Йомағужа ГЭС-ы тоннелде тикшереү өсөн туҡтатыла // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nЙомағужа ГЭС-ы тоннелде тикшереү өсөн туҡтатыла\n15:31, 15 марта 2010 Иҡтисад\nЙомағужа ГЭС-ында ташҡынға әҙерлек бара. Гидроэлектростанция начальнигы Сергей Маликовтың әйтеүенсә, Ағиҙелдең урта ағышында быйыл былтырғыға ҡарағанда ҡар күп йыйылған. Һыуҙың да мул булыуы көтөлә.\nБыл көндәрҙә һыу һаҡлағыста ташҡын алдынан һынау үткәрелә. Ташҡынға ҡәҙәр бында 40 миллион кубометр самаһы һыу ҡалырға тейеш. Кимәлен 229,5 метрға тиклем төшөрөү бурысы тора. Бөгөн һыу һаҡлағысында һыу күләме 84 миллион кубометр тәшкил итә. ГЭС үҙе көсөргәнеште төрлөсә көйләү режимында эшләй: төнөн кәметелә, көндөҙ көсөргәнеш арттырыла. Агрегат аша тәүлектең төрлө ваҡытында секундына 35-40 кубометр һыу үткәрелә.\nЙомағужа ГЭС-ында гидрогенераторҙарға, төп һәм ярҙамсы ҡорамалдарға ағымдағы ремонт һәм тикшереү эштәре алып барыла. Киләһе аҙнала гидроагрегаттарҙың автоматик идара итеү системаһына ревизия башлана. Бының өсөн Санкт-Петербургтан «Промавтоматика» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте вәкиле — Йомағужа ГЭС-ының автоматик идара итеү системаһын эшләгән белгестең килеүе көтөлә.\n«Башкирэнерго» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, шишәмбе, 16 мартта, гидроэлектростанция эше туҡтатыла: һыуҙы һыу һаҡлағыстан турбиналы һыу үткәргестәргә, артабан электр энергияһы етештереүсе технология циклына алып барған тоннель торошо тикшерелә. Тоннель һыу һаҡлағыс төбөнән башланып, быуаны сикләп торған ҡая эсенән үтә, һәм ГЭС-тың өс һыу үткәргесенә бара. Тоннель оҙонлоғо – 400 метр тирәһе.\nДефекттарҙы табыу һәм бөтөрөү өсөн тоннелде тикшерер алдынан, уны тулыһынса һыуҙан бушатырға кәрәк. Был бик яуаплы эш: гидроҡоролманың һыу аҫтындағы өлөшөн былай деталләп тикшереү мөмкинлеге йыш булмай. Һуңғы тапҡыр тоннелде 2008 йыл башында һыуҙан бушатҡандар.\nТоннелде тикшереү эшен Йомағужа һыу һаҡлағысы хеҙмәткәрҙәре менән берлектә «Йомағужа һыу һаҡлағысы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең эксплуатация хеҙмәте башҡара. Был эштәр барышында һыу һаҡлағыстан һыу Ағиҙелгә бындай осраҡтар өсөн ҡаралған ремонт һыу ебәргесе аша сығарыла. Йылға ағымы буйынса түбәндә урынлашҡан ҡулланыусылар һыуға ҡытлыҡ кисермәйәсәк.\nТеги: энергетиктар, һыу һаҡлағыс, ташҡын, Йомағужа ГЭС-ы


Онотолған йолаларҙы тергеҙеп\nБәҙәр Йосопова исемендәге Актерҙар йортонда йәштәрҙе театр ижадсылары сафына ҡабул итеү сараһы үтте. Байрам тантанаһында республиканың ете театрынан килгән йәш актерҙар ҡатнашты.\nИкенсе йыл рәттән республика театрҙары ижади миҙгелен асҡандан һуң, бер сәхнәгә йыйыла. Был юлы баш ҡалаға Стәрлетамаҡ, Салауат, Туймазы, Сибай театрҙарының йәш актерҙары саҡырылды. Әлбиттә, тамашасы күңеленә юл ярыу еңелдән түгел. Актер хеҙмәте талант менән бергә ҙур тырышлыҡ та талап итә. Ә был көндө сәхнәлә сығыш яһаусы йәш актерҙарың оҫталығына, һәләтенә, ысын мәғәнәһендә, һоҡланырлыҡ ине! Тамашасы үҙ итеп өлгөргән тәжрибәле артистар менән иңгә-иң терәшеп эшләү йәштәргә ҙур мөмкинлектәр аса.


Ауырлыҡтар кѳс ѳҫтәй » "Урал" гәзите\nМѳләйем йѳҙлѳ, яғымлы тауышлы, күҙҙәренән нур сәсеп торған был инәйҙе күреү менән һәр кемдең күңелендә йылы тәьҫорат ҡала. Тышҡы ҡиәфәте генә түгел, ә күңел донъяһы ла бай уның, тирә-яҡтағыларға асыҡ, изге, яҡты. Һәр атҡан таңға һѳйѳнѳп, кешеләргә, балаларына һаулыҡ теләп, изгелек ҡылып йәшәй Нәсимә Ибраһим ҡыҙы Сәйғәфәрова.\nНәсимә Ибраһим ҡыҙы 1938 йылдың 10 апрелендә Йѳйәк ауылында ғаиләлә ѳсѳнсѳ бала булып тыуа. Атаһын 1937 йылдың 10 октябрендә бер ғәйепһеҙгә ҡулға алалар. Уны алып киткәндән һуң алты ай үткәс, ул донъяға килгән.\nӘсәһе бик егәрле, уңған ҡатын була. Ѳс ҡыҙын - Зәйтүнә, Зѳһрә, Нәсимәне үҫтерә, уҡыта.\nТормош ауырлыҡтарын күп күрә улар. “Атайығыҙ халыҡ дошманы, тип беҙгә “норма”, “паек” бирелмәне. Иң ҡыйыны бына шул булды. Йүкә япрағы, балтырған, кѳпшә, һарына, картуф, ашарға яраҡлы үләндәрҙе ҡаҙып ала торғайныҡ. Хоҙай биргән ризыҡ менән туҡландыҡ, шуға ла бирешмәгәнбеҙ инде”, - ти Нәсимә Ибраһим ҡыҙы.\nҺуғыш бѳтә, яралы һалдаттар ҡайта башлай. Иптәш ҡыҙының да атаһы иҫән-һау әйләнеп ҡайта. Нәсимә лә әсәһенән атаһын таптыра башлай. Шундай бер мәлдә тәҙрәнән һыңар аяҡлы һалдаттың килгәнен күреп ҡала. “Әсәйемде ныҡ ялҡытҡанмындыр инде, күрәһең. “Ана, атайың!” - тип әйтеүе булды, мин сыҡтым да йүгерҙем. Ул беҙҙең ауылдан һыңар аяғын ѳҙҙѳрѳп ҡайтҡан Таһир ағай булған. “Таһир атай”, - тип кѳн дә ѳйҙәренә барҙым. Уға шул тиклем эйәләштем. 1947 йылдың 2 ноябрендә үҙемдең атайым ҡайтып тѳшкәс, оҙаҡ ваҡыт үҙһенмәй, эйәләшә алмай бер булдым. Минең ѳсѳн ят кеше ине, аҙаҡ яйлап ѳйрәндем. Таһир ағайҙы ла байтаҡ ваҡыт “атай” тип әйтеүҙән туҡтаманым. Беҙ күргән ауырлыҡтар килмәһен инде”, - тип хәтер ебен һүтте Нәсимә инәй.\nАтайҙары ҡайтҡас, ғаилә тағы ла тулылана. Нәсимә Ибраһим ҡыҙына Рауил ҡустыһын, Рәмилә һеңлеһен ҡарау бурысы ла ѳҫтәлә. Бер-бер артлы үҫеп етеп, тормош ҡора улар.\nҺыу һѳлѳгѳндәй Нәсимәне ауылдашы Хәсән Хѳсәйен улы кәләш итеп ала. Улар тәүге кѳндән үк бер-береһен аңлап донъя кѳтә башлай. Ауылда тимер юлы асылғас, Нәсимә Ибраһим ҡыҙы шунда ашнаҡсы булып китә, аҙаҡ балалар баҡсаһында эшләй. Тормош иптәше урман хужалығында хеҙмәт юлы үтә.\nСәйғәфәровтар бынамын тигән ике ул һәм дүрт ҡыҙ үҫтерә. Балаларын етеш тормошта йәшәтеү ѳсѳн атай менән әсәй бар кѳстәрен һала. Уларҙың тырышлығы бушҡа китмәй, балалары тормошта үҙ урындарын табып, матур итеп йәшәй.\nѲләсәй менән олатай ейән-ейәнсәрҙәренә терәк, үрнәк булып, балаларының изгелеген күреп, уларға ярҙам ҡулы һуҙып йәшәп ятҡанда аяуһыҙ тормош үҙенекен итә - ҡапыл ғына ауырып, ғаилә башлығы Хәсән Хѳсәйен улы гүр эйәһе була. Нәсимә инәй был ҡайғыны ауыр кисерә. Иренә арнап “Һағыш” исемле мѳнәжәт яҙа. Шул ваҡыттан алып ул тѳрлѳ темаларға арналған шиғырҙар, таҡмаҡтар, мѳнәжәттәр ижад итә башлай.\n“Уҡытыусы булғым килә ине, уҡып булманы. Бары VII класты ғына тамамларға тура килде. Үҙ тормошомда белмәгән әйберҙәрем күп булды, һорап, эшләп ѳйрәндем”, - ти Нәсимә Ибраһим ҡыҙы.\nАуылда мәҙәниәт йорто асылғас та ул беренселәрҙән булып бѳтә сараларҙа ҡатнашып йѳрѳй. Ҡатын-ҡыҙҙар советында ла 11 йыл эшләй. Хатта Башҡортостан телевидениеһынан килеп “Ҡот ҡойоу” йолаһын тѳшѳргәндә, тѳп ролдәрҙең береһендә ҡатнашып, боронғо йоланы күрһәтә. Уҡытыусы һѳнәренә эйә була алмаһа ла, әлеге ваҡытта ауылыбыҙға иман нуры таратыусы ағинәй ул Нәсимә Ибраһим ҡыҙы.\nБалаларға күҙ тейгәндә ѳшкѳртѳү, ҡот ҡойоу, исем ҡушыу, мейе ултыртыу ѳсѳн ауылдаштары Нәсимә инәйгә килә. Йәш әсәйҙәргә үҙенең белгәндәрен ѳйрәтә, кәңәш бирә.\nАуылдың ағинәйе зирәк, теремек, ил яңылыҡтары менән ҡыҙыҡһынып тора, гәзит-журналдар алдырып уҡый. Уның ойоҡбаш, бейәләйҙәре балаларының, ейән-ейәнсәрҙәренең аяҡ-ҡулдарын йылыта. Тѳрлѳ ептәрҙән түшәместәр бәйләп, бала-сағаларына, туған-тыумасаларына бүләк итә. Һәр кешегә асыҡ йѳҙлѳ, ихтирамлы.\nБалаларынан ҡәҙер-хѳрмәт күреп, бәхетле ҡартлыҡ кисерә. Бик күп ауырлыҡтар, һынауҙар үтеп, бына ниндәй кәңәш бирә Нәсимә инәй: “Ҡыйынлыҡтарҙы түҙемлек, сабырлыҡ, рухи кѳс менән еңергә кәрәк”, - ти.\nКүңеленә илһам килгәндә ул ҡулына ҡәләм ала һәм шиғыр яҙа. Уның шиғырҙар шәлкеменән ѳҙѳк тәҡдим итәбеҙ:\nИнйәр һыуҡайҙары бик шәп аға,\nҠайҙа шулай ашыға икән?\nКеше ғүмеркәйҙәре лә аҡҡан һыуҙарға тиң,\nТуҡтатырға сара бармы икән?\nКүк атымды һыуҙар эсерәм.\nБалаларым таралып бѳттѳ хәҙер,\nЯңғыҙ башым ғүмер кисерәм.\nИртән тороп Хоҙайға бағам,\nТеләйем изге теләктәремде.\nҺәр бер атҡан таңға ҡарап\nМатур тормош юлын үткән Нәсимә инәйгә киләсәктә лә балаларының изгелеген күреп, ҡыуанысын татып, ауылыбыҙға йәм, ҡот биреп, иҫән-һау йәшәргә яҙһын.


Башҡортостанда иҡтисадҡа кредиттар күләме арта // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда иҡтисадҡа кредиттар күләме арта\n12:46, 14 мая 2012 Иҡтисад\n2012 йылдың беренсе кварталында Башҡортостан иҡтисадына бирелгән кредиттар суммаһы уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда 15 процентҡа артты. Тәүге өс ай йомғаҡтары буйынса уларҙың дөйөм күләме 140,8 млрд һумға етте, тип хәбәр иттеләр БР Милли банкының матбуғат хеҙмәтендә. Иҡтисадҡа кредиттар буйынса бурыстың ҡалған өлөшө 2012 йыл башынан 7,6 процентҡа артып, 1 апрелгә ҡарата 388,4 млрд һумды тәшкил итте. Милли банкта билдәләүҙәренсә, бурыстар сифаты ла яҡшырған: түләү ваҡыты сыҡҡан бурыстар өлөшө йыл башындағы 4,5 проценттан 4,2 процентҡа кәмегән. Рәсәй буйынса уртаса алғанда иҡтисадты үҫтереүгә бирелгән кредиттар буйынса срогы сыҡҡан бурыстарҙың сағыштырма ауырлығы квартал эсендә 0,1 процентҡа артып, 1 апрелгә ҡарата биш процентты тәшкил итә.


Паралимпия уйындарының төп маҡсаты - етди ҡаршылыҡтарға осрағанда ла өмөтһөҙлөккә бирелергә ярамағанлығын күрһәтеү. Әгәр тырышһаң, ауырлыҡтар менән көрәшһәң, барыһының да яҡшы яҡҡа үҙгәреүе ихтимал. Һәйбәт эш һәм бер аҙ уңыш һәм һин донъя күрә, хатта Олимп үренә күтәрелә алаһың.\nБашҡортостан паралимпиясылары үҙҙәренең еңеүенә беҙҙе күптән өйрәткән. Ванкуверҙа ла миҙалдар яулау процесы туҡталып ҡалманы. Илебеҙ өсөн тәүге алтын миҙалды республикабыҙ вәкиле Ирек Зарипов алды. Ул хәрәкәт-таяныу аппараты имгәнгән спортсылар араһында биатлон эҙәрлекләү уҙышында еңде. Икенсе урынды украин Юрий Костюк алды. Өсөнсө булып АҠШ спортсыһы Энди Суле килде.\nЗарипов "Весь спорт" спорт мәғлүмәт агентлығы менән шатлығын уртаҡлашты:\n- Старт алдынан үҙемде еңеүгә көйләнем, әлбиттә. Биатлонда, эҙәрлекләү уҙышында еңергә. Дөйөм алғанда, барыһы ла уңышлы килеп сыҡты. Икенсе ут һыҙығында ниңә сәпкә тейҙермәнең, тиһегеҙме? Күңел кисерештәре ҡамасауланы. Ышанмаҫһығыҙ, ләкин нисәнсе сәпте япмағанымды иҫләмәйем. Һеҙ әйтмәҫһегеҙме, ә (көлә)?\nӘле башымда шундай сыуалыш! Хис-тойғолар ташып бара һәм башҡа төрлө бер уй юҡ! Эйе, сәпкә тейҙермәнем, ләкин бер аҙ өҫтөнлөгөм барлығын белә инем. Йәнә, маҡтанырға теләмәйем, шулай ҙа мин шәп йүгерәм. Һәм бер "мах"ты, әлбиттә, үҙемә рөхсәт итә ала инем. Беләһегеҙме, ниңә улай ышаныслы һөйләйем? Сөнки алдағы старттарҙа сәпкә тейҙермәгәнде һәр ваҡыт шәп йөрөүем менән компенсациялай торғайным. Ә был юлы, икенсе ут һыҙығынан киткәндә, минең арттан килгән эҙәрләүсенең - беҙҙең команданан Сережа Шиловтың штраф юлынан китеүен күрҙем. Һәм был мәлдә еңеүемде аңланым. Һуңғы 800 метрҙы осоп үттем!..\nБыл уңышынан һуң икенсе көнөнә үк Зарипов 15 километрға саңғы ярышында йәнә үҙен танытты, "алтын" яулап, тағы еңеүсе булды. 15 километрға уҙышта "көмөш" менән рәсәйле Роман Петушков бүләкләнде. "Бронза" Италиянан Энцо Масиеллала.\nЗарипов үҙе тураһында бына нимәләр һөйләй:\n- Мәктәптә башҡа малайҙар кеүек үк баскетбол уйнаным, футболда туп типтем. Ә 2000 йылда, 17 йәш булғанда, мотоциклда МАЗ аҫтына эләктем... Эйе, тиҙлек яратыу миндә - гендар кимәлендә (йылмая). Авариянан һуң бер нисә операция үткәргәс, ике йыл өйҙә ултырҙым, бөтөнләй бер нимә менән дә шөғөлләнмәнем. Үҫемлек кеүек инем - ашаным, эстем, йоҡланым. Бер көн үтте, икенсеһе етә - һәм һин кем булыуыңды, был донъяға ниңә яралғаныңды аңламай башлайһың. Артабан атайым менән әсәйем ҡаты ғына: "Етәр тик ултырырға, кемгә оҡшағанһың, үҙеңә ҡара," - тине. Ауырлығым 93 килограмға еткәйне. Әле хәрбиҙәрсә - 65. Мин Стәрлетамаҡтан, Башҡортостандан. Беҙҙең республикала инвалидтар йәмғиәте етди эшләй. Рөстәм Батыров етәкләй. 2003 йылда мин дә йәмғиәткә килдем. Спорт менән шөғөлләнә башланым, тәүҙә төрлөһөн булаштырҙым - еңел атлетика ла, ауыр атлетика ла, йөҙөү, өҫтәл теннисы ла ҡалманы. Республика ярыштарында сығыш яһай башланым. 2004 йылда еңел атлетика буйынса республика йыйылма командаһына эләктем, Рәсәй чемпионатында саңғы ярышы һәм биатлон буйынса команданың өлкән тренеры Ирина Громова менән таныштым. Ул Башҡортостандан тренер Әмир Ғүмәровҡа мөрәжәғәт итергә кәңәш бирҙе. Шулай итеп беҙ Ирина Александровна һәм Әмир Әбүбәкер улы менән бергә эшләй башланыҡ. 2005 йылда, ни бары дүрт ай саңғыла йөрөгәндән һуң, мине Рәсәй йыйылма командаһына алдылар, донъя кубогы этаптарына барҙым һәм шунда уҡ алдынғы унау исемлегенә индем - тәүҙә һигеҙенсе, унан етенсе, алтынсы, бишенсе. Туринда үткән Паралимпиадала дүртенсе булып килдем.\nҠайраҡ ауылынан Башҡортостандың икенсе паралимпиясыһы Кирилл Михайлов та Зариповтан ҡалышмай. Өс километр дистанцияға биатлон эҙәрлекләү уҙышында алған "алтын"ын ул биш йәшлек ҙур улына бағышлай. Икенсе урынды Норвегиянан Нильс-Элик Ульсет яулай, ә өсөнсөнө - украин спортсыһы Григорий Вовчинский.\n20 километрға саңғы уҙышында яуланған Михайловтың икенсе "алтын"ы кесе улына бағышланған. "Көмөш" норвег Нильс-Элик Ульсетта, ә "бронза" рәсәйле Владимир Кононовта.\n"БАШвестЪ" был ике атлеттың остазы, атҡаҙанған тренер Әмир Ғүмәров менән бәйләнешкә инергә теләгәйне. Ләкин беҙгә уның өс башҡорт паралимпиясыһынан торған команда менән бергә китеүен әйттеләр.\nБеҙ биш тапҡыр паралимпия чемпионы, БР Юғары спорт оҫталығы мәктәбенең паралимпия, сурдолимпия һәм олимпия төрөнә ҡарамаған спорт төрҙәре бүлеге начальнигы Андрей Строкинға шылтыраттыҡ. Ул "БАШвест"ҡа яуланған миҙалдарҙың һуңғыһы булмау ихтималлығын хәбәр итте:\n- Республиканан өс кеше китте. Һәм тағы ла старттар була әле. Кәм тигәндә, Зариповтың да, Михайловтың да өсәр старты көтөлә. Өҫтәүенә, уларҙы эстафетаға ла ҡуйыуҙары бар. Яҡын арала Бәләбәйҙән тәжрибәле спортсыбыҙ Ирек Маннанов та уҙышҡа сыға. Тәүге старты уның 1998 йылда Наганола булды. Ул насар күреүселәр араһында 12,5 километрға биатлонда йүгерә. Иректе лә кәм тигәндә өс старт көтә.\n- Тимәк, "алтын"дар күп була әле?\n- Олимпиада һәм Паралимпиадаларҙа бер нимәне лә алдан күҙаллап булмай. Старттар бик ҡатмарлы. Шулай ҙа ышаныс бар.\n- Әле өлгәшелгәндәр менән ҡәнәғәтһегеҙме?\n- Әлегә ике спортсыбыҙ Рәсәй өсөн мөмкин булған алты алтын миҙалдың дүртәүһен алды. Был күрһәткес үҙе күп нәмәне һөйләй.\n- Егеттәр саңғы ярышында һәм биатлонда көслө...\n- Эйе, Паралимпияла төрлө программа төрҙәрендә ҡатнашырға мөмкин. Был рөхсәт ителә.\n- Башҡортостан паралимпиясылары ҡайҙа әҙерләнә?\n- Бәләбәйҙә. Улар менән Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры Әмир Ғүмәров шөғөлләнә.\nФото www. rezeptsport. ru сайтынан.


18 Октябрь 2021, 09:15\nСөгөлдөр сәскән 16 райондың өсәүһендә — Благовар, Ҡырмыҫҡалы, Өфө районында уңыш йыйыу тулыһынса тамамланған, дүртәүһендә аҙағына етеп килә.\nТатлы тамырҙың тулайым йыйымы 810 мең тоннанан ашҡан. Уртаса уңыш гектарына 247,6 центнер тәшкил итә. Өфө һәм Ҡырмыҫҡалы райондарында быйыл гектарына 336 — 439 центнер уңыш алыуға өлгәшкәндәр.\nПредприятиелар яңы уңыш сөгөлдөрөн шәкәргә эшкәртә лә башлаған. Бөгөнгә заводтарға 415 меңдән ашыу тонна сеймал оҙатылған, 15 мең тонна тирәһе шәкәр етештерелгән.\nДөйөм алғанда быйыл шәкәр сөгөлдөрө 16 районда 36,5 мең га майҙанда сәселгән. Былтыр иһә татлы тамыр 28,8 мең га майҙан биләгән, уртаса уңдырышлыҡ 400 ц/га булған. Был 2019 йыл күрһәткестәренән 10%-ҡа юғары. 2020 йылғы тулайым йыйым 1 млн тоннанан артҡан. Быйылғы йәйҙең үтә эҫе тороуы һәм ҡоролоҡ бар культураларҙың да уңышы кәмерәк булыуына килтерҙе.\nТеги:шәкәр сөгөлдөрөуңыш йыйыу


Ғосман солтанлығын бөтөрөү — Башҡорт Википедияһы\nҒосман солтанлығын бөтөрөү\n(Ғосман империяһы бөтөрөлөүе битенән йүнәлтелде)\n1922 йылдың 1 ноябрендә Төркиәнең Бөйөк милли йыйылышы тарафынан Ғосман солтанлығын бөтөрөү менән 1299 йылда нигеҙләнгән Ғосман империяһы йәшәүҙән туҡтай. 1922 йылдың 11 ноябрендә Лозанна ҡалаһындағы конференцияла Анкаралағы хөкүмәт менән Бөйөк милли йыйылышының Төркиә территорияһы өҫтөндәге суверенитеты танылған. Һуңғы солтан Мәхмәт VI ғосман баш ҡалаһы Истанбулдан 1922 йылдың 17 ноябрендә киткән. 1923 йылдың 24 июлендә Лозанна килешеүенә ҡул ҡуйғандан һуң хоҡуҡи позициялары ниғытылған.\n2 Ғосман империяһының ахыры\n1914 йылдың 11 ноябрендә Ғосман империяһы Үҙәк державалар (Германия һәм Австро-Венгрия) яғында Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша башлай. Беренсе донъя һуғышының Яҡын Көнсығыш хәрби хәрәкәттәр театры 1918 йылдың 30 октябрендә Мудрос солохона ҡул ҡуйыу менән тамамлана. 1918 йылдың 13 ноябрендә британ, француз һәм итальян ғәскәрҙәре Ғосман империяһының баш ҡалаһы Истанбулды оккупациялай.\n1915 йылғы Лондон килешеүенә ҡул ҡуйғандан һуң Ғосман империяһын бүлеү башлана һәм башлыса Антанта ағзалары араһындағы ике яҡлы бер нисә килешеүҙәр менән дауам ителә. 1920 йылдың 15 мартына ҡарай төндә Истанбулда хәрби идаралыҡ урынлашҡандан һуң британ ғәскәрҙәре Ғосман империяһының мөһим биналарын биләй һәм милләтселәрҙе ҡулға ала башлай. 1920 йылдың 18 мартында ғосман парламенты (Ғосман империяһының Генераль ассамблеяһы) үҙенең биш ағзаһын ҡулға алыуына союздаштарға протест ебәрә. Был һуңғы йыйылыш була һәм Ғосман сәйәси системаһының бөтөүен билдәләгән. Солтан Мәхмәт VI 1920 йылдың 11 апрелендә Ғосман империяһының Генераль ассамблеяһын тарҡатҡан. Шул уҡ ваҡытта солтан башлығындағы Истанбул хөкүмәте үҙ бюрократик аппараты менән үҙ эшмәкәрлеген дауам иткән.\n1920 йылдың 10 авгусындағы Севр солох килешеүе империяны бүлеүҙе тамамлай. Ошо ваҡытта яҡынса 150 сәйәсмән этап буйынса Мальтаға һөргөнгә ебәрелгән. Мостафа Кемал етәкселегендәге Төрөк милли хәрәкәте 1920 йылдың 23 апрелендә Анкарала Төркиәнең Бөйөк милли йыйылышын булдырған.\nТөркиәнең Бөйөк милли йыйылышы Төркиәнең бойондороҡһоҙлоғо өсөн хәлифә Мәхмәт VI башлығындағы монархик Истанбул хөкүмәтенә ҡаршы һуғыш (Кемал инҡилабын) башлай һәм Kuva-yi Milliye армияһын ойоштора. Уға ҡаршы Истанбул хөкүмәте «Хәлифәлек армияһы» булараҡ билдәле булған Kuva-yi Inzibatiye ойошторған.\nТөркиәнең бойондороҡһоҙлоғо өсөн һуғыш барышында тоҡанған башҡа ихтилалдар менән бер үк ваҡытта Болу, Дюздже, Хендек, Адапазарында низағтар булған. Хәлифәлек армияһына Ислам идеялары яҡын булған һәм уның атамаһы ошоға бәйле. Британ империяһы Хәлифәлек армияһын ҡоралдар һәм кәрәк-яраҡтар менән тәьмин иткән. Хәлифәлек армияһының һәм инглиздәрҙең стратегик маҡсаты милли көстәрҙең Ҡара диңгеҙ боғаҙҙарына еткермәүҙә булған. Kuva-yi Milliye Хәлифәлек армияһын еңгән. Kuva-yi Milliye Төркиәне азат итеүҙә тәүге аҙым тип иҫәпләнһә лә, тиҙҙән регуляр булмаған хәрби хәрәкәттәр туҡталған Грек һуғышы башланыр алдынан, Kuva-yi Milliye ойошторолған армияның нигеҙе була, аҙаҡ ул Төркиәнең Ҡораллы көстәре тип үҙгәртеп ҡоролған.\nҒосман империяһының ахыры[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҒосман империяһы Ғосман I нигеҙләгән династия хакимлыҡ итеүенән алып суверенитетҡа эйә булған. Ғосман I-нең ғаиләһе һәм тоҡомдары империя менән 1299 йылдан уның бөтә тарихы дауамында хакимлыҡ иткән. Солтан йөҙөндә Ғосман династияһы барлыҡ сәйәси берәмектәр өҫтөнән юғары власҡа эйә булған. Солтан берҙән-бер һәм абсолют регент, дәүләт башлығы һәм империяның хөкүмәт башлығы булған. Ғосман Конституцияһында нығытылған сәйәси система һәм бөйөк вәзирҙәр солтандың ихтыяры буйынса эшмәкәрлек иткән.\nЛозанна ҡалаһындағы конференцияға саҡырыу ҡағыҙы Истанбулдағы солтан хөкүмәтенә лә, Анкаралағы хөкүмәткә лә тапшырылған. Мостафа Кемал тик Анкаранан хөкүмәт кенә конференцияла ҡатнашырға тейеш тип иҫәпләгән. 1922 йылдың 1 ноябрендә Бөйөк милли йыйылыш Истанбулдағы Солтанлыҡ хөкүмәтен законһыҙ тип таный. Шулай уҡ Бөйөк милли йыйылыш союздаштар тарафынан Истнабул оккупациялағандан алып ул илдең баш ҡалаһы булыуҙан туҡтаған тигән ҡарар ҡабул итә. Шулай уҡ йыйылыш солтанлыҡ бөтөрөлөүе тураһында иғлан иткән. Солтанлыҡты бөтөрөү Ғосман империяһын юҡ итә. Резолюция менән танышҡандан һуң 17 ноябрҙә Мәхмәт VI Малайя британ линия карабы бортында йәшеренеү урынын эҙләй. Мәхмәт VI ҡасҡандан һуң, уның хөкүмәтенең башҡа министрҙары отставкаға китә. Шулай ҙа Ғосман дәүләтенең йәки солтандың капитуляцияһын иғлан итеүсе бер ниндәйҙә рәсми документ юҡ. Лозанна ҡалаһындағы конференция 1922 йылдың 11 ноябрендә Ғосман империяһына алмаш булараҡ Төркиәнең Бөйөк милли йыйылышы суверенитетын таный.\nЛозанна конференцияһыда 600 исемдән торған исемлек күрһәтелгән һәм был исемлеккә ингәндәр нон грата шәхестәре тип иғлан ителергә тейеш булған. Исемлек Ғосман империяһының хакимлыҡ итеүсе элитаһын ситләштереү өсөн тәғәйенләнгән. Лозанналағы һөйләшеүҙәр исемлекте 150-гә тиклем кәметкән һәм килешеүгә 1923 йылдың 24 июлендә ҡул ҡуйылған.\nXIV быуаттан, солтан Морат I хакимлыҡ итеүенән алып Ғосман династияһы Ғосман хәлифәлегенең булып тора. Мәхмәттең ике туған ағаһы Абдулмәжит II власҡа килгәнгә тиклем, Ғосман династияһы вәкиле хәлифә титулын һәм барлыҡ мосолмандар өҫтөндә власть тотҡан. Ғосман династияһы үҙен Мөхәмәт Пәйғәмбәрҙең сәйәси һәм дини вариҫы һәм Ғосман империяһында һәм унан ситтә барлыҡ мосолман йәмәғәтенең лидеры булараҡ позицияла торған. Абдулмәжит II-нең титулы Һиджаздан ғәрәп ихтилалы лидеры король Хөсәйен ибн Али әл-Хашими тарафынан дәғүәләнгән, ул Мәхмәт V-не хөкөм иткән, әммә уның батшалығы 1925 йылда Әбделғәзиз ибн Ғабдрахман әл-Сәғүд тарафынан бөтөрөлә һәм аннексиялана.\n1923 йылдың октябрендә Төркиәнең Бөйөк милли йыйылышы үҙе тураһында Төркиә Республикаһы булараҡ иғлан итә.\nТөркиә Республикаһы иғлан ителгәндән һуң да илдә Ғосман династияһы вәкилдәре ҡалған. 1924 йылдың 23 апрелендә (1924 йылдың 1 июндә йәнә ҡаралған) илдән ҡыуылғандар исемлеге төҙөлгән һәм ғәмәлгә индерелгән[lower-alpha 1]; исемлеккә властан ситләтелгән Ғосман династияһы яҡлыларынан 120 кешенең исеме ингән.\n↑ 1,0 1,1 Turkish War of Independence.\n↑ Who’s Who — Sultan Mehmed VI.\n↑ Finkel 2007, pp. 546\nFinkel Caroline Osman's Dream: The History of the Ottoman Empire — Basic Books, 2007.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ғосман_солтанлығын_бөтөрөү&oldid=940882 ҡабул ителгән


Яҙғы каникул осоронда Сулпан балалар театры Е.Тыщуктың «Принцесса на горошине» исемле әкиәте менән кескәй тамашасыларҙы ҡыуандырҙы. Режиссер Борис Мәхмүтов әҫәрҙе сағыу һәм мауыҡтырғыс итеп сәхнәгә сығарыуға ѳлгәшкән. Сәхнә лә шартына килтерелеп матур итеп биҙәлгән ине.\nБыл әкиәт күптәребеҙгә таныш. Театрҙың алыштырғыһыҙ талантлы сәхнә оҫталары Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Фиүзә Сафина (королева) менән Юлдаш Юлдыбаев (принц) образдарын оҫта һәм йәнле итеп асып бирҙе. Күп итеп ашарға яратҡан принцесса Поедана ролендәге Лилиә Әлибаева ѳмѳтлѳ актриса күренә. Шулай уҡ артистар Рәмзиә Сѳнәғәтова, Эльза Ҡотлоғәлләмова, Рәсимә Хәйбуллиналарҙың сығыштары балалар күңеленә хуш килде. Спектаклде ҡарарға Сибай ҡалаһынан ғына түгел, яҡын-тирәләге район уҡыусылары ла килгән ине. Кѳн һайын тиерлек тамаша залы балаларҙың шат тауышынан тынманы.\nКоллективта белемле, алдынғы ҡарашлы һәм талантлы сәхнә оҫталары булғанда, Сулпан театрының киләсәге бар. Сулпандарҙан тағы ла ҡыҙыҡлы, йәнле спектаклдәр кѳтѳп ҡалабыҙ.


Ырғыҙ буйы – алты ауыл...\n7 Апрель 2021, 10:32\n(Экранда Ырғыҙ буйы күренештәре. Сәхнәгә талғын ҡурай көйөнә алып барыусылар сыға.)\n1-се алып барыусы. Хәйерле көн, ҡәҙерле уҡыусылар, хөрмәтле ҡунаҡтар!\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғарипов тормошона һәм ижадына арналған әҙәби-музыкаль кисәне башлайбыҙ!\n2-се алып барыусы. Борон Һамар губернаһы Оло Ырғыҙ буйындағы Диңгеҙбай ауылында Үҫәргән ырыуы Сураш аймағынан күсеп килгән Әбделкәрим тигән кеше йәшәй. Уның Зәлифә исемле бик һылыу ҡыҙы була. Зәлифә тип йән атыусы егеттәр күп булһа ла, уның күңелен Алламорат тигән егет кенә яулай ала. Ғашиҡтар араһына ҡара уйлы Яҡуп атлы егет ҡыҫыла. Ҡыҙҙың күңеле башҡала икәнлеген белгән көйө ул, ҡыҙҙың ағаларына мал биреп, Зәлифә менән ҡауыштырырға ризалаштыра. Яҡуп, үҙенең яуыз ниәтенә ирешкәс, Зәлифәгә өйләнмәй. Аяныслы был хәлдән һуң Алламорат та ҡыҙҙан баш тарта. Йәш ҡыҙҙы йәлләп, ауылдаштары йыр сығара:\nЗәлифәкәй һылыу һыуға бара,\nҺыу һибәйем, тиеп талдарға.\nЗәлифәкәй, бахыр, ни хәл итһен,\nҮҙ ағаһы һатҡас малдарға.\n(Сөләймән Абдуллин башҡарыуында башҡорт халыҡ йыры «Зәлифәкәй» яңғырай.)\n1-се алып барыусы. Ырғыҙ буйында ижад ителгән «Зәлифәкәй» йыры хисле йәш шағир Рәми Ғариповты республиканан ситтә йәшәгән милләттәштәр яҙмышы тураһында уйландыра. Аҙаҡ ул “Ырғыҙ буйы” тигән билдәле шиғырын Ҡыпсаҡ ауылының шулай уҡ Зәлифә исемле уҡытыусы ҡыҙына арнай.\nXIX быуатта бөйөк рус яҙыусыһы Лев Толстой был яҡтарҙа ҡымыҙ менән дауалана. Һамар далаларының матурлығын, кешеләренең ихласлығын үҙенең «Ильяс» һәм «Кешегә күпме ер кәрәк» хикәйәләрендә тасуирлай.\n(Экранда фотоһүрәт һәм картина күрһәтелә.)\nЛев Толстой Ырғыҙ-Кәрәлек башҡорттары менән. 1898 йыл\nӘмир Арыҫланов. «Лев Толстой башҡорт далаһында»\n2-се алып барыусы. Күп тапҡыр ошо яҡтарҙа булған Лев Толстой Ырғыҙ-Кәрәлек башҡорттары тураһында: «Башҡорттар байлыҡ йыймай, шуның өсөн үҙ-ара талаш юҡ уларҙа»,– тигән һығымтаға килә.\nБашҡортостан ғалимдары, яҙыусылары, шағирҙары ла Ырғыҙ-Кәрәлек баш–ҡорттарының йәшәйеше, рухи байлығы менән бик ҡыҙыҡһына, ә тәүгеләрҙән булып 1963 йылдың яҙында йәш шағир Рәми Ғарипов был яҡтарҙы килеп күреү теләгенә ирешә. (Экранда видео күрһәтелә.)\n1-се алып барыусы. Киң, сал ҡылғанлы далаларҙы, милләттәштәренең бөгөнгөһөн күреү, үткәнен өйрәнеү маҡсатында Рәми Ғарипов бөтә алты башҡорт ауылын йөрөп сыға. Был яҡтың үҙенсәлекле тәбиғәте, һары балсыҡлы саман өйҙәре, тырыш, эшһөйәр Ырғыҙ башҡорттары аҙаҡтан шағир ижадында ҙур урын биләй.\nЫрғыҙ буйы – алты ауыл,\nБыуып алды алҡымдан.\n(«Ырғыҙ буйы», 1966 йыл)\n2-се алып барыусы. Шағир сәфәрен Оло Ырғыҙ башында урынлашҡан Һәҙиә Дәүләтшинаның тыуған ауылы Хәсәндән («Ырғыҙ» романындағы Айҙаҡай ауылы, хәҙер ул элекке карталарҙа ғына ҡалған) башлай, аҙаҡ күрше Кинйәғол, Ҡыпсаҡ, Диңгеҙбай (бында Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәшит Ниғмәти, Башҡортостан Республикаһының мәғариф министры Фатима Мостафина тыуған, йәш Һәҙиә Дәүләтшина уҡытыусы булып эшләгән) ауылдарында була. Ауылдарҙың тарихы менән танышыуын Рәми Ғарипов башҡорт яҙыусыһы Бәшәр Хәсәндең тыуған ауылы Бөрйән (Үтәкәй) һәм Таллы (Ҡасҡын) ауылдарында тамамлай.\nЫрғыҙ йылғаһы, Диңгеҙбай ауылы\nШағирҙы халҡының үткәне генә ҡыҙыҡһындырып ҡалмай, илһөйәр һәм телһөйәр Ырғыҙ буйы башҡорттарының киләсәге лә борсой:\nҠайҙа беҙҙең Айбулаттар,\nНиңә тыумай Ниғмәти,\nНиңә китә Һәҙиәләр,\nҠайҙа беҙҙең Ғөбәй? – ти.\n1-се алып барыусы. Ләкин шағир Һамар башҡорттарының яҡты киләсәгенә ышанысын юғалтмай:\nҠайтты «Ырғыҙ», ҡайтты ир-ҡыҙ,\nНиғмәтиҙәр тыумаһа ла,\nТыуыр илдә ҡалғандар... – тип яҙа ул.\n2-се алып барыусы. Һәҙиә Дәүләтшина мәрхүм булғандан һуң, Рәшит Ниғмәти ярҙамында донъя күргән «Ырғыҙ» романы мәңгелек бүләк булып тыуған яҡтарына, яҡташтарына ҡайта. Рәми Ғарипов Ырғыҙ буйына, Һәҙиә Дәүләтшинаға оло ихтирамын, был йылғаның үҙенең Йүрүҙәне кеүек үк уға йән-көс биреүен «Ырғыҙ ҡыҙы» шиғырында әйтә.\nНиңә беҙҙең Ырғыҙ буйын\nТөштә түгел, өнөңдә, ти,\nКилсе, егет, кил беҙгә.\nШауламасы, төнгө диңгеҙ,\nМин бит төш күрә инем:\nИл инәһе, ир бул, тиеп,\nМиңә йән өрә ине!.. (1964 йыл)\nШағирҙың улы Азамат Ғарипов был шиғырға көй яҙа. (Сәхнәлә Азамат Ғарипов башҡарыуында йыр яңғырай.)\n1-се алып барыусы. Ырғыҙ темаһы Рәми Ғариповтың тағы ла бер нисә әҫәрендә урын ала. Мәҫәлән, шағирҙың «Ауылдаштар» шиғырында шундай юлдар бар:\nУрыҫ кәләш алған күрше Заһир,\nӘ Фәрзәнә сыҡҡан ҡырғыҙға.\nБыл ни? Әсәйем дә китап уҡый –\nКүҙлек кейеп, сумған «Ырғыҙ»ға,\nОҡшап тора үҙе бер ҡыҙға.\nЫсынлап та, “Ырғыҙ” романы ололарҙың да, кеселәрҙең дә яратып уҡыған әҫәренә әүерелә.\n2-се алып барыусы. Шағир үҙенең ҡыҫҡа ғына ғүмерен илем, халҡым, телем тип йәшәй, төрлө тарафтарға таралған башҡорт халҡына «Уйҙарым» ҡобайыры аша тик яҡшылыҡ юрай, киләсәге тураһында уйлана:\nҺалып илдең оранын,\nЫрғыҙ, Туғым, Сораным,\nҠаҫмарт, Миәс, Һаҡмарым,\nҠурған, Кама яҡтарым,\nТик яҡшыға юраным.\n(Башҡортостандың халыҡ артисы Ғәли Хәмзин башҡарған «Уйҙарым» ҡобайыры тыңлана.)\nРәми Ғариповтың юрауы юшҡа сыға, Ырғыҙ башҡорттары үҙ телдәрен онотмай, тарихи ер-һыуҙарын ташламай, Рәми васыятына тоғро ҡалып, матур тормош көтә. Өлкәлә «Ырғыҙ» гәзите сығарыла, район һәм өлкә ҡоролтайҙары әүҙем эшләй, үткән быуаттың 70-се йылдарында барлыҡҡа килгән Ырғыҙ ауылының мәҙәниәт йортонда «Ырғыҙ нурҙары» фольклор ансамбле бар. Оло Чернигов районында «Ырғыҙ» мәҙәни үҙәге асыла, Баймаҡ районы хакимиәте тарафынан Костин ауылында Һәҙиә Дәүләтшинаға бюст ҡуйыла. Һамар өлкәһе балалары араһынан Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында уҡыусылар ҙа бар.\n1-се алып барыусы. Шағир яҙған «алты алтын ауыл»да тормош дауам итә. Ырғыҙ буйы башҡорттары тыуған төйәктәрен данлауы өсөн шағирға рәхмәтле, улар ҙа Рәми эҙҙәрен, уның рухын һаҡлап йәшәй:\nСал ҡылғандар үҫкән дала буйлап\nТалғын ғына аға Ырғыҙым.\nТәбиғәтең, матур халҡың менән\nТарихҡа һин индең, Ырғыҙым!\nАлты ауыл – миңә лә ул алтын,\nҺәҙиә апай, Рәми рухын һаҡлап,\nГөрләп йәшәй тыуған яҡтарым...\n(«Ырғыҙым». Д. Шамғунов)\n2-се алып барыусы. Кеше ғүмере – йәшнәп үткән йәшен, ялт итеп бер балҡый ҙа һүнә. Ошо ҡыҫҡа ғүмер юлын һәр кем үҙенсә үтә. Берәүҙәр аҙ ғына йәшәү дәүерендә лә үҙ исемдәрен мәңгеләштереп өлгөрә. Оло Ырғыҙ буйҙарына тәүгеләрҙән булып дан йырлаған Рәми Ғарипов ошондай шәхестәрҙең береһе ине.\nКисәбеҙҙе Рәми Ғарипов шиғырына Роза Сәхәүетдинова ижад иткән “Бәхет – һәр саҡ һуңлап килер ҡунаҡ” йыры менән тамамлайбыҙ.\nӨфө ҡалаһының 160-сы лицейы уҡытыусыһы,


10 Октябрь 2017, 19:42\nӨФӨ, 2017 йыл, 10 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/. Бөгөн Башҡортостан Хөкүмәтендә 2017 йылға журналистика өлкәһендә Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге республика Хөкүмәте премияһы лауреаттарын бүләкләү тантанаһы үтте. Конкурсҡа тәҡдим ителгән 11 дәғүәсенән һәм ике ижади коллективтан комиссия өсәүҙе һайлап алды.\n«Был награда - миңә ҡанат ҡуйған «Башинформ» агентлығының хеҙмәтенә юғары баһа. Бөгөн мәғлүмәт агентлығының эше – ул икһеҙ-сикһеҙ конвейер, ғәйәт ҙур мәғлүмәт ағымы. Ошо ағымда мәҙәниәт һәм сәнғәт, халыҡ-ара аренаһында еңеү яулаған, уңышҡа өлгәшкән замандаштарыбыҙ тураһында яңылыҡтарҙың барлыҡҡа килеүе ҡәҙерлерәк тә. Ҡапма-ҡаршылыҡлы, хәүефле заманда Башҡортостан тағы ла ыңғай, күркәм төбәк булып күренһен, беҙҙең уңыштарыбыҙ бөтә донъяла яңғыраһын өсөн республикабыҙҙың тауышын ишеттерергә тырышабыҙ», — тип билдәләне лауреат Ләйлә Ишморатова (Аралбаева).\nТеги:бүләкләүҙәршәһит хоҙайбирҙин исемендәге премия


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - КЕМДӘР УЛАР МИШӘРҘӘР? - 2021 - Мәҡәләләр\nБалтас районында өр-яңы тарихи-мәҙәни үҙәк асыла. Маҡсаты бер - Башҡортостан мишәрҙәренең мәҙәни ҡиммәттәрен өйрәнеү, тергеҙеү һәм һаҡлау. Әйткәндәй, был төбәктә етмештән ашыу ауыл бар, уларҙың 14-дә мишәрҙәр көн итә, тип раҫлай әңгәмәсебеҙ.\n- Тарихтан мәғлүм булыуынса, 1812 йылда мишәрҙәрҙең башҡорт-мишәр полкы составында Парижғаса барғаны билдәле. Был полк 1798 йылдар тирәһендә ойошторолған. 1920 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, төбәктә 166 мең самаһы мишәр теркәлгән. Ә 1926 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса республика биләмәһендә 136 мең самаһы мишәр йәшәгән. 1939 йылдағы иҫәп буйынса иһә мишәрҙәр бөтөнләй теркәлмәгән. Нисек былай килеп сыҡҡан һуң? Белеүебеҙсә, был тарихи осорҙа Татарстан, Башҡортостан республикалары формалашыуҙы дауам иткән, шуға ла, бәғзе белгестәр билдәләүенсә, мишәрҙәрҙең теле татар теленә яҡын булыу сәбәпле, уларға тап ошо милләт вәкиле тип яҙылыу тәҡдим ителгән.\n"Мишәр" һүҙенең тарихы тәрән, бер фараз буйынса ул "мадъяр", "маджар" һүҙҙәренә барып тоташа. Был халыҡ яугир булмышлы, ҡыйыу булған, мишәрҙәр - уларҙың тоҡомдары, тиҙәр. Икенсе фараз буйынса, Пенза, Түбәнге Новгород тарафтарында Мещера тигән төбәк булған. Батша власы был тарафтарҙан Рәсәй сиктәренә күсергән кешеләрҙе "мишәрҙәр" тип атаған. Был халыҡ батшаға бик тоғро булған.\nКүптән түгел "Башҡортостан мишәрҙәре" тигән йыйынтыҡ донъя күргән. Авторҙары - тарихсылар Салауат Хәмиҙуллин, Азат Ярмуллин. Бында дәһшәтле осорҙа Башҡорт автономияһы өсөн көрәшкән билдәле мишәрҙәр тураһында мәғлүмәттәр һәм башҡа тарихи материалдар бар, - ти Айҙар Сираев.\nУл мишәрҙәрҙең милли аштары тураһында ла телгә ала. Мәҫәлән, "майаш" тигән тәмлекәстәр беҙ күнеккән бауырһаҡтан бәләкәйерәк, ә сәк-сәктән ҙурыраҡ итеп яһала. Балан ҡатығы ла - үҙенсәлекле эсемлек. Уны эшләү өсөн баланды оҙаҡ ҡына ҡайнаталар һәм он менән ҡуйыртып, шәкәр ҡушып, татлы эсемлек яһайҙар. "Был - Балтас бренды. Баланды беҙҙә "малан" тиҙәр. Бындай эсемлекте бер ҡайҙа ла осратмаҫһығыҙ", - ти Айҙар Сираев.\nМишәр теленә килгәндә, Айҙар Сираев әйтеүенсә, улар "яңғырап торған "ч" хәрефе менән һөйләшә.\nӘлеге ваҡытта мишәр ауылдары Борай, Ҡариҙел, Кушнаренко, Дәүләкән, Саҡмағош һәм башҡа райондарҙа урынлашҡан. Рәсәйҙә иһә улар Силәбе өлкәһендә, Сыуашстанда, Себерҙә һәм башҡа төбәктәрҙә таралған.\n"Күңелебеҙҙә мишәр тигән үҙбилдәләнеш йәшәй. Был беҙҙең өсөн бик мөһим. Яңы асылған тарихи-мәҙәни үҙәктең маҡсаты - тарихыбыҙҙы асыҡларға, күберәк мәғлүмәт тупларға, милләтебеҙҙең вәкилдәрен берләштерергә. Ошо көндәрҙә ул рәсми асыласаҡ", - ти Айҙар Сираев.\nЯҙылған: 10.09.21 | Ҡаралған: 202


Күңеле тулы һөйөү ине... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Күңеле тулы һөйөү ине...\nУл “мөхәббәт шағиры” булды.\nКүренекле шағир, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Зәйнәб Биишева һәм Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премиялар лауреаты Рәмил Йәнбәк 1952 йылда Күгәрсен районының Дауыт-Ҡайып ауылында тыуған.\nУға ете йәш ярым булғанда һуғыш яраларынан атаһы үлеп китә.\nӨфө ҡалаһының 1-се мәктәп-интернатын тамамлағас, бер йыл ауылда уҡытып ала. БДУ-ның V курсында саҡта Рәмилде “Башҡортостан пионеры” гәзите редакцияһына эшкә саҡыралар.\nБында 18 йыл эшләп, хәбәрсенән баш мөхәрриргә тиклем арауыҡты үтә.\nАртабан “Китап” нәшриәтендә баш мөхәррир, директор була, Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесенең урынбаҫары вазифаһында, “Ағиҙел” журналында баш мөхәррир урынбаҫары булып эшләй.\n2017 йылдың 10 ғинуарында, йөрәге тотоп, ҡапыл ғына мәрхүм булып ҡалды. Ул, үҙенең ихтыярына ярашлы, тыуған ауылы Дауыт-Ҡайып зыяратында атаһы, әсәһе һәм Венер ағаһы янында ерләнде.\nҺуңғы йылда өҙөлөп һөйгән ҡатыны Зилә мәрхүмә булғас, көн йә төн тип тормай беҙгә, Сибайға, бик йыш шылтыратты.\nҠысҡырып көлөр ҙә эсендә булған бөтә серен түкмәй-сәсмәй асып һалыр ине. Самаһыҙ ихлас, үтә лә асыҡ ине дуҫыбыҙ: шатланғанда йөрәген өҙөп бирергә әҙер, йәне көйгәндә ҡылыслы-һөңгөлө башҡорт батыры кеүек ине. Бер ваҡытта ла күңелендә асыу, үпкә һаҡламаны, кешегә ҡарата ниндәй генә мөнәсәбәт күрһәтһә лә, уның ыңғайы йылмайып-көлөп, күңелен аяй белде, ҡайтымһаҡ булды. Былар барыһы ла уның асылының сафлығы, эскерһеҙлеге тураһында һөйләй ине.\nРәмилдең һаулығына зарланғанын ғүмеремдә лә ишеткәнем булманы. Ауырығанын да иҫләмәйем. Шулай ҙа... Ноябрь аҙаҡтары ине булһа кәрәк, буранлы, толҡаһыҙ бер кистә көтмәгәндә шылтыратты.\n— Фәрит дуҫ, яңы ғына Ғәлим менән (Ғәлим Хисамов – яҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты) Фәрит ағай Бикбулатовты ҡуйып ҡайттыҡ, – тине бойоҡ ҡына. – Күптән түгел Әхмәт Сөләймәновты оҙаттыҡ, хәҙер Фәрит ағай... Китә ағайҙар, китә... Сират беҙгә лә етте түгелме?!\n— Кит, Рәмил, һин ни һөйләйһең?! Беҙ бит уларҙан күпкә йәш... Малайҙар ғына... Юҡты һөйләмә! – тип әрләп ташланым.\n— Беҙгә сират, Фәрит дуҫ, беҙгә!\nЯратҡан ағайҙарының вафатынан һуң ике ай ҙа йәшәй алмай ҡалды... Кеше “китерен” алдан һиҙә тиҙәр. Әллә ысынлап та белдеме икән? Шунан 30 декабрҙә кис шылтыратты. Матур итеп Яңы йыл менән ҡотланы.\n— Рәмил, ниңә ҡабаланаһың? Яңы йылға теүәл бер тәүлек бар бит әле, — тинем, шаяртып.\n— Донъя хәлен белеп булмай, иртәгә әллә шылтыратып була, әллә юҡ, — тине бойоҡ ҡына.\nЫсынлап, бүтән шылтыратыша алманыҡ. Ошо һөйләшеү һуңғыһы булған икән.\n10 ғинуар кисендә ҡот осҡос хәбәр еткерҙеләр...\nХаҡлы ялға ла сығырға өлгөрмәгән Шамил ағаһының, университет тамамлап, диплом яҡларға әҙерләнеп кенә йөрөгән Ләйсән ҡыҙы менән кейәүенең, Венер ағаһының (билдәле шағир Венер Йәнбәков), һөйөклө ҡатыны Зиләнең үлеме, алтмыш йәше тулыр-тулмаҫтан яратҡан эшен юғалтыуы... Йыл һайын тигәндәй бер-бер артлы килгән ошо сама ҡайғыны шағирҙың хисле йөрәге нисек күтәрә алһын инде?!\nБеҙ уны яратып “Мөхәббәт шағиры” тип йөрөттөк. Ул барлыҡ донъяны, матурлыҡты яратты, барыһы менән дуҫ була белде. Күңеле тулы һөйөү ине. Эйе, ул һөйөү йырын йырлар өсөн тыуғайны, тик тормош ҡына уны аңламаны...\nАвтор: Фәрит ӘХМӘРОВ


Мәктәп директоры кәңәшсеһе кем булыр?\n10 Май , 09:30\nПедагогтар яңы конкурсҡа сыға\nБашҡортостанда “Рәсәй Федерацияһы граждандарын патриотик тәрбиәләү” Федераль проекты сиктәрендә “Балалыҡ навигаторҙары 2.0” Бөтә Рәсәй конкурсы тормошҡа ашырыла. Уның маҡсаты –тәрбиә һәм балалар йәмәғәт берекмәләре менән бәйләнеш булдырыу буйынса мәктәп директорҙары кәңәшселәренең кадрҙар резервын формалаштырыу.\n– “Балалыҡ навигаторы 2.0” – Рәсәй Федерацияһы мәғариф министрлығының һәм Рәсәй мәктәп уҡыусылары хәрәкәтенең асыҡ конкурсы булып тора һәм ул балалар берекмәләре менән эшләү буйынса мәктәп директоры кәңәшсеһе вазифаһына кандидаттар һайлауға йүнәлтелгән, - ти Башҡортостан Республикаһының Мәғариф һәм фән министры Айбулат Хажин. – Республикала тәрбиә эшенә ҙур иғтибар бүленә, күп милләтле республикабыҙҙың этномәҙәни үҙенсәлеге лә иғтибарға алына. Әле педагогтар конкурсҡа дәррәү ҡушылды. Барлығы ике меңдән ашыу педагогты “Дөйөм белем биреү ойошмаһында тәрбиә” квалификацияһын күтәреү программаһы буйынса уҡытыу планлаштырыла.\nКәңәшселәр институтының роле тураһында Рәсәй Федерацияһы Мәғариф министрлығының тәрбиә, өҫтәмә белем биреү, балалар ялы өлкәһендә дәүләт сәйәсәте Департаменты директоры Наталия Наумова ла үҙ фекерен белдерҙе.\n“Балалыҡ навигаторы” проекты һәм тәрбиә системаһында кадр резервын конкурс һайлауы ҙур әһәмиәткә эйә. Навигатор баланы һәм белем биреү ойошмаһын уратып алған ҙур күләмле мәғлүмәтте эшкәртергә булышлыҡ итә. Балалыҡ навигаторҙары – улар чиновниктар түгел. Тәрбиә эштәре буйынса директор кәңәшсеһе – ул адреслы рәүештә мәктәптең белем биреү мөхитен өйрәнә, - ти ул.\nНаталия Наумовна билдәләүенсә, тәрбиә системаһының кадрҙар резервы белем биреү ойошмаларында барған мөһим үҙгәрештәрҙең эпицентрына әүереләсәк. Был үҙгәрештәр тәүге сиратта балалар инициативаһын үҫтереүгә, балаларҙы мәктәп тормошона йәлеп итеүгә йүнәлтелгән. 2021 йылда “Балалалыҡ навигаторы” конкурсы 10 пилот төбәгендә уҙғарылды. Тәрбиә буйынса тәүге кәңәшселәрҙе Брянск, Вологодск, Калининград, Нижегородск, Омск, Сахалин, Төмән, Силәбе өлкәһе, Ставрополь крайы, Севастополь ҡалаһында ҡабул иттеләр. 2022 йылда проект тағы ла 35 төбәктә йәйелдереләсәк.Хәҙер кәңәшселәр мәктәптәрҙә генә түгел колледждарҙа ла барлыҡҡа киләсәк. Конкурсты тормошҡа ашырыуға шул иҫәптән Башҡортостан да ҡушыла.\n“Балалыҡ навигаторҙары 2.0” Бөтә Рәсәй конкурсы тәрбиә бурыстарын хәл итеүҙең яңы юлдарын асыуға һәм балаларға мөмкинлектәрҙе ҡулланыуҙа ярҙам итергә әҙер булған педагогтарҙы көтә.\nҠатнашыу өсөн теркәлергә (https://rdsh.education/contest/) һәм анкета тултырып, сайтта шәхси кабинетта ҡатнашыусы портфолиоһын эшләргә , тест һәм әңгәмә үтергә кәрәк. Ғаризалар 13 майға тиклем ҡабул ителә.\n“Балалыҡ навигаторы 2.0”конкурсы “ Мәғариф” милли проектының (Национальный проект “Образование”) “Рәсәй Федерацияһы граждандарын патриотик тәрбиәләү” федераль проекты сиктәрендә тормошҡа ашырыла. Был саралар Ил президенты Владмир Путиндың май указдарына ярашлы башҡарыла.


Шәйех нәҫеле менән осрашыу » "Урал" гәзите\nОшо кѳндәрҙә Учалы яҙыусылар ойошмаһы мәшһүр ғилем эйәһе, арҙаҡлы дин әһеле Шәйех Зәйнулла ишандың тыуыуына 180 йыл тулыуға арнап осрашыу үткәрҙе. Осрашыуға ишандың Учалы район-ҡалаһында йәшәгән 4-се, 5-се, 6-сы,7-се быуынға тиклем 20-ләгән туғаны килде.\nУчалы яҙыусылар ойошмаһының етәксеһе Әҡлимә Сафина Зәйнулла Рәсүлевтең туғандары, уның тураһында яҙылған китаптар менән таныштырҙы.Учалы яҙыусылар ойошмаһы ла майҙа Шәйех тураһында китап сығарыуға әҙерләнә.\nТуғандар күрешеүе Зәйнулла ишан мәсетендә дауам итте.\nКүренекле мәғрифәтсегә арналған Хәтер кисәләре 13 майҙа Ѳфѳлә, 14 майҙа Троицкиҙа, 15-ендә Аҡҡужа мәктәбе музейында буласаҡ. Хәтер кѳндәренә Тѳркиәлә, Ҡаҙағстанда, Ҡырғыҙстанда, Киевта, Ҡазанда йәшәгән туғандары, шәкерттәре, уның изге эшен дауам итеүселәр килеүе кѳтѳлә.\nАрҙаҡлы шәхес, дин әһеле, мосолмандарҙың танылған мәғрифәтсеһе, аҡыл эйәһе Әл-Нәҡшбәнди Шәйех Зәйнулла Хәбибулла улы Рәсүлевтең тыуыуына 180 йыл. Ул Учалы районы Шәрип ауылында донъяға килгән. Зәйнулла ишан изге эштәре, әүлиәлеге, зирәклеге менән дан алған. 1851 йылдан Троицк ҡалаһында уҡый. 1869 йылда Мәккәгә хажға барышлай Истанбулда атаҡлы тѳрѳк шәйехе Әхмәт Зыялетдин бин Мостафа Кѳмѳшхәнәүи хәҙрәттә белем ала. Ул Нәҡшбәнд тәғлимәтен уҡытыуға рѳхсәт алған. Гипноз һәм тибет медицинаһы ысулдары менән дауалау һәләтенә эйә булған.\n1858 йылда тыуған яҡтарында имам була. Атаҡлы шәйехтең әүлиәлек һәләте тирә-яҡта тарала. Уның вәғәздәрен тыңларға, белем алырға тѳрлѳ тарафтарҙан мосолмандар ағыла. Әммә яуыз кешеләр, ошаҡсылар ишанды һѳргѳнгә ебәрә.\n10 йыллап ултырғандан һуң хәҙрәт 1882 йылда хажға китә һәм остазы Кѳмѳшхәнәүи хәҙрәттә йәнә туҡтап белемен арттыра.\nАҡыл эйәһе 1884 йылдан ғүмеренең ахырына тиклем Троицк ҡалаһында «Рәсүлиә” мәҙрәсәһе мѳдәрисе була.


Ил-йорт, милләт ғәме менән йәшәгән, ауылдарыбыҙҙын йөҙөк ҡашы булған ҡатын-ҡыҙҙар, республика хәстәрен индәренә йөкмәгән баш ҡала ҡунаҡтары Күгәрсен районының Мораҙым тарлауығында йыйылды.\nРеспубликала дүртенсе йыл рәттән уҙған ағинәйҙәр ҡоро ун алты райондан өс йөҙләп гүзәл затты тупланы.Сара күҙгә-күҙ ҡарашып фекер алышыу, төбәктән килгән делегаттарға һүҙ биреүҙән башланды. Хәйбулла районының Тәүәкән ауылы ағинәйҙәре башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары өсөн ағинәйлек,тәрбиәсе булыу-йәшәү рәүеше тигән фекерҙә.\nИл президенты Владимир Путин үҙенен бер сығышында йәмәғәтселек институттарын тергеҙергә, йәмғиәтте тәрбиәләүҙә уларға таянырға кәрәк тип билдәләп үткәйне. Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарынын «Ағинәй» йәмәғәт ойошмаһы тап ошо һүҙҙәрҙән һуң дәртләнеп эшләй башлаған.\nСираттағы ҡор айырыуса үҙенсәлекле булды. Йыйынға килеүсе ағинәйҙәр үҙҙәрен борсоған һорауҙар, көнүҙәк мәсьәләләр менән уртаға һалып һөйләште. Улар менән туранан-тура Башҡортостандың атҡаҙанған юрисы Зариф Байғусҡаровҡа мөрәжәғәт итте.\nАғинәйҙәр ил, республика, милләт, йәш быуын алдындағы бурыстарҙы, йәмғиәтте борсоған һорауҙарға яуап эҙләне, киләсәккә пландар билдәләне. Сәхнә оҫталары йыр-мондары менән һөйөндөрҙө.\nТормош тәжрибәһе туплаған, зирәк, мөләйем ағинәйҙәр-илден йәме һәм ҡото. Уларҙын һүҙҙәренә ҡолаҡ һалып йәшәйек!


Башҡортостанда сәнәғәт етештереүе ғинуар-августа 3,5% артҡан // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n12:20, 20 сентября 2018 Иҡтисад\nӨФӨ, 2018 йыл, 20 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.\nБашҡортостанда сәнәғәт етештереүе индексы ғинуар-августа – 103,5%, августа 105% тәшкил иткән. Яңы мәғлүмәттәрҙе Федераль дәүләт статистикаһы хеҙмәтенең республика бүлексәһе баҫып сығарҙы.\nАтап әйткәндә, табыу-сығарыу өлкәһендә продукция етештереү күләме ғинуар-августа уҙған йыл күрһәткестәре менән сағыштырғанда 6,1% артҡан. Ошо эшмәкәрлек төрө буйынса ғәмәлдәге хаҡтарҙа ойошмалар әйләнеше 99 миллиард һум күләмендә барлыҡҡа килгән.\nЭшкәртеүсе етештереүҙәрҙең дөйөм һөҙөмтәһе — плюс 2,2%. Әйләнеш — 946 миллиард һум.\nЭлектр энергияһы, газ һәм быу менән тәьмин итеү өлкәһендә мәшғүл предприятиелар ошо уҡ осорҙа етештереү күләмен – 1,4% (дөйөм әйләнеш 153 миллиард һум тәшкил иткән), һыу тәьминәте һәм ҡулланған һыуҙы сығарыу, ҡалдыҡтар йыйыу һәм утилләштереү, бысраҡты бөтөрөү менән шөғөлләнгән ойошмалар 8% арттырған (әйләнеш — 19 млрд һум).\nТеги: сәнәғәт, статистика, сәнәғәт етештереүе


ТҮЛӘҮЛЕ БИЛЬЯРД, КЛУБТЫҢ ЭШ ГРАФИГЫ...\n29 Ғинуар 2020, 12:29\nТатар Малаяҙы ауылы халҡын мәҙәниәт өлкәһендә ниндәй һорауҙар борсой?\n“Татар Малаяҙы ауылы клубы буйынса һорауҙар бар ине. Унда түләүле хеҙмәттәр индерҙеләр. Мәҫәлән, бер сәғәт бильярд бер кешенән 50 һум тора. Йәштәрҙең уйнарға теләктәре бар, әммә ҡиммәт булғанлыҡтан уйнай алмайҙар. Ни өсөн шул бильярдты бөтөнләй түләүһеҙ, йә осһоҙораҡ итмәҫкә? Ауылда башҡа бара торған урын юҡ бит... Элекке клуб мөдире йәштәрҙән аҡса һорамай, кем күпме ҡалдыра ала, шулай түләй ине, ә хәҙер “закондар” үҙгәрҙе. Тағы ла шул күңелде ҡыра - клубтың эш графигы ниндәй булырға тейеш? Халыҡ сәғәт 6-ла яңы эштән ҡайта, ә мәҙәниәт усағы йыш ҡына сәғәт 7-лә бикләнә.”\nҺорауға райондың мәҙәниәт бүлеге начальнигы Илнур Вәлиев яуап бирҙе:\n“ Татар Малаяҙы ауылы клубы – проблемалы зоналарҙың береһе. Халыҡтың һорауҙарына интернет, гәзит аша яуап бирергә түгел, ә улар менән күҙмә-күҙ осрашып, сетерекле мәсьәләләрҙе урында уҡ хәл итергә теләк бар ине. Шуға күрә иртәгә, 30 ғинуарҙа 18.00 сәғәттә Татар Малаяҙы ауылы клубына халыҡты осрашыуға саҡырам”.


Йәйәүлеләр өсөн яңы закон ғәмәлгә инә\n1 июлдән йәйәүлеләр төндә фликерҙар тағырға, йә махсус ялтырауыҡтар тегелгән кейемдә йөрөргә тейеш. Әлегә был талап мәжбүри түгел, шулай ҙа йәйҙән ҡағиҙәне боҙоусыларға биш йөҙ һум күләмендә штраф ҡаралған. Ә фликерҙарҙы ҡайҙан һатып алырға була?\nҒафури районынан кескәй Саша әлегә атлай алмай. Уның өсөн, хатта, бер аҙым яһау ҙа оло һынау. Өс ай элек уны машина бәреп китә. Ҡыҙҙың аяғы һына, мейеһе һелкенә. Бәғерһеҙ водитель ғәфү үтенеүҙе лә кәрәкле тип тапмай. Саша бөгөн әсәһе менән баш ҡалаға реабилитация курсы үтергә килгән. Аяҡҡа баҫыр өсөн балаға дауаланырға кәрәк.\nЛюбовь Иванова, Сашаның әсәһе: «Ике аҙнанан һуң ғына тәүге тапҡыр күҙ йәштәрем аҡты, бығаса, хатта, илай ҙа алманым. Сөнки балам «Әсәй, ауырта» тип көнө-төнө илай... Мин уның аяғына кире баҫыр тип уйламағайным да, табиптар ныҡ тырышты».\nӘлбиттә, машина аҫтында ҡалыу эҙһеҙ үтмәй. Саша ике ай гипста йөрөй. Етмәһә, ҡыҙҙа һаман да ҡурҡыу тойғоһо ҡалған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, балалар араһында ҡазаланыу осраҡтары һирәк түгел. Улар һәр ваҡыт хәүеф үҙәгендә.\nИнспекторҙар билдәләүенсә, аварияларҙың 10 проценты балалар ҡатнашлығында теркәлә. Күңелһеҙ статистикаға юл ҡуймаҫ өсөн, уҡыусылар, уларҙың ата-әсәләре араһында даими аңлатыу эштәре лә алып барыла. Эңер төшкәс, ҡараңғыла йөрөгәндә кейемгә йәбештерелгән фликерҙар машина аҫтында ҡалыу осраҡтарын ҡырҡа кәметер тигән өмөт бар. Тик ҡайҙа һатыла һуң был ялтырауыҡтар? Һорауға яуап эҙләп беҙ баш ҡаланың эре сауҙа нөктәләренә йүнәлдек. Һөҙөмтә ҡыуанырлыҡ түгел.\nСираттағы магазинда ла был тауар булмай сыҡты. Яҡын киләсәктә уның бында һатылыуы көтөлмәй ҙә. Бынан тыш, ҡайһы бер һатыусыларҙың фликерҙың нимә икәнен дә белмәүе аптыратты.\nШулай ҙа юлыбыҙ бөтөнләй уңманы тип әйтеп булмай. Ҡайһы бер эре сауҙа нөктәләрендә фликерҙарға юлыҡтыҡ. Китап һатҡан магазиндарҙың күбеһендә ул бар. Ҡиммәт тә түгел, ни бары йөҙ ҙә егерме һум.\nБәхетһеҙ осраҡтарҙы иҫкәртеү маҡсатында юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләренә үҙгәрештәр индереләсәк. Был яңылыҡ, тәү сиратта, күрше ауылдарға йөрөп уҡыусы балаларға ҡағыла.\nБелгестәр фекеренсә, закон көскә ингәндән һуң фликерҙарға һорау бермә-бер артасаҡ. Тик әлегә баш ҡаланың эре сауҙа нөктәләренең күбеһендә был тауарҙы һатыу яйға һалынмаған. Райондарҙа ла уны табырмын тимә. Йәйгә тиклем был эш алға китер тип өмөтләнәйек.


Мәскәүгә - Кремль шыршыһына быйыл Башҡортостандан 114 уҡыусы бара\nУлар араһында Салауат районы Әлкә урта мәктәбенең 5-се синыф уҡыусыһы Наҙгөл Шәмсетдинова ла бар.\nБеренсе синыфтан тик бишлегә уҡыған ҡыҙҙың хыялы быйыл ниһайәт, тормошҡа ашасаҡ. Уға илдең төп шыршы байрамында ҡатнашыу бәхете йылмайған. Наҙгөл байрамға «Сулпылар», «Яҙғы тамсылар» конкурстарында яулаған уңыштары өсөн бара.\nҠыҙ байрамға күптән әҙермен, тип йылмая. Әле ул сиреккә сығасаҡ билдәләре менән ата-әсәләрен шатландырыр өсөн тырышып уҡый.\nМәктәптең бөтә мәҙәни саралары ла Наҙгөл ҡатнашлығында үтә, йырсы ҡыҙ бигерәк тә башҡорт халыҡ йырҙарын яратып башҡара.\nНаҙгөл Шәмсетдинова мәктәптең йыр-бейеү түңәрәктәренең әүҙем ағзаһы. Районда уны Әлкә ауылы һандуғасы тип йөрөтәләр. Ҡыҙ үҙенең һәләтен шыршы байрамында ла күрһәтергә теләй. Яңы дуҫтар табырға байрамды түҙемһеҙлек менән көтә.


Кемгә патриотизм кәрәк? | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > яңылыҡтар > Кемгә патриотизм кәрәк?\n« Ураҙа аҙағына вәғәҙ\nИстиска намаҙы һәм хөтбәһе тәртибе »\nКемгә патриотизм кәрәк?\nСовет осоронда һәр кемдең күңелендә тейерлек үҙ илең яратыу тойғоһо бар ине. Был Ватанды һөйөү көсө һәр кемгә тәрбиә аша: әкиәттәр, хикәйәләр, батырҙар, башҡорттарҙың азатлыҡҡа ынтылған бөйөк тарихы аша, атай-бабайҙарыбыҙҙың граждан һәм Бөйөк Ватан һуғышы тарих хәтирәләре аша килде. Бигерәктә һәр ир-егеттең үҙ Ватаны алдында изге һәм маҡтаулы бурысы бар ине. Ул — армия сафтарында хеҙмәт итеү ине. Төнгө ҡараңғыла, буранда, ямғыр яуғанда тыуған ауылында ҡалған атай-әсәйеңде, туғандарыңды, дуҫтарыңды һәм тағы бик күптәрҙең тыныс йоҡоһон, шат тормошон һаҡлауҙан да изге, маҡтаулы эш бармы һуң? Әйе, беҙҙең үткән социалистик осорҙа патриотизм тигән төшөнсә, үҙ Ватаныңды, үҙ илеңде яратыу тигән бик көслө тойғо бар ине.\nБөгөнгө көндә ни күрәбеҙ? Күңелдәре менән СССР тәрбиәһенә тоғро ҡалғандарҙың патриотизмы ғына һаҡланғандыр. Беҙ матур тормошта йәшәһең тип, миллиондаған ҡорбандар биреп илебеҙҙе һаҡлаған һәм хәйерселекте бөтөргән атай-бабайҙарыбыҙға хыянат итеп, демократия тип халыҡты талау капитализмы төҙөлгәс, кемдең был юнһеҙ сәйәсәт алып барылған илдә патриот булғыһы килһең? Байып, сереп, юғары ла ултырғандарҙың: ил баштарының һәм түрәләрҙең балалары сит илдә белем алып һәм шунда йәшәп – «Ненавижу Россию», тип ултырғастар, шулай уҡ үҫеп килгән быуындың — балаларыбыҙҙың был Россияла йәшәүҙе хурлыҡҡа һанағас — беҙгә түбән ҡатлам ярлыларға ошо байҙарҙы яҡлап, патриот булып йәшәргәме?\nБурысҡа һәм бөлгөнлөккә батып йәшәгән халыҡтың «Ватан» тигән һүҙҙе ишеткеһе киләме? Исем өсөн үткәрелгән патриотик сараларҙың бер һөҙөмтәһе лә булмаясағы көн кеүек асыҡ. Илебеҙҙә яңы тетрәнештәр булмайынса, «Ватан» һәм «патриотизм» тигән төшөнсәләрҙе оноторға тура килер ахыры. Аҫта Мәхмүт ХУЖИНдың Ватандаш журналында, 2016 йыл, февраль айында сыҡҡан ошо темаға ҡағышлы мәҡәләһең тәҡдим итәм.\nЯт идеалдар рухландырмай, йәғни нисек патриотизм тәрбиәләргә?\n«Ватандаш»тың былтырғы 10-сы сығарылышында донъя күргән «Как воспитать патриотизм?» тип аталған түңәрәк өҫтәл артында фекер алышыу ҡыҙыҡһыныу ҡатыш сәйер тойғолар уятты. Беренсенән, Рәсәй йәмәғәтселегендә синыфтарға бүленеү дауам иткән ҡатмарлы һәм ҡаршылыҡлы дәүерҙә был хаҡта һүҙ ҡуҙғатыу ысынлап та сәйер тойолһа, икенсенән, берәй яңылыҡ ишетмәмме, тигән ҡыҙыҡһыныу ҙа бар ине. Һөйләшеүҙә ҡатнашыусылар патриотлыҡ билдәләмәһе һәм йәмғиәттә уның тотҡан урыны, йәш быуында был сифат самалы булыу айҡанлы борсолоу белдереү, патриотизм тәрбиәләүҙә дәүләттең, айырыуса рус теле һәм әҙәбиәтенең роле һ.б. тураһында дөйөм фекер йөрөтөп, Тыуған илгә һөйөү тәрбиәләү һәм был тойғоно көсәйтеү өсөн тейешле шартнамәләр хаҡында һүҙ алып барыуҙан ситләшә. Минеңсә, Тыуған илде яратыу тойғоһоноң ниндәй дәрәжәлә сағылышын асыҡлау өсөн тәүшарттар сифатында йәмғиәттең сәләмәтлеге, ниндәй ҡиммәттәргә табыныуы, ғаилә институтының роле, граждандар идараһының өлгөргәнлеге иҫәпкә алына. Исемлекте артабан мәктәп һ.б. мәғариф ойошмалары, дәүләт органдарының эшмәкәрлеге дауам итә ала, әммә уларҙың роле ҙур әһәмиәткә эйә түгел.\nПатриотизм, тип билдәләй түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусылар, — сәләмәт, тотороҡло һәм тормошсан йәмғиәттең идеологияһы һәм донъяға ҡарашы. Аталған сифаттар йәмғиәтебеҙҙең асылына ни рәүешле тап килә һуң? Бер быуаттан да ҡыҫҡа ғүмер эсендә капиталистик йәмғиәттә, артабан 70 йылдан ашыу социализмда көн күреп, тағы ла капиталистик ҡоролошҡа күскән йәмғиәттең «тын алышы»нда өр-яңы фекер әйтелмәүе, әлбиттә, ғәжәп түгел. Конфуций әйтмешләй, ҡараңғы бүлмәлә ҡара бесәйҙе, әгәр ҙә ул унда булмаһа, бигерәк тә, табыуы мөмкин түгел.\n«Сикһеҙ ватансы мин совет иле булыу шарты менән ул Ватан...» — тип яҙған йәш башҡорт шағиры М. Хәй уҙған быуаттың 30-сы йылдары аҙағында. Патриотизм, йәғни ватансылыҡ — элекке Советтар Союзында, ә хәҙер Рәсәй Федерацияһында көн итеүселәр өсөн ят төшөнсә түгел. Айырыуса социалистик ҡоролош дәүерендә. Тыуған илгә һөйөү ташып барған кинофильмдар, сәхнә әҫәрҙәре, романдар, шиғырҙар... Ни өсөн икәнлеге лә аңлашыла кеүек: донъяла берҙән-бер булған эшсе-крәҫтиәндәр дәүләтен ошо пропагандистик тойғолар нигеҙендә генә һаҡлау һәм үҫтереү мөмкинлеген КПСС етәкселәре, моғайын, яҡшы күҙ алдына килтереп эш иткәндер. Совет иле патриоттарын тәрбиәләү башлыса ике йүнәлештә: социалистик Ватанды ғына түгел, хатта батша Рәсәйенең дә именлеген һаҡлау өсөн иҫәпһеҙ-һанһыҙ һуғыштарҙа үҙен данға күмгән ҡаһармандарға оло һөйөү-ихтирам тәрбиәләү, социализм төҙөүҙә фиҙакәрлек күрһәткән шәхестәрҙе юғары күтәреү йүнәлештәрендә алып барылды.\nБындай тәрбиәүи эшмәкәрлек мәктәптә башланғыс кластарҙа — октябрят, аҙаҡ пионер һәм комсомол ойошмалары аша даими алып барылып, КПСС-тың иң юғары форумдарының да иғтибар үҙәгенән төшмәне. Совет ҡоролошоноң хеҙмәткә мөнәсәбәтен хәҙерге дәүләт сәйәсәте менән сағыштырыу иһә бөтөнләй яңы власть файҙаһына түгел. «Кем эшләмәй — шул ашамай!» тигән тәү ҡарашҡа тупаҫ тойолған принцип артында ҡулынан килгән һәр кем үҙен файҙалы хеҙмәткә бағышларға бурыслы, тигән ғәҙел ҡанун тороп, Советтар Союзында эшһеҙлеккә юл ҡуйылманы. Хатта ғаиләләрҙә бишәр һәм унан да күберәк балалар тәрбиәләнгән 70-се йылдарҙа ла. Киреһенсә, тап шул йылдар ахырында СССР-ҙа алты тиҫтәнән ашыу яңы төҙөлөш йәйелдерелеүе хаҡында бынан бер нисә йыл элек «Комсомольская правда» гәзите тотош бер бит, хатта картаһын күрһәтеп, яҙып сыҡты.\nСоциалистик ҡоролоштоң хеҙмәт кешеһенә мөнәсәбәте айырыуса иғтибарға лайыҡ. Тырышып эшләгәндәрҙе ул саҡта баһалай белделәр: вазифала үрләтеү, сиратһыҙ фатир биреү, орден-миҙалдар һәм, ахыр килеп, Социалистик Хеҙмәт Геройы кеүек иң юғары почетлы исем! Дөрөҫ, һуңғыһы бик һирәктәргә генә тәтей торғайны. Ә хәҙер? Рәсәй Федерацияһы Конституцияһының 37-се статьяһына ярашлы «хеҙмәт ирекле», «мәжбүри эшләтеү тыйыла». Дөрөҫ, был принциптарҙың һис кенә лә насарлығы юҡ, тик улар юғары үҫешкән граждандар йәмғиәте өсөн генә ҡулай. Мәҫәлән, унда кеше матди эшмәкәрлек менән шөғөлләнмәһә лә, акционерҙар йәмғиәте ағзаһы икән, шуның дивидендтарына ла йәшәй ала. Хеҙмәтте ирекле тип иғлан итеп, яңы властар үҙҙәрен иҡтисадты үҫтереү өсөн өҫтәмә эш урындары булдырыу иҫәбенә һалым базаһын киңәйтеү һәм көслө социаль сәйәсәт тәьмин итерҙәй ҡаҙна туплау мәшәҡәтенән азат итте. Был конституцион принциптың емергес йоғонтоһон бөгөн тамаҡ аҫрарлыҡ аҡса эшләү өсөн Себер, Мәскәү һ.б. эре ҡалаларҙа эш эҙләргә мәжбүр граждандар үҙ елкәһендә татып белә. Уларҙан, һин патриотмы, тип һорап ҡара әле!\nБәндә хатаһыҙ булмаған кеүек, һәр социаль ҡоролоштоң да үҙ өҫтөнлөктәре һәм етешһеҙлектәре бар. Хәҙерге ысынбарлыҡҡа баһа биргәндә, Советтар Союзында йәшәп килгән «кеше — кешегә дуҫ һәм туған», ә капиталистик ҡоролошҡа хас «кеше — кешегә бүре» тигән принцип һис кенә лә ялған түгел, тигән һығымтаға киленә.\nСовет йылдарының традицияһы буйынса йәмғиәтебеҙҙә Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарының үҫеп килеүсе быуын менән осрашып, яу хәтирәләре менән уртаҡлашыуы патриотик тәрбиәнең иң мөһим һәм йоғонтоло сараһы иҫәпләнде. Хәйер, әле лә иҫәпләнә. Совет осорона хас менталитетҡа ярашлы ватансылыҡ — иң элек социалистик тыуған илде яратыу һәм уның именлегенә ҡул һуҙған дошмандарҙан йән-тәнеңде аямай һаҡлауҙы аңлатты. Коммунистик идеология дәүләт сәйәсәте кимәленә саҡлы күтәрелгән социаль ҡоролош өсөн был иң мөһим эшмәкәрлек һаналды һәм, СССР-ҙың Ер шарында берҙән-бер «ғәҙел ҡоролош» булыуын иҫәпкә алғанда, бында ғәжәпләнергә һис тә урын юҡ. Тарихтан мәғлүм булыуынса, атай-олатайҙарыбыҙ Бөйөк Ватан һуғышында эшсе-крәҫтиәндәр дәүләтен, йәғни капитализмға алмашҡа килгән иң ғәҙел социаль ҡоролош — социализмды яҡлап ҡан ҡойҙо. Дөрөҫ, ике тиҫтә миллиондан ашыу ҡорбан биреп булһа ла, ул изге Ватанын яҡлап ҡалды ғына түгел, хатта уның идеяларын үҙе фашизмдан азат иткән Көнсығыш Европа илдәренә лә таратырға өлгөрҙө.\nКисә ашағанға бөгөн туҡ була алмаған кеүек, алыҫ идеалдар ҙа рухландырмай. Бөгөн ата-бабаларыбыҙ яҡлап, ғүмерҙәрен фиҙа ҡылған социалистик ҡоролош та, уның матди кәүҙәләнеше — Советтар Союзы ла сирек быуат элек тарих саңына күмелеп ҡалды. Нисек кенә ғәжәп тойолмаһын, уны яҡлап бер генә социаль төркөм, хатта миллиондарса коммунистар ҙа күтәрелмәне. 90- сы йылдарҙа бойондороҡһоҙлоҡ (кемдән?) иғлан иткән Рәсәй Федерацияһы киңлектәрендә ярты быуаттан ашыу элек гитлерсылар тергеҙергә ынтылған капитализм тантана итә. Уның да ниндәйе әле! Рәсәй Президентының иҡтисад мәсьәләләре буйынса кәңәшсеһе Сергей Глазьевтың һүҙҙәре менән әйткәндә, «иң ҡырағайы». Түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусылар телгә алып үткән, «хәҙер Рәсәйҙе яратыу модала түгел», тигән күңелһеҙ һығымтаның (ул В.Путин ауыҙынан сыҡты) сәбәбе ошонда түгелме?\nӘ хәҙер күҙ алдына килтереп ҡарайыҡ. Окоптарҙа бет һимертеп, баштан-аяҡ ҡоралланған дошманға ҡаршы һөжүмдәргә күтәрелеп һәм әжәлдең үҙе менән нисәмә ҡат күҙмә-күҙ осрашып та, мең мөғжизә менән иҫән ҡалған 90 йәшлек ветеран йәш быуын менән осрашыуға килде лә, ти. Уның яу яландарында социалистик Ватанын нисек яҡлауы тураһында тәрән тулҡынланыу, хатта күҙ йәштәре аша һөйләүенән тыңлап ултырыусылар әҫәрләнерме икән? Донъяла берҙән-бер һаналған эшсе-крәҫтиән дәүләте юҡ бит! Әгәр ҙә тыңлап ултырыусыларҙың береһе, башы етеп, ошо турала һүҙ ҡуҙғатһа, ҡарт яугир ни тип яуаплар? Хәйер, уның тапҡыр яуап табыуы ла ихтимал, тик ул ахыр сиктә йәш быуында ватансылыҡ тойғоһо тәрбиәләүгә булышлыҡ итер, тип бер кем дә ышаныс белдерә алмай.\nНи өсөн модала түгел?\nУҙған сирек быуат ғүмер эсендә Рәсәй йәмәғәтселеге бик ҙур үҙгәрештәр кисерҙе: серегән байҙар, урта хәллеләр һәм күпселек тәшкил иткән фәҡирлек сигендә ғүмер һөрөүселәр барлығы бөгөн бер кем өсөн дә сер түгел. «Астың хәлен туҡ белмәй», «астың күҙе икмәктә, туҡтың күҙе — хикмәттә» тигәндәй, был синыфтарҙың ихтыяждары, эске донъяһы һәм донъяға ҡарашы бер нисек тә киҫешмәй. Иң мөһиме, уларҙы берләштерә алырҙай бер ниндәй ҙә уртаҡ идея юҡ һәм булыу ихтималлығы ла төҫмөрләнмәй. РФ Конституцияһының 7-се статьяһы буйынса «Рәсәй Федерацияһы — үҙ граждандары лайыҡлы тормошта йәшәһен өсөн шарттар булдырыусы социаль дәүләт». Европа илдәрендә был принцип, мәҫәлән, һалымдарҙы бүлешеп күтәреүҙә сағылыш таба. Әйтәйек, кешенең килеме ни саҡлы күберәк булһа, ул һалымды ла шул саҡлы күберәк түләй. Мәҫәлән, Бөйөк Британияла ул 50 проценттан да арта. Әммә социаль дәүләт өсөн ҡағиҙә һаналған был күренеш Рәсәйгә ҡағылмай. Дәүләт Думаһының өлгөр депутаттары тырышлығы менән һәр кемдән, хатта фәҡирлек сигендә көн итеүселәрҙән дә 13 процент килем һалымы түләтеү ғәмәле дауам итә. Мәҫәлән, мин йәшәгән Дим районында бер нисә балалар баҡсаһы булып, уларҙың иң иҫкеләренә ярлы балалары йөрөй. Сағыштырмаса яңыларына — хәлле граждандарҙың, ә иң яңыларына иһә, йөҙөү бассейны һәм башҡа заманса уңайлыҡтары булғандарына, иртә менән ҡиммәтле джипҡа ултырып, бай балалары килеп төшә. Ояһында ни күрһә, осҡанында ла шуны күрә, тигәндәй, был үҫеп килеүсе быуындың ҡайһылары совет яҙыусыһы Максим Горькийҙың «Тормош төбөндә» пьесаһындағы — Челкаш, кемдәре Николай Островскийҙың «Бирнәһеҙ ҡыҙы»ндағы Парадовтар сафын тулыландырасағын фаразлау ҡыйын түгел. Тик әлегә бер һорау ғына асыҡ ҡала: ҡайһыларында патриотик тойғо көслөрәк булыр икән? Тыуған илде һөйөү төшөнсәһен аныҡ ерлекһеҙ, йәғни социаль ҡоролоштан айырып ҡарау нигеҙһеҙ булыр ине. Мәҫәлән, тәүтормош община ҡоролошонда, феодализм дәүерендә, капиталистик мөнәсәбәттәр хөкөм һөргәндә был хаҡта һүҙ ҡуҙғатыу етди булмаҫ ине. Йоҡа ғына хәрби ҡатламды иҫәпкә алмағанда, патриотизм батша Рәсәйенә лә хас күренеш булмаған. Миҫалға түңәрәк өҫтәлдә телгә алынған Михаил Лермонтовтың «Прощай, немытая Россия...»һын, шулай уҡ Федор Тютчевтың «умом Россию не понять», Василий Ключевскийҙың «в России миллионы никуда не пригодных людей» тигән раҫламаларын, Николай Бердяев, Валентин Плеханов хеҙмәттәренән юлдар килтерергә мөмкин.\nНисек кенә ауыр ҡабул ителмәһен, хәҙерге шарттарҙа хатта Советтар Союзы тәжрибәһен дә бермә-бер ҡабатлау мөмкин түгел. Хикмәт, моғайын, социаль ҡоролошта ла түгелдер, сөнки ул шул уҡ йәмәғәтселек елкәһендә йәшәй бит. Хикмәт, моғайын, ватандаштарыбыҙҙың ауырлыҡтарҙы еңеп сығыу өсөн туплана алмауындалыр. Бының сәбәбе лә билдәле империя һыҙаттарынан арына алмаған күп милләтле дәүләткә генә хас сифат был.\nКоммунистик тәғлимәт авторҙарының береһе Карл Маркстың билдәләүенсә, аң көнкүреш тарафынан, йәғни әҙәм балаһының холоҡ-фиғеле уның йәшәү шарттарына, йәмғиәттең ниндәй ҡиммәттәргә табыныуына ҡарап формалаша. Яҡшы шарттарҙа көн иткән, заманына күрә төплө белем алып, уға ярашлы эш урыны тапҡан һәм шәхси килеменә үҙен генә түгел, ғаиләһен дә тәьмин иткән кешелә ватансылыҡ тойғоһо ташып уҡ бармаһа ла, ярайһы көслө һәм тотороҡло булыуы ышандыра. Ә бына һәр мөйөшөнән мохтажлыҡ бөркөлөп торған, шул арҡала ғаиләлә йыш ҡына тауыш-талаш ҡупҡан шарттарҙа, аслы-туҡлы көн иткән кешеләрҙә ундай сифаттың булыуы, әлбиттә, ышандырмай. Иң хәүефлеһе шунда: ундайҙар йылдан-йыл арта һәм үҙе кеүектәрҙе үрсетә.\nОшо йәһәттән 2015 йылда Бөтә Рәсәй йәмәғәтселек фекерен өйрәнеү үҙәге (ВЦИОМ) уҙғарған социологик тикшеренеүҙәрҙә фәһемле мәғлүмәттәр бар. «Халыҡ ни өсөн берҙәм түгел?» тигән һорауға респонденттарҙың 32 проценты «һәр кем үҙе тураһында ғына уйлай», 10 — «күптәр хәйерселектә көн күрә, байҙар менән ярлылар араһында айырма ҙур», 10 — «халыҡты берләштереү өсөн сәйәсмәндәр бер ниндәй ҙә сара күрмәй», 9 — «йәмғиәт күп милләтле», 7 — «кешеләр асыулы», 5 — «уртаҡ маҡсаттар, идеялар, патриотизм юҡ», — тип яуаплаған.\nИке-өс йыл элек Рәсәйҙә бер ай самаһы йәшәп киткән Бразилия яҙыусыһы ла (исем-фамилияһы хәтерҙә ҡалмаған. — М. Х.) ватандаштарыбыҙҙың ауырлыҡтарҙы теләһә ниндәй юлдар менән булһа ла, яңғыҙы еңеп сығырға тырышыуы, тормошто еңелләштереү хаҡына берләшергә ынтылмауы хаҡында хәбәр итте. Ысынлап та, XXI быуат өсөн таң ҡалырлыҡ күренеш! Иң ғәжәбе шунда: был быуат феноменының тәбиғәте тураһында баш ватыусылар күренмәй. Үрҙә телгә алынған рус философы Николай Бердяевтың «Истоки и смысл русского коммунизма» тип аталған хеҙмәтендә (ә ул интернетта бар. — М.Х.) уйланыу һәм тейешле һығымталар яһау өсөн нигеҙ булырҙай мәғлүмәттәр бар.\nТелгә алынған тикшеренеүҙәрҙә һәр өсөнсө респонденттың тиерлек бер ниндәй ҙә яуап һайлай алмауы ла тәбиғи хәл тип баһалана алмай: тимәк, ҡайһы берәүҙәр был хаҡта бөтөнләй уйланмаймы? Ә бына 13 процентының, «беҙҙең холоҡ-фиғел, мәҙәниәт шундай», тигән яуапты һайлауы ла йәмғиәттең мәртәбәһен күтәрмәй.\nПатриотизмды нисек тәрбиәләү хаҡында фекер алышыуҙа мәсьәләне 90-сы йылдарҙа социаль ҡоролош ҡырҡа алмашыныу менән бәйләп ҡарамау, башлыса совет ҡанундары нигеҙендә фекер итеү ҙә белгестәрҙең тема өҫтөндә етди уйланмауын дәлилләй. Минеңсә, ВЦИОМ тикшеренеүҙәрендә һәр унынсы респондент тиерлек һайлаған «йәмғиәт күп милләтле» тигән яуап үҙ эсенә бик күп һығымталарҙы ала. Һәр хәлдә, уға ыңғай йөкмәтке һалынмаған. Түңәрәк өҫтәл артында яңғыраған ҡайһы бер фекерҙәрҙең Рәсәйҙең күп милләтлелеген ҡабартып күрһәтергә, мәҫәлән, «тик ҙур һәм берҙәм ил составында ғына Рәсәй халыҡтары тарихи мираҫын һаҡлай һәм үҫтерә ала», тигән раҫламаһы ысынбарлыҡты сағылдырмай. Шулай булһа, Изге Рим империяһы ла, Ғәрәп хәлифәте лә, Алтын Урҙа ла, Ғосманлылар һәм Австро-Венгрия империялары ла бөгөнгө көндә лә имен-аман йәшәп ятыр ине. Хатта уҙған быуаттың 90-сы йылдарында «суверенитеттар парады» үтеп, Советтар Союзы ла тарҡалмаҫ, хатта бер туған халыҡтар булған Чехия менән Словакия ла башҡа сыҡмаҫтар ине.\n«Башҡортостан гражданы үҙен ҙур Рәсәй гражданы итеп тойһон өсөн, рус телен дәүләт теле кеүек кенә түгел, ә туған тел булараҡ өйрәнеү мөһим», — тип белдерә фекер алышыусыларҙың береһе. Икенсеһе иһә: «Төбәк телен (Башҡортостан Республикаһы Конституцияһында дәүләт теле булараҡ нығытылған башҡорт теле. — М. Х.) өйрәнеүгә улай уҡ ҡәтғилек кәрәкмәй, икмәк-тоҙлоҡ белгәс тә ярай», — ти. Был ике ҡараш та етди уйланмау һөҙөмтәһе булыуы менән иғтибарҙы йәлеп итә. Һәр хәлдә, республика формаһында идара ителеүсе демократик хоҡуҡи дәүләттә улай һөйләмәйҙәр. Дәүләт телен өйрәнеү туған тел өйрәнеүҙән ни яғы менән айырыла? Рус теле туған тел булараҡ өйрәнелһә (быны, мәҫәлән, башҡорт балалары тик рус телендә генә белем алырға тейеш, тип тә ҡабул итергә мөмкин), тимәк, уҡыусы үҙенән-үҙе Рәсәй патриоты булып тәрбиәләнә. Ә инде республиканың дәүләт, уларса әйтһәк, төбәк телен икмәк-тоҙлоҡ ҡына белеүгә саҡырыу иң элек БР Конституцияһының 1 -се статьяһын инҡар итеү һәм РФ Конституцияһының 29-сы статьяһының 2-се пунктын (унда теге йәки был телде өҫтөн ҡуйырға маташыу тыйыла. — М.Х.) тупаҫ рәүештә боҙоу булып тора.\nОбъектив фекер йөрөтөү был ике раҫламаның да ысынбарлыҡҡа тап килмәүен дәлилләй, сөнки кешелек тарихында сит тел аша Тыуған илгә һөйөү тәрбиәләү кеүек тәжрибә осрамай. Ни генә тиһәң дә, көн һайын тиерлек аралашыу сараһы ролен үтәгән рус теле башҡорттар һ.б. халыҡтар өсөн ят тел булып ҡала. Тимәк, Ватанды һөйөү хистәре тәрбиәләү сараһы булып хеҙмәт итә алмай. Шул уҡ ваҡытта республиканың төп халҡының аралашыу сараһын «төбәк теле» тип атаған һәм уны арлы-бирле белһәң дә еткән, тигән ҡарашта тороусылар үҙҙәре үк рус булмаған халыҡтарҙа милләтселек тойғоһоноң көсәйеүенә булышлыҡ итә. Түңәрәк өҫтәл башланыр алдынан уҡ телгә алып үтелгән «телдәр һәм мәҙәниәттәр диалогы милләтселек һәм экстремизмға ҡаршы тороу юлдарының береһе булараҡ күтәрелде» тигән фекергә ҡапма-ҡаршы булараҡ та яңғырай.\nШулай уҡ «иң элек рус теле һәм әҙәбиәте дәрестәрендә партиотик тәрбиә биреү мәсьәләһе ҡуйыла», тигән фекер-маҡсат та борсоулы уйҙар уята. Ни өсөн РФ Конституцияһында дәүләт статусы нығытылған һәм Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле булған шарттарҙа тик федераль дәүләт теле хаҡында ғына бара һүҙ? Әллә түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусылар, Рәсәй патриоттарын тик рус телендә генә тәрбиәләргә мөмкин, төбәк телдәре был маҡсатҡа тура килмәй, тигән ҡарашта торамы? Уның төптө хата булыуын, минеңсә, раҫлау ҙа кәрәкмәй.\nҠайһы бер киң мәғлүмәт саралары мауыҡҡан «данлы тарих биттәре, халыҡтың героик үткәненә баш эйеү түгел, илде үҙгәртергә, уны яҡшыраҡ, таҙараҡ итергә тырышыу — бына ул ватансылыҡ, ялған патриотизм иһә асыуҙы ҡабарта, ура-патриоттар тәрбиәләргә ынтылыу халыҡтарҙы айыра, үҙҙәренә оҡшамағандарға ҡарата нәфрәт уята», тигән фекерҙәр менән килешергә кәрәктер. Тик йәмғиәтебеҙҙәге күңелһеҙ ысынбарлыҡты сағылдырған был хәҡиҡәттең асылып бөтмәүе генә күңелде ҡыра. Үрҙә телгә алынған «Рәсәйҙе яратыу хәҙер модала түгел», тигән һығымтаның сәбәбен уның яҡшыраҡ, таҙараҡ булмауынан эҙләргә кәрәктер? Миллион самаһы хәлле ватандашыбыҙҙың йәшәү урыны итеп Европаны һәм АҠШ-ты һайлауы ошоға асыҡ миҫал түгелме ни?\nЙәмғиәтенә күрә — дәүләте\nШундай һорау тыуа: француздар ХУШ быуатта уҡ гражданлыҡ хистәре менән тулышып, үҙҙәренең мәнфәғәтен хәстәрләгән республика ҡороу өсөн көрәшкә күтәрелеп, барыбер маҡсатына өлгәшһә, ниңә рәсәйҙәр хатта XXI быуатта ла граждандар йәмғиәтенең ни икәнлеген белеп еткермәй, ә 13 проценты иһә, беҙҙә граждандар йәмғиәте юҡ, тип иҫәпләй? ВЦИОМ үткәргән тикшеренеүҙәрҙә ҡатнашыусыларҙың 6 проценты ғына «граждандар йәмғиәте — хоҡуҡи, ирекле, демократик йәмғиәт», тип яуаплай алған. «Патриотик тойғоһо булған йәмғиәт», тигән ҡарашта тороусылар иһә 1 процент ҡына! Күренеүенсә, ватандаштарыбыҙ патриотизмдың тик юғары үҫешкән граждандар йәмғиәтендә генә күҙәтелеүен аңлап еткермәй.\nЫсынлап та, Рәсәйҙә патриоттар күпме? Шул уҡ тикшеренеүҙәрҙән күренеүенсә, респонденттарҙың 36 проценты, патриот тип ватандаштарыбыҙҙың аҙсылығын ғына иҫәпләргә мөмкин, тигән ҡараш яҡлы. Рәсәйҙәрҙең яртыһын патриотҡа индергәндәр 20 процент булһа, «бөтәһе лә патриот», тиеүселәр — 1, ә «бер кемде лә патриот һанап булмай», тип раҫлаусылар 9 процент. Уның ҡарауы респонденттарҙың өстән ике өлөшөнән күберәге үҙен патриот иҫәпләй, ә кире ҡарашта тороусылар 26 процент ҡына. Ғәжәпме? Һайлауҙарға йөрөмәгәндәр ҙә патриот була ала тигән фекер яҡлылар 41 (киреһенсә уйлағандар — 43) процент тәшкил итә икән, ысынлап та ғәжәпләнергә урын юҡ кеүек.\nҺәр ҡайһыбыҙ, Тыуған ил тигәндә, иң элек тыуған йортон, ата-әсәһен, туғандарын күҙ алдына баҫтыра һәм ғүмеренең ахырынаса уларға ҡарата күңелендә йылы тойғолар һаҡлай. Артабан был тойғо ауылдаштарға, ҡала ерендә иһә бер ихатала уйнап, бер мәктәптә уҡыған иптәштәргә, ҡыҫҡаһы, ғүмер юлын бергә үткән һәм күңелдә йылы тойғо ҡалдырған кешеләргә күсә. Был исемлектә өсөнсө итеп туған халҡыңды атарға кәрәктер, сөнки ул беҙгә тел, белем биргән, шуның ярҙамында оло юлға сығарған.\nӘ Оло Ватан? Миңә алты тиҫтә йылдан ашыу ғүмеремдә Советтар Союзының бик аҙ ғына мөйөштәрендә булырға тура килде. Алыҫ Көнсығышта, Итуруп утрауында хәрби хеҙмәт үткәндә, башҡа ҡалаларҙа булғанда, нисек кенә ғәжәп тойолмаһын, үҙемде тыуған ерҙә, тыуған илдә, тип хис итмәнем. Тыуған ауылы-ма, һис юғында Башҡортостаныма тартты. Хатта 1989 йылдың йәйендә беҙгә ҡарағанда күпкә мулыраҡ көн иткән Германияның Берлин ҡалаһындағы Бранденбург ҡапҡаһы янында баҫып торғанда ла миңә Советтар Союзына түгел, ә Башҡортостанға тиҙерәк ҡайтыу теләге тынғы бирмәне. Эйе, тыуған төйәгең юҡ икән, Тыуған илең дә юҡ.\nТүңәрәк өҫтәлдә «дәүләт үҙ граждандары тураһында хәстәрлек күрһә, кешеләрҙә ғорурлыҡ тойғоһо уяна һәм улар Ватанын яҡларға әҙер», тигән фекер яңғырауы ла ошондайыраҡ кәйефтәргә ауаздаш ҡабул ителә. Граждандар үҙҙәре үк ошо дәүләтте хасил итә, тигән бәхәсһеҙ формуланан сығып фекер йөрөткәндә, граждандар үҙҙәре хаҡында хәстәрлек күрә белмәй, тигән күңелһеҙ һығымтаға урын ҡала. Нисек кенә ғәжәп тойолмаһын, был йәмғиәтебеҙҙә быуаттар дауа-мында нығытылып килгән патернализмдың (һалышыу кәйефе) һаман да көслө булыуы хаҡында һөйләй.\nҺис шикһеҙ, «дәүләт» төшөнсәһе йәмғиәтебеҙҙә иң элек идара итеү аппараты сифатында ҡабул ителә һәм граждандар уның конституцион принципҡа ярашлы үҙҙәренең мәнфәғәтен ҡайғыртырға, ябай тел менән әйткәндә, йәмғиәткә хеҙмәт итергә бурыслы икәнлеген белмәй. Эйе, «граждандар һәм дәүләт» дилеммаһында тәүгеһе — беренсел, әммә икенсеһе түгел. «Кеше, уның хоҡуҡтары һәм азатлығы — иң юғары ҡиммәттәр», — тиелә РФ Конституцияһының 2-се статьяһында. Кеше хоҡуҡтарын һәм азатлығын таныу, һанлау һәм яҡлау — дәүләттең бурысы. Социологик тикшеренеүҙәргә ярашлы, ил граждандарының 18 проценты ғына Төп Закон менән теге йәки был дәрәжәлә генә танышлығын иҫәпкә алғанда, ысынлап та мифик дәүләттең үҙ граждандары өҫтөнән хөкөм йөрөтөү ғәмәле урынлы, тип ҡабул ителеүенә ғәжәпләнергә урын ҡалмай.\nИлдең Төп Законына мөрәжәғәт иткәс, тағы ла бер мөһим положениены иҫкә төшөрөү урынлы. «Рәсәй Федерацияһында суверенитетты йөрөтөүсе һәм властың берҙән-бер сығанағы — уның күп милләтле халҡы». Был принцип 3-сө статьяла сағылыш тапҡан. Ватандаштарыбыҙға уның ғәмәлдә ни аңлатҡанын яҡшылап төшөндөргәндә, бәлки, улар үҙ хоҡуҡтарын аңлап, һайлауҙарға йөрөр, тормош кимәленә үҙенең туранан-тура ҡатнашы булыуынан сығып эш итер ине. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Рәсәйҙә граждандар түгел, ә мифик дәүләт идара итә: закондар сығара, һалым һала, хатта тәрбиә бирергә лә ынтыла. Ошо йәһәттән Карл Маркстың, дәүләттең халыҡты тәрбиәләүе бер нигә лә ярамай; киреһенсә, дәүләт халыҡ тарафынан ҡаты тәрбиәгә мохтаж, тигән фекерен иҫкә төшөргө килә. Ә бит был юлдарҙың ташҡа баҫылыуына ла быуат ярым ваҡыт уҙған!\nБыл Рәсәй йәмәғәтселегенә айырыуса хас, хатта уның төп һыҙаттарының береһе булған социаль күренештең тәбиғәтен бер-ике һүҙ менән генә аңлатыу мөмкин түгел, сөнки уның тарихи, сәйәси, психологик һ.б. яҡтары бар. Мәҫәлән, Рәсәй империяһында быуаттар буйы парламент ҡоролошо кеүек мөһим гражданлыҡ институты инҡар ителеп килә һәм 1917 йылда батша тәхетенең ҡолатылыуына килтерә. Советтар Союзында ла халыҡ власы тигән төшөнсә һүҙҙә генә булып, ғәмәлдә барыһы ла КПСС етәкселеге тарафынан, дөрөҫ, совет халҡы исеменән һәм совет халҡы мәнфәғәтендә хәл ҡылынды. Ошо уҡ күренеш республика идараһы урынлашҡан демократик хоҡуҡи Рәсәй Федерацияһында ла дауам итә. Инглиз тарихсыһы Артур Тойнби хаҡлы: холоҡ-фиғелдәрҙән арыныуы бик ауыр, һәм улар беҙҙе артыбыҙҙан һәр даим эҙәрлекләп бара.\nТүңәрәк өҫтәл бер көтөлмәгән яңылығы менән шаҡ ҡатыра. Рәсәй йәштәр сәйәсәте комитеты 2016—2020 йылдарҙа ватандаштарыбыҙҙы патриотик тәрбиәләү программаһы эшләгән. Төрлө сығанаҡтарҙан финансланасаҡ был документ авторҙары биш йылда Тыуған иле менән ғорурланыусы рәсәйҙәрҙең сафын 8 процентҡа арттырырға иҫәп тота. Нисекме? Гражданлыҡ яуаплылығын, Ватанды һаҡлауға (кемдән?) әҙерлекте көсәйтеү буйынса шарттар булдырыу иҫәбенә. Әйткәндәй, был идея депутаттар тарафынан шунда уҡ яҡлау тапты. «Новые Известия» гәзите хәбәр итеүенсә, быйыл патриотик тәрбиәне яҡшыртыу өсөн йәштәр ойошмаларына сығымдар раҫланған. Мәҫәлән, 680 миллион һум «Балтик Артегы», «Клязьма — мәғәнәләр биләмәһе», «Итуруп», «Таврида» йәштәр форумдары уҙғарыуға тотоноласаҡ. Шулай уҡ 150 миллион — былтыр ойошторолған уҡыусылар хәрәкәтенә, 63,5 миллион — «Еңеү волонтерҙары» ижтимағи хәрәкәтенә, 40 миллион һум — патриотик фестивалдәр үткәреүгә тотоноласаҡ. Минеңсә, был һандар аңлатмаға мохтаж түгел.\nОшо йәһәттән француз мәғрифәтсеһе Шарль Монтескьеның, «балаларҙа Тыуған илгә һөйөү тәрбиәләүҙең иң йоғонтоло сараһы — ул ошо тойғоноң аталарҙа булыуында», тигән ҡанатлы һүҙҙәрен иҫкә алыу урынлы булыр. Дөрөҫ, был генетика фәне инҡар ителгән Советтар Союзында тыуып үҫкәндәр өсөн сәйер ҙә яңғырайҙыр, әммә Монтескьеның хаҡлылығын үрҙә телгә алынған социологик тикшеренеүҙәр ҙә раҫлап тора. Түңәрәк өҫтәл аҙағында интернеттан алып ҡуйылған, «ватансылыҡҡа өйрәтеү мөмкин түгел. Ул кешеләрҙең аңында граждандар менән властар, йәшәү шарттары, властың ғәҙеллеге һәм намыҫы, граждандарға ихтирамы аша үҙенән-үҙе формалаша», тигән фекер аша ла күпте асыҡларға була.\nБаҙар иҡтисады йылдарында урынлашҡан сәйәси, социаль-иҡтисади шарттарҙа йәш быуынды Рәсәй патриоты итеп тәрбиәләү хаҡында хыял йөрөтөүе ауыр. Тирә-йүнгә иғтибар менән күҙ ташлаған, эҙмә-эҙлекле объектив фекер йөрөтөргә һәләтле кешеләргә ни өсөн икәнлеген аңлатыу ҙа кәрәкмәй. Быуаттар буйы патерналистик тәрбиә алған, етмәһә, күп милләтле һәм үҙәктән идара итеүгә ҡоролған дәүләттә иң мөһиме федерация субъекттарының мөмкин тиклем дәрәжәлә иҡтисади, социаль, хатта сәйәси бойондороҡһоҙлоҡҡа эйә булыуын хәстәрләү мотлаҡ. Барыһына ла үҙәктән идара итеүҙең ни менән бөтәсәген СССР тәжрибәһе раҫланы инде.\nӘлбиттә, РФ Конституцияһының 2-се статьяһына ярашлы властарҙың граж-дандар тарафынан һайланып ҡуйылыуы һәм граждандар алдында яуаплылығы ла мотлаҡ. Ил тормошона идара итеүҙә үҙенең дә ҡатнашлығы, туранан-тура уҡ булмаһа ла, барлығын тоймай тороп, Рәсәйҙә ысын-ысындан патриотик тойғоға эйә граждандар тәрбиәләүгә иҫәп тотоу урынһыҙ.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 13.06.2020 в 23:52, и размещена в категории яңылыҡтар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Йырлаусы бархан — Башҡорт Википедияһы\nАлтын-Эмель (национальный парк)[d]\nЙырлаусы бархан — асыҡ төҫтәрҙәге ҡомдан торған тау, оҙонлоғо 3 км, бейеклеге 150 метрға тиклем. Бархан Ҡаҙағстандың Алматы өлкәһе Алтынемел милли паркының биләмәһендәге Жоңғар Алатау һырттары — Ҙур һәм Кесе Ҡалҡан араһындағы коридорҙа урынлашҡан, Алматынан төньяҡ-көнсығышҡа ҡарай 182 км алыҫлыҡта ята. Йырлаусы бархан — тәбиғәт феномены, ҡоро һауа торошонда ҡомдар орган көйөнә оҡшаған тауыш сығара.\n1 Туристар өсөн иҫтәлекле урын\n3 Тауыш эффекты\n5 Тәбиғәттең ете яңы мөғжизәһе\nТуристар өсөн иҫтәлекле урын[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБархандан тирә-яҡтың матур күренеше асыла. Көньяҡта Или йылғаһының нәҙек һыҙаты, көрән күк Сөғети менән Буғыты тауҙары, улар артынан аҡ түбәләре менән Кетпен һырттары күренә. Көнбайыштан офоҡто Оло Ҡалҡандың текә яғы, ә көнсығыш яҡтан Кесе Ҡалҡан ҡаплай. Ә төньяҡта уның артынан Жоңғар Алатауы армыттарының, Чулаҡ, Матай, Алтынемел тауҙарының күксин-зәңгәр теҙмәһе күренә. Уларҙың итәгендә ямғыр ятҡылығынан ҡоро юлаҡтарҙың нәҙек һыҙыҡтары менән йырғыланған тау аҫты үҙәне һуҙыла. Бархандың көньяҡ-көнбайыш битләүе шыма, ә ҡаршы булған төньяҡ- көнсығыш яғында һөҙәклектәре менән бер нисә һырт бар. Йырлаусы Бархан — популяр туристик иҫтәлекле урын.\nБархан Или йылғаһының һайлыҡтарынан ҡомдарҙы өрөү һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә. Йылға үҙәненең был өлөшөндә (Ҡалҡан тауҙары һәм Буғыты, Сөғети тауҙары араһында), йылға һайлыҡтарынан ҡом саңының болоттарын күтәргән көслө ел иҫә. Бер-береһенә ҡыя торған Оло Ҡалҡан һәм Кесе Ҡалҡан эргәһендә ел ҡаршылыҡ осрата һәм, баҫылып, ҡомдо ҡалдыра. Шулай итеп, меңәр йылдар буйына ҙур ҡомло тау үҫеп сыға. Бархан, көслө елдәр һәм ҡомдоң тотороҡһоҙ булыуына ҡарамаҫтан, тигеҙлек буйлап күсеп йөрөмәй, ә бына бер нисә мең йыл урынында тороп ҡала.\nТауыш эффекты[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠомдоң яңғырашының сәбәбе булып уның хәрәкәттә ышҡылыуы тора. 1962 йылда Ленинград физигы В Арабаджи ҡайһы бер күҙәтеүҙәр үткәрә. Ни тиклем ҡомдоң хәрәкәт итеүсе массаһы күберәк, шул тиклем тауышы ла асығыраҡ — көсһөҙ сыйылдауҙан алып орган көйөнә һәм хатта гөрһөлдәүгә тиклем. Тауышты тик ҡоро ҡом массаһы ғына сығара.\nБорондан йырлаусы ҡомдар бик күп халыҡ хөрәфәттәре тыуҙырған. Беҙҙең көндәргә тиклем килеп еткән легендаларҙа ҡомдарҙың йыры сүллек рухтарының, фантастик хайуандарҙың эшмәкәрлеге, күмелгән ҡалаларҙың ҡыңғырау тауышы, ер аҫтындағы ҡоторонған йылғалар һәм башҡа ғәжәп сәбәптәр менән аңлатыла.\nБер риүәйәт былай ти: «Борон донъя буйлап шайтан сәйәхәт иткән. Кешеләрҙе йәшеренеп күҙәтә, хәйлә ҡора, бөтә ергә лә өлгөрә, бер нәмәне лә үткәрмәй. Бер ваҡыт Аллаһы тәғәлә уға асыулана һәм бер урындан икенсе урынға йәшен тиҙлегендә күсеп йөрөү мөмкинлегенән мәхрүм итә. Шайтанға үҙенең йортона тиклем йәйәү барырға тура килә — ә йорто тау түбәһендә торған. Шайтан оҙак дала буйлап бара, Или йылғаһы ярҙары буйлап бормалы һуҡмаҡтарҙан ауырлыҡ менән үткән, ниһайәт, арыған һәм ял итергә ятҡан. Юлы шул тиклем ҡыйын, ә ҡылған ғәмәлдәре шул тиклем ауыр булғанлыҡтан, шайтан ҡаты йоҡоға талған. Һәм яңғыҙ барханға әүерелеп, әлегә тиклем йоҡлай, һәм бер кем дә, бер нәмә лә уны уята алмай — ҡыҙҙырған ҡояш та, ямғырҙар ҙа, йәшендәр ҙә, елдәр ҙә. Тик берәйһе мәңгелеккә йоҡоға талған шайтанды маҙаһыҙларға маташһа, шул саҡта ғына уның күкрәгенән ыңғырашыу ысҡынып сыға».\nИкенсе легенда буйынса, ҡом бархандары аҫтында Сыңғыҙхан һәм уның хәрби көрәштәштәре ерләнгән, ә ҡом, хандың йәне «күңел ғазаптарынан хәлһеҙләнеп, вариҫтарға үҙҙәренең батырлыҡтары тураһында һөйләһә» йырлай.\nТәбиғәттең ете яңы мөғжизәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБархан тәбиғәттең Ете яңы мөғжизәһе кандидаттары исемлегенә инә.\nОфициальный сайт Государственного национального природного парка «Алтын-Эмель» 2008 йылдың 5 ноябрь көнөндә архивланған.(недоступная ссылка — история)\nВокруг Света: Поющий бархан 2007 йылдың 24 октябрь көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Йырлаусы_бархан&oldid=1053656 ҡабул ителгән


Ялланырға мәжбүр хаҡы юрист - юридик китапхана юридик уйындары - Ғәрәп илдәре юристар. Ғәрәп онлайн адвокат.\nЯлланырға мәжбүр хаҡы юрист - юридик китапхана юридик уйындары\nӘгәр һеҙ хужа, бар эште һеҙҙең менән ҡотолғоһоҙ мәжбүр була\nШуның өсөн, законлы арендаторҙар нда, юридик процедураларҙы ҡәтғи һеҙ тейеш следовать.\nКүп ваҡыт мөмкинлегенә эйә түгел йәки һүтеп тураһында арендная эштәренә мәжбүр ителә.\nТорошона ҡарап, тикшереү һәм суд дәғүәләре алғас, баш 20 доллар тора һәм аҡш долларына күсте мәжбүр йөҙҙән адвокат, 000. Әммә, дәүләттең закон менән ҡуртымға килешеүҙәр һеҙ һәм һеҙгә ҡарап, һеҙҙе суд һәм суд сығымдарын ҡаплау хәл, сығымдар булыуы мөмкин.\nҺәр ҡырылыуы тураһында дәғүәһен-был башҡа.\nҠайһы бер арендаторҙар милек ихласлығы күскән. Башҡа мөлкәте зыян килтереүе мөмкин һәм агрессив булырға мөмкин. Юристар судтарға һәм башҡа көрәшергә мәжбүр аша һеҙгә үҙем менән.\nБыл хаҡы үтә йоғонто яһарға мәжбүр вариациялар мөмкин.\nӘгәр ҙә дәғүә мәжбүр, һәм был процесс сағыштырмаса тиҙ недорого булырға тейеш. Һай, һаҡлар өсөн һеҙ йәшәргә мәжбүр булыуы мөмкин (мәҫәлән, возмездие, йәки торлаҡ шарттарын насар дискриминация). Был ваҡыт һәм тырышлыҡ талап ҡаршы яуап итеп, һәм һөҙөмтәлә юғары суд сығымдары артыҡ сығым тип. арендаторҙар заклятие талап итә ала. Заклятие судтар, ҡағиҙә булараҡ, эш һәм күберәк күберәк ваҡыт талап итә ала. -Быйыл аҫрауға алған, һеҙ адвокатҡа сығымдарҙы арттырыу һәм йыйып ала. Суд ҡарары нда хужа булып йәшәй алмай. Был ҡайһы саҡ “тип аталған Самоа мәжбүр."Әгәр һеҙ иҫәпләшергә мәжбүр процедураһы тураһында закон дәүләт һәм һеҙ, бәлки, һеҙгә өҫтәмә сығымдар йыйыу һәм кисерә. Ҡайһы берҙә хужаһының (уның адвокаты йәки) эксперттар яллай ала, мөлкәтенә зыян йәки башҡа бәхәсле мәсьәләләрҙе серьезность аңлатыр өсөн. Эксперттар был ваҡыт өсөн түләүҙе үҙебеҙ йыйып алабыҙ, сығымдарҙың артыуына килтерҙе. Әгәр кәрәк (быны яҙыу шаһит суд корреспондент), шулай уҡ өҫкә адвокатҡа сығымдарҙы өсөн түләп китә аласаҡ. Күпселек осраҡта ла ябай ҡырылыуы, ҡайһы бер була бик ҡатмарлы.\nВстречная ҡаршы суд дәғүәләре һәм арендаторҙарға бирелә ала, өҫтәмә хоҡуҡи тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһендә, суд тыңлауҙары һәм ҡабат шаһит булды.\nӘгәр ҙә һеҙ оҙайлы суд тяж килә, һеҙ хаҡы юғары мәжбүр була.\nҺеҙ хәлен ҡарау (һәм алған ҡырылыу), ябай йәки суд сығымдары бик ҡәҙерле булыуы мөмкин.\nАдвокат алдында һеҙ аңлау мөһим структура механизмлы хаҡы йәки контрактҡа ҡул ҡуйҙы.\nТышҡа ҡараны һәм процедураларҙың хаҡы күпкә айырыла мөмкин юридик фирмаһы иҫәбенә адвокаты, юридик фирмаһы.\nКүпселеге күсемһеҙ милек йә юрист, йә почасовой йәки фатирға түләп түләргә мәжбүр. Юрист билдәләнгән мәжбүр ителгән комиссия, ҡағиҙә булараҡ, йөҙҙән доллар йыйған 10 доллар булғанда, ҡырылыу 000 өсөн. Был һеҙҙең эш хаҡы алған адвокат һәм һеҙҙә булған тәжрибәләрҙе бәйле. Исегездә тотоғоз, адвокаттар тураһында һөйләгәс сифатһыҙ тамаша һәр ваҡыт хаҡы түбән түгел. Тәжрибәле юрист еңел эшкәртелә һәм тиҙ мәжбүр итә ала, тип билдәләнгән хаҡтарҙы кәметергә мөмкинлек бирә. Юристар өсөн түләй ала почасовой сәбәптәре төрлө. Юридик фирмалар, ҡайһы бер ябай түгел взимать йыйымдар әҙер.\nПочасовой адвокат башҡа түләүҙәрен талап итә алаһығыҙ, улар оҙайлы суд тикшереүҙәренән көтә.\nҺеҙҙең ставкалары почасовой тамағынан вкарьере менән местоположение, һеҙ дәғүәләр алған адвокат һәм тәжрибә уйлайым. Ҡағиҙә булараҡ, ваҡыт ситтәрәк була аласаҡ, улар өсөн сәғәт доллар һәм йөҙ доллар күсемһеҙ милек буйынса юрист. Әгәр һеҙ ала ставкаһы почасовой адвокат, һеҙ, бәлки, аванс түләргә тура киләсәк. Аванс-был сумма аҡса, ваҡыт сығымдарҙың бер өлөшөн ҡаплауға һәм уларҙың адвокаттары. Хеҙмәтсе генә киткән кеүек, адвокат сығымдар иҫәбенә ҡуйыу өсөн нигеҙ булған һәм өҫтәмә ваҡытта почасовой. Почасово булараҡ, үҙ плюстары һәм минустары бар һәм яҫы түләнә. Ябай булыу, ҡырылыу неоспоримым факто, хаҡы ҡиммәт булыуы мөмкин түгел, почасовой түләнә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, комплекс бик юғары булыуы мөмкин. почасовой адвокаттарға түләргә мәжбүр.\nКомиссия килешеүгә ҡул ҡуйҙы элек тип, һорау бирҙем.\nБеренселәр өсөн түләү йыйып адвокат консультацияһы күпселек түгел. Был мөмкинлекте файҙаланыу, консультация кеүек эшкәртеү процесын һәм уның адвокаты йәки уны тышҡа сығарыуҙы нисек аңларға иҫәбенә суд тикшерә. Ҡәҙерле мәжбүр Бынан тыш, суд сығымдары һәм хаҡтары адвокат, суд сығымдарын һеҙҙең өсөн яуаплылыҡ ала, шул иҫәптән шаһиты-эксперт буятылған һәм йыйымдар (һеҙҙең осраҡта бәйле проблемалар). Бынан тыш, был юғалтыу рента хаҡы сығымдарҙы ла үҙ эсенә ала, мөлкәте зыян күрҙе, һәм ремонтлау. Биләйәсәк күп ваҡыт һәм тырышлыҡ мәжбүр. Бынан тыш, әгәр һеҙ түгел, уйланырға мәжбүр процесында башҡарып, һеҙ дәүләтте, һеҙгә өҫтәмә сығымдар менән осрашты. Күптәр өсөн хужаһы, ялланып мәжбүр булған аҡыллы йәки күсемһеҙ милеккә инвестициялар буйынса юрист.\nҒәрәп Милли Банк\nLeren over het Midden-Oosten Etniciteit


Федоровка районы Новоселка ауылы халҡы сыуаш милли мәҙәниәте байрамы уҙғарҙы - Bash.News\nФедоровка районы Новоселка ауылы халҡы сыуаш милли мәҙәниәте байрамы уҙғарҙы https://bash.news/news/100369_fedorovka_rajony_novoselka_auyly_xaly_syuash_milli_mnite_bajramy_uary\nТантаналы көндө ауылда фельдшер-акушер пункты файҙаланыуға тапшырылды. Уңған кешеләре менәнә дан тотҡан төйәк халҡын район етәкселеге, Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаты Рузалиә Хисмәтуллина, Эстонияла йәшәүсе яҡташыбыҙ, сыуаш яҙыусыһы Дина Гаврилова ҡотланы. Мәҙәни байрамды хәбәрсебеҙ Гөлдәриә Йосопова ла күҙәтте.\nНовоселка - Башҡортостандың көньяҡ-көнбайышында урынлашҡан Федоровка районының боронғо ауылдарының береһе. Уға 19-сы быуат башында нигеҙ һалынған ауылда әлеге ваҡытта 605 кеше йәшәй. Республика юбилейына Новоселка халҡы заманса уңайлыҡтар тыуҙырылған өр-яңы фельдшер-акушер пунктына эйә булды. Яңы бина республика бюджеты иҫәбенә ҡалҡып сыҡҡан. Коммуникация селтәрҙәрен тоташтырыуға урындағы ауыл советы көс һалған. Иҫке бинанан айырмалы, яңыһына һыу үткәрелгән, канализация эшләнгән. Барыһы ла пациенттар уңайлығы өсөн.\nРузалиә Хисмәтуллина, Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай комитеты рәйесе урынбаҫары: “Ауыл халҡына бындай заманса йыһазландырылған фельдшер-акушер пункты ҙур бүләк. Новоселка ҙур ауыл, халыҡ күп. Киләсәктә балалар һаны тағы ла күбәйер һәм бинаның майҙанын киңәйтеү, медиктар һанын арттырыу талап ителер, тип уйлайым. Былар барыһы ла сәләмәт быуын тәрбиәләү өсөн эшләнә”.\nМедицина пунктынан тыш, Новоселкала урта мәктәп, ауыл мәҙәниәт йорто бар. Электән малсылыҡ, игенселек һәм умартасылыҡ менән көн иткән халыҡ буш ваҡытын мәҙәниәт йортонда үткәрә. Был юлы уңған ауыл халҡы тырыш хеҙмәте, йәмәғәт эштәре һәм үҙешмәкәр ижадта ирешелгән уңыштары өсөн район хакимиәтенең Маҡтау грамоталары, Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай рәйесенең рәхмәт хаттары менән дә бүләкләнде. Сәхнәгә сығыусы һәүәҫкәр артистар ҙа ауылдаштарын тәбрикләне.\nМәҙәниәт йортонда өлкән быуын вәкилдәрен берләштергән «Тузтаван», йәшерәктәр өсөн «Мерчень» фольклор ансамблдәре эшләп килә. Икеһе лә халыҡ ансамбле статусына эйә ижади коллективтар сыуаш милли мәҙәниәтен, туған халҡының йыр-моңон, йолаларын тергеҙеү һәм һаҡлауға күп көс һала. Репертуарҙа башҡорт, татар, рус халыҡ йырҙар ла бар.\nБайрамда Эстонияла йәшәп ижад итеүсе яҡташыбыҙ, сыуаш яҙыусыһы Динә Гаврилованың ҡатнашыуы ла мәҙәни сараға бермә -бер йәм өҫтәне.Тыуған ерҙән ситтә йәшәһә лә, Динә Гаврилованың әҫәрҙәре Башҡортостан сыуаштары, үҙе тыуып үҫкән Бишбүләк районы Бәләкәй Мәнәүез ауылы тураһында. Бығаса Динә Гаврилованың әҫәрҙәре рус, эстон һәм сыуаш телдәрендә донъя күрһә, быйыл башҡорт яҙыусыһы Дамир Шәрәфетдинов уның ике томлыҡ романын башҡортсаға тәржемә иткән. Башҡортостан төйәгенең һүнмәҫ илһам сығанағы булыуы хаҡында Динә Гаврилова һәр ваҡыт ғорурланып һөйләй.\nДинә Гаврилова, яҙыусы, Эстония: “Байрам шәп килеп сыҡты. Матурлыҡ, моң донъяһына сумдым. Туған көйҙәремде ишеткәс күҙҙән йәштәр килеп сыҡты. Хыялым - киләсәктә лә Башҡортостан буйлап сәйәхәт итеү. Бер ниндәй сит илгә йөрөгөм килмәй. Тик Башҡортостанды үҙ итәм”.\nЙола буйынса сыуаш халыҡ байрамдары иртәнән кискә тиклем, тәүҙә йорт эсендә, һуңынан тәбиғәт ҡосағында дауам итә. Һуңғы йылдарҙа милли байрамдарҙы ауылдың ҡул эштәре оҫталары тағы ла сағыуыраҡ биҙәктәргә күмә. Был тарафтарҙа ла күҙҙең яуын алырлыҡ балаҫ-һөлгөләр, милли кейемдәр һәм биҙәүестәр ижад итеүсе оҫталар күп. Сыуаш ҡатын-ҡыҙҙарының баш кейемдәрен тегеүсе Вера Петрованың әйтеүенсә, кейемдәге һәр биҙәктең үҙенең мәғәнәүи тәғәйенләнеше. Халыҡ йолаларына тоғро ҡалып оҫта һәр эшенә бар күңел йылыһын һала, иң изге теләктәрен ҡуша.\nАлдағы йылда республиканың иң боронғо ауыл биләмәһе 205 йыллығын билдәләргә йыйына.\nЭлек-электән уңған кешеләре, бер түгел ике халыҡ ансамбле менән дан тотҡан төбәк халҡы был байрамды ла быуаттар төпкөлөнән килгән йолалары менән ҡаршыларға йыйына.


Хәйер бәрәкәт булып әйләнеп ҡайтыр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Хәйер бәрәкәт булып әйләнеп ҡайтыр\nХәйер бәрәкәт булып әйләнеп ҡайтыр 20.09.2013 // Йәмғиәт / Иман\nӘл-хәмдү лил-ләһи раббил-ғаләмин Үәс-саләтү үәс-сәләмү ғәлә мүхәммәдән үә ғәлә әлиһи үә әсхәбиһи әжмәғин.\nАллаһ Тәғәлә әҙәм балаларының һәр береһенә ниндәйҙер мөмкинлек биргән: берәүҙең аҡылы, зиһене үткерерәк, икенсенең көсө күберәк, ҡайһыларҙың һәләте хайран ҡалмалы, йөҙө һоҡланғыс... Шул уҡ ваҡытта Хоҙай әҙәм балаларын сәләмәтлек яғынан да айырмалыҡтарға дусар итә. Ошоларҙы күҙ уңында тотоп, Исламда "социаль йәһәттән яҡланғанлыҡ" тигән төшөнсә ҙур урында тора. "Байлыҡ байҙар араһында ғына әйләнеп йөрөмәһен өсөн зәҡәтте, етемдәргә ярҙам итеүҙе бойорҙоҡ", — тигән Аллаһ Тәғәлә изге "Ҡөрьән"дә. Хатта ки мөбәрәк Рамаҙан айында фытыр саҙаҡаһы биреү ҙә ошо ниәттә башҡарыла.\nХәйер биреү, мохтаждарға ярҙам итеү хаҡында бихисап хикмәт, нәсихәт, хикәйәт һәм башҡалар бар. Шуларҙың береһен һөйләп үтәйем. Хәҙрәти Ғүмәр хәлифә булғас, төнөн урам буйлап йөрөй икән. Бер ерҙә балалар илаған тауышты ишетеп, шул йортҡа барып инә. Әсә кеше ут яҡҡан, ҡаҙанда ниҙер ҡайнай. "Аш бешәлер инде", — тип уйлап ҡуя хәлифә. Әммә балалар илай-илай йоҡлап китә, усаҡ яныуын дауам итә. Хәлифәнең аптырап ҡарап торғанын күргән әсә телгә килә: "Ғәжәпләнмәгеҙ: ҡаҙанда һыу ғына ул — башҡа ризығыбыҙ юҡ. Балаларҙы әүрәтер өсөн генә ҡайнатам". "Ә ниңә һуң ярҙам һорамайһың?" "Беҙҙең бит Пәйғәмбәр тәғәйенләгән хәлифәбеҙ бар. Ул халыҡтың хәлен белергә тейеш". Һөҙөмтәлә хәлифә ғаиләгә аҙыҡ алып килә. Ошо ваҡиғанан күренеүенсә, күп балалы ғаиләләргә, етемдәргә ярҙам күрһәтеү Исламда төп урында тора. "Әгәр ҙә ки байҙар ғәҙеллек зәҡәтен ғәҙеллек менән бирә торған булһа, Ер йөҙөн-дә фәҡирҙәр ҡалмаҫ ине", — тигән Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм үҙенең мөбәрәк хәҙисендә.\nӘл-хәмдү лил-ләһ, динебеҙҙә баҡыйлыҡҡа күскәндәргә хәйер биреү ҙә бар. "Мәрхүмдәрҙең рухы килә, көтөп тора", — тип беҙ бәләкәй саҡта ла әсәйҙәр, өләсәйҙәр хәленән килгән миҡдарҙа хәйер бирә торғайны.\nШулай ҙа, хөрмәтле ҡәрҙәштәр, хәйерҙе аҡса биреү тип кенә аңларға ярамай. Бер-береңә аҡыл, фекер, ҡул көсө менән ярҙам итеү, йылмайып күрешеү, хәлде һорашыу, иман йорттары төҙөшөү — барыһы ла хәйер ул. Уларҙың барыһынан да бәрәкәт килә.\nХөрмәтле ҡәрҙәштәр, Аллаһ Тәғәлә һәммәбеҙгә лә хәйер бирергә насип итһен. Борон-борондан шул иҫәпкә мәсеттәр төҙөлгән, етемдәр, ярлылар хәстәрләнгән, шәкерттәр уҡытылған һәм башҡа изге эштәр башҡарылған. Бөгөн дә ошо күркәм юлды дауам итергә тейешбеҙ. Шулай уҡ бер-беребеҙгә ярҙам итеп, ҡыуаныс-шатлыҡ өләшеп, һөйөнөстәрҙе уртаҡ итеп йәшәргә яҙһын. Ошо саҡта, иншаллаһ, донъябыҙға именлек, бәрәкәт насип булыр. Әс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ! Амин.


Ишлелә мал ишәйә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n22 июля 2020 — 13:06 ГТРК «Башкортостан»\nАуырғазы районында төбәктәге иң ҙур аграр предприятиеларҙың береһе - “Урожай” инвестиция проектын бойомға ашырыу барышы менән Республика башлығы Радий Хәбиров ҡыҙыҡһынды. Был һөт тауар фермаһы 6 м 530 һыйыр малын аҫрауға һәм 2 мең 980 баш мал үрсетеүгә иҫәпләнгән. Һөтсөлөк тармағын үҫтереүҙең күләмле проекты 2018 йылдың декабрендә Башҡортостан хөкүмәтендәге инвестиция сәғәтендә раҫланғайны. Инвестиция күләме 4 миллиард 500 миллион һумдан ашыу. Үткән йылда 1 мең 200 мал башына иҫәпләнгән ферма файҙаланыуға тапшырылды. Проектты бойомға ашырырға республика етәкселеге ярҙам итә: компаниялар төркөмө төбәк фондынан заем ала. Киләһе ике йылда Ишлелә 5000 баш һауын һыйырға иҫәпләнгән ферма биналары, быҙау һарайҙары, һөт һауыу блоктары һәм башҡа ярҙамсы биналар төҙөү ҡаралған. Вице-премьер, ауыл хужалығы министры Илшат Фазрахманов белдереүенсә, комплекс тулы ҡеүәтенә эшләй башлау менән Башҡортостан һөт етештереү буйынса илдә алдынғы урынға сығыу һәм республикала һауын һыйыр аҫрау буйынса заманса компетенция үҙәге барлыҡҡа килеү мөмкинлеге ала.Республика башлығы комплекс етәкселеге менән һөттө һатыу мөмкинлектәре, предприятиеға дәүләт ярҙамы күрһәтеү саралары тураһында фекер алышты. Холдингтың артабанғы үҫеш мәсьәләһен инвестиция сәғәттәренең береһендә йәнә бер тапҡыр ҡарарға тәҡдим итте. Ауырғазы районында бойомға ашырылған тағы ла бер инвестиция проекты – селекция-орлоҡсолоҡ үҙәге. Ун ҡеүәте – сәғәтенә 20 тонна орлоҡ әҙерләү. Компания етәксеһе Радик Рафиҡов белдереүенсә, бында орлоҡ әҙерләүҙең таҙартыу, һайлап алыу һәм ағыулауҙы берләштергән тулы циклы ҡаралған. Эштәр автоматлаштырыласаҡ. Инвестиция күләме 240 миллион һум. 2020 йылдың февралендә үткән инвестиция сәғәтендә проектты өҫтөн бурыстар исемлегенә индерергә ҡарар ителгәйне. Республика башлығының эш сәфәре Ҡырмыҫҡалы районында дауам итте. Бында Радий Хәбиров “сәнәғәт сәғәте” тәртибендә күсмә кәңәшмә үткәрҙе. Ул Өфө юл машиналары предприятиеһының Ҡырмыҫҡалыла яңы асылған “Кировец-Өфө” дилер үҙәгендә ойошторолдо. Ауыл хужалығы техникаһын һатыуҙан тыш дилер үҙәге Кировец тракторҙарын гарантия буйынса хеҙмәтләндереү һәм уларға таҡма ҡоролмалар етештереүҙе яйға һаласаҡ. Радий Хәбиров менән Петербург трактор заводы директоры Сергей Серебряков үҙәктең эшмәкәрлеге менән танышты. Республикала ауыл хужалығы техникаһы һәм йыһаздарын хеҙмәтләндереү предприятиеһын булдырыу тураһындағы тәҡдим шулай уҡ Хөкүмәттәге инвестиция сәғәтендә хәл ителгәйне. “Уфадормаш” предприятиеһы республика баҙарына йылына 30 берәмек техника сығара, дилер үҙәген файҙаланыуға тапшырыу иһә һатыуға ҡуйылған техника һанын арттырырға булышлыҡ итәсәк. 2024 йылға тиклем үҙәктең тағы бер етештереү бинаһын төҙөү көтөлә. Һөҙөмтәлә, районда 70 яңы эш урыны барлыҡҡа киләсәк.


Буҙа патент алды | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 248114\n30 ноября 2021 — 12:30 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостанда шифалы милли эсемлеккә патент алынды. Уға Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусылары һәм хеҙмәткәрҙәре эйә булды. «Башҡорт буҙаһы» эсемлеген алыу ысулы хәҙер патентҡа ярашлы башҡарыла.\nАҙыҡ-түлек технологиялары факультеты технологтары алдына Башҡортостандың милли эсемлеген яңынан тергеҙеүҙән тыш, уның организмға күберәк файҙа килтереүенә өлгәшеү бурысы ҡуйылғайны. Мәҫәлән, эсемлектең составында витамин һәм микроэлементтар һаҡланған.\nБуҙаның төп өҫтөнлөгө — әсетке итеп яраҡлаштырылған таҙа культура ҡулланыуҙа, был юғары сифатлы ризыҡ алырға мөмкинлек бирә. Әскелтем-сөскөлтөм эсемлек дауалау, диетик, тәбиғи антибиотик үҙенсәлектәренә эйә.\n2020 йылдың авгусында ошо фәнни асыш Сибай ҡалаһында «Азатова БУЗА» сауҙа маркаһы аҫтында сериялы етештереүгә алынды. Был эсемлек «Урал аръяғы — 2021» инвестиция һабантуйында ҡатнашыусыларҙың юғары баһаһын алды.\nБашҡортостан менән Ҡаҙағстан араһында хеҙмәттәшлек яңы кимәлгә күтәрелә\nCOVID-19 менән ауырыу осраҡтары арта\nCOVID-19 менән ауырығандарҙың карантин ваҡыты ҡыҫҡартыла\nАльбанов музейы өсөн экспонаттар\nКәрим Хәкимовҡа һәйкәлдең иң яҡшы проекты конкурсы дауам итә\n“Шыршыларҙы – юнысҡыға”\nХәйерле иртә, Республика! - 18.01.22 "Етегән" төркөмө тағы сәхнәләрҙе гөрләтерме?\n«Хәбәрҙәр» Флүрә Мурзина менән - 19.07.22\n«Говорит и показывает Уфа!»: рецепт вкусного и популярного десерта\nВести-24. Башкортостан - 18.01.22\nЯҡтар йыл һайын кәмендә берешәр уртаҡ проект тормошҡа ашырырға килеште. Республикалар араһында хеҙмәттәшлекте үҫтереү буйынса эшсе төркөмдөң беренсе ултырышында Радий Хәбиров тәүге һөҙөмтәләр менән таныштырҙы. Ҡаҙағстан инвесторҙары Сибайҙа ағасты тәрән эшкәртеү заводы асырға ниәтләй. Башҡорт...\nӘлеге ваҡытта 4 276 пациент дауалана, уларҙың 412-һе — өйҙә, 164-е —дауаханала. 46 пациент ҡаты сирләй, интенсив терапия палатаһында дауалана. Тәүлек эсендә — 277, йәмғеһе 117 474 пациент дауахананан һауығып сыҡҡан. Инфекциянан йәнә һигеҙ үлем осрағы теркәлгән. Пандемия башланғандан алып...\n«Беҙ карантин ваҡытын ете көнгә тиклем ҡыҫҡартабыҙ, шулай уҡ тағы бер нисә үҙгәреш индерәбеҙ, яҡын арала Рәсәйҙең баш санитар табибы ошо хаҡта ҡарар ҡабул итергә тейеш», — тип яҙған РИА Новости агентлығы вице-премьер белдереүенә һылтана. Татьяна Голикова билдәләүенсә, властар хәлде күҙәтеп бара...\nСәйәхәтсе Рөстәм Сиразетдинов Альбанов музейы өсөн Арктиканан экспонаттар алып ҡайтты. Улар араһында Михаил Сомов боҙватҡысынан ҡотҡарыу күкрәксәһе, Лаптевтар диңгеҙенән диңгеҙ һыуы һәм башҡа әйберҙәр бар. Сәйәхәтсе мәктәп уҡыусылары менән дә осрашты. Сочи, Новороссийск, Керч,...\nӨфөлә Башҡортостанда тыуып үҫкән совет дипломаты Кәрим Хәкимовҡа һәйкәлдең иң яҡшы проекты конкурсы дауам итә. Һәйкәлде В.И.Ленин исемендәге парк, Совет һәм Туҡай урамдары киҫелеше янында ҡуйыу ҡарала. Кәрим Хәкимов – легендар шәхес, йәш Совет Республикаһы һәм ғәрәп-фарсы донъяһы араһында тығыҙ...\nЙәшел акция сиктәрендә республикала яңы йыл ҡупшыҡайҙарын эшкәртеүгә йыя башланылар. Быйыл байрам ағастарын башҡалала 15 урында ҡабул итәләр. Экологик акцияға Башҡортостандың бер-нисә районы ла ҡушылды. Шыршыны биҙәү генә түгел, байрамдан һуң уйынсыҡтарҙы йыйыу ҙа Рабогошвили ғаиләһе өсөн йолаға...


Баш ҡаланың Юрий Гагарин урамында мемориаль таҡтаташ асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡаланың Юрий Гагарин урамында мемориаль таҡтаташ асылды\n10:15, 15 мая 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 15 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\n14 майҙа Өфөлә тәүге космонавт Юрий Гагариндың иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында мемориаль таҡтаташ асыу тантанаһы булды.\nБыл көндө 14/1-се йорт янына илебеҙҙең ракета-йыһан тармағы ветерандары, ҡала хакимиәте вәкилдәре, мәктәп уҡыусылары, Сипайлово биҫтәһендә йәшәүселәр йыйылды.\nЮрий Гагаринға мемориаль таҡтаташ асыуҙа легендар космонавтар — Рәсәйҙең Космонавтика федерацияһы президенты Владимир Коваленок, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройҙары авиация генерал-майоры Виктор Горбатко һәм авиация полковнигы Александр Иванченков ҡатнашты. Улар баш ҡалаға Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арналған байрам сараларына, «Өфөлә Гагарин көндәре — 2015» республика балалар һәм үҫмерҙәр фестиваленә, Юрий Гагарин кубогына республика олимпиадаһында еңеүселәрҙе бүләкләү өсөн килгән.\nВиктор Горбатко — дөйөм йыһан әҙерлегендә ҡатнашҡан космонавтарҙың тәүге отряды вәкиле. Бөгөнгө көндә туғыҙ хәрби летчиктың дүртәүһе генә иҫән. «Юра Бөйөк Ватан һуғышында еңеү яулаған совет халҡының вәкиле булараҡ осош яһаны. Был осош Бөйөк Еңеүҙең дауамы булды. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә беҙ тәүге яһалма спутник осорҙоҡ, Гагарин иһә совет халҡы ерҙә генә түгел, йыһанда ла еңеп сыҡһын өсөн барыһын да эшләне», — тип һөйләне летчик-космонавт.\nТантана һуңында сарала ҡатнашыусылар мемориаль таҡтаташҡа сәскәләр һалды.\nШуныһы иғтибарға лайыҡ: биш ҡатлы йорттоң фасадында летчик-космонавт Юрий Гагариндың ҙур портреты төшөрөлгән. Граффити авторҙары — Өфө рәссамдары Олег Кайбышев менән Артур Лукьянов.\nТеги: хәтер,юрий гагарин


Тыуған Башҡортостанына ҡайтты\n20 Октябрь 2018, 15:54\n11 октябрь, Республика көнөндә, Рөстәм Хәмитов вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу тураһында иғлан итте. Хушлашыу телмәрендә үҙенең китеүен, ул һәр яҡлап тикшерелгән шәхси ҡарар, тип аңлатты һәм 2019 йылда үтәсәк Башҡортостан Республикаһы Башлығын һайлауҙа үҙ кандидатураһын күрһәтмәйәсәген әйтте. «Өлкән йәштәге төбәк етәкселәре үҙ ваҡытында һәм лайыҡлы рәүештә китергә тейеш», – тип белдерҙе ул.\nӘ Башҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы итеп Радий Фәрит улы Хәбиров тәғәйенләнде.\nРадий Хәбиров 1964 йылдың 20 мартында Башҡорт АССР-ының Ишембай районы Һайран ауылында тыуған. Хеҙмәт юлын 1981 йылда Ишембай машиналар эшләү заводында башлаған. Башҡорт дәүләт университетының юридик факультетын тамамлаған. 1989 – 1992 йылдарҙа – Башҡорт дәүләт университетының юридик факультеты дәүләт хоҡуғы һәм совет төҙөлөшө кафедраһы ассистенты. 1994 – 2003 йылдарҙа – БДУ-ның юридик факультеты өлкән уҡытыусыһы, доценты, декан урынбаҫары, Хоҡуҡ институты директоры. 2003 – 2008 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәте етәксеһе. 2008 йылда – Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышы һәм Рәсәй Федерация Президентының Эске сәйәсәт буйынса идаралығының сәйәси партиялары менән эш итеү департаменты директоры. 2009 – 2016 йылдарҙа – Рәсәй Федерацияһы Президентының Эске сәйәсәт буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары. 2017 – 2018 йылдарҙа – Мәскәү өлкәһе Красногорск ҡала округы башлығы.\nБыйыл ул йәнә тыуған Башҡортостанына ҡайтты. Радий Фәрит улы – юридик фәндәр кандидаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған юрисы.\nДәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай йортонда үҙенең сәләмләү һүҙендә ул:\n– Республика халҡы алдындағы яуаплылыҡ тойғоһон бик яҡшы аңлайым. Бөтә көс-дәртемде Башҡортостандың артабанғы үҫешенә, уның халҡының тормошон яҡшыртыуға йүнәлтәсәкмен, – тине.\nПроблемалар етерлек, әлбиттә. Улар төбәк башлығы үҙгәрҙе, тип иртәгәнән үк хәл ителмәйәсәк. Эш күп, һайлауҙарға тиклем алда бер йылға яҡын ваҡыт бар. Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбировҡа эшендә уңыштар теләйек.