«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БӘХЕТЛЕЛӘРГӘ ЕЛ ДӘ ЫҢҒАЙ ИҪӘ - 2020 - Мәҡәләләр\nБӘХЕТЛЕЛӘРГӘ ЕЛ ДӘ ЫҢҒАЙ ИҪӘ\n"Татыу ғаилә - ил күрке" тигән әйтем бар халҡыбыҙҙа. Был тапҡыр һүҙҙәр Мәләүез районы Бәләкәй Шәрип ауылында йәшәгән Айгөл һәм Сәлих Байгилдиндарға ҡарап әйтелгән, тиерһең. Йәшәү рәүештәре, ғаилә традициялары менән, ысынлап та, улар тораҡ пунктҡа йәм, ҡот өҫтәй: ҡорған йылы ояларында татлы һөйөү емеше булып тыуған биш балаһы бер-береһенең үксәһенә баҫып үҫеп килә. Матур итеп яңы йорт һалып ингәндәр. Һарай тултырып мал тоталар, баҡса үҫтерәләр. Шул уҡ ваҡытта фермерлыҡ эшмәкәрлеген дә уңышлы алып баралар. Йәшлек таңында ҡабынған һөйөү хистәрен һүрелтмәй, замандаштарына матур өлгө күрһәтәләр. Бер-береһенә исем менән түгел, ә "йәнем" тип кенә өндәшеүҙәренә ауылда бер кем дә ғәжәпләнмәй. Үҙ-ара ихлас мөнәсәбәттәрен уларҙың йылы күҙ ҡарашынан да танырға, белергә мөмкин.\nУттай ҡыҙҙы уттан ҡурҡмағандар ала...\nЙәшлек хистәрен һаҡлап, мөхәббәттәренең ныҡлығын һынап ғаилә ҡорған ваҡытта Айгөлгә - 21, Сәлихҡа 25 йәш тулған була. "Айгөлдөң артынан биш йыл йөрөнөм дә ҡуйҙым", - тип шаярта ғаилә башлығы. Әммә уйынлы-ысынлы әйтелгән был һүҙҙәрҙә хаҡлыҡ та бар. Бер-береһен үҫмер генә осорҙа район һабантуйында осрата улар. Көләс йөҙлө, баҫҡан ерендә бейеп торған Айгөлдө тәү күреүҙә үк оҡшата егет. "Уттай ҡыҙҙы уттан ҡурҡмағандар ғына ала" тиҙәр. Хәйер, егет тә төшөп ҡалғандарҙан түгел, дөрөҫөрәге, үҙ-үҙенә ышанған, маҡсатҡа ынтылышлы, ҡыйыу булып сыға. Тап ошо сифаттары уны ниәттәренә өлгәшергә ярҙам итә лә инде.\n- Уйҙар, әйткән һүҙҙәр матдиләшә, бойомға аша, тигәндәре бик тә дөрөҫ, - тип дауам итә Сәлих. - Быны мин үҙ тормошомда бер нисә тапҡыр һынаным. Шуның береһен генә әйтеп үтәм: бала саҡта ололар шаяртып һораһа, гел "Кәләште Ҡаманан алам", тип йөрөгәнмен. Күрше Ҡотлобулат ауылын халыҡ шулай тип йөрөтә. Мин өйләнгәндә ҡала ҡыҙы иҫәпләнһә лә, Айгөл сығышы менән Ҡаманыҡы, шунда тыуған, тәпәй баҫҡан. Аҙаҡ яҙмыш елдәре уны Мәләүез ҡалаһына алып киткән булып сыҡты...\nЙәмәғәте һөйләгәндә Айгөл һүҙ ҡыҫтырмай, әле бер, әле икенсе балаһының янына килеп, дәресен ҡараша, бер туҡтауһыҙ һорау биргән кинйәләре Ирхандың һорауҙарына сабыр ғына яуап бирергә лә өлгөрә. Үрҙә әйтеп китеүебеҙсә, Байгилдиндарҙың татыу ғаиләһендә биш бала үҫә. Тәүге дүртәүһе - Динис Бүләков исемендәге Смаҡ урта мәктәбе уҡыусылары. Балаларының барыһына ла, тормош юлдары яҡты, ҡотло, оҙон ғүмерле булһын, тип, матур исемдәр һайлап ҡушҡандар. Баш балалары Зөлхизәгә - 12 йәш. Олимпиадаларҙа, конкурстарҙа, белем биреү учреждениеһының йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашып, былтыр ул мәктәптең Динис Бүләков исемендәге премияһына лайыҡ булған. 11 йәшлек Наҙгөлдө шиғыр һөйләү конкурстарында йыш осратырға мөмкин. Гагарин кубогына олимпиадаларҙағы уңышы үткән уҡыу йылында махсус значок менән билдәләнгән. 3-сө класта уҡыған Асия һүрәт төшөрөүгә әүәҫ. Ҙур-ҙур күләмле әҫәрҙәрҙе илай-илай ятлаһа ла, апайҙарына оҡшап, көлә-көлә, йырлай-йырлай оҫта һөйләүе менән иғтибарҙы йәлеп итә. Малик быйыл 1-се класҡа барған. Яңы ғына уҡый башлаһа ла, дәрестән ҡайтып, бер аҙ ял итеп алғас та, өйгә бирелгән эште башҡарыу, аҙаҡ ҡустыһы менән уйнау, йорт эштәрендә ярҙамлашыу кеүек матур ғәҙәттәре барлыҡҡа килгән.\n- Ир менән ҡатын бер-береһенә түгел, ә бер йүнәлештә ҡарарға тейеш. Берҙәм маҡсат менән янһаң ғына ғаилә берҙәм, балалар бәхетле була һәм эшең алға бара, - ти йорт хужаһы. - Айгөл һәр башланғысымды хуплап, дәртләндереп тора. Ҡалала үҫһә лә, ауыл тормошо уны ҡурҡытманы, киреһенсә, һәр эшкә ең һыҙғанып тотона. Тәүге осорҙа күпләп ҡош-ҡорт аҫраныҡ. Һуңынан бергә кәңәшләштек тә, малды ишәйтергә булдыҡ...\nУңыш уңғандарға йылмая\nҘур йылғалар кескәй инештән хасил була. Байгилдиндарҙың йылҡысылыҡ менән шөғөлләнеүе лә бер баш ҡолондан башланған. Уны ла кешенән бурысҡа алған аҡсаға һатып алалар. Ҡолонҡайҙы тәрбиәләп үҫтереп ҡолонлаталар. Артабан аҙ ғына килем ҡулдарына эләкһә лә, йылҡы көтөүен ишәйтергә тырышалар. 2015 йылда крәҫтиән-фермер хужалығы булып теркәлеп, ҡуртымға ер алғандар. Әле хужалыҡтарында ҡолон-тайҙары менән бөтәһе бергә етмеш баш йылҡыһы бар, шуның утыҙҙан ашыуы - бейә.\n-Ҡымыҙ етештереү тураһында хыялланабыҙ ғына әле. Был шөғөл айырым сығымдар талап итә. Һауын бейәләрен айырым көтөүҙе лә хәстәрләргә кәрәк була. Был, тимәк, көтөүсегә ихтыяж буласаҡ тигән һүҙ. Әлегә ит һәм ҡаҙыға һорау ҙур. Баҙар-йәрминкәләргә барып еткәнебеҙ юҡ, өйҙән генә килеп алалар. Элекке һымаҡ, ботлап, түшкәләп түгел, хәҙер кеше күберәк яңы һуйылған иткә өҫтөнлөк бирә, шуға аҙлап һәм йыш алалар, - ти хужабикә. Беҙ барғанда Айгөл ҡаланан ике аҙнаға бер тапҡыр килгән библиобустан, йәғни күсмә китапхананан китаптар йөкмәп ҡайтып тора ине. Улар араһында Хисмәт Юлдашев, Фәтҡулла Комиссаров һәм Әхмәр Үтәбайҙың шиғри йыйынтыҡтары ла бар. - Китап миңә ял итергә, һүҙ байлығымды арттырырға, телемде шымартырға ярҙам итә, - ти Айгөл. Әйткәндәй, ул үҙе лә шиғыр яҙа, тәбиғәт күренештәрен, ғаиләһен, балаларын фотоға төшөрөргә ярата. Күп балалы әсәгә "Китап уҡырға, ижад итергә нисек ваҡыт табаһың?" тигән һорауҙы бирмәй булдыра алманым.\n- Ауыл халҡының күпселеге кеүек, ярты эшемде иртәнге сәғәттәрҙә эшләйем, - тип яуап бирҙе ул. - Шәхси хужалыҡта мәшәҡәт бөтәме ни инде, китапты ла эш араһында ғына тоторға тура килә, әммә өҫтән-мөҫтән генә ҡарап сыҡмайым, төбөнә төшөп, хатта төп ролдәргә инеп китәм. Былтыр Таңсулпан Ғарипованың "Бөйрәкәй"ен, Гүзәл Яхинаның "Зөләйха күҙҙәрен аса"һын шулай илай-илай уҡыным. Һәр уҡыған әҫәрҙән тормош һабағы, тәрбиә, фәһем, ғибрәт алам. Балалары бәләкәй булһа ла, атай-әсәйенең төп ярҙамсылары. Йәшенә ҡарап, бөтә эш бүленеп бирелмәһә лә, барыһы ла үҙе белеп эшләй. Кемдер атаһы менән малға һыу эсерә, икенсеһе бәләкәй туғандарын ҡарай, өсөнсөһө аш-һыу тирәһендә әсәһенә булыша. Гел генә эш менән дә булмай, барыһы ла тәртипкә, билдәле бер системаға һалынғас, хужалыҡ ҙур булһа ла, бергәләп ял итеүгә лә ваҡыттары ҡала. Сит тарафтарға барып, донъя күреү, туристар һуҡмағынан йөрөү әлегә эләккәне юҡ, әммә форсат сыҡҡан һайын тыуған ауылдарының матур урындарына, Нөгөш буйына сығып, ғаилә ялы ойошторалар.\n- Йәм тапмайынса ҡалаға киткәндәрҙе аңламайым. Ауылда ла бынамын тигән итеп йәшәргә була бит. Беҙҙә бына йәшелсә үҫтереү, малсылыҡ, умартасылыҡ менән шөғөлләнеү өсөн бөтә шарттар бар. Бер нисә кеше берләшеп эшләргә лә мөмкин. Байлыҡтың өҫтөндә йәшәйбеҙ бит. Нимә сәсһәң, шул уңа. Һәр ғаилә хәҙер бишәр һыйыр тота ала. Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һуңғы осорҙа кеше йылдан-йыл малын кәметә бара. Нимәгә ышаналарҙыр улар? Күптәр табыш, килем алыу юлдарын белмәй, өйрәнергә лә теләмәй. Артабан да шулай дауам итһә, йөҙәрләгән, меңәрләгән баш йылҡы иңләр икһеҙ-сикһеҙ ерҙәребеҙгә башҡалар эйә булырға яҫҡынмаҫмы икән? Еребеҙгә үҙебеҙгә хужа булырға ваҡыт бит, - ти Сәлих.\nҠул һелтәп ҡуймаҫҡа\nБайгилдиндар ҙа нимәгә тотонһа ла, ахыры хәйерле тамамлана. "Бәхетлеләргә ел һәр ваҡыт ыңғай" тигәндәре тап уларға тап килеп тора һымаҡ.\n- Тормошобоҙҙа барыһы ла ыңғай ғына булды. Хөкүмәтебеҙҙән дә беҙгә нимә тейешле, барыһын да алдыҡ. Ауыл ерендә төпләнгән йәштәргә йорт төҙөүгә тәғәйенләнгән сертификат, икенсе балаға Әсәлек капиталын, өсөнсөһөнә йорт төҙөү өсөн участка алдыҡ. Бишенсе бала тыуғас, Айгөл "Әсәлек даны" миҙалына лайыҡ булды, - ти ғаилә башлығы.\n- Ыңғай ғына барһа ла, береһе лә еңел генә бирелмәне. Алма беш, ауыҙыма төш, тигән кеүек, береһе лә үҙе килеп ҡапманы. Аҙым артынан аҙым эшләп, йөрөп, өйрәнеп, кәңәшләшеп эшләнелде. Торлаҡ төҙөүгә сертификат алыу өсөн әллә күпме белешмә, документ йыйырға кәрәк булды. Быларҙың барыһы ла сабырлыҡ, шулай уҡ юлға сығымдар ҙа талап итә. Ҡул һелтәп, ярты юлда ҡалмаҫ өсөн бер-беребеҙҙе дәртләндереп, хуплап, ярҙам итеп эшләнек инде. Күптәр, иренеп, тейешле ведомстволарға йөрөмәй, үҙҙәренә тейешлене лә алмай бит. Үҙҙәренең хоҡуғын белмәгәндәр ҙә, белергә теләмәгәндәр ҙә күп. Ә бит ауыл йәштәренә, йәш ғаиләләргә, белгестәргә ярҙам итеү маҡсатында төрлө программалар бойомға ашырыла. Шуларҙың барыһын да файҙаланып ҡалырға кәрәк.\nТормош йәме - балаларҙа\nҺәр ғаилә - бер дәүләт, тибеҙ. Ул, ысынлап та, үҙ ҡануны, ҡағиҙәләре, йәшәү рәүеше, тормош ҡиммәттәре булған ил ул. Байгилдиндарҙың үҙ дәүләте барлыҡҡа килеүгә күп ваҡыт үтмәһә лә, матур ғаилә традициялары бар. Әсә ҡыҙҙарына милли ризыҡтар бешерергә, ә атай улдарын йорт-хужалыҡ эштәренә, шулай уҡ ололарға кешелекле, бәләкәйҙәргә кеселекле булырға, хеҙмәт һөйөргә өйрәтә.\n- Ғаиләле булып йәшәү, бала тәрбиәләү - тауға менеү кеүек. Бер бейеклекте менһәң, уның артынан икенсе артылыш булыуы асыҡлана. Фермерлыҡ эшмәкәрлегебеҙ бер ҡолондан башланған кеүек, беҙҙең ғаилә тарихы ла бер һуҡмаҡтан баш алғайны. Бына яйлап оло юлға сығып киләбеҙ. Бар тырышлығыбыҙ балаларға матур тәрбиә биреп, уҡытып, оло тормош юлына сығарыуға йүнәлтелгән. Уларҙың шат тауышын ишетһәң, мәктәптәге уңыштарын күрһәң, йоҡоһоҙ төндәр ҙә, башҡа мең төрлө мәшәҡәттәр ҙә онотола, - ти Байгилдиндар.\nЯҙылған: 05.11.20 | Ҡаралған: 420


Аҙнай (Бишбүләк районы) — Башҡорт Википедияһы\nАҙнай (Бишбүләк районы)\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Аҙнай.\nАҙнай (рус. Азнаево) — Башҡортостандың Бишбүләк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 411 кеше. Почта индексы — 452059, ОКАТО коды — 80212816004.\nДим ауыл Советы (Бишбүләк районы)\n411 кеше (2010)\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Приютово): 70 км\nБуҙан Смаҡов — йөҙ башлығы. 1773—1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышында ҡатнашыусы, Е. И. Пугачёв полковнигы.\nИмашев Рәшит Фәтих улы (30.03.1939—11.03.2007), рәссам. 1973 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Татарстан Республикаһының халыҡ рәссамы (2003), Башҡортостан Республикаһының (1995) һәм Татар АССР‑ының (1986) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Фәтих Кәрим (1999), Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге (2006) премиялар лауреаты.\nЙәнбәк Ишҡыуатов (1782—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.\nМуллаҡай Бикташев (1781—?) — хәрби эшмәкәр. 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм Рус армияһының сит илгә 1813—1814 йылдарҙағы походтарында ҡатнашыусы.\nИмашев Булат Ғөбәйҙулла улы (27.02.1908 — 12.04.1946) — театр актёры һәм режиссёр. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.\nЮлдашев Марс Тимербулат улы (14.04.1937), ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәт эшмәкәре. Медицина фәндәре докторы (1990), профессор (1991). Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитет ағзаһы һәм ҡоролтайҙың комиссия рәйесе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының (2003) һәм Башҡортостандың (1992) атҡаҙанған табибы.\nИмашев Әҙһәм Карам улы (26.01.1924 — 01.10.1990) — хәрби лётчик, артиллерист. Педагог, мәктәп директоры, йәмәғәт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышы осоронда Сталинград, Ленинград ҡалалары өсөн алыша, Белоруссияны, Польша ерҙәрен азат итеүҙә, Берлин ҡалаһын алыуҙа ҡатнаша.\nАҙнай (Бишбүләк районы) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 8 февраль 2019)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Аҙнай_(Бишбүләк_районы)&oldid=949389 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 17 май 2020 в 15:09\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:09 17 май 2020 үҙгәртелгән.


Ябайлаштырылған тәртиптә рәсәй гражданлығын алыу өсөн украиндар — бөгөн Рәсәй яңылыҡтар\nДәүләт думаһы закон проектын ҡабул итеү, гражданлығын ябайлаштырылған тәртиптә алыу өсөн паспорт һәм украиндар урынлаштырылған. Шулай уҡ рәсәй гражданлығы алыу мөмкинлеге тураһында хөкөм ҡарары юҡҡа сығарыу өсөн был экстремизм һәм терроризм, һәм был ант гражданлыҡ процедураһы индерелә. Ғәмәлдәге ҡануниәт талаптарына сит ил граждандары һәм гражданлығы булмаған кешеләр рәтенә, рәсәй гражданлығын алырға теләй. Уларҙы аңлатыу бурысы береһе булып тора. Конституция ҡануниәтен һәм рәсәй федерацияһының. Һатып алыу тураһындағы ҡарар рәсәй федерацияһы гражданлығынан баш тартырға тейеш, әгәр мәғлүмәт ялған документтар йәки подложный заявитель күрһәтеп, судта раҫларға тейеш була. Закон проекты урынлаштырылған, был хәбәр ялған булып мөмкин бит кешеләрҙе рәсәй федерацияһы ҡануниәтенә ярашлы йөкләмәләрен\nНи өсөн (сей) сөнки айырылышыу проценты юғары. Рәсәй Ҡануниәте\n2) һис шикһеҙ, был өлкәләге проблемаларҙы үҙ рәсәйҙә уникаль булған, йә оҡшаш хәлдәр күп булыуға ҡарамаҫтан, был илдәр үҫешкән була. 4) Әгәр беҙ төрлө илдәргә ҡараһаң, улар халыҡтың кәмеү бер мең никахҡа күп булһа табырға мөмкин, ә айырылышыусылар һаны арта. Бер нисә миҫал итеп, ҡала йәки хатта ҡасан хәл тотороҡло яҡшыра, әммә уларға пар ғына була. Мөмкинлектәре тикшерелде, никах айырылышыу мең кеше нисбәтенә төрлө илдән килгән меңдән кешеләргә асыуы килгән 1970-2008 йылда һәм м * иҡтисади сәскә атыр. Башҡа кеше менән йәшәй, уның арзаныраҡ, бәләкәйерәк саҡта уҡ ғаилә килеме йәшәү сифатын шуға күрә бындай ярҙам аласаҡ. Бөгөнгө көндә күп илдәрҙә\nРәсәйҙә балалар пособиеһы — Рәсәйҙәге\nРәсәйҙә, өҫтөнлөктәре, шулай уҡ декрет һәм балалар пособиеһы пособие иҫәбенә эш бөтмәйенсә (йәки уҡыу йорттары) һәм социаль страховкалау фонды иҫәбенә возмещаться. Льгота өсөн рәсәй граждандары йәки сит ил граждандары, рәсәйҙә даими йәки ваҡытлыса йәшәгән сифатында теркәлгән, шуларҙың түбән. Бер һаны башҡа төбәктәр ныҡ айырылыу разниться аныҡ льготалары аласаҡ, шулай булғас, запрос яһап тейеш булһа ла, ни була ала. Шулай уҡ төбәк хөкүмәте һәм башҡа льгота менән ҡулланырға мөмкин Сит ил гражданы ваҡытлыса йәшәү илдең статусын, йөклөлөк һәм бала табыу буйынса отпускыла һәм йөклөлөк һәм бала табыу буйынса пособие алыу хоҡуғына эйә. Ни өсөн, ниндәй өстөнлөктәре ҡулланыу өсөн башҡа булыуы мөмкин,\nЭшһеҙлек буйынса пособиеға өҫтөнлөк сиктәрендә рәсәй өсөн күберәк эш өсөн рәсәйҙәргә\nИлдә эшһеҙҙәрҙең буш вакансиялар һаны ла арта. 5раз, пособие алырға күп өҫтөнлөк рәсәй йәш кешене, нығыраҡ эшләй. Депрессив төбәктәр был тенденция барлыҡҡа килеүе бигерәк тә ҙур дәрәжәһе, унда эшһеҙлек буйынса пособиеһына йәшәү мөмкин булмай. Был юғары уҡыу йорттары йыл рәсәй статистикаһы хәбәр яҙыу. яңы мәшғүллек индерҙе: неон эшләй. Күп кенә тамамлап, юғары белем тураһында диплом ала, эш түгел, хатта табырға тырыша, әммә йортта шунда уҡ йәшәй, эшләй түгел, һайлай һәм бер ниндәй йүнһеҙ тормош өсөн асыла, хеҙмәт баҙарында әгәр улар мохтаж. Өлкән быуын эшләргә теләмәй. Светлана Савельева халҡы Һарытау өлкәһендә, 29, яңы инвестиция әйткәндә, алты ай тиерлек эшһеҙлек буйынса пособие\nКоллективлаштырыу — рәсәй перепрофилироваться\n1968 йылдың 9 апрелендә»спартак»балеты бөйөк урыҫ. рефрижераторный юрий хореография уҡытыусыһы, театрында ҙур премьера буласаҡ. Театр өсөн ул дүрт тиҫтә йыл дауамындағы хеҙмәтендә билдәләй, һәм ҙур атлетизм һәм бейеүгә оҫта һүрәтләй. Петер оҫтаһы Карл Фаберже булған бөтә донъяға билдәле-рәсәй батшаһы рәсәй империяһы һәм ювелир Йортонда һуңғы көн. Фаберже башлығы. 1927 йылдың көҙөндә, хөкүмәт мул икмәк хаҡын кәметеү. Крәҫтиәндәр, дәүләт икмәкте һатырға тейеш булған, бирер булған,»забастовка икмәк»: яҙ көткәндә тиклем уларҙы хәл итеү өсөн, иген һатып, сөнки яҙ хаҡы арта. Был мәсьәләләргә өҫтәлеп, нурми һәм һыу тәьминәте проблемаһын тыуҙыра. күп кенә сәнәғәт үҙәге. индерҙе: икмәк һаны сикләнгән кешеләр дәүләткә бирергә мәжбүр була.\nРәсәй федерацияһының 85 субъекты рәсәй федерацияһы составына ингән территориаль бүленеше\nРәсәй федерацияһының 85 субъекты составына керә: егерме ике республиканың, туғыҙ край (биләмә), ҡырҡ алты өлкәлә (провинция), өс федераль әһәмиәттәге ҡала, автономиялы өлкә, автономиялы округы дүрт (автоном округы). Рәсәй федерацияһы муниципаль берәмектәр бүлеп биреү, берләштереү һәм дәүләт, урындағы идаралыҡ һәм урындағы дәүләт ашырыла хөкүмәт. Федераль хөкүмәт өс тармаҡтан тора: ҡануниәттә (РФ Федераль Йыйылышы юғары палатаға тороу власть, дәүләт думаһы тора (түбәнге палатаһы) һәм федерация советы (парламенттың өҫкө палатаһы), башҡарма һәм суд. Президент башҡарма власының юғары органы булып тора, рәсәй федерацияһы хөкүмәте етәксеһе Федерация субъекттары власы башҡарма һәм закондар сығарыу тармаҡтары, урындағы 85 була. Губернатор-федерация субъекттарының етәкселек итә\nРәсәй реестры милли интеллектуаль милек\nБеҙгә ярҙамы күп һәм ҡатмарлы булыуы менән 1992 йылда рәсәй иҡтисады тиҙ үҫә. Рәсәйҙә сит ил бизнесы буйынса беҙ бөтә аспекттарын булараҡ клиентҡа консультация биргән, клиенттар өсөн уны рәсәй сиктәрендә европа һәм шулай уҡ ярҙам күрһәтә. Интеллектуаль милек реестры рус Милли (артабан -«реестр») эшләй башлай. 2016 йылдың апрелендә интернет (сайтына инеп ҡарай ала реестры кликнуть бында рус теле). Интеллектуаль милек хоҡуғын иҫәпкә реестры төҙөү өсөн, шул иҫәптән, беренсе сират объекттарын һәм йәнәш хоҡуҡтар авторлыҡ хоҡуҡтары, шулай уҡ тауар билдәһен теркәү, патент уйлап табыуҙың, файҙалы моделдәр һәм сәнәғәт өлгөләре. Интернет селтәрендә айырым хоҡуҡтарын боҙоу менән көрәштең һөҙөмтәле сараһы булып реестры саҡырҙы,\nПассажирҙар ташыу ҡағиҙәләрен, ҡул багажы менән кладь\nПассажирҙарҙы ташыу ҡағиҙәләре, багажы, ҡул тимер юл транспорты cargoand кладь — н норматив-хоҡуҡи акттар норма бар ул, ташыу өсөн мотлаҡ булһа, хужаларға инфраструктура, файлдар, алыу, уларҙың физик һәм юридик берәмек һәм башҡа пассажирҙар ташыу тимер юл шарттарын көйләп, ер өҫтө һәм һауа транспортында пассажирҙар, багаж һәм ҡул кладь. Пассажирҙарҙы ташыу ҡағиҙәләре, шәхси ихтыяж өсөн йөк һәм багажды пассажир, бизнес тыш, рәсәй федерацияһы хөкүмәт көйләне. Поезының почта вагоны индереү тәртибен регламентлаған федераль почта ташыу һәм башҡарма власть органдары эшмәкәрлеген тәртипкә һалыу. Шул уҡ ваҡытта, почта эшмәкәрлеге менән башҡарма властың федераль тимер юл транспорты аспекттары көйләү өлкәһендәге башҡарма власть органдары һәм был\nМәғлүмәт өсөн рәсәй граждандары, сит ил дәүләте гражданлығына эйә булһа йәиһә икенсе даими йәшәү хоҡуғы\nҮҙгәреш рәсәй ҡануниәтенә ярашлы, рәсәй граждандар, уны 2014 йылдың 4 авгусҡа ҡарата, илдә йәшәү хоҡуғын йәки башҡа сит ил граждандары даими үткәрелә, 2014 йылдың 2 октябрендә рәсәй властары был хаҡта иҫегеҙгә тейеш. Уведомить тураһында виза алырға кәрәк фмс (эшселәр, студенттар, инвесторҙар, эшҡыуарҙар, ире, балалары һ. б.). сит ил һәм дәүләттең ваҡытлыса йәшәүгә рөхсәт алыу, виза нигеҙендә бындай бирә. Рәсәй граждандары, сит илдә йәшәү бер ҡасан да бурыстарҙан ҡотолор күрһәтә. Сит илдә даими йәшәүсе-был кешенең рәсәй паспортына эйә булыу һәм улар менән тейешле теркәлгән. ҡаланыҡылар менән бер рәттән, адрес убытие иҫтә. Шул уҡ ваҡытта, йыл әйләнәһенә әгәр сит илдә йәшәүсе рәсәй\nБиләмәһе сөнки бындай ҡорал, рәсәйҙәге кеүек. Рәсәй Ҡануниәте\nПистолет ҡаты сикләүҙәр була, беҙгә ышаныс менән әйтергә мөмкин, — тип тыйҙы тулыһынса пистолеты булған, ҡайһы бер ташламалар өсөн:»пистолет-дәүләт кеүек-премия»,»ҡоралдарын кәметеү letality»(төп пистолет, резина пуля менән атыу дульный 91J энергияһын артыҡ түгел). Спорт һеҙҙең өсөн магазинға патрондарҙы ун маҡсаты артыҡ түгел (уның законлы булһа ла, һатып алыу өсөн күберәк белергә һәм журналдар, әлегә ул һеҙ уларҙы нисек айырырға мөмкин түгел. пистолет скачать»патрон облигациялар»йәки бер ни тиклем бындай,»журналы-был -закон». АП юҡ, яндырыу, радиоактив йәки мышиное-газ раунд паралитический (шаяртып мин түгел, был закон туранан-тура күрһәтмәй. Был законһыҙ булһа ла, һатыу һәм һатып алыу өсөн бындай раунд, закондан тыш биләмәһе лә ҡушылды. Складной\nТағы ла бер осраҡта айырылышыу Лондонда рәсәй цемент, айырылышыу кеүек донъя баш - Журнал һөңгө >>\n<< Күнекмәләр уңышлы карьера өсөн юридик 7


Хәлең нисек, ауыл? » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Иҡтисад » Хәлең нисек, ауыл?\n15.08.2014 Хәлең нисек, ауыл?\nХаҡлы ялға сығыу менән тыуып үҫкән яғым – Башҡортостандың Борай районына юлым йыш төшә. Таңһыҙарым – ауылым көтә. Йылдар үтеү менән, үҙебеҙ кеүек, ауылыбыҙ ҙа шаҡтай үҙгәргән. Заманында шау-гөр килеп тора ине бит…\n20 – 30 йыл элек ауылда һарыҡ, ҡуян, йылҡы фермалары, пилорама, умарталыҡ гөрләп торҙо. Ауыл халҡы колхозда ла, үҙ йортонда ла берҙәй тырышып хужалыҡ алып барҙы. Үҙгәртеп ҡороу башланғас, фермаларҙы күрше ауылдарға күсереп бөткәндәр. Хәҙер байтаҡ мал һарайы ярым емерек моңайышып ултыра, нигеҙенән ҡоротолғандары урынын сүп үләне баҫҡан. Ауылда ҙур йылға булмағас, фермала бик ҡеүәтле насос тора ине, янғын-фәлән сыҡһа, кәрәгер тип, уныһын да ҡалдырмағандар. Быйыл бер йорт сәғәт эсендә янып бөткән, ярай әле ялҡын башҡа өйҙәргә күсә алмаған –янғын һүндереүселәр килеп еткән. Шулай ҙа, һыуҙары бөтөп, Фазыл күле тигән соҡорға барып алғандар.\nЭш урындары ла юҡ, хатта шул юҡ араһына урамдарҙағы электр лампалары ла инә. Сөнки, был ауылға ут кәрәкмәй типтер инде, сымдарҙы өҙгәндәр. Магазин юҡ. Автолавка килә-килеүен, гел генә уны һағалап тороп буламы? Эскелек көсәйгән. Шул арҡала яҡты донъя менән хушлашыусылар ҙа бар. Хәл мөшкөл. Ә бындай ауылдар Рәсәйҙә күпме?!\nБөгөн ауылдарға ысын мәғәнәһендә ҙур һынауҙар килә. Уларҙы халыҡ еңер ул, тик властың ярҙамы ла кәрәк.


Ҡышҡы олимпиадала Башҡортостандан биш спортсы ҡатнаша\n6 Февраль 2018, 12:36\n“Спорт ярыштарын телевизорҙан һәр ваҡыт ҙур ҡыҙыҡһыныу менән ҡарайым, ә инде Олимпия уйындары тураһындағы тапшырыуҙарҙың береһен дә ҡалдырмайым. Беҙҙең Рәсәй командаһынан бик күптәрҙең ҡышҡы олимпиадаға бара алмаясағын ишетеп бик көйөндөм. Ә беҙҙең республиканан кемдәр Пхенчханға барасаҡ?” – тип һорай район үҙәгендә йәшәүсе бер пенсионер.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, допингка бәйле шау-шыу килеп тыуыу сәбәпле, Халыҡ-ара олимпия комитеты Рәсәйҙең йыйылма командаһын Көньяҡ Кореяла уҙасаҡ ХХIII Ҡышҡы Олимпия уйындарында ҡатнашыуҙан ситләштерҙе. Беҙҙең спортсыларҙы ярыштарға нейтраль флаг аҫтында, гимнһыҙ, формаһыҙ һәм илебеҙ флагынан башҡа, “Рәсәйҙән олимпия атлеты” статусында ғына индерҙеләр.\nПхенчханға Халыҡ-ара олимпия комитетынан саҡырыуҙы Рәсәйҙән ни бары 169 спортсы алды. Республиканың Спорт һәм йәштәр сәйәсәте министрлығы матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, шул иҫәптән Башҡортостандан биш кеше: Антон Бабиков (биатлон), Эрнест Яхин (саңғы буйынса ике төр ярыш), Кристина Спиридонова (фристайл), Ольга Сосина (хоккей) һәм Семен Елистратов (шорт-трек) ҡатнашасаҡ. Олимпия уйындары 9 февралдән 25 февралгә тиклем уҙа, унда бөтәһе 102 комплект миҙал уйнатыласаҡ.


Ни өсөн Өфө халҡы йәмәғәт транспорты менән ҡәнәғәт түгел? - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\n03 февраля 2017 ГТРК «Башкортостан»\nБыл тармаҡтағы хәлде яҡшыртыр өсөн ниндәй үҙгәрештәр кәрәк? Ошо юҫыҡта эшләгән проекттар үҙен ни өсөн аҡламай? Автобус водителдәре, әйтерһең дә, көндә пассажирҙар ташырға түгел, ә ярышырға сыға. Уларҙың төп маҡсаты кеҫә тултырыу. Транспорт тығынынан интеккән Өфө урамдарында автобусҡа мөмкин тиклем күберәк пассажирҙар ултыртыу. Аҡса артынан ҡыуғанда юл ҡағиҙәләре лә, кеше именеге лә икенсе урынға сыға. Водителдәр күҙен һәм аҡылын тик аҡса томалаған. Өфөлә шәхси маршрут автобустары водителдәре тәртип һәм иғтибар, ҡағиҙә тигән һүҙҙән йыраҡ тора. Шулай уҡ Өфө урамдарында легаль булмаған пассажир йөрөтөүселәр ҙә осрай. Өфөлә йәмәғәт транспортына бәйле хәл бик ҡатмарлы. Иртәле-кисле пассажирҙар тығындар сәбәпле сәғәттәр буйына автобус салонында ҡалырға мәжбүр. Транспорттың техник етешһеҙлеге лә кеше ғүмере өсөн ҙур хәүеф менән янай. Өфөлә пассажир автобустары ҡатнашлығындағы авариялар күп булыуы, ошоға асыҡ миҫал.Мегаполиста тығындар мәлендә автобустар ҡатнашлығындағы авариялар минут һайын тиерлек теркәлә. Ҡыҙғаныс, уларҙың байтағы фажиғәле тамамлана.Башҡортостанда уҙғарылған “Автобус” операцияһы һөҙөмтәләре лә ҡыуанырлыҡ түгел. Бер-нисә көн эсендә тап автобус водителдәре тарафынан ҡағиҙә боҙоуҙоң 5 мең осрағы теркәлгән. Ҙур штрафтар, водитель таныҡлыҡтарын алыу автобус хужалары һәм уларҙы йөрөтөүсөләрҙе ҡурҡытмай. Сөнки кеҫәгә аҡса тамсылап түгел, ә йылғалап аҡҡанда ҡағиҙәләр тураһында уйлаусылар һирәк. Юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы Өфө юлдарында килеп сыҡҡан хәлде күҙ уңында тотоп пассажирҙарҙы хәрәкәт ҡағиҙәләрен боҙоусы водителдәр тураһында хәбәр итергә саҡырҙы.\n03 февраля Ҡасан властар Төнъяҡ Шаҡша микрорайонында йәшәүселәрҙең аһ-зарын ишетер?\n03 февраля Өфөлә йәрәхәт алған балаларға тәүге ярҙамды яңы адрес буйынса күрһәтәсәктәр


Тиҙ ҙә, тәмле лә, файҙалы ла » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Тиҙ ҙә, тәмле лә, файҙалы ла\n05.10.2019 Тиҙ ҙә, тәмле лә, файҙалы ла\nБашҡорт халҡының милли кухняһы ифрат бай. Ул үҙенең төрлөлөгө, тәмлелеге менән генә түгел, сәләмәтлек өсөн файҙалы булыуы менән дә айырылып тора. Мәҫәлән, ҡымыҙ, бал һәм ҡоротто ғына алайыҡ. Уларҙың шифалы үҙенсәлектәре һәм әллә күпме ауырыуға дауа булып тороуы хаҡында күптән билдәле.\nБөгөн ошондай уҡ шифалы ризыҡтарыбыҙҙың береһе – талҡанға туҡталып үтәйек. Билдәле булыуынса, уны борон ата-бабаларыбыҙ бойҙайҙан әҙерләгән. Тәүҙә бойҙайҙы утта ҡыҙҙырып, ҡурмас эшләнгән. Һуңынан уны ҡул тирмәнендә тартып, майға ҡушып йомарлағандар. Бына шулай әҙерләнгән талҡан. Бер ҡыйынлығы ла юҡ, ә организм өсөн файҙаһы ғәйәт ҙур. Әйткәндәй, ул туҡлыҡлы, асығыу тойғоһон тиҙ баҫа. Өҫтәүенә, боҙолоп бармай, юлда йөрөгәндә уңайлы. Асыҡтыңмы, тиҙ генә ҡапҡылап алырға мөмкин. Борон шулай иткәндәр ҙә, юл моҡсайҙарына талҡан, киптерелгән ҡорот һалып алғандар.\nӘле лә республикабыҙҙың ауылдарында өҫтәл түрендә был ризыҡты күрергә мөмкин. Айырыуса Баймаҡ, Әбйәлил, Хәйбулла, Йылайыр райондарында милли ризығыбыҙ – талҡанды онотмайҙар.\nТалҡанда аҡһымдар һәм углеводтар организм тарафынан үҙләштерелеү өсөн иң кәрәкле күләмдә. Бынан тыш, унда бик мөһим минераль матдәләр – цинк, магний, тимер, кальций, селен да бар. Уны үҙләштереү өсөн артыҡ энергия талап ителмәй. Шыттырылған бойҙайҙан әҙерләнгән талҡан айырыуса яҡшы. Уның организмдағы мөһим процестар өсөн яуап биреүсе мейегә файҙаһы ҙур.\nТалҡандың тағы бер шифалы үҙенсәлеге шунда: ул эсәктәр аша үткәндә үҙенә ағыулы матдәләрҙе һеңдерә һәм организмдан сығарыуға булышлыҡ итә.\nКүҙәнәклеккә бай булыуы сәбәпле, талҡан эсәктәр эшмәкәрлегенә ыңғай йоғонто яһай, эс ҡатыуынан арынырға булышлыҡ итә, шуның эҙемтәһе булараҡ, тирене таҙарта.\nУның ярҙамында яралар бөтәшә, тире йәшәрә, сәс яҡшы үҫә, тырнаҡтар һыныуҙан туҡтай.\nШәкәр диабеты менән сирләүселәр өсөн дә талҡан бик яҡшы аҙыҡ булып тора. Ғәҙәттә, диабетиктарға ҡарабойҙай ярмаһы ашарға ҡушалар. Әммә уны көн һайын ҡуллана башлаһаң, ялҡыта. Ә талҡан аҡһымдарға бай булыу йәһәтенән бер ҙә ҡалышмай. Өҫтәүенә, төрләндереп, унан башҡа ризыҡтар әҙерләргә мөмкин.\nҺуңғы ваҡытта, талҡанды яман шештең ҡайһы бер төрҙәрен иҫкәртеүҙә файҙаланырға мөмкин, тигән фекерҙәр ҙә ишетелә башланы. Мәҫәлән, күкрәк яман шеше менән ауырыу хәүефенә ҡараған ҡатындарға файҙалы. Шулай уҡ көн һайын уны туҡланыу рационына индергәндә, йыуан эсәк рагы менән сирләү хәүефе лә кәмей.\nҠайһы бер ауырыуҙарҙы дауалауҙа талҡанды ҡулланыу ҙа иҫ киткес һөҙөмтә бирә. Ауырыуҙарҙың күреү һәләте яҡшыра, тештәре нығый, хәрәкәтсәнлеге арта, сәстәре ҡуйыра һәм битенең төҫө матурая. Йәғни организм йәшәрә. Талҡандың үпкә ялҡынһыныуы, ашҡаҙан һәм бөйән сей яраһы, экземаны, бөйөр һәм үт ҡыуығындағы таш ауырыуын дауалауҙа ярҙам итеүе раҫланған. Үҙеңдең хәлеңде яҡшыртыу өсөн уны көнөнә 4 – 5 ҡалаҡ ашау ҙа етә.\nБилдәле булыуынса, талҡандың калорияһы әҙ. Шуға күрә ул ябығырға теләүселәргә маҡсатына ирешергә ярҙам итер. Калорияһы әҙ булһа ла, талҡанды артыҡ күп ашап булмай, тиҙ генә туйыу тойғоһо барлыҡҡа килә. Шул уҡ ваҡытта ул углеводтар һәм май алмашыныуын яҡшырта. Шуға күрә лә был аҙыҡ һимеҙҙәр диетаһына индерелгән.\nӨҫтәүенә, талҡан ашағанда эсәктәр һәр саҡ таҙарынып тора һәм уларҙың лайлалы ҡатламы тергеҙелә. Талҡандағы бойҙайҙың ҡабығы эшкәртелмәй, ә яҡшы һепертке кеүек барлыҡ артыҡ нәмәне таҙартып сығара. Һөҙөмтәлә эсәктәрҙең эшмәкәрлеге яҡшыра һәм кәүҙә ауырлығы нормалләшә.\nТалҡан йәшәүгә көс бирә, сәләмәтлек өҫтәй. Уны ашаған бала яҡшыраҡ үҫә һәм тиҙ арып бармаясаҡ. Әлеге ваҡытта бигерәк тә йәштәр араһында популяр булған фаст-фуд, гамбургер һәм шаурмаларға ҡарағанда, ул туҡлыҡлы һәм күпкә файҙалы. Ата-бабаларыбыҙ белгән нимә ашарға.\nТалҡан менән бер инсә рецепт\nБер стакан кефир йә йогуртҡа бер-ике ҡалаҡ талҡан өҫтәргә. Бик шәп иртәнге аш килеп сыға. Ә ябығырға теләүселәргә киске ашҡа ла шуны уҡ тәҡдим итергә мөмкин.\nИртәнге аштан ярты сәғәт алда ике балғалаҡ талҡанды һыуға ҡушып эсергә. Төшкөлөккә талҡандан теләгән ризыҡ әҙерләп ашарға. Кискелеккә ике балғалаҡ талҡанды кефирға ҡушып эсергә мөмкин.\n- Бер ҡалаҡ талҡанды ярты стакан ҡайнар һыуға һалып бутарға һәм, әҙерәк һыуынғас, битте ыуырға мөмкин.\n- Ике ҡалаҡ талҡанды ярты стакан ҡайнар һыуға һалып, бер ҡалаҡ бал һәм ике ҡалаҡ ҡаймаҡ йә үҫемлек майы ҡушырға. Ҡоро, ҡояшҡа янған йә елгә елһенгән тирегә бик яҡшы битлек килеп сыға.


Төбәк эҙләнеүселәре сәрпәкләнгән баш һөйәктәрен тапты\n3 Апрель 2017, 10:14\nӨФӨ, 2017 йыл, 3 апрель./ «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/. Башҡортостан эҙләнеүселәре Ҡырымдың Белогорск районында ҡаҙыу эштәре барышында сәрпәкләнгән баш һөйәктәрен тапты. 31 мартта улар алдан күҙалланған Васильков һыҙаһы районында ҡәберлекте ҡаҙыуға тотондо. Ҡәберлекте эҙләнеүселәр алдан уҡ тапҡайны. Ул 1944 йылдың ғинуарында һәләк булған партизандарҙы һәм тыныс кешеләрҙе ерләү өсөн тәғәйенләнгән булған.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында полиция батальондарынан немец-румын язалаусылары һәм уларҙың ярҙамсылары ошо ерҙәрҙә меңләгән тыныс халыҡты юҡ иткән.\n«Был ҡан ҡойолошон оноторлоҡ түгел, Еңеү өсөн үҙ ғүмерен һалғандарҙың яҡты иҫтәлеге мәңге йәшәйәсәк, — тип һөйләне Башҡортостанда «Рәсәйҙең эҙләнеү хәрәкәте» төбәк бүлексәһе етәксеһе Владимир Волков. — Килеп эҙләй башлағандың тәүге минуттарынан уҡ тағы ла бер санитар ерләү урынын таптыҡ. Әлегә алты кешене күтәрҙек, дүртәүһенең ауыр предмет менән һуғыуҙан баш һөйәге сәрпәкләнгән. Тағы ла 10 баш һөйәге күренә, бөтәһе лә сәрпәкләнгән».\nБашҡортостан эҙләнеү отрядының эштәре дауам итә әле.\nТеги:эҙләнеү эшеҡырымбөйөк ватан һуғышы


Юрматы ырыуы ҡор йыйҙы - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nЮрматы ырыуы ҡор йыйҙы. Торатау итәгендә үткән йыйын Юрматыларҙың һәм башҡорт халҡының борсоған мәсьәләләрен уртаға һалып һөйләшеү, уларҙы хәл итеү юлдарын билдәләргә ярҙам итте. Хәбәрсебеҙ Иҙел Алсынов репортажы.\nЮрматы ырыуын борсоған мәсьәләләр, тотош бөтә милләт өсөн дә әһәмиәтле. Иғтибар үҙәгендә милләт һәм мәҙәниәт, телде һаҡлап ҡалыу һәм уны үҫтереү. Йыйындың тәүге өлөшө Ишембай ҡала мәҙәниәт һарайында үтте. Пленар ултырышта, Юрматы ырыуы һәм ғөмүмән башҡорт халҡына ҡағылған мәсьәләләрҙе хәл итеү буйынса һорауҙар күтәрелде. Юрматы быуаттар дауамында иң көслө һәм үҙенсәлекле ҡәбиләләрҙең береһе. Арҙаҡлы шәхестәрҙең йыйылыуы, ҡуйған маҡсаттарҙы барлау быға асыҡ дәлил.\nЮрматы ырыуының беренсе йыйыны 1992 йылда Торатау итәгендә ойошторола. Быйыл ул 9-сы тапҡыр уҙғарыла. Байрамға Юрматылар күпләп йәшәгән район һәм ҡалалар вәкилдәренән тыш, республикабыҙҙың башҡа төбәктәренән һәм сит илдәрҙән дә ҡатнашырға теләк белдереүселәр бихисап булды.\nЭстәлекле, фәһемле сығыштарҙан һуң, йыйындың резолюцияһы ҡабул ителде. Артабан сара Торатау итәгендә дауам итте. Юрматы ырыуының һәм айырым ғаиләләрҙең шәжәрәләре менән таныштырыу, китаптар, халыҡ кәсептәре, ҡул эштәре күргәҙмәләре ойошторолдо.\nТоратау буйындағы байрам программаһына мәҙәни бүлек, тирмәләр күргәҙмәһе, 1812 йылғы Ватан һуғышы геройы Ҡаһым Мырҙашев исеменә – милли көрәш, Юрматы ере батыры, Килмәк абыҙ Нөрөшев кубогына традицион йәйәнән уҡ атыу буйынса “Мәргән уҡсы” турниры ойошторолдо. Унда килгән һәр ҡунаҡ ҡәнәғәт ҡалды.\nЙыйында ҡуйылған маҡсаттарыҙы барлау — киләсәк быуынға, башҡорт халҡына һәм ғөмүмән республика ла йәшәгән ҡалған халыҡтар өсөндә ҙур роль уйнай.\n22 мая Һауа торошо төбәктә ҡатмарлыҡтар тыуҙыра\n22 мая Кисә Өфөлә яуған көслө ямғыр ҡала коммуникациялары өсөн етди һынау булды


Халыҡ йыры уға ҡанат ҡуйҙы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Халыҡ йыры уға ҡанат ҡуйҙы\nХалыҡ йыры уға ҡанат ҡуйҙы 19.04.2014 // Әҙәбиәт\nКүренекле музыка фольклоры белгесе, педагог, сәнғәт фәндәре кандидаты, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Фәрит Хәснулла улы Камаевтың тыуыуына бөгөн 70 йыл тула. Шул айҡанлы Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһында юбилей саралары үткәреләсәк. Уның иҫтәлегенә арналған ғилми конференцияла сәнғәт белгестәре менән бергә фольклор экспедицияларында ҡатнашҡан дуҫтары, арҡаҙаштары ла сығыш яһаясаҡ. Шуларҙың береһе — яҙыусы һәм ғалим Рәшит Шәкүрҙең мәҡәләһен тәҡдим итәбеҙ.\nБашҡорт халҡының музыка фольклорын өйрәнеү тарихында айырыуса ҡәҙерле, ғәжәп ҙур һәм ҡиммәтле милли мираҫ ҡалдырған исемдәр бар. Фәрит Камаев был исемлектә мәшһүр С.Г. Рыбаков, Л.Н. Лебединский, Л.П. Атановалар менән йәнәш иң хөрмәтле урындарҙың береһен алып тора. Ул башҡорттарҙан беренсе булып башҡорт халыҡ йыр мелодикаһының композицион-ритмик законлылыҡтарын, башҡорт музыка фольклорының стиль һәм жанр үҙенсәлектәрен, шиғыр төҙөлөшө һәм көй структураһы мәсьәләһен өйрәнеп, төрки музыка фольклорсылығында бығаса булмаған теоретик бейеклеккә күтәрелде. Фәрит Хәснулла улы үҙ халҡының илаһи йыр-моң донъяһына, рухи мәҙәниәтенә йәне-тәне менән ғашиҡ һәм оло йөрәкле, юғары профессиональ әҙерлекле белгес ине. Үҙенең ғилми-теоретик эшмәкәрлеген ул халыҡ араһында фольклор әҫәрҙәрен йыйыу, өйрәнеү, баҫып сығарыуға әҙерләү, пропагандалау эше менән бергә алып барҙы, шулай уҡ күп йылдар буйы, сәнғәт институтының уҡытыусыһы, проректоры, кафедра мөдире булараҡ, музыка белеме буйынса кадрҙар тәрбиәләү эшенә ҙур өлөш индерҙе.\nФәрит Хәснулла улы Камаев 1944 йылдың 19 апрелендә Ҡаҙаҡ ССР-ының Кустанай ҡалаһында хәрби летчик ғаиләһендә тыуған. (Уның атаһы Хәснулла Камаев сығышы менән — хәҙерге Силәбе өлкәһенең Арғаяш, әсәһе Ҡурған өлкәһенең Сафакүл районынан). Камаевтар ғаиләһенә әленән-әле бер ҡаланан икенсеһенә күсеп, төрлө урындарҙа "сиған тормошо" менән йәшәргә тура килә. Фәриткә бәләкәйҙән туған телдә һөйләшеп, туған моңдарҙы тыңлап үҫергә насип булмай. Әммә тәбиғәт барыбер үҙенекен итә: үҫә төшкәс, яҙмыш уны йыр-моң донъяһына алып килә, башҡорт халыҡ йырҙары уның мәңгелек мөхәббәтенә, ғүмерлек илһамына әйләнә.\nДөрөҫ, быға тиклем Фәриткә урау-урау юлдар үтергә, тормошта үҙ юлын табыр өсөн эҙләнергә, ҡаршылыҡтарҙы еңеп сығырға кәрәк була әле. Хәрби ҡаласыҡтарҙа йәшәгән саҡтарында, һеңлеһе Ғәлиәне етәкләп, алыҫ ара үтеп, музыка мәктәбенә йөрөй ул. 1957—1960 йылдарҙа Павлодар ҡалаһында төҙөлөш техникумында уҡый. Шул уҡ йылда музыка мәктәбенең VII класын тамамлай. Тиҙҙән Фәриттең атаһы подполковник дәрәжәһендә демобилизацияланып, ғаилә Башҡортостанға, Өфөгә, ҡайтырға ҡарар итә. Унда Фәрит урта мәктәптә һәм музыка мәктәбендә уҡыуын дауам итә. Әммә киләһе йылына уның алдына ла, әлеге лә баяғы, "Уҡырға ҡайҙа барырға?" тигән һорау килеп баҫа. Ул үҙе, әлбиттә, күптән инде музыкаға ғашиҡ. Әммә атаһының теләге ҡәтғи. "Инженер булыр минең улым!" — тип бер генә һүҙҙе ҡабатлай ҙа тора.\nФәрит Камаевтың тормош юлындағы ошо боролошло көндәр тураһында филология фәндәре докторы, профессор Әхмәт Сөләймәнов "Ирҙең даны илендә" ("Йәшлек", 1994 йыл, 30 апрель) тигән биографик очеркында бик ҡыҙыҡлы итеп, ентекләп һөйләп биргән. Беҙ иһә был хаҡта шуны ғына әйтеп үтәйек: Фәрит ул йәйҙә бер ыңғай авиация институтына ла, Өфө сәнғәт училищеһына ла һынау тота. Институтҡа һуңғы имтихан ҡалғас ҡына ғаиләлә, ниһайәт, училищеға барырға тигән ҡарарға киләләр. Бында ул һеңлеһе Ғәлиә, ике туған һеңлеһе Земфира Күләева менән бергә музыка серҙәренә төшөнә.\n1965 йылда Фәрит Камаев, сәнғәт училищеһын тамамлап, Ейәнсура районының үҙәге Иҫәнғолға балалар музыка мәктәбенә эшкә ебәрелә. Шул уҡ йылда Гнесиндар исемендәге Мәскәү дәүләт музыка-педагогия институтының Өфөләге уҡыу-консультация пунктына уҡырға инә, йыл ярымдан, Мәскәүгә барып, институттың тарих-теория-композиторлыҡ факультетының көндөҙгө бүлегендә уҡыуын дауам итә.\nФәрит Камаевтың тормошонда Мәскәүҙә уҙған студент йылдарының (1967—1972) әһәмиәте ғәйәт ҙур була. Әммә төпкөлдәге Ейәнсура районында, Үҫәргән башҡорттары араһында йәшәгән аҙ ғына — йыл ярым ваҡыт уның рухи үҫешендә ғүмер буйына һағынып иҫкә алырлыҡ яҡты эҙ ҡалдыра. Нәҡ шул Иҫәнғолда йәшәгән осорҙа ул, саф шишмә һыуҙарынан ауыҙ иткәндәй, йәнле фольклор сығанаҡтары менән осраша, шул төбәктең ҡабатланмаҫ йыр-моң хазинаһы, йырсылар, ҡурайсылар менән таныша. Буш ваҡыттарында үҙ алдына магнитофон таҫмаһына халыҡ йырҙарын яҙҙырып алыу менән шөғөлләнә башлай. Был эшен ул аҙаҡ күп йылдар буйы эҙмә-эҙлекле дауам итә.\nМәскәүгә барып институтта уҡый башлау менән ул үҙен һәр йәһәттән дә һәләтле, маҡсатҡа ынтылышлы студент итеп күрһәтә. Ә маҡсаты — иң элек музыканан төплө белем алыу, донъя классикаһы кимәлендә фекер йөрөтөргә өлгәшеү. Бары шул юғарылыҡтан тороп ҡына милли музыканы үҫтереүгә, халыҡ ижадын өйрәнеүгә етди рәүештә тотонорға мөмкин булыуын аңлай. Институтта Фәрит ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ егеттәре менән аралаша, ошо халыҡтарҙың фольклор өлгөләрен, композиторҙарҙың популяр йырҙарын тыңлап илһамлана. Был иһә артабан башҡорт халҡының музыкаль-поэтик ижадын дөйөм төрки дала мәҙәниәте менән сағыштырып өйрәнеү, боронғолоҡ тамырҙарын юллау, йыр-көйҙәребеҙҙең милли үҙенсәлеген асыҡлау идеяһына этәргес бирә.\n1971 йылдан башлап һуңғы көндәренә тиклем, йәғни ике тиҫтә йылдан артығыраҡ, Фәрит Камаев Өфө дәүләт сәнғәт институтында эшләй. Башта музыка теорияһы кафедраһының уҡытыусыһы була. 1979 йылдан — институттың ғилми эштәр буйынса проректоры. 1989 йылдың мартында уның тырышлығы менән институтта башҡорт халыҡ музыкаһы һәм фольклоры кафедраһы асыла, Ф.Х. Камаев уның тәүге мөдире итеп билдәләнә. Институтта яуаплы вазифалар атҡарыу менән бергә ул 1972—1976 йылдарҙа ситтән тороп Гнесиндар исемендәге институттың аспирантураһын тамамлай. Уның "Башҡорт халыҡ йырҙары мелодикаһының композицион-ритмик законлылыҡтары" тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһы милли музыка белеме үҫешенә индерелгән ғәйәт ҡиммәтле өлөш тип баһалана. Фәрит Камаевтың һабаҡташы, сәнғәт белеме докторы Булат Ҡараҡолов (Алматы) бына нисек хәтерләй: "Уның диссертацияһы айырыуса ныҡ тәьҫир итте. Фәриттең структура анализына, фәнни билдәләмәләр, һығымталар теүәллегенә ынтылышы, күп йылдар ныҡышмалы эшләүе башҡорт музыка фәненә хаҡлы рәүештә ғорурланырлыҡ хеҙмәт өлгөһө бирҙе".\nШуны ла әйтергә кәрәк: ул хеҙмәт башҡорт музыка фольклорына арналған өсөнсө генә диссертация була. Ошо монографияһында башланған бик мөһим фәнни күҙәтеүҙәрен ғалим артабанғы хеҙмәттәрендә үҫтерә, тәрәнәйтә бара. Фәрит Камаев башҡорт халыҡ йырҙарының, классик оҙон көйҙәребеҙҙең композицион-ритмик үҙенсәлектәрен йырҙарҙың һүҙҙәре, поэтик текстың төҙөлөшө менән сағыштырып өйрәнеүҙе асылда билдәле бер тикшеренеү методикаһы кимәленә күтәрә. Был иһә, Әхмәт Сөләймәнов билдәләүенсә, "донъя музыка мираҫында феноменаль күренеш булған башҡорт йыр-көйөнөң эске булмышына тәрән үтеп инергә мөмкинлек биргән". Дөрөҫ, был фекер, йәғни башҡорттоң оҙон көйҙәрендә йыр тексының, көйҙөң, шуға нигеҙ булған тарихи ваҡиғаның органик берлеге, күптән билдәле. Өҫтәүенә йырҙы, көйҙө ижад итеүсенең шәхесе, ул йәшәгән мөхит, тормош-көнкүреш шарттары, традицияларҙың йәшәйеше, ниһайәт, халыҡ тарихы — һәммәһен дә тикшеренеүсе хәтерҙә тоторға тейеш.\nФәрит Камаев, был факторҙарҙы иҫәпкә алып, ысын мәғәнәһендә киң ҡоласлы, тәрән һәм оригиналь фекерле музыка белгесе булып өлгөрә. Башҡорт халҡының тарихи йырҙарында уны, бер яҡтан, ысын мәғәнәһендә тарихилыҡ, уй-фекерҙәр юғарылығы таң ҡалдыра, икенсе яҡтан, һүҙ һәм көйҙөң теүәллеге, төҙөклөгө, камиллығы һоҡландыра. Шуның өсөн дә Фәрит Хәснулла улы үҙе лә һәр ваҡыт илһамланып, үҙ шөғөлөнә оло һөйөү тойғоһо менән ҡанатланып эшләне. Был сифат уға башҡорт халыҡ йыр сәнғәтенең яңынан-яңы серҙәрен сисергә булышлыҡ итте, уның алдында яңы киңлектәр асты. Халыҡ тарихы, этнография менән ҡыҙыҡһыныу уны башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыуҙа айырым ырыу-ҡәүемдәргә, тарихи-этнографик зоналарға хас локаль үҙенсәлектәрҙең тәбиғәтен асыҡлауға алып килде. Был иһә, халыҡ араһына сығып, фольклор ҡомартҡылары йыйғанда ла, төрлө төбәктәрҙә һәм төрлө ваҡытта яҙып алынған йыр-көйҙәрҙе асыҡлаған саҡта ла, сағыштырма ысул ҡулланып, хаталаныуға юл ҡуймайынса эш итергә мөмкинлек бирә. Йырҙы башҡарыу манераһында, мәҫәлән, көньяҡ-көнбайыш башҡорттарында хикәйәләү элементы өҫтөнлөк итһә, көньяҡ-көнсығышта һуҙыңҡырап, биҙәкләп йырлау хаc. Ә инде Ҡурған өлкәһендә йәшәүсе ялан-ҡатайҙар башҡарыуында йыш ҡына оҙон көйлө йырҙың һәр строфаһында беренсе, өсөнсө юлдарҙы, хатта ҡайһы берҙә һәр бер юлды һуҙып, "Э-э-эй" тип башлау киң таралған. 1983 йылдың июлендә экспедиция ваҡытында Ҡурған өлкәһе Сафакүл районының Оло Солтан ауылында талантлы йырсы Хәлит Сабит улы Асҡаровтан яҙып алынған "Низаметдин" тигән йырҙың бер строфаһы бына нисегерәк йырлана:\nЭ-эй, Ҡара (й) ғына (у) диңгеҙ\nЭй-эй, ҡаҙ бәпкәһе (й) микән ҡағынған.


Йондоҙнамә (29 июль - 4 август) » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Йондоҙнамә (29 июль - 4 август)\n29.07.2019 Йондоҙнамә (29 июль - 4 август)\nАҙнаның йомғаҡтары уйлағандан күпкә әҙерәк булыр. Ысынында, был хәлгә күберәк башҡа кешеләр ғәйепле. Шулай ҙа ҡайһы ваҡыт үҙ мөмкинлектәрегеҙҙе дөрөҫ баһаламауығыҙ ҙа ихтимал.\nКүптән уйлап йөрөгән ниндәйҙер ҙур эште башлап ебәрергә мөмкинлек сығыр. Был арала кеше араһында абруйығыҙ ҙа артыр. Шишәмбелә бер мөһим мәсьәлә буйынса фекерегеҙҙе лә һорарҙар, бәлки. Өйҙәге эштәр менән булышырға ваҡытығыҙ ҡалмаҫ.\nАҙна барышында һеҙҙән, һәр саҡтағыса, иғтибарлылыҡ талап ителер. Хата ебәреү әллә ни ауыр булмаҫ, быға дошмандарығыҙ ҙа булышлыҡ итер. Ә хаталарҙы төҙәтеү бик ауырға тура килер. Йомала етди һәм ашығыс мәсьәлә килеп сығыр.\nАлдан төҙөлгән уй-маҡсаттарығыҙҙы яйлап бойомға ашыра башларһығыҙ. Күңелегеҙ бер аҙ тынысланыр, моғайын. Шаршамбыла ниндәйҙер һирәк осрай торған бәхетле мәл кисерерһегеҙ. Үтә һиҙгерлегегеҙ һәр саҡ ярҙам итеп торор.\nАҙна бик һәйбәт килер. Йондоҙҙар бөтә эшегеҙҙә лә булышлыҡ итер. Башығыҙҙа йыш ҡына өмөтлө фекерҙәр ҙә тыуыр. Шәхси тормошоғоҙҙа күптән көткән үҙгәрештәр төҫмөрләнә башлар.\nҠайһы бер эшегеҙ туҡтағандай тойолор. Төптән уйлағанда, күпселек осраҡта был хәлдең сәбәбен үҙегеҙҙән эҙләргә кәрәктер. Бәғзеләрҙе ялҡаулыҡ та еңер, бәлки. Был арала элекке эшегеҙ өсөн дә тейешле баһа алырһығыҙ.\nҠатмарлы осор. Күптәр таныш булмаған өр-яңы эш менән шөғөлләнер, моғайын. Шулай ҙа тырышлыҡ һәм һаҡлыҡ арҡаһында уны башҡара алырһығыҙ. Кемдер етәксеһенең маҡтау һүҙенә лә лайыҡ булыр. Кемгәлер уның ҡәнәғәт булғанын башҡалар еткерер.\nЯлҡаулыҡҡа, насар кәйефкә бирешмәҫкә тырышығыҙ. Яратҡан эшегеҙ менән булышһағыҙ, күңелһеҙ уйҙарығыҙ тиҙ таралыр. Шаршамбы һеҙҙең өсөн һынау көнө һымаҡ булыр. Һүҙегеҙҙә ныҡ тороғоҙ, элек ҡабул иткән ҡарарҙан берүк баш тартмағыҙ.\nБыл арала башҡалар менән уртаҡ тел табыуы күпкә ауырлашыр. Яҡшы белгән кешеләргә, хатта яҡындарығыҙға ла фекерегеҙҙе аңлатыу еңел булмаҫ. Был йәһәттән бигерәк тә кесе йома хәүефле. Был көндә боҙолған араларҙы оҙаҡ ялғарға тура килер.\nАҙнаның тәүге яртыһы бөтә эшегеҙгә лә булышлыҡ итер. Үҙ көсөгөҙгә ышанысығыҙ артҡанын тойорһоғоҙ. Йәмәғәт эштәре менән шөғөлләнгәндәр был арала мотлаҡ уңыр. Йомала ниндәйҙер бәхетле мәл кисерерһегеҙ.\nҠатмарлы осор. Яҡындарығыҙ күңелегеҙҙе күтәрергә тырышыр, ләкин һеҙ быны аңламаҫһығыҙ. Шаршамбынан һуң хәлегеҙ бер аҙ яйланыр. Әгәр ныҡышмалылыҡ күрһәтһәгеҙ, иң буталсыҡ эштәрҙе лә аҙағынаса еткерә алырһығыҙ, моғайын.\nБарыһы ла ҡәҙимгесә барыр. Өйрәнгән көн-эш тәртибен һаҡлауығыҙ бик мөһим. Күптән көткән ваҡиға яҡынлашып килә. Бәғзеләр быға әҙерлек тә башлар. Был арала ижади кешеләр мотлаҡ уңыр. Эшегеҙ ҡәнәғәтлек кенә түгел, аҡса ла килтерер.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАЛАЛАРЫҢДЫ ТУҒАН ТЕЛДӘН МӘХРҮМ ИТМӘ, АТАЙ-ӘСӘЙ! - 2021 - Мәҡәләләр\nБАЛАЛАРЫҢДЫ ТУҒАН ТЕЛДӘН МӘХРҮМ ИТМӘ, АТАЙ-ӘСӘЙ!\nБулған бит заманалар: балаларҙы "ите һиңә, һөйәге миңә" тип шул ваҡыттағы уҡымышлы муллалар, мөәзиндәр ҡулына тапшырғандар ҙа - эш тә бөткән. Бөгөн иһә белем биреү системаһы үҙе бер ҡатмарлы механизм - уның эшендә ғалимдар, махсус белемле педагогтар ғына түгел, хатта ата-әсәләр ҙә ҡатнаша һәм ошо механизмдың уңышлы эшләүенә ярҙам итергә тырыша. Бынан өс йыл элек Башҡортостанда ҡайһы бер башҡа милләт ата-әсәләренең мәктәптәрҙә республикаға исем биргән халыҡтың - башҡорт телен уҡытыуға ҡаршы сығыш яһауы башҡорт телле ата-әсәләрҙең әүҙемләшеүенә этәргес бирҙе, уларҙың иң рухлылары бергә тупланып, Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ҡарамағында Республика башҡорт ата-әсәләре комиссияһын ойошторҙо. Августа улар баш ҡалала үҙ форумын үткәрәсәк. Форум алдынан Республика башҡорт ата-әсәләр комиссияһы рәйесе урынбаҫары Айгөл АТАНОВА һәм Өфө ҡалаһының башҡорт ата-әсәләре комиссияһы рәйесе Рәмил ҠОЛТАЕВ менән эшләнгән эштәргә йомғаҡ яһап, киләсәккә пландары менән танышабыҙ.\nАта-әсәләр комиссияһы башҡорт телен, йәғни уны мәғариф учреждениеларында туған тел булараҡ өйрәнеүҙе һәм дәүләт теле булараҡ уҡытыуҙы яҡлау маҡсатында ойошторолдо бит инде. Ошо йылдарҙа ул үҙенең маҡсатына өлгәштеме, башҡорт теле алдында торған тағы ла ниндәй проблемаларҙы асыҡланы?\nАйгөл Атанова: Ата-әсәләр комиссияһы 2018 йылдан алып эшләй һәм уның ойошторолоуына өс йыл ярым булып бара. Һөҙөмтәләр бик күп тиергә мөмкин, сөнки ошо ваҡытта ата-әсәләр менән йыйылышып, һөйләшеп, кәңәшләшеп, мәғариф системаһын координациялаусы дәүләт органдарына тәҡдимдәр, талаптар индерелде, күп кенә үҙгәрештәргә юл һалынды, башҡорт теленә иғтибар артыуы күҙәтелә, күп кенә саралар уҙғарыла башланы һәм нимә генә тимәһендәр - телдең позициялары нығынып бара. Әлбиттә, барыһы ла беҙ теләгәнсә түгел, күп кенә проблемалар бар, уларҙың иң мөһиме - ата-әсәләрҙең һәм балаларҙың үҙ туған теленә битарафлығы.\nБөгөн закон буйынса ата-әсәләр - балиғ булмаған балаларҙың рәсми вәкилдәре - белем биреү учреждениеларында туған телде һайларға хоҡуҡлы һәм улар үҙҙәренең хоҡуҡтарын ғариза аша белдерергә тейеш. Әммә күп кенә ата-әсәләр ошо хоҡуҡтарын тормошҡа ашырыуҙан баш тарта, балаһының туған телен өйрәнеүенә аяҡ сала. Бында система ла ғәйепле түгел, күп нәмә урындағы белем биреү учреждениеһы хакимиәтенә, уҡытыусыларға, райондарҙың мәғариф бүлегенә бәйле, сөнки ата-әсәләргә дөрөҫ мәғлүмәт бирелмәй, бөтә иғтибар БДИ-ға ғына йүнәлтелә, ата-әсәләрҙең хоҡуҡтары һаҡланмай. Әлбиттә, ата-әсәләрҙән дә күп нәмә тора, улар аңлы булырға, балаларына үҙ туған телен өйрәнеүҙе һайларға бурыслы. Әммә был юҫыҡта әле эшләйһе эштәр күп, үкенескә күрә, ата-әсәләргә туған телдә уҡытыуҙың әһәмиәтен бер туҡтауһыҙ аңлатыу талап ителә.\nШулай уҡ алда башҡа мәсьәләләр ҙә тора. Ул да булһа башҡорт телен уҡытыуҙы заманса камиллаштырыу һәм матур, яҡшы әсбаптар, яңы методикалар булдырыу, уларҙы ҡулланыу; башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнеү еңел, ҡыҙыҡлы булһын, башҡа милләттәр уны һөйләшеү кимәлендә өйрәнә алһын өсөн ошо юҫыҡта ла күберәк эшләргә кәрәк. Бында алдынғы ҡарашлы тел ғилеме белгестәрен туплап, бер нисә төрлө методика эшләү зарур: уларҙы һайлап алыу мөмкинлеге булһын, улар заман талаптарына яуап бирһен, балаларҙа ҡыҙыҡһыныу тыуҙырһын\nӘлбиттә, беҙ балалар баҡсаларында күберәк башҡорт төркөмдәре асылһын, мәктәптәрҙә Башҡортостан тарихы, башҡорт әҙәбиәте ентекле уҡытылһын һ.б. тип теләйбеҙ, әммә ысынбарлыҡта улай килеп сыҡмай. Эш бик яй бара. Ата-әсәләр комиссия тураһында ишетеп, үҙҙәренең проблемалары менән мөрәжәғәт итә, беҙ уларға ярҙам итергә тырышабыҙ. Күп осраҡта ата-әсәләргә үҙҙәренең хоҡуҡтарын яҡлап бик күп инстанциялар тупһаһын тапарға тура килә. Бының менән нимә тип әйтергә теләйем: закон бар, хоҡуҡтар унда асыҡ яҙылған, әммә улар эшләмәй, һөҙөмтәлә ата-әсәләр законда гарантияланған хоҡуҡтарын ҡуллана алмай. Башҡорт балалар баҡсаларында башҡорт төркөмдәрен астырыу булһынмы, мәктәптә башҡорт телен өйрәнеүсе төркөм туплау булһынмы - артынан юллап оҙаҡ йөрөргә тура килә. Кемдәрҙеңдер ошо ваҡытта күңеле төшә, бәғзеләр тырышлығы, ныҡышлығы менән маҡсатына өлгәшә, әммә артабан да бик күп проблемалар тыуып тора.\nРәмил Ҡолтаев: Ата-әсәләр комиссияһы ойошторолоуы, әлбиттә, райондарҙа, ҡалаларҙа ата-әсәләрҙе берләштереүҙә һәм урындарҙа ата-әсәләр комитеттары ойоштороуҙа ҙур роль уйнаны. Ата-әсәләр быға тиклем үҙҙәренең хоҡуҡтарын белеп етмәһә, хәҙер улар законлы рәүештә башҡорт телен уҡытыуҙы һайлап, балаларына башҡорт телен законлы рәүештә уҡытыуҙы талап итеү юлдарын белә. Беҙ тап ана шул эште алып барабыҙ ҙа инде. Икенсенән, беҙ мәктәп тураһында ғына һөйләмәйбеҙ, бөгөн шулай уҡ ҙур проблема булып торған балалар баҡсаларында башҡорт төркөмдәре асыу, ул ғына ла түгел, башҡорт балалар баҡсалары асыу проблемаһы менән дә шөғөлләнәбеҙ. Эш барышында мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларында башҡорт балаларына урын етмәү проблемаһы ла асыҡланды. Бөгөн Өфө ҡалаһында, республиканың башҡа ҡалаларында, ауылдарҙа башҡорт төркөмдәре асыла. Был, әлбиттә, ата-әсәләрҙең уларҙы нисек асыу, нисек документация йыйыу тураһында хәбарҙар булыуына бәйле.\nБашҡортостан башҡорттар күпләп йәшәгән төбәктәрҙә лә башҡорт балаларын башҡорт төркөмдәрендә тәрбиәләү, мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу мәсьәләләрен күҙ уңында тота. Күрше өлкәләрҙә башҡорт телен туған тел булараҡ уҡытыу ниндәй кимәлдә ҡуйылған, уларҙа ниндәй проблемалар бар?\nАйгөл Атанова: Күрше өлкәләр буйынса тулы мәғлүмәт бирергә мөмкинлегебеҙ юҡ, сөнки төрлө ерҙә үҙенә генә хас проблемалар бар, был турала Мәғариф министрлығының Милли мәғариф идаралығы белгестәре күберәк белә. Бөтөн донъя башҡорттары Башҡарма комитеты белгестәре күрше өлкәләр менән эшләй ул. Беҙ ҙә үҙ сиратыбыҙҙа быйыл күрше өлкә ата-әсәләре менән онлайн осрашыуҙар ойошторҙоҡ. Башҡорттар күпләп йәшәгән төбәктәрҙә белем усаҡтарында башҡорт телен туған тел булараҡ өйрәнеү хоҡуғына эйә булһалар ҙа, бөтә ерҙә лә бындай мөмкинлек тыуҙырылмай, ниндәйҙер ҡаршылыҡтар булып тора. Мәҫәлән, Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ ҡалаһында быйыл йәкшәмбе мәктәбен асырға мөмкинлек бирмәнеләр, әммә ата-әсәләр 2019 йылдан балаларына туған телде уҡытырға тырыша. Былтыр бер аҙ уҡытыу мөмкинлеге килеп тыуғайны, әммә педагогтар проблемаһы һәм кластар етмәгәнлектән, улар туған телен факультатив итеп кенә ойошторҙо. Ғөмүмән, сит өлкәләрҙә туған тел булараҡ башҡорт теле факультатив йәки түңәрәк рәүешендә аҙнаһына бер-ике тапҡыр ғына үтә. Быйыл Сургутта, Нижневартовскиҙа, Ҡурған һәм Силәбе өлкәләрендә, Пермь крайында йәкшәмбе мәктәптәре асылды.\nЭйе, законға ярашлы, туған телде уҡытыу һәр мәктәптең уҡыу планында бар, әммә әле башҡорттар күпләп йәшәгән төбәктәрҙә быға бер кем дә өлгәшмәне, тип әйтергә мөмкин. Бик йыш был эш әүҙем ата-әсәләрҙең инициативаһы булып ҡына ҡала һәм уларҙың энтузиазмы арҡаһында ғына йәкшәмбе мәктәбе йәки түңәрәк сиктәрендә генә тормошҡа ашырыла.\nРәмил Ҡолтаев: Әлбиттә, бында Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайының урындағы бүлексәләре, уларҙың рәйестәре һәм активы менән берлектә эш алып барабыҙ. Тағы шуны әйтер инем: беҙҙән өлгө алып, башҡа милли республикаларҙа ла шундай уҡ комиссиялар ойошторола башланы. Улар бәйләнешкә сығып, онлайн осрашыуҙар үткәреп, үҙҙәренең туған телдәрен һаҡлау һәм яҡлау эшенә тотондо. Был да ҙур эш, сөнки беҙ беренселәр булдыҡ. Беҙгә ҡарап, беҙҙең өлгө буйынса эшләйҙәр икән, тимәк, был бик кәрәкле эш.\nАта-әсәләр комитеты Башҡортостан район-ҡалаларында ла үҙенең эшен киң йәйелдерҙе, әммә хатта ауыл ерҙәрендә йәшәгән ата-әсәләр ҙә балаларын башҡортса уҡытыуҙан баш тартҡан осраҡтар күбәйҙе. Уларҙың хатаһын төҙәтеү өсөн нимәләр эшләнә, ни өсөн ата-әсәләр балаһына рус телен уҡытырға, ә башҡорт телен ғаилә теле итеп кенә ҡалдырырға тырыша?\nРәмил Ҡолтаев: Үкенескә күрә, был проблема хатта төпкөл райондарҙа-ауылдарҙа ла күҙәтелә. Башҡорт ауылдарында ла ата-әсәләр балаларын рус теленә өйрәтергә тырышып торған ваҡытта, киреһенсә, Өфөлә йәшәгән башҡорт ата-әсәләре балаһын балалар баҡсаһында башҡорт төркөмөнә бирергә, булмаһа - астырырға, белем усаҡтарында башҡорт телен һайлап, башҡорт телендә уҡытырға тырыша. Был хатаны төҙәтеү өсөн райондарҙа, ауылдарҙа, интернет аша, социаль селтәрҙәрҙә, комиссия йыйған һәм туплаған барлыҡ мәғлүмәт, ҡулланма материалдар таратыла, ата-әсәләр ҙур ойошма булып төркөмгә ҡушылып, бер-береһенә аңлатыу эшен алып бара.\nҒөмүмән, ата-әсәләр менән эшләү һөҙөмтә бирәме?\nАйгөл Атанова: Әлбиттә, ата-әсәләр ярҙам һорап мөрәжәғәт итә. Беҙ уларға хоҡуҡтарын, мөмкинлектәрҙе аңлатабыҙ, кәңәштәр бирәбеҙ, документтар тултырырға ярҙам итәбеҙ, хаттар, ғаризалар өлгөләрен ебәрәбеҙ. Улар артабан башҡорт төркөмдәрен, башҡорт кластарын астырыу буйынса эш алып бара.\nРәмил Ҡолтаев: Проблема булыуы асыҡланғас, район хакимиәттәре, БР Мәғариф министрлығы хәҙер ата-әсәләрҙе ишетә, ярҙам итергә тырышалар. Әлбиттә, бөтә нәмә лә эшләнеп бөткән тип әйтеп булмай, әммә ата-әсәләр ҡулдарында ҙур ҡорал булыуын, ҡануниәттең уларға юл асыуын аңланы, райондарҙа, Өфөлә ата-әсәләрҙең әүҙемлеге менән балалар баҡсаларында башҡорт төркөмдәре асыу миҫалдары ла быны раҫлай.\nЯңы федераль дәүләт белем биреү стандарттары буйынса хәҙер дәүләт телдәре уҡыу программаһының вариатив өлөшөнән мотлаҡ өлөшөнә күсерелде. Был мәсьәлә буйынса йәмәғәт ойошмалары, Мәғариф министрлығы менән һөйләшеүҙәр алып барыламы, дәүләт теле ниндәй предмет урынына уҡытыласаҡ йәки уны уҡытыу нисек тормошҡа ашырыласаҡ, сөнки сәғәттәр һанын арттырып булмай, ә проблеманы хәл итергә кәрәк.\nАйгөл Атанова: Ысынлап та, Яңы федераль дәүләт белем биреү стандарттары буйынса дәүләт телдәре мотлаҡ уҡытыла торған бүлеккә индерелде. Был яңы стандарттар, бер яҡтан, дәүләт теленең позицияһын нығытһа ла, бая әйтеп китеүемсә, Мәғариф министрлығы дәүләт теле булараҡ башҡорт телен уҡытыуҙы ҡыҙыҡлыраҡ итеү, методикаларҙы, ҡулланмаларҙы, әсбаптарҙы яңыртыу буйынса эш алып барырға тейеш. Был бик һәйбәт мөмкинлек, сөнки ул дәүләт телен бер ҡыйынлыҡһыҙ уҡытыуға индереү мөмкинлеген бирә. Был башҡорт телен дәүләт теле булараҡ һаҡлап алып ҡалыуға һәм артабан үҫешенә алып килер тип ышанабыҙ.\nӘ инде уны ниндәй сәғәттәр иҫәбенә уҡытырға була, тигәндә, тағы бер һәйбәт яңылыҡ булды бит инде: икенсе сит ил телен өйрәнеү мотлаҡ түгел, ул уҡыу планына ата-әсәләрҙең теләге булһа ғына индерелә, һәм ошо бушаған сәғәт иҫәбенә дәүләт телен уҡытыу мөмкинлеге булыр тип ышанабыҙ.\nБыйыл августа беренсе тапҡыр Республика башҡорт ата-әсәләре форумы үтәсәк тип көтөлә. Уға ниндәй өмөттәр бағлайһығыҙ һәм ниндәй мәсьәләләрҙе күтәрергә, һөйләшеүҙәрҙән һуң ниндәй ҡарарҙар ҡабул итергә ниәтләйһегеҙ?\nАйгөл Атанова: Форум 10 август тип планлаштырылған, уға күптән әҙерлек алып барҙыҡ, өс тапҡыр грантҡа ла яҙып ҡараныҡ. Ниһайәт, быйыл хыялыбыҙ тормошҡа ашасаҡ. Уның төп маҡсаты - башҡорт ата-әсәләре хәрәкәтенең эшен әүҙемләштереү, актив, рухлы ата-әсәләрҙең белемен камиллаштырыу, үҙ хоҡуҡтарын белеп, дөрөҫ ҡулланыуын тәьмин итеү, әүҙем милләттәштәребеҙҙең һанын арттырыу, ошо хәрәкәтте киңәйтеү, уртаҡ идея менән берләшеү. Икенсенән, ата-әсәләрҙең балаларын балалар баҡсаһына алып барғандан алып үҙҙәренең законлы хоҡуҡтарын белеп, уны дөрөҫ итеп файҙаланыу, балаларының үҙ телендә тәрбиәләнеү мөмкинлеген тормошҡа ашырыу өсөн ныҡлы, етди база булдырыу; шулай уҡ балалар баҡсаларында башҡорт төркөмдәрен, башҡорт мәктәптәрен, кластарын һаҡлап ҡалыу, уларҙы үҫтереү. Әгәр ата-әсәләр ошо хоҡуҡтарын барыһы ла ҡулланһа, уның үтәлеүен талап итһә телебеҙҙең киләсәге бик ышаныслы булыр ине.\nШулай уҡ был форумда тағы ниндәй маҡсат ҡуйыла: әлбиттә, әлегә булған ниндәйҙер мәсьәләләрҙе ата-әсәләр менән уртаға һалып һөйләшеп, фекер алышып, уларға булған мөмкинлектәрҙе аңлатып, булған проблемаларҙы асыҡлап, уларҙы хәл итеү юлдарын бергә эҙләп, табып, ниндәйҙер стратегия булдырырға һәм резолюция ҡабул итергә, ҡабул ителгән документтарҙы власть органдарына ғына йүнәлтергә түгел, ә улар менән бергә эшләргә, ата-әсәләрҙең үҙҙәренең яуаплылыҡ тойоуына өлгәшергә һәм киләсәккә маҡсаттар ҡуйырға мөмкин булыр тип өмөтләнәбеҙ.\nӘңгәмәселәрем билдәләүенсә, Республика башҡорт ата-әсәләре комиссияһы ойошторолғандан алып уҙған ошо йылдарҙа асыҡланған иң ҙур мәсьәлә - башҡорт ата-әсәләренә башҡорт төркөмдәре һәм кластары асырға ыңғай яуап бирелмәүенең төп сәбәбенең балаларҙың һанына һәм финанс ресурстарына бәйле булыуы. "Аҡса иҫәпләүсе"ләр билдәләүенсә, төркөмдәрҙә, кластарҙа балалар һаны 25-тән дә кәм булырға тейеш түгел. "Башҡорт телен үҫтереүҙә финанс тәьминәт етди тотҡарлыҡ булып тора. Әлбиттә, был дөрөҫ түгел, сөнки телде һаҡлауға, телде үҫтереүгә бик ҙур кире йоғонто яһай. Алла бойорһа, ошо һорауҙы күтәрәргә уйлайбыҙ, сөнки телде өйрәнеүгә оптимизация, финанс мәсьәләләре аяҡ салырға тейеш түгел", - ти әлеге комиссияны етәкләүселәр.\nЯҙылған: 06.08.21 | Ҡаралған: 285


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - уян, уйлан, кеше! - 2014 - Мәҡәләләр\nНәфис һүҙ, матур гөл сәскәһе кеүек, күҙҙәрҙе ҡыҙыҡтыра, моңло ҡурай көйө кеүек, ҡолаҡтарҙы ылыҡтыра, татлы бал кеүек, күңелде ымһындыра, дегәнәктең сәнскеле тажы кеүек, уйға йәбешеп бара. Әгәр ул һөйөү, дәртләндереү һүҙе булһа, йәнде иркәләп, тәнде ләззәтләндереп, аңды албырғатып йөрөй. Әгәр ул тәнҡит һүҙе булһа, үҙе төйгән, йоҡҡан, ҡаҙалған йәндән етешһеҙлек, кәмселек бөтөрөлһә генә, тәндән йолҡоп алып ташланған дегәнәк сәскәһенең ҡаҙауы кеүек, кешене башҡаса борсомай. Шул осраҡта ғына һүҙҙең көсө бар! Шул саҡта ғына һүҙҙең тәьҫире бар! Кешегә екереп, кәмһетеп йә төрләндереп әйткән һүҙҙән бер ниндәй ҙә файҙа юҡ. Ул һүҙҙәр кешелә оторо ҡарышыу тойғолары ғына уята, әйтеүсегә ҡаршы нәфрәт тыуҙыра...\nМәҫәлән, боронғо йырҙарҙың тапҡыр һүҙҙәре, аһәңле моңо йән төпкөлдәренә үтеп инеп, хисле йәндәрҙе тетрәндереүгә һәләтле. Уларҙы теләһә ниндәй еңел-елпе көйҙәргә йырлап та булмай; бер һүҙен генә боҙһаң йә алыштырһаң, йырҙың бөтөн мәғәнәһе үҙгәрә, хатта юғала. Хәҙерге мәғәнәһеҙ йырҙарҙы ниндәй көйгә йырлаһаң да була.\nБөгөн үҙ-ара аралашҡанда хатта ҡарындаштар ҙа бер әсә ауыҙынан ишетеп, аңына тыумыштан һеңгән һүҙҙәрҙе үҙгәртеп һөйләшә. Көндәлек тормошта ауылда ла, ҡалала ла киң таралған "пап", "мам"дар тураһында әйтеп тораһы ла юҡ: хәҙер ғәзиз балаһын тыуҙырып, үҫтергән иң ҡәҙерле кешеләр ҙә, ҡайны-ҡәйнәләр ҙә "атай-әсәй" йәки "пап-мам"дар. Ҡартатай һүҙе лә үҙенең ысын мәғәнәһен юғалтыу кисерә. Ҡайһы берәүҙәр ул һүҙҙең мәғәнәһен белмәйме, белә торопмо, ейән-ейәнсәрҙәренең үҙҙәренә шулай тип өндәшеүен талап итә. Әлбиттә, ҡартатай олатайҙан яҡыныраҡ, абруйлыраҡ булыуын аңғартҡан ҙур мәғәнәгә эйә олпатлы һүҙ. Ләкин, ҡартатай, ҡартәсәй - атайҙың атаһы менән әсәһе, ә олатай, өләсәй - әсәйҙекеләр. Олатай тип хатта атайҙан өлкәнерәк һәр кешегә өндәшәләр ҡайһы бер төбәктәрҙә. Шуға ла улар мәғәнәһенә күрә бүленгәндәр ҙә инде. Өлкәндәр ҡорған хәйләне балалар ҡайҙан белһен? Зарар юҡ, барыбер түгелме ни, тип, телебеҙҙе ярлыландырыуға үҙебеҙ юл ҡуябыҙ. Һүҙҙәрҙең төп мәғәнәһен үҙгәртеп, ят мәғәнә һалғанда, тел ярлылана, көсһөҙләнә, тәрбиәүи тәьҫирен юғалта. Күп башҡорт һүҙҙәре инде юғалған, күптәрен хәҙерге йәштәр түгел, өлкәндәр аңламай, күптәрен ят һүҙҙәр алыштырған. Мин үҙем дә бала саҡта белгән күп һүҙҙәрҙең мәғәнәһен үҙем өсөн яңынан асам, яңынан телемдә тергеҙәм һәм, яңы һүҙ телемә йоҡһа, шатланам. Fәжәп, ләкин ҡалала йәшәгәндәр башҡортса таҙа һөйләшергә, исмаһам, тырышалар, ә ауыл кешеләре, киреһенсә, телдәрен ят һүҙҙәр менән бутайҙар...\nАта-бабаларыбыҙҙың бөтөн ғәмәлдәре, ҡарарҙары, һүҙҙәре мәғәнәле булған һәм йәшәү рәүештәре менән аҡланған. Хәҙерге бисәләр - ир, ирҙәр бисә булып ҡыланған мәлдә, бөтәһе лә ярай, тип уйлау төптән дөрөҫ түгелдер. "Слабея языком, народ уступает не только свое духовное богатство, но и жизненные пространства", тигән бөйөк М.В.Ломоносов. Был һүҙҙәр илебеҙ кисергән үҙгәрештәргә, юғалтыуҙарға, Рәсәй халыҡтарының бөгөнгө аяныслы хәленә тапҡыр һәм тоғро әйтелгән... Тағы ла бер үкендергән күренеш: быуаттар төпкөлөнән килгән тамырҙары менән "сей" башҡорт ире башҡа халыҡтан кәләш алһа йәки башҡорт һылыуы башҡа милләт егетенә кейәүгә сыҡһа, мотлаҡ уларҙың теленә оҡшатып һөйләшергә тырыша. Ниңә уларҙың телендә түгел, ә оҡшатып, тиерһегеҙ. Сөнки кеше бер ваҡытта ла ят телдә үҙенең әсә телендәге кеүек бөтә нескәлектәрен, үҙенсәлектәрен белеп һөйләшә алмай. Мәҫәлән, йыш ҡына "өйгә кереп, йомшаҡ мендәрҙә ҡундым" йәки "ауылға ҡайтып ҡунып китәбеҙ" тигән хәбәрҙе ишеткән бар. Көлкө лә, ҡыҙғаныс та, сөнки тауыҡ ҡына кетәккә осоп менеп ҡуна. Кеше карауат башына менеп ултырып йоҡламай бит. Саф башҡорттарҙа яҫтыҡ - яҫтап ятып йоҡлар өсөн, мендәр - эйәргә һалып менеп ултырыр өсөн. Үҙебеҙҙең әсә телебеҙ тәрән мәғәнәле, кинәйәле, тапҡыр һүҙҙәргә иҫ киткес бай була тороп, уға ят һүҙҙәрҙе ҡушып һөйләшкән кешене йәлләргәме, әрләргәме?..\nТел - халыҡтың йөҙө һәм йәшәү һәләтенең күрһәткесе. Туған телендә халыҡтың бөтөн тарихы, рухы, тормош тәжрибәһе, аҡылы, көсө, ҡеүәте, дәрте сағыла. "Халыҡты юҡ итәм тиһәң, уны теленән яҙҙыр", тигән аҡыл эйәһе. Халыҡты теленән яҙҙырырға теләүселәр телде тыуған тамырҙарынан айырып, генетик хәтерҙән юйып, һүҙҙәргә ят мәғәнә һалғанда халыҡ үҙ асылын юғалтыуын белә һәм шул маҡсатта фиҙаҡәр эшләй.\nМәҫәлән, Африкала эльмоло - "балыҡ ашаусылар" ҡәбиләһе кешелеккә ни бары 1930 йылдан билдәле булып, шул осорҙан бирле донъя халыҡтары менән иркен аралашып, 70 йыл арауығында ҡан, тел, йолаларын вайымһыҙ аралаштырып, көслө халыҡтар йоғонтоһона бирелеп, уларҙың йәшәү рәүешен уйһыҙ үҙләштереп, телдәрен дә, ғөрөф-ғәҙәттәрен дә юғалта. Хатта тағы ла 10-20 йылдан ул ҡәбиләнән бер кеше лә ҡалмаясаҡ, ти ғалимдар.\nБеҙҙең файҙаға булмаған тағы бер миҫал. Рәсәйҙең Саха-Яҡут Республикаһының төньяғында 1000 кешенән торған юкагирҙар йәшәй. Ул милләттең 50 кешеһе генә үҙ телендә һөйләшә. Әлеге көндәрҙә Сиссилия Вееб исемле итальян ғалимәһе был аҫаба халыҡ теленең әлифбаһын төҙөп, уҡыу әсбаптары баҫтырып, балаларҙы уҡытып, юкагирҙарҙың телен, мәҙәниәтен тергеҙә. Рәсәйҙә йәшәгән милләтте итальян ғалимәһе ҡотҡарып маташа. Ғәжәп, ләкин факт!\nТәбиғәттә һәр бер сәскә үҙ төрөндәге, үҙ төҫөндәге, үҙ еҫендәге үҫемлек булыуы менән ҡәҙерле. Бакуйҙа бер өйөмдә ятҡан үләндәр сәскә түгел - бесән! Шуның кеүек, төрлө телдәрҙәге һүҙҙәрҙе ҡушып һөйләү - яңы тел белеү түгел, һүҙ бутҡаһы! Төрлө халыҡтар телдәрен беләһең икән, шул телдәрҙе бутамай, таҙа һөйләшә белеү оло ихтирамға лайык! Кемдәрҙер башҡаларға яраҡлашһа, кем менәндер дөйөмләшһә, рәхим итеп, битһеҙләнһен, үҙгәрһен. Ниңә уларға эйәреп, дөйөм hopo көтөүгә ҡушылырға? Халҡыбыҙ яҙмышындағы бөтә еңелеүҙәр һәм юғалтыуҙар шул бәләкәй генә һаналған килешеүҙәр, аҙ ғына тип иҫәпләнгән сигенеүҙәр һәм ғәмһеҙлектең касафаты бит.\nТормош - баҡса: кемдәрҙер унда сүп-сар үрсетә, кемдәрҙер сәскә үҫтерә! Рухи, мәҙәни баҡсабыҙҙа ата-бабаларҙың йола, ғөрөф-ғәҙәттәрен үрсетһәк, туған телебеҙҙе үҫтерһәк, аҡыллы халыҡ булып, башҡаларҙың иғтибарын һәм ихтирамын яулар инек. Ҡорҙаштарым, һеҙгә бер сер әйтәм,\n(Түрә-ғара миңә ҡушманы):\nИблистән дә яман була икән,\nБик тырышһа, уның ҡуштаны.\nОло йәшкә етеп инанманым,\nЫшанманым татлы теллегә,\nУл йылмайып: "Телең моңло", - ти ҙә,\nҠороҡ һала һаман телемә.\nТатлы телле тырышһа ла бер ни\nҠыла алмаҫ ине яңғыҙы.\nҮкенескә, унда ялсылыҡта\nАумаҡай бар - халҡым аңһыҙы.\nЯҙылған: 24.03.14 | Ҡаралған: 1450


Башҡортостандан өс вәкил Мәскәүгә алкоголгә ҡаршы конгресҡа барасаҡ // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостандан өс вәкил Мәскәүгә алкоголгә ҡаршы конгресҡа барасаҡ\n15:48, 15 февраля 2012 Сәйәсәт\nБашҡортостандан өс вәкил «Дөйөм эш» алкоголгә ҡаршы йәмәғәт хәрәкәте Конгресында ҡатнашыу өсөн Мәскәүгә барасаҡ. Сара Ғайса бәйғәмбәр ғибәҙәтханаһында 16-17 февралдә үтәсәк. Унда Рәсәйҙең билдәле йәмәғәт һәм дин эшмәкәрҙәре, дәүләт хеҙмәткәрҙәре ҡатнашасаҡ. Беҙҙең республика исеменән төбәктең «Айыҡ Башҡортостан» йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Роберт Дәүләтшин һәм БР буйынса Халыҡ айыҡлығы өсөн көрәш берләшмәһе рәйесе Вадим Мөфәрәхов барасаҡ. Төбәктең Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығынан да бер вәкил буласаҡ.\n16 февралдә Дәүләттең алкоголгә ҡаршы сәйәсәтенең беренсе сираттағы саралары программаһын тикшереү ойоштороласаҡ, уның барышында Программаны камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр индереләсәк. Сараның икенсе көнөндә секциялар буйынса эш дауам итәсәк.\n«Башинформ» агентлығына «Айыҡ Башҡортостан» хәрәкәте вәкилдәре хәбәр итеүенсә, беҙҙең республика делегаттары «Айыҡ ауыл» конкурсы тураһында доклад әҙерләгән.\nТеги: айыҡ башҡортостан


Рөстәм Хәмитов Республика уҡытыусыларын һөнәри байрамдары менән ҡотланы\nУнда былай тиелә: «Ҡәҙерле дуҫтар! Һеҙҙе бөтә йөрәктән күркәм һөнәри байрамығыҙ - Уҡытыусылар көнө менән ҡотлайым!»\n«Беҙҙең күптәребеҙ өсөн уҡытыусы һүҙе донъяны танып белеү, рухи камиллашыу һәм үҫеү төшөнсәләренә бәрәбәр. Был көндө беҙ мәктәп йылдарында, артабан колледждар һәм юғары уҡыу йорттарында төплө белем биреүселәргә ихлас рәхмәт һүҙҙәрен еткерәбеҙ. Кешелек донъяһының барлыҡ ҡаҙаныштарында ла уҡытыусының фиҙаҡәр хеҙмәте ята. Беҙ хаҡлы рәүештә үҙебеҙҙең уҡытыусыларыбыҙ һәм уҡыу йорттары менән ғорурланабыҙ. Республикала электрон белем биреү һәм инновация технологиялары үҙләштерелә. Уҡыу йорттарының фән һәм производство менән бәйләнеше нығый. Алдағы йылда Башҡортостан уҡытыусылары съезын уҙғарыуға әҙерлек бара. Бөгөн, хөрмәтле педагогтар, һеҙҙең тормош тәжрибәһе һәм һөнәри оҫталығығыҙ йәш быуынды заман талаптарына лайыҡлы яуап бирергә өйрәтә. Айырыуса ҙур рәхмәтебеҙ - педагогик хеҙмәт ветерандарына. Һеҙҙең барығыҙға ла ныҡлы һаулыҡ, именлек, ижад шатлығы, йәш быуынды тәрбиәләүҙә уңыштар теләйем».


Сан-Томе (ҡала) — Башҡорт Википедияһы\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Сан-Томе.\nСан-Томе́ (порт. São Tomé) — Сан-Томе һәм Принсипи дәүләтенең баш ҡалаһы. Апостол Фома (São Tomé) хөрмәтенә аталған. Сан-Томе провинцияһының һәм Агуа-Гранде округының административ үҙәге булып тора.\nСан-Томе һәм ПринсипиСан-Томе һәм Принсипи\n0°20′00″ с. ш. 6°44′00″ в. д.HGЯO\n56 166 кеше (2005)\n1485 йылда португалдар тарафынан нигеҙләнә. Ҡала янында шәкәр ҡамышы плантациялары булған, унда Конго короллегенән килтерелгән ҡолдар эшләгән. 1525 йылда Португалия короле Жуан II ҡала статусын бирә XVI быуатта бында католик собор төҙөлә. 1575 йылда ҡалала Сан-Себастьян форты ҡорола (хәҙерге ваҡытта бында Сан-Томе милли музейы урынлашҡан). 1599 йылда, һәм йәнә 1641—1648 йылдарҙа Голландия ҡулы аҫтында була. Оҙаҡ ваҡыт дауамында Сан-Томе һәм Принсипи португал колонияһының үҙәге булып тора. 1975 йылда Сан-Томе һәм Принсипи бойондороҡһоҙлоҡ ала, ә Сан-Томе уның баш ҡалаһы булып китә.\nҠала Сан-Томе утрауының төньяҡ-көнсығышында, Кабраш утрауы янында урынлашҡан. Ҡаланан көньяҡ-көнбайышҡа табан — Триндади, төньяҡ-көнбайышҡа табан — Гвадалупе, көньяҡ-көнсығышҡа табан — Сантана ҡалалары урынлашҡан, уларҙы үҙ-ара шоссе юлдары тоташтыра. Аҙнаһына бер тапҡыр Кабо-Верде ҡалаһынан Сан-Томеға паром йөрөй. Халыҡ-ара аэропортта Ангола, Габон, Португалия илдәренә һәм күрше Принсипи утрауына даими рейстар башҡарыла.\nҠаланың иҫтәлекле урындарына президент һарайы, собор һәм кинотеатр керә. Ҡалала төрлө мәктәптәр, лицейҙар, политехник институты, ике баҙар, өс радиостанция урынлашҡан. Сан-Томела TVSP коммерция булмаған телевизион станцияһы, халыҡ-ара аэропорт, клиникалар һәм дауаханалар эшләй, бер нисә ҡала майҙаны бар.\nЙыл 1991 1997 2000 2001 2003 2005 2013\nиҫәбе 42 331 49 541 49 997 49 957 53 300 56 166 69 167 (баһалама)\nСан-Томела оҙайлы ямғырҙар миҙгеле (октябрҙән майға тиклем) һәм ҡыҫҡа ҡоро миҙгел (июнь—сентябрь) менән саванналарҙың тропик климаты өҫтөнлөк итә. Яуым-төшөмдәр миҡдары — йылына 1000 мм-ҙан саҡ ҡына аҙыраҡ. Ҡалала сағыштырмаса даими температура күҙәтелә.\nСығанаҡ: «Average Conditions Sao Tome, Sao Tome Principe». BBC Weather (инг.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 12 октябрь 2007.\nСан-Томеның 1647 йылғы картаһы\n↑ День Святого Апостола Фомы (рус.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 2 февраль 2013. 2013 йылдың 2 февраль көнөндә архивланған.\n↑ 4,0 4,1 4,2 World Gazetter: São Tome\nСан-Томе (ҡала) Викимилектә\nSao Tome and Principe 2010 йылдың 26 июль көнөндә архивланған. at the Open Directory Project\nКарталар һәм аэрофотографиялар:\nStreet map: Street map from Mapquest, MapPoint 2008 йылдың 20 ғинуар көнөндә архивланған. or Google or Yahoo! Maps\nwww.saotome.st — Facts about the country, how to get there, where to stay, what do to, images etc. (инг.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Сан-Томе_(ҡала)&oldid=1077499 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 27 сентябрь 2021 в 19:38\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:38 27 сентябрь 2021 үҙгәртелгән.


“Һай, үҙебеҙҙекеләр!” йәки һимеҙлектән ҡотолоу - Wikisource\n“Һай, үҙебеҙҙекеләр!” йәки һимеҙлектән ҡотолоу\n«Һай, үҙебеҙҙекеләр!» йәки һимеҙлектән ҡотолоу ( сатирик хикәйә )\n.Нәшер ителгән: 2013 йыл. Сығанаҡ: Ҡәйепова, Л. З. Балапан: драмалар, сценарийҙар, поэмалар, хикәйәләр, тәржемәләр/Лилиә Һаҡмар. - Өфө: Китап, 2013. - 304 бит.(258-259-сы биттәр) ISBN 978-5-295-05874-5\nСит илдәгеләр беҙҙең ил сәйәсәтен гел дә кәмһетеп һөйләйҙәр: йәнәһе лә кибеттәрҙә икмәк, шәкәр һәм башҡа аҙыҡ түлеккә хаҡтарҙы күтәреп ебәрҙеләр, ә ябай эш кешеләренә эш хаҡын арттырмайҙар. Улар беҙҙәге алдан уйлап башҡарылған үтә лә прогрессив сәйәсәтте аңлап етмәйҙәр буғай. Американың Америкаһында һаман да яҡшы йәшәйбеҙ тип шапырына торғас ана ниндәй хәлгә төштөләр – һимеҙҙәр күбәйеп киткән дә хәҙер уларҙы нисек ябыҡтырырға белмәй ыҙа сигәләр. Улары өсөн шәкәрһеҙ, майһыҙ, тоҙһоҙ, шыр консерванттан ғына торған әллә ниндәй ризыҡ төрҙәрен уйлап сығаралар. Тегеләре барыбер ябыҡмай ҙа ҡуя, ти. Бер ашап өйрәнгән кешене асыҡтырып сыҙатып булалыр шул. Хатта ки ана шул һимеҙҙәр магазин ишегенә һыймай, тип, хәҙер супермаркеттарҙың ишектәрен киңәйтеп яталар икән. Автомашиналарға олоғара, киң ултырғыстар эшләй башлағандар, имеш. Ул дәү кейем-һалым тураһында әйтеп тораһы ла юҡ – үҙҙәренә бер фабрика эшләй, ти һәр ҡалала.\nӘ бына беҙҙең ил етәкселәре йыш йөрөй бит шул диңгеҙ аръяғына. Улар ана шундай кешеләрҙең нисек ябығырға белмәй этләнгәнен үҙ күҙҙәре менән күреп ҡайталар. Шуға күрә, беҙҙең илдә лә ошондай ҡот осмалы хәлдәр килеп тыумаһын тип, алдан хәстәрлек күрәләр, вәт!\nҺуң икмәк ҡыйбат булһа ни көнөнә ике телем генә аша. Германиялағы кеүек. Улар кеүек ҡоймаҡ шикелле йоп-йоҡа ғына итеп телеп ебәрһәң, бигерәк тә шәп. Иртәнсәк бер телем, төш бер телем һәм вәссәләм. Кискеһен ашамаҫҡа, тип күпме яҙалар. Кискелеккә яртыһына һыу ҡатыштырып бер стакан ҡатыҡ эсһәң дә ярай ти.\nӘ, шәкәр ҙә ҡыйбатлындымы? Уныһын ана һуғыш, аслыҡ йылдарында йылына бер генә тәмләп ҡарағандар, бер ҙә үлмәгәндәр. Табиптарҙы алдай тип уйлайһыңмы? Шәкәр – аҡ ағыу тиҙәр ҙә баһа. Ашама! Белә тороп ниңә ағыу ашайһың.\nМай, һөт, сыр тураһында һорайһыңмы? Эйе, улары әҙерәк кәрәк инде былай. Икмәкте, шәкәр, сәйҙе аҙыраҡ ала башлаһаң, көнөнә бер ҡабым май, сәйгә һалырлыҡ ҡына һөт, айына бер телем генә татырлыҡ сыр алырға аҡсаң ҡалыр ул? Ни тиһәң дә эшләп йөрөйһөң дә баһа?\nКейемгә лә аҡса кәрәк тип башымды ҡатырмағыҙ. Бына хөкүмәтебеҙ уйлап сығарған сәйәсәтте дөрөҫ аңлап йәшәһәгеҙ, тиҙҙән 60-55-се үлсәмле кейемдәр бөтөнләй юҡҡа сығасаҡ. Уларҙы кейер кешеләр ҡалмағас, фабрикалар гел генә 44-48-се үлсәмде тегәсәк.\nӘле бына тағы ла хөкүмәтебеҙгә дан йырлап ҡайтып киләм. Элегерәк өйөбөҙҙөң янында ғына бөтә төр аҙыҡты ла берсән һатып алып була торған шәп баҙар бар ине. Хәҙер уның урынына «Ял итеү комплексы» төҙөнөләр. Яныбыҙға ғына хаҡтары тешләшкән ике магазин асып ебәрҙеләр. Баҙарҙы яптылар. Һуң, рәхмәт әйтмәй нисек түҙәһең инде, хәҙер икмәктең, майҙың 3-5 һумға булһа ла арзанырағын эҙләп ике квартал үтеп «5-ле» магазинына елдерәм. Автобус, троллейбусына ла аҡса кәрәк тип шулай көн һайын кәмендә өс саҡрым араны йәйәү тәпәйләй торғас, һиҙмәй ҙә ҡалдым, 60 килонан 45 кә тороп ҡалдым. Хәҙер шул араны, ел көслөрәк булһа, осоп ҡына үтәм. Әллә ниндәй фитнес-клубтар ҙа кәрәк түгел. Уныһын да уйлай белә бит өҫтәгеләр. Киләсәктә һимеҙ кешеләр зәрә күбәйеп китһә-бәлән тип, һәр квартал һайын шул фитнес-залдарҙы аса башланылар. Былай барһа, тиҙҙән йога менән шөғөлләнеп, ҡояш нурҙары менән генә туҡланып йәшәүселәр күбәймәҫ тимә.\nАңлай белергә кәрәк. Сәйәсәттең ун, хатта илле йылға алдан уйлап алып барылғанын оноторға ярамай. Ана, һимергән американдар ыҙалаһын. Ашатты, ашаттылар ҙа хәҙер нисек ябыҡтырырға белмәйҙәр. Һай, үҙебеҙҙекеләр, тип һоҡланмай сара ҡалмай. Шымығыҙ, тауышығыҙҙы ла сығармағыҙ. Барыһы ла беҙҙе сәләмәт итеү ниәтенән.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=“Һай,_үҙебеҙҙекеләр!”_йәки_һимеҙлектән_ҡотолоу&oldid=495862"\nThis page was last edited on 1 January 2017, at 03:16.


13 март — Башҡорт Википедияһы\n13 март Викимилектә\n13 март — григориан стиле буйынса йылдың 72-се (кәбисә йылында 73-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 293 көн ҡала.\nБМО: Планетарийҙар көнө (марттың икенсе йәкшәмбеһе.\nГренада: Революция көнө.\nАҠШ, Иллинойс: Плутон көнө.\nТаиланд: Фил көнө.\nҠалмыҡ Республикаһы: Шиғриәт көнө.\nРәсәй: Геодезия һәм картография хеҙмәткәрҙәре көнө (марттың икенсе йәкшәмбеһе).\n1781: Бөйөк Британия астрономы Уильям Гершель Ҡояш системаһының етенсе планетаһы Уранды аса.\n1938: СССР-ҙың бөтә мәктәптәрендә рус теле мәжбүри предмет булараҡ уҡытыла башлай.\nРәхмәтуллин Мөхәмәт Абдрахман улы (1915—1972), ҡурайсы. 1939 йылдан хәҙерге Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры, 1955—1972 йылдарҙа — хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы ҡурайсыһы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әбйәлил районы Салауат ауылынан.\nДианов Вәлиәхмәт Диан улы (1930—1981), график. 1960—1971 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтенең баш художество мөхәррире. 1964 йылдан СССР-ҙың Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1969).\nХрулёв Виктор Иванович (1940), ғалим-әҙәбиәт белгесе. 1965 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1990—2000 йылдарҙа филология факультеты деканы, 1992—2013 йылдарҙа XX быуат урыҫ әҙәбиәте тарихы кафедраһы мөдире. Филология фәндәре докторы (1991), профессор (1994). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006). Сығышы менән Һарытау ҡалаһынан.\nГлухова Зинаида Михайловна (1931), табип-ветеран, һаулыҡ һаҡлау өлкәһе эшмәкәре. 1974–1986 йылдарҙа Стәрлетамаҡ ҡала һаулыҡ һаҡлау бүлеге мөдире. РСФСР-ҙың һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы, ҡаланың почётлы гражданы.\nПопов Анатолий Николаевич (1936), юғары мәктәп ветераны, ғалим-тау инженеры. 1961 йылдан Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1983–2002 йылдарҙа тау эштәре һәм ғәмәли механика кафедраһы мөдире. Техник фәндәр докторы (1982), профессор (1985). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1996). Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте премияһы лауреаты (1999). Сығышы менән Калуга ҡалаһынан.\nСергеев Иван Тимофеевич (1951), хеҙмәт ветераны, сәнәғәт алдынғыһы. «Газпром нефтехим Салауат» йәмғиәтенең инженер-технологы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы.\nБәхетова Рәйлә Хөрмәт ҡыҙы (1956), ғалим-иҡтисадсы. 2010 йылдан Башҡорт дәүләт университетының цифрлы иҡтисад һәм коммуникациялар кафедраһы мөдире. Иҡтисад фәндәре докторы, профессор. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Иглин районы Төлкөтамаҡ ауылынан.\nҠотлобаева Көнһылыу Зәки ҡыҙы (1956), педагогик хеҙмәт ветераны, йәмәғәтсе. 1980—2011 йылдарҙа Бөрйән районы Байназар урта мәктәбе уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2004) һәм мәғариф алдынғыһы (1998), «Мәғариф» өҫтөнлөклө милли проекты гранты конкурсы еңеүсеһе (2011). 2015 йылдан Башҡорт Википедияһының әүҙем мөхәррире һәм 2016 йылдан Бөрйән вики-клубы етәксеһе.\nИноземцев Алексей Михайлович (1912—27.10.1967), хеҙмәт алдынғыһы. 1943-1962 йылдарҙа Белорет металлургия комбинатының ҡорос иретеүсеһе. Совет-фин һуғышында ҡатнашыусы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1958).\nМәрҙәнов Хәмитйән Ғилемйән улы (1927—20.11.2020), иҡтисадсы. Туймазы районы статистика бүлегенең элекке начальнигы. Социалистик иҫәп отличнигы (1967), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1985). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1976). Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1966).\nКазаков Виктор Александрович (1957), хеҙмәт ветераны. 1977—2010 йылдарҙа Салауат нефть химияһы комбинаты һәм «Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе машинисы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (2002). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Ивановка ауылынан.\nЙоносова Әлфиә Зилимхан ҡыҙы (1962), Өфө ҡалаһының «Үҙәкләштерелгән балалар китапханалары системаһы» муниципаль бюджет учреждениеһы директоры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nМәһәҙиев Риза Рафаил улы (1972—12.01.2021), театр актёры, йырсы. 1993—2021 йылдарҙа Салауат башҡорт дәүләт драма театры актёры. 1999 йылдан Рәсәй Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2010). Башҡорт һәм татар йырҙарын башҡарыусыларҙың «Дуҫлыҡ моңо» халыҡ-ара фестивале лауреаты (Нефтекама, 1994); «Актёр йыры» республика фестиваль-конкурсы дипломанты (Өфө, 1994).\nАйытҡолов Зәйнулла Хәйбулла улы (1928), юрист-хоҡуҡ белгесе. 1970—1984 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы прокурорының беренсе урынбаҫары. Юридик фәндәр кандидаты (1979). РСФСР-ҙың атҡаҙанған юрисы (1978).\nХәмәтдинова Әнисә Әхтәм ҡыҙы (1928—25.10.1989), башҡорт балалар яҙыусыһы. 1982 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.\nҒәлиәскәров Зөфәр Карам улы [1938—19.04.2002), Тула өлкәһе «Щёкиноазот» комбинатының 1956—1996 йылдарҙағы өлкән аппаратсыһы. СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1971), Октябрь Революцияһы (1986) һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1976) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡариҙел районы Байҡы-Юныс ауылынан.\nӘхмәрова Зәкиә Абдулла ҡыҙы (1919—22.06.2006), театр актёры. 1953 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. 1940—1990 йылдарҙа Салауат башҡорт дәүләт драма театры актёры, театрға нигеҙ һалыусыларҙың береһе. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1958).\nИлбаев Мөхәмәт Исмәғил улы (1939—21.04.2015), ауыл хужалығы белгесе, шағир. 2003 йылдан Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союздары ағзаһы.\nНиколенко Алексей Геннадьевич (1964), ғалим-энтомолог. Биология фәндәре докторы (2003), профессор (2005). 1993 йылдан Биохимия һәм генетика институтында эшләй, шул иҫәптән 1996 йылдан — ғилми секретарь. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nПешехонов Александр Анатольевич (1979), спортсы. 2001—2008 йылдарҙа ҡаяға үрмәләү спорты буйынса Рәсәй йыйылма командаһы ағзаһы, Рәсәйҙең халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (2001). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (2002). Салауат Юлаев ордены кавалеры (2006).\n13 мартта тыуғандар\n1888: Антон Макаренко, СССР педагогы, яҙыусы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1939).\n1899: Панчо Владигеров, Болгария композиторы, пианист һәм дирижёр.\n1911: Лафает Рональд Хаббард, АҠШ яҙыусыһы, философ.\n1913: Сергей Михалков, шағир, СССР һәм Рәсәй гимндары һүҙҙәренең авторы. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1973).\n1922: Давид Кугультинов, Ҡалмыҡстандың халыҡ шағиры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1990).\n1955: Зиннәтулла Биләлетдинов, хоккейсы һәм и хоккей тренеры, олимпия чемпионы, 6 тапҡыр донъя чемпионы.\n13 мартта вафат булғандар\n1719: Иоганн Фридрих Бёттгер, Германия алхимигы, фарфор эшләү серен асыусы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=13_март&oldid=1113351 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:38 12 март 2022 үҙгәртелгән.


Бер аҙнала икенсел торлаҡҡа хаҡтар Өфөлә 0,7 процентҡа артты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБер аҙнала икенсел торлаҡҡа хаҡтар Өфөлә 0,7 процентҡа артты\n11:10, 31 января 2011 Иҡтисад\nБөгөн Өфөлә икенсел торлаҡтың уртаса хаҡы квадрат метрына 46,08 мең һум тәшкил итә. Уҙған аҙнала ул 0,7 процентҡа артты.\nФатирҙарҙың бөтөн сегменты ла ҡыйбатланған: ике бүлмәлеләр — 0,6 процентҡа, бер һәм өс бүлмәлеләр — 0,7 процентҡа. Республиканың баш ҡалаһында күп бүлмәле торлаҡҡа уртаса хаҡ 0,8 процентҡа күтәрелгән.\n«Эксперт» күсемһеҙ милек агентлыҡтары селтәре аналитигы Айгөл Степанованың мәғлүмәте буйынса, ҡалала иң арзан өс бүлмәле фатир әлеге мәлдә 800 мең һумға тәҡдим ителә. Ул К.Маркс урамында урынлашҡан, майҙаны — 45 квадрат метр. Иң ҡыйбат фатир 16,5 миллион һум тора. Был Ағалы-энеле Кадомцевтар урамындағы дүрт бүлмәле фатирҙың дөйөм майҙаны 175 квадрат метр.\nБүлмәләр сегментында тәҡдим ителгән иң арзан хаҡ – 500 мең һум: Интернациональ урамы, 12 квадрат метр. Иң юғары хаҡ – 1170 мең һум: Космонавтар урамы, 10,9 квадрат метр.\nҺатыуға ҡуйылған иң ҡыйбат коттедж 20 миллион һумға тәҡдим ителә. Ул Аҡманайҙа урынлашҡан, майҙаны – 450 квадрат метр.


Хәҙер бала менән тиң мөнәсәбәт ҡороу, дуҫлыҡ булдырыу тормоштағы бар мәсьәләне лә ыңғай хәл итәсәк, тигән фекер йөрөтөүселәр бар. Әммә дуҫлыҡ тигән төшөнсәнең дә тәрәнгә йәшеренгән хәүефле яғы бар. Талаптар ҡуймайынса, нимәлер эшләргә ҡыҙыҡһыныу уятмайынса, күңеленә сәм ойот-ҡоһо һалмайынса тороп, баланы шәхес итеп тәрбиәләү мөмкин түгел шул.\nӘгәр элек сабыйҙы ғаиләлә артыҡ осондормай, хатта баҫырып тигәндәй тәрбиәләгән булһалар, бөгөн күптәр икенсе сикте һайлай. Бәләкәсте гел аңларға тырышыу, үҙ ыңғайына ҡуйыу, артыҡ иреклек сиктәрҙе билдәләй белмәгән атай-әсәйҙең абруйын ҡаҡшата ғына түгел, ә быуындар араһында төпһөҙ даръя барлыҡҡа килтереү ҡурҡынысы менән янай. Беҙ, бала тыуғандың тәүге көнөнән алып, уның күңеленә, аңына тормош хаҡында белем һалыуҙы йәшәү асылыбыҙ итеп алырға тейеш. Әгәр ҙә өлкәндәр, бала тормошондағы мөһим осорҙо етди ҡабул итмәй, бар нәмәне үҙ яйына ҡуйып, насар ҡылыҡтарына күҙ йомоп, талаптарһыҙ тәрбиәләһә, үҫмер йәшенә еткәндә ул атаһы менән әсәһен хөрмәт итмәй, көсһөҙлөгөндә, уңышһыҙлығында яҡындарын ғәйепләйәсәк бит.\nКескәйгә дөрөҫ йүнәлеш биреү, үҙ асылын табырға ярҙам итеү, төрлө күҙәтеүҙәр, фәһемле ваҡиғалар аша бәхетле булыу зирәклегенә төшөндөрөү, әммә үтенмәү, ниәтең тиҙ генә ғәмәлгә ашмағанда ла, бала алдында туҙынмау, мыжымау, асыу һаҡламау, ғәйеп яҡмау – быларҙы үтәү әллә ни ауыр ҙа түгел һымаҡ. Бары үҙеңде өлкәндәрсә тотоу ғына талап ителә…\nХәҙер ҡырҡ йәштәгеләр генә түгел, хатта иллене барлаусы ҡатын-ҡыҙ һәм ир-ат араһында үҙен йәш-елкенсәктәй тотҡан һәм ҡылығында ла, кейемендә лә ошоно сағылдырырға тырышҡан атай- әсәйҙәр менән олатай-өләсәйҙәр барлыҡҡа килде. Улар ҡыҙ-улдарын, ейән-ейәнсәрҙәрен үҙҙәренең тиңдәше кеүек ҡабул итә, улар менән дуҫтарса аралаша. Эйе, тәү ҡарамаҡҡа ике яҡ өсөн дә уңайлы, ҡыҙыҡ һымаҡ. Ләкин ундай ғаиләлә үҫкән баланың да ғәҙел, тормош һөйөүсән, үҙен ихтирам иткән ысын шәхес булып нығыныуы икеле. Уға бәләкәстән, үҙ йәшенең хәл итәһе мәсьәләләрен, һөйөнөстәрен ситкә ҡуйып, һөйөклө, әммә өлкәнәйә белмәгән, тотороҡһоҙ ата-әсәһенең вәкәләттәрен үҙ иңенә алырға тура килә. Әгәр ата-әсә ваҡытында аҡылға килмәһә, шиксел, ҡыҙыу йәнле, тынысһыҙ, ауырыуҙарға бирешеүсән бәндә үҫеп сығасаҡ.\nЯҡындарға ҡарата уяуыраҡ, һағыраҡ, хәстәрлеклерәк, иғтибарлыраҡ булыу ғаилә бөтөнлөгөн һаҡларға һәм мөнәсәбәттәрҙе яңы кимәлгә алып сығырға ярҙам итәсәк.\nТәүгеләре менән сағыштырғанда, әлеге тәрбиә төрө йыш осрай. Бала бөтә эс серен әсәһенә һөйләй. Ә ул, йөҙөнә ғәжәпләнеү шәүләһе лә сығармай, ғәйепләмәй генә тыңлай. Һуңынан, үҙ тормош тәжрибәһенән сығып, кәрәкле кәңәшен бирә. Уның һәр һүҙе йотлоғоп тыңлана. Әйткәндәй, дуҫлыҡ төшөнсәһе үҙе үк тигеҙ, асыҡ, ғәҙел мөнәсәбәттәр булдырыуҙы талап итә. Тимәк, әсәй ҙә ауыр саҡта үҙ кисерештәре менән мөрәжәғәт итергә һәм аңлауын тойорға тейеш. Шуны күҙ уңынан ысҡындырырға ярамай: ул һин йәшәгәнде йәшәмәгән, күргәнеңде күрмәгән, той-ғаныңды тоймаған. Тулыһынса асылып, үҙ хәсрәтеңде уға нисек туғараһың? Был тәңгәлдә лә аҡыл һәм сама менән эш итеү яҡшы.


Сит ил продукцияһына лайыҡлы яуап - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостанда тулыһынса үҙ материалдары һәм технологиялары менән эшләгән предприятиелар бар. Ошондай корпорация менән Рәсәйҙең сәнәғәт һәм сауҙа министры Денис Мантуров һәм Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич Өфөгә эш сәфәре барышында танышты. Был цехта нефть, газ һәм химия сәнәғәте өсөн махсус ҡоролмалар әҙерләнә. 1994 йылда ойошторолған предприятие иҡтисади көрсөк булыуға ҡарамаҫтан тотороҡло эшләп килә. Әммә, хәл итәһе мәсьәләләр байтаҡ. Бынан тыш, корпорация етәкселеген нефть компанияларының тауар өсөн иғәнә түләмәүе, аукцион уҙғарыуҙа аңлайышһыҙлыҡ килеп сығыуы, проекттар төҙөгәндә сит ил ойошмалары ҡатнашыуы борсой. Ошо сәбәптәр Рәсәй предприятиеларына аяҡ сала, тип иҫәпләй корпорация етәкселеге. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, Өфө ойошмаһы үҙ эшен туҡтатмай. Уҙған йылда компания 4 миллиард 100 миллион һумлыҡ тауар оҙатҡан. Корпорация Рәсәй технологияларын ҡуллана, шулай уҡ, үҙҙәре эшләгән материалдарҙан ҡоролмалар эшләй. Уларҙы ил төбәктәренә генә түгел, элекке совет республикаларына һәм алыҫ көнсығышҡа оҙаталар. Был ҡоролма Ырымбур предприятиеларының береһе өсөн эшләнгән. Ул ер аҫтынан сығарылған шыйыҡсанан нефтте, газды һәм һыуҙы айырып, махсус һауыттарға тултыра. Нефтселәр телендә сепаратор тип йөрөтөлгән ҡоролма тәүлегенә 800 мең кубометр шыйыҡса эшкәртә. Рәсәйҙең сәнәғәт һәм сауҙа министры Денис Мантуров һәм Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич корпорация эшмәкәрлеге менән танышҡандан һуң, мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә ярҙам күрһәтергә вәғәҙәләне. Мәҫәлән, ойошмаға киләсәктә дәүләт яғынан аҡса бүленәсәк, был маҡсатта документтар әҙерләргә ҡушылды.\n24 ноября Импортты алмаштырыуҙа закондарҙың камил булмауы ҡаршылыҡтар тыуҙыра


Республикала 36 миллиард һумға яңы өҫтөнлөклө инвестиция проекттары иғлан ителде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n15:29, 16 августа 2018 Иҡтисад\nФото: Башҡортостандың Иҡтисади үҫеш министрлығы сайты\nРеспубликала 36 миллиард һумға яңы өҫтөнлөклө инвестиция проекттары иғлан ителде Фото: Башҡортостандың Иҡтисади үҫеш министрлығы сайты\nӨФӨ, 2018 йыл, 16 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова/.\nРеспубликаның Стәрлетамаҡ районы биләмәһендә Greenfield стадияһынан йылына 1 миллион тонна сода етештереү ҡеүәтенә эйә заманса юғары һөҙөмтәле завод төҙөү күҙаллана. Проекттың инициаторы — «Таурус» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте. Инвестицияларҙың дөйөм күләме 36 миллиард һум тәшкил итә. 700 яңы эш урыны булдырыу ҡаралған. Проектты оҙатыуҙы «Башҡортостан Республикаһының үҫеш корпорацияһы» акционерҙар йәмғиәте ғәмәлгә ашыра.\nИҡтисади үҫеш министрлығында билдәләүҙәренсә, өҫтөнлөклө проекттар реестрына инеү «Таурус» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенә һалым льготаларына, ерҙе сауҙалашыуһыҙ ҡуртымға алыуға, шулай уҡ федераль һәм төбәк фондтарына инеү буйынса ярҙам күрһәтеүгә иҫәп тоторға мөмкинлек бирергә тейеш.\nИкенсе проект тәүлегенә 20 тонна һөт эшкәртеү ҡеүәтенә эйә һөт заводын реконструкциялауҙы күҙ уңында тота. Ул Краснокама районында урынлашҡан. Проектты шәхси эшҡыуар Л.В.Әхмәрова тәҡдим иткән. Уны тормошҡа ашырыу барышында 110 миллион һум үҙләштереү һәм 25 эш урыны булдырыу күҙаллана. Эшҡыуар килемгә һалымға льготалар, инвестиция һалым кредитын һәм субсидиялар алырға ниәтләй.\nӘле Башҡортостандың өҫтөнлөклө инвестиция проекттары исемлегендә дөйөм хаҡы 203 миллиард һумдан ашыуыраҡ 63 проект бар. Улар уңышлы бойомға ашырылған осраҡта төбәктә 13,3 мең яңы эш урыны булдырыла.\nТеги: инвестициялар, инвестиция проекттары, өҫтөнлөклө проекттар, сәнәғәт


Ҡасаҡтарҙы эшкә урынлаштырыу дауам итә\nБөгөн эш менән тәьмин итеү биржаһында сираттағы вакансиялар йәрминкәһе үтте. Унда республикабыҙҙа эш эҙләүселәр менән бер рәттән Украина ҡасаҡтары ла ҡатнашты.\nИван әсәһе һәм һеңлеһе менән Өфө ҡалаһына Донецк өлкәһенән дүрт аҙна элек күсеп килгән. Бында улар туғандарында тора. Тиҙҙән ғаилә башлығы ла яҡындары эргәһенә бөтөнләйгә күсеп киләсәк. Атай кеше, бәлки, был һуғыш тамамланыр тигән уй менән ғаиләһенән айырылып ҡалған була. Ләкин өмөттәр аҡланмай. Иванға әле 22 генә йәш. Ул Тимер юл академияһын тамамлаған һәм ниндәй эш тәҡдим итһәләр ҙә, егет риза.\nИван Щербак, Украина ҡасағы: «Өйгә кире ҡайтмайбыҙ, сөнки беҙ йәшәгән ҡаланы ер менән тигеҙләнеләр. Тыныслыҡ мәлендә беҙ сығып ҡотола алдыҡ».\nӘле республикаға Украинанан килгән ҡасаҡтар иҫәбе ике мең ярымға яҡынлашҡан. Уларҙы эшкә урынлаштырыу һәм бүлмәле итеү буйынса эҙмә-эҙлекле эш алып барыла. Күбеһенсә һатыусы, тегеүсе, водитель һәм, бигерәк тә, төҙөлөш өлкәһендәге эшселәр талап ителә.Республикала ҡасаҡтарға ла, эш таба алмаусыларға ла һөнәрле булырға бөтә мөмкинлектәр ҙә бар.\nНадежда Агафонова, эшкә урынлаштырыу бүлеге етәксеһе: «Ҡасаҡтар өсөн эшкә урынлашыу еңелләштерелгән. Күбеһенсә ҡыҙыу линияға шылтыраталар. Беҙ уларҙы тиҙ ваҡытта эш менән тәьмин итергә тырышабыҙ».


Президент посына кандидаттар әүҙем һайлауҙар кампанияһын башларға әҙерләнә. Хәйер, уларҙың ҡайһы берҙәре уны иртәрәк башлап, һайлаусыларға күп нәмә вәғәҙә итеп, республикалағы х әл - торошҡа үҙ баһаһын биреп тә өлгөрҙө. Тик бына сәйәси ре клама капманияһы уларға республика үҫешен етди баһаларға мөм кинселек бирмәне: ыңғай мәлдәр тураһында өндәшмәй, негативты\nалға сығарып күрһәтеүгә ҡайтып ҡалыу -- пиар - технологияла рҙың төп алымдары бына ошонан ғибәрәт тә инде.\nРеспубликала хәлдәр иһә ҡайһы бер кандидаттар күрһәткәндә н күпкә яҡшыраҡ. Мәҫәлән, һуңғы өс йылда Рәсәйҙә беҙ ауыл ху жалығы продукцияһы етештереү күләме буйынса алдағы өсәү иҫәб енән төшкәнебеҙ юҡ. Даналап һатыу әйләнеше, халыҡты түләүле\nхеҙмәтләндереү кимәле буйынса ла Башҡортостан Волга яны Фед ераль округында беренсе урында тора.\nҠыҫҡаһы, 12 йыл эсендә -- 1990 йылдан 2002 йылға тиклем - Башҡортостан Рәсәй төбәктәре араһында бер кешегә тура килгән\nкилем күләме буйынса бик ҙур аҙым яһаны. Һәм һуңғы биш йыл эсендә халыҡтың килеме 40 процентҡа артты. Был уртаса Рәсәй күрһәткестәренән күберәк.\nӘлбиттә, көнкүреш кимәле Башҡортостанға ҡарағанда юғарыра ҡ булған төбәктәр ҙә бар. Әммә был уларҙың совет власы ваҡыт ында ла күпкә яҡшыраҡ йәшәүе тураһында һөйләй. Ә 13 йыл иҡти сади упҡынды аша сығыу өсөн күп ваҡыт түгел. Ә инде уны тулы һынса үтеп сығыр өсөн билдәләнгән юлдан артабан да барырға - - республиканың етештереү потенциалын арттырыуҙы дауам итерг ә кәрәк.


Бында ир-егеттәр менән таныштырҙы - Видеочивать Бразилия - Bate-Papo!\nКүпселек ҡыҙҙы белмәйем, бында булған егет менән таныштырып, унда урынын табыу өсөн ниндәй булыуы һәм уларҙың танышыуИң ябай эштән бөтәһе лә, тойола һеҙҙең, егет булған һәм унда таба, үҙенең һеҙ ҡайҙа теләһәң, теләк булһа ине. Был мәҡәлә һеҙҙең белер, ир-егет хыялын шунда йәки үҙе менән таныштырып, унда урынын табыу өсөн ниндәй булыуы һәм уларға яҡшы таныш. Был варианты тап килә шул ҡыҙыбыҙ, ул үҙ алдына ҡуйған маҡсатына закадривать олигарх түгел. Шаһит булараҡ, хәйер һорашып, айырыуса хәҙерге заманда ла ҡыҙ оҡшай, уны урамға килеп терәлде. Шуға күрә егет, тупаҫ яуап менән осрашты, шулай уҡ туранан-тура һөйләүе менән оҡшай ханым урамға ашыҡты. Ир-егеттәр үҙҙәрен таныһа, яҡшы булыр тип урам ҡыҙы түгел тревожиться. Әлбиттә, уны ғына түгел, үҙемә бирһәгеҙ әгәр ниндәйҙер билдәләре богатенький Әгәр телисез икән, кейәү булды, залдағылар шунда һайлайһың да үҙәге. Поискать элита клубы менән данлы.\nЭйе, бында абонементтарҙың раскошеливаться тура килә, әммә ул үҙен аҡлай гарантиялай: кесе залында булып һайланыр өсөн етерлек бында тап килгән был бай һәм конкуренцияға кавалеры.\nһәм ваҡытты күңелле үткәреү өсөн таныштырҙы. Бына шунда ғына һеҙ яҡтыртырға яһай ала: йыш ҡына икенсе көнө, көндөҙгө яҡтылыҡ, карашка, матур кеше чудовище әлеге кисә булманы бөгөн. Һәм тағы: һәр ваҡыт хәтерҙә, - тип, төнгө клубында ҡунаҡтар, күпселектә үҙегеҙҙе, кәйеф разовый н аралашты. Әгәр һеҙ кисәнең планын инеп китте бер түгел, ә алға, ә һеҙ телисез өсөн табырға ярай әгәр ир-ат мөнәсәбәттәре, бөхтә була ул саҡта. Идеаль урын, унда теләгән һәр кем таныша ала. Бына шулай күпселек сайтында һәм десятниктар женатик закомплексованный килеүселәр араһында ғына, ә бына интернет туҙбаш күп егеткә нормаль түгел.\nБында ир-егеттәр быуа прудить\nӘммә улар, һис шикһеҙ, буласаҡ, тип дәлилләй үҙенең мөнәсәбәтен һуң теркәү тураһында статистика интернетта танышҡан. Шуға күрә, мөмкин булһа, һеҙ йылмайһағыҙ, начеку ғына кәрәк була. Неженатый шуларҙың яртыһы ҙур булһа, эш помешанный на, трудяга. Әммә был яҡшы йәки алкоголик баб. Шулай булмай ни, бындай ваҡиғалар йыш булмай, бәлки, тормош юлдашын нәҡ шунда һеҙҙең ҡасып. Күп парҙар, йәй һәм ял нәҡ танышыуҙар, мөнәсәбәттәр булдырыу өсөн, диңгеҙ. Был шуның менән бәйле, был эштәр һуң, асыҡтан-асыҡ һәм ирекле кеше тоям үҙемде. Әҙер уның өсөн яңы танышыу һәм аралашыу, барлыҡ эштәрҙе ваҡытлыса сөнки үткәндәрҙә тороп ҡалды. Ял итергә, аралашырға ярата һәм шулай уҡ ябыу түгел, ир-егеттәргә түгел, хатта әгәр һеҙгә йәки тәү ҡарашҡа күренмәгән, кем һеҙҙе эҙләне. Беренсе тәьҫораттар - ихтимал. Уңышлы эш тап мәктәптә таныша.\nһуң күпселек йәки мөнәсәбәт булдырыу.\nБыл сәбәптәр күп, бындай бәхетле ғаилә нигеҙе, сөнки мәктәп йә тағы ла эште бер-береһен белә, сереп бөтә, иң яҡшы һәм насар сифат.\nHəyat təcrübəsi arxada qalıb. Və zaman qanadları var. Mən hesab edirəm\nегет менән таныша. дуҫлыҡ онлайн рулетка менән телефон ч онлайн альтернатива ч рулетка ҡыҙы менән 18 йыл видеочить чатта теркәлергә бушлай рулетка башҡа онлайн видео чат яланғас танышты видео ҡала менән танышты бушлай ҡыҙы менән 18 йыл видеочить


Верхнеурал районы — Башҡорт Википедияһы\nВерхнеурал (Үрге Урал) районы — Силәбе өлкәһендә район. Районда Кирса, Яйыҡ йылғалар аға. Район Силәбе өлкәһенең Уй, Троицк, Чесмен, Агаповка, Ноғайбәк һәм Башҡортостандың Әбйәлил, Белорет, Учалы райондары менән сиктәш. Районда Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты Үҙйылға баҡыр ятҡылыҡты эшкәртә (Межозерный ҡасабаһында бүлексә).\n↘34 636 (0.99 %, 8 урын)\nурыҫтар, башҡорттар, татарҙар, ҡаҙаҡтар\n3 510 км² (8 урын)\nРайонда 10 муниципаль берекмә 51 пункты берләштерә:\n1 Верхнеурал ҡала биләмәһе Верхнеурал - 10 054\n2 Межозёрный ҡала биләмәһе Межозёрный ҡасабаһы - 8 282\n3 Ҡарағай ауыл биләмәһе Ҡарағай ҡасабаһы 4 3 412\n4 Кирса ауыл биләмәһе Кирса 5 2 469\n5 Краснинский ауыл биләмәһе Краснинский 6 2 971\n6 Петропавловск ауыл биләмәһе Петропавловский 10 4 700\n7 Спасский ауыл биләмәһе Спасский 4 2 376\n8 Степной ауыл биләмәһе Степное 7 2 420\n9 Сөрмән ауыл биләмәһе Сөрмән 3 1 019\n10 Форштадт ауыл биләмәһе Форштадт 7 3 605\n42 121 ↘40 232 ↗42 300 ↘38 125 ↘37 647 ↗42 102 ↘36 198 ↘36 190\n↘35 848 ↘35 526 ↘35 176 ↘34 901 ↘34 636\nРайонда урыҫтар, башҡорттар, татарҙар, ҡаҙаҡтар һәм башҡа милләттәр йәшәй.\nСайт администрации Верхнеуральского муниципального района\nИнформационный портал органов местного самоуправления Верхнеуральского района 2013 йылдың 28 май көнөндә архивланған.\n«Верхнеуральский Вестник» — первое независимое СМИ Верхнеуральского района\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Верхнеурал_районы&oldid=1051871 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 9 август 2021 в 15:29\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:29 9 август 2021 үҙгәртелгән.


13 Август 2020, 19:15\nБеҙҙе ҡырҡ тыйыу аҫтында үҫтерҙеләр. Бөгөн генә ул бөтә нәмә – шарран-яра асыҡ – интернет селтәренә береһен-береһе уҙышып нимә ашағанын, эскәнен, кем менән ҡайҙа булғанын һалалар. Батшалар йәйәү йөрөй торған ер менән мунса ғына ҡалып бара, ҡалһа.Йәшерен, тигәндәй, өләсәйем беҙгә бөтә нәмәне кешегә һөйләп бармаҫҡа, күрһәтмәҫкә, хатта тәҙрәнән урамдан үтеп-сүткәнде ҡарамаҫҡа, күҙәтмәҫкә ҡушып тәрбиәләне. Гонаһ була, тине.\nБеҙҙе ҡырҡ тыйыу аҫтында үҫтерҙеләр. Бөгөн генә ул бөтә нәмә – шарран-яра асыҡ – интернет селтәренә береһен-береһе уҙышып нимә ашағанын, эскәнен, кем менән ҡайҙа булғанын һалалар. Батшалар йәйәү йөрөй торған ер менән мунса ғына ҡалып бара, ҡалһа.\nЙәшерен, тигәндәй, өләсәйем беҙгә бөтә нәмәне кешегә һөйләп бармаҫҡа, күрһәтмәҫкә, хатта тәҙрәнән урамдан үтеп-сүткәнде ҡарамаҫҡа, күҙәтмәҫкә ҡушып тәрбиәләне. Гонаһ була, тине.\nӘсәйем, уҫал булғас, беҙ уға үҙебеҙ сер сисмәнек. Ошаҡлашһаҡ, үҙебеҙҙе һыҙырҙы, юҡ-бар хәбәр менән башты ҡатырмағыҙ, тип ҡырт киҫте. Шуға беҙ эш боҙһаҡ та, урамда “хәл асыҡлағанда” танау ҡанатһаҡ та, хатта йәрәхәтләнһәк тә, унан барыһын да йәшерҙек. Туғыҙ бала өсөн туҡһанға ярылһа, йөрәге туҙып бөтөр, тыпылдап туҡһанына китеп ултырмаҫ ине. Былары – һүҙ ыңғайында.\nЭлек тә мал, ҡош-ҡорт иҫәбен алалар ине. Иҫләйем: ололар уларҙың башын гел кәметеп яҙҙырҙы. Ҡолғанала саҡта ҡәйнәм малдарын да, ҡош-ҡортон да булғанынан кәм итеп яҙҙырғаны күҙ алдымда.\nБыл йәшереү ышанмаусанлыҡтан киләлер, тейем, сөнки бит элек малың бармы-юҡмы, тип һорамағандар - ит, һөт, май, йомортҡа, йөн һ.б. йөкләмәһе һалғандар. Бар, һин уны үтәмәй ҡара – Хөкәмәт апаның хөкөмө ҡаты!\nБашҡорт күп нәмәһен йәшереп йәшәгәнен йәшәй-йәшәй аңланым: яңыраҡ Дәүләтбай ағай Рәхмәтуллин хаҡында мәҡәлә яҙҙым. Ул үҙенең ауыр бала сағынан бер эпизод һөйләне – айыу бер аттың яурын башын йәрәхәтләгәс, йәйләүҙә уны һуйырға мәжбүр булалар. Шул замандағы бер аҡыллы ветеринар был “ҡырын эш”те төпкә әйттермәй, көтөүҙә өс баш йылҡы артыҡ йөрөй, ти. Аҡылмы? Аҡыл! Былай ҙа өй йылыһын күрмәй, боланут өйрәһе һөрпөлдәткән ас көтөүсе малайҙар ит ашап бер туя.\nИлдә болғауыр заманда – репрессия йылдарында Ҡыпсаҡ тарафтарынан “халыҡ дошманы” мөһөрө баҫылған кеше булмай, сөнки ул төбәктә үҙебеҙҙең ошаҡсылар булмай сыға, тиҙәр. Һоҡланғысмы? Һоҡланғыс!\nЯңыраҡ һуңғы осорҙа баҫмабыҙға әүҙем яҙыша башлаған Юлай Садиҡовтың архив яҙмаларына нигеҙләнеп яҙған яҙмаһы тетрәндерҙе – рәүиз яҙмаларынан күренеүенсә, Яңы Мөсәт, Ғәлиәкбәр ауылдары кешеләре Мөсәт (Иҫкеһе) ауылы кешеһе исеме аҫтында “йәшенеп” йәшәгәндәр, йәғни, шул осорҙоң аҡыллы башҡорттары һәр йән башына һалынған яһаҡтан (оброк) тыш, һалым (налог) түләгән (Рәсәй ҡаҙнаһына), ошолай итеп ҡатлы-ҡатлы һалымдарҙан имен булыу өсөн, бер ауыл кешеләре икенсе ауыл эсенә йәшерелгән... Тәүәккәллекме? Тәүәккәллек! Яҙманан күренеүенсә, был хәл бер ауыл менән генә булмаған. Борон кеше уҡымышһыҙ, наҙан булған, тип әйтеп ҡарағыҙ тағы.\nАтайым һунарсы булды. Шул сәбәпле ер-һыуҙы, ундағы бөтә тереклекте яҡшы белде. Яҙын сәскә атыуына ҡарап ҡайҙа ниндәй еләк-емештең күп булырын тоҫмаллап, беҙҙе матасына тейәп алып барыр һәм беҙ ағас еләген (ҡурай) хатта фләгәләп йыйып алып ҡайта инек. Ул ошондай ниғмәтле ерҙәрҙе сит кешегә әйттермәне. Бер мәл ауылдың бер һунарсыһы көмөшкәгә алданып ошондай еләклекте урыҫтарға күрһәткән, йәғни һатып эскән. Ошоноң өсөн атай аҙна буйы асыуланып, енләнеп йөрөнө.\nЙәшерендең үҙ хикмәте бар, күрәһең.\nЯңыраҡ бер хәҙис уҡып ултырҙым.Тик уның ышаныслымы-юҡмы икәнлеге хаҡында бәхәстәр ҙә бар. Уның мәғәнәһе ошолайыраҡ: берәй эшкә тотонор булһағыҙ, был хаҡта һәр кемгә йәүкәләп бармағыҙ, сөнки һәр эштән көнләшеүселәр бар...\nРайондың бер ауылын беләм: кешеләре шул хәтлем шәп йәшәй, сөнки унда ошоҡ-мошаҡ, йәшерелергә тейешлене ғәмгә сығарыу юҡ. Өлгөмө? Өлгө!\nЙәшерен, тигәндәй. Боронғо ҡатын-ҡыҙ , ауырға ҡалһа, был хаҡта хатта ғаилә ағзалары белмәгән. Күҙ тейеүҙән, һоҡ тейеүҙән йәшергәндәр буласаҡ сабыйҙы. Күҙ тейеү хаҡ. Был турала динебеҙҙә дәлилдәр күп. Ошоно белә тороп хәҙер бөтә ғәм интернет селтәре өсөн йәшәй. Шунан йөрөйҙәр сабауыллап, мулла, өшкөрөүсе-төкөрөүсе эҙләп.\nЙәшерен нәмә йәшерен булырға тейештер ул. Сит-ят күҙҙән, ҡолаҡтан һәм башҡаһынан. Бигерәк тә хәҙерге заманда.\nТәбиғәткә күҙ һалһаң да, иң аҫыл, ҡиммәтле нәмәләр йәшерен бит: диңгеҙҙәге ҡабырсаҡ эсендәге мәрйен, ете ҡат ер аҫтындағы ҡиммәтле мәғдән (алтын, көмөш).\nАллаһы Тәғәлә лә күп нәмәне йәшергән – йомалағы доға ҡабул була торған сәғәттең (мәлдең) нәҡ ҡасан булырын, Ҡәҙер кисенең нәҡ ҡайһы көндә булырын һ.б.\nҮтатма, шар асыҡлыҡ барыбер үтә шәп нәмә түгелдер ул, тигән һығымтаға килдем. Йәшерен нәмәлә лә ҙур хикмәттәр ята – бая алда яҙып үткән тарихтар халҡыбыҙҙың быуаттар буйы йыйған аҡыл ҡумтаһынан һибелгән бөртөк хазина ул.\nЙәшерелергә тейешлене йәшерәйек, йәмәғәт. Йәшерерлеге ҡалһа...


Өфөлә этник ауыл асылды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n15 июля 2015 — 16:06\nМилли йолалар, халыҡ көнкүреше, республиканың тарихы, бөгөнгөһө һәм киләсәге. Халыҡ-ара саммиттар көндәрендә ошо турала бар мәғлүмәтте бер урында туплаған этник ауыл ҡапҡаһы бөгөндән теләгән һәр кем өсөн асыҡ. Виктория исемле волонтер ҡыҙ халыҡ-ара саммиттар көндәрендәге кеүек үк һәр кемде шифалы сәй менән һыйлай. Бында ихлас ҡунаҡсыллыҡ хөкөм һөрә. Ете тирмәнең һәр ҡайһыһында алсаҡ ҡыҙҙар һәм егеттәр ҡунаҡты ҡаршы алып бар ҡыҙыҡһындырған һорауына яуап бирә. Сәйәхәтте беренсе тирмәнән башлайбыҙ. Икенсе тирмә кейеҙ баҫыу, ағас семәрләү, ҡымыҙ бешеү, бал ҡыуыу кеүек халҡыбыҙҙың боронғо кәсептәре менән таныштыра. Өсөнсөһө Башҡортостандың тәбиғи байлыҡтарын тасуирлай. Бында нефть менән алтынды тотоп ҡарарға, ә мозаика оҫталары башҡарған һоҡланғыс картиналар аша ер өҫтөндә түгелеп ятҡан затлы таштар ханлығына барып сығырға мөмкин. Дүртенсе тирмәлә бал менән ҡымыҙҙы тәмләп ҡарарға, бишенсеһендә республикала йәшәгән төрлө милләт халыҡтарының татыу йәшәүен һүрәтләүсе дуҫлыҡ ағасына таҫма бәйләргә тәҡдим ителә. 21-се быуаттың шау-шыулы урамдарынан тын сәхрәгә, йылҡы өйөрҙәре йөрөгән йәйләүгә. Был тирмә – ваҡыт машинаһы. Теләгән кейемдә теләгән быуатҡа сәйәхәт ҡылырға мөмкин. Етенсе тирмә иһә ҡунаҡтарҙы Өфөнөң хыялдағы киләсәген төҫмөрлөргә саҡыра. Ватан паркы проектын уйлап табыусы Илдар Нуретдинов ете тирмә ауылында беҙ республика тураһында заманса белешмә тупларға тырыштыҡ, ти. Өфө амфитеатры биләмәһендәге Ватан паркы башҡала халҡын һәм ҡунаҡтарҙы сентябрь айына тиклем һөйөндөрәсәк. Киләсәктә ул Өфөнөң йөҙөк ҡашына әйләнер, тигән өмөт бар.