ТЫНЫС ТОРМОШТА - БӨРЙӘН, ЮРМАТЫ, ТҮҢГӘҮЕР...\nСалауат, беҙ, меңәрләгән гәзит уҡыусылар, һинең кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлауыңды милләтебеҙҙең ҙур еңеүе итеп ҡабул итәбеҙ. Артабан да һиңә фән докторы булырға, республикабыҙға һәм милләтебеҙгә ғилми дәрәжәләреңә таянып хеҙмәт итергә яҙһын. Шулай ҙа был ғилми дәрәжәгә өлгәшеүең хаҡында үҙең ентекләп һөйләп үтһәң,яҡшыраҡ булыр ине: кем ғилми етәксең булды, диссертацияңдың темаһы нисек атала?\n- Диссертациямдың темаһы "Бөрйәндәр: сығанаҡтар, өйрәнеү тарихы, гипотезалар" тип аталды. Ғилми хеҙмәтемде мин ғәрәп һәм фарсы сығанаҡтарына таянып яҙҙым. Минең был темам буйынса этнология советы Рәсәйҙә күп түгел. Иң тәүҙә Ижевскиҙағы этнология советына мөрәжәғәт иткәйнем, әммә унда ғәрәп һәм фарсы сығанаҡтары буйынса белгестәр булмағас, Санкт-Петербург антропология һәм этнография музейының этнология советына мөрәжәғәт иттем. Ундағы белгестәр хеҙмәтемә юғары баһа бирҙе. Совет ағзаларының барыһы ла диссертациямды ыңғай баһаланы. География фәндәре докторы Айбулат Псәнчин ғилми етәксем булып сығыш яһаны.\nАвторефератың элек донъя күргән бөрйәндәр хаҡындағы китабың нигеҙендә яҙылдымы?\n- Киреһенсә, ул китабым авторефератҡа таянып яҙылғайны. Диссертациям 2011-2012 йылдарҙа уҡ әҙер ине, тик яҡлар урын эҙләп йөрөп, 5 йыл ғүмер үтеп тә китте.\nБыға тиклем бөрйәндәрҙе өйрәнгән башҡа ғалимдарҙан айырмалы рәүештә, был хеҙмәтең менән ниндәй яңы һүҙ әйтә алдың?\n- Мин бөрйәндәр хаҡында башҡа ғалимдар яҙғандың нәҡ киреһен иҫбат итә алдым кеүек. Мәҫәлән, Р. Кузеев бөрйәндәрҙе төрки ҡәбилә тип иҫәпләгән. Мин уның дәлилен кире ҡағып ҡына ҡалмайым, бөрйәндәр хаҡында тулы мәғлүмәт килтерәм. Был ҡәбилә тураһында ғәрәп ғалимдары бик күп яҙып ҡалдырған, шулай уҡ фарсы ғалимдарының да улар хаҡында яҙыуҙары бар. Бында, бәлки, һорауҙы "Ниндәй яңы һүҙ әйтелде?" тип ҡуйыу ҙа дөрөҫлөккә тап килеп етмәйҙер. Сөнки хеҙмәтем бөрйәндәр хаҡында тик яңы мәғлүмәттәрҙән генә тора. Улай ғына ла түгел, бөрйәндәр тураһындағы бығаса булған ғилми концепция үҙе үк үҙгәреш кисерҙе: бөрйәндәр төрки тамырлы түгел, ә иран, скиф-сармат сығышлы ҡәбилә.\nФилософия фәндәре кандидаты Закирйән Әминев үҙенең "Урал батыр" эпосы һәм башҡорттарҙың мифологияһы", "Боронғо башҡорттарҙың космогоник ҡараштары" тигән хеҙмәттәрендә халҡыбыҙҙың мәшһүр ҡомартҡыһы "Урал батыр" эпосының иран мифологияһы менән уртаҡлыҡтарын табып, ҙур асыш яһай. Бындай уртаҡлыҡ осраҡлы түгел, йәғни ирандар менән башҡорттарҙың уртаҡ тарихы барлығы хаҡында һүҙ алып барырға мөмкин был осраҡта. Икенсенән, һинең ғилми хеҙмәтеңдә лә бөрйәндәрҙең иран сығышлы булыуы документаль нигеҙҙә иҫбат ителә икән, ошо ике факт "Урал батыр" эпосы авторлығын да бөрйәндәргә бәйләргә нигеҙ була аламы?\n- Беҙ Закирйән ағай Әминев менән икебеҙ ике йүнәлештә, алдан һөйләшеп килешмәйенсә, бер үк тарихи тамырға барып сыҡҡанбыҙ, бер үк төрлө һығымтаға килгәнбеҙ икән, был һис кенә лә осраҡлы күренеш түгел. Мин бындай һығымтаға яҙма сығанаҡтарға таянып килһәм, Закирйән ағай мифологияны анализлап, шул уҡ фекерҙе әйтә. Ғилми хеҙмәт яҙғанда беҙ бер тапҡыр ҙа осрашманыҡ һәм алдан яһаған һығымталарыбыҙҙы сағыштырманыҡ. Ҡыҫҡаһы, икебеҙ ҙә ике юлдан Иранға барып сыҡтыҡ. Мин дә үҙ хеҙмәтемдә "Урал батыр" эпосының бөрйәндәр ҡомартҡыһы булыуы хаҡында һаҡ ҡына итеп әйткәйнем. "Урал батыр" эпосында төрки тамырҙарҙың осмото ла юҡ. Эпос сюжеты буйынса ла, персонаждары буйынса ла Иранға барып тоташа. Закирйән ағай мифологияны тәрән аңлай, шуға күрә ул образдарҙың семантикаһын ғәжәйеп рәүештә асыуға өлгәште. Ә мин иһә образдарҙың этимология мәсьәләһен тикшерҙем. Бер мәсьәлә шик тыуҙырмай: эпостың сюжет линияһын Ирандан Уралға бөрйәндәр алып килгән. Бөрйәндәр кеүек үк ҡаңлылар ҙа Иран сығышлы, улар ҙа эпостың ниндәйҙер сюжет линияһын алып килеүе ихтимал. Киләсәктә беҙгә был мәсьәләләрҙе ентекле тикшереп, асыҡларға кәрәк.\nЗакирйән ағай менән бер фекерҙә килешәм: "Урал батыр" эпосы башҡорттарҙың иран телле ҡәбиләләренең ижад емеше, уларҙың иң сағыу вәкилдәре - бөрйәндәр. Ҡаңлылар ҙа иран сығышлы, әммә улар һуңынан ҡыпсаҡлашыуға ныҡ бирелә. Үҫәргәндәрҙең тарихын да ныҡлы өйрәнеү талап ителә, уларҙың да тамыры төрки түгеллеге хаҡында дәлилдәр бар. Был иң беренсе нәүбәттә Мөйтән бейгә бәйле. Беҙгә "Мөйтән" менән "Үҫәргән" дең бер үк атама икәнен иҫбат итергә кәрәк. Минең фекеремсә, табындар ҙа иран сығышлы булырға тейеш. Улар башҡорт халҡы составына тулыһынса төркиләшеп ҡушыла. Ә бөрйәндәргә килгәндә, улар табындарҙан айырмалы рәүештә, көньяҡ Уралда иран телле булып формалаша. Был уларҙың матди ҡомартҡыларында сағылыш таба.\nР. Кузеевтан һәм башҡаларҙан башлап Уралтауға башҡорт ырыуҙарының ҡайҙандыр "килеүе" йә "күсеүе" хаҡында һүҙ алып барыла. Ә ниңә башҡорттар Уралтауға ҡайҙандыр килергә тейеш һуң?\n- Этногенез ябай ғына процесс булмаған. Башҡорт халҡының төрлө ырыу-ҡәбилә ҡатламдары, ырыу-ара бүленештәре булған. Мәҫәлән, иран сығышлы ҡатлам Уралтауҙан бер ҡайҙа ла китмәгән һәм бер ҡайҙан да килмәгән. Улар, миҙгелгә ҡарап, ҙур майҙанда күсенеп йөрөгән. Мәҫәлән, нуғайҙар йәйҙе Башҡорт илендә үткәрһә, ҡышты Кубанда, Арал диңгеҙе буйында үткәргән. Бөрйәндәрҙең боронғо ата-бабалары һаналған скиф-сарматтар ҙа шундай йәшәү рәүеше алып барған. Улар шундай өсмөйөш буйлап йөрөгән: көньяҡ Урал - Арал буйы - төньяҡ Кавказ. Уларҙың ошо өсмөйөш буйлап йөрөүен хужалыҡ циклы итеп тә атарға була, йәғни ошо өс урын да бер территорияны тәшкил иткән. Улар бер ҡайҙа ла китмәгән, бер ҡайҙан да килмәгән, ошо рәүешле көн иткән.\n"Килеү"мәсьәләһенә туҡтағанда, төрки ҡәбиләләренең Уралға килеүе бер кемдә лә шик тыуҙырмай. Шул уҡ ваҡытта "Башҡорт" этнонимы ла улар менән бергә килгән. Улар Уралға килгән дә, бындағы иран телле башҡа ырыу-ҡәбиләләр менән берләшеп, башҡорт халҡын барлыҡҡа килтергән.\nЙәдкәр Бәширов үҙенең "Бөйөк Башҡорт иле"тигән хеҙмәтендә башҡорт ырыуҙары араһында боронғо ата-бабалары уғырҙар булғандары ла бар тип раҫлай. Был фекергә ҡарашың нисек?\n- Тарихи яҡтан ныҡлы тикшереү үткәрмәйенсә яһалған һығымта, дөрөҫ булған осраҡта ла, фараз булып ҡала. Ниндәйҙер фараздар килтерергә була, әммә һәр бер дәлил тарихи яҡтан ныҡлы өйрәнелеп яһалырға тейешле. Мин Йәдкәр Бәшировтың был фекерен инҡар итмәйем, әммә уның тағы ла тәрәнерәк итеп өйрәнеүен теләйем. Мәҫәлән, ул юрматыларҙы уғыр сығышлы тип атай. Бәлки, улар уғыр сығышлы ла түгелдер. Сөнки венгр тарихсылары үҙҙәре үк юрматыларҙың Венгр урҙаһына инеүе, әммә төрки тамырлы икәнен яҙа. Шул уҡ ваҡытта "юрматы" этнонимының "сармат" менән оҡшаш булыуын да иҫтән сығарырға ярамай. Беҙ генә "сармат" тип әйтәбеҙ, ә грек сығанаҡтарында "сюрмат" сарматты аңлата. Сюрмат менән юрматы бик яҡын. Ошонан сығып, юрматыларҙы төрки тамырлы тип атап буламы? Кем белә, бәлки улар сарматтарҙыр? Венгр телендә лә иран йоғонтоһо көслө һиҙелә, унда иран һүҙҙәре бик күп.\nБөрйән ырыуы күпләп йәшәгән хәҙерге Баймаҡ районында "Упа" тигән урын бар. Ҡайһы бер ғалимдар, шул иҫәптән Флорид Сөнәғәтов, ошонан сығып, бөрйәндәрҙең Өфө ҡалаһын төҙөүҙә ҡатнашҡанлығы хаҡында яҙа. Бында ниндәйҙер тарихи факт хаҡында һүҙ алып барырға мөмкинме?\n- Был хаҡта мин үҙемдең китабымда ла яҙам. Ни өсөн тигәндә, Өфө урынында барлыҡҡа килгән Турбаслы мәҙәниәтен Кавказдан килгән бөрйәндәр нигеҙләгән. Быны аңлай алмаған археологтар "Уфа какая-то Хазарская заимка" тип яҙып сыҡты. Сөнки улар яҙма сығанаҡтар менән таныш булмағанға күрә, был ҡомартҡыларҙың сығанағын аңлай алмаған. Документтар буйынса, хазарҙар йәшәгән ерҙән Өфө тирәһенә бөрйәндәр күсенеп йөрөгән. Өфөлә йәшәүсе Антонов фамилиялы ғалим үҙенең һуңғы хеҙмәтендә миңә һылтанып, бөрйәндәрҙең бында килеүе, аҙаҡтан уғырҙарҙың уларҙы ҡыҫырыҡлап сығарыуы хаҡында яҙа. Хәҙерге Бөрйән, Баймаҡ райондары территорияһында табылған керамиканың нисек унда барып сыҡҡанын археологтар шулай уҡ аңлата алманы. Ундай керамика тик Турбаслы мәҙәниәтенә хас.\nСалауат, элегерәк тарихи темаға әңгәмә ҡорғанда, тик хәрби халыҡтың ғына тарихы бар, тигән фекер әйткәйнең. Һаман да шул фекереңдә ҡалдыңмы?\n- Был фекерҙе мин генә әйтмәнем. Булат Аҙнабаевтан да ишеткәнем бар уны. Героик эпосты тик хәрби халыҡ ҡына яҙа алған кеүек, хәрби булмаған халыҡ менән дә шул уҡ хәл. Элек ҡайҙалыр табан хәрәкәт итеү, ерҙәр яулау тик һуғыш менән оҙатылып барған. Тик сәйәси субъект, сәйәси берәмек һаналған халыҡтар ғына һуғышҡан, ҡайҙалыр барған. Ә сәйәси субъект булмаған халыҡ бер ҡайҙа ла хәрәкәт итә алмаған. Улар бары тик этнос булараҡ ҡына йәшәгән.\nУларҙың дәүләтселеге лә булмағанмы?\n- Бәлки, дәүләтселек тә түгелдер. Мәҫәлән, гректарҙың беҙ аңлаған кимәлдәге дәүләтселеге бөтөнләй булмаған. Уларҙың ҡала полистары ғына торған, бар мәсьәләне халыҡ тауыш биреп хәл иткән һәм үҙҙәренә хас дәүләтселеге сәйәси субъект иҫәпләнгән, тимәк, уларҙы тарихтың субъекты тип танырға кәрәк. Шулай булмаһа, грек полистары ҡеүәтле фарсы державаһына ҡаршы тора алмаҫ ине.\nБашҡорттарҙа ла иң тәүҙә власть вертикале һаҡланып килгән. Башҡорттарҙың батшаһы хаҡында Масуди яҙып ҡалдырған. XIII быуат венгр ғалимдары "Баскардия батшаһы" ("государь всей Баскардии") тураһында яҙа. Артабан батша власының вертикале юҡҡа сыға һәм башҡорт ырыуҙарының үҙидаралығына ҡоролған "горизонталь полития" килеп сыға. Улар гректарҙың "ҡала полистары" менән оҡшаш. Тап ошо горизонталь дәүләтселек һаҡланғанға күрә лә башҡорттар ике быуат буйына ихтилалға күтәрелә алған. Һәр ырыу, ҡәбилә горизонталь йышлыҡта ҡарағанда үҙаллы һымаҡ та һаналған, шул уҡ ваҡытта хәрби ситуация тыуғанда был киңлек ҡаҡшамаҫ көскә әүерелә алған. Ҡаҙан ханлығында, мәҫәлән, элитаны ҡырып һалырға йә һатып алырға мөмкин булған.\n"Горизонталь полития"ны дәүләтселектең демократик формаһы тип атарға буламы?\n- Шуға яҡын. Ситтәр башҡорттарҙың ерҙәрен баҫып ала алмаған. Сөнки улар ниндәйҙер кланға ҡараған аҡһөйәктәрҙең түгел, ә үҙенең тыуған ерен яҡлап һуғышҡан. Һәр ырыу үҙ ере өсөн, ә барлыҡ ырыу-ҡәбиләләр бергә дөйөм халыҡ мәнфәғәте өсөн көрәшкән. Боронғо яҙмаларҙа "Беҙ - башҡорт ырыуҙары (иләүҙәре)" тигән юлдар һаҡланыуы тап шул хаҡта һөйләй.\nТимәк, улар тыныс тормошта үҙҙәрен бөрйән, юрматы, түңгәүер, үҫәргән һ.б. тип таныған, ә инде бергәләп яуға сапҡанда башҡортҡа әүерелгән. Шулай тип әйтеп буламы?\n- Эйе, була. Был хәл бер үк ваҡытта башҡорттарҙың тарихи субъект ролен үтәүен дә аңлата. Башҡорттар борон-борондан Евразия киңлегендә йәшәгән империяларҙың автономиялы субъекты булып йәшәгән. Был империялар барыһы ла юҡҡа сыҡҡан, ә башҡорттар һаҡланып ҡалған.\nХалыҡтың үҙ ғәскәрен төҙөү һәләтенә эйә булыуы уның дәүләтселек тәжрибәһе хаҡында ла һөйләй бит. Сөнки ғәскәрҙе төҙөү һәм уны халыҡ иҫәбенә тәьмин итеү тик дәүләтселек механизмы ярҙамында ғына башҡарыла ала. Шулай түгелме?\n- Шулай. Ғәскәр дәүләтһеҙ төҙөлмәй, ә дәүләт булһын өсөн хан мотлаҡ түгел. Политияла дөйөм мәсьәләләрҙе хан түгел, халыҡ йыйыны, ҡоролтай хәл иткән. Беҙ дәүләтте иң юғары ҡиммәт тип иҫәпләп яңылышабыҙ. Алдынғы ҡарашлы булыуҙың да билдәһе дәүләтселек түгел. Кешелек йәшәйешенең вертикалға ҡоролмаған башҡа формалары ла булған.\nУрыҫ реформаторы Петр Столыпин "Милли үҙаңы булмаған халыҡ башҡа халыҡтар үҫеп сығыр өсөн тиреҫ кенә" тигән. Был фекергә ҡарашың нисек?\n- Йөҙ проценты менән килешәм. Ҡытай милләтселеге атаһы Сунь Ят Сен: "Барлыҡ халыҡтарҙа милләтселек бар, беҙҙә генә ул юҡ", - тип ҡытайҙарҙа милләтселек юҡ тигәнде иҫбатларға тырышҡан. Ысынлап та, ҡытайҙарҙа милләтселек булмаған, шуға күрә улар яһалма рәүештә уны булдырырға ынтылған. Ни өсөн? Сөнки ҡытай тигән милләттең үҙе лә юҡ. Унда бер-береһенең телен бөтөнләй аңламаған бихисап халыҡтар йәшәй. Ҡытай телевидениеһы аша барған тапшырыуҙарҙы дәүләттең 70 процент халҡы бөтөнләй аңламай. Ҡытай тигән халыҡ юҡ, ул хәҙерге ваҡытта формалашыу осоро кисерә. Уларҙа ҡытай гражданлыҡ милләте бар, этник милләт юҡ.\nКурдтарҙың ҡасан да булһа үҙ дәүләтен төҙөргә мөмкинлеге булыр тип уйлайһыңмы?\n- Курдтар ер йөҙөндә барлығы 30 миллион тирәһе. Төркиәлә - 13-18, Ираҡта - 6,5, Иранда - 3,35-8, Сирияла - 1,7-2,2 миллион, Германияла - 800, Афғанстанда - 74, Рәсәйҙә 63,8 мең курд йәшәй. Беҙ уларҙы курдтар тип атаһаҡ та, был этноним аҫтында күп һанлы халыҡтар йәшәй. Шуныһы билдәле: Төркиәлә йәшәүсе курдтар үҙҙәренең шундай ҡеүәтле дәүләт эсендә йәшәүе менән риза. Әгәр ҙә башҡа дәүләттәрҙә йәшәүсе курдтар ғына айырым дәүләт төҙөү теләген белдереп, уларҙы барлыҡ курдтар күтәреп сыҡһа, ысынлап та, донъяның сәйәси картаһында яңы дәүләт барлыҡҡа килеүе лә ихтимал.\nИгорь Кучумовтың "Урал батыр" эпосын Мөхәмәтша Буранғолов үҙе яҙған тигән фекеренә ҡарата нимә әйтерһең?\n- Беҙҙә башҡорттар хаҡында ниндәйҙер ыңғай хәбәр ишетелһә, быны үҙҙәрен мәсхәрәләү һымаҡ ҡабул иткән кешеләр бар. Уларса, башҡорттар хаҡында яҡшы нәмә бөтөнләй булырға тейеш түгел, башҡорт тарихында ла яҡшы ваҡиғалар юҡ тигән ҡарашталар. Мин уларҙы "башкирофобия менән шөғөлләнеүсе банда" тип атар инем. Уларға башҡа төрлө атама биреп булмай. Кучумовтың "Урал батыр" эпосы хаҡындағы фекеренең бер ниндәй ғилми һәм тарихи нигеҙе юҡ. Мин эпостың Мөхәмәтша Буранғоловтан алдараҡ яҙып алынмауына ғына үкенес белдерәм. Ни өсөн тигәндә, Ғәбит, Хәмит сәсәндәрҙән алдағы сәсәндәр эпосты, бәлки, башҡасараҡ башҡарғандыр. Бер үк көләмәсте төрлө кеше төрлөсә һөйләһә лә, уның йөкмәткеһе һәм мәғәнәһе үҙгәрешһеҙ ҡала. Әгәр ҙә уның мәғәнәһе үҙгәрһә, көләмәс көлкөлө булыуҙан туҡтаясаҡ.\nСалауат, башҡорт тарихына ҡарата төрлө концепциялар бар. Р. Кузеевтың концепцияһында башҡорттарҙың Алтайҙан килеүе хаҡында әйтелә. Н. Мәжитов меңәрләгән археологик ҡомартҡыларға таянып, башҡорттарҙың боронғо ата-бабалары беҙҙең эраға тиклем үк Уралда йәшәүе хаҡында белдерҙе. Ә инде гаплатөркөмдәрҙе өйрәнеүсе ғалимдар хәҡиҡәт Нияз Мәжитов яғында булыуын иҫбат итте. Ә бына Салауат Хәмиҙуллиндың концепцияһы нисек яңғырай?\n- Башҡорттарҙың боронғо ата-бабалары әле "башҡорт" тигән атама булмаған саҡта, беҙҙең эраға тиклем дә, унан һуң да Уралда йәшәгән. Әммә улар башҡорт атамаһы менән йөрөтөлмәһә лә, беҙҙең атай-олатайҙар булыуҙан туҡтамаған бит. Эйе, "башҡорт" этнонимын Алтай төрөктәре алып килгән, шунан һуң ғына этнос берҙәм исем аҫтында формалаша башлаған. Башҡорттар борон-борондан Уралда ғына йәшәмәгән. Улар Урал менән Арал аралығын биләгән. Ҡытай сығанаҡтарының 643 йылдағы йылъяҙмаһында "башукули" ("башҡорт") халҡы телгә алына. Әммә телгә алыныуы ғына был этнонимдың тап шул быуатта барлыҡҡа килеүен аңлатмай.\nБөрйәндәр, тағы ла төрлө ырыуҙарҙың тарихына бәйле сығарған китаптарыңдан тыш, тағы ла ниндәй темалар өҫтөндә эшләйһең? Ниндәй яңы табыштарың бар?\n- Әле "Урта быуат сығанаҡтарында башҡорттар һәм Башҡорт иле" тигән китап әҙерләйем. Китапта ғәрәп һәм фарсы сығанаҡтарында башҡорттар һәм Башҡорт иле хаҡындағы барлыҡ мәғлүмәттәр һәм уларға комментарийҙар урын аласаҡ. Күптәр, мәҫәлән, Иҙрисиның башҡорттар хаҡында әйткән фекерҙәренә таяна, әммә үҙҙәре Иҙрисиның китаптарын ҡулына ла алып ҡарамай. Уларҙың яҙғандарын төп сығанаҡтағы менән сағыштырһаң, мәғлүмәттәр бөтөнләй тура килмәй. Шуға күрә, тарихсылар ул сығанаҡтарҙы үҙ күҙҙәре менән уҡыһын өсөн уларҙы баҫтырып сығарырға кәрәк, тип иҫәпләйем.\nБөрйәндәр хаҡында мәғлүмәтле кеше булараҡ, һиңә шундай һорау: бөрйәндәрҙең башҡа башҡорт ырыу-ҡәбиләләре араһында тотҡан урыны нимәгә ҡайтып ҡала?\n- Мин бында тик бөрйәндәр хаҡында ғына әйтергә теләмәҫ инем. Сөнки һәр бер ырыу үҙенсә ҡыҙыҡлы. Табындар, мәҫәлән, Сыңғыҙхан традицияларын үҙендә һаҡлаусылар, төньяҡ-көнбайыш башҡорттары тарихы ла биҡ ҡыҙыҡлы. Ҡыҫҡаһы, һәр башҡорт ырыуының халыҡ тарихында үҙенең урыны һәм йөҙө бар. Башҡорт йәмғиәтендә тиҫтәләгән мең кешене тәшкил итеүсе ырыу менән 500 кешенән торған ырыуҙың бер үк кимәлдәге статусы булған. Себер ханлығының төп көсөн башҡорт ырыуҙары тәшкил итһә лә, Силәбе яғының ғалимдары уларҙы "төрки телле ырыуҙар" тип кенә атау яғында.\nТөркиләшкәнгә тиклем бөрйәндәр ниндәй телдә һөйләште икән? Ул телде хәҙер киренән тергеҙеү мөмкинме?\n- Ул иран, алан теленә яҡын тел булған һәм уны киренән тергеҙеү мөмкин түгелдер тип иҫәпләйем. Мин үҙемдең китабымда хазарҙарҙың иран телле булыуы хаҡында яҙғайным. Хәҙер килеп, көтмәгәндә минең фекерем раҫланды. Рәсәй телсеһе Мудрат хазар руналарын уҡыуҙа ҡатнашып, бөрйәндәр менән хазарҙарҙың бер тамырҙан булыуын иҫбат итте.\nҺинең Салауат Юлаев хаҡындағы телефильмыңды ҡарағас, шундай һорау биргем килде: совет осоро идеологтары синфи көрәштә ҡатнашыусы милли батырҙы күтәреү ихтыяжы килеп тыуғас, ни өсөн фәҡәт Салауат Юлаевты һайланы икән?\nСалауат шәхесенең әһәмиәтен һис тә кәметмәйенсә, ошо уҡ урынға, әйтәйек, Алдар батырҙы ла ҡуйырға мөмкин бит...\n- Мамин Сибиряк яҙмаларында башҡорттарҙың революцияға тиклем үк Алдар батырҙы ла, Салауат батырҙы ла, Ҡараһаҡалды ла, Сәйет батырҙы ла маҡтап дан йырлауҙары хаҡында әйтелә. Шуға күрә мин, Салауатты совет дәүере идеологтары һайлап алған, тигән фекер менән килешмәҫ инем. Минеңсә, йәрәбәнең Салауат өлөшөнә тура килеүендә Пушкин ҙур роль уйнағандыр. Шағир "Пугачев тарихы"ның алтынсы бүлегендә Салауатты "свирепый Салават" тип атай бит.\nБашҡорт ихтилалдарына ҡарата төрлө ҡараштар әйтелә. Хатта "Ниңә кәрәк булған беҙҙең атай-олатайҙарға шул тиклем ҡан ҡойорға? Ана, батшалыҡҡа ҡаршы сыҡмаған халыҡтар һаҡланып ҡалған бит", тип белдереүселәр ҙә бар...\n- Әгәр ҙә башҡорттар ике быуат буйына империяға ҡаршы һуғышмаһа, батшалыҡҡа ҡаршы сыҡмаған халыҡтар хәҙерге ваҡытта һаҡланып ҡалыр инеме икән? Минең тәрән инаныуым буйынса фәҡәт башҡорт ихтилалдары һөҙөмтәһендә Рәсәйҙә Ислам дине һаҡланып ҡалған. Сөнки XVII быуатҡа Волга буйындағы 400 мең мосолмандың яртыһы суҡындырыла. Башҡорттар 1917 йылға тиклем үҙҙәренең дә һәм башҡаларҙың да хоҡуҡтарын һаҡлап ҡала. Фәҡәт башҡорттарҙың батшалыҡҡа ҡаршы аяуһыҙ һуғышыуы арҡаһында Волга-Урал буйына крепостной право килеп етә алмай.


Өфөлә район башлығы телефондан тура бәйләнеш үткәрә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә район башлығы телефондан тура бәйләнеш үткәрә\n13:10, 27 августа 2015 Йәмғиәт\nӨфөлә район башлығы телефондан тура бәйләнеш үткәрә Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2015 йыл, 27 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\n27 августа Өфөлә Совет районы хакимиәте башлығы Урал Килсенбаев менән тура бәйләнеш ойошторола. Ҡала халҡы телефондан шылтыратып үҙҙәрен борсоған һорауҙарын бирә ала. Һорауҙы яҙып, WhatsApp аша ла ебәрергә мөмкин. Бынан тыш, онлайн-һорауҙар «Бәйләнештә»ге «Өфө-үҙәк» төркөмөндә ҡабул ителәсәк, тип хәбәр иттеләр баш ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтенән.\nТура бәйләнеш һөҙөмтәләре буйынса көнүҙәк һорауҙар билдәләнәсәк, артабан улар контролгә алынасаҡ. Совет районы хакимиәтендә граждандарҙың мөрәжәғәттәре менән даими эш алып барыла. Район башлығы, уның урынбаҫарҙары һәм бүлек етәкселәре ҡатнашлығында тура бәйләнештәр уҙғарыла.\nМөрәжәғәттәр өсөн телефон: 273-33-09, 8-963-908-71-37 (шылтыратыуҙар һәм WhatsApp). Тура бәйләнеш көндөҙгә сәғәт 4-тән 5-кә тиклем эшләй.\nТеги: тура бәйләнеш,халыҡ менән эшләү


Диңгеҙсе Зариповтар - Wikisource\nИжад итеү ваҡыты: 2013. Нәшер ителгән: 2013. Сығанаҡ: Ансар Нуретдинов. Диңгеҙсе Зариповтар // «Башҡортостан» гәзите, 2013, 19 март\nИр-егет өсөн атай — иң юғары үрнәк. Халҡыбыҙҙың аҫыл вәкилдәре, төп һөнәр итеп Ватанды һаҡлауҙы һайлаған аталы-уллы Генрих менән Артур Зариповтар был фекерҙе үҙ яҙмышы менән раҫланы. Нефтекама ҡалаһындағы, Краснокама һәм Яңауыл райондарындағы бөгөнгө эштәре менән дә улар күптәргә таныш. Зариповтарҙың диңгеҙсе династияһын башлаусы Әмир Әнүәр улы ла заманында үҙ төйәгендә билдәле шәхес була.\nӘмир Әнүәр улы\n1912 йылда Яңауыл районындағы Иҫке Артауыл исемле боронғо башҡорт ауылында тыуған. Ата-әсәһе уҡымышлы, хәлле булғанлыҡтан, егет үҙ ауылында мәҙрәсәлә уҡый, һуңынан эшсе-крәҫтиән мәктәбен тамамлай, заманы өсөн белемле булып буй еткерә, әрмегә уны Тымыҡ океан флотына алалар. Хәрби хеҙмәттән ҡайтҡас, райондың Аҡылбай ауылындағы колхозда иҫәпсе була, Бөйөк Ватан һуғышы башланғас та, бронь буйынса тылда эшен дауам итә.\nБала саҡтан моңға ғашиҡ Әмир Зарипов халыҡ йырҙарын матур итеп башҡарған, шиғырҙар ҙа яҙған. Күрше ауыл егете, ул саҡта инде әҫәрҙәрен матбуғатта баҫтыра башлаған билдәле яҙыусы, тиңдәше Ғайнан Әмири менән дуҫ булған. Флотта хеҙмәт иткән ваҡытта урыҫ телен һәйбәт үҙләштерә, күп уҡый, донъя әҙәбиәтенең нәфис өлгөләре, шул иҫәптән бөйөк немец шағиры Г. Гейне әҫәрҙәре менән таныша. «Үҙем Ғайнан дуҫ кеүек шағир була алманым, Гейнеға оҡшап улым шағир булһын», тип Генрих исемен ҡуша. 1942 йылда фронтҡа алынып, башта Алыҫ Көнсығышта диңгеҙҙә хеҙмәт итә, һуңынан ауыр һуғыштар барған Көнбайыш фронтҡа күсерелә. 1943 йылдың сентябрендә Смоленск өлкәһен дошмандан азат иткәндә батырҙарса һәләк була.\nГенрих Әмир улы\n“Атайымды моряк формаһында төшкән фотоһүрәттәренә ҡарап ҡына беләм. 1942 йылда ул фронтҡа киткәндә мин ике йәштә генә ҡалғанмын”, — ти Генрих Әмир улы. Атаһы теләгәнсә шағир булмаһа ла, уның өлгөһөндә диңгеҙсе һөнәрен һайлай: һыу аҫты кәмәһендә хеҙмәт итә ул.\nБала сағы һуғыштан һуңғы ауыр йылдарға тура килгән буласаҡ диңгеҙсенең. Бөгөн Нефтекамаға ҡараған Әмзә ауылында ете класты тамамлағас, тиҫтерҙәре менән Удмурт АССР-ының баш ҡалаһы Ижевскиға юллана. Көндөҙ эшләй, кистәрен эшсе йәштәр мәктәбенә йөрөй, бер ҙә һынатмай йәш егет: спорт менән дә әүҙем шөғөлләнә, дөйөм сараларҙың да уртаһында ҡайнай. Бер мәл “Комсомольская правда” гәзитендә баҫылған белдереү уны алыҫ юлға саҡыра. 1961 йылда Генрих Ленинградтағы Юғары Хәрби-Диңгеҙ инженер училищеһына уҡырға инә. Илебеҙҙә атом энергияһын ҡулланыуҙы киңәйтеү эше киң йәйелдерелгән осор романтикаһы тәьҫирендә махсус энергетик ҡулайламалар факультетын һайлай. “Атайыма оҡшарға тырышыу, йәшлек дәрте ярҙам иткәндер, — тип хәтерләй ул саҡтарҙы Зарипов. — Конкурс ҙур ине, бер урынға 11 кеше, имтихандар бер ҡыйынлыҡ та тыуҙырманы, барыһын да уңышлы тапшырҙым”. Тәртипкә ярашлы, училищеға ҡабул ителгәндәрҙе бер йылға матрос хеҙмәтенә ебәрәләр. Шулай башланып китә уның хәрби юлы. Ә һуңынан биш йыл буйы Хәрби-Диңгеҙ флотына яңы килә башлаған беренсе быуын атом һыу аҫты кәмәләре буйынса белгес һөнәрен үҙләштерә. Йәйге каникулда тыуған яҡтарына ҡайтҡас, ғүмерлек мөхәббәтен осрата. Бөрө педагогия институтында уҡыған Исхаҡ ауылы һылыуы Зөһрә Зиәфәт ҡыҙы яулай уның дәртле йөрәген. Йәштәр яҙмыштарын бергә бәйләй, уҡыуҙы ла бер йылда тамамлай.\nУчилищеның һуңғы курсында Тымыҡ океан флотының атом һыу аҫты кәмәһендә диплом алды практикаһы үткәндә, үҙен яҡшы яҡтан ғына күрһәткән лейтенант Зариповты хеҙмәткә саҡыралар. Килеүенең икенсе көнөндә уҡ һыу аҫты кәмәһе донъя океаны киңлектәренә дүрт айлыҡ хәрби дежурға сыға. Ике айҙан һуң, тыуған ерҙән бик алыҫта булғанда, Генрихҡа улы тыуыуы тураһындағы хәбәр килеп етә.\nАйҙар буйы һыу өҫтөнә күтәрелмәй тәрән океан ҡуйынында йөҙөүсе кәмәлә хеҙмәт еңелдән булмай. Ә быға тәүге быуын атом һыу аҫты кәмәләренең диңгеҙсе һаулығына кире йоғонтоһон да өҫтәһәң... Был турала һөйләү, дәүләт серен сисеүгә тиңләнеп, күп йылдар тыйылып килде. Ватанды һаҡлау буйынса изге бурысты намыҫ менән үтәү һәр хәрби хеҙмәткәр өсөн бар нәмәнән өҫтөн ҡуйылды. Һыу аҫты кәмәһенең сикләнгән арауығында оҙаҡ ваҡыт кондиционер һауаһы һулап, яһалма таҙартылған һыу эсеп, ил именлеген тәьмин итеү халҡыбыҙҙың рухи яҡтан көслө һәм ныҡлы егеттәре иңенә һалынды.\nҮҙ-үҙенә үтә талапсан, бар ҡушылғанды еренә еткереп эшләргә өйрәнгән Генрих Әмир улы беренсе быуын атом һыу аҫты кәмәһендә ун йыл хеҙмәте дәүерендә карапта реактор, электр һәм механик өлөштәре эше өсөн тулыһынса яуаплы була. Ә был — үҙ һөнәренең ысын оҫтаһына ғына ышанып тапшырылған бурыс.\n“Һыу аҫты кәмәһендәге хеҙмәт — үҙе айырым ғүмер ул", — ти Генрих Әмир улы.\n1977 йылда һыу аҫты кәмәләре өсөн иң яңы ҡоралдар етештергән хәрби заводҡа күсерелә Г. Зарипов. Хеҙмәттә алған бай тәжрибәһен уларҙы көйләүҙә уңышлы ҡуллана. Тағы ла ун йылдан, булған бүләк-наградаларына “Хәрби хеҙмәттәре өсөн” миҙалын өҫтәп, икенсе ранг капитаны дәрәжәһендә запасҡа сыға диңгеҙсе.\nАртур Генрих улы\nУл да атаһы юлынан китә. 1984 йылда урта мәктәпте тамамлағас, Севастополь Юғары Хәрби-Диңгеҙ инженер училищеһына уҡырға инә. Унан атаһы өлгөһөндә ядро реакторҙары буйынса юғары хәрби белем алып сыға. Артабан хеҙмәт итергә Артур Камчаткаға юллана. Тағы ла атом һыу аҫты кәмәһе. Ең һыҙғанып хәрби хеҙмәтен башлай йәш лейтенант. Ата-әсәһенән күскән күркәм сифаттар Артур Генрих улына ла тиҙ арала үҙ эшенең ысын оҫтаһы булырға ярҙам итә. Биш йыл хеҙмәт итә ул Тымыҡ океан флотының атом һыу аҫты кәмәһендә, хәрби бурысын үтәп, донъя океанында бер нисә оҙайлы походта ҡатнаша. Билдәләнгән ваҡыттан күпкә алдараҡ капитан-лейтенант дәрәжәһе ала, етәкселектең бихисап маҡтауына лайыҡ була. “Һыу аҫты кәмәһендәге хеҙмәт шул уҡ эш инде, тик ул ҡәҙимге тормоштағынан ауырыраҡ та, яуаплы ла", — ти Артур Генрих улы.\n...Кеше тормошо көтмәгәндә төрлөсә борола бит. Ил етәкселегенә үҙҙәрен «демократ» тип атаусылар килгәс, Ватанды һаҡлау икенсе планға күсте. Хәрбиҙәрҙең матди хәле үтә мөшкөлләнде, иртәгәһе көнгә ышаныс юғалды. Инде үҙенең ике улын аяҡҡа баҫтырып, кеше итергә тейеш булған диңгеҙсе Артур Зарипов яратҡан хеҙмәтен ҡалдырырға мәжбүр була. Бөгөн ул ата-әсәһе, ҡатыны һәм башҡа туғандары менән берлектә үҙ эшен асҡан, ләкин һыу аҫты кәмәһендә хеҙмәт иткән йылдарын ғорурланып иҫкә ала.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Диңгеҙсе_Зариповтар&oldid=503886"


Һорау - яуап » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Объявления » Һорау - яуап\nТелефонды алмаштырып буламы?\nҺатып алынған телефон оҡшамаһа, 14 көн эсендә кире тапшырып, аҡсаһын алырға йәиһә икенсегә алмаштырырға мөмкинме?\nРФ Граждандар кодексының 502-се статьяһының 1-се пунктына ярашлы, һатып алынған техниканың сифатына, төҙөклөгөнә дәғүәгеҙ булмаған хәлдә лә, нимәһелер оҡшап етмәһә, 14 көн эсендә уны кире ҡайтарырға йәиһә икенсе тауарға алмаштырырға мөмкин. Әммә был ҡағиҙә ҡатмарлы тауарҙарға ҡағылмай. Йәғни ике аҙна эсендә ике функция ғына башҡарыусы иң ябай телефонды ғына кире ҡайтарып була. Сенсор экранлы телефондар был категорияға инмәй. Йәғни смартфон, планшет йәиһә сенсор экранлы телефондарҙы берәй етешһеҙлеген йәиһә тейешенсә эшләп етмәүен асыҡлағанда ғына магазинға кире тапшырырға мөмкин.\nҺатып алынған телефондың гарантия ваҡыты сыҡмаҫ элек ниндәйҙер етешһеҙлеген тапһағыҙ, уны кире ҡайтарыуы күпкә еңелерәк. Һеҙҙең ҡарамаҡҡа һатыусы йә аҡсаһын кире ҡайтара, йә телефонды алмаштырып бирә, йә бушлай ремонтҡа тапшыра. Ниндәйҙер бәхәсле осраҡ килеп сыҡһа, бойондороҡһоҙ экспертизаға ебәрәләр. Экспертиза иһә телефондың тәүҙән үк төҙөк булмауын йәиһә ҡулланған ваҡытта һеҙҙең уны боҙоуығыҙҙы асыҡлаясаҡ. Шунан сығып, тейешле ҡарар ҡабул ителә лә инде.\n“Әсәлек капиталы”н нисек юлларға?\nБыйыл март айында икенсе сабыйыбыҙ донъяға килде. "Әсәлек капиталы"н юлларға уйлайбыҙ. Нимәнән башларға, ҡайҙа мөрәжәғәт итергә, ниндәй документтар тупларға кәрәк? Ошо һорауҙарға яуап бирһәгеҙ ине.\nТәү сиратта документтар пакетын әҙерләргә кәрәк. Ғариза менән документтар тупланмаһын йәшәгән йәиһә теркәлгән урын буйынса Пенсия фондына тапшыраһың. Бала тыуғандан һуң документтар тапшырыу ваҡыты закон тарафынан билдәләнмәгән, әммә был процедураны мөмкин тиклем иртәрәк башҡарырға кәңәш ителә.\nПенсия фондына бара алмаған осраҡта почта хеҙмәте менән ҡулланырға мөмкин.\nӘгәр ҙә документтар дөрөҫ тултырылып, ғаризала аныҡ мәғлүмәт бирелһә, 30 көн эсендә әсәй кешене сертификат алырға саҡырырға тейештәр. Ә инде ниндәйҙер яңылышлыҡ булғанда, ғаризаны яңынан яҙып, тейешле документтарҙы тултырып килтерергә ҡушалар.\nСертификат бирелгән урында уҡ ғаилә капиталын түләү тураһында ҡарар алырға кәрәк. Ул ғаиләгә, мәҫәлән, төҙөлөш ойошмаһына аҡса күсергәндә кәрәк булыуы ихтимал. Киләсәктә ғаилә капиталын аҡсаға әйләндереү өсөн махсус иҫәп асыу ихтыяжы тыуасаҡ. Быны ла мотлаҡ эшләргә кәрәк, сөнки һәр иҫәп тә аҡсалата башҡарылмай.\n2005 йылдан алып баҡсасылар йәмғиәтенең ағзаһы булып торам. 2011 йылдан баҡсабыҙ ташландыҡ хәлдә, унда барғаныбыҙ ҙа юҡ, һыу менән дә, ут менән дә файҙаланманыҡ. Баҡсанан баш тартыу тураһында ғариза яҙырға кәрәклеген белмәгәнлектән, уны яҙманыҡ. Хәҙер иһә рәйес беҙҙән уҙған йылдарға взностарҙы түләүҙе талап итә. Беҙгә нимә эшләргә? Аҡса түләргәме?\nЗакон буйынса һеҙ, ысынлап та, уҙған йылдар өсөн аҡса түләргә тейешһегеҙ. Баҡсасылар йәмғиәтендә ағза булып торған йылдар өсөн аҡса, һалым һәм башҡа түләүҙәр һеҙҙең иңегеҙҙә ҡала. Иң яҡшыһы, уларҙы түләп, участкағыҙҙы һатыу.\nКредит буйынса страховканан баш тартып буламы?\nКредит алырға тура килгәйне, банк көсләп тигәндәй страховка ла түләтергә булды. Кредит өсөн ай һайын түләүе лә еңел түгел, өҫтәүенә, страховкаһы бар. Унан берәй нисек баш тартып буламы икән?\nКредит алғанда страховкалау – ул ирекле хеҙмәт, шунлыҡтан һәр заем алыусы унан баш тартырға хоҡуҡлы. Әгәр ҙә кредит алып өлгөргән булһағыҙ, законлы рәүештә страховкаһынан баш тарта алаһығыҙ. Бының өсөн банкка барып, теләгегеҙҙе менеджерға еткерергә генә ҡала. Ул һеҙгә страховканан баш тартыу хаҡында ғариза бланкыһын бирергә тейеш. Һеҙгә уны тултырып, ҡул ҡуйырға ғына ҡала.\nДокументтарҙы әҙерләгәс, банк страховка өсөн түләүһеҙ генә яңы түләү графигын тәҡдим итәсәк. Әлбиттә, банк хеҙмәткәре страховка килешеүен өҙөргә тырышмаясаҡ. Әгәр ҙә банк страховканан баш тартыуығыҙ менән килешмәһә, страховка килешеүен суд тәртибендә өҙөргә мөмкин. Бының өсөн иң беренсе сиратта банк етәкселегенә дәғүә яҙырға һәм ҡул ҡуйҙырырға кәрәк. Һуңынан иһә ошо дәғүә ғаризаһы менән суд органдарына мөрәжәғәт итергә тура килер.\nСоциаль стипендияға кемдәр дәғүә итә ала?\nБаш ҡала вуздарының береһендә белем алам. Быйыл 2-се курсҡа барам. Әсәйем менән генә йәшәйбеҙ, минән кесе тағы дүрт туғаным бар. Әсәйем ҡыҫҡартыуға эләгеп, ярты эш хаҡына ғына эшләп йөрөй. Аҡса еткерә алмайбыҙ. Мин социаль стипендияға дәғүә итә аламмы? Ғөмүмән, кемдәргә түләнергә тейеш ул?\nСоциаль стипендия социаль ярҙамға мохтажлыҡ кисереүселәргә тәғәйенләнә. Уға иң беренсе сиратта етем балалар, I һәм II төркөм инвалидтар, бала саҡтан инвалидтар, радиация йоғонтоһона дусар ителгән студенттар, хәрби йәрәхәт йә ауырыу арҡаһында инвалидлыҡҡа эйә булған талиптар, өс йылдан ашыу контракт буйынса йәиһә Эске эштәр министрлығында хеҙмәт иткән егеттәр дәғүә итә. Шулай уҡ килеме әҙ булған күп балалы һәм тулы булмаған ғаиләлә тәрбиәләнеүсе студенттарға ла бирелеүе ихтимал. Социаль стипендия алыу өсөн йәшәгән урын буйынса халыҡты социаль яҡлау органынан справка кәрәк. Бындай белешмә алыу өсөн түбәндәге документтарҙы йыйып тапшырырға тура киләсәк:\n– һәр ғаилә ағзаһының килеме тураһында белешмә (эш хаҡы, пенсия, стипендия, пособие, субсидия, компенсация һ.б.);\n– ғаилә составы тураһында белешмә;\n– уҡыу йортонда белем алыуығыҙ тураһында белешмә;\n– стипендия тураһында белешмә.\nОшо документтар нигеҙендә социаль яҡлау органында ғаилә килемен иҫәпләп сығарып, студентҡа социаль стипендия алыуға хоҡуғын раҫлаусы белешмә бирелә. Студент иһә уны үҙе уҡыған вуздың деканатына тапшырып, социаль стипендия алыуға ғариза яҙа. Ғәҙәттә, уҡыу йортонда социаль стипендияға документтарҙы 30 сентябргә тиклем ҡабул итәләр. Шулай ҙа уны ай башында уҡ юллай башларға кәрәк.\nМилеккә хоҡуғымды нисек теркәргә?\nМин әсәйем менән генә йәшәнем. Фатир әсәйемдең исемендә ине. Көтмәгәндә ул үлеп китте. Хәҙер фатирҙы нисек үҙемдең исемемә күсерә алам? Ғөмүмән, быны күпме ваҡыт эсендә эшләргә мөмкин?\nӘгәр ҙә һеҙ әсәйегеҙҙең берҙән-бер балаһы икән, фатир һеҙгә мираҫҡа күсергә тейеш. Әммә быны рәсми рәүештә теркәү өсөн иң беренсе сиратта нотариусҡа мөрәжәғәт итергә кәрәк. Әлбиттә, фатирҙың, әсәйегеҙҙең документтары, һеҙҙең туғанлыҡты һәм шул урында йәшәүегеҙҙе раҫлаусы төрлө белешмә (справка) тупларға тура килер. Был эште һуҙырға ярамай, әсәйегеҙҙең үлеменә алты ай тулғансы өлгөрөргә кәрәк.\nМин ауыл ерендә уҡытыусы булып эшләйем һәм коммуналь түләүҙәргә льготаларым бар. 1993 йылда торлағымды хосусилаштырҙым. 2009 йылда уға техник паспорт эшләттем. Техник паспортты биргән ваҡытта, 2010 йылдан фатирығыҙ муниципаль милеккә күсә һәм бер ниндәй ҙә льгота ала алмаясаҡһығыҙ, сөнки торлаҡ юстиция органдарында теркәлмәгән, тинеләр. Фатирымды яңынан хосусилаштырыу кәрәкме?\nТорлаҡты хосусилаштырыу тигәндә, дәүләт һәм муниципаль торлаҡ фондында биләгән торлаҡ бинаһын граждандарҙың милкенә бушлай күсереү күҙ уңында тотола. 1993 йылда фатирҙы хосусилаштырыу өсөн урындағы хакимиәт менән килешеү төҙөргә йәиһә урындағы халыҡ депутаттары советының башҡарма органында уны теркәү генә кәрәк ине. Күрәһең, һеҙ тап шулай эшләгәнһегеҙ. 1998 йылдан, яңы Федераль закон үҙ көсөнә ингәндән алып, күсемһеҙ милеккә хоҡуҡты теркәү процедураһы бер аҙ үҙгәрҙе. Әммә һеҙҙең әлегә тиклем теркәлгән милеккә хоҡуғығыҙ юридик яҡтан үҙ көсөндә ҡала. Ә дәүләт теркәүе үтеү – һәр кемдең үҙ ихтыярында. Әгәр ҙә муниципаль берәмек хакимиәте һеҙҙең фатирҙы хосусилаштырылмаған тип иҫәпләй икән, уны яңынан хосусилаштырырға кәрәк.\nСығыу ваҡыты 6-10-2016, 12:59 | Ҡаранылар: 659


Өфө - Аэропорт юлы яҡын арала светофорһыҙ буласаҡ\nҮҙгәреш Чесноковка ауылы тапҡырындағы бормалы юл тулыһынса сафҡа инеп, йәйәүлеләр өсөн ике үткәүел төҙөлгәс тормошҡа ашасаҡ.\nТранспорт хәрәкәтендәге, «Өфө» халыҡ-ара аэропорты эшендәге был үҙгәрештәр баш ҡалала киләһе йыл үтәсәк саммиттар менән бәйле. Әлбиттә, республика етәкселеге халыҡ-ара форумдарҙан төбәктең иҡтисады өсөн дә файҙа көтә. Саммиттар сиктәрендә урындағы эшҡыуарлыҡ даирәһе өсөн бәйләнештәр булдырыу, осрашыуҙар үткәреү ҡаралған. Шулай уҡ күләмле сараны үткәреүгә шәхси инвестициялар ҙа йәлеп ителә.\nРуслан Мирсаяпов, Башҡортостан Хөкүмәте министры: «Башҡортостандың ШОС һәм БРИКС илдәре менән хеҙмәттәшлеген машиналар төҙөү, нефть химияһы тармаҡтарында үҫтерергә кәрәк. Бынан тыш, бергәләп ҙур логистика үҙәктәрен төҙөү Рәсәй менән был илдәр араһындағы сауҙа бәйләнештәрен тағы ла нығытыр ине. Ошо йүнәлештә эш алып барабыҙ, әле формаль нескәлектәрҙе тәртипкә килтерергә кәрәк».


Кемпинг янындағы быуала (Аҙағы. Сайтта тулыһынса бирелгән) » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Кемпинг янындағы быуала (Аҙағы. Сайтта тулыһынса бирелгән)\n27.08.2017 Кемпинг янындағы быуала (Аҙағы. Сайтта тулыһынса бирелгән)\nЯмашлы быуаһын матурлыҡҡа күмеп, әкрен генә таң атып килә. Ҡояш әле күренмәй, ләкин йылғаны уратып алған тауҙар түбәһе уның нурҙарына мансыла башланы. һыу өҫтөндәге аҡһыл томан яй ғына тарала. Яр буйҙарында өйкөм-өйкөм булып ултырған зифа ҡамыштар асыҡланғандан-асыҡлана. Бына һул яҡ ярҙағы битләүҙәге ҡайынлыҡ урманында – уң яғында Өфө – Сибай юлы һуҙылған – төрлө-төрлө ҡоштар үҙҙәренең иртәнге концертын башлап ебәрҙе. Ара-тирә балыҡ ҡурпыған, ҡамыш араһында суртандарҙың шапылдап ҡорбандарын баҫтырғаны ишетелеп ҡала. Быуаның аҫ яғында ултырған кемпинг та уянды шикелле – кафеһынан тирә-яҡҡа тәмле еҫтәр тарала башланы. Был кәйефте тағы ла күтәреп ебәрә ине…\nОшо иҫ киткес матурлыҡ ҡосағында, быуаның ҡайындар үҫкән яғындағы яр башында Илһам балыҡ ҡармаҡлап ултыра. Күгәрсен ауылында йәшәүсе (ул ауыл быуаға яҡын ғына урынлашҡан) урта йәштәр тирәһендәге ир уҙаманы ул. Нәҫеле, туған-тыумасаһы, һөнәре тураһында һөйләп тормай ғына, бик шәп балыҡсы, тип таныштырһам, етеп торор. Бына әле уның бында килеүенә ярты сәғәт тә үтмәне, ете-һигеҙ алабуғаны, бер нисә ҡушбаш балығын һөйрәп тә сығарҙы. Бөгөн балыҡ шәп булмаҡсы, ахыры. Быуаға ял итеүселәр йыйыла башлағансы, бер биҙрә тирәһе тотасаҡ. Шуға Илһамдың кәйефе бик шәп.\n…Ошолай ләззәтләнеп ултырған ваҡытта, ҡаршы яҡтағы яр буйында ҡайҙандыр ҡаҙҙар көтөүе пәйҙә булды. Аҫтан килеп сыҡтылармы, өҫтән төштөләрме, балыҡсы күрмәйерәк ҡалды. Улар әкрен генә ҡамыштар эргәһендә йөҙөп йөрөй. Ҡайһы берҙәре баштарын һыуға тығып, нимәлер эҙләй, икенселәре суҡыштары менән ҡанат аҫтарында соҡсона – ҡыҫҡаһы, улар ҙа тәбиғәт ҡосағында рәхәтләнә. Ҡаҙ-өйрәктәрҙең йылға өҫтөндә йөҙөп йөрөүе балыҡсылар өсөн бәлә бит инде ул. Шуға Илһам, уларҙы был яҡҡа килтермәҫкә кәрәк тип, ярҙа үҙенең барлығын белдереү өсөн, тамағын ҡырҙы ла аяҡ өҫтө баҫты. Ләкин ошо ваҡытта уға көтөлмәгән күренештең шаһиты булырға тура килде.\nЙөҙөп йөрөгән ҡаҙҙарҙың береһе ҡапыл ҡаңҡылдап ҡысҡырып ебәрҙе лә, һыуҙы шапылдатып, ҡанаттарын ҡаға башланы. һәм күҙ асып йомған арала һыу төбөнә төшөп тә китте. Башҡа ҡаҙҙар ҡаңҡылдаша-ҡаңҡылдаша төрлө яҡҡа һибелде. Баяғы төшөп киткән ҡаҙ тирәһендәге һыу өҫтөндә боғорлап һыу күбектәре ҡалҡып сыҡты һәм бер нисә секундтан һуң ул күбектәр ҡып-ҡыҙыл ҡан менән болғанды, ә ҡош үҙе башҡаса күренмәне…\nАптыраған Илһам баҫҡан килеш ҡатып ҡалды. «Нимә булды был? Ҡаҙҙы нимә һөйрәп алып төшөп китте? Йәйенме?.. Әллә суртанмы?» – тигәнерәк уйҙар йүгереп үтте уның башынан. Күп йыллыҡ тәжрибә туплаған балыҡсыларҙан Оло Эйек йылғаһында йәшәгән йәйендәрҙең һыу өҫтөндә йөҙөп йөрөгән ҡош-ҡортҡа һөжүм итеүе тураһында ишеткәне бар Илһамдың. Тик был быуаға йәйен ҡайҙан килһен? Ямашлы йылғаһында түгел, аҫтараҡ, унан ике тапҡырға ҙурыраҡ Оло Һүрәм йылғаһында ла уларҙың еҫе лә юҡ! ә бына суртандар бында күп. Быуаһының эшләнеүенә егерме йылдан ашыу ваҡыт үтте бит инде. Шуға йәшәмеш суртандар ҙа барҙыр. Эйе, эйе, баяғы ҡаҙҙы һөйрәп алып китеүсе шундай суртандыр ул. Башҡа нимә булһын?\n– Илһам! Нимә булды ул? – тип кемдер ҡысҡырҙы. Ир тауыш килгән яҡҡа күҙ һалды. өҫтәрәк, тау морононда тағы бер балыҡсы ултырған булған икән. Нисек уны күрмәгәндер инде? Фәрит, буғай. Аһа, тағы ла үрҙәрәк икенсеһе күренде. Ул да аяҡ өҫтө баҫҡан да, аптыраған ҡиәфәттә елкәһен тырнап тора. Илһам, улар яғына боролоп:\n– Суртан булды шикелле, – тип яуапланы ла, артабан нимә булыр икән, тип күҙәтә башланы. Ләкин мажара ҡабатланманы. Ҡаҙҙар ҡысҡырыша-ҡысҡырыша бер урында өйрөлдө лә аҫҡа төшөп китте. Баяғы ҡаҙ ҙа, уны һөйрәп төшөп киткән йән эйәһе лә күренмәне.\nИлһамдың күңелен ниндәйҙер шомлоҡ биләп алғандай булды. Тәпәй баҫа башлағандан бирле балыҡҡа йөрөп тә ундай күренешкә осрағаны юҡ ине шул. Уның кәйефе төштө. Ни өсөндөр балыҡ та ҡапмай башланы. Башҡа ваҡытта иртә менән кеше тауыштарынан гөрләй башлаған кемпинг та бөгөн тып-тын. Күтәрелеп килгән ҡояшты ҡайҙандыр килеп сыҡҡан ҡара болоттар ҡаплап алды. Тирә-яҡтың ҡараңғыланыуынан Илһамдың хатта тәне зымбырлап китте. Ул тағы ярты сәғәт тирәһе ултырҙы ла, ҡармаҡтарын йыйып, башҡа кәрәк-ярағын рюкзагына тултырып, яр башында торған «Нива»һына ултырҙы ла ауыл яғына ыңғайланы. Ошо мәлдә үҙе ултырған ярҙың аҫтындағы һыу төбөнән яйлап ҡына үтеп киткән метр ярымлыҡ ҡара шәүләне күрмәй ҡалды…\n…Алты күҙ күргән, алты ҡолаҡ ишеткән был ваҡиға йәшен тиҙлегендә бөтә ауылға таралды. Төшкө аш ваҡытында инде бөтәһенең ауыҙында тиерлек шул ҙур суртан ине. Берәүҙәре уны, ике метр самаһы, тиһә, икенселәре, ауырлыҡ үлсәме менән егерме кило тирәһе булалыр, тип хәбәр һатты. Хатта ҡайһы бер тел оҫталары, онотолоп китеп, суртандың нисек итеп ҡаҙҙы һоғоноуын үҙ күҙҙәре менән күргән һымаҡ итеп һөйләргә тотондо!\nә инде ҡояш байыуға табан ыңғайлағанда, быуа тирәһендә гөрләшеп, тиҫтәләгән балыҡсы йөрөй ине инде. Улар төрлө юлдар менән баяғы суртанды тотоп маташа: кемдер бәрәмет һала, кемдер ялтмаҡ елләй, кемдер ҡамыш араһына ау ҡора. Балыҡсылар ҡояш байып, ҡараңғы төшкәнсе йөрөнө, төрлө ҙурлыҡтағы тиҫтәләгән суртанды эләктерҙе, ләкин ҡаҙ һоғонорлоғо сыҡманы. Тик Илһам ғына был «ярыш»та ҡатнашманы, иртәнсәк боҙолған кәйефе һаман күтәрелмәй ине. Был «һабантуй» ике-өс көн дауам иткәндер, хатта Иҫәнғолдан да тәжрибәле балыҡсылар килде. Барыбер һөҙөмтәһе шул ике-өс килограмлы суртандар булып ҡалды, тора-бара бөтөнләй улары ла эләкмәне. Ҡурҡытып бөттөләр, ахыры. Бер нисә көн үтеп тә китте. Балыҡсылар ҙа әкренләп һыуынды, ул суртан тураһында бөтөнләй онота башлағайнылар инде. Эйе, тағы бер ваҡиға булмаһа, оноторҙар ине.\n…Күгәрсен ауылының Үҫәргәндәр урамында йәшәүсе Роберт исемле бер малай кешеләргә ялланып, кәзә көтөргә ярата ине. Бына шулай йәй буйы аҡса эшләй ул. һигеҙенсе класты ғына тамамлаһа ла, эшкә бик әрһеҙ. Шуға уны малай тип әйтеү, әлбиттә, кәмһетеү һымаҡ килеп сыға. Егет тиһәк, дөрөҫөрәк булыр. Бына бөгөн дә ул иртә менән тороп, кәзә көтөүен ауыл үренә ҡарай алып китте. үҙҙәренән өс өй аша үрҙәрәк йәшәүсе бер инәй яллағайны.\nКөтөүҙе яйлап ҡына Ибрай менән Сибай яҡтарына киткән юл араһындағы тау баштарына алып менеп китте. Кәзәләрҙе үлән күп булған битләүҙәрҙән йөрөтөп ашатты. Ҡояш төшлөккә яҡыная башлағас, көтөүҙе баяғы быуаға табан ыңғайлатып ебәрҙе. Быны һиҙгән кәзәләр тау башынан саң борҡотоп йүгереп төштөләр ҙә, оло юл аша үтеп, кемуҙарҙан һыуға ташландылар. Ҡойроҡтарын болғай-болғай рәхәтләнеп һыу эстеләр. һыуһындарын ҡандырып алғандан һуң яр буйына сығып ята башланылар. әсәләрен саҡырып ҡысҡырған бәрәстәренең тауыштары ла яйлап тынды. Тик ҡайһы берҙәре генә һыуҙан сыҡмай тороп ҡалды. Уларға шунда рәхәттер инде. Шулай булмай ни, көн ҡалай эҫе. Роберт та, үҙенә уңайлыраҡ урын һайлап, ҡырын төшөп ятты. Тиҙҙән уға өйҙән ашарға алып килергә тейештәр. Шуға, буш ятҡансы тип, күңелдән генә һуңғы өс айҙа күпме аҡса эшләгәнен иҫәпләй башланы. әлбиттә, бөтәһен дә яттан белә, ләкин ул аҡса һанауҙан ләззәт таба ине. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, аҙағына барып етә алманы…\nКөтмәгәндә һыу эсендә торған ҙур ғына кәзә бәрәсе яман итеп баҡырып ебәрҙе. Бөтә көсөнә алғы аяҡтары менән һыуҙы сапсый-сапсый ярға ынтылды. Ләкин килеп сыҡманы: ҡапыл әйләнеп китте лә, аяҡтары өҫкә күтәрелеп, йәшен тиҙлеге менән һыу төбөнә төшөп китте. һыу өҫтө күпмелер ваҡыт боғорлап, күбекләнеп торҙо һәм ҡапыл ҡара ҡыҙыл төҫкә буялды.\nЯр башында ятҡан кәзәләр ҡурҡыштарынан төрлө яҡҡа һибелде, ә Роберт һикереп торҙо ла яр буйына йүгерҙе. Кәзәне нисектер һөйрәп сығарырға уйланы ул. Шул ваҡыт буръяғы әйләнгән һыу өҫтөндә бәрәстең ҡанға батҡан башы күренде. Ул тағы бер тапҡыр яман итеп баҡырҙы ла ҡабаттан һыу төбөнә төшөп юҡ булды. Был күренештән һуң ҡото осҡан малай ҡурҡышып ҡасып барған кәзәләре артынан йән-фарман йүгерҙе. Артына әйләнеп тә ҡараманы. ә быуаның теге яҡ ярында, ҡайынлыҡ араһында ял итеп ятҡан кешеләрҙең күбеһе яр ситенә килеп, был яҡта барған мажараны күҙәтә ине…\nБыл ваҡиға тураһындағы хәбәр тағы бөтә тирә-яҡҡа таралды. Хәҙер инде ниндәйҙер ҙур суртан тураһында ғына һөйләмәйҙәр ине. Берәүҙәре, быуала бик ҙур, йөҙ килограмдан ашыуыраҡ ауырлыҡтағы йәйен йәшәй икән, тип һөйләне. Кемдер уның яр ситенә башын сығарып йоҡлап ятҡанын күргән. Башы ҙур күнәк хәтлем, ти, мыйығы сыбыртҡы йыуанлығында. Икенселәре, бигерәк тә әбей-һәбей, әкиәттәрҙә генә була торған аждаһаларҙы иҫкә төшөрҙө. Баҡһаң, улар бына бер нисә тиҫтә йыл инде шул быуа төбөндә йәшәйҙәр булып сыҡты. Тик был хәбәргә ни өсөндөр бәләкәй балалар ғына ышанды.\nӘ бына Ҡарағайтуғайҙа йәшәгән Хоббула олатай тағы ла ҡыҙығыраҡ хәбәр таратты. Имеш, ҡасандыр, быуаны ҡаҙған ваҡытта, эшселәр ашҡабаҡ ҙурлығындағы ниндәйҙер ике йомортҡа тапҡан икән. Был турала халыҡҡа артыҡ һөйләмәй генә икеһен дә өфөләге бер ғилми-тикшеренеү институтына ебәргәндәр. Улар динозаврҙарҙыҡы булып сыҡҡан. Унда тағы өсөнсөһө лә булған. Тик бер эшсе уны яр ситенә күмгән дә берәүгә лә әйтмәгән, һуңынан үҙе лә онотҡан. Бына шул йомортҡа быйылғы эҫе йәйҙә ныҡ йылынған һәм эсендәге йән эйәһе терелеп, йомортҡаның ҡабығын ярып килеп сыҡҡан.\n– Әлегә динозавр артыҡ ҙур түгел, шуға күп ашамай, бына ҙурайып китһә, уны туйындырырға ауылдың көтөүе лә етмәҫ, – тип тә ебәрә баяғы һүҙ оҫтаһы. Америка фильмдарын ҡарарға яратҡан халыҡтың ҡайһы берҙәре уның һөйләгәндәренә ышанып та ҡуйҙы.\nБыуалағы ҡурҡыныс ваҡиғаларға һәм уның тураһындағы хәбәрҙәрҙең ҡуйырыуына бигерәк тә кемпинг хужаһы Иван Иваныч ныҡ борсолдо. Ул артыҡ ҡурҡманы, ә ҡайғырҙы. Бына бер аҙна бит инде уның быуаһына ял итергә бер кеше лә килмәй. Сөнки «кемпинг» тигән һүҙҙе ишетеү менән күптәрҙең ҡоттары оса ине. ә бит бер ай элек кенә машина ҡуйырға ла урын юҡ ине. Аҡса йылға һымаҡ аға… Ниндәйҙер хәл итеү юлдарын табырға кәрәк, тип уйланы ул. Бының өсөн баяғы йән эйәһен – суртанмы ул әллә йәйенме – нимә генә булмаһын, быуанан һөйрәп сығарырға ла халыҡҡа күрһәтергә кәрәк. Шунһыҙ кешеләр башҡа бында аяҡ та баҫмаясаҡ. Был һунарҙы тормошҡа ашырыу өсөн бик оҫта балыҡсы кәрәк икәнен яҡшы аңлаған Иван Иваныч туп-тура Илһамға юл тотто. Тик уларҙың икәүләп нимә тураһында һөйләшеүе, кемпинг хужаһы балыҡсыға нимә вәғәҙә итеүе әлеге көнгә тиклем сер булып ҡала килә. Берәй ваҡыт, бәлки, ишетелер. ә хәҙергә Илһам, балыҡ тотоу өсөн бөтә кәрәк-яраҡтарын «Нива»һына тейәп, быуа янына килеп туҡтаны.\nБашта, тиҫтәләгән йылдар буйы йыйған тәжрибәһенә таянып, быуаның ҡайһы тирәһендә йәйендәр һәм суртандарҙың йәшеренеп ятырын билдәләп алды. Биш-алты урынды төҫмөрләне ул. Уның тәжрибәһе бер ваҡытта ла алдамағанын хәҙер һәр балыҡсы белә. Бөгөн дә шулай булыр. Машинаһынан йыртҡыс балыҡтарға тип әҙерләнгән махсус ҡармаҡтарын – бәрәметтәрҙе сығарып һалды. Уларҙы өйҙә үк әҙерләгәйне. Бер нисәүһенә еҫләнә башлаған эре генә ҡушбаш балыҡтарын эләктерҙе, уларға суртандар шәп ҡабасаҡ. Кем белә, бәлки, быуа төбөндә ысынлап та йәшәмеш суртан йөрөйҙөр. Икенселәренә өтөлгән турғайҙарҙы элде – былары йәйендәрҙең яратҡан аҙығы. Бөтәһе лә әҙер булғас, кәмәһенә һауа тултырып һыуға төшөрҙө лә, бөтә булған әйбере менән уға менеп ултырып, быуа буйлап йөҙөп китте. Ашыҡмай ғына бәрәметтәрҙе урынлаштырып сыҡты. Эшен бөтөрөп, кәмәһен һәм башҡа нәмәләрен йыйып, «Нива»һының артына һалды ла руль артына менеп ултырҙы. Ҡояш та байып бара ине инде. Ул әҙерәк ҡараңғылана башлаған быуаға ҡарап ултырҙы. Быуа хәҙер серле генә түгел, ә нисектер шомло ла булып күренә ине. әллә баяғы аждаһалар, динозаврҙар тураһындағы имеш-мимештәр шулай тәьҫир итә…\nӘ был ваҡытта машинанан алыҫ түгел, ҡамыштар үҫкән ерҙә, һыу төбөнән уға бәзрәйеп ике күҙ текләй ине. Улар һыуҙағы тәмле итеп ҡурылған турғай еҫен тойоп, йәшенеп ятҡан ерҙәренән килеп сыҡҡайны. Ләкин балыҡсы уларҙы күрмәне, машинаһын тоҡандырҙы ла ҡайтыу яғына ыңғайланы. Уға иртәгә иртә менән килергә кәрәк бит...\nКемпинг янындағы быуала (Аҙағы. Сайтта тулыһынса бирелгән)\nИртәгәһен ҡояш та сығып өлгөрмәгән, ә Илһам, кәмәһенә ултырып, бәрәметтәрҙе ҡарап йөрөй ине инде. Турғай эләктерелгән ҡармаҡтарҙың береһе лә юҡ ине, уларҙың бөтәһе лә ебе менән ҡуша өҙөп алып кителгән. «Был балыҡ бик көслө булғанға оҡшай», – тип уйлап алды ир. Еҫләнгән сабаҡтарҙың береһе бөтөнләй тейелмәгән, ә икенсеһе балыҡсыны шаҡ ҡатырҙы: ул ҡармаҡта күҙҙәре аҡайған бер ҙур суртандың башы ғына эленеп тора ине. Кәүҙәһен нимәлер өҙә тешләп алып киткән. Башының ҙурлығына ҡарағанда, ул өс-дүрт кило тирәһе булғандыр.\n– Бына һиңә мә… Нимә булырға мөмкин? Ысынлап та, бында динозавр йәшәйме икән ни? – тип аптыраны. Уны ҡурҡыу тойғоһо биләп алды. Ләкин ул тойғо нисек килде, шулай юҡ булды. Илһам ҡурҡаҡтарҙан түгел ине. Алдына маҡсат ҡуйған икән, барыбер барып етәсәк. ә был суртандың башы уны тик сәмләндереп кенә ебәрҙе.\nБына әле лә ул, оҙаҡ уйлап тормайынса, машинаһына ултырып, ауылға табан елдерә ине. Бөтәһен дә ҡабаттан әҙерләргә кәрәк. Был юлы соланда турғай баҫтырып йөрөмәне, туп-тура магазинға барҙы ла бер нисә кило тауыҡ бото һатып алды. Турғайҙарҙы һәм суртанды ашаған икән, был ҡош итенән дә баш тартмаҫ. өйөнә ҡайтып, келәтендә ятҡан бер бәйләм тимер сымдарын тейәп алды. Баяғы йән эйәһен ҡармаҡ ептәре менән генә сығарып булмаясағын Илһам аңлағайны инде, хатта йәйенгә тәғәйенләнгәне лә ярҙам итмәйәсәк. ә бына тимер сымды өҙә алмаҫ.\nБыуаға килеп етеү менән, бәрәметтәрҙе ҡабаттан яһай башланы: тимер сымды тигеҙ итеп өскә бүлде; һәр береһенә, уларҙың оҙонлоғо ун метр самаһы булалыр, иң ҙур ҡармаҡтарҙы бәйләне; уларға баяғы тауыҡ боттарын эләктерҙе. Кәмәһенә ултырып, кисәге урындар буйлап йөрөп, бәрәметтәрҙе урынлаштырырға тотондо. Аҙаҡҡыһын һыуға елләп, икенсе осон ярҙан сығып торған ҡайын тамырына бәйләргә уйланы. Шул ваҡыт бәрәметте һыу төбөндә нимәлер ҡапыл тартып ҡуйҙы. Илһам, аптырап, сымдың осон усына ураны. Теге икенсегә тартты. Тартты ла башҡа ебәрмәне – һыу төбөнә һөйрәй башланы. Илһам да аптырап торманы, бөтә көсө менән уға ҡаршылыҡ күрһәтергә тырышты. Ләкин килеп сыҡманы, һыу аҫтындағы йән эйәһе уны кәмәһе менән ҡуша һөйрәй башланы. Ярҙан алыҫлаша барғанын күргән Илһам тиҙ генә кәмәнән һыуға һикереп төштө лә, биленән һыуға батҡан килеш, бәрәметте һөйрәп, ярға табан ынтылды. Теге лә бик көслө ине, ныҡ ҡаршылыҡ күрһәтте. Хатта балыҡсы уның ҡапыл тартыуына йығылып китә яҙҙы. Ул бөтә көсөн һалып кире тартты, ләкин көсө етерлек түгел ине. Шулай тартыша торғас, Илһам, сымды ҡулына тотҡан килеш, ялп итеп һыуға ҡоланы.\n– Ҡармаҡтан ысҡынып китте, ахыры, – тип һөйләнә-һөйләнә тороп, сымдың осон тартып сығарып ҡараны. Аптырап китте: ҡармаҡ бөтөнләй юҡ, ә сымдың осо сәйнәп өҙөлгәнгә оҡшап тора. Йәйендәрҙең тимер сымды сәйнәп өҙөрлөк ундай эре тештәре юҡ та баһа! Етмәһә, ҡалай көслө, яңғыҙың ғына сығарырмын тимә… Нимә булырға мөмкин? Ир шаптырлай-шаптырлай ярға сығып баҫты ла, уны күрергә теләгәндәй, һыу төбөнә текләне. Ләкин бер нәмә лә күренмәне, һыу ҙа буръяҡланғайны. Был ваҡытта Илһамдың өҫтөнән шабырлап һыу аға, ә ҡулдары бер туҡтауһыҙ ҡалтырай...\nЮҡ, ул был юлы ла артҡа сигенмәне. Киреһенсә, унда балыҡсы сәме урғылып ҡайнай башланы. Ысын балыҡсыларҙың ғәҙәте шулай бит ул: әгәр уларҙан ниндәйҙер ҙур балыҡ ысҡынып китһә, өс-дүрт көн йөрөһәләр-йөрөйҙәр, тотмайынса туҡтамайҙар. Илһам менән дә шулай булды. Ул хәҙер асығыуын да онотто, тирә-яғында барған ваҡиғаларға ла иғтибар итмәй ине – ваҡыт уның өсөн туҡтаны.\nУл шулай бөтә көсө менән тағы һунарға әҙерләнә башланы. Был юлы магазинға ла барып торманы. Ҡатынының нимәлер тип ҡысҡырғанына ла иғтибар итмәй, ишек алдында йөрөгән бер тауыҡты йыға һуҡты ла, «һә» тигәнсе салып, йөнөн йолҡҡолап, пакетҡа әҙерләп һалып та ҡуйҙы. Эсен таҙартып та торманы. Шулай тәмлерәк булыр, тип уйланы. Ярай, балыҡҡа емде әҙерләү ҡыйын түгел дә ул. Бына уны нисек һөйрәп сығарырға икән? Бер кешенең генә көсө етерлек түгел бит… әллә берәйһенә әйтергәме? Илһамды тағы икенсе нәмә борсоно: бәрәметте нимәнән эшләргә һуң? Ҡармаҡ ебе лә, тимер сым да түҙмәне бит. Берәй нәҙегерәк трос булғанда… Ҡапыл уның хәтеренә кәртә артында ултырған «Беларус»е иҫенә төштө. Уның артындағы лебедкаға трос уралған да баһа. Яңылышмаһа, уның диаметры алты миллиметр булалыр. Шуны тағатып алырға уйлап, кәртә артына юлланды. Техника янына барып еткәйне, ҡапыл башына шундай ҡыйыу уй килде: «Нишләп тағатып торам әле. Тотам да быуаға «Беларусь» менән барам. Тросты лебедканан ысҡындырмай ғына быуаға елләһәм, яҡшыраҡ була ла баһа. Эләкһә, шул уҡ лебедка менән һөйрәйәсәкмен. өҙә лә алмай, шулай уҡ һөйрәп сығарырға көс тә етәсәк. Бына бит бына, баш тигәнең…»\nАртабан күп уйлап торманы. Тиҙ генә «беларус»ен тоҡандырып, әҙерләгән бөтә нәмәһен тейәне лә, геүләп сығып та китте. Артынан саң ғына борҡоп ҡалды. Барып еткәс, быуаның һул яғына сыҡты ла ярға арты менән килеп туҡтаны. Лебедканы тоҡандырып, тросты етерлек оҙонлоҡта тағатты. Осона иң ҙур һәм иң йыуан ҡармаҡты бәйләне лә, уға ҡаны ағып торған тауыҡты эләктереп, быуаға елләне. «Беларус»ен һүндереп, үлән өҫтөнә төшөп ултырҙы. Ҡояш байып, эңер төшкәйне инде. Хәҙер көтәһе генә ҡала…\nТөнө буйы ултырҙы Илһам. Кабинаға инеп, серем итеп тә алды. Ләкин бәрәметен бер ни ҙә борсоманы. Уның ҡарауы, иртә менән уны серәкәйҙәр йонсотто. Шуларҙы ҡыуып, ҡулдарын һелтәп ултыра торғас, ҡояш сыҡҡанын һиҙмәй ҙә ҡалды. Эй, ошо балыҡта ваҡыт тиҙ үтә лә инде! Яңы ғына кис ине, ә хәҙер, ана, яңы көн тыуып, бөтә донъя йәнләнә. Шул ваҡыт быуаның түбәненән был яҡҡа табан өс кеше килгәне күренде. Алдағыһы, йыуанырағы була инде, Иван Иваныч, ә арттағылары уның малайҙары булып сыҡты. Иртә менән ни эш ҡыйратып йөрөйҙәр икән?\n– Нисек хәлдәр, Илһам? – тип ҡулын һуҙҙы килеп етеү менән кемпинг хужаһы. Кәйефе юҡ икәне күренеп тора. – Эшең килеп сығырҙаймы?\n– Бына көтөп ултырам әле, – тине Илһам.\n– Нимә көтәһең? ә «Беларус»ең бында нишләп ултыра ул? «Нива»ң боҙолдомо әллә?\nЛәкин Илһам һорауҙарға яуап биреп өлгөрмәне. Ҡапыл нимәлер «зыңҡ» итеп ҡалды. Икеһе лә, бер нәмә лә аңламай, тауыш килгән яҡҡа боролдо. «Беларус»тең артынан быуаға табан һуҙылған трос тағы «зыңҡ» итеп тартылды. Хатта трактор урынында һиңкеп ҡуйҙы. Бөтәһен дә аңлаған балыҡсы:\n– О! Эләкте! Эләкте! – тип «Беларус»енә һикереп менде лә, бөтә һыу буйын яңғыратып, уны тоҡандырып ебәрҙе. Уны әҙерәк эшләтә биргәс, ләззәт менән лебедканы эшкә ҡушты. Ул яйлап ҡына тросты үҙенә урай башланы. Илһам кабинанан төштө – ҡалғанын техника үҙе лә эшләй ине. Ҡулдарын кеҫәһенә тығып, аяҡтарын кирә баҫып, күҙҙәрен быуаға төбәне.\n– Эләкте, эләкте. Хәҙер бер ҡайҙа ла китә алмаҫ, – тине ул, йылмайып. ә Иван Иваныч һаман бер ни ҙә аңламай, бер Илһамға, бер тракторға, бер быуаға аптырап ҡараны. Малайҙар ҙа яр башына килеп, ҡайһы яҡҡа ҡарарға икән, тигән һымаҡ тора ине. Ҡапыл уларҙың береһе, ҡулы менән быуаға төртөп:\n– Суртан! Суртан! Ан-а-а, ҙу-у-ур суртан! – тип ҡысҡырып ебәрҙе. Бөтәһе лә шул яҡҡа боролдо. Унда, ярҙан ун метр алыҫта, быуаның төбөнән метрҙан ашыуыраҡ әллә суртан, әллә башҡа төрлө балыҡ – әле нимә икәне асыҡ күренмәй – ялп-йолп итеп тулай-тулай сығып килә ине. Ул йә аҫҡа төшөп юҡ була, йә өҫкә күтәрелә; йә һул яҡҡа, йә уң яҡҡа тартыла. Бөтәһен дә аңлаған Иван Иваныч, ҡыуанысынан ҡулдарын ыуа-ыуа, тегеләй-былай йүгерә башланы, ә үҙе:\n– Молодец, Илһам! Молодец! Эләктерҙең бит, әй! Вот, исмаһам, балыҡсы! Бына хәҙер бизнес ходҡа китәсәк! – тип ҡысҡыра ине. Шул ваҡыт малайҙарҙың икенсеһе:\n– Ҡара әле, суртандың аяҡтары ла бар! – тип ҡысҡырып ебәрмәһенме. Ысынлап та, һыу төбөнән сығып килгән дәү балыҡтың дүрт яҡҡа тарбайған аяҡтары ла күренә башланы. Бындайҙы күргәне булмаған Илһам, ярға яҡыныраҡ килеп, устарын ҡаш өҫтөнә ҡуйып, сығып килгән йән эйәһенә ныҡлабыраҡ текләне.\n– Атаҡ! Был крокодил түгелме ни? – тине ул, аптырап, Иван Иванычҡа ҡараны. ә быуаның хужаһы урынында ҡатып, бөтөнләй телһеҙ ҡалғайны. Дөрөҫ, тулай-тулай сығып килгән һыу хайуаны тропик илдәрҙә йәшәүсе крокодил ине. Оҙонлоғо метр ярым булалыр. Бына ул тулай-тулай ярға килеп етте. һөйрәлеп өҫкә табан менә башланы. Крокодил бөтә көсө менән тартыша, ҡапыл әйләнеп китә йә ситкә һикерергә маташа, ләкин бер нәмә лә килеп сыҡмай. Трактор лебедкаһы, бер нәмәгә ҡарамай, уны аҡрынлап һөйрәне лә һөйрәне. Был ваҡытта малайҙар өҫкә, тау яғына ҡарай ҡасып, шунан ҡарап тора ине. Уларҙың йөҙөндә, ҡурҡыуға ҡарағанда, ҡыҙыҡһыныу өҫтөнлөк иткән һымаҡ. Иван Иваныч аңына килеп, ҡайҙандыр күҫәк табып, яҡындағы ҡайын артына йәшенгән. Илһам ғына артыҡ ҡурҡманы. Крокодил тауыҡты йотҡан икән, ҡармаҡ уның ашҡаҙанына йә тамағына эләккән булырға тейеш, шуға ысҡынырлыҡ түгел, тип уйланы ул. ә тросты бер нисек тә өҙә алмаясаҡ. Бына ул һөйрәлеп тракторҙың артына килеп етте һәм өҫкә күтәрелә башланы. ҡанға буялған мороно лебедкаға килеп терәлгәйне, техника эшләүҙән туҡтаны. Илһам кабинаға менеп, һүндереп өлгөргәйне. Тирә-яҡ тын булып ҡалды. Малайҙар әкрен генә көрәш барған ергә яҡынланы. Иван Иваныч та, йәшеренгән еренән сығып, һаҡ ҡына «Беларусь» янына килде. Эре осло тештәрен ыржайтып, ауыҙынан сыҡҡан тросҡа эленеп торған хайуанға ҡарап торҙо ла:\n– Ошоноң һымаҡ йәнлекте мин ҡышҡыһын Шәғәлеләрҙең өйөндә күргәйнем. Тик ул бер метрға ла етмәй ине шикелле, – тип һөйләнде ул, елкәһен тырнап...\nБыл ваҡытта теге яҡ ярҙағы оло юл буйында ниндәйҙер автобус янындағы кешеләр, пассажирҙар булһа кәрәк, был яҡ ярҙа барған мажараны кеҫә телефондарына төшөрөп маташа ине...\nИлһамдың крокодил тотоуы шул сәғәттә үк бөтә ауылға таралды. Бөтәһе лә быуаға ашыҡты, алыҫ илдәрҙән килгән ҡунаҡты күреп ҡалғылары килә ине. Шулай уҡ бөтәһе лә, ул быуаға нисек килеп эләккән, тигән бер һорауға яуап көттө. Тора-бара бөтәһе лә асыҡланды: Иван Иваныч дөрөҫ һиҙемләгән. Ысынлап та, крокодил Күгәрсен ауылында йәшәүсе Шәғәле исемле кешенеке булып сыҡты. Ул – күп кенә ауылда магазин асып, байып киткән бизнесмен, ауылдаштары уны, шаяртып, «новый русский» тип тә йөрөтә. Былтыр яҙғыһын ғаиләһе менән Мысырға ял итергә барғанда алып ҡайтҡан булған ул һөйрәлеүсене. Малайының теләген үтәгән. Яҙға тиклем өйҙә тотҡандар. Шул тиклем ҡулға өйрәнгән. әлбиттә, бик тиҙ ҙурайған. Шуға май айында ишек алдына бәләкәй генә бассейн эшләп, шунда ебәргәндәр. Төнгөлөккә өҫтөн ҡаплағандар. Бер көндө ҡараһалар, ул юҡ булған. Эҙләгәндәр, эҙләгәндәр ҙә тапмағандар. Ауыл халҡын ҡурҡытып ҡуймайыҡ, тип берәүгә лә әйтмәгәндәр. Йәнәһе, көҙгө һыуыҡтар етеү менән үҙе дөмөгәсәк. Уларҙың кәртә артынан Ямашлы йылғаһы аға, крокодил, ахырыһы, шул йылға буйлап быуаға менеп киткән…\nШәғәле лә, быуалағы ваҡиғаны ишетеп, машинаһында килеп етте. Ул Иван Иваныч һәм Илһам менән нимәлер һөйләште. Шунан бер нисә ир менән крокодилды арҡанға сырмап, машинаға тейәнеләр ҙә ауыл яғына ҡуҙғалып киттеләр. Күпмелер ваҡыттан һуң уны Ырымбурға юлланған тип һөйләнеләр. Крокодилды унда ҡайҙа иткәндер, береһе лә белә алманы.\nИң ҡыуанғаны Иван Иваныч ине. Ул шул уҡ көндө кис Илһамды, уның туғандарын һәм дуҫтарын, шулай уҡ тағы ла әллә кемдәрҙе кемпингтағы кафеһына ҡунаҡҡа саҡырҙы. Йыйыла башлаған ҡунаҡтар башта төрлө экзотик илдәрҙән алып ҡайтҡан йән эйәләренә яуапһыҙ ҡараған бөгөнгө байҙарҙы әрләп алды. Ундайҙарға ҡаты закондар кәрәк, тигән һығымтаға килделәр. Байрам башланып китеп, әҙерәк ҡыҙып алғас, Илһамды күккә күтәреп маҡтай башланылар. Уға «крокодил Илһам» тип исем дә ҡуштылар. Артабан инде, градустары тағы ла артып киткәс, Иван Иваныч иң яҡшы кешегә әүерелде…\nӘ был ваҡытта... ә был ваҡытта, төн уртаһында, Сибай яғына китеп барған ниндәйҙер бер ҙур ғына джип быуа янына килеп туҡтаны. Башта машинанан береһе лә сыҡманы. Кабина эсенән ҡатын менән ирҙең тауыштары ишетелә ине. Улар талаша ине, буғай. Руль артында ултырған ир нимәлер тип һүгенә-һүгенә килеп сыҡты ла, артҡы багажникты асып, унан көскә-көскә күтәреп нимәнелер ергә төшөрҙө. һыу флягаһы ине. Ике ҡулы менән уның ике ҡолағынан тотто ла, алпан-толпан баҫып быуа янына китте. Барып еткәс, ҡапҡасын асып, эсендәгеһен быуаға түңкәрҙе. өфөнән бирле өс сәғәттән ашыу йонсоп килгән дүрт-биш пиранья балығы һыуға төшөү менән быуа буйлап йөҙөп китте. Уларҙы ла яңы мажаралар көтә ине…


Өфө эргәһендә Ағиҙел йылғаһы 5 сантиметрға күтәрелгән // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфө эргәһендә Ағиҙел йылғаһы 5 сантиметрға күтәрелгән\n10:20, 14 апреля 2014 Йәмғиәт\nӨфөнөң «Ҡотҡарыу хеҙмәте 112» мәғлүмәттәренә ярашлы, 13 апрелдең иртәһендә баш ҡала эргәһендә Ағиҙел йылғаһының кимәле 5 сантиметрға артҡан һәм 54 см тәшкил итте. Бер йыл элек Ағиҙелдең кимәле 399 см билдәһендә теркәлгән. Йылғала былтырғы яҙғы ташҡындың юғары күрһәткесе 516 см тәшкил иткәйне. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, ҡаланың түбәнге участкаларын һыу уның 720 см бейеклегендә баҫа башлай. Көтөлгән кимәл – 670-770 см.\nСипайлово биҫтәһе эргәһендә Ҡариҙел йылғаһының кимәле 135 тәшкил итте. 2013 йылдың 13 апрелендә 297 сантиметр ине.\n«Алтын балыҡ» туҡталышы эргәһендә Дим йылғаһының кимәле 45 см тәшкил итә. Бер йыл элек 483 сантиметр кимәлендә теркәлгән.\nОҙайлы һыуыҡтар менән бәйле Башҡортостан йылғалары буйлап боҙҙоң китеүе тотҡарлана. Тәүге прогноздар буйынса боҙ ғәҙәтинән бер нисә көнгә алдараҡ китергә тейеш ине, уға «аҙаҡҡа күсерелгән» йылы ҡамасауланы. Һөҙөмтәлә Өфө эргәһендә Ағиҙел әле һаман ҡуҙғалмаған. Һуңғы йылдарҙа ҡала эргәһендә боҙ 11-13 апрелдәрҙә китә ине.\nТеги: яҙғы ташҡын-2014


Хужалыҡты үҫтереүгә грант - Bash.News\nХужалыҡты үҫтереүгә грант\nХужалыҡты үҫтереүгә грант https://bash.news/news/87429_xuzhalyty_tereg_grant\n03 ғин 2019, 19:59\nБалтас районынан Илһам Мәрҙәнов "Ғаилә малсылыҡ фермаларын үҫтереү" программаһында ҡатнашып, 6 миллион һумлыҡ грант ота. Был аҡсаға ул хужалыҡта мал башын арттыра.\nИлһам Мәрҙәнов ауыл хужалығы техникаһынан айырылғыһыҙ. Йәш сағынан комбайн, трактор менән оҫта идара итә. Сирек быуат элек фажиғәгә эләгеп, уң ҡулын юғалтыуға ҡарамаҫтан, күңеле менән һынмай. Киреһенсә, Яңы Балтас һәм Тушҡыр ауылдарында крәҫтиән- фермер хужалыҡтарын тергеҙеп, тиҫтәгә яҡын хеҙмәт урыны булдыра. Ер эшен һөйөүселәр менән бергә эшләүҙең һөҙөмтәһе лә ыңғай. Былтыр тырыш етәксе "Ғаилә малсылыҡ фермаларын үҫтереү" программаһында ҡатнашып еңеүгә ирешә.\nҺөт малсылығын үҫтереү, ҡураларҙы нығытыу - маҡсаттар күп. Илһам Рәшит улы хужалыҡта хеҙмәткәрҙәр һанын арттырыу ниәте менән дә йәшәй. Ферма районда бар күрһәткестәр буйынса ла лидерҙар рәтенә сығырға тейеш.\nТырыш фермерҙы яңы еңеүҙәргә ғаиләһе әйҙәй. Ҡатыны - төп кәңәшсеһе һәм ярҙамсыһы. Балалары ла уҡыуҙағы уңыштары менән һөйөндөрә. Мәрҙәновтар - райондың өлгөлө ғаиләһе лә.\nЭльмира Мәрҙәнова, Илһам Мәрҙәновтың ҡатыны: “Бик яғымлы, тырыш, уны ауылыбыҙ кешеләре ихтирам итә”.\nИлһам Мәрҙәнов ал-ял белмәй, тәүлек әйләнәһенә тиерлек фермала. Үҙ көсөнә ышанған, маҡсаттарына ирешеүсән етәксе менән һоҡланмау мөмкин түгел. Бөлгөнлөккә төшкән ике хужалыҡты тергеҙеп, ауылдаштарын ер эшенә ылыҡтыра ул.\n23:15, 19 окт\n11:04, 15 окт


Балыҡсы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Балыҡсы\nБалыҡсы 17.04.2015 // Әҙәбиәт\nБайгилдегә “Балыҡсы” ҡушаматы ҡапыл тағылды. Артында ла түгел, үҙенең алдында хөрмәтләп әйтәләр. Тик, ҡушаматты ишеткәс, Байгилденең үҙгәреүен берәү ҙә шәйләмәй: ҡараштары моңһоуланып, ялбыр ҡаштары ҡушылып, аҡ йөҙө ҡарайып, танау осо ағарып китә. Ҡыҫҡаһы, ир-уҙаман үҙенең хәлен үҙе генә белә. Йөрәгенә бикләгән сетерекле серен һис кемгә сисмәй – хатта ҡатыны Байрамбикә лә бер ни белмәй. Күңелен әрнеткән, ғилләһен әлегәсә үҙе лә төшөнмәгән мәғлүмәтен, йәндәй йәмәғәтенә, бәлки, үлгәнсе һөйләмәҫ. Ирекәйенә “Балыҡсы” тиһәләр, Байрамбикә әллә кем булып, йәмшек танауын сөйөп, рәхәтләнеп көлөп ебәрә. Әйҙә, кинәнһен, йәлме ни. Ә бит бөтәһенә лә бисәкәй үҙе ғәйепле...\n– Күршебеҙ Филис – бигерәк һәйбәт кәрмилис! Аҙна һайын эшенән арынған арала биҙрә тултырып балыҡ алып ҡайта: ул бәрҙе, ул сабаҡ! Һиңә лә ошо ғәҙәт булһын ине ҙур һабаҡ. Филистең ғаиләһе буйтым туҡ. Ҡарт-ҡороға, яңғыҙ ҡатындарға һатып апаруҡ аҡса ла йыя. Кибете лә һәләк килемле. Бар янына бар һыя шул. Йәнә бер мөғжизә: балыҡ ашаған кешенең һөйәге ныҡ була икән. Әле ат һымаҡһың, мына, ҡартайғас, йығылып, аяғыңдымы, бүтән нәмәңдеме һындырһаң, үкенерһең әле. Ғүмер тиҙ үтә – үкереп үкһер мәлең етер. “Байрамбикәм балыҡ ашарға кәрәклеген күптән әшкәрткәйне, ниңә тыңламаным икән?” тиерһең. – Байрамбикә көн дә бер хәбәрен тәтелдәне.\nТамсы тама-тама таш тишә, тиҙәр. Дөрөҫ әйткән. Байгилде ауылдарынан алыҫ түгел Екәнлекүл яғына йышыраҡ ҡарай башланы.\nӘ бер көндө биҙрә тулы балыҡ күтәргән Филисте күрҙе.\n– Күбек майҙа ғына ҡыҙҙырһаң, телеңде йоторлоҡ ризыҡ була. Балалар ҙа, ҡатын да харап шатлана, – тип маҡтанды Филис.\n“Ҡайһылай шапырына. Ярай, мин дә төшөп ҡалғандарҙан түгелмен. Һеҙ ашағанды беҙ ҙә ашарбыҙ. Балыҡты ни уны ҡармаҡҡа ҡаптыраһың да һауытҡа һалаһың. Бер ҡыйынлығы ла юҡ. Ҡатыныма һары майҙа ғына ҡурырға ҡушырмын. Хәтһеҙен киптерермен. Кипкән тәғәмдең тәме икенсе... Балыҡ тотоу шәп шөғөлдөр. Шулай булмаһа, балыҡсылар тураһында йырҙар яҙмаҫтар ине, ярыштар ойоштормаҫтар ине”, – тип фекер йөрөттө Байгилде.\nУл Филис күршеһенән ҡармаҡ һорап алды ла күтәренке кәйеф менән Екәнлекүлгә йүнәлде.\nҠулына ҡармаҡ, ун литрлыҡ биҙрә тотҡан ирекәйҙе ҡатыны менән ике ҡыҙы, уңыш юрап, ҡул болғап оҙатып ҡалды.\nКүңеле тартҡан урынға урынлашты ул. Кистән кәнсиргә йыйған селәүсендең һимеҙен һайлап ҡына ҡармаҡ ырғағына ҡаптырҙы ла һыуға ташланы. Ҡалҡыуысҡа ҡарап оҙаҡ ултырҙы. Ни ҡәҙәре ғүмер үтте – осаһы ла ауырта башланы, елкәһе тартышты, күҙҙәре йәшкәҙәне. Ҡалҡыуыс ҡыбырҙамай, төшкән ерҙә тик тора.\nБына бер ят кешенең килгәне күренде. Кешекәй, Байгилде менән башын ҡағып ҡына һаулашты ла, йыраҡ та китмәй, сүкәйгәс, ҡармағын күлгә бырғытты. Байгилде күҙ сите менән генә тегене күҙәтә. Бәй, ике-өс минут үттеме-юҡмы, сит әҙәмдең ҡармағына балыҡ эләкте. Тотондо был бәндә сүпләргә — ҡармағын һыуға ырғыта ла балыҡ тартып ала, ырғыта ла балыҡ тартып ала.\nБайгилденең эсе бошто: “Тимәк, мин һайлаған урында балыҡ юҡ. Әллә Филис боҙоҡ ҡармағын тотторҙомо икән? Булыр унан — һәләк көнсөл күрше... Байыҡҡан һайын һаранлана”.\nУл уңайһыҙланһа ла, бәхетле бәндә эргәһенә килде.\n— Ҡармағым насар, ахыры. Урыным да алама шикелле. Әллә ем килешмәй микән? — тигән булды уңмаған балыҡсы, аптырағас.\n– Ҡана, урыныңа ултырайым. Ҡармағыңды миңә бир әле, — тине ят кеше. Уның биҙрәһе балыҡ менән тулғайны.\nУл, Байгилденең урынына ултырҙы ла ҡармаҡты һыуға ташланы. Бәй, күп тә үтмәне, ҡалҡыуыс тегеләй-былай йөрөргә тотонмаһынмы... Шунан ҡапыл юғалды.\n– Балыҡтың эреһе эләкте. — Был ниңәлер шыбырлап ҡына һөйләшә. Шунан яй ғына, һаҡ ҡына ҡармаҡты үҙенә табан тартты. Бына ҡармаҡ ебен күл ситенә килтереп еткерҙе. Өҫкә тарта-тарта, балыҡты сығара алмай.\n— Кил, ярҙамлаш, — тине ул Байгилдегә.\nТарталар-тарталар, тартып сығара алмайҙар. Бышлыҡтылар, тиргә баттылар.\n“Балыҡ түгелдер... Ағас тамырылыр...” — тип уйланы Байгилде.\nНиһайәт, шөҡәтһеҙ бер нәмә шәйләнде. Ҙу-у-ур балыҡтың башы ине. Төҫһөҙ ике күҙе упайған йәйенде күргәс, Байгилде хатта ҡурҡып китте.\nТырыша торғас, яман тыпырсынған балыҡты һыуҙан сығарҙылар, күлдән алыҫҡараҡ алып барып, сиҙәмгә һалдылар. Байгилде теге кешегә ғәжәпләнеп ҡараны: “Тылсым эйәһеме был, әллә сихырсымы?” Байгилденең үҙенә иҫе китеп ҡарап торғанын күргәс, ирекәй ике ҡулын һуҙҙы:\n– Һаумы, иҫәнме! Танышайыҡ — Садиҡ булам.\n– Байгилде, — тип мығырланы быныһы.\nСадиҡ һүҙгә маһир икән.\n– Уңай булды — юл уңды, биҙрәм балыҡҡа тулды. Себергә китеп барышым — вахта менән эшләйем. Һеҙҙең ауылдан өс кенә саҡрымдағы Сатрала апайым йәшәй. Бер генә көнгә туҡталғайным — иртәгә һары таңдан сәфәргә сығам. Сабира апайым Екәнлекүлдә балыҡ күп тигәйне. Дөрөҫ икән. Мәрхүм еҙнәмдең ҡармағын алдым да бында юлландым. Мынан ары юл төшкән һайын һуғылырмын. Ҡана, үлсәйек әле! — Ирекәй, усын бер ҡарышҡа йәйеп алып, һикрәндәүҙән шаҡтай арыған балыҡтың оҙонлоғон самаланы. — Метр ҙа утыҙ сантиметр. Ну, йәшәгән был йәйен! Ә һин: “Ҡармағым насар, урыным алама, ем эшкинмәй”, — тип зарланаһың. Барыһы ла бер тигән! Ҡармаҡ менән тоттом тиһәң, ышанмаҫтар әле. Алып ҡайт балығыңды!\n– Нишләп минеке булһын, ти, һин тоттоң бит, — Байгилде артҡа сигенде.\n– Һинең ҡармағың, һинең емең, хатта урын да һинеке! Бәхәсләшмә! Алып ҡайт та барыһын да аптырат! Гел эләкмәй бындай балыҡ. Үҙ ғүмеремдә бер нисәне генә тоттом — унда ла ау менән. Ярай, тағы осрашҡанға тиклем! — Ирекәй балыҡ тулы биҙрәһен алды ла тиҙ-тиләмән күҙҙән дә юғалды.\n– Хәйерле юл! — Байгилде баҙанып ҡына һөйләнде.\nАлаптай ауыҙын йәйеп, ара-тирә ҡыбырлап ҡуйған шыуғалаҡ йәйенде иңенә һалды. Әммә былай йәпһеҙ ине. Салбар ҡайышын балыҡтың айғолағы аша үткәреп, саҡ күтәрҙе.\nАуыл урамынан үткәндә уны күргән халыҡ хайран ҡалды. Ә инде малай-шалай, шаулашып, артынан эйәрҙе:\n– Вәт, балыҡ, исмаһам!\n– Бындайҙы күргән юҡ ине!\n– Байгилде ағай — дан балыҡсы! — тиештеләр, яман һоҡланып.\n...Тик был ваҡиғаның аҙағы ҡыҙыҡ та, ҡыҙғаныс та булды.\nҠунаҡ саҡырмай йәшәмәйһең бит инде. Байгилделәр ҙә туған-тыумаса, дуҫ-иш, күрше-күлән менән ҡатышып донъя көттө. Был ғәҙәт бик һәйбәт. Әммә... Тыуған көндәргә, юбилейҙарға, байрамдарға саҡырылғандар, һөйләшеп ҡуйған һымаҡ, мотлаҡ балыҡ тотор өсөн тәғәйен нәмәләр бүләк итергә ғәҙәтләнде. Бүләктәрҙең ниндәйе генә юҡ: ҡармаҡ йыйылмалары, мурҙалар, йылымдар, бот төбөнә еткән оҙон ҡуңыслы резина итектәр, “Рыбалка” тигән гәзит-журнал, балыҡсыларға арналған энциклопедиялар, киптерелгән ҡорт тултырылған һауыттар, башты ҡояш нурынан һаҡларға эшләпәләр һәм башҡалар... Ҙур йорттоң иркен соланы лыҡа тулды. Ярай, балыҡ һүрәттәре төшөрөлгән кәртинкәләрҙе солан стенаһына ҡағып ҡуйырға башы етте Байгилденең. Ә бүтән бүләктәрҙән нисек ҡотолорға белмәй.\nБайрамбикәнең “Балыҡ ашайыҡ!” тип мыжыуына иғтибар итмәй ул хәҙер. Башҡаса күлгә яҡын барманы, Садиҡты осратманы. Әммә “Балыҡсы” тигән ҡушаматтан һаман арына алмай...\nАвтор: Нажиә ИГЕҘЙӘНОВА.\nТотош уҡырға 894\nТотош уҡырға 840


Өфө ашығыс ярҙам хеҙмәтенең көньяҡ подстанцияһы йәш белгестәр менән тулыланды - Bash.News\nӨфө ашығыс ярҙам хеҙмәтенең көньяҡ подстанцияһы йәш белгестәр менән тулыланды https://bash.news/news/105982_f_ashyys_yaram_xemtene_knya_podstanciyay_jsh_belgestr_menn_tulylandy\nУларҙың күбеһе ҡыҙҙар. Йәш фельдшерҙар әле стажировка ғына үтеүгә ҡарамаҫтан, төнгө смена улар өсөн ғәҙәти күренешкә әйләнеп бара. Ашығыс ярҙам хеҙмәте өсөн көндөҙгө йәки төнгө смена айырмаһы юҡ, улар һәр ваҡыт сафта. Саҡырыуҙар буйынса тәүлек әйләнәһенә сығырға тура килә.\nБыл үҙ сиратында аҡ халатлыларҙан юғары һөнәри оҫталыҡ, белем талап итә. Сөнки тап тиҙ ярҙам табиптары ауырыуға тәүге диагноз ҡуя, хәлен еңеләйтергә ярҙам итә. Шуға күрә төркөмдөң юғары әҙерлекле булыуы шарт. Машинала иһә реанимация кәрәк-яраҡтары ла, акушер тупланмаһы ла, яһалма тын алдырыу аппараттары ла бар. Станция етәкселәре фекеренсә, ашығыс ярҙам хеҙмәтенә йөрәк ҡушыуы буйынса ғына килергә мөмкин. Сөнки был эштә үҙ һөнәренә мөкиббән ғашиҡ кешеләр генә эшләй ала.\nАшығыс ярҙам хеҙмәткәрҙәренә кеше ғүмерҙәрен ҡотҡарырға ғына түгел, үҙҙәренекен хәүеф аҫтына ҡуйырға ла тура килә. Сөнки аҡ халатлыларға саҡырыу буйынса барғанда һөжүм итеү осраҡтары ла юҡ түгел. Һуңғы ваҡытта бригада юлға хоҡуҡ һағында тороусылар менән берлектә лә сыға. Станцияла йәш белгестәргә ихтыяж һәр ваҡыт ҙур. Илзирә Яҡупова эшкә медицина колледжынан һуң килгән. Кешеләргә ярҙам итеү бала саҡ хыялым, ти ул. Йәш белгескә башҡорт телен белеүе лә эштә ярҙам итә.


ИЛДЕҢ АУЫЛ ХУЖАЛЫҒЫ МИНИСТРЛЫҒЫ ТӨБӘКТӘР МЕНӘН КИЛЕШЕҮ ТӨҘӨГӘН\n24 Февраль 2021, 12:17\nРәсәй Хөкүмәте күрһәтмәһенә ярашлы, илдең Ауыл хужалығы министрлығы төбәктәр менән килешеү төҙөгән. Һүҙ он һәм икмәк етештереүсе предприятиеларға субсидиялар биреү хаҡында бара. Он етештергән предприятиеларҙың – бойҙай һатып алыуға, ә икмәк бешереү менән шөғөлләнгән предприятиеларҙың икмәк-ҡалас ризыҡтарын һатыуға киткән сығымдары ҡапланасаҡ.\nБашҡортостан менән бындай килешеү 16 февралдә төҙөлгән. Он етештереү менән шөғөлләнгән предприятиелар өсөн – 22,4 миллион һум, икмәк бешергән ойошмалар өсөн 38,1 миллион һум аҡса бүленгән.\nРәсәйҙең Ауыл хужалығы министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, Хөкүмәт тарафынан ҡабул ителгән был сара ошо тармаҡ предприятиеларының рентабелле булыуына һәм онға, икмәк-ҡалас ризыҡтарына, онға тотороҡло хаҡ, уларҙың үҙҡиммәтен һаҡлау һәм әҙер продукцияның хаҡтарын теркәү өсөн кәрәк.\nБыл сара Рәсәй Президенты Владимир Путиндың май указдарына ярашлы барлыҡҡа килгән “Ауыл хужалығы сәнәғәте үҫеше” милли проекты маҡсаттарын да тормошҡа ашырырға булышлыҡ итәсәк.\nФото: БР Ауыл хужалығы министрлығы.


Рөстәм Хәмитов волонтерҙар менән Башҡортостанда ирекле хәрәкәттәрҙе үҫтереү перспективаларын тикшерҙе // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов волонтерҙар менән Башҡортостанда ирекле хәрәкәттәрҙе үҫтереү перспективаларын тикшерҙе\n10:28, 28 апреля 2014 Йәмғиәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов йома, 25 апрелдә, эре халыҡ-ара ярыштар – Лондонда Олимпия, Ҡазанда Универсиада, Сочиҙа Олимпия һәм Паралимпия уйындары, шулай уҡ Өфөлә уҙған VI Ҡышҡы Халыҡ-ара балалар уйындары, йәйге биатлон буйынса донъя чемпионаты, йәштәр командалары араһында хоккей буйынса донъя чемпионаты, билбауҙа көрәш буйынса донъя Кубогы һәм башҡаларҙы үткәреүҙә ҡатнашҡан, волонтерҙар менән осрашты.\nОсрашыу ошо көндәрҙә республиканың баш ҡалаһында барған «Волонтерҙар уйындары. Өфө. 2014» бөтә Рәсәй слеты сиктәрендә Башҡорт дәүләт медицина университетының волонтерҙар үҙәгендә үтте.\nВолонтерҙар Рөстәм Хәмитовҡа илдең төп старттарында үҙ эштәре тураһында һөйләне. Лондонда һәм Сочиҙа Олимпия волонтеры, БР Йәмәғәт палатаһы ағзаһы Алина Трусова әйтеүенсә, Башҡортостандан 25 меңлек иреклеләр армияһы составында Сочиҙа 400 кеше ҡатнашты: 300 ярҙамсы Олимпияла һәм 100-ө – Паралимпияла.\nРеспублика башлығы үҙ сиратында уларҙың хәрәкәтен күпме волонтер берләштергәне менән ҡыҙыҡһынды.\n— 10 меңләп кеше, әлеге ваҡытта «Волонтерҙар эстафетаһы» проектын бойомға ашырабыҙ, ул ирекле хәрәкәтте популярлаштырыуға йүнәлтелгән, — тип яуапланы Алина Трусова.\nРөстәм Хәмитовтың фекеренсә, уларҙың иҫәбен арттырырға кәрәк. Волонтерҙар эшмәкәрлегенең өлкәһе икһеҙ-сикһеҙ – экологик мәсьәләләр, спорт тематикаһынан башлап хатта власть органдарына ярҙам итеүгә тиклем.\n— Беҙгә иреклеләр бөтә ерҙә лә кәрәк. Волонтерлыҡ идеологияһын пропагандаларға кәрәк, — тип билдәләне республика Президенты. — Власть структураларының бурысы – һеҙгә ярҙам итеү.\nВолонтерҙар Республика волонтерҙар үҙәге төҙөү инициативаһы менән сығыш яһаны.\n— Әлеге ваҡытта мәктәптәр, ссуздар, вуздар базаһында волонтерҙар үҙәктәрен берләштереүсе берҙәм структура юҡ. Кешеләрҙе уҡытырға, сертификацияларға кәрәк. Миҫалға, Паралимпия уйындарында беҙҙең ун көнлөк уҡытыу булды, сөнки волонтер мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр менән аралашыу этикаһын белергә тейеш, — тине Алина Трусова.\nРөстәм Хәмитов был идеяны хупланы.\n— Был үҙәкте нисек формалаштырыу, был өлөштә беҙгә нимә эшләргә кәрәклеген уйларбыҙ. Һис шикһеҙ, ҙур булмаған сығымдар, ресурстар талап ителәсәк, әммә был мәсьәләне хәл итәсәкбеҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.\nВолонтерҙарға мөрәжәғәт итеп, республика Президенты, «Йәш саҡта ла өлкәнәйгәс тә кешеләрҙең һәр саҡ артыҡ көсө бар, уны изге эштәргә бүлергә мөмкин. Һеҙ быны эшләйһегеҙ, һеҙ – шәпһегеҙ. Шуның өсөн һеҙгә ҙур рәхмәт», тип билдәләне.\n— Быға оҡшаш осрашыуҙар, әңгәмәләшеүҙәр үҙ эҙен ҡалдыра, шул иҫәптән бөгөн власта торған кешеләргә лә. Волонтерҙарҙың данлы эштәре тураһында гәзиттә уҡыу һәм телевизорҙа күреү ул бер эш, һеҙҙең менән аралашып, һеҙҙе күреп һәм ишетеп бөгөнгө көндә был хәрәкәттең кәрәклеген аңлау, ул икенсе эш. Был ярҙамға мохтаж кешеләргә һәм һеҙҙең үҙегеҙгә кәрәк, сөнки һеҙҙә ысынлап та изгелек, күңелдең юғары выжданлығы һәм матурлығы бар, — тине Рөстәм Хәмитов.\nСара һуңында Башҡортостан башлығы волонтерҙарға Сочиҙа Уйындарҙы ойоштороуҙа һәм үткәреүҙә өлөш индергәндәре өсөн Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫары Дмитрий Козактың исеменән рәхмәт грамоталарын тапшырҙы.\nӨҫтәп әйтергә кәрәк, төбәк башлығы менән осрашыуҙа, Өфө иреклеләренән тыш, уларҙың Силәбенән, Краснодарҙан, Екатеринбургтан, Түбәнге Тагилдан, Түбәнге Каманан, Ҡазандан, Һамарҙан, Яңы Черкастан коллегалары ҡатнашты.\nТеги: бр президенты,волонтерлыҡ


Йөрөгән аяҡҡа йүрмә эләгә… » Башҡортостан гәзите\nЙөрөгән аяҡҡа йүрмә эләгә…\n25-07-2017, 02:28 // Информация // Баҫып сығарырға\nБашҡортостанда төбәк-ара һәм халыҡ-ара хеҙмәттәшлекте үҫтереү өсөн 2018 йылға күргәҙмә-йәрминкә һәм конгресс саралары планы раҫланды. Республиканың Иҡтисади үҫеш министрлығындағы матбуғат хеҙмәтенән ошо турала хәбәр иттеләр.\nДокументҡа башҡарма власть органдарының күргәҙмәләрҙә, йәрминкәләрҙә һәм конгрестарҙа ҡатнашыуының һөҙөмтәлелеген арттырыуға йүнәлтелгән саралар индерелгән. Бынан тыш, төбәк делегацияһының ҙур форумдарҙа, конгрестарҙа ҡатнашыуы ла күҙ уңында тотола. Улар араһында – Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумы, Сочиҙа Рәсәй инвестиция форумы, Красноярск иҡтисади форумы һәм башҡалар.\n“Бөйөк Ебәк юлы буйлап”\nМәскәүҙә “Бөйөк Ебәк юлы буйлап” үҙенсәлекле халыҡ-ара арт-проектының тәүге этабы тамамланды. Ул Италия, Ҡытай һәм Рәсәйҙән йөҙҙән ашыу рәссамды берләштерҙе. Рәсәйҙе иһә проектта Башҡортостандан иллегә яҡын рәссам сағылдырҙы.\nАрт-проект илебеҙҙең баш ҡалаһында июндә башланғайны. Ул бер үк ваҡытта өс майҙансыҡта – “Беляево” художество галереяһында, Artime арт-клубында, Imperium Group күргәҙмә залында үтте. Бер ай эсендә күргәҙмәләргә меңдәрсә кеше килде. Рәссамдарҙың 220-нән ашыу эше төрлө стилдә башҡарылған. Улар Мәскәү тамашасыһын өс ил менән таныштырып ҡына ҡалманы, донъяға ҡараштарҙың төрлөлөгөн сағылдырҙы.\nКүргәҙмәләр барышында төрлө мәҙәни акциялар – концерттар, рәссамдарҙың оҫталыҡ дәрестәре, сәнғәт тураһындағы лекциялар ойошторолдо, Башҡортостан режиссерҙарының фильмдары, авторлыҡ кейем-һалым коллекциялары күрһәтелде.\nБыл көндәрҙә хәйриә аукционы ла үткәрелде. Һатылған картиналарҙан килгән аҡса инвалид балаларға ярҙам фондына, атап әйткәндә, “Мәрхәмәт” хәйриә белем биреү фондына тапшырылды. Ике тиҫтәгә яҡын эш шулай уҡ ошо фондҡа бүләк ителде. “Мәрхәмәт” уларҙы һатып, аҡсаһын балаларға ярҙамға йүнәлтәсәк.\nПроекттың киләһе этабын октябрҙә, Республика көнөнә арнап, Санкт-Петербургта асыу күҙаллана. Артабан халыҡ-ара күргәҙмәләрҙе Италияла һәм Ҡытайҙа ойоштороу ҡарала.\nҠыпсаҡ-Асҡарҙа – мәктәп ҡоймаһы,\nЗеленый Клинда – һыу үткәргес\n“Берҙәм Рәсәй” партияһының “Ысын эштәр” проектына ярашлы, Әлшәй районында саралар әүҙем дауам итә. Программаның төп идеяһы – граждандарҙың башланғыстарын һайлап алыу юлы менән көнүҙәк мәсьәләләрҙе бергәләп хәл итеү. Районда проектты тормошҡа ашырыуға республика ҡаҙнаһынан 2 миллион 851,4 мең һум аҡса бүленгән.\n– Әле бөтә аукциондар үткәрелде тиерлек, подрядсылар менән эш башҡарыуға килешеүҙәр төҙөлдө. Район халҡының наказдарын мөмкин тиклем тулыраҡ үтәү өсөн депутаттар корпусы менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итәбеҙ, – тине партияның урындағы башҡарма комитеты етәксеһе Раиса Козловская.\nБыйыл райондағы һигеҙ ауыл программаның өсөнсө этабына ҡушылды. Бөтә саралар халыҡ ҡатнашлығында билдәләнде. Исемлеккә Ҡырым, Урәҙмәт, Никифар ауылдарында юлға асфальт түшәү, клубты төҙөкләндереү, Ҡыпсаҡ-Асҡарҙа мәктәп ҡоймаһын капиталь ремонтлау, Зеленый Клин ауылында һыу үткәргес селтәрен йүнәтеү инә. Ә Раевкалағы Ленин исемендәге паркты төҙөкләндереү Әлшәй районында иң күләмле проект буласаҡ. Эште быйыл ноябрҙә тамамлау күҙаллана. Ибрай ауыл Советында күптән түгел генә балалар баҡсаһы ҡоймаһы төҙөкләндерелгән.\nКем ул Николай Киселев?\nМәскәүҙә ТАСС мәғлүмәт агентлығы майҙансығында\nКино фондының аҡсалата ярҙамына дәғүә иткән 53 компанияның 57 проектын яҡланылар.\nУлар араһында – триллерҙар, комедиялар, фантастика,\nмажаралы һәм тарихи картиналар.\nҺуңғылары иҫәбендә Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында 200-гә яҡын йәһүдте ҡотҡарған партизан Николай Киселев хаҡындағы “Ҙур ер” фильмы ла бар. Төп ролде Сергей Безруков башҡарасаҡ.\nНиколай Киселев Башҡортостанда тыуып үҫә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, үҙ теләге менән фронтҡа китә, Вязьма, Мәскәү эргәһендәге һуғыштарҙа ҡатнаша. Әсирлеккә төшә, унан ҡасып, Көнбайыш Белоруссияға эләгә. Ошонда ул “Месть” партизан отряды ағзаһы булып китә. Улар Долгинов халҡын яҡлай. 1942 йылдың авгусында партизан бер төркөм яугирҙәр менән кешеләрҙе оккупация зонаһынан сығарырға ҡарар итә. Был эш өс ай самаһы дауам итә. Һөҙөмтәлә 200 кешенең ғүмере ҡотҡарып ҡалына.\n– Партизан Николай Киселев дошман баҫып алған биләмә, немец кордондары, ҡара урмандар, һаҙлыҡтар аша йәһүд ҡарттарын, балаларын һәм ҡатын-ҡыҙҙарын “Ҙур ергә” сығара, – тине фильмдың режиссеры Анна Матисон. – Был – ысынлап булған ваҡиға. Уны беҙ экранға һәр нескәлегендә, теүәл күсерергә тырыштыҡ.\nКүмертауҙа гипс тарттыралар\nБашҡортостандың Иҡтисади үҫеш министрлығы, Күмертау ҡалаһы хакимиәте һәм Сандин гипс эшкәртеү комбинаты “Күмертау” йылдам социаль-иҡтисади үҫеш биләмәһендә эшмәкәрлекте тормошҡа ашырыу тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйҙы.\nИнвестиция проектының маҡсаты – гипс ташын ваҡлау һәм унан тарттырылған гипс етештереү ҡулайламаһын сафҡа индереү. Проектты ғәмәлгә ашырыу һөҙөмтәһендә 10 миллион һум самаһы инвестиция аҡсаһын үҙләштереү һәм 28 яңы эш урыны булдырыу күҙаллана.\nЛ. ДӘҮЛӘТБӘКОВА әҙерләне.


Үҙ еребеҙгә үҙебеҙ хужа булайыҡ!\n28 Февраль 2019, 18:40\nКүктең төбө тишелгәндәй бер туҡтауһыҙ ҡар яуып тороуға ҡарамаҫтан, үткән аҙнала район етәкселегендәге делегация һәм республиканың Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаты Әлфәрис Байсурин Урал ауыл биләмәһенә таба юл тотто, ауылдарҙың тормошо менән ҡыҙыҡһынды.\nТик бер нисә урындан түбәһенән ағып ултырған мәктәп бинаһы ғына ишелеп төшмәһен! Был – Бикбулат халҡының бар теләге. 15 йыл элек 100-гә яҡын бала, ҙур уҡытыусылар коллективы (мәғариф эшсәндәре бында электән көслө, намыҫлы булды-авт.) менән гөрләп торған мәктәптә хәҙер башланғыс кластарҙа бөтәһе 27, урта звенола (5 һәм 7 класта) ни бары 6-ар уҡыусы белем ала. Мораҡ башҡорт гимназияһы филиалы өсөн яуаплы Рәмилә Баймырҙина, оҫта математика уҡытыусыһы, үҙенең төп фәненән тыш биология, география фәндәрен дә алып бара. Оҙаҡ йылдар ғүмерен балалар тәрбиәләүгә бағышлаған Гөлсәсәк Ғәббәсова етәкләгән мәктәп яны төркөмөндә 16 сабый тәрбиәләнә. Теремектәр, шуҡтар үҙҙәре! Әлдә ярай мәктәпкә яңы ҡаҙан урынлаштырғандар, балалар хәҙер элекке кеүек туңып ултырмай. Өҫтәүенә баҡсала тәрбиәләнеүселәр һәм уҡыусылар алтын ҡуллы ашнаҡсыларҙан да – Зиләрә Баймырҙина һәм Лилиә Сафинанан да уңды (фотола). Былтыр ауыл хакимиәте башлығы хәстәрлеге ярҙамында “Аныҡ эштәр” программаһы буйынса мәктәп һәм баҡса балалары өсөн тренажер, саңғы һәм туптар алынған.\nАуылдың икенсе биҙәге – ауыл советы, клуб, китапхананы берләштереүсе социаль-мәҙәни үҙәк. Пленар өлөш башланғансы, бында район хакимиәте башлығы һәм Башҡортостан республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаты Әлфәрис Сәлихйән улы халыҡты шәхси һорауҙар буйынса ҡабул итте. Ауыл мәнфәғәтен ҡайғыртыусы уҙаман Эйәрле тау тирәһен балалар өсөн ял майҙансығы итеп булмаҫмы тигәнерәк һорау менән мөрәжәғәт итте. Ысынлап та, элегерәк рәхәтләнеп һыу ҡойоноп, бейек ҡаяларына һоҡланып, бында кинәнеп ял итеү мөмкинлеге бар ине, урындағылар һәм ябай халыҡ өсөн хәҙер был яҡҡа юлдар бикле. Ике кеше инвалидлыҡ буйынса пенсияға бәйле мәсьәләләрен хәл итеүҙә ярҙам итеүҙәрен үтенде. Беренсе осраҡта, 93 йәшлек ҡартҡа инвалид төркөмөн күтәреү артыҡ сетерекле мәсьәлә булып тойолмаһа, икенсе осраҡта, йәш ҡатынға инвалидлыҡ пенсияһын юллау ҡатмарлыраҡ эш икән дә! Был хаҡта район үҙәк дауаханаһы баш врачы Рөстәм Хөсәйенов та аңлатма биреп үтте. Етди операциялар кисереп, бөгөн эшкә яраҡһыҙ, улына матди терәк була алмаған әсәгә иҫәнғолдарҙың: “Ике аяғың, ике ҡулың иҫән, эшләп дауаланаһың инде”, - тип әйтеүҙәре бер ниндәй аҡылға һыймаҫлыҡ күренеш. Ысынлап та, ас хәлен туҡ белмәҫ заманда, бәлки, депутат ярҙам ҡулын һуҙыр – быға бикбулаттарҙың өмөтө ҙур. Ауыл яҙмышына битараф түгел йәш белгестең тыуып-үҫкән төбәгендә үҙ эшен асып ебәреү теләге бар. Ә бына донъя көтөргә дәрте бар йәш егеттең ағасҡа рөхсәте булған килеш үткән йылда бер кубометр ярым материалын, электр бысҡыһын тартып алғандар (полиция эшсәндәре араһында ла намыҫһыҙҙар осрай шул, кем әйтмешләй, “көслөнөкө замана”-авт.).\nАртабан ауыл хакимиәт башлығы Усман Кинйәбаев үткән йыл йомғаҡтары менән таныштырып, төрлө өлкәлә башҡарылған эштәргә байҡау яһаны. Спиваков халыҡты янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итеүгә иғтибарҙы арттырырға саҡырҙы. Күп балалы һәм имен булмаған ғаиләләр генә түгел, яңғыҙ йәшәүсе ҡарттарҙың да иғтибар үҙәгенә алынырға тейешлеген иҫкәртте. Райветстанция вәкиле Гөлнәзирә Айытҡолова 1 апрелгә тиклем эре мөгөҙлө малдарҙы, 1 майға ҡәҙәр бал ҡорттарын биркалау эштәре тамамланырға тейешлеген аңғартты. Руслан Әхмәров цифрлы телевидениеға ҡағылышлы һорауҙарҙы аңлатып үтте. “Эко-сити” вәкиле Сергей Салтыков халыҡтың ҡаты коммуналь ҡалдыҡтарға түләүҙәргә бәйле тыуған һорауҙарына яуап бирҙе.\nИшле мал аҫрап, баҡса үҫтереп, Шығырыш ерен йәмләп һәм данлап йәшәүсе Азамат Кинйәбаев ҡыйыу һүҙҙәрен етәкселеккә төбәп: “Ауыл ҡотон ебәрмәйенсә тырышып йәшәгән йәштәргә иғтибарҙы арттырырға була, кәрәҙле бәйләнеш проблемаһын да тырышҡанда хәл итерлек”, - тине. Тамырҙары менән Бикбулат ауылынан, бөгөн Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгенең райондағы фәнни-тәжрибә станцияһы етәксеһе Кәримә Кинйәбаева ергә ҡағылышлы һорауҙар менән мөрәжәғәт итте. Ҡыҫҡаһы, ауыл уңғандарының умарталыҡтары урынлашҡан ерҙәрҙе, баҡтиһәң, Шишмә районы кешеһе үҙенә рәсмиләштереп алған. Ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған ерҙәргә хәҙер үҙебеҙ хужа түгел шул, кем өлгөр, кемдең кеҫәһе ҡалын – теләгән кешенең уны үҙләштереп үҙенеке итеп алырға хоҡуғы бар. Закондар шундай булғас, станция етәксеһе лә ҡәнәғәтләндерерлек яуап ала алманы. Ә бына Мораҙым өйәҙе ерлегендәге йүкәләрҙән Бикбулат ҡорттарына бал йыйырға ярамай тигән закондар булмаһа ла, ул сиктәрҙе үткән ҡортсоларға штраф һалырға әҙер торалар икән (ысынлап та, данлы еребеҙ торғаны бер “мөғжизәләр утрауы”! Ситтән килеп ҡыйлап китһәләр ҙә була, үҙебеҙҙекеләргә юл ябыҡ – авт.)\n- Үҙ ерегеҙгә үҙегеҙ хужа булырға өйрәнегеҙ инде, әҙерҙе көтөп ятмағыҙ, ерҙәрегеҙҙе рәсмиләштерегеҙ, закон буйынса эш итегеҙ, - тине Ғайса Янбаев, ауыл халҡына теләктәшлеген белдереп.\nӘлфәрис Сәлихйән улы республика кимәлендә хәл ителеүҙе һораусы сетерекле проблемаларҙы күҙәтеү аҫтына алды, киләсәктә тағы ла осрашырға тура килер, тип белдерҙе. Етәкселек иғтибарына һәм ярҙамына мохтаждарҙың үтенестәре ҡоро һауала эленеп ҡалмаҫына бик ышанғы килә. Шығырыш, Һүрәм, Бикбулат халҡының да етәкселеккә ышанысы булмағанда, мең мәшәҡҡәттәрен ҡалдырып етәкселек менән осрашыуға атлығып килмәҫ ине...


Композитор Салауат Низаметдиновтың хәтирәләр китабын һуҡырҙар уҡый аласаҡ // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nКомпозитор Салауат Низаметдиновтың хәтирәләр китабын һуҡырҙар уҡый аласаҡ\n15:12, 11 февраля 2014 Мәҙәниәт\nКомпозитор Салауат Низаметдиновтың «Салават. Исповедь» китабы һуҡырҙар өсөн цифрлы форматта нәшер ителгән. Баҫма төрлө форматтарҙа сыҡҡан. Насар күреүселәр өсөн яҫы баҫмала ҙурайтылған шрифт менән китаптар варианты бар. Рельеф-нөктәле шрифт менән йәғни Брайль буйынса шрифт менән баҫма һуҡырҙар өсөн тәғәйенләнгән.\nБашҡортостан Республикаһының махсус китапханаһы хәбәр итеүенсә, был аҙнала композитор китабының тауышлы версияһы өҫтөндә эш тамамланды. Әлеге ваҡытта әҫәр цифры һаҡланған форматҡа күсерелгән һәм китапхананың мәғлүмәттәр базаһынан күсереп алырға була. Китап Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың билдәле сәнғәт эшмәкәренең хәтирәләр йыйылмаһынан тора. Хәтирәләр китабын төҙөүселәрҙең береһе, музыка белгесе Викторий Симонов билдәләүенсә, баҫмала тарихи персонаждар, үткәндәрҙе иҫкә алыу, әлеге ысынбарлыҡ һәм киләсәк берләшә. «Китап күп кешеләргә кәрәк булыуына тулыһынса ышанам», ти ул.\nБелешмә. Композитор Салауат Низаметдинов – БР һәм РФ атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Ғәлимов Сәләм, Дмитрий Шостакович исемендәге премиялар лауреаты. Ул ике йөҙҙән ашыу эстрада йырҙары, спектаклгә музыка, документаль һәм нәфис фильмдарға музыка яҙған. Һуҡыр булараҡ ул республиканың иң популяр һәм талап ителгән композиторҙарҙың береһе булды. Салауат Низаметдинов 2013 йылдың июлендә донъя ҡуйҙы.


Ҡаршы Швеция, Болгария - World Cup qualifications Soccer predictions | Ставка советы\nҠаршы Швеция, Болгария\nБәҙрәф 2018 Кач. Europe prediction\nМатч Дата : 31 Август 2017 | Баҫтыра: 30 Август 01:25 2017 Буйынса GMT+2 | Советына ҡарай 2952 тапҡыр.\nҠаршы Швеция, Болгария – Квалификация донъя кубогы\nҠаршы Швеция, Болгария – Был бөйөк һәм футбол матчы араһында ике донъя чемпионатына квалификация teames.\nМин тураһында белдереү менән башлана, был матчта мәрәй Болгария хатта өмөт юҡ тиерлек.. Д, бәлки, ҡайһы бер кулланыусылар, тип әйтерлек шул уҡ хәл һөйләй күп кеше, йыл ярым элек беҙ ҡасан осрашырбыҙ Голландия., команда еңелә тип болгар, әммә беҙ уны еңә 2:0. Хәҙер был хәл бөтөнләй икенсе төрлө күренеп шансы әҙ һәм.\nКоманда бер нисә уйынсылар булыуы мөһим болгар- капитан улар Дьяков(МФ) һәм, бәлки, киңерәк булғандыр болгар капитан андрей яҡтан-был’s элеккесә түгел, уйлан, кирәкме. Шулай Уҡ Николай Михайлов(ГК) был матч үткәрҙе түгел, юғалтыуҙар күп булыуы түгел, уны йыйылма командаһының һәм беҙҙең тәүге вариант түгел, сөнки ул’s бер уйынсылары, ул болгар халыҡ ярата. Божидар араһында һайларға тура беҙҙең тренер Митреть(София Левски), Илиев Пламен(Астра) баш Георги Китан(ЦСКА-София). Был’s тиерлек, тип ышанам минең өсөн, сөнки матч башланып митреть. Александр башҡа кротон вингер ситтән тороп Тонев, олимпиадала иң ҙур әммә был-курорт Delev- кеше, өс гол индергән булһа, ул беҙгә команда бирҙе 6 ҡаршы йорт беларусь еңеү нөктәһенә.(1:0) һәм Голландия(2:0). Киң көтөлә, тип хупларға мөмкин атака ваҡытында, Ивелин Попов, Манолев Вернблум һәм Понтус, әммә башланғыс составы буйынса-дикий элекке, Петар Хубчев һәм кеше, уның уйын өсөн һайлау алдынан.\nСофия һәм уларҙың составында швеция менән иң яҡшы ҡала тип көтөлә, уларҙың төп белем биреү менән башлана. 4-4-2 Тойвонить менән берг һәм, нисек һәм алға. Мин’т тура әйткәндә, улар, ысынлап клубы уйынсыларына европа өлөшөндә иң ҙур күпме, шулай итеп, швед, болгар һәм ҙур синыфтар араһында айырма, ысынлап уйынсылары уйынсы. Шулай уҡ швед командаһы килде 5 көнөнә тиклем уйын, София өсөн шарттар күнеккән.. Шулай уҡ цска командаһы буласаҡ стадион-София, киләһе уйындарын әҙерләү һәм шунда өсөн күнегеүҙәр. Матчта өс мәрәй өсөн көрәште һәм улар бик етди ҡарай була, ә беҙҙең команданы, әммә кластан швед туҙҙырып, тип көтөлә бында өҫтөнлөк.\nШундай хәл төркөмө, Болгария 4 лидер мәрәйгә артта Франция һәм Швецияла. Беҙ менән 9 мәрәй, шул ваҡытта менән Швеция 13 мәрәй. Шуның менән беҙ популяр, кәрәкле өс мәрәй яуланы тейеш саҡта беҙ тип, турнирында ҡатнашыу өсөн ҡала уйын өсөн ҙур., беҙ һәр ваҡыт уңышһыҙлыҡҡа тарыны. Бер ҡасан да үҙ сағылышын күрһәткән беҙҙең иң яҡшы уйынсыларға килгәндә, уларҙың баҫымын тоябыҙ, һәм был шулай булырға уйын. Шулай уҡ беҙгә Швеция “Ҡара бесәй”- футбол командаһы тарихында иң насар в береһе.. 2 еңеү яулай, 2 һәм һүрәт төшөрөү 9 юғалтыу. 13 матч, һуңғы юғалтыу 4 был кәрзине менән швеция командаһына ҡаршы уйын һөҙөмтәһе тиҫтә. 5:0/3:0/3:0/3:0.\nJuct беҙ ултырабыз’Т тура юлды табып, ошондай көслө командаға ҡаршы уйнауы һәм юғары булһын өсөн. Йәғни кеше иң яҡшы, Швецияла уҙған турҙа улар еңеү һуң юғары францияға оса. 2:1, беҙгә ышанысы түбән буламы, үлән кеүек, алтын беҙ мөмкинлекте ҡулдан ысҡындырғас, лидер өсөн бик яҡын булған һуң черногориянан 2:1 Беларусь... Бында швед еңеү гарантиялана күренде, һәм мин шикләнеп, улар ысулдарын табыу, уны алыу өсөн. 0:1 йәки 0:3 бында минең фаразым иҫәбенә ның финалында.\nТреллборг ҡаршы Хельсингборг


«Ҙур химия – 2012» форумында 500 делегат ҡатнашыуы көтөлә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Ҙур химия – 2012» форумында 500 делегат ҡатнашыуы көтөлә\n9:15, 12 мая 2012 Иҡтисад\n«Ҙур химия–2012» халыҡ-ара форумында 500–гә яҡын делегат ҡатнашасаҡ. БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Юрий Пустовгаров һүҙҙәренсә, теләүселәрҙең күп булыуы арҡаһында ойоштороусылар ҡатнашыусыларҙың иҫәбен сикләргә мәжбүр.\n— Былтыр беҙҙә 350 делегат ҡатнашты. Форум Рәсәй Федерацияһы субъекттары һәм сит илдәр араһында ҙур ажиотаж тыуҙыра, — тине ул. – 14 илсенең, дүрт төбәк башлығының килеүе көтөлә. Улар иҫәбендә Татарстан президенты, Ямал-Ненец һәм Ханты-Манси автономиялы округтарының һәм Төмән өлкәһенең губернаторҙары. Форумда сығыш яһау өсөн әүҙем конкуренция бара. Һәр төрлө темаларға йәмғеһе 75 доклад күрһәтелгән.\nБынан тыш форумда эре милли компанияларҙың етәкселәре, сит дәүләттәр делегацияһы, алдынғы ғалимдар ҡатнашырға ниәтләй.\nСара сиктәрендә Башҡортостан менән башҡа төбәктәр, шулай уҡ республика предприятиелары менән сит ил компаниялары араһында бер нисә килешеүгә ҡул ҡуйыу көтөлә. Ошо уҡ арала параллель рәүештә барған секция ултырыштарында технологиялар һәм материалдар менән тәьмин итеүселәр инвестиция проекттары, нефть сығарыу, нефть һәм газ эшкәртеү һәм нефть химияһы өлкәһендәге яңы эшләнмәләр менән таныштырасаҡ.\n— Химия индустрияһы үҫешенә күп нәмә бәйләнгән, — тип иҫәпләй Юрий Пустовгаров. – Ләкин тармаҡты һиҙелерлек күтәрер өсөн дә күп нәмә эшләргә кәрәк. Икенсе төрлө ҡараш кәрәк. Сөнки бөгөн Башҡортостан территорияһында химия тармағын үҫтереүгә 500 миллиард һум аҡса һалһаҡ, 10-15 йылдан һуң беҙ 750 миллиардҡа тиерлек артҡан тулайым продукт ала аласаҡбыҙ.


Улар ғәҙәттә көтөүҙәре менән йөрөй, урамдарҙа кискә яҡҡ а ғына күренә башлайҙар... Тик күҙҙәре ҡыҙыл уттай яна тип уйламағыҙ, сөнки улар -- ябай кешеләр, тик баштарында аҡса табыу һәм күңел асыу теләгенән башҡа бер нәмә лә юҡ...\nМинең һүҙем гопниктар тураһында... Улар аҡсаһыҙлыҡ һәм күңеласыу проблемаһын хәл итеүҙең иң ябай юлын һайлай: ябай кешеләрҙе талап байый.\nҒәҙәттә гоп - стопта ҡатнашыусылар һаны дүрттән артмай . Уларҙың "эш" ваҡытында айныҡ булғандары һирәк. Табылған аҡ са һағыҙ йә дарыуға түгел, ә араҡы, үлән йә башҡа донъя шатл ыҡтарына тотонола...\n1 - се тарих: Хеппи - энд\nҠышҡы кистә Димдә йәшәүсе Дима исемле егет Үҙәк универ маг эргәһендәге йорттарҙың береһендә йәшәүсе иптәшенә юл тот а. Уны бер егет ҡыуып етә һәм юлды бергә дауам атларға тәҡд им яһай. "Һин дә был райондан түгел бит, ә бында йыш ҡына гопниктар аҡса эшләй", -- тип аңлата ул үҙенең был ҡылығын. Тиҙҙән Диманың яңы дуҫының сәйер яғы ла асыла, ул егетте гар аждар яғына ҡыҫырыҡлай башлай. "Зәңгәрҙәрҙән ахыры был" тип уйларға ла өлгөрмәй Дима, теге ҡуйынынан бысаҡ сығара һәм бе ҙҙең геройға тунын, итектәрен һәм бүреген сисергә тип бойора . Әммә Дима юғалып ҡалмай. "Беләһеңме нимә,-- ти ул, -- мин\nбыл райондан түгел, ә бына мин әле юл тотҡан дуҫым был рай ондың авторитеты. Һәм мин уға һинең турала һөйләһәм бик тиҙ арала моргҡа эләгеүең ихтимал"...\nҠото осҡан гопник тиҙ арала ҡасып юҡҡа сыға. Ә Дима ун ивермаг эргәһендә йәшәүсе оләсәһенә ҡунаҡҡа килгән дуҫына иҫ ән - һау барып етә.\nГопник менән осрашҡандан һуң бер әйберен дә юғалтмай, и ҫән - имен ҡотолоусылар бик һирәк . Бының өсөн нервылар плат инанан булырға тейеш. Юғиһә был осрашыу түбәндәгесә тамамлан асаҡ.\nИкенсе тарих: Анхеппи - энд\nБуш ваҡытын нисек үткәрергә белмәгән Алена "Өфө" универ магы эргәһендәге киосктан гәзит һатып алды. Биш йөҙҙән ҡалға н аҡсаһын һанап торғанда уның эргәһенә ике йәш матур принц к илеп баҫты. Ҡыҙ менән танышҡандан һуң паспорттарын урлатыуҙа ры тураһында әкиәт һөйләп, Аленанан "ваҡытлыса" аҡса һорап т орҙолар. Аҙыраҡ ҡурҡытып та алдылар, әлбиттә. Ҡыҙғаныс тарих... Бындай хәлгә осрамаҫ өсөн бер нисә кәңәш б ирергә рөхсәт итегеҙ:\n1. Яңғыҙығыҙ һуңға ҡалып йөрөмәгеҙ.\n2. Рәсми булмаған сығанаҡтар хәбәр итеүенсә, гопникта р башлыса Черниковкала, УГАТУ районында, "Өфө" универмагы, Ү ҙәк баҙар, "Спорт" туҡталышы тирәһендә тупланыусан.\n3. Үтә күренмәле пакеттарҙа ҙур сумма аҡса йөрөтмәгеҙ , муйынығыҙға бриллианттар менән биҙәлгән алтын мобильниктар аҫмағыҙ һәм башҡалар.\n4. Ғәҙәттә гопниктар үҙ райондарында билдәле һәм урындағы участковый һәм милиционерҙар менән тығыҙ бәйләнештә\nтора. Шуға күрә уларға ярҙам һорап мөрәжәғәт иткәндә лә ярҙ амға артыҡ өмөт итмәгеҙ.\n5. Һәм иң мөһиме: бер ваҡытта ла гопниктар тырн ағына эләкмәйәсәкбеҙ тип уйламағыҙ. Һәр нәмәгә әҙер булыу яҡ шы. Гопниктар бер нисә схема буйынса хәрәкәт итеүс ән. Уларҙың бер нисәһен түбәндәгесә: 1. Иң ябай схема буйынса гопник һеҙҙең үҙегеҙҙе ғәйепләргә т отонасаҡ ( мәҫәлән, ҡасандыр кемдеңдер оләсәһен ҡыйырһытҡанһ ығыҙ). Һәм "һөйләшеү" маҡсатында һеҙҙе берәй мөйөшкә саҡырас аҡ. Ә унда инде... үҙегеҙ аңлайһығыҙ.\n2. Һеҙҙең янығыҙға бер нисә гопник килеп баҫа һәм ярҙ ам һорап мөрәжәғәт итә ( мәҫәлән, һеҙҙә уларға оҡшаған әйбер\nбар һәм уны тотоп йә сағыштырып ҡарарға кәрәк). Һеҙ бер ним ә уйламайынса был әйберҙе тоттораһығыҙ, уларҙың артабанғы ҡы ланышы аңлашыла.\n3. Гопник һеҙҙең янығыҙға реклама агенты формаһында яҡы нлаша һәм, әйтәйек, 1000 һумға кеҫә телефонының һуңғы моделе н тәҡдим итә. Һеҙ кеҫәгеҙҙә соҡона башлайһығыҙ, аҡса йә таб аһығыҙ, йә юҡ. Бер сәғәттән ошо урында осрашырға һүҙ ҡуйышаһ ығыҙ. Килтерелгән аҡса мотлаҡ гопник кеҫәһенә күсә, ә ул үҙ е телефон артынан ҡайтып китә. Ярты (бер, ике, өс) сәғәттән һеҙ көтөп арыйһығыҙ...\n4. Гопник эргәгеҙгә килә һәм асыҡтан асыҡ аҡса таптыра\nбашлай. Һеҙ бирмәйһегеҙ, гоп һеҙгә бер - икене һуғып ала. Һ еҙ ярҙам һорап ҡысҡыраһығыҙ. Шул ваҡытта тағы бер - нисә гоп ник йүгереп килә, һеҙҙе "ҡотҡара" һәм "эш" өсөн хаҡ һорай.\nГопниктың йәшәү стиле психиатрия диспансерында иҫәптә\nтороусыларҙы ғына йәлеп итергә мөмкин тип уйларға мөмкин, ә ммә улар араһында бер ниндәй етешһеҙлек кисермәгән, интеллиг ент ғаиләләрҙән сығыусылар ҙа етерлек. Тимәк, эш тәрбиәлә то ра, тимәк, был йәш кешеләргә нимәлер етмәй. Был турала етди\nуйланырға ваҡыт, минеңсә, юҡһа бер ун йылдан һәр икенсе кеш енең гопҡа әйләнеүе мөмкин.


«Салауат Юлаев» хоккей клубын Ярославлдең «Локомотив» командаһы һөжүм итеүсеһе тулыландырҙы // Спорт | новости башинформ.рф\n9:35, 23 мая 2018 Спорт\n«Салауат Юлаев» хоккей клубын Ярославлдең «Локомотив» командаһы һөжүм итеүсеһе тулыландырҙы Фото: асыҡ сығанаҡтарҙан\nӨФӨ, 2018 йыл, 23 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.\nӨфөнөң «Салауат Юлаев» хоккей клубы Ярославлдең «Локомотив» командаһы һөжүм итеүсеһе Александр Кадейкин менән килешеү төҙөнө. 23 йәшлек форвард Башҡортостандың баш ҡалаһына аҡсалата компенсация һәм бөгөн Америка хоккей лигаһында «Гранд Репидз Гриффинз» өсөн сығыш яһаусы Чехия һаҡсыһы Филип Гронектың урынына килде. Өфө һәм Ярославль араһындағы килешеү хаҡында «Салауат Юлаев» хоккей клубының рәсми сайтында хәбәр ителә.\n«Күсеүҙе яңы саҡырыу булараҡ баһалайым һәм мин бик дәртләнгәнмен. Хәҙер иң мөһиме үҙемде күрһәтергә һәм составта урын яуларға. Көнсығыш һәм көнбайыш уйын стиле буйынса айырыла һәм үҙеңде көнсығышта, унан бигерәк «Салауат Юлаев» кеүек уйнаусы командала һынап ҡарау бик ҡыҙыҡ», — тип Кадейкиндың телмәренән өҙөмтә килтерә Өфө клубының матбуғат хеҙмәте.\nБилдәләп үтергә кәрәк, Александр Кадейкин уйын карьераһын Мәскәү өлкәһенең «Атлант» клубында башлай, һуңынан Петербургтың СКА-һы өсөн сығыш яһай. Континенталь хоккей лигаһының һуңғы ике миҙгелендә форвард «Локомотив»та уҙғарҙы.\nТеги: хоккей, КХЛ, Салауат Юлаев, Александр Кадейкин


Ҡупшы өшөмәй, ҡалтырай » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Ҡупшы өшөмәй, ҡалтырай\nҠупшы өшөмәй, ҡалтырай\nҠышҡы һыуыҡтарға беҙ һәр саҡ әҙербеҙме? Күптәр ҡышҡыһын да еңелсә генә кейенеп йөрөргә ярата, ә бит йоҡа куртка, салбар һәм кизе-мамыҡ ойоҡ организмды һыуыҡтан һаҡлай алмай. Һөҙөмтәлә кеше өшөй, хатта бит-ҡулдарын, аяҡтарын туңдырыусылар ҙа осрай. Алыҫ юлға сыҡҡанда ла төрлө хәл булыу ихтималлығын күҙ уңынан ысҡындырабыҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бының аҙағы аяныслы тамамланған осраҡтар ҙа юҡ түгел: тап шул арҡала ҡарлы-буранлы ҡышта кеше ғүмерҙәре өҙөлә.\nӨшөүҙең билдәләре һәм стадиялары\nТирене, тәнде өшөтөү һәм туңдырыу, ҡатмарлыҡтарына ҡарап, төрлө дәрәжәгә бүленә. Тәүге ярҙам күрһәтеү өсөн уларҙы айыра белеү мөһим.\n1-се дәрәжә. Әгәр ҙә еңелсә генә өшөһәгеҙ, уны тиренең еңелсә семетеп-семетеп алыуынан, ҡыҙҙырыуынан һәм ойоуынан белергә мөмкин. Зыян күргән урында тире ағарып сыға, йылытҡас, ҡыҙыл-көрән төҫтәге еңелсә шеш барлыҡҡа килә, һуңынан тире төләй башлай. Был осраҡта, ғәҙәттә, өшөгән урын аҙна эсендә йүнәлеп, бер эҙе лә ҡалмай.\n2-се дәрәжә. Тәүгеһенән айырмалы рәүештә, тирелә күперткеләр барлыҡҡа килә. Уларҙың эсендә үтә күренмәле шыйыҡса була. Йылытҡан саҡта кеше ауыртыу, әсетеү һиҙә. Тулыһынса йүнәлеү өсөн ике аҙна ваҡыт китә.\n3-сө дәрәжә. Быныһы айырыуса ҡурҡыныс. Уның билдәһе – тәнде ҡанлы күперткеләр баҫыуы. Йыш ҡына ул некроз менән тамамлана. Тире бик оҙаҡ, айҙан ашыу ваҡыт эсендә йүнәлә, урынында йөйҙәр ҡалыуы ихтимал.\n4-се дәрәжә. Был осраҡта йомшаҡ туҡымаларҙың бөтә ҡатламы ла зыян күрә. Өшөгән урын ныҡ итеп шешә, һиҙеүсәнлеген юғалта, йыш ҡына некроз, туҡымаларҙың үлеүе менән тамамлана. Һөҙөмтәлә аяҡ-ҡулдарҙың ампутацияһына килтерә.\nҺыуыҡта өшөүгә тығыҙ һәм еүеш өҫ һәм аяҡ кейеме, физик арығанлыҡ, аяҡтарҙың тирләүе, йөрәк-ҡан тамырҙары системаһының һәм аяҡ-ҡулдарҙың хроник сире, ниндәйҙер ауырыуҙан һуң организмдың хәлһеҙлеге, мәжбүри рәүештә бер үк торошта ҡуҙғалмай ҡалыу сәбәпсе була. Эскән кешеләрҙең аяҡ-ҡулдарын туңдырыуы – бик йыш осрай торған хәл. Сөнки эскән кеше өшөүҙән һаҡланыу сараһын күреү һәләтен юғалта, ә инде атлай ҙа алмаҫлыҡ хәлгә еткәнсе иҫерһә, хәүеф хаҡында бөтөнләй онотоп, һыуыҡта ятып йоҡлап китеүе лә ихтимал.\n/ Зыян күргән кешене иң беренсе сиратта йылы бинаға алып инергә кәрәк. Иҫегеҙҙә тотоғоҙ: һыуыҡта күберәк булған һайын, зыяны ла ауырыраҡ һәм тәрәнерәк була.\n/ Ағарып торған урынды ипләп кенә ыуығыҙ. Ололар өшөгән тирене ҡар менән ыуырға ҡушһа ла, улай итергә ярамай, бысраҡ ҡар менән инфекция индереү ҡурҡынысы бар.\n/ Төрлө май һәм крем менән ыуыу ҙа тыйыла.\n/ Иң дөрөҫө – ҡулдарығыҙ һәм тынығыҙ ярҙамында өшөгән урынды йылытыу. Еңелсә генә массаж эшләргә мөмкин. Йөн бейәләй йәиһә күн бирсәткә ҡан әйләнешен яҡшыртыу өсөн бик тә ярап ҡала.\n/ Йылы сәй, һөт йәиһә бер ҡалаҡ ҡына тирәһе алкоголь йылынырға һәм көсөргәнештән ҡотолорға ярҙам итер. Әммә спиртлы эсемлектәр артыҡ булырға тейеш түгел, юғиһә ҡан тамырҙарын тарайтып, иммун системаһының ҡаршы тороу көсөн кәметәсәк.\n/ Мөмкинлек булһа, аяҡтарҙы йылы һыуға тығырға була. Һыуҙың температураһы ныҡ юғары һәм ныҡ түбән булһа ла, ауырыуҙың хәлен яҡшыртмаясаҡ, киреһенсә, зыян ғына килтереүе мөмкин.\n/ Әгәр өшөгән урында күперткеләр һәм яралар барлыҡҡа килһә, уларға тейергә ярамай. Йәрәхәткә тағы ла нығыраҡ зыян килтермәҫ өсөн, марля япма ғына һалырға була.\n/ Оҙаҡ ваҡыт һыуыҡта ятып, кеше ныҡ итеп өшөгәндә мотлаҡ дауаханаға алып барырға кәрәк. Оло кеше йәиһә бала зыян күрһә лә, тиҙерәк медицина учреждениеһына мөрәжәғәт итергә тырышығыҙ. Сөнки бындай стрестан баланың өлгөрөп етмәгән һәм оло кешенең хәлһеҙ организмы бик оҙаҡ үҙ хәленә ҡайта һәм өҫтәмә терапияға мохтаж.\nҒөмүмән, тәүге ярҙам ул – табиптар килеп өлгөргәнсе генә күрелә торған ашығыс сара. Һәр осраҡта ла профессиональ медицина ярҙамы күрһәтелергә тейеш.\nСығыу ваҡыты 9-02-2017, 11:23 | Ҡаранылар: 316