡарамаҫтан jvm/платформа.\nҠушымта эшләп өҫтөнлөгө бәхәсһеҙ, виртуаль машина эшләү, тине мөмкин.: "ҡасан икән барлыҡ платформаларында үҫешә һәм эшләй". Әммә, ҡушымта, виртуаль машина булып эшләй башлағас, өҫтәмә нативный. Ҡушымта дөйөм үҫеш процестарының виртуаль машина резюмироваться.\nОҡшаған java-ҡушымталарын, Jvm өҫтәмә Android өсөн шулай эшләй.. Виртуаль ике махсус машина булһа, ҡулланыла Android.: Виртуаль Машина Dalvik (ДВМ) андроид үтәү һәм мөхит (Сәнғәт).\nВиртуаль был махсус машина, уның ресурстарын мөмкин түбән системалы эшләү. Интернет .файл apk (Android кушымталар өсөн файл exe) был эштә иң виртуаль машина эшләү.\nДВМ үтәгән мөхиттә булып шаблон буйынса (~ машина виртуаль) әлегә релиз леденец (Андроид 5.0). Андроид на сәнғәтенә индергән 4.0 Android һәм виртуаль машинаһы булған бер шаблон буйынса 5.0. Шул уҡ төп эшен эшләй һәм сәнғәт ДВМ.: өҫтәмә рәүештә ебәрелгән android платформалары.\nЗагодя ҡулланыуҙың төп өҫтөнлөктәре булып тора концепцияһы өҫтөндә сәнғәт двм (АОТ) компиляция ғына түгел, ә моменты. (ДЖИТ) ҡараш. АОТ., ҡушымта компилироваться ваҡытында урынлаштырыу, тимәк, улар скачать\nтиҙ процессорҙар менән сағыштырғанда скачать. Икенсе яҡтан, Jit-компиляция менән тәьмин келәттә оҙаҡ арауыҡҡа ҡарата ҡулланыуҙы кәметергә ваҡытта загрузки.\nPrevious Post:Топ Гана статистика кеҫә телефоны ҡуллана. 2018\nNext Post:002 – Программалау Теле, Эшләү Android Кушымталар Ҡулланыу Өсөн


… Уҡытыусыһы , крайҙы, киләсәккә Әйҙәүсе!…\nГлавная/Последние статьи/… Уҡытыусыһы , крайҙы, киләсәккә Әйҙәүсе!…\nАсҡар ауылы, унда йәшәүсе көслө рухлы, тормош тураһында уйлана, баһалай белгән кеше килер, бер булды, беленмәй ҙә кеүек ине, әммә бөгөн бик мөһим ваҡиға. Малик урта мәктәптәре базаһында география уҡытыусыларының РаильФарукович барлыҡ дустарын йыя, тип әйтә «бәләкәй тиклем ҙур». «Бәләкәй баш»– был первоклашка, «оло тиклем» – географ уҡытыусы – туристар – пенсионерҙар. Был барлыҡ, теге, кем менән ғүмер итеү бәхете һәр кемгә барып Раилемфарукович – профессионал, оҙатыусы һәм энтузиастар «кеше күңеле» һәм «Тәбиғәт Күңел».\n«Ул саҡта, 1981 йылдан, тимер ауылы барлыҡҡа килгәс, беҙ бөтә напрягаться, сөнки, тип әйтелә, беҙ, уҡытыусылар география уҡытыусыһы туҙбаш чересчурочень был ҡаты, әммә беҙ бөтә класс 1986 йылда уның күҙҙәре менән иҫкә ала. Минең өсөн, был иде береһе өс уҡытыусы, ул бер ваҡытта ла мине онотмай – ти лаборант –тикшеренеүсенең башҡортостан ҡурсаулығы Фәхретдинов (Ямангулов ) Зөлфиә.\nҺәм уның шулай әйтергә хаҡы менән уҡытыусы үҙе: «мин бөгөн торам Шул. формаһы алдында йәшел һеҙгә, һеҙҙә булды минең тормошомда ҙур өлөшө ҡатнаша. Һеҙ экскурсия, поход, Ағиҙел йылғалары буйлап һал ағыҙып, белем генә түгел, беҙҙең өсөн нигеҙ булып тора, әммә тәрбиә һәм ябай кеше.Рәхмәт Һеҙгә!»Уның менән башҡа күп яңғыраны уст бындай уҡыусыларҙың телмәрҙәрен һәм йәш һәм ул, кем ейәндәрен үҙе тәрбиәләүе, шулай уҡ райондың география уҡытыусыһы, хөрмәтле коллегалар дәрестә үҙен асырға йыйылған. Барыһы ла берҙәм булып йыйылышып, фекер, был уҡытыусының иң төп булмышы — авангардта булған үҫеп килгән быуынға белем ғына түгел, географ, тыуған ауылына һөйөү тәрбиәләй һәм балаларын тик (Кесе тыуған иленә ҡайта). Ишмөхәмәт мәктәбе директоры үҙ сығышында ильяс ярмухаметов аскаровский ҡунаҡсыл һәм әйттеләр: — беҙ бөгөн үҙенең бәләкәй ватаны өйрәнергә тейеш, легендаларҙы йыйып, беҙгә тапшырырға һәм балалар хикәйәһен: — был- беҙҙең бурыс!. «Уҡытыусы булып элекке түгел, хатта үҙебеҙ уҡыусылар менән хушлашырға уйламай, дуҫтар», — тине башҡортостан ҡурсаулығы директоры, күп йылдар менән РаильФаруховичемВасил сотрудничиваться\nТеги: Новости на башкирском


Африка сәхифәләре » Башкортостан кызы\nАфрикаға сәйәхәтемдең һуңғы аҙнаһы ине инде. Бер көндө иртәнсәк дуҫым Анне-Мари: «Мин һиңә, русса һөйләшкән кешеләрҙе табам, тигәйнем. Барыбер таптым, – тине. – Беҙ хәҙер сабыйҙар йортона барабыҙ. Унда Белоруссиянан килгән ике ҡатын эшләй».\nБуркина-Фасоның баш ҡалаһы Уагадугуҙа француздар сиркәү, дауахана, колледж, ташландыҡ балалар өсөн приюттан торған махсус мәрхәмәт үҙәге төҙөгән. Бейек-бейек ағастар, сәскәле ҡыуаҡтар араһында урынлашҡан матур ғына бинаға килеп индек. Бер аҙ барғас та, тәҙрә янында бәләкәс кенә ҡап-ҡара баланы һаҡ ҡына күкрәгенә ҡыҫып, имеҙлекле шешәнән ашатып ултырған йәш ҡыҙға күҙем төштө. Эргә-тирәләге ҡап-ҡара тәнлеләргә күнеккәс, был ап-аҡ йөҙлө һылыуға иғтибар итмәй мөмкин түгел. Руссалап:\n– Һаумыһығыҙ, – тип өндәшеүемә һиҫкәнеп, аптырап китте. Ҡыуанысының сиге булманы. Алыҫта-алыҫта ватандашыңды осратһаң (нисек кенә әйтмә, беҙ бер үк Советтар Союзынан, хатта ул элекке булһа ла), туғаныңды күргәндәй булаһың.\n– Килгәнебеҙгә – ике ай, ә мин Элланан башҡа бер кем менән дә русса һөйләшкәнем юҡ, – ти Лидия. Ул был илдә рәсми тел һаналған француз телен әле бында килгәс кенә өйрәнә башлаған.\nБына эргәбеҙгә, йылмайып, тулы ғына кәүҙәле ап-аҡ йөҙлө, бешкән арыш төҫөндәге сәсле мөләйем ҡатын килеп баҫты. Донъяның бөтөн мохтаждарын туйҙырыр, ауырыуҙарын шифалар, етемдәрен йылытырҙай йылылыҡ, ниндәйҙер наҙлы һөйкөмлөлөк уның бөтөн булмышынан һирпелеп тора, күҙҙәренән нур булып аѓыла. Был – Элла. Артабан иғтибар иттем: был мәрхәмәтле ҡатындың йәлләүе – түбәнһенкес, хәстәре хәсрәтле түгел. Ниндәй генә хәлдә лә, ыңғай яғын табырға, күңелде күтәрергә, рәхәтләнеп көлдөрөргә генә тора ул. Ысын күңелдән Аллаға бирелгән, иманға тетрәнеүле эҙләнеүҙәр аша килгән кеше булараҡ, Хаҡ Тәғәлә яратҡан был донъяға йәмрәйеп бағыу гөнаһ күренә шикелле уға. Ысынлап шулай. Беларустың Солигорск ҡалаһы ҡыҙҙары Лидия Грицкевич менән Элла Зыкова эргәһендә мин биш көнгә яҡын торҙом һәм уларҙың шифалы яҡшылығын үҙем дә рәхәтләнеп татыным.\nЭлла Буркина-Фасоға былтыр килеп, алты ай буйы эшләп ҡайтҡан. Ғайса мәсихтең шәфҡәтен беҙ үҙебеҙҙең эшебеҙ аша күрһәтергә тейешбеҙ, тигән изге маҡсат менән быйыл дуҫы Лидияны ла алып килгән. Әле йәш кенә булһа ла, Лидияға ла ниндәйҙер бер эске, тәрән, мәрхәмәтле ғәҙеллек һәм һоҡланғыс рухи паҡлыҡ хас. Ул – белеме буйынса шәфҡәт туташы. Ә Элла тәүҙә француз теле уҡытыусыһы булып эшләгән, унан социаль педагог булған.\nУлар бында Беларусь Республикаһының миссионерлыҡ комитеты һәм үҙҙәренең сиркәүе биргән аҡсаға ярлы ғаиләләргә аҙыҡ-түлек һатып алыуҙы ойошторғандар, мохтаж балаларҙың уҡыуы өсөн түләйҙәр, ауылдарға медиктар бригадаһы алып сығалар. Табиптар ярҙамын ойоштороу ете йөҙ евро тора икән.\nШундай бер сәфәре тураһында Элла былай тип һөйләй:\n«Балсыҡтан арлы-бирле һуғылған беҙҙәге мунсанан да бәләкәсерәк, ер иҙәнле өйҙәр. Шуларҙың береһендә әсә кеше биш балаһы менән йәшәй. Буркина-Фасо халҡының 40 проценты мосолман динен тота. Шуға күрә йыш ҡына ир кешенең дүртәр ҡатыны бар. Һәр ҡатынынан өс-дүрт бала. Тимәк, һәр ҡатыны һәм уның балалары өсөн бәләкәй генә өй ишараты. Унда бер ниндәй ҙә йыһаз юҡ. Ер иҙәнгә ятып йоҡлайҙар. Атай кешенең өйө генә ҙурыраҡ, һәм унда карауат бар. Көнөнә ике тапҡыр, төрлө ағас япраҡтарынан эшләнгән соусҡа ҡушып, сарго ашайҙар. Дөгө – байрам ашы. Ит бик ҙур байрамдарҙа ғына эләгә.\nБеҙҙең менән күҙ табибы, теш табибы, ике шәфҡәт туташы барҙы. Бушлай дарыу тараттылар. Күҙҙәрен тикшереп, дарыу һалдылар, теш һурҙылар. Бала-саға, йәштәр, йәш ҡатындар күп. Ҡарттар аҙ, сөнки насар тормош шарттарынан кеше иртә үлә, илле бишкә еткәндәр һирәк. Алтмыш-етмешкә еткән ҡарттар ҙа осрай, тик улар бик аҙ».\nБыл изгелекле йән эйәләрендәге эшлекле мәрхәмәткә һоҡланып бөтә алманым. Хәйерселек, ауырыу, хәсрәт, етемлек бәндә балаларын матурламай. Әммә уларҙа бер ниндәй эске сикәнеү юҡ, хатта үҙҙәре хаҡында ла онотоп, ярҙамға ташланырға әҙерҙәр. Бер көндө урам буйлап киләбеҙ. Юл ситендә ҡарарға имәнес хәйерсе ултыра, ҡарашы хыялыйҙыҡы һымаҡ. Ә Элла, хәйерен һоноп, туп-тура уға табан йүнәлә.\n– Мин уға Иисустың уны яратҡанын әйтергә тейешмен.\n«Беҙ Раббыны үҙебеҙҙең эштәребеҙ аша асырға тейешбеҙ», – ти улар.\nХәйер, мин алғараҡ киттем. Әле беҙ приюттабыҙ. Бына балаларҙың барыһын да ашатып, йоҡларға һалдылар. Шунан миңә приютты күрһәтеп сыҡтылар. Заманса йыһазландырылған, матур, таҙа бүлмәләр. Барыһы ла етеш. Приютҡа аҡсалата, кейем-һалым, хатта ҡул ярҙамы ла күрһәтергә теләүселәр күп. Бына бөгөн дә алтмыш йәштәр тирәһендәге ике француз ҡатыны ҙурыраҡ балаларҙы тыштағы манежда уйната. Улар Франциянан ике аҙнаға махсус рәүештә ярҙам итеү ниәте менән килгән.\nПриютта әле тыуғанына бер ай ҙа булмағандарҙан алып дүрт йәшкә тиклемге ҡырҡҡа яҡын бала бар. Был һан үҙгәреп тора. Ҡайһыларын уллыҡҡа-ҡыҙлыҡҡа алып торалар. Башлыса Германия, Дания, Франция һәм Испания ғаиләләре ала икән. Улар урынына яңыларын килтерәләр. Йыш ҡына сабыйын ҡарап үҫтерергә мөмкинлеге булмаған әсә кеше уны приют янына алып килеп һала ла үҙе ситтән генә ҡарап тора.\nЙәштәренә ҡарап, балалар дүрт төркөмгә бүленгән. Лидия иң бәләкәстәрҙе ҡараша. Күптәре – ташландыҡ балалар. Бер нисә көн элек тыуғанына өс сәғәт тирәһе генә үткән бер баланы килтергәндәр. Араларында бик ныҡ зәғифтәре лә бар. Мин килгәндә, Лидия Кәрим тигән бер бахырсыҡты ашатып ултыра ине. Дуға һымаҡ аяҡтары бөтөнләй кире яҡҡа боролған. Башының да рәүеше юҡ. Әммә ошо баланы ла дауалап, кеше итеп алырҙарына ышаналар. «Яҡшы ашай башланы, бына хатта сикәләре өрөлөп китте. Күҙ ҡарашында мәғәнә сағыла башланы. Саҡ ҡына нығынһа, аяҡтарына операция яһатабыҙ», – тиҙәр.\nЭлла менән Лидия һәр бала тураһында сәғәттәр буйына һөйләргә әҙер. Исемдәрен генә түгел, ҡыҫҡа ғына ғүмерҙәренең аяныслы тарихын да, нисек үҫешеүен дә беләләр.\n«Ә бына был беҙҙең принцессабыҙ, – ти Элла, ҡурсаҡ кеүек кенә бер ҡыҙсыҡҡа күрһәтеп. – Приютта башҡалары барыһы ла малайҙар. Ул берҙән-бер. Күрәһеңме, нисек матурланды. Ә бында алып килгәндә бары 1 килограмм 930 грамлыҡ ҡына ине».\nЙылыға йылан да эйәләй, тигәндәй, сабый үҙенә айырым мөнәсәбәтте бик тиҙ һиҙеп ала. Ошондай бәләкәс кенә сәңгелдәк һымаҡ нәмәгә һалып тирбәтмәһәң, йоҡлап китә алмай, тиҙәр.\nБалалар йоҡлаған арала беҙ ихатаға сығып ултырабыҙ. Бына бер ваҡыт ишектән ҙур төргәк әйбер күтәреп, ябай ғына кейенгән аҡ тәнле ҡатын килеп сыҡты.\n– Мадам Зонгумы? – тип һорайым ҡыҙҙарҙан. Улар баш ҡаға. Көслө иңдәре бөткөһөҙ мәшәҡәттән һығыла төшкән, йөҙөнә мең мәшәҡәт, мең хәстәренең күләгәһе яғылған, күҙҙәрендә – мәрхәмәт һәм оҙаҡ йылдар буйына йыйылған арыу. Ауыр аҙымлы был ҡатын, хужабикәнән бигерәк, күп балалы, фиҙакәр әсәне хәтерләтә. Юҡҡа ғына приюттың етәксеһе Мартина Зонгуны «Буркина әсәһе» тип йөрөтмәйҙәр шул. Мартина – француз ҡыҙы. Күп йылдар элек Африкаға килгән, ошонда урындағы ҡара тәнле егеткә тормошҡа сыҡҡан. «Ал да, ял да белмәй, нисә ҡараһаң да, ошонда. Уның ҡасан өйөнә ҡайтҡанын, ҡасан ял иткәнен дә күрмәҫһең», – тиҙәр уның тураһында ҙур ихтирам менән.\nПриют етем балаларҙы ҡарау менән сикләнмәй, социаль эштәр ҙә алып бара. Көн һайын бында имсәк һөтө етерлек булмаған әсәләр балалары өсөн һөт һорап килә. Шулай уҡ приют яланғас балаларға кейем-һалымдан да өлөш сығара. Мартина ҡулындағы төргәкте уны сабыр ғына көтөп ултырған йонсоу ҡиәфәтле бер ярлы ҡатынға алып барып тотторҙо.\nМадам Ивон Зоетаба самаһыҙ ябыҡ балаларҙы тейешле ауырлыҡҡа еткәнсе туҡландырыу һәм уларҙың әсәләрен сабыйҙарын дөрөҫ ашатырға өйрәтеү менән шөғөлләнгән бүлегендә медицина йәһәтенән яуаплы. Мәҫәлән, үҙәктә алты айлыҡ булһа ла 4 килограмм 460 грамм ғына тәшкил иткән малай, 5 килограмм 160 грамлыҡ ҡына бер йәшлек малай, 2 килограмм ғына тартҡан һигеҙ айлыҡ ҡыҙ бар. Ундай балаларҙы әсәләре менән бергә ике-дүрт аҙнаға үҙәктә ҡалдыралар. Баланы көнөнә биш тапҡыр ашаталар һәм дауалайҙар. Әсәләрҙе ике тапҡыр ашаталар.\nӘсәйҙәрҙең күбеһе ауылдан, бик наҙан. Шуға күрә үҙәктең хеҙмәткәрҙәре уларға баланы дөрөҫ туҡландырырға, киптерелгән һөттән ҡатнашма йәки бутҡа әҙерләргә, таҙалыҡта тоторға өйрәтә. Аҙаҡтан уларға балалар өсөн ҡатнашмаларҙы йыл буйына бирәләр һәм, айына бер тапҡыр саҡырып, сабыйҙың ауырлығы нисек артҡанын тикшереп торалар.\nҮҙәк хеҙмәткәрҙәре әсәләрҙе баланы дөрөҫ туҡландырырға өйрәтеү өсөн ауылдарға ла сыға. Аҙаҡтан мохтаждарға һөт, кәрәкле дарыуҙар өләшәләр. Элла ла 25 октябрҙә улар менән барған. «Ярлылыҡҡа, наҙанлыҡҡа һушың китерлек, – ти ул. – Бер әсә балаһының ҡасан тыуғанын, ә икенсеһе исемен дә әйтеп бирә алманы. Хатта һыуҙы мотлаҡ ҡайнатып эсерергә икәнен дә аңлатырға тура килә».\nИвон үҙе лә күмәк балалы ғаиләнән.\n«Атайымдың дүрт ҡатынынан егерме өс балаһы булды. Ул: «Ҡыҙ бала – кеше кешеһе. Уларҙы уҡытыуҙан ни файҙа? Ул барыбер икенсе ғаиләгә китә», – ти торғайны. Шуға күрә ғаиләбеҙҙән өс улын ғына уҡытты».\nБашланғыс белем алғас, Ивон приютҡа эшкә килә. Зирәк ҡыҙҙың артабан уҡырға теләге барлығын белгәс, Мартина Зонгу уның өсөн киске мәктәпкә аҡса түләй. Ивон иһә хеҙмәт хаҡынан яйлап ҡына бурысын кире ҡайтара бара. Һигеҙ йыл буйы үҙәктә эшләгәндән һуң, уны Африка илдәрендә гуманитар ярҙам күрһәтеү ассоциацияһы «Morija» өс йылға шәфљәт туташына уҡырға ебәрә. Бер нисә йылдан тағы белемен камиллаштырыу мөмкинлеге тыуа.\nБыл мөләйем һәм аҡыллы ҡатынға әле ҡырҡ туғыҙ йәш. Ғаиләһе, балалары бар. Беҙҙе үҙәк менән таныштырып йөрөгән сағында һәр бер әсәй янына туҡтап, йылы һүҙен табып, сабыйҙарҙы наҙлап үтеүенән үк уның эшен шул тиклем яратып башҡарыуын, был тормошта үҙ тәғәйенләнешен тапҡан бәхетле кеше икәнен күреп һөйөнәһең. Ул белем алыуын артабан дауам итергә, педиатрия буйынса уҡырға барырға йыйына.\n«Африка ирҙәренең белемле ҡатындарға мөнәсәбәте нисек?» – тип һорайым.\n«Баштараҡ ниндәйҙер һағайыу менән ҡараусылар күп ине, хәҙер йылдан-йыл ихтирам арта бара. Тормош иптәше һайлағанда ла белеме булған ҡыҙҙарға өҫтөнлөк бирәләр. Сөнки ундайҙарға эш табыуы еңелерәк, тимәк, ғаилә йөгөн дә тигеҙ тартаһың. Ғаилә бюджетына ҙурыраҡ өлөш индерә алаһың», – тип йылмая ул.\nБеҙҙең менән хушлашып, үҙ эшенә сумған мадам Ивонға ҡарап, атаһы ҡыҙы менән бик ғорурланғандыр, тип уйлап ҡуйҙым.\nБуркина-Фасо – Көнбайыш Африкалағы иң ҡоро һәм иң ярлы илдәрҙең береһе. Ундағы халыҡтың 90 проценты ауыл хужалығында эшләй. Балаларҙың үлем кимәле бик юғары. Ил халҡының яртыһынан күбе хәйерселектә йәшәй.\nИл тураһындағы белешмәләрҙә бына шундай һаран һәм һалҡын һүҙҙәр яҙылған.\nБуркина-Фасола оҙаҡ йылдар инде йәшәгән таныштарымдың береһе әйтеүенсә: «Тирә-яҡтағы хәйерселек һәм ғазаптан ҡайһы ваҡыт күңел төшөнкөлөгөнә бирелерҙәй булаһың». Әммә әле мин ҡыҫҡаса ғына һөйләп киткән изге йәнле кешеләр, тормош юлдарында осраған мохтаждарға ярҙам ҡулы һуҙып, донъяла мәрхәмәткә лә урын барлығын раҫлай, яҡшы эштәрҙән ләззәт ала, тормошоноң мәғәнәһен таба. Изге Китаптарҙа әйтелгәнсә: «Йомарттарҙың ҡулы бер ваҡытта ла буш ҡалмаһын».\nЭлла ЗЫКОВА һәм автор фотолары.


Йылылыҡҡа сорнап көҙҙәрҙе » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nЙылылыҡҡа сорнап көҙҙәрҙе\nАлтын көҙҙә күркәм байрам – Халыҡ-ара өлкәндәр көнөн хөрмәтләп билдәләйбеҙ. Оло йәштәгеләрҙең һаны йылдан-йыл арта һәм, әлбиттә, был уларға иғтибарыбыҙ, хәстәребеҙ кәмергә тейеш тигәнде аңлатмай. Киреһенсә, дәүләт тарафынан көнитмештәрен яҡшыртырға йүнәлтелгән маҡсатлы программалар ғәмәлгә ашырыла. Быйылдан республикабыҙҙа «Хәстәрлек биләмәһе» тигән федераль проект һынау үтә. Булмышын гериатрия һөнәренә, йәғни ололарҙы дауалауға бағышлаған Лилиә Салауат ҡыҙы Шәңгәрәеваның яратып башҡарған шәфҡәтле эшмәкәрлеге һәм мөхәббәтле, татыу ғаиләһе менән танышыу күңелебеҙҙе рух күтәренкелеге, яҡшылыҡҡа ышаныс һәм шәфҡәтлелек нуры менән һуғарҙы.\nСалауат педколледжын ҡыҙыл дипломға тамамлаған Ғафури һылыуы Лилиә Монасипова алған һөнәре менән генә мөрхәтһенмәй, Башҡорт дәүләт медицина университетына документтарын тапшырып, бер ҡыйынлыҡһыҙ юғары уҡыу йорто студенты булып китә. Шунда осрата ла инде тәүге мөхәббәте һәм буласаҡ тормош иптәше – Баймаҡ егете Заһит Шәңгәрәевты. Дауалау факультетында уҡыу ҡатмарлы, күп көс һәм таһыллыҡ талап итә, икәүләшеп ҡулға-ҡул тотоношоп тигәндәй бөтә ауырлыҡтарҙы еңә бара йәштәр. Интернатурала уҡығандарында мөхәббәттәре емеше – Бәхтийәр донъяға килә. Баймаҡ ҡалаһына эшкә ҡайтҡан дипломлы йәш белгестәр ике йылдан Өфөгә кире күсеп килә. «Шамонинда йортобоҙ һалынып ята ине, баш ҡала һағындырып үҙенә тартты», – ти Лилиә Салауат ҡыҙы. Заһит Шәһит улы Өфө районы поликлиникаһында – невролог, ә хәләл ефете Һуғыш ветерандарының республика клиник госпиталендә терапевт булып урынлаша. Ғаиләне бәхет-һөйөнөскә күмеп, икенсе улдары Тимур тыуа. Һөнәренә тулыһынса бирелгән, ипле, хәстәрлекле, йөҙөнән йылмайыу китмәгән йәш табипты Мәскәүгә махсус уҡыуҙарға ебәрәләр.\nБелемен камиллаштырып ҡайтҡан тәжрибәле табипҡа оло йәштәгеләрҙе дауалауҙы ышанып тапшыралар һәм Һуғыш ветерандарының республика клиник госпитале поликлинаһында гериатрия кабинеты мөдире итеп тәғәйенләйҙәр. Республика гериатрия үҙәге лә ошо поликлиника базаһында эшләй, йәғни район-ҡалаларҙа асылған бөтә гериатрия бүлмәләре лә улар ҡарамағында.


Ғүмер тәмен белеп кенә » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Мәғариф » Ғүмер тәмен белеп кенә\n14.09.2010 Ғүмер тәмен белеп кенә\n... ... Кеше ғүмере йомғаҡ ул. Тәгәрәй ҙә тәгәрәй. Белеп-аңлап тәгәрәй.\nМиңә унан һабаҡтар алыу бәхете тейҙе. Дүртенсе-бишенсе синыфтарҙа башҡорт теле һәм әҙәбиәте серҙәренә төшөндөрҙө Уҡытыусы. Төшөндөрөп кенә ҡалманы, һөйөү уята алды. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте кабинеты ла нисектер ылыҡтырғыс көскә эйә ине ул саҡ. Стеналарҙа, иҫләйем, Ғ. Сәләм менән М. Хәйҙең ғүмер һәм ватан хаҡында ялҡынлы шиғри һүҙҙәре, алда, таҡта башында, Һәҙиә Дәүләтшинаның халыҡҡа хеҙмәт итеү – иң бөйөк эш, тигәнерәк мәғәнәләге фекере һәм портреты урын алғайны. Йыш ҡына теге йәки был яҙыусының юбилейына стена гәзите эленеп тора торғайны. Артҡы яҡ шкафта яңы китаптар, әҙәбиәткә ҡағылышлы күргәҙмә материалдар, яҙыусылар хаҡында гәзит-журналдарҙан ҡырҡып йыйылған материалдар, тоноҡ ҡына аҡ-ҡара төҫтәге портреттар... Эйе, хәҙерге заманса йыһазландырылған кабинеттарҙа уҡыған балалар алда әйтеп үткән байлыҡтарҙан иҫ китерлек бер ни ҙә тапмаҫ. Ә беҙ ундағы һарғайып бөткән, саң бөркөлөп торған иҫке гәзит биттәренән, ябай ручка менән яҙып, ябай ҡәләм менән биҙәп сығарылған күргәҙмә материалдан, ябай таҡтаға буяу менән буяп үҙҙәренсә тигеҙ генә итеп яҙырға тырышҡан аҡыллы һүҙҙәрҙән бөтмәҫ йылылыҡ, һүнмәҫ яҡтылыҡ, һүрелмәҫ яҡшылыҡ тоя инек, һаман тоябыҙ. Ошо кабинетты Уҡытыусыбыҙҙың үҙ ҡулы менән йыһазландырғанын, кәрәкле материалды йылдар буйы йыйып, беҙгә фәнде үҙләштереү еңелерәк булһын тип тырышыуын ул саҡта белмәгәнбеҙҙер ҙә.\nУҡытыусыбыҙ етди булды, һис тә йылмайып-көлөп торманы. Дәресте белмәйһең икән, «икеле» менән өркөтмәне, яңынан ултыртып шул темаға ҡабат ҡайтарҙы, дәрестән һуңға ҡалдырҙы. Беҙҙең ҡалғы килмәне, шуға тырыштыҡ. Ғәҙәттә, ҡаты уҡытыусының дәресенә инге килмәй, ә беҙ тел һәм әҙәбиәткә теләп, кинәнеп килә инек. Ни өсөнмө? Сөнки беҙ Сәғит Агиш, Жәлил Кейекбаев, Фәрит Иҫәнғолов, Ғәйнан Әмири, Шакир Насиров, Мөхөтдин Тажи, Мостай Кәрим, Назар Нәжми һәм башҡалар менән бергә «йөрөйбөҙ», улар менән һөйләшәбеҙ, кисәләрҙә осрашабыҙ. Беҙҙең мөкиббән китеп әҙәби китап уҡыған саҡ. Китаптары менән бергә яҙыусыларҙың үҙҙәре хаҡында ла белге килә. Уҡытыусыбыҙ, тормош күргән, донъя гиҙгән остазыбыҙ, был яҙыусыларҙың күбеһен күргән, улар менән аралашҡан. Һәм ул үҙенең хәтирәләре менән беҙгә лә уртаҡлаша. Беҙ әкиәт (тормош әкиәт түгел икәнен аңлайбыҙ) тыңлаған кеүек иҫебеҙ китеп тыңлай торғайныҡ. Һуңынан мөғәллим талғын ғына тейешле темаға күсеп, уны ла аңлатып ҡуя. Үҙебеҙ ҙә һиҙмәҫтән программаға ярашлы кәрәк белемде һеңдереп ҡуябыҙ. Уҡытыусың аша ул белгән, аралашҡан яҙыусы һиңә икеләтә яҡын булып китә, бер танышыңа әйләнә һәм уның яҙған әҫәрен дә уҡығы килә. Китапханала беҙ уҡымаған китап ҡалмағандыр ҙа.\nХәтеремдә, дүртенсе синыфта көҙ темаһына инша яҙҙыҡ.\n– Үҙең яҙҙыңмы, ярҙам итеүсе булманымы? – Уҡытыусы минән һорай.\n– Юҡ. Үҙем яҙҙым, – тим.\nУҡытыусы минең иншаны ҡысҡырып уҡып сыҡты ла, класҡа баҡты:\n– Был егеттән киләсәктә яҙыусы сығасаҡ, күп йылдар үткәс, мин әйтте тип иҫләрһегеҙ, – тип һаран ғына йылмайҙы. Мин ул ваҡытта яҙыусы булырға хыялланғанмындырмы-юҡмы, белмәйем, тик бөгөн эш ҡоралым ҡәләм булғанда, мөғәллимдең ул саҡтағы һүҙҙәрен фатиха тип ҡабул итергә баҙнат итәм.\nУҡытыусым – Рәсәйҙең атҡаҙанған уҡытыусыһы Ғиндулла Ширияздан улы Шәйәхмәтов ауылыбыҙҙа, районыбыҙҙа ғына түгел, республикала ла билдәле шәхестәрҙең береһе. Ул ғүмере буйы мөғәллимлек һөнәренә тоғро, дүрт тиҫтә йылдан ашыу балаларҙы белем үрҙәренә әйҙәне. Һикһән йәшен тултырған ил ағаһы бөгөн дә ил йөҙөндә, халыҡ эшендә. Республикабыҙҙың тарихи боролош осоронда, тел, халыҡ яҙмышы мәсьәләләре хәл ителгән йылдарҙа Уҡытыусым тәүгеләрҙән булып матбуғат, телевидение, радио аша ла аҡ һүҙен еткерҙе, берҙәмлеккә, үҙаллылыҡҡа саҡырҙы.\n– Бар ғүмерем йәмәғәт эштәрендә, ил яҙмышын хәстәрләп үтте. Тормоштоң асылын, йәшәүҙең серен мин шунда таптым, – ти бөгөн аҡһаҡал.\nАуылыма ҡайтһам, Сәйетбабаның беҙҙең урамдан уның көн дә йәш егеттәрсә етеҙ генә, дәртле баҫып ҡаранйылға ауылына табан атлағанын күрәм. Унда уның эше. Бер нисә тиҫтә йыл элек үҙе ойошторған Жәлил Кейекбаев музейына ашыға ул. Яныма туҡталһа, мотлаҡ эштәрем, Өфө хәлдәрен һораша. Кәңәштәрен бирә, белгән-күргәндәргә сәләмен тапшыра. Илдә теге йәки был хәл булһа йә көтөлһә, мотлаҡ үҙ фекерен белдерә, һис замандан артҡа ҡалып, йә булмаһа, йәбешеп йәшәмәй. Киреһенсә, һәр ваҡыттағыса бер аҙым алда бара әле. ҡасандыр бер мөйөштән генә башланған Жәлил Кейекбаев музейы бөгөн айырым йортта урынлашҡан, республикала төп әҙәби үҙәктәрҙең береһе ул. Районға килгән ҡунаҡтарҙың күбеһе мотлаҡ бында булырға тырыша. Килеүселәр кенәгәһендә донъяға билдәле ғалимдарҙың да, арҙаҡлы яҙыусыларҙың да, билдәле дәүләт эшмәкәрҙәренең дә теләк-фекерҙәре теркәлгән. Ғиндулла Ширияздан улы һәр кем менән ихлас, ә музейҙа йөкмәткеле материал шул тиклем күп, бында шуға йәнең ял итә, зиһенең арта.\nОстазым имам-хатип та. Уның уҡыған аяттары шифалы, биргән вәғәздәре фәһемле. Атаһы, өләсәһе яғынан килә уға был Хоҙай бүләге.\n– Ниндәй генә замандар кисерһәк тә, беҙ Аллаһыҙ йәшәмәнек, – тип һөйләй ул. – ҡайҙа йөрөһәм дә, боронғо китаптарҙы йыйыуымды ташламаным. Бөгөн ҡулымда ҡөрьән – изге китаптан тыш, «Шура» кеүек дини журналдарҙың үткән быуат башындағы һандары ла һаҡлана.\nСәйетбабалағы һуңғы мәсеттең манараһын 1952 йылдың һыуыҡ февралендә ауҙарғандар. Ул саҡта институтта уҡый инем. Егет-ҡыҙҙар ҡайтып киләбеҙ, алыҫтан ауылыбыҙға күҙ һалабыҙ. Уны нисектер бушлыҡ ҡаплаған кеүек, нишләп улай икән – аңламайбыҙ. Шунан кемдер манара юҡлығына иғтибар итте. Мәсет ауылдың бер күрке, йәне булған икән. Аҙаҡ ул мәсетте клуб та, келәт тә итеп ҡаранылар, тик бәрәкәте булманы...\nСәйетбабала иман йорто яңынан бынан егерме йыл элек ҡалҡты. Халыҡ үҙе һалды. Бөгөн уның янындағы ҡолҡан, ҡаранйылға ауылдарында ла айлы, нурлы йорттар бар. Һуңғыһын Ғиндулла Шәйәхмәтов халыҡ менән бергә, хәллерәк ағайҙарҙы йәлеп итеп күтәртте.\n– ҡаранйылға халҡының ихтыяжы булып ҡалҡты Хоҙай йорто. Кешеләр үҙҙәре теләмәһә, бындай эштәрҙе берҙәм генә башҡарып булмай, изге уйҙар изге эшкә үҙе этәрә, – ти имам-хатип.\n... Кеше ғүмере йомаҡ ул. Серле ул, уйлы ул, мәғәнәле ул.\nМөнир ҡУНАФИН, Рәсәй һәм\nБашҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ТОТ ТА ҺАУЫҠ... - 2016 - Мәҡәләләр\nБыл системаға тиң дауа юҡ. Ышанмаһығыҙ, үҙегеҙ эшләп ҡарағыҙ. Һөҙөмтә шунда уҡ күренә. Көн һайын көсөгөҙ артҡанды тойорһоғоҙ. Әгәр көнөнә ике тапҡыр - иртән һәм кис башҡарһағыҙ, 10 көндән һуң проблемаларығыҙ юҡҡа сығыр. Бер ниндәй сығымдар ҙа, дарыуҙар ҙа кәрәкмәй, ҡулланыуға сикләүҙәр, тыйыуҙар юҡ. Был система тәү сиратта рәсми медицина баш тартҡан, түшәктә ятҡан, сирҙәре хроник йәки дауалап булмаҫлыҡ тигән мөһөр һуғылған кешеләр өсөн.\nОшо системаға нигеҙ һалыусы япон Кацудзо Ниши ауырыуҙарынан ғына ҡотолоп ҡалмаған, ә йәшлекте оҙайтыусы сәләмәтлек системаһын эшләгән. Уның нигеҙендә алты ҡағиҙә ята һәм улар һәр кем эшләй алырлыҡ, һәр кем өсөн һөҙөмтәле. Үҙегеҙҙең хәҡиҡәтегеҙ сығанағын табығыҙ һәм әлегә тиклем ҡараңғы, буталсыҡ булып тойолған донъя яҡтыға, сағыуға әйләнер, унда ауырлыҡтарҙың һәм проблемаларҙың йәшерен лабиринттары түгел, ә сәләмәтлек һәм шатлыҡ ҡына булыр. Нишиҙың барлыҡ "алтын" күнекмәләрен шәрә килеш эшләргә кәрәк. Был тире һәм күҙәнәктәрҙең тын алыуын әүҙемләштерә.\n..."Үкенескә күрә, улығыҙ 10 йыл да йәшәмәҫ", ти табип малайҙың ата-әсәһенә хәсрәтле ҡарап. Атай менән әсәй тын алырға ла ҡурҡып, шымып ҡала. Докторға ышанмаҫҡа бер генә сәбәп тә юҡ - уны Токиола барыһы ла яҡшы белә, берәү ҙә уның һығымталарында шикләнмәй. Әммә был юлы абруйлы белгес хаталана. Юҡ, диагнозда түгел. Эсәктәр туберкулезы һәм үпкәнең өҫкө өлөшөнөң лимфалары ялҡынһыныуы... теләһә кемдең күңелен төшөрөр ине. Әммә ул фараздарында яңылыша. Әле генә хөкөм сығарылған үҫмер 75 йәшкә тиклем йәшәйәсәк, ҙур инженер, профессор буласаҡ һәм үҙенең Сәләмәтлек системаһын эшләп, бөтөн донъяға танылыу яулаясаҡ. Япония Хөкүмәте уға "Милләт ҡаҙанышы" исемен бирәсәк. Әммә был һуңынан, ә әлегә... Әлегә Кацудзо Ниши китаптар уҡый. Медицина, анатомия, физиология, психология, философия буйынса хеҙмәттәрҙе ентекле өйрәнә, төрлө диндәрҙең тәжрибәләрен үҙләштерә. Сәләмәтлек тураһында күпме китап уҡып сыҡты икән ул? Педант япон уларҙың иҫәбен алып бара: 10 меңдән ашыу том. Ниши уларҙы өйрәнә һәм ҡасандыр төрлө илдәрҙә ҡулланылған һауығыу системаһын үҙендә тикшереп ҡарай. Һөҙөмтәлә ул ауырыуын еңеп кенә ҡалмай, нигеҙендә тәбиғәт ҡанундарына ярашлы йәшәү ятҡан система булдыра. Олоғайған көнөдә Ниши: "Сәләмәтлек системаһы мин уйлап тапҡан нәмә түгел, - тип баҫалҡы ғына белдерә. - Бары тик булған ысулдарҙың иң яҡшыларын һәм һөҙөмтәлеләрен генә һайлап алдым. Мин кеше организмын ауырыуҙар күҙлегенән түгел, ә сәләмәтлек яғынан ҡарайым". Ул кешене һәр береһен айырым дауалап булған, бер-береһе менән бәйләнмәгән ағзалар тупланмаһы тип ҡарауҙы абсурд тип һанай. Дарыуҙар терапияһын бөтөнләй инҡар итә. Төп дауа - кешенең үҙендә булған дауалаусы көс икәненә инана. Уларҙы арттырыусы һәм организмдың теләһә ниндәй тайпылышын бөтөрөүсе "мөғжизәле таяҡ" булып Ниши булдырған алты ҡағиҙә тора. Ул ике ҡағиҙәне һәм дүрт күнегеү комплексын үҙ эсенә ала.\nБеренсе ҡағиҙә - ятҡан урынығыҙ ҡаты булһын. "Әгәр сирегеҙ күп икән, умыртҡалыҡты дауалағыҙ", тип юҡҡа әйтмәй Кацудзо Ниши. Ул һәр ваҡыт кәүҙәне төҙ тотоу тураһында иҫкәрткән. Һәр саҡ үҙеңде контроллә: арҡаны һәм ҡулбаштарҙы тура, эсте тартылған килеш тоторға кәрәк. Әммә беҙ ғүмеребеҙҙең бер өлөшөн йоҡлап үткәрәбеҙ, шуға күрә был ваҡытты ял өсөн түгел, ә буй-һынды төҙәтеү өсөн дә файҙаланырға мөмкин. Тимәк, ятҡан урын-ер тигеҙ һәм ҡаты булырға тейеш. Икенсе ҡағиҙә - ҡаты яҫтыҡ. Ниши япон мәҡәлен иҫенә төшөрә: "Ҡыйшайған муйын - ҡыҫҡа ғүмер билдәһе". Ҙур һәм йомшаҡ мендәр муйындың умыртҡаларын яфаланырға мәжбүр итә, ә ҡаты яҫтыҡ уны нормаға килтерә, баш ауыртҡанда, танау-тамаҡ, күҙ ауырыуҙарында ярҙам итә, умыртҡалыҡты нығыта.\nӨсөнсө ҡағиҙә - "Алтын балыҡ" күнегеүе. Был күнегеүҙе, башҡалары кеүек үк, һәр көн иртән һәм кисен башҡарырға кәрәк. Ул буй-һынды, ҡан әйләнешен яҡшырта. Ҡаты тигеҙ ергә арҡағыҙ менән ятығыҙ, ҡулығыҙҙы баш осона һуҙығыҙ, аяҡ бармаҡтарын өҫкә тартығыҙ. Бер нисә тапҡыр сиратлап, етегә тиклем һанап, умыртҡа һөйәген тартығыҙ: тәүҙә уң аяҡ табанығыҙ менән иҙәндән алға шыуышығыҙ, ә ҡулдарығыҙ менән шул уҡ ваҡытта кирегә тартылығыҙ. Һуңынын шул уҡ күнегеүҙе һул аяғығыҙ менән эшләгеҙ. Артабан устарығыҙҙы муйын аҫтына һалып, аяҡ бармаҡтарын үҙегеҙгә тартығыҙ. Шул торошта балыҡ кеүек уңға-һулға (әммә өҫкә-аҫҡа түгел) 2 минут борғоланығыҙ.\nДүртенсе ҡағиҙә - капиллярҙар өсөн тирбәлеш. Япон ғалимы кешеләрҙең күпселек сирҙәре нигеҙендә капиллярҙарҙың ауырыуы ята, тип һанаған. Тамырҙарҙан иң элек капиллярҙар бысрай башлай. Тимәк, ҡан тәндең һәр күҙәнәгенә барып етә алмай. Капиллярҙарға шундай ауыр эштәрендә нисек ярҙам итергә? Тирбәлдерергә! Иртән һәм кисен! Тирбәлеү ҡулдарҙа һәм аяҡтарҙа, тотош организмда ҡан әйләнешен яҡшырта. Арҡағыҙға ятығыҙ, муйынығыҙҙың аҫтына валик һалығыҙ, ҡулдарығыҙҙы һәм аяҡтарығыҙҙы өҫкә күтәрегеҙ, табандарығыҙ иҙәнгә параллель булһын. 1-3 минут самаһы ҡулдарығыҙҙы һәм аяҡтарығыҙҙы һелкетегеҙ.\nБишенсе күнегеү - "Устарҙы һәм табандарҙы бер-береһенә терәү". Был күнегеү туҡымаларҙың ҡан әйләнешен, мускулдарҙың һәм нервыларҙың, эске ағзаларҙың эшмәкәрлеген яҡшырта. Кацудзо Ниши, уны көн һайын 4 минут башҡарыу ауырлы ҡатындарҙың бала табыу процесын еңелләштерә, тип яҙа. Уның шундай ике пациенты була: береһенә таз һөйәге тар булғанлыҡтан, операция билдәләйҙәр, икенсеһенең балаһы арҡыры ята. Һөҙөмтәлә ике ҡатын да хирургтар ҡатнашлығынан тыш бына тигән итеп бала таба.\nӘҙерләнеү өлөшө. Арҡағыҙға ятығыҙ, муйынығыҙ аҫтына валик һалығыҙ. Устарығыҙҙы һәм табандарығыҙҙы тоташтырығыҙ, тубыҡтарығыҙҙы ян-яҡҡа ебәрегеҙ. Бармаҡ остары менән бер-береһенә 10 тапҡыр баҫығыҙ. Артабан бармаҡ остары һәм усығыҙ менән 10 тапҡыр бер-береһенә баҫығыҙ. Устарығыҙҙы айырып, уларҙы баш артына ҡуйығыҙ һәм 10 тапҡыр арттан алға битегеҙ аша билегеҙгә тиклем һыпырығыҙ. Бармаҡтар баш яғына ҡарап торорға тейеш. Бармаҡтарығыҙҙы табандар яғына бороп, улар менән сандырҙан кендеккә тиклем 10 тапҡыр һыпырығыҙ. Устарығыҙҙы бергә ҡуйып, ҡулығыҙҙы алға һуҙығыҙ һәм 10 тапҡыр һауаны балта менән ҡырҡҡан кеүек һелтәгеҙ. Ҡулығыҙҙы 10 тапҡыр мөмкин тиклем бейеккәрәк һәм аҫҡараҡ һуҙырға тырышығыҙ. Устарығыҙҙы ашҡаҙан тирәһенә (солнечное сплетение) ҡуйып, бергә ҡуйылған табандарығыҙҙы 10 тапҡыр 1-1,5 табан оҙонлоғонда алға-артҡа хәрәкәтләндерегеҙ. Һуңынан 10-60 тапҡыр умыртҡа һөйәген һуҙырға тырышып, устарығыҙҙы һәм табандарығыҙҙы бер үк ваҡытта хәрәкәтләндерегеҙ.\nТөп өлөш. Табандарығыҙҙы һәм устарығыҙҙы айырмайынса күҙҙәрегеҙҙе йомоғоҙ ҙа, ошо позала 10-15 минут ҡалығыҙ. Ҡул бармаҡтарығыҙ түбәгә ҡарап торорға тейеш.\nАлтынсы ҡағиҙә - арҡа һәм эс өсөн күнегеү. Кацудзо Нишиҙың Сәләмәтлек системаһының алтынсы ҡағиҙәһендә арҡа һәм эстең хәрәкәте үҙ-үҙеңде инандырыу менән бергә бара. Күнегеү симпатик һәм парасимпатик нервылар системаларының эшмәкәрлеген, организмдың кислота-һелте балансын тергеҙә һәм сәләмәтлеккә көйләй. Тубыҡланып ултырығыҙ, тазығыҙ үксәләрегеҙгә, табанығыҙға тейеп торһон. Тигеҙлекте ҡоймос һөйәгендә тотоп, умыртҡалыҡты турайтығыҙ.\nАра күнегеүе. Уны һәр алты әҙерлек күнегеүенән һуң һәр яҡҡа берәр тапҡыр эшләгеҙ. Ҡулдарығыҙҙы күкрәк тураһында алға һуҙығыҙ. Башығыҙҙы һулға бороғоҙ, ҡулбаш аша ҡоймосоғоҙҙо күрергә тырышығыҙ. Ҡоймос тәңгәлендә апельсин ҙурлығында янып торған алтын шарҙы күҙаллағыҙ һәм уны яйлап ҡына арҡағыҙ буйлап өҫкә күтәрегеҙ, умыртҡалыҡтың һәр умыртҡаһы менән уның яғымлы, шифалы ҡағылыуын тойорға тырышығыҙ. Башығыҙҙы элекке торошона ҡайтарығыҙ һәм шул уҡ күнегеүҙе икенсе яҡҡа эшләгеҙ. Һуңынан ҡулдарығыҙҙы баш өҫтөнә күтәрегеҙ ҙә, шул уҡ күнегеүҙе тиҙ генә яңынан ҡабатлағыҙ.\nӘҙерлек күнегеүе. Ҡулбаштарығыҙҙы 10 тапҡыр күтәреп төшөрөгөҙ. Башығыҙҙы 10 тапҡыр уңға һәм һулға һалығыҙ. Артабан 10 тапҡыр алға эйегеҙ һәм артҡа ташлағыҙ. Башығыҙҙы артҡа, уң яҡ ҡулбашығыҙға - 10, артҡа, һул яҡ ҡулбашығыҙға 10 тапҡыр һалығыҙ. Башығыҙҙы уңға эйегеҙ, һуңынан яйлап ҡына артҡа, умыртҡалыҡҡа табан әйләндерегеҙ. Икенсе яҡҡа ҡабатлағыҙ. Һәр ҡулбашҡа 10-ар тапҡыр ҡабатлағыҙ. Ҡулығыҙҙы терһәктән тура мөйөш итеп бөгөгөҙ, уларҙы ситкә айырып, йоҙроҡтарығыҙҙы төйнәгеҙ. Эйәгегеҙ түбәгә ҡарап торғанға тиклем башығыҙҙы артҡа ташлағыҙ. Етегә тиклем һанап, терһәктәрегеҙҙе артҡа ебәрегеҙ һәм уларҙы арҡағыҙҙа тоташтырырға тырышығыҙ. Эйәгегеҙҙе түбәгә һуҙығыҙ. Был күнегеүҙе 10 тапҡыр ҡабатлағыҙ.\nТөп күнегеү. Бер үк ваҡытта эсегеҙ менән алға-артҡа хәрәкәтләнеп, 10 минут унға-һулға сайҡалығыҙ. Күнегеүҙе эшләгәндә эстән генә: "Миңә һәйбәт, һәм көндән-көн яҡшыраҡ буласаҡ. Организмымдың һәр күҙәнәге яңыра. Ҡаным сафлана, таҙара, сәләмәтләнә. Тирем, тамырҙарым һығылмалыға, ныҡлыға әйләнә, һөйәктәрем - нығый, быуындарым - һығылмалана. Барлыҡ системалар һәм ағзалар яҡшы эшләй. Мин сәләмәтерәк, аҡыллыраҡ, изгелеклерәк, үҙемә һәм кешеләргә файҙалыраҡ була барам. Миңә яҡшы һәм көндән-көн яҡшыраҡ буласаҡ", - тип ҡабатлағыҙ. Кацудзо Ниши күнегеүҙәрҙе самурайҙарҙың яратҡан хәҡиҡәтенә һылтанып, бөгөндән башларға кәңәш итә: "Бөгөн һәм иртәгә юҡ. Беҙ бары тик әлеге ваҡытта нимә бар, шуға эйә".\nЯҙылған: 11.01.16 | Ҡаралған: 1159


Беҙҙең илдә ҡулланыусы тыныслыҡ һәм түҙемлек күрһәтә. Саф булмаған йогуртты ла, ағарып бөткән шоколадты ла аппетит менән тыныс ҡына ашап ҡуя, "йәшелләнеп" бөткән картуфты бешерә, күгәргән сырҙың өҫтөн киҫеп ташлай ҙа, унан бутерброд яһай...\nҮҙебеҙҙең ашҡаҙанды шулай итеп "ағыулау" һәм намыҙһыҙ һатыусыларҙың кеҫәләрен ҡалынайтыу кәрәкме һуң? Үҙ хоҡуҡтарыңды ентекле өйрәнеү һәм кәрәк осраҡта уларҙы судта яҡлау яҡшы булмаҫмы? Әлбиттә, яҡшы булыр ине! Бындай боҙоуҙар артабан да дауам итерме йәки юҡҡа сығырмы - былар бөтәһе лә беҙгә бәйле бит. Беҙ Өфө адвокаттар коллегияһы адвокаты Рафаэль Ишморатов ярҙамы менән ошо һорауҙарҙы асыҡларға тырыштыҡ.\nЭше уңмай торған һатып алыусы образын күҙ алдына килтерәйек һәм уны Василий тип атайыҡ. Василий башҡа кешеләрҙән характеры менән айырыла һәм аҙыҡ-түлеккә талапсан, тип фаразлайыҡ. Шуға ҡарамаҫтан, башта уҡ әйтеп үтәйек, беҙҙең хикәйәләге бөтә ваҡиға уйлап сығарылған, ә теләһә ниндәй тура килеүҙәр - осраҡлы. Шулай итеп...\nБеренсе хәл. Эш хаҡы алған Василий супермаркетҡа юллаíà һәм үҙе өсөн ҙур булмаған ветчина киҫәге һатып ала. Әлбиттә, сәнәғәт төрөүендә түгел (Василий миллионер түгел, шунсаны ашап та бөтмәйәсәк), ҙур булмаған ветчина киҫәген магазин хеҙмәткәре үлсәп төрөп биргән. Беҙҙең геройыбыҙ магазиндан торт һәм 300 грамм сыр алып, кассаға табан атлай һәм кассирға күпмелер аҡса һона.\nӨйгә ҡайтып, "деликатес"ты асып ҡарағас, Василий аңлай, уны алдағандар: төргөктә һаҡлау ваҡыты юҡ, тауарҙа һаҡлау ваҡыты яңынан һуғылған. Бындай осраҡта ике юл - геройыбыҙ магазинға юллана, менеджерға бөтәһен дә, уның сауҙа нөктәһе тураһында ла һөйләй, һатып алыусыларҙың ҡарашын үҙенә йәлеп итеп, ветчина менән прилавкаға һуғып ала, әммә бер ниндәй ҙә компенсация алà àëмай šœì өйөнә ҡайтып китә. Икенсе вариант - дошманға үс итеп ветчина киҫәген ашай, ә һуңынан, эс китеү менән яфалана. Бынан һуң әҙер ит продукттарына өмөтөн өҙөп, сәләмәт туҡланыуға күсә.\nАдвокат аңлатма бирә\n- Әгәр тауар боҙолһа, йәки унда һаҡлау ваҡыты булмаһа (яңынан һуғылһа), һатыусы уны яҡшы сифатлы тауарға алмаштырырға йәки тауар аҡсаһын ҡайтарырға тейеш. Әгәр ул баш тарта икән, бер юл - экспертиза! Әгәр экспертиза тауарҙы ҡулланыу срогы сыҡҡан булыуын иҫбатлаһа, һатып алыусы тауар хаҡын ҡайтарыуҙы талап итә ала.\n- Экспертиза үткәргән өсөн кем аҡса түләй?\n- Күп осраҡта һатып алыусы түләй. Әгәр экспертиза һөҙөмтәләре буйынса асыҡланыуынса, тауар һатыусы ғәйебе буйынса боҙолған булһа, ул саҡта бөтә сығымды һатыусы ҡаплай.\nҠулланыусыға кәңәш: магазинда үлсәп төрөлгән продукция алырға тырышмағыҙ. Етештереү датаһына, урынына, етештереүсегә, уның юридик адресына иғтибар итегеҙ. Бер нисә төргәкте сағыштырып ҡарау ҙа яҙыҡ булмаҫ, әгәр һаҡлау ваҡыты төрлөсә яҙылған булһа, был шик тыуҙырырға тейеш. Әгәр тауарҙа һаҡлау ваҡыты булмаһа, уны һатып алырға ашыҡмағыҙ.\nИкенсе хәл. Василий эре супермаркетта бер аҙнаға етерлек продукт һатып ала. Өйгә ҡайтып, аҙыҡ-түлекте һыуытҡысҡа һалғас, биш ҡап чипсы урынына алты ҡап өсөн түләгәне асыҡлана (40 һумға артыҡ). Василий үҙенең иғтибарһыҙ булыуына үртәнеп, бер ни ҙә ҡабул итмәй һәм хоккей ҡарарға юллана.\n- Ысынлап та, бындай осраҡтар йыш була. Һатыусылар (яңылыш йәки аңлы рәүештә) касса чегына өҫтәмә тауар ҡуша, йәки бер үк тауар хаҡын ике тапҡыр һуға. Әйтергә кәрәк, был боҙоу гражданлыҡ ҡануниәтенә түгел, ә енәйәт ҡануниәтенә ҡарай. Быны иғтибарһыҙ ҡалдырырға ярамай - касса дисциплинаһын үтәмәү сәбәпле һалым инспекцияһына мөрәжәғәт итергә кәрәк.\nҠулланыусыға кәңәш: тауар һатып алғандан һуң касса чегын мотлаҡ тикшерегеҙ. Супермаркеттарҙа урынлашҡан заманса касса терминалы тауарҙың хаҡын, исемлеген һәм уны һатып алыу ваҡытын күҙәтергә булышлыҡ итә.\nӨсөнсө хәл. Василий үҙенә яңы тапочка һатып ала. Күңеленә хуш килгәнен һайлағас, кассаға килә һәм аҡса һона, ә уға "тапочкалар ҡиммәтләнде, беҙ хаҡтарҙы алмаштырырға онотҡанбыҙ" тигән яуап ишетергә тура килә. Василий тапочканы ҡалдырып, магазиндан сығып китә.\n- Әгәр һатыусы кассала һатып алыусыға тауарҙың ҡиммәтләнеүе тураһында белдерһә, үкенескә ҡаршы, һеҙ тауарҙы иҫке хаҡ буйынса һатып ала алмайһығыҙ. Ә магазинды "аҡылға" ултырта алаһығыҙ. Бындай осраҡта һалым инспекцияһына мөрәжәғәт итергә кәрәк, ул тикшереү һатып алыуҙы ойошторорға һәм хаҡтар айырмаһын бөтөрөргә хаҡлы. Был һатыусыға һабаҡ буласаҡ.\nДүртенсе хәл. Василий сәләмәт туҡланыуға күсергә ҡарар итә, һәм уның исемлегендә йогурттар беренсе урында тора. Василий, һөт ризыҡтары бүлегенә инеп, аптырашта ҡала. Уларҙы һаҡлау ваҡыты - 2009 йылдың 12 майына тиклем, ә ҡай бер йогурттың - 26 майға тиклем. Василий саф йогурт эҙләп, сауҙа залы менеджерынан иҫкәрмә ала һәм хур ителгәндәй супермаркеттан сығып китә.\n- Был күренеш бөтә ерҙә лә таралған. Әммә, үкенескә ҡаршы, әлегә тиклем ҡағиҙә булып һанала. Асылда, был ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау тураһында законды боҙоу бит.\nБишенсе хәл. Василий, үҙенең рационындағы ит деликатестарынан баш тартып, ябыҡты һәм костюмын "тарайтырға" тип ательеға бирергә ҡарар итте. Хеҙмәт өсөн алдан түләне, әммә бер нисә көндән һуң геройыбыҙ ателье биргән квитанцияны юғалта. Әлбиттә, ательела уға костюмын бирергә баш тарталар, сөнки Василий уның ниндәй төҫтә булыуын аңлата алмай...\n- Әгәр отчет документы булараҡ касса чегы йәки квитанция юғалһа, тауар һатып алыу йәки хеҙмәттәр күрһәтеү факты суд тәртибендә шаһит (ике кешенән кәм булмаҫҡа тейеш) күрһәтеүҙәре менән раҫлана ала.\nАлтынсы хәл. Василий спорт менән шөғөлләнергә ҡарар итә һәм магазиндан спорт костюмы һәм бер пар майка һатып ала. Һуңынан майканың береһе сифатһыҙ булыуы асыҡлана. Василий тауарҙы алмаштырырға теләй, әммә һатыусылар майканы алмаштырмай, йәнәһе, "трикотаж изделиелар яңынан ҡайтарылмай һәм алмаштырылмай".\n- Әгәр изделиеның етешһеҙлеге булмаһа, һатып алыусы законға ярашлы 14 көн эсендә уны /әгәр тауар формаһы, фасоны, төҫө буйынса тура килмәһә/ башҡа тауарға алмаштыра ала. Быны әгәр тауар файҙаланылмаған осраҡта эшләп була.\n- Был осраҡта һатыусы хаҡмы?\n- Юҡ. Ул алдай. Һатып алыусының етешһеҙлеге булған тауарҙы икенсеһенә алмаштырырға хоҡуғы бар.\n- Ни тиһәңдә, бөгөнгө әңгәмәне ыңғай нотала тамамлайыҡ. Алынған мәғлүмәтте башта ҡалдырайыҡ һәм үҙебеҙгә (Василийға) уңыштар теләйек!


Дәүләт Йыйылышының сираттағы ултырышы үтте\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Йортонда республика парламентының сираттағы 18-се ултырышы үтте. Ултырышта Башҡортостан Республикаһы Башлығы Радий Хәбиров ҡатнашты. Пленар ултырышты Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев алып барҙы.\nУлтырыштың көн тәртибенә 30-ҙан ашыу мәсьәлә индерелде, уларҙың төп өлөшө республика закон проекттарын тикшереүгә бәйле булды.\n2020 йылдағы тәүге пленар ултырышта депутаттар 2019 йылда Башҡортостан Республикаһының Контроль-иҫәп палатаһы эше тураһындағы отчет һәм парламенттың көҙгө сессияһы осорондағы эшмәкәрлеге хаҡындағы мәғлүмәт тыңланы һәм улар буйынса фекер алышты.\nШулай уҡ ултырышта республиканың бер нисә райондарындағы һәм ҡалаларындағы суд участкаларына мировой судьялар вазифаларына кандидатуралар, республика парламентына Дәүләт Думаһынан килгән федераль закон проекттары тикшерелде.\nУлтырышта парламентарийҙар Дәүләт Йыйылышының һаулыҡ һаҡлау һәм мәғариф өлкәһендәге терминологияны аныҡлауға йүнәлтелгән «Ҡайһы бер федераль Конституция закондарына үҙгәрештәр индереү тураһында» федераль Конституция законы проектын Дәүләт Думаһына индереү буйынса закон сығарыу башланғысын тикшерҙе.


17:48, 3 декабрь 2015 версияһы\n4774 байт өҫтәлгән , 5 лет назад\n15:28, 3 декабрь 2015 версияһы (төҙәтеү)\n17:48, 3 декабрь 2015 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\n[[Файл:Zhongguo.gif|мини|250px|справа|Чжунго ''«Урталыҡтағы дәүләт»'' — Ҡытайҙың үҙатамаһы]]\nҠытай тарихы яҙма сығанаҡтарҙың төрлөлөгө менән үҙенсәлекле. Улар археологик мәғлүмәттәр менән берлектә сәйәси һәм социаль хәл-ваҡиғаларҙы бик боронғо замандарҙан алып тергеҙеү мөмкинлеген бирә. Изгеләр тип танылған дини-фәлсәфәуи һәм тарихи йөкмәткеле текстар — бигерәк тә [[Конфуций]] тәғлимәттәре яҙылғандары — үҙ сиратында ҡытай мәҙәниәтенең (цивилизацияһының) һәм ҡытай халҡын донъяға ҡарашының артабан үҫеүенә йоғонто яһаған.\nҠытай мәҙәниәте — донъялағы иң боронғоларҙың береһе. Ғалимдәр билдәләүенсә, уның йәше биш мең йылға тиң, ә булған яҙма сығанаҡтар бары 3500 йылдан кәм булмаған осорҙо яҡтырта. Бер-береһен алмаштырған династиялар тарафынан тағы камилләштерелгән административ идара системаһының бик борондан килеүе ҡытай дәүләте өсөн һис шикһеҙ өҫтөнлөк тыуҙырған. Шуға ла уның иҡтисады артта ҡалған күршеләре-күсмә ҡәбиләләр һәм таулы халыҡтар менән сағыштырғанда ныҡ үҫкән ауыл хужалығына нигеҙләнә. Беҙҙең эраға тиклем I быуатта конфуцианлыҡты дәүләт идеологияһы итеү һәм б.э.т. II быуатта берҙәм яҙма системаһы индереү ҡытай мәҙәниәтен тағы ла нығыта.\nСәйәси күҙлектән Ҡытай бер нисә мең йыллыҡтар барышында цикл рәүешендә ҡабатланған сәйәси берҙәмлек һәм тарҡалыу осорҙары аша үтә. Ул ғына ла түгел, ҡайһы бер осраҡта өлөшләтә йә тулыһынса сит ил дәүләте составына инә (миҫал өсөн Юань һәм [[Цин империяһы|Цин империялары]]). Ҡытай биләмәләре ситтән һөжүмдәргә даими дусар булһа ла, баҫҡынсыларҙың күбеһе иртәме-һуңмы барыбер "ҡытайлашып", ҡытай этносы эсендә юғала, ә улар дәүләттәрепнең ерҙәре ғәҙәттә Ҡытайға ҡушыла. Бөгөнгө Ҡытай дәүләте һәм йәмғиәте — быуаттар дауамында тирә яҡтағы күп һанлы Азия халыҡтарының миллионлаған вәкилдәренең күсенеп йөрөүе һәм хань ассимиляцияһына бирелеүе, мәҙәни һәм сәйәси үҙ-ара үтеп инеү һәм бер-береһенә йоғонто яһау һөҙөмтәһе. Бында шулай уҡ традицион ҡытай тарихнамәһенең башҡа халыҡтар (монголдар, манжурҙар) тарихын һанға һуҡмайынса, уларҙың үҙаллы дәүләттәрен Ҡытайҙың өлөшө итеп ҡарап, барыһын да Ҡытай хроникаль-династия тарихына индереүен иҫтә тоторға кәрәк.\n[[Файл:Raising an army.jpg|thumb|[[Цин династияһы]] ғәскәрҙәренең баш күтәреүселәр менән бәрелеше ''[[Мяо]]'']]\n[[Файл:Regaining the Provincial Capital of Ruizhou.jpg|thumb|Тайпиндәр ихтилалы]]\n[[Файл:Japanese Beheading 1894.jpg|thumb|1894—1895 йылғы япон-ҡытай һуғышы]]\n== Дәүләт ҡоролошо ==\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/542227 ҡабул ителгән


"Юлаевсылар" чемпион титулына дәғүә итеүсе сираттағы команданы еңде. Өфө клубы бөгөнгө Рәсәй чемпионы һәм Европа чемпиондары кубогы эйәһе "Динамола" (Мәскәү) ҡунаҡта булып, был команданы 4 : 1 иҫәбе менән еңеп ҡайтты. Мәскәүҙә р баш тренер Владимир Крикунов һәм өс төп хоккейсы - Макси м Сушинский, Александр Харитонов һәм Денис Куляшһыҙ уйнаны. "Динамоларҙың" көслө егеттәре Олимпиада үткән Туриндан\nҡайтып өлгөрмәне. Шулай уҡ Мәскәү командаһының оборона уйынсылары Дмитрий Быков менән Евгений Королев та йәрәхәт алыу сәбәпле көрәштә ҡатнаша алманы. "Юлаевсылар" составында бары тик оҫта снайпер Игорь Волков ҡына булманы.\nБыл миҙгелдә 18 шайба индереүсе форвард киләһе матчта ҡатнашасаҡ тип әйттеләр беҙгә.\nӨфөлөләр был юлы бына тигән хоккей күрһәтте. Ҡаҙағстан йыйылма командаһының ҡапҡа һаҡсыһы Виталий Еремеев булмаһа, "аҡлы - күклеләрҙең" фанаттары өсөн иҫәп тағы ла үкенеслерәк булыр ине. Көйәрмәндәрҙең хәтерендә үҙәк форфард Николай Заварухиндың уйыны оҙаҡ һаҡланыр, моғайын.\nТәүге голды Өфө командаһының һаҡсыһы Андрей Кутейкин индерҙе. Ул һөжүмгә ҡушылды һәм яҡын аранан шайбаны ҡапҡаға ырғытты. Күпселектә уйнаған ваҡытта "динамовсылар" быға яуап ҡайтарыуға өлгәште.\nАртабан тағы өфөлөләрҙең уйыны әүҙемләшеүе һиҙелде. Дмитрий Мелешко күпселекте файҙаланып ҡалды. Икенсе периодта уйындан сығарыуҙар күп булды һәм ул тағы бер гол менән хәтерҙә ҡалды. "Динамо" һаҡсыларының береһе үҙ зонаһынан сыҡҡанда шайбаһын Берниковҡа "бүләк итте" һәм\n, әлбиттә, Руслан мөмкинселектән баш тартманы.\nҺуңғы өлөштә өфөлөләр тағы ла үҙҙәренең оҫталығын күрһәтә . Константин Макаровтың көтмәгәндә ҡапҡаға ырғытҡан шайбаһын\nДенис Метлюк тейешле урынына алып барып еткерә. 4 : 1 - "юлаевсылар" Мәскәү "динамовсыларын" даими чемпионаттың өс осрашыуында ла еңде. Был бик лайыҡлы һөҙөмтә.\nӘлеге ваҡытта "Салауат Юлаев" турнир таблицаһында 10 урында тора. "Регулярка" аҙағына тиклем бик үк көслөләрҙән һаналмаған командаларға ҡаршы дүрт матч үткәрергә ҡалды. Уларҙы еңеү беҙҙең команданы таблицала етенсе йәки һигеҙенсе\nурынға сығарыуы мөмкин.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №32, 8 - 14 август, 2015 - Информационные страницы\n№32, 8 - 14 август, 2015\nТикшереү һөҙөмтәләре буйынса әйләнештән 1925 килограмм күләмендә 203 партия сифатһыҙ аҙыҡ-түлек продукты алынған. Уларҙың иң күп өлөшө емеш-еләккә, йәшелсәләргә, алкоголь эсемлектәренә тура килә.\nОЯҺЫНДА НИ КҮРҺӘ...\nТәнәфес ваҡытында уларҙан күҙ яҙҙырмай, ҡарап ҡына ултырырға кәрәк. Саҡ ҡына иғтибар итмәһәң, бер-береһенең өҫтөнә менеп баралар. Ҡыҙҙарҙың да ҡулдары уйнап ҡына тора. Бер-береһенең маңлайҙарын ярып, күҙҙәрен күгәртеп ҡуймаҫтар тимә, әйтәгүр.\nТУҒАН ТЕЛЕҢДӘ ҺӨЙЛӘШ!\nҮҫер өсөн төп шарт - туған тел, сөнки әсә ҡарынында ҡан аша бар булған булмыш артабан әсә теле аша үҫеш ала.Ә туған телендә үҫеш ала алмай икән, баланың быуындан-быуынға күсә килгән һәләте тәрән йоҡоға тала.\nЙолаға ярашлы, һәр бер аҫаба башҡорт дөйөм биләмәләге үҙенең пай еренә теләгән бер күскенсене индерә алған. Ләкин бындай аҙымдан уның ырыуҙаштары зыян күргән.\nӘгәр ерҙе һата башлаһаҡ, республиканы һатабыҙ, тигән һүҙ. Шуның өсөн, аҫабалыҡ - ул ил, халыҡтың дөйөм ере, республикабыҙ икәнен аңларға ваҡыт. Шуны аңлау киләсәктә Башҡортостан халҡының, Рәсәй халҡының аҙыҡ-түлек проблемаһын тулыһынса хәл итеүҙең бер юлы булыр ине. Сөнки уны хәл итә алмаһаң, дәүләтең булмай.\nБер ниндәй глобалләшеү ҙә беҙҙең эпостарыбыҙҙы, халҡыбыҙҙың көйҙәрен бөтөрә алмаҫ. Донъяла икешәр октава ярымлыҡ көйлө башҡа бер ниндәй ҙә халыҡ юҡ. Беҙҙең йырҙарҙы хатта итальяндар йырлай...\nЙәшен һуғыуҙа ирҙәрҙең үҙҙәрен уйһыҙ-һаҡһыҙ, алабарман тотоуҙары ғәйепле. Шуның язаһын алалар ҙа инде, ти ул. Ҡатын-ҡыҙ йәшендән ҡурҡа һәм ышыҡ берәй урынға йәшенә һала йә өйөнә йүгерә.


«Урал моңо-2014» еңеүсеһе – Башҡортостандан Марсель Ҡотоев // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n«Урал моңо-2014» еңеүсеһе – Башҡортостандан Марсель Ҡотоев\n12:49, 2 июня 2014 Мәҙәниәт\n«Урал моңо — 2014» XVII Халыҡ-ара төрки йәштәренең музыкаль ижады конкурс-фестивале тамамланды.\nРеспублика халыҡ ижады үҙәгенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, быйыл фестивалгә биш илдән һәм Рәсәйҙең 14 төбәгенән 53 иң яҡшы башҡарыусы килгәйне. Бөтә конкурста ҡатнашыусыларҙың йәше 18 йәштәп алып 35-кә тиклем – был конкурстың төп критерийы.\nФестивалде ябыу тантанаһында Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова сығыш яһаны. Ул майҙанда йыйылғандарҙы сәләмләне һәм Башҡортостанға алыҫ юл үтеп килгән конкурста ҡатнашыусыларға рәхмәт әйтте: «Урал моңо»ноң төп маҡсаты – милли төрки музыкаһын тәҡдим иткән иң һәләтле йәш башҡарыусыларҙы эҙләү һәм уларға ярҙам итеү».\n«Урал моңо — 2014» конкурсының төп бүләге – 100 000 һумлыҡ аҡсалата сертификат, уға Башҡортостан Республикаһынан Марсель Ҡотоев лайыҡ булды.\n1-се урынды – Ҡырғыҙстандан Курал Чокоев һәм Ҡырымдан Гүзәл Моратова, 2-сене – Ҡырғыҙстан йырсыһы Айбек Саралаев һәм Тыва башҡарыусыһы Аржаана Куулар, 3-сө урынды Әзербайжан һәм Башҡортостан «һандуғастары» — Улькер Алиева һәм Зилиә Бәхтиева яуланы.\nФестивалдә ҡатнашыусылар концерт программаһы менән Өфө халҡы һәм ҡунаҡтары алдында сығыш яһаны.\nФестивалде ябыу тантанаһынан һуң «Арғымаҡ» этно-рок төркөмө күсмә этно-фольклор шоу проектын тәҡдим итте. «Урал моңо — 2014» конкурс-фестивале салют һәм файер-шоу менән тамамланды.\nТеги: конкурстар,фестивалдәр,урал моңо-2014


Башҡортостан Еңеү көнөн байрам итергә әҙерләнә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n17:44, 14 апреля 2016 Йәмғиәт\nБашҡортостан Еңеү көнөн байрам итергә әҙерләнә Фото: автор фотоһы\n«Еңеү көнөнә арналған байрам сараларын дәүләт һәм муниципаль мәҙәниәт учреждениелары ойоштора. Ғәҙәттәгесә, «Тыныслыҡ китабы», «Һалдатҡа хат», «Тыныслыҡ күгәрсене», «Өс быуын осрашыуы», «Еңеү билеты», «Хәтер шәме» акцияларында әүҙем ҡатнашыу, шулай уҡ фестивалдәр, акциялар, конкурстар, лекциялар, тематик кисәләр, күргәҙмәләр, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары менән осрашыуҙар, флешмобтар, һәйкәлдәргә сәскә һалыу ҡаралған», — тип хәбәр итте ведомство башлығы.\nИҫтәлекле дата алдынан республика театрҙары һәм филармонияларында спектаклдәр һәм концерттар күрһәтелә. Еңеү көнө уңайынан концерт һәм рәсми ҡабул итеү 6 майҙа «Башҡортостан» концерт залында уҙа.\nМуниципалитеттарҙа байрам сараларына әҙерлек әүҙем бара. Райондарҙа Дан аҙналығы, «Үлемһеҙ полк» һәм «Балаларға һуғыш тураһында уҡыйбыҙ» акциялары, «Тыуған илем — Рәсәй!» илһөйәрлек сәғәттәре, Ватан Геройҙары тураһында видеопрезентациялар, «Тормошта ҡаһарманлыҡҡа урын бармы?» темаһына фекер алышыуҙар ойошторола.\n«9 майҙа һәм 22 июндә Башҡортостандағы бөтә музейҙарҙа «Асыҡ ишектәр көнө» уҙа. Музейҙар «Берҙәм ҡаһарманлыҡ дәресе» үткәрә, Хәтер вахтаһында, «Был тереләргә кәрәк!», «Өс мөйөшлө фронт хаттары» акцияларында ҡатнаша. Майҙа Бөрө һәм Сибай тыуған яҡты өйрәнеү музейҙарында Бөйөк Ватан һуғышына арналған яңыртылған экспозициялар асыу күҙаллана. Бәләбәй, Бишбүләк музейҙарында балалар рәсемдәре күргәҙмәләре асыла», — тип өҫтәне республиканың мәҙәниәт министры.\nТеги: байрамдар,еңеү көнө