Байрам төҫөн алды мәшғүллек үҙәге\n29 Декабрь 2018, 14:02\nЙыл һуңында төрлө учреждениеларҙа эштәр күбәйеп китә: ҡыҫҡа ваҡыт эсендә отчеттар тапшырырға һәм башҡа эштәрҙе тамамларға кәрәк. Яңы йыл етеп килеү сәбәпле, һәр кемдең байрам кәйефен дә тойғоһо килә. Шул сәбәпле күптәр өйҙәрен генә түгел, ә эш урындарын да байрамға әҙерләй.\nРайондың халыҡ мәшғүллеге үҙәге бүлеге коллективы эш урындарын йыл һайын матур итеп биҙәп, үҙҙәренә генә түгел, ә халыҡҡа ла байрам кәйефен өҫтәй. Бүлек начальнигы Азат Емаев, үҙәк белгестәре Лена Сарваева, Мәрйәм Фәрхиева, Анастасия Катина, Оксана Кинзина, Рида Ғәлимова кабинеттарын һәм коридорҙы ялтырауыҡ биҙәүестәр, гирляндалар менән матурлай. Ә тәҙрәләргә ҡараһаң, әйтерһең, мөғжизәле әкиәт донъяһына сумаһың. Ниндәй генә биҙәктәр юҡ унда: Ҡыш бабай, төрлө хайуандар, шыршы уйынсыҡтары, ҡар бөртөктәре һәм башҡалар. Ә был матурлыҡ ҡағыҙҙан ғына ҡырҡып эшләнгән бит! Бик тырышһаң, бындай матурлыҡты теләгән һәр кем тыуҙыра ала. Бары тик ҡағыҙ, ҡайсы һәм сабырлыҡ кәрәк.\nШулай уҡ хеҙмәткәрҙәр шыршы ҡуйып, уны байрамса биҙәгән. Бындай матурлыҡҡа халыҡ та битараф түгел. Үҙәккә килеүселәр “Бигерәк матур булған!” тигән һүҙҙәр менән хеҙмәткәрҙәрҙең тырышлығын баһалай.


«Көмөш Аҡбуҙат» Халыҡ-ара милли һәм этник кинофестиваленең быйылғы Гран-приһын Бангладеш режиссеры Абу Шахед Эмондың «Джалала тарихы» нәфис фильмы яуланы\nБөгөн «Башҡортостан» дәүләт концерт залында өсөнсө йыл рәттән уҙғарылған күләмле сараға йомғаҡ яһалды. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, фестивалдә быйыл 24 нәфис фильм һынау тотто. Улар 250-нән ашыу эш араһынан һайлап алына. Һәр кино менән ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары Өфөнөң «Родина» кинотеатрында өс көн дауамында таныша барҙы.\nТөп ун приз менән бер рәттән, махсус номинациялар ҙа тапшырылды. Шуларҙың береһе, Башҡортостандың мәҙәниәт министрлығы призына Радик Килмәмәтов режиссерлығында төшөрөлгән документаль фильм геройы Абдулла Солтанов лайыҡ булды. Халыҡ йырсыһын тамашасы аяғүрә баҫып алҡышланы.\nКинофестивалгә тәҡдим ителгән фильмдарҙы ноябрҙә Башҡортостан юлдаш телевидениеһында ла ҡарарға мөмкин буласаҡ.


Ураҙала ниҙәр тыйыла?\n12 Апрель , 10:00\nСәхәрҙә һәм ифтарҙа күп ашауҙан һаҡланығыҙ. “Әҙәм балаһы үҙ ҡарынынан да яманыраҡ һауыт тултырмай”, – тигән Пәйғәмбәребеҙ.Аҡыллы кеше йәшәү өсөн ашай, ә киреһенсә түгел. Әммә бәғзеләр Рамаҙан айында аҙыҡ бешереү йәһәтенән бөтөн сиктәрҙе уҙҙырып ебәрә, хатта был эшкә сәнғәт төрө кеүек ҡарай башлай...\nРамаҙандың тәүге изге кисендә йәстү намаҙынан һуң беренсе тәрәүих уҡыла. Был ғәмәлде мәсеткә йыйылып, йәмәғәт менән бергә башҡарыу айырыуса сауаплы һанала.\nҒибәҙәтте үтәгәндә файҙаһыҙ, әҙәпһеҙ һүҙ һөйләү; ике көн буйы ифтар ҡылмайынса ураҙа тотоу; мунсала оҙаҡ ултырыу; бәләкәй генә булһа ла дарыу йотоу; енси яҡынлыҡ ҡылыу һ.б. тыйыла. Яңылыш һыу йотһаң, ауыҙыңа ҡар, ямғыр тамсыһы инһә, сәхәрҙе һуң ашаһаң, иртәрәк ауыҙ асһаң, ғибәҙәт боҙолор. Ундай көндәр өсөн Рамаҙандан аҙаҡ ураҙа тоторға кәрәк булыр.\nБыл айҙа ауыҙ астырыу йәки ифтар ҡылдырыу изге ғәмәлдәрҙән һанала. “Ундайҙарға Аллаһ Тәғәлә сират күперен үтеүҙе еңеләйтер”, – тиелә хәҙистә. Шулай уҡ “Әгәр ҙә ки кемдер ураҙа тотоусынан ауыҙ астырһа, уны фәрештәләр Рамаҙан айы буйы данлар, Ябраил ғәләйһис-сәләм Ҡәҙер кисендә сәләмләп ҡаршы алыр”, – тип әйтелә.\n“Эй, Аллаһ илсеһе! Әгәр бәғзе берәүҙең ураҙа тотҡан кешенән ауыҙ астырыу өсөн ашатырға ризығы булмаһа, нимә эшләргә?” – тип һораған сәхәбәләр Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдән. Пәйғәмбәребеҙ шулай яуаплаған: “Бер йотом һөт, уныһы ла булмаһа, уртлам һыу бирһен”. Ауыҙҙы тоҙ менән асырға мөмкин. Шулай ҙа һыу ҡулланыу яҡшыраҡ һанала. Емеш, айырыуса хөрмә менән асыу ҙа һәйбәт.\nСәхәрҙә һәм ифтарҙа күп ашауҙан һаҡланығыҙ. “Әҙәм балаһы үҙ ҡарынынан да яманыраҡ һауыт тултырмай”, – тигән Пәйғәмбәребеҙ.\nАҡыллы кеше йәшәү өсөн ашай, ә киреһенсә түгел. Әммә бәғзеләр Рамаҙан айында аҙыҡ бешереү йәһәтенән бөтөн сиктәрҙе уҙҙырып ебәрә, хатта был эшкә сәнғәт төрө кеүек ҡарай башлай. Тотош көнөн ризыҡ әҙерләүгә бағышлап, ҡайһы бер хужабикәләрҙең Аллаһ Тәғәләне иҫкә алырға ла ваҡыты ҡалмай. Был Рамаҙанда бүтән айҙарға ҡарағанда аҙыҡҡа аҡсаны күберәк сарыф итеүгә килтерә. Һөҙөмтәлә ашҡаҙан-эсәк ауырыуҙары көсәйеүе, һимереүгә юл асылыуы ихтимал. Ифтар мәлендә ныҡ күп ашап, саманан тыш шыйыҡлыҡ эскәндәр тәрәүих намаҙын шул тиклем ауыр үткәрә, хатта тәүге ике рәҡәғәттән һуң уны артабан дауам итә алмай.


Республикала праймериз үткәреү буйынса ойоштороу комитеты булдырылған // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала праймериз үткәреү буйынса ойоштороу комитеты булдырылған\n12:26, 12 февраля 2016 Сәйәсәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 12 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nБашҡортостанда «Берҙәм Рәсәй» партияһы эсендә алдан тауыш биреүҙе үткәреү буйынса төбәк ойоштороу комитеты эш башланы. Кисә федераль ойоштороу комитеты менән видеоселектор уҙғарылды. Унда тауыш биреү юлы менән илдең 84 субъектында төбәк комитеттары рәйестәре раҫланды. Башҡортостанда ошо вазифаға төбәк бүлексәһе секретары Константин Толкачев тәғәйенләнде.\nПартияның төбәк бүлексәһендә аңлатыуҙарынса, ойоштороу комитеты Цюрупа урамы, 17 адресы буйынса урынлашасаҡ. Шунда уҡ 15 февралдән алдан тауыш биреүҙә ҡатнашыусыларҙан документтар ҡабул ителә. Ҡабул итеү комиссияһы иртәнге сәғәт 10-дан киске 6-ға тиклем эшләй.\n2 апрелдән 15 майға тиклем бөтә кандидаттар ҙа дебаттарҙа ҡатнаша башлай. 22 майҙа алдан тауыш биреү үткәрелә, уның йомғаҡтары буйынса етенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаттарын һайлауҙа «Берҙәм Рәсәй» партияһынан кандидаттар күрһәтеләсәк.


Өмөтбайҙар "Буҙа байрамы"на йыйылды » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Өмөтбайҙар "Буҙа байрамы"на йыйылды\n08.04.2016 Өмөтбайҙар "Буҙа байрамы"на йыйылды\nИке кәмәнең ҡойроғон бер юлы тотоп була икәнен белә инегеҙме? Юҡмы ни? Ә беҙҙә була! Баймаҡ районының Өмөтбай ауылында йәнә лә күркәм сара уҙҙы. 7 апрель көнө ауыл халҡы "Буҙа байрамы"на йыйылды.\nАуыл китапхансыһы Әнүзә Мәжитованың шәп тәҡдимен мәктәп коллективы ла, ауылдаштары ла дәррәү күтәреп алды. Сараның тәүге өлөшөндә милли эсемлеккә дан йырланылһа, икенсе өлөшөндә ауыл халҡы өсөн йәрминкә уҙҙы. Аяҡ аҫты бысраҡ, ер-һыу кипкәс тип тормай, сараға байтаҡ кеше йыйылды.\n"Тылсымлы” магазины алдында - ауылдың ҡап уртаһында үтте байрам. Әнүзә Хажиәхмәт ҡыҙы тәүҙә буҙа тураһында әйтемдәр, мәҡәлдәр ишеттерҙе, уның файҙаһы тураһында һөйләне. Унан оло йәштәге инәйҙәр ҡулға-ҡул тотоношоп ҡаҙан эшләп баҫты. Түңәрәк эсендә бәләкәстәр һыу булып өйрөлдө. Китапханасы әйткән йомаҡтарға яуаптар биреп, “Буҙа” әҙерләнеләр. Унан мәктәп уҡыусылары концерт номерҙары күрһәтте. “Буҙа” бейеүен башҡарыусы Лүзиә Мырҙагилдина, Айгизә Ғүмәрова, Гөлнәзирә Суфийәновалар, йыры менән һөйөндөргән Ангелина Әбйәлилова, 2 һәм 4 класс уҡыусылары, һүҙ оҫталары Сания Көмөшбаева, Нәзилә Фәррәхова, Азалия Камаловаларға һәм уларҙы әҙерләгән етәкселәре Гөлсинә Рәис ҡыҙы, Зәлифә Ғәйфулла ҡыҙына байрамды биҙәгәндәре өсөн ауылдаштар исеменән ҙур рәхмәт!\nБайрамдың беренсе өлөшөн йомғаҡлап, буҙа эшләп алып сыҡҡан ауылдың уңған хужабикәләрен ҡотланылар. Бына улар: Гөлбикә Көмөшбаева, Рәйсә Рәхмәтуллина, Хәтифә Баһаутдинова, Сәлимә Низамова, Венера Ғүмәрова һәм Нәғимә Ғүмәровалар. Уларҙы үҙенең бүләктәрен тапшырып, “Тылсымлы”магазины хужаһы Алгөл Латыпова ҡотлап үтте. Ошо урында йәш эшҡыуарҙар - Алгөл һәм Марсель Латыповтарҙың үҙҙәренә лә ғаилә именлеге һәм эштәренең уңын теләп үтке килә. Ауыл старостаһы Зиннур Көмөшбаев ойоштороусыларға һәм ҡатнашыусыларға рәхмәт һүҙен еткерҙе.\nИкенсе өлөшөндә иһә ауылдаштар йәрминкәлә мәж килде. Берәүҙәр тауарын һатһа, икенселәр һатып алырға ашыҡты. Һатыуға сығарылған әйберҙәр араһында нимә генә юҡ: ҡырҡылған һалма, һөт аҙыҡтары, иләнгән йөн, ойоҡтар, туң сейә, еләк, ҡаҙы… Оҫтабикәләр бешергән тәмлекәстәрҙең күплеге һәм төрлөлөгө… Ә буҙа һатып алыуға ла, тәмләп ҡарауға ла бөтәһенә лә етте. Егермеләгән кеше үҙ әйберен һатыуға тәҡдим итте. Уларҙың иң бәләкәйҙәренә 7 йәш булһа, иң олоһо 8 тиҫтәне ваҡлай. Вәлимә Латыпова, Лира Ғабдуллина, Шәүрә Муллагалиевалар байрамда ҡатнашыусыларҙы самауыр ҡайнатып, тәмле сәй менән һыйланы. Ойоштороусыларға ҙур рәхмәт әйтеп, йәрминкәне инде айына ике тапҡыр үткәреп торорға тип һөйләшеп, таралышты өмөтбайҙар.\nБаяғы кәмә ҡойроғона әйләнеп ҡайтҡанда, бөгөнгө көндә балаларҙың, хатта йәштәрҙең буҙа эсеп ҡарау түгел, нимә икәнен белмәгән, күрмәгән быуын үҫеп килә. Был матур сарала ойоштороусылар, инәйҙәр һәм еңгәйҙәр буҙа менән бар халыҡты һыйланы. Уны файҙалы яҡтары тураһында еткерелде. Гөлбикә еңгәй Көмөшбаева әйтеүенсә: “Хәмир эсһәң-аҡылың кәмер, буҙа эсһәң-байлығың артыр!” Эйе, был көндә аҡса эшләп тә һөйөндө инәйҙәр. Йәрминкәләрҙе йышыраҡ үткәргәндә, тәҡдим ителгән тауарҙар тағы ла төрлөләнер, күбәйер, һатыусылар һәм һатып алыусылар ҙа артыр, ә иң мөһиме балалар үҙҙәре хәләл көс менән аҡса эшләргә өйрәнер ине. Сөнки беҙҙең төп бәләбеҙ ошонда, эшләй беләбеҙ, ләкин шуны халыҡҡа еткереп, юҡтан аҡса эшләй белмәйбеҙ. Эш булмағас, аҡса юҡ инде,- тибеҙ. Ошо йәрминкәләр билдәле тәртип менән һәм даими үткәрелгән осраҡта барыбыҙ өсөн дә шәп буласаҡ! Кемдер берәү әйтмешләй-нимәнелер яҡшы эшләйһең икән-бушҡа эшләмә! Шул бөгөн, эшһеҙлек заманында, беҙҙең төп девиз булырға тейештер ул- етеш һәм яҡшы йәшәр өсөн!\nҒәзиз Садыков фотолары


Материалы за 16.02.2015 » Архив газеты "Йәшлек"\nБулдыҡһыҙҙан һәнәр сыҡмаҫ.\nБыл аҙнала беҙҙе аптыратты ғәжәпләндерҙе Яңылыҡтар\nАмерика йыһан агентлығы (NASA) 2040 йылда Сатурн планетаһының юлдашы Титанды атом һыу аҫты кәмәһе ярҙамында тикшерергә ниәтләй.\nБыл йыһан есеменә Х – 37 аппараты осасаҡ. Тәғәйен урынға барып еткәс, ул шыйыҡ хәлдәге этан һәм метан газдарынан торған Кракен поляр диңгеҙенә ултырасаҡ. Артабан унан ауырлығы бер тоннаға еткән субмарина йөҙөп сығасаҡ һәм тикшереү эштәрен башлаясаҡ. Титанда һыуыҡлыҡ 179 градусҡа барып етә, атмосфера баҫымы Ерҙәгенән бер ярым тапҡырға күберәк.\nавторы: admin | 16 февраля 2015 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nБылтыр Мәскәүҙә яңы тыуған балаларға Севастополь, Джаз, Рассвет, Византия, Луна һәм Сила тип исем ҡушыусылар осраған. Быны илебеҙҙә һәм донъяла булған сәйәси хәлдәрҙең шаңдауы тип тә ҡабул итергә мөмкин.\nЯңы исемдәр башлыса малайҙарға ҡушылған. Әйтергә кәрәк, Мәскәүҙә София һәм Александр исемдәре популяр. 2013 йылда бәпестәрен Легенда, Алиса-Нефертити, Мир һәм Космос тип атаусылар булған.\n17 февралдән Мәскәүгә 99 һумға ғына самолет менән барырға мөмкинлек бар (өҫтәмәләрҙе иҫәпләһәң, билет хаҡы 512 һумға төшә). «Победа» авиакомпанияһы 15 февралгә тиклем ете йүнәлеш буйынса иң түбән тариф буйынса билеттар һатыу ойоштора. Уның буйынса Мәскәүҙән Өфөгә, Архангельскиға, Белгородҡа, Төмәнгә, Нижневартовскиға, Пермгә һәм Волгоградҡа һәм кире йүнәлештә билеттар һатып алырға мөмкин.\nдәүләт телерадиокомпанияһында – яңы етәксе Мәҙәниәт\nБөтә Рәсәй дәүләт телевидение һәм радио компанияһының Башҡортостан филиалы директоры итеп билдәле журналист Азамат Сәлихов тәғәйенләнде.\nТөп компаниянан белдереүҙәренсә, беҙҙең республикалағы филиал – илдә иң яҡшыларҙың береһе. Хатта “Хәбәрҙәр-Башҡортостан” программаһы рейтингы буйынса федераль сығарылыштарҙан да уҙып китә. Азамат Сәлихов Бөтә Рәсәй дәүләт телерадиокомпанияһында Башҡортостан, Ырымбур, Удмуртия буйынса үҙ хәбәрсе булып эшләне.


Ҡоншаҡ — Башҡорт Википедияһы\n↗6296 кеше (2010)\nтатарҙар, башҡорттар, урыҫтар\n75 236 830 001\n75 636 430 101\nҠоншаҡ — Рәсәй Федерацияһы Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы үҙәге. Ҡоншаҡ ауыл биләмәһенең үҙәге.\nАуыл Силәбе өлкәһенең төньяғында, Силәбе ҡалаһынан 85 км төньяҡтараҡ, Ҡоншаҡ күленең көньяҡ-көнбайышындағы бәләкәй күлдәр яр буйҙарында урынлашҡан. Ҡоншаҡ тимер юл станцияһы ауылдан төньяҡ‑көнбайыштараҡ 4 км алыҫлыҡта урынлашҡан.\nИҫәт провинцияһы башҡорттары тарафынан нигеҙ һалына. Тәүге тапҡыр 1763 йылда телгә алына. Һуңыраҡ Пермь губернаһы Шадринск өйәҙе Ҡоншаҡ улусының үҙәге була.\n1869 йылда 4 мәсет теркәлгән. XX быуат башында ауылда өс синыфлы мәктәп һәм мәҙрәсә эшләгән.\nРеволюциянан һуң Башҡортостан автономияһының (1919 йылдан һуң Башҡорт АССР-ының) Арғаяш кантоны составында була.\n1930 йылдан Башҡорт АССР-ы Ҡоншаҡ районы үҙәге. 1934 йылда Силәбе өлкәһе Арғаяш милли округы составына бирелә, шул уҡ йылдың көҙөнән — Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы үҙәге.\n2473 6531 4199 5546\n2002 йылғы бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса ауылда башлыса татарҙар (77,5 %), башҡорттар (12,7 %), урыҫтар (8 %) йәшәй.\nХалҡы башлыса ауыл хужалығында эшләй. Ҡоншаҡта балыҡ эшкәртеү заводы, лесхоз, нефть базаһы, асфальт-бетон заводы һәм башҡа предприятиелар бар.\nУрта һәм башланғыс мәктәптәр, үҙәк район дауаханаһы, мәҙәниәт йорто, балалар сәнғәт мәктәбе, көрәш бүлеге булған балалар һәм үҙмерҙәр спорт мәктәбе, Ҡадир Даян исемендәге үҙәк район китапханаһы, балалар китапханаһы, тарих‑тыуған яҡты өйрәнеү музейы, 2 мәсет бар. Ҡоншаҡта шулай уҡ Башҡорт‑татар мәҙәниәт үҙәге һәм «Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ районы башҡорттары ҡоролтайы» йәмәғәт ойошмаһы эшләй.\nЖан Лоҡман (1912—1959) — башҡорт әҙәбиәте белгесе, яҙыусы.\nҠадир Даян (1910—1975) — башҡорт шағиры һәм драматургы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре.\nМөтиғулла Ғатауллин (1875—1936) — башҡорт дин әһеле. Башҡорт АССР-ы мосолмандары Үҙәк Диниә назараты мөфтөйө (1924—1936).\nМәғәсүмов Мансур Мәғәсүм улы (1891—1936) — медик, совет органдары хеҙмәткәре, йәмәғәтсе.\nСәйәрғәлиев Барый Сәйәрғәли улы (1907—1964) — тел белгесе, филология фәндәре кандидаты.\n↑ 2,0 2,1 2,2 Ҡоншаҡ // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nҠоншаҡ районының рәсми сайты\nҠоншаҡ // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡоншаҡ&oldid=1065889 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:45 30 август 2021 үҙгәртелгән.


Өфөлә уҡыусыларҙың көҙгө каникулына сағыу әкиәт китаптары донъя күрҙе // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә уҡыусыларҙың көҙгө каникулына сағыу әкиәт китаптары донъя күрҙе\n17:43, 14 октября 2015 Мәҙәниәт\nКөҙгө каникулдар алдынан «Китап» нәшриәте кескәйҙәр өсөн сағыу әкиәт китаптарын баҫтырып сығарҙы. «Ҡамыр батыр» башҡорт халыҡ әкиәте донъя күрҙе. Китаптың төҙөүсеһе — Айгөл Хәкимова, рус теленә Наза Әхмәҙиева тәржемә иткән.\nНадежда Шмидтың «Бал ҡорто Наҙгөл һәм уның дуҫтары» исемле йыйынтығы мәктәпкәсә һәм кесе йәштәге мәктәп балалары өсөн тәғәйенләнгән. Бәләкәй генә ғәмһеҙ бал ҡорто хаҡында әкиәт кескәйҙәрҙе бөжәктәр һәм шифалы үҫемлектәр донъяһы менән таныштырыр, балдың файҙаһы тураһында бәйән итер. Проекттың авторы — Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәгенең генераль директоры Әмир Ишемғолов. Йыйынтыҡты Айгөл Бикташева башҡортсаға тәржемәләгән.\nИке китап та башҡорт һәм рус телдәрендә баҫылған. Һәр бит рәссамдар Азат Мөхтәруллин һәм Ирина Әхмәҙуллинаның сағыу һүрәттәре менән биҙәлгән. Яңы китаптарҙы «Китап» нәшриәтенең фирма магазиндарында һатып алырға мөмкин, телефон (347) 246-09-55.


Маҡсатлы маяҡһыҙ булмаҫ » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Маҡсатлы маяҡһыҙ булмаҫ\nМаҡсатлы маяҡһыҙ булмаҫ 30.08.2014 // Йәмғиәт\nҺуңғы йылдарҙа төбәктә төҙөлөш объекттарының күпләп сафҡа инеүе, юлдарҙың төҙөкләндерелеүе, күперҙәрҙең төҙөлөүе, яңынан-яңы эш урындары барлыҡҡа килеүе күҙәтелә. Халыҡ та бында етеш, бай йәшәй. Районда 33 күлдең йәнәш урынлашыуы, урмандарының ҡуйылығы, емеш-еләктең күплеге, Ҡырҡты тауҙарында хатта күк һәм ҡыҙыл көртмәленең үҫеүе, тау саңғыһы үҙәгенең, Магнитогорск аэропортының булыуы, тимер юлдың район биләмәһе аша үтеүе, Рәсәйҙәге тәүге динопарктың тап ошо ерлектә асылыуы, бар донъяға билдәле Яҡтыкүл батҡағының даны әбйәлилдәргә файҙаға ғына. Урындағы халыҡтың тағы ла бер матур һыҙатын телгә алыу урынлы булыр: бында сәмсел, тырыш һәм егәрле кешеләр йәшәй. Күршеләре менән ярышып, бер-береһенән өлгө алып донъя көтә улар. Иң мөһиме – барыһы ла сәнғәткә ғашиҡ, мәҙәниәтте ярата. Урынһыҙға маһайыу, тәкәбберләнеү — ят күренеш.\nИл һулышын тойоп\nХәҙерге заман етәксеһенә төрлө яҡтан камил булыу мотлаҡ, шунһыҙ һинең эшең алға бармаясаҡ. Был йәһәттән дә әбйәлилдәр күптәргә өлгө. Мәѕәлән, райондың «Красная Башкирия» хужалығында көйләнгән «нуль» технологияһы бөтә республикаға билдәле. Тәжрибә уртаҡлашыу маҡсатында күршеләрҙең дә юлы йыш төшә был яҡтарға. Ғөмүмән, белгәнен өйрәтеп, белмәгәнен өйрәнеп, ил, республика һулышын тойоп йәшәй урындағы халыҡ.\nМаҡсатлы маяҡһыҙ булмаҫ тигәндәй, Рим Һатыбал улының да киләсәккә пландары ҙур: быйылғы уңышты тулыһынса йыйып алыу, яңы уҡыу йылына белем усаҡтарын әҙерләү, төҙөлөп ятҡан социаль объекттарҙы ваҡытында файҙаланыуға тапшырыу, малдарҙы ҡышҡылыҡҡа әҙерләү һәм башҡалар. Бөгөн эштең иң ҡыҙған мәле, һәр минут иҫәпле, шуға күрә хакимиәт башлығының сираттағы хеҙмәт көнө лә көсөргәнешле башланды.\n«Уҡытҡанбыҙ, тимәк, эшен дә табасаҡбыҙ»\nКадрҙар бөтәһен дә хәл итә тигән әйтем бөгөн дә әһәмиәтен юғалтмай. Был йүнәлештә дөрөҫ алып барылған сәйәсәт төбәктең киләсәген үҫтереүҙә хәл иткес роль уйнай. Ысынлап та, йәштәр – райондың ышанысы. Был хәҡиҡәттең дөрөҫлөгөнә инанған етәкселек йыл һайын юғары уҡыу йортон тамамлаған белгестәрҙе (маҡсатлы йүнәлтмә буйынса) эшкә урынлаштырыуҙа шәхсән шөғөлләнә.\nБыл юлы ла район хакимиәтенә туғыҙ белгес килгәйне. Улар араһында төрлө һөнәр эйәләре – табиптар, уҡытыусылар, ауыл хужалығы белгестәре. Мәҫәлән, Айгөл Сәғитованың ҡулында – терапевт дипломы, бөгөндән үк Сиҙәм йәки Йәнгел дауаханаларында эшләү мөмкинлеге бар. Әммә ҡыҙҙың, Саҡмағош егетенә кейәүгә сығыуы сәбәпле, тыуған яғына ҡайтырға теләге юҡ. Комиссия ағзалары Айгөлгә, район етәкселеге ваҡытында ярҙам күрһәткәне – квота биргәне өсөн генә булһа ла, ҡайтып, ире менән бергә эш башларға тәҡдим итте. Әйткәндәй, төбәктә йәш ғаиләләргә йорт төҙөү өсөн сираттан тыш ер бүленә, ағас менән ярҙам итәләр. Салауат ауылынан Гөлфиә Ноғаманова, мәҫәлән, Өфө дәүләт авиация техник университетының мәғлүмәтләштереү объекттарын һаҡлау факультетын тамамлаған. Заманға ярашлы бик кәрәкле һөнәр эйәһе программист, система администраторы, инженер булып эшләй ала. «Әгәр район үҙәгендәге ойошмаларҙа һөнәрең буйынса эш табылмаһа, үҙебеҙгә резервҡа алырбыҙ», — тине Рим Һатыбал улы. Ә бына Үтәгән ауылы ҡыҙы Гөлиә Хисмәтова – районда ҙур ихтыяж менән файҙаланған математика уҡытыусыһы. Йәш белгесте Буранғол мәктәбенә саҡырғандар ҙа инде. Ҡулдарында иҡтисадсы, зоотехник дипломы булған йәштәргә, вакансиялар булмау сәбәпле, бер аҙ көтөргә, үҙҙәренә лә эш эҙләргә ҡушылды.\nРайондың киләсәккә аҙымы ышаныслы, тигән һығымтаға килдек. Шулай булмайса, теләктәшлек күрһәтергә, ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер торған етәкселәр булғанда, ниңә ең һыҙғанып эшкә тотонмаҫҡа ла дәртләнеп донъя көтмәҫкә?!\nРим Һатыбал улы әйтеүенсә, йәштәр менән эшләү бер һөйләшеүҙә генә тамамланмай, ай аҙағында улар мотлаҡ ҡайҙа урынлашыуҙары хаҡында хәбәр итергә тейеш, ярҙам һорап та мөрәжәғәт итә ала. Йыл дауамында йәш белгестәрҙең хеҙмәт юлы даими күҙәтелеп барыла, ғәҙел баһа ҡуйыла.\nБанк ярҙам итергә әҙер\nАуылдарҙың да киләсәге ышаныслы Әбйәлилдә. Киләһе кәңәшмәлә Бөтә донъя банкы ярҙамында тормошҡа ашырылған «Урындағы башланғыстарҙы хуплау» проектының һайлап алыу этабын үткән муниципаль берәмектәрҙең башлыҡтары менән етди һөйләшеү булды. Район буйынса 19 заявка бирелеп, шуның 15-е еңеп сыҡҡан. Билдәле, проектты тормошҡа ашырыр өсөн, суммаһына ҡарап, күпмелер процентын ауыл биләмәһе үҙе индерергә тейеш (халыҡтан, эшҡыуарҙарҙан аҡса йыйыу иҫәбенә). Бөгөн проектта еңеп тә, иҫәпкә ваҡытында аҡса күсерелмәһә, исемлектән төшөп ҡалаһың. Шуға күрә һәр хакимиәт башлығы ошо йүнәлештә алып барылған эш һөҙөмтәләре менән таныштырҙы. Барыһы ла уйлағанса килеп сыҡһа, еңгән проекттарға тендер иғлан ителәсәк һәм октябрь айынан да ҡалмай эшкә тотонорға иѕәп тота улар.\nБыл көндө район башлығы арҙаҡлы шәхестәр – академик, билдәле ғалим Зиннур Нурғәлинде, Башҡортостандың Театр эшмәкәрҙәре союзы рәйесе, Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Әхтәм Абушахмановты ла ҡабул итте.\nБалалар баҡсаһына сират бөтәсәк\nНиһайәт, башлыҡ иртәнге кәңәшмәне теүәлләп, ашығыс ҡағыҙҙарға ҡултамғаһын ҡуйып, урамға, саф һауаға сыҡты. Сығыу тигәнем – ниәте Асҡарҙың Көнсығыш-2 биҫтәһендә төҙөлгән балалар баҡсаһын ҡарау. 139 урынға иҫәпләнгән объектҡа «Баймаҡ ПМК-һы» йәмғиәте эшселәре яуаплы, тиҙҙән файҙаланыуға тапшырыласаҡ.\nӘйткәндәй, һуңғы йылдарҙа Асҡарҙа – 150, Әбйәлилдә – 75, Геологоразведкала – 50, Дауытта 25 урынлыҡ балалар баҡсаһы сафҡа ингән. Шулай уҡ Амангилде, Дәүләт ауылдарында – 25-әр, Йәнгелдә 50 сабыйға өҫтәмә төркөм булдырылған. Рәхмәт менән Байым мәктәптәрендә – 25-әр, Таһир Кусимов исемендәге гимназияла 50 урынлыҡ мәктәпкәсә әҙерлек төркөмө эшләй. Ошо көндәрҙә «Миләш» тә үҙ ишеген асһа, район үҙәгендә йылдар буйы һаҡланған сират тулыһынса хәл ителәсәк.\nТөҙөлөш барған урында эш ҡайнай: бәләкәстәргә уңайлыҡтар булдырыу өсөн барыһы ла тырыша. Хатта район хакимиәтенең мәғариф идаралығы начальнигы Вәлит Зәйнуллинды ла ошонда тап иттек.\n— Вәлит Әхмәтшәриф улы, бынан ҡайтып та инмәйһегеҙ, әллә төҙөүселәргә ышанмайһығыҙ инде? – тип шаяртып алды Рим Һатыбал улы.\n— Ышанмауҙан түгел, баҡсаны асыу тантанаһына күп ҡалманы бит. Шунлыҡтан ниндәй етешһеҙлектәр бар, ваҡытында күреп, төҙәттерергә тип йөрөлә, – ти Вәлит Зәйнуллин.\nӘлбиттә, уның һүҙҙәрендә хаҡлыҡ бар. Ни тиһәң дә, киләсәктә бында балалар шөғөлләнәсәк, шуға күрә һәр нәмәнең сифатлы булыуы мотлаҡ.\nРайон башлығы төҙөлөш барған майҙансыҡты ҡарап сыҡты. Прораб Мансур Ғаррапов әйтеүенсә, төп эш тамамланған, әле бинаны эске яҡтан буяйҙар, сантехника ҡоролмаларын урынлаштыралар, биләмәне ҡоймалайҙар, тирә-яғын йәшелләндереп, төҙөкләндерәләр.\nТиҙҙән кескәйҙәрҙе ҡыуандырып, тирә-яҡҡа йәм һәм ҡот өѕтәп, өр-яңы бинаның ҡалҡып сығыуы Көнсығыш-2 биҫтәһендә йәшәгәндәр өсөн оло байрамға әүереләсәк. Был аңлашыла ла, сөнки элек бында ут та, һыу ҙа, газ да юҡ ине. Һуңғы ике йылда биҫтә халҡы өсөн уңайлы шарттар тыуҙырылған: юлдарға ҡырсынташ түшәлгән, «зәңгәр яғыулыҡ» үткәрелгән, һыу торбалары һуҙылған, урамдар яҡтыртылған.\nБашҡарылған эш менән ҡәнәғәтләнмәүе күренеп тора етәксенең: тағы ла туҡталыштар урынлаштырып, үҙәккә тиклем автобус та йөрөткәндә, кешеләр өсөн уңайлы булыр, тигән уй менән яна.\n«Яҡтыкүл» янына – «Әбйәлил һыуы»!\nСиттән һатып алғансы, үҙеңдекен етештер, тигән һүҙҙәр бөгөн айырыуса урынлы. Тиҙҙән магазин кәштәләрендә «Әбйәлил һыуы» тип яҙылған газлы һәм газһыҙ һыу шешәләрен күрһәгеҙ, аптырап ҡалмағыҙ. Улар, ысынлап та, шифалы һәм сифатлы Әбйәлил һыуы булыр.\nБөгөн Дауыт ауылы янында Магнитогорск ҡалаһы эшҡыуары цех төҙөй, уны тапшырыу октябрь айына тәғәйенләнгән. Бөтәһе алты миллион һум инвестиция һалынған, 20 кешегә эш урыны буласаҡ. Райондың йөҙөк ҡашы булған «Яҡтыкүл» шифаханаһы янында төбәктең йәнә бер бренды – «Әбйәлил һыуы» ла үҙ урынын табыр, тигән ышаныста ҡалайыҡ.\nБесән мул, иген дә уңған\nБашҡа райондарҙа нисектер, әммә быйыл әбйәлилдәрҙең баҫыуҙары уңышҡа бай – иген башаҡтары елгә тулҡынланып, көнбағыштары ҡояшҡа үрелеп ултыра. «Тимер ат»ты үҙе «йүгәнләгән» район башлығы һәр хужалыҡтың баҫыуҙарын яттан белә: саң борҡотоп, оло юлдан «Башаҡ» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең арыш сәселгән ялан-ҡырҙарына юлланабыҙ.\n– Төбәктә яҙғы сәсеү эшен майҙың 25-енә тиклем тамамлау шарт. Шул сағында ғына иген культураһы шытып, нығынып ҡала. Ҡоролоҡ булһа ла, бирешмәй. Ана, күрәһегеҙме һул яҡтағы баҫыуҙы? Уны майҙың аҙағында сәскәндәр, шуға күрә һирәк тә, өлгөрөп тә бөтмәгән. Дөйөм алғанда, быйыл, шөкөр, уңыш яҡшы булмаҡсы, — тип һығымта яһаны Рим Һатыбал улы. – Былтыр тап ошо осорҙа тотош иген баҫыуҙарының һыу эсендә ҡалыуын, ташҡындың районға күпме бәлә килтереүен хәтерләһәң, муллыҡҡа шатланырға ғына кәрәк.\nКүп тә үтмәне, беҙҙе райондың алдынғы хужалығы һаналған «Башаҡ» йәмғиәтенең етәксеһе Мәжит Шәғәлиев ҡаршыланы. Уның эшселәре ужым арышын йыйыуҙы тамамлап, күп йыллыҡ үләнде икенсегә сабыуға төшкән. Ужым сәсеүҙе лә башлаған. Мәжит Солтан улы әйтеүенсә, малсылыҡтан файҙа ырамлыраҡ.\n— Бөгөн «тере» аҡсаны ит менән һөт етештереп кенә алып була. Йәй айҙарында ҡымыҙҙан да ярайһы уҡ табыш сыға. Шуға күрә иғтибарҙы күберәк мал аҙығы әҙерләүгә бүләбеҙ, һәр шартлы баш малға 34-әр центнер аҙыҡ тупланған, – ти ул.\nАртабан осо-ҡырыйы күренмәгән ялан-ҡырҙар аша башаҡтары елгә тулҡынланып ултырған, көнбағыштары ҡояшта нурланған тигеҙ, таҙа баҫыуҙар янына барып туҡтаныҡ. Һиҙемләүемсә, «Красная Башкирия» сәсеүлектәре.\nТуҡ башаҡтарҙы ҡулына алып ыуа-ыуа балаларса ҡыуанып, шатлығы йөҙөнә сыҡҡан ир ҡаршы алды беҙҙе. Хужалыҡтың агрономы Ғабдулла Зәйнуллин икән. Рим Һатыбал улы ла иген баҫыуҙарына һоҡланыуын йәшермәне. «Булдырһаң, була бит!» – тип түҙмәйенсә башаҡтарҙың бөртөгөн һанай башланы. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: ғәҙәттә сәсеү нормаһын центнерҙарҙа яҙабыҙ, ә ысын ер хужалары орлоҡтарҙың бөртөк һаны менән иҫәпләй икән. Башҡортостандың атҡаҙанған агрономы Ғабдулла Хәйбулла улының шул тиклем мауығып үҙҙәренең «нуль» технологияһы менән үҫтерелгән уңышы хаҡында һөйләүе барыбыҙ өсөн дә фәһемле дәрес булды. Ысынлап та, игенде үҫтереүҙең төрлө юлдары бар. Әммә ер ҡәҙерен йөрәге менән тойған, икмәк үҫтереүгә ҡатнашы булған кеше генә бер нәмәне яҡшы аңлай: барыһы ла комплекслы хәл ителергә тейеш. Яҡшы орлоҡ, ҡеүәтле техника, яңы технологияларҙы ҡулланыу ғына һөҙөмтә бирәсәк.\n– Әгәр беҙҙең төбәктә лә ямғырҙар кәрәк саҡта һәм етерлек яуһа, райондың сәсеүлек майҙандары ысын иген фабрикаһына әүерелер ине, — тип бер аҙ моңһоуланып алды Рим Һатыбал улы.\nЕтәксенең борсолоуын аңларға була, сөнки ҡайһы бер баҫыуҙарҙа дымдың етерлек булмауы сәбәпле, уңыш башаҡтағы көйө бүҫкәреп ултыра. Ундайҙар сенажға йәки силосҡа ғына барасаҡ. Уйлап ҡараһаң, игенсенең дә, малсының да йәй буйы бар теләге – ямғыр. Һибәләп үткән тамсылар менән башын күтәргән йәшел үлән ауыл кешеһенең бөтә яҙмышын хәл итә.\nМихайловкала – мәктәп, Йәнгелдә — яңы һыу селтәре\nШуныһы ҡыуаныслы: бөгөн районда «һаҡаллы» төҙөлөшкә әйләнгән объекттарҙы ғына түгел, тиҫтәләрсә йыл буйы хәл ителмәгән социаль инфраструктураны үҫтереү буйынса ла ғәйәт ҙур эш башҡарыла.\nСоветтар Союзы Геройы Григорий Васев исемендәге Михайловка урта мәктәбе ошоғаса ремонт күрмәгән, шуға ла уҡытыусылар коллективы, уҡыусылар бинаның яңыртылыуын түҙемһеҙлек менән көткән. Бөгөн белем усағында 205 уҡыусы уҡый, 34 бала тәүге тапҡыр парта артына ултырасаҡ. Үткән уҡыу йылында иҙәне, түбәһе, ишектәре, тәҙрәләре алмаштырылған, кластар тулыһынса яңынан йыһазландырылған.\nЕгерме дүрт йыл мәктәп директоры вазифаһын башҡарған Әсләм Мәхийәнов әйтеүенсә, әле бинаның тышҡы йөҙө, ихатаһы тәртипкә килтерелә. Район һәм федераль ҡаҙнанан алты миллион һум аҡса бүленгән.\n— Уҡыу йылына өлгөртәсәктәрме? – тип аныҡ һорау бирҙе башлыҡ Әсләм Зөлфәт улына.\n— Әлбиттә! – тигән ышаныслы яуап ишетелде.\nРим Сыңғыҙов подрядсыларҙың эшенә күҙ һалды, уларға ярҙам иткән мәктәп персоналы менән осрашты. Һәммәһенең дә күңеле көр, тиҙерәк файҙаланыуға тапшырыу өсөн ҡулдан килгәндең барыһын да эшләйҙәр.\nҺуңғы йылдарҙа райондың федераль һәм республика программаларында ҡатнашыуы – иҡтисади күрһәткестәрҙең бер баҫҡысҡа күтәрелеүенә булышлыҡ итте. Былтыр «Таҙа һыу» федераль маҡсатлы программаһында ҡатнашып, Әлмөхәмәт, Сиҙәм ауылдарына һыу торбалары һуҙылһа, быйыл Йәнгел, Әлмөхәмәт (МТС), «Красная Башкирия» ауылдарында һыу селтәрҙәре яңыртыла.\n— Ауылдарға газ һәм һыу үткәреү – халыҡтың йәшәйеше өсөн иң мөһим сараларҙың береһе. – Башлыҡтың һүҙҙәре менән килешмәү мөмкин түгел. — Бына күрерһегеҙ әле, бөгөн һыу селтәрен үткәреү ҡиммәткә төшһә лә, уның файҙаланыу ваҡыты 50 йылға иҫәпләнгән. Элекке торбалар, тимерҙән эшләнгәнлектән, сереп, файҙаланыуҙан тиҙ сыҡһа, хәҙергеләренең хеҙмәт итеү ваҡыты ҙур.\nБеҙ барғанда, Ҡырмыҫҡалы районының «Водолей» йәмғиәте эшселәре урамдарҙа соҡор ҡаҙып, торбалар һалыу менән мәж килә ине.\nКүршеләргә елдәй елдереп кенә\nНиһайәт, Әлмөхәмәт – Сибай юлына асфальт түшәү башланды. Бынан бер нисә йыл элек Рим Сыңғыҙовтың «тиҙҙән Сибайға асфальт һалынасаҡ» тигән һүҙҙәренә бер аҙ шикләнеберәк ҡарағайным, сөнки, документтарға ярашлы, юл күптән эшләп тапшырылған. Әйткән һүҙ үтәлде, быуат проблемаһы хәл ителде.\nЫсынлап та, был мәсьәлә буйынса район башлығына Өфө юлын аҙ тапарға тура килмәй. Башҡортостан Президенты вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Рөстәм Хәмитовтың шәхсән ҡарары менән генә «боҙ» ҡуҙғала. Ҡасандыр Сибай яғына соҡор-саҡырҙан ғына торған юл танымаҫлыҡ булып үҙгәргән, көҙгөләй ялтырап ята.\n— Төҙөлөш өсөн республика ҡаҙнаһынан 200 миллион һумдан ашыу аҡса бүленәсәк. 2011 йылда – 10, 2012 йылда 20 миллион һумлыҡ эш башҡарылды. Быйыл иһә был сумма 116 миллион һум тәшкил итәсәк, — ти район башлығы.\nҮҙ халҡы өсөн янып, уның йәшәйешен яҡшыртыу маҡсатында көн-төн тимәй юғары урындарҙың ишеген ҡағыу, үҙеңә түгел, халыҡ өсөн һорап, ҡайһы осраҡта ҡағылып та, әрләнеп тә сыҡҡан ваҡыттар йыш булһа ла, бөгөн эштең һөҙөмтәһен күреү етәксене тағы ла яңы бейеклектәргә үрләргә этәрәлер. Әйткәндәй, башҡа райондарҙан айырмалы, әбйәлилдәрҙең юлдары ялтырап ятыуына, төҙөк һәм тигеҙ булыуына барыһы ла шаһит. Май сүлмәге тышынан билдәле тигәндәй, һәр хәлдә, төбәктең етеш тормошонда уның етәксеһенең роле баһалап бөткөһөҙ.\nЯңы ғына һалынған йылы асфальт буйлап атлайбыҙ, хатта аяҡ кейеменә йәбешеүенә лә иғтибар бирмәйбеҙ. Әммә юл ҡатламын боҙорға рөхсәт итмәнеләр, кемдер ситкә сығырға бойорҙо.\n— Быйыл бөтәһе 14 саҡрым асфальт юл төҙөү ҡаралған, шуның туғыҙын үҙебеҙҙең идаралыҡ түшәһә, биш саҡрымын Белорет юл-ремонт төҙөлөш идаралығы эшселәре һала. Трассаны быйыл көҙгә тапшырырға уйлайбыҙ, – ти мастер Салауат Хәлитов.\nБеҙ етәкселәр менән һөйләшкән арала, эҫе битум ҡатнашмаһын һыуытҡандан һуң, тәжрибәле катоксы Айҙар Хәкимов уны тигеҙләп тә ҡуйҙы. Ә Вадим Лобанов менән Айбулат Йәнекәев ташлы юлға асфальт йәйҙе.\nРим Һатыбал улының юлсыларҙан ҡәнәғәт булыуы йөҙөнә сыҡты, ни тиһәң дә, үҙәккә үткән проблема аҡрынлап булһа ла тормошҡа аша. Районға Магнитогорск яҡын тиһәләр ҙә, Сибай ҙа әбйәлилдәр өсөн ят түгел. Күпселек балалар шунда белем ала, һалым инспекцияһына ла йыш йөрөргә тура килә. Һәр хәлдә, көньяҡ-көнсығыштың баш ҡалаһына әүерелгән Сибай хәҙер әбйәлилдәр өсөн тағы ла яҡыныраҡ буласаҡ.\nБарыһы ла – иғтибар үҙәгендә\nИртә менән хакимиәт башлығының бүлмәһендә кәңәшмәлә ултырғанда етәксе райондың бар һулышын тойоп, һәр ауылдағы проблемаларҙы хәтерләп, бөтә мәсьәләне лә күҙ уңында тотоп өлгөрә алмайҙыр, тип уйлап ҡуйғайным. Яңылышҡанмын, күрәһең. Юлсыларҙың эшенән ҡәнәғәт ҡалған башлыҡ машинаһын ҡайтыу яғына борор тигәйнек (эш сәғәте лә тамамланды), әммә ул: «Юл ыңғайында Сиҙәм мәктәбендә барған капиталь ремонтты һәм «Чебурашка» балалар баҡсаһындағы эштәрҙе ҡарап сығайым», – тип йәнә ауыл яғына боролдо.\nҺуң булыуға ҡарамаҫтан, мәктәпкә ремонт эшләүселәр үҙ урынында. Директоры Шәүрә Әхмәтҡужина яңы уҡыу йылына өлгөртәсәктәрен белдерҙе, ҡайһы бер мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә ярҙам һораны. Район етәксеһе иғтибарҙы йылылыҡ торбаларын алмаштырыуға йүнәлтергә ҡушты.\n— Ҡышты нисек сыҡҡанығыҙҙы онотмағыҙ, һәр эште шәхсән тикшереп ҡабул итегеҙ, — тип фарман бирҙе лә балалар баҡсаһына йүнәлде.\nШул арала Әлмөхәмәт ауыл биләмәһе башлығы Рәйлә Ғүмәрова үҙҙәрен борсоған мәсьәләләр хаҡында белдереп өлгөрҙө. Ғөмүмән, район хакимиәте башлығы булыу еңелдән түгел икән. Көн-төн тимәй, татлы йоҡоңдо ҡалдырып, халҡым, илем, ерем тип йөрәгеңдең һәр тамыры ҡайнар типкәндә генә, һәр көнөңдө «бөгөн мин район халҡының тормошон яҡшыртыу өсөн нимә эшләй алам әле» тип башлағанда ғына маҡсатың тормошҡа ашалыр.


Хәбәрҙәр: Эбола биҙгәге Европаға килде.\nЭбола биҙгәге Европаға килде.\nЭбола вирусы таралыуы Европа халҡында паника тыуҙыра башланы. Париждың Булонь-Бийянкур биҫтәһендә өс ғаилә бөгөн балаларын мәктәпкә ебәрмәгән. Уларҙың фекере буйынса, балаларының күптән түгел Гвинеянан ҡайтҡан класташы хәүеф сығанағы булыуы ихтимал.\nУҡыусы баланың әсәһе:\n“Вирустың инкубация периоды өс аҙна булғас, уны карантинға урынлаштырырға кәрәк ине. Ә беҙгә өс аҙна нимә эшләргә? Балаларыбыҙҙы мәктәпкә йөрөтөргәме әллә йөрөтмәҫкәме?”\nМалайҙа ауырыу билдәләре тойолмай.\nСебастьян Дюмон, Ата-әсәләр федерацияһы ағзаһы:\n“Булмаған ҡурҡынысты уйлап сығарып, был балаға һәм уның ғаиләһенә ярлыҡ йәбештерергә нигеҙ юҡ.”\nАэропорттарҙа медицина контролен көсәйтеү Эбола вирусының таралыуына сик ҡуйырмы?\nПрофессор Джон Сидни Оксфорд, вирусолог, королева Мария исемендәге Лондон университеты:\n“Аэропорттарҙа врач күҙәтеүе мәсьәләһен АҠШ президенты Барак Обама күтәргәнен беләм. Киҙеү, атипик үпкә шешеүе, Яҡын Көнсығыш коронавирусы- быларҙың береһен дә ауыҙлыҡларға ул ярҙам итмәне, буталсыҡлыҡ һәм ризаһыҙлыҡ ҡына тыуҙырҙы. Беҙҙең ҡулдан килгән, беҙ булдыра алған берҙән-бер сара- вирусҡа ҡаршы үҙе барлыҡҡа килгән төбәктә, Көнбайыш Африкала һуғыш асыу.”\nСьерра-Леонела Эбола вирусын йоҡторған Норвегияның “Сиктәрһеҙ врачтар” халыҡ-ара ойошма хеҙмәткәрен бөгөн Норвегияға алып ҡайттылар. Уны АҠШ һәм Канада ғалимдары эшләп сығарған эксперименталь вакцина менән дауалаясаҡтар.


Тәмәкенең зыяндан башҡаһы юҡ » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » Тәмәкенең зыяндан башҡаһы юҡ\nУйындан уймаҡ сыға, ти халыҡ мәҡәле. Күптәр тәмәкене йәшлеге менән ҡыҙыҡ күреп тарта башлай. Тәүҙә берәүҙе тартып ҡарай, шунан икенсене. Бына шулай уйындан ғына башланған ҡылыҡ ғәҙәткә әйләнеп китә һәм йыш ҡына насар эҙемтәләргә килтерә. Күптәр һуңынан ташларға тырышып-тырышып ҡарай – тик булдыра алмай. Үҙ ихтыяр көсө менән никотин ҡоллоғонан ҡотолоусылар һирәк. Берәр-икешәр айлап тәмәкене ташлап ҡарайҙар ҙа йәнә тарта башлайҙар. Бынан бер тиҫтә йыл элек кенә ҡулына тәмәке тотҡан ҡыҙҙарҙы урамда осратыуы ҡыйын ине. Булһа ла, унда-бында берәү генә һәм барыһы ла уларға сәйерһенеп ҡарай торғайны. Хәҙер иһә йәш кенә ҡыҙҙар ҙа, оло-оло апай, хатта инәйҙәр ҙә, тартынып та тормай, урамда рәхәтләнеп тәмәке көйрәтә. Ҡыҙғаныс, әлбиттә, сөнки был ваҡытлы рәхәтлек кенә бит ул. һуңынан уның өсөн икеләтә-өсләтә интегергә тура килмәһә ярай ҙа…\nТәмәке тартыуҙың зыяны нимәлә? Бер төрлө генә сигарет тартҡанда уның организмға кире йоғонтоһонан ҡотолоп буламы? Көслө тәмәке еңелерәктәренә ҡарағанда зыянлыраҡмы? Организмға зыяны ҙур булмаһын өсөн тәүлегенә нисә тәмәке тартырға мөмкин? Был һорауҙарҙың барыһына ла яуап бер – тәмәке һаулыҡ өсөн зыянлы. Һәр саҡ. Күпме генә тәмәке тартыуға ҡарамаҫтан, уның зыяны бик ҙур.\nБМО мәғлүмәттәре буйынса, донъяла йыл һайын тәмәкенән 3 миллион кеше үлә. Был иһә тәмәке тартыуҙан һәр 13 секунд һайын бер кеше үлә тигән һүҙ. Италияла үткәрелгән тикшереүҙәр күрһәтеүенсә, ВИЧ-инфекцияға ҡарағанда тәмәкенән үлеү осрағы 50 тапҡырға күберәк. Һуңғы ике тиҫтә йылда Рәсәйҙә тәмәке тартыу эҙемтәһенән 5,8 миллионға яҡын кешенең ғүмере өҙөлгән, шуларҙың 4,6 миллионы – 35-тән 70 йәшкә тиклемгеләр. Бер йылда 332000 граждан һәләк була, уларҙың һәр береһе кәмендә үҙенең ғүмерен 19 йылға ҡыҫҡарта.\nТәмәке төтөнөндә зыянлы матдәләр күп. Янып торған тәмәкенең төтөнө – 4 меңдән ашыу химик матдәне берләштереүсе үҙе бер химия заводы. Улар араһында иң зыянлылары – ацетилин, нишатыр спирты, бензол, формальдегид, метанол һәм цианид. Тап ошо матдәләр дауалауға бирелмәүсе йәиһә оҙайлы дауалау курсы талап итеүсе ҡурҡыныс ауырыуҙарға юл аса. Тәмәкеселәрҙең 87 процентында күҙәтелгән иң ҡурҡыныс ауырыу – үпкә яман шеше. Был ауырыу, нигеҙҙә, дауалауға бирелмәй һәм йыш ҡына аҙағы насар тамамлана. Үпкә шешенән тыш, тәмәкеселәр лейкоз, ашҡаҙан, тамаҡ шеше кеүек башҡа ҡурҡыныс яман шеш ауырыуҙарына ла дусар була. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса, үпкә яман шеше ауырыуының 90 – 95 проценты, рактың башҡа төрҙәренең 45 – 50 проценты, йөрәк-ҡан тамырҙары системаһы сирҙәренең 20 – 25 процентына тап тәмәке сәбәпсе. Тәмәкеселәрҙә үпкә шешенән үлеү хәүефе тәмәке тартмаған ир-егеттәргә ҡарағанда 22 тапҡырға арта. Тартыу ирендә, ауыҙ ҡыуышлығында, тамаҡта, йотҡолоҡта яман шеш барлыҡҡа килтерә.\nНикотин тамырҙарҙың хәрәкәт итеү һәм баш мейеһенең тын алыу үҙәктәрен ҡуҙғытып, ҡан тамырҙарының ҡыҫылыуына килтерә һәм төйөрсәләр барлыҡҡа килеүгә булышлыҡ итә. Ул шулай уҡ йөрәккә кислород килеүҙе кәметә, ҡандың ойошоуына булышлыҡ итә, был иһә үҙ сиратында тромбыларға нигеҙ һала. Никотин йоғонтоһонда йөрәк тибеше 15 – 20 процентҡа йышая. Шуға күрә даими тәмәке тартыу йөрәкте көсөргәнеп эшләргә мәжбүр итә, был иһә уны ваҡытынан алда эшлектән сығара.\nТәмәке төтөнө менән ҡанға ингән матдәләр витаминдарҙың, атап әйткәндә, С витаминының үҙләштерелеүен тотҡарлай. Һөҙөмтәлә ҡанда холестерин арта. Тәмәке төтөнөнөң башҡа компоненттары атеросклероздың үҫешенә булышлыҡ итә. Даими рәүештә тартыусы 45 – 49 йәшлек ир-егеттәр араһында йөрәк ишемияһы ауырыуынан үлеү осрағы тартмаусыларға ҡарағанда өс тапҡырға күберәк. Тәмәке тартыусы ҡатындарҙа миокард инфаркты хәүефе лә өс тапҡырға ҙурыраҡ.\nТәмәке төтөнөндәге аммиак та әҙ зыян килтермәй. Тәмәкеселәрҙең күбеһе хроник бронхит менән ауырый. Тартыу шулай уҡ гастрит, ашҡаҙан сей яраһы һәм бөйән эсәге ауырыуҙарына булышлыҡ итә.\nТәмәке тартыу ҡатын-ҡыҙҙарҙың һәм ир-егеттәрҙең енси функцияһына ла кире йоғонто яһай. Буласаҡ әсәләр ауырлы саҡта тәмәке тартыуҙың балаға ни тиклем ҙур зыян килтереүен аңларға тейеш. Сабыйҙың ваҡытынан алда, етлекмәй тыуыуы, шулай уҡ аҡыл һәм физик үҫешендә тотҡарлыҡтар булыуы ихтимал. Көйрәтеү кешенең тышҡы матурлығына ла насар йоғонто яһай, бите йәмһеҙләнә, тештәре һарғая һ.б.\nБилдәле булыуынса, тартыу кешенең үҙе өсөн генә түгел, ә уның янындағылар өсөн дә зыянлы. Мәҫәлән, тәмәкеселәрҙең ҡатындары үпкә яман шеше менән 1,5 – 2 тапҡырға йышыраҡ ауырый, ә ата-әсәһе тәмәке тартҡан балаларҙа бронхит һәм пневмония сирҙәре ике тапҡырға күберәк күҙәтелә.\nТәмәке тартыуҙан иҡтисади юғалтыуҙар ҙа күп. Мәҫәлән, Америкала тәмәкеселәрҙең ауырыуына, медицина хеҙмәтләндереүенә киткән сығымдар йылына яҡынса 100 млрд доллар тәшкил итә. Ә йылына тәмәкенән сыҡҡан 225 мең янғында уртаса 2,5 мең кешенең ғүмере өҙөлә, тағы ла 5 меңләбе етди йәрәхәттәр ала.\nНи өсөн тартаһың?\nКемдер ваҡыт үткәреү өсөн тәмәкегә үрелһә, берәүҙәр – кәйефен күтәреү өсөн, икенселәренең ғәҙәтенә ингән, өсөнсөләр тәмәкеһеҙ йәшәй алмай, дүртенселәр ябығыр өсөн тарта. Кем ни өсөн тәмәке тарта йәки тартмай? Яҡын арала тәмәкене ташларға йыйынамы? Ошо һорау менән бер нисә кешегә мөрәжәғәт иттек.\nАйрат Т., шәхси эшҡыуар, Дыуан районы Мәсәғүт ауылы:\n– Тәмәкене 1-се класҡа уҡырға бармаҫ уҡ тартып ҡараным. Үҙемдән ике йәшкә оло малай менән мунсала көйрәттек. Ул мине нисек тын алырға өйрәтте. Булды ла онотолдо. Ә инде ныҡлап тартырға 4-се класта, ул саҡта яңы сыҡҡан “Лайка” сигаретын тартыуҙан өйрәндем. 8-се класҡа тиклем йәшенә-йәшенә унда-бында шулай тәмәке һурғылауҙы дауам иттем. 8-ҙән һуң инде училищеға уҡырға киттем. Унда, әсәйҙәр янда булмағас, иркенләп тарттым. Армияла өс егет тәмәкене ташлап ҡайтты, ә мин унда ла ташламаным. Бөтәһе 22 йыл тарттым.\nӘ тәмәкене ташлауым бик сәйер булды. Аллаға ышана башланым. Бер шулай, эсеп, тартып, йонсоп арып барып яттым да: “Эй, Хоҙайым, миңә ошо эске менән тәмәкенән арынырға ярҙам ит инде”, – тип һорап, йоҡлап киткәнмен. Иртән уяныр-уянмаҫ ятҡанда битемә кемдер ҡағылған кеүек булды. Ғәҙәттә, иртән ашап та тормай, тәмәкегә йәбешә инем, был юлы нисектер тартҡы килмәне. Ашап-эсеп эшкә киттем, юлда машинабыҙ ватылды, шунда егеттәр менән бергәләп тартып алдыҡ. Кискеһен миңә ҡыйын була башланы, табипҡа барһам, ҡан баҫымым күтәрелеп киткән. Укол эшләнеләр. Хәлем еңелләште, ҡайттым, тәмәке тартҡы килмәй. Иртәгәһенә лә тартҡы килеү теләге булманы. Шул көндән алып, йәғни 1999 йылдың 2 майынан, тартҡаным да, эскәнем дә юҡ. Хәҙер тәмәкенең еҫен дә күтәрә алмайым.\nДамир ХАФИЗОВ, водитель:\n– 5 – 6-сы синыфта уҡығанда бер-ике тапҡыр шаярып ҡараным, әммә шуның менән бөттө. Тартмайым да, тартҡым да килмәй, башҡаларға ла кәңәш итмәйем. Йәш кенә ҡыҙҙарҙың, ҡатындарҙың тартыуы менән бөтөнләй риза түгелмен. Тәмәке тартыу гүзәл заттарҙы биҙәмәй. Улар бит балаларын тәрбиәләргә тейеш. Юғиһә ҡайһы саҡта урамдан үтеп бараһың, туй күлдәгендәге кәләштең ҡулында – тәмәке. Иҫең китер! Шундай матур үҙе, ап-аҡ күлдәктә һәм шул күлдәккә бер ус тупраҡ һибелгән кеүек. Ул бит әсә буласаҡ, балаһына ниндәй тәрбиә бирер икән? Һуңғы ваҡытта тәмәкегә ҡаршы закондар ҡабул итә башланылар. Бик яҡшы! Күптән кәрәк ине ул.\nГөлнара ХӘМИТОВА, табип:\n– Тәмәке – ул ағыу. Үҙеңә ауырыуҙы һорап алыу, тигән һүҙ. Сөнки тәмәке бөтә эске органдарҙы зарарлай. Ҡыҙғаныс, әлбиттә, тәмәкеселәр быны аңламай. Бына нисә йыл инде ирем менән көрәшәм, ташлатырға тырышып ҡарайым да, булмай. Барыһы ла кешенең үҙенән торалыр инде ул. Уҡыған саҡта төркөмдәштәрем араһында бер ҡыҙ тарта ине. Әле иһә дин юлына баҫҡан, күп бала тәрбиәләй, бынамын итеп донъя көтә, эшләп тә йөрөй. Көс тапҡан бит ташларға, бер ҙә тәмәке ҡолона әйләнмәгән. Ирҙәр көслө, тиһәләр ҙә, көсһөҙ улар, тәмәкене ташларға ла көстәре юҡ.\nМорат Н., төҙөүсе:\n– Ни өсөн тартаммы, башҡаса булдыра алмаған өсөн. Белмәйем, һәр 20 – 30 минут һайын тартамдыр ул. Тәмәкесе стажым да бик ҙур. Йәшерәк саҡта ташларға кәрәк булған, хәҙер, олоғайғас, булдыра алмайым. Зыянлы икәнен дә аңлайым да бит… Кеҫәгә лә һуға. Блоклап һатып алырға тура килә, барыһы ла аҡса инде.\nЙәштәргә теләгем – тартмаһындар, беҙҙән аҡыллыраҡ булһындар. Тәмәкенең бер ниндәй ҙә файҙаһы юҡ.\nЯңы закон тәмәкеселәрҙе туҡтатырмы?\n2014 йылдың 1 июненән “Граждандарҙың сәләмәтлеген тәмәке төтөнө йоғонтоһонан, тәмәке тартыуҙың эҙемтәләренән һаҡлау тураһында”ғы Федераль закондың 1-се статьяһының 12-се өлөшө һәм 3-сө пункты үҙ көсөнә инә. Уларға ярашлы, алыҫ юлға йөрөүсе поездарҙа һәм пассажир платформаларында тәмәке тартыу тыйыла.\nБилдәле булыуынса, 2013 йылдың 1 июненән ҡала яны тимер юл транспортында һәм тимер юл вокзалдары биналарына инеү урынынан 15 метр яҡынлыҡта асыҡ һауала тәмәке тартыу тыйылды. Бынан тыш, 2013 йылдың 1 июненән тимер юл инфраструктураһының бөтә объекттарында ла тәмәке продукцияһын рекламалау рөхсәт ителмәй. Өҫтәмә рәүештә вокзалда урынлашҡан сауҙа нөктәләрендә һәм дөйөм туҡланыу урындарында тәмәке продукцияһын һатыу контролдә тотола.\nСығыу ваҡыты 30-05-2014, 05:23 | Ҡаранылар: 1484\nТамсылап-тамсылап һаулыҡты кимерә


Таратыуын-тараталар ҙа ул… » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Хәтер » Таратыуын-тараталар ҙа ул…\nЙылдағыса, апрель аҙағында илебеҙҙең һәр бер ҡалаһында, район үҙәктәрендә Георгий таҫмаһын бушлай тарата башлайҙар. Закон буйынса ҡәтғи тыйылһа ла, уны ҡайһы бер ателье, матбуғат киоскыларында һатыуға ла сығаралар. Акция тәү тапҡыр 2005 йылда, Бөйөк Еңеүҙең 60 йыллығын билдәләгәндә, башланғайны. Шунан алып Рәсәйҙә һәм бөтә донъяла 100 миллиондан ашыу Георгий таҫмаһы таратылған. Тәртибе буйынса таҫманы түшкә, ҡулға, сумкаға һәм машина антеннаһына тағырға була һәм шул рәүешле ветерандарға, фронт өсөн хеҙмәт иткән тылдағыларға хөрмәт күрһәтелергә тейеш. Быйыл был акция унынсы тапҡыр уҙғарыла.\nУйлап ҡараһаң, Георгий таҫмаһы Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булыусыларҙың иҫтәлегенә арналған, патриотизм символы булып торһа ла, был һуғышҡа әллә ни ҡыҫылышы юҡ. Бала саҡтан фашизмды еңгән көстөң, Еңеү байрамының төҫө ҡыҙыл – һуғышта һәләк булыусыларҙың ал ҡаны төҫө, тип үҫтек. Пионер галстугы ла беҙгә тыныс тормош бүләк итеп вафат булыусыларҙың ҡанына мансылған тип аңлата ине өлкәндәр. Тик СССР тарҡалыу менән ҡыҙыл төҫтөң дә абруйы юғалды. Бәғзеләргә ҡыҙыл төҫ айырым бер партияның ғына символы булып тойолғандыр. Күрәләтә был фирҡәне популярлаштырып булмай ҙа баһа, Бөйөк Еңеүҙе байрам итеү өсөн башҡа төрлө символ уйлап табылды.\nТик тиҫтә йыл буйына барған сара илдә изге, матур йолаға әйләнде тип әйтеп булмай. Георгий таҫмаһын кем ҡайһы еренә теләй – шунда таға. Бигерәк тә йәштәр араһында ыштан бауы итеп, сәсенә үреп, эт-бесәйенә тағып, хатта аяҡ кейеменә бау урынына бәйләп ҡуйыусылар ҙа бар! Ҡыҙғаныс, еңеүсе атай-олатайҙарыбыҙҙың батырлығы баһаланмай, түбән дәрәжәлә тигән һүҙ – совет һалдаттарының ҡаһарманлығын аяҡ менән тапап йөрөгән кеүек бит был.\nӘйткәндәй, ойоштороусыларҙың идеяһы менән килешмәйем – таҫманы машинаға, сумкаға тағыу бөтөнләй ярамаған эш. Сумканы, ғәҙәттә, билдән түбән тотоп йөрөтәһең, ә машина антеннаһынан таҫманы ел осороп алып китә. Юл ситтәрендә, бысраҡ күләүектәрҙә туҙып ятҡан таҫмалар тап транспорттан төшөп ҡала ла инде. Әгәр ҙә награда атрибутикаһын тағаһың икән, түшеңә, йөрәк тәңгәленә йәки ҡулбаш менән терһәк араһына тағырға кәрәк, минеңсә.\nГеоргий таҫмаһына бәйле тағы бер ҡыҙыҡлы факт – бөгөн ул Украинала барған сәйәси ыҙғыштарҙа мөһим роль уйнай. Бандерасыларға ҡаршы көрәш символына әйләнгәнлектән, илдәге радикаль көстәр таҫманы күрә алмай. Хатта таҫманы тағыусыларға “колорадо ҡуңыҙы” тип исем таҡтылар. Ысынында, Украинала Еңеү парадын тыйған кеүек, Еңеү билдәһен дә юҡҡа сығарырға һәм киләсәктә тарихты яңыса үҙгәртеп яҙырға маташыу был.\nБер яҡтан, акция тәрбиәүи яҡтан йәш быуын өсөн файҙалы һымаҡ. Ҡан ҡойошло, миллиондарса ҡорбан талап иткән һуғышты һәр саҡ хәтерҙә тоторға саҡырған был әйбер барыһына ла бушлай таратыла. Көсләп тотторған әйберҙең бер ҡасан да ҡәҙере булмай – таҫманың унда-бында аяҡ аҫтында ятыуына аптырайһы түгел. Бәлки, уны һатып алғанда ҡәҙерлерәк булыр ине?! Ил ҡаҙнаһынан был акцияға аҙ аҡса китмәй, таҫманың үҙҡиммәте 3 – 5 һум тирәһе. Йылдан-йыл ҡиммәтләнә барған акцияға аҡса әрәм итеү мәғәнәһеҙлек кеүек. Сөнки байрам тамамланыу менән аяҡ аҫтында, сүп һауытында ятҡан таҫмаларҙы күреп йән әсей. Был аҡсаны файҙалыраҡ итеп тотоноу юлын табырға ла мөмкиндер, моғайын. Ҡыҫҡаһы, Георгий таҫмаһы акцияһын ойоштороусыларҙың төптән уйлап етмәүе арҡаһында ҡайһы берәүҙәргә таҫма бер ниндәй хис-тойғо тыуҙырмаған модалы әйбер кеүек кенә тойола. Таратыуын-тараттылар ҙа, тик нимә икәнен аңлатырға оноттолар.\nГеоргий таҫмаһын тик түшкә тағып, лайыҡлы йөрөтөгөҙ һәм олатайҙарығыҙ менән оло ғорурлыҡ тойғоһо кисерегеҙ! Әгәр ҙә һеҙгә ул кәрәк түгел икән, теләһә ҡайһы ерегеҙгә таҡҡансы, унан баш тартығыҙ! Ә инде күкрәк тәңгәлендә таҫма елберләй икән, һеҙ тик изге эштәр ҡылырға тейеш – ветерандарға, ҡарт-ҡороға хәлегеҙҙән килгәнсә ярҙам итеү, сикһеҙ рәхмәт һүҙҙәрен еткереү, оло хөрмәтегеҙҙе күрһәтеү – яҡшы ғәмәлдәр менән һөйөндөрөргә теләүсе ниндәй изгелек ҡылырға үҙе белер, моғайын. Иң мөһиме – Бөйөк Еңеү өсөн бирелгән үтә ҡиммәт хаҡты онотмаҫҡа!\nСығыу ваҡыты 2-05-2014, 10:28 | Ҡаранылар: 710\n«Георгий таҫмаһы» акцияһын асыҡ тип иғлан итәбеҙ\nБөйөк Еңеү көнө алдынан


27 октябрҙә Мәсәғүт мәҙәниәт һарайында «Төньяҡ-көнсығыш» зона фестивале үтәсәк. - 23 Октября 2014 - Официальный сайт ГБОУ РЛИ Дуванского района\nГлавная » 2014 » Октябрь » 23 » 27 октябрҙә Мәсәғүт мәҙәниәт һарайында «Төньяҡ-көнсығыш» зона фестивале үтәсәк.\n27 октябрҙә Мәсәғүт мәҙәниәт һарайында «Төньяҡ-көнсығыш» зона фестивале үтәсәк.\n27 октябрҙә Мәсәғүт мәҙәниәт һарайында «Төньяҡ-көнсығыш» зона фестивале үтәсәк. Ошо ҙур сарала төньяҡ- көнсығыш төбәгенән бөтәһе ун ете команда сығыш яһаясаҡ. Лицей-интернаттың «Төньяҡ амурҙары» квн командаһы был уйында ла һынатмаҫ,тигән өмөттәбеҙ. Ҡатнашыусыларға уңыштар теләйбеҙ!\nАйҙар Ғафаров – «Төньяҡ амурҙары» квн командаһы капитаны:\nМине 2013 йылда командаға саҡырҙылар, күп уйлап тормайынса : «Мин һеҙҙең менән! » - тип яуап бирҙем. Ҡырмыҫҡалы районындағы Йәйге квн мәктәбендә шаяртыу серҙәренә өйрәнгәс, «Төньяҡ амурҙары»ның капитаны булдым.\n- Вовочка! Һин тағы ла дәрескә әҙер түгелһең, үҫкәс, кем булырһың икән? – тип уҡытыусы уҡыусыһын әрләгән.\n- Президент!- тип яуап биргән Вовочка.\n- Кит күҙемә күренмә, алйот – тигән уҡытыусы.\nШул һүҙҙәрҙән һуң Путин башын эйеп, әкрен генә кластан сығып киткән.\nОшо ваҡиғанан һуң уҡытыусыларҙың эш хаҡы күп түгел икән...\nАйгөл Хәмитова, XI класс уҡыусыһы. Силәбе өлкәһе Златауст ҡалаһында тыуған. Әлеге ваҡытта Салауат районы Мәсетле ауылында йәшәй.\nКвн –да мин икенсе йыл уйнайым. Был уйын ярҙамында мин бик күп ҡыҙыҡлы кешеләр менән таныштым. Һәр уйындан һуң күңелемдә дәрт арта, яңы үрҙәрҙе яуларға көс өҫтәлә.\nКвн-да уйнау еңел эш түгел. Һәр бер сығыш алдынан бик ҙур эш эшләнә: сценарийҙар яҙыла, һуңынан улар ҡат-ҡат үҙгәртелә, музыка һайлана, ролдәр бүленеп бирелә һәм репетиция... репетиция....\nКомандабыҙҙа алты кеше. Бик татыубыҙ, бер-беребеҙгә һәр ваҡыт ярҙам ҡулы һуҙырға әҙербеҙ. «Төньяҡ амурҙары»ның дуҫ, эшлекле булыуы –етәкселәребеҙҙең эш һөҙөмтәһе. Уларға беҙ оло рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ.\nӘгәр ҙә һин йәш, дәртлеһең икән – оҙаҡ уйлап торма, КВН-ға рәхим ит! Һис шикһеҙ, бер минутҡа ла үкенмәҫһең!\nГөлназ Тажетдинова, XI класс уҡыусыһы. Мәсетле районы Бурансы ауылынан.\n- Квн –да икенсе йыл уйнайым. Үткән йыл мәктәбебеҙҙә «Төньяҡ амурҙары» квн командаһы барлыҡҡа килде. Унда һәләтле, дәртле, башҡорт телен яҡшы белгән уҡыусылар йыйылды. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә беҙ бер коллектив булып ойоштоҡ, дуҫлашып, бер-беребеҙгә терәк булдыҡ. Быйылғы Башҡорт юниор квн лигаһының икенсе миҙгел уйындарында төньяҡ-көнсығыш зона буйынса ун ете команданың ҡатнашыуы бик ҡыуандыра. Был миҙгелдә бик күп яңы командаларҙы күрербеҙ, яңы исемдәрҙе ишетербеҙ, тип өмөт итәм.\nАльбина Борханова, XI класс уҡыусыһы. Салауат районы Таймый ауылынан.\n- Квн –да уйнауы еңелдән түгел, әммә был уйын бик ҡыҙыҡ һәм мауыҡтырғыс. Сөнки һин бында үҙеңде төрлө яҡтан асаһың, аралашаһың, үҙеңә бик күп дуҫтар табаһың. Уйыныбыҙҙы беҙ һәр саҡ:«Бөгөн еңеү яуларға тейешбеҙ!»- тигән һүҙҙәр менән башлайбыҙ. Һәр уйын дан ҡыҙыҡ хәтирәләр ҡала. Мәҫәлән, Стәрлетамаҡта үткән уйында финал йыр башланыр алдынан ,техник сәбәптәр арҡаһында беҙ сәхнәгә өс тапҡыр сыҡтыҡ.\nИлмир Ғәлләмов, IX класс уҡыусыһы. Дыуан районы Ҡаракүл ауылынан.\nБашҡорт юниор квн лигаһының икенсе миҙгелендә үҙебеҙҙе һынатмабыҙ, тип уйлайым. Көйәрмәндәребеҙ! Беҙ һеҙҙе 27 октябрҙә сәғәт 16.00- дә Мәсәғүт мәҙәниәт һарайында көтөп ҡалабыҙ!!! Төньяҡ-көнсығыш зона уйынына рәхим итегеҙ!!!!!\nИлдар Әхмәҙиев, VII класс уҡыусыһы. Дыуан районы Яңы Хәлил ауылынан.\n- Мин әле йәш... Квн –да саҡ уйнай башланым.\nНуриева Ә. Й., башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы


Шакир ЯНБАЕВ - Журнал Агидель\nМин үҙем башҡортмон, тик күп ғүмерем үзбәктәр араһында үтте. Шуға күрә һөйләгәндә ҡайһы бер үзбәк һүҙҙәрен ҡыҫтырып ебәрһәм, аптырамағыҙ. Мәңге уңалмаҫ яра булып күкрәгемдә һаҡланған, төштәремә инеп яфалаған ваҡиғалар – үзбәк туғандар хаҡында. Егерме дүрт йәшемдә баҫмасылар менән һуғышта яраланып, икенсе группа инвалид булып, тороп ҡалдым мин Фирғәнәлә. Ошонда үҙебеҙҙең Уралдан яҙмыш елдәре ташлаған Ғәйшә исемле ҡыҙҙы осратып, өйләндем, бергәләп донъя көтә башланыҡ. Инвалидмын тип өйҙә ятманым, төҫлө металдар базаһында мөдир булып эшкә урынлаштым. Бер беҙҙең генә түгел, барлыҡ әҙәм балаларының күп ҡыйынлыҡтарҙы баштарынан үткәргән көнитмеше арыуланды, йәшәү көндән-көн йәмләнде. Гел генә шулай булһа икән дә бит! Юҡ шул, оят-хаяны белмәгән фашизм көтмәгәндә илебеҙгә әкиәти Дәжжәл кеүек ташланып, тормошобоҙҙо ҡыйратырға, ауыл-ҡалаларыбыҙҙы яндырырға, ҡан ҡойорға тотондо.\nҺуғыш башланған ҡара көн – 1941 йылдың 22 июне бөгөнгөләй хәтеремдә: Фирғәнә ул көндө йәннәттең үҙе кеүек хозур ине. Бейек чинар ағастары күләгәһендә ҡояштың ҡыҙыуы һүрәүләнә, ярыҡтарҙан сылтырап аҡҡан һыу еләҫлеге, төрлө сәскәләрҙең хуш еҫтәре йәнде-тәнде иркәләй. Ә баҙар һуң, баҙар ниндәй! Ожмах емештәрен татығың килһә, Фирғәнә баҙарына ғына кил ине бит... Үзбәк иленән алыҫта ҡупҡан ғәрәмәт шауҡымы, һуғыштың ҡара һөрөмө шул минутында Фирғәнәгә лә килеп етте, һүнде матурлыҡ, ер-һыуҙың ҡото-бәрәкәте, аштың тәме, кешеләр йөҙөндәге нур ҡасты. Һәр өйҙә йөрәкте өҙгөс илау-һыҡтау, военкоматтар тирәһе туҙҙырылған ҡырмыҫҡа иләүенә оҡшап ҡалды. Яуға китеүсе ир-егеттәр, уларҙы оҙатыусылар ҡайнаша. Тимер юл станцияһында көтөп торған эшелондарға оҙатыу – мәңгелеккә айырылышыу минуттары таш бәғерле әҙәмдәрҙе лә тетрәтерлек ине.\nҺуғыш башланғандың тәүге көндәрендә үк ике ҡустым, ике кейәүем китте яуға, бер нисә ғаиләгә ир затынан үҙем генә тороп ҡалдым, шулай итеп, бөтә туғандарҙы үҙ ҡанатым аҫтына алыу, хазинамды барыһы менән бүлешеү, һәр ҡайһыһы хаҡында хәстәрлек күреү минең өҫтөмә төштө. Дошман баҫып алған яҡтарҙан, Мәскәү, Ленинград ҡалаларынан күсеп килеүселәргә лә ярҙам ҡулы һуҙырға кәрәк ине, беҙгә лә бер бүлмәгә генә ҡыҫылып, ике ғаиләне фатирға индерергә тура килде. Бөтәбеҙҙең дә башында – бер ҡайғы, күңелдәрҙе уртаҡ хәүеф кимерә. Ҡала халҡы иртән тора ла, ҡыуаныслы хәбәр ишетмәмме, тип үҙәк майҙандағы репродуктор тирәһенә йыйыла. Әҙ генә булһа ла күңелде тынысландырырлыҡ хәбәр ишетмәмме, тип ашҡынып килгән кешеләрҙе көндән-көн ҡурҡынысыраҡ хәбәр ҡаршылай: беҙҙең ғәскәрҙәр сигенә, ауыл-ҡалаларыбыҙҙы ҡалдыра. Дошман Мәскәүгә тиклем килеп етте, Ленинградты уратып алды, тарихта күрелмәгән ҡан ҡойош Волга ярында Сталинград урамдарында бара. Ошо саҡта беҙҙең ҡалаға Донбасс яғынан Никитовский руднигы күсеп килгәйне. Яңы урында рудниктың ҡорамалдарын ултыртыу, эшләтеп ебәреү, рудник менән бергә килгән белгестәрҙе фатир табып урынлаштырыу беҙҙең металлобаза өҫтөнә төштө. Фронтҡа йәһәтерәк ярҙам итеү теләге арыу-талыуҙарҙы оноттора ине. Бер нисә тәүлек буйы өйгә ҡайтмай, йоҡоһоҙ-ялһыҙ эшләгән саҡтар ҙа әҙ булманы. Хәрби хеҙмәткә яраҡһыҙ булыуым сәбәпле, военкоматта иҫәптә тормай инем, шунлыҡтан, яу ваҡытында ошондалыр инде минең урыным, тип фронтҡа мөмкин тиклем күберәк ярҙам итеү уйы менән йән-тән аямай эшләп йөрөй инем. Көтмәгәндә миңә военкоматтан повестка килтереп бирҙеләр. Ҡармаҡҡа эләккән балыҡ һымаҡ нисек кенә тыпырсынһаң да, һуғыш ырғағынан ысҡына алмайһың икән. Базала мәсъүл булыуымды, (йәғни материаль яуаплы эш башҡарыуымды) әйтеп ҡараһам да тыңлаусы булманы. Асҡыстарыңды, документтарыңды бухгалтерияға тапшыр, улар үҙҙәре һинән башҡа ла туғрылыҡларҙар, тинеләр. Военкоматтан сығыу менән туп-тура баҙарға барып, иртәгә үк хеҙмәт армияһына оҙатылыуымды әйттем, бергә эшләгән иптәштәремдең һәммәһе менән хушлаштым. Хеҙмәткә алынғанымды, иртәгә шалонға тейәп, себер яғына оҙатасаҡтарын өйөмә ҡайтып әйткәс, көтөлмәгән хәбәрҙән Ғәйшәм албырғап ҡалды, ҡара күҙҙәре мөлдөрәп йәшкә тулды. Уның шулай тауыш-тынһыҙ һулҡылдап илағанын күреү минең өсөн дә еңел түгел ине, яҙғы ташҡын һымаҡ быуаларҙы йырып атылырға торған күҙ йәштәремде көскә тыйып ҡалдым.\n– Йә, илама, бер беҙҙең өҫкә төшкән ҡайғы түгел, сабыр итәйек, – тип йыуатҡас ҡына, Ғәйшәмдең күңеле бер аҙ тыныслана төшөп, юл хәстәрен әҙерләй башлауға тотона алды. «Һалҡын яҡҡа бараһығыҙ, юлығыҙ бик алыҫ, йылыраҡ кейенергә, аҙыҡты мөмкин тиклем күберәк алырға тырышығыҙ», – тип военкоматта әйткәйнеләр. Ҡапыл ғына ҡайҙан йылы кейем табып өлгөрәһең, мамыҡтан һырыған бер көпө бар ине, шуны төйнәгән булып, хазинала бар ризыҡты тоҡҡа тултырып, ауыҙын бәйләп, йоҡларға яттыҡ. Минең армияға китеүемде балаларға әйтмәҫкә булдыҡ. Иртәгәһенә мәктәпкә йыйынған ике ҡыҙыма: «Мин командировкаға барып ҡайтам. Яҡшы уҡығыҙ, әсәйегеҙҙең һүҙенән сыҡмағыҙ, кәрәк ерҙә әсәйегеҙгә ярҙам итегеҙ», – тигән һүҙҙәр менән, үбеп, оҙаттым. Ҡалған икеһе, минең алыҫ сәфәргә сығыуымды һиҙептерме, муйыныма килеп аҫылдылар. Уларҙың да маңлайынан алмаш-тилмәш үбеп, сабыйҙарҙы нисек тип йыуатырға ла белмәй, көскә айырылдым. Күңелем йомшарһа ла, күҙ йәшемде күрһәтмәҫкә тырышып, йәһәтерәк өйҙән сығып китеү яғын ҡараным. Ғәйшәм менән икәү юл хәрәзен йөкмәп военкоматҡа килеп етеүгә, уның эсе-тышы халыҡ менән шығырым тулы ине. Һораша-һораша үҙемдең команданы табып, бергә китәсәк иптәштәремә аралаштым. Оҙаҡ та үтмәне, минең фамилиямды ҡысҡырып, военкомға саҡырҙылар. Арҡамдағы ризығымды иптәштәр янында ҡалдырып, военком алдына индем. Ул мине Красноярский крайынан һалдаттар алырға килгән хәрби командир менән таныштырҙы. Фамилияһы әле лә иҫемдә һаҡлана – Новоженов, урта йәштәрҙә, бик мөләйем кеше. Ул дүрт йөҙ егерме кешене военкоматта үҙенә оформить итеп алған икән. Ул ҡалдырған адрес буйынса үҙебеҙ барырға тейеш булабыҙ. Военком мине отряд командиры итеп тәғәйенләне, юлда кәрәкле документтарҙы ҡулыма тапшырҙы. Исемлек буйынса дүрт йөҙ егерме кешенән торған отрядты стройға теҙеп, алып киттем тимер юл станцияһына.\nКүҙгә күренмәгән ниндәйҙер дәһшәтле көс беҙҙең ихтыярҙы үҙенә тотош буйһондороп, бер генә аҙым да ситкә тайпылырға йәки әҙгә генә туҡтап торорға ирек бирмәй, билдәһеҙлеккә, беҙ күрмәгән-белмәгән яҡтарға әйҙәне. Йәнәшәбеҙҙән оҙатыусылар илай-һыҡтай һуңғы хушлашыу һүҙҙәрен, изге теләктәрен, быға тиклем һис ҡуҙғатмай йөрәк түрендә һаҡлаған һөйөү тойғоларын әйтеп ҡалырға ҡорт күсе һымаҡ геүләп эркелә. Бөгөнгә тиклем ҡыйыҡ аҫтында кәңгер-көңгөр донъя көткән был әҙәм балаларын һуғыш зил-зиләһе ҡайҙарға илтеп ташларҙы, алда ниндәй ауырлыҡтар күрәсәкте, ниндәй ғазаптар кисерәсәкте бер кем белмәй. Ғаиләһе менән бергә һуңғы сынаяҡ сәй эселгән, арҡаларындағы тоҡҡа тултырып алған өй ризығы күпмегә генә етер, шуны ашап бөтһәләр, тыуған төйәктә ашарға яҙған ашы-әүкәте лә өҙөлә. Ҡайҙа, кем туйҙырыр, бер сүмес кәбеҫтә һыуы өсөн кем күҙҙәренә ҡарап тилмерер был кешеләр?..\nМин, Уралда тыуып-үҫкән кеше, ҡыштың ни икәнен беләм, үзбәк иленең йылы ҡояшы аҫтында үҫкән, әле бик еңелсә генә кейенгән юлдаштарымды себерҙә зәһәр һыуыҡ көткәнен күҙ алдына баҫтыра ала инем. Үҙ ҡайғым көслө булғандыр, ул хаҡта уйламаным, Ғәйшәм менән айырылыу минуттары яҡынлашҡанды һиҙеп йөрәгем туланы, күҙемде үҙ ихтыярымдан тыш эркелгән йәш томаланы.\nЭргәмдән атлаған Ғәйшәмдең дә сөм-ҡара күҙҙәрендә йәш мөлдөрәй, керпектәрен ҡаҡҡан һайын ҡояшҡа ялтырап эре тамсылар һығылып сыға ла ике бите өҫтөнән тәгәрәй. Исмаһам, ҡысҡырып илаһасы, күкрәгендәге аһ-зары тышҡа сығыр ине. Уны йыуатыр берҙән-бер һүҙем шул: «Һуғыш тамуғына – ут эсенә барып инергә түгел бит, себер яғына эшкә ебәрәләр, иҫән булһаҡ, йөрөр ҙә ҡайтырбыҙ», – тигән булам, дөм-ҡараңғы төндө яҡтырта алмаған алыҫтағы йондоҙ-өмөт осҡоно менән әүрәтергә тырышам. Бүтән әмәлем юҡ, яҙмышты үҙгәртер сарам да юҡ – айырылабыҙ, бер-беребеҙҙе һағыныр, ҡайнар йәштәр түгер, хаттар көтөр, яңынан күрешеү сәғәтен көндәр, айҙар, йылдар һанап көтөр өсөн айырылабыҙ...\nОҙаҡ көттөрмәне, һуҡты ул сәғәт. Станцияла үҙемдең отрядтағыларҙы исемлек буйынса барлап, вагондарға ултырта башлауға ҡайҙалыр ғәйрәт йыйып көтөп торған дәү паровоз килеп сығып, составты эләктереп тә алды. Әйтер һүҙҙәр әйтеп бөтөлмәне, ҡарап танһыҡтар ҡанманы, ҡуҙғалды паровоз, рәхимһеҙ көс менән тартып, ҡәҙерле кешеләремдән айырып алып китте. Ил йылыһы, өй йылыһы, күңел йылыһы – һәммәһе тороп ҡалды, үҙем менән Ғәйшәмдең айырылышыу ғазабы кисергән йәшле ҡарашын ғына алып киттем.\nУрта Азиянан Себергә тиклем юл оҙон. Һанһыҙ-хисапһыҙ һымаҡ тойола башлаған вокзал-станцияларҙы үттек, ҡом далалары, тауҙар, эреле-ваҡлы йылғалар артта ҡалды, ә беҙ һаман барабыҙ, поезд инде ҡар ҡаплаған, бурандар ҡоторған, бығаса күптәрҙең төшөнә лә инмәгән һалҡын, ҡырыҫ, ят ерҙәрҙән елдерә. Был тиклем һыуыҡ күреп өйрәнмәгән юлдаштарымдың күңелен күтәрмәк булып: «Һуғыш тамуғына илтеп тыҡмайҙар бит беҙҙе, эшкә алып баралар, йылы кейем дә бирерҙәр, һыуыҡҡа нисек тә түҙербеҙ», – тип, Ғәйшәмде йыуатҡан һүҙемде ҡабатлайым, үҙемде ирәбе тоторға тырышам.\nНисәмә көндәр әҙ-әҙгә генә туҡтап килә торғас, бер ҙур вокзал ҡаршыһына килеп туҡтаныҡ. Ни өсөн икәнен әйтмәй, төшөргә тигән команда булды. Барыр еребеҙгә килеп еттек микән әллә, тип юрауыбыҙ бушҡа сыҡты, әле саҡ Новосибирскиға ғына еткәнбеҙ икән. Вагондарҙан төшөп, строй менән вокзалға индек тә, бер мөйөштә команданы туплап, артабан ни эшләргә, ҡайҙа барырға әмер көттөк. Мунса инергә туҡтатҡандар икән, йылынып та өлгөрмәҫтән, стройға теҙеп, мунсаға алып киттеләр. Барған еребеҙҙең исеме генә мунса, берәр тас һыуҙа йыуынып ҡойондоҡ та, тимер мискәлә ҡайнар быу менән бешекләгән өҫ кейемдәребеҙҙе кейеп, йәнә строй менән вокзалға ҡайтып индек. Таш иҙәндә төн үткәреп, иртәгәһенә таң менән йәнә эшелондарға тейәлдек, йәнә вокзал-станцияларҙы һанай-һанай, сиге булмаҫтай тойола башлаған сәфәребеҙҙе дауам иттек. Беҙҙең отрядта минән башҡа ике татар, дүрт еврей, ун ике рус, ҡалғандары – күбеһе ҡышлаҡтарҙан килгән үзбәктәр. Оло Фирғәнә каналын ҡаҙыуҙа ҡатнашып, орден, миҙал алғандар байтаҡ. Мамыҡ үҫтереүҙә дан алғандар ҙа бар. Бер һүҙ менән әйткәндә, үзбәк иленең терәге булған егәрле ир-ат йыйылған. Улар араһынан һүҙ тыңлатырлыҡ бер нисә кешене үҙемә ярҙамсы итеп алғайным. Шулар арҡаһында ыҙғыш-талаш, тәртип боҙоуҙар булманы. Тәғәйен станцияларҙа төшөп алған сухой паекты хәрәмләшмәй, ғәҙел бүлеп биреү ҙә татыулыҡты нығытҡандыр.\nНиһайәт, күҙ терәп килгән Красноярскийҙы ла үтеп киттек. Злобинск тигән станциянан һуң, Базосково тигән разъезда оҙаҡҡа туҡтаныҡ, буғай. Һеҙҙе йәһәннәм сигенә килтереп еткерҙем, ғәфү итегеҙ, тигәндәй, уфылдап, эшелонды ысҡындырҙы ла ҡайҙалыр китте паровоз.\nЕл ыжғырыуын, меңәр километр сабып арыған, ҡаҡшаған вагондарҙың ыңғырашып ҡуйыуын иҫәпләмәгәндә, беҙҙе шомло тынлыҡ солғап алды. «Вагондарҙан төшөргә! Сафҡа теҙелергә!» Команда ла күңелдергә хәүеф һалып, етмәһә, төн уртаһында, үтә лә сәйер, мәғәнәһеҙ һымаҡ яңғыраны. Декабрь төнөнөң иң ҡараңғы сәғәте ине. Бөрөшөп кенә йоҡоға талған кешеләр, теләр-теләмәҫ кенә күҙҙәрен асты, һуҡрана-һуҡрана ҡуҙғала башланылар. Беҙ эшләйәсәк төҙөлөштән вәкил ҡаршы алырға килеп торған. Ул, кирелеп-яҙылырға ла форсат бирмәй, хеҙмәт әрмийстарын стройға теҙеп, исемлек буйынса барлап сығырға ашыҡтырҙы. Һибелмәй-сәселмәй теүәл килеп еткәнбеҙ.\nТирә-яҡта күҙгә төртһәң, бер ни күренмәҫ ҡараңғы, тышта себер һыуығы үҙенең ҡарлы бурандарын ыжғырта-һыҙғырта, юлда оҙаҡ килеп биҙҙергән вагонға кире инеп һыйынырға бик-бик теләһәк тә, хәҙер беҙ ошо остоҡ ҡына рәхәттән дә мәхрүм ҡалғайныҡ. Ҡаршылаған вәкилде алға ҡуйып, уның артынан эйәрергә, тәрән ҡарҙа бата-сума атларға мәжбүр инек. Төндөң ҡараңғылығы, сатлама һыуыҡ, осороп алып китерҙәй булып ыжғырып-һыҙғырған көслө ел йылы яҡта тыуып үҫкән әҙәм балаларына үлем ғазабы булып күренгәндер. Инде артабан аҙым атларға тәҡәт ҡалманы, тигәндә, алда тоноҡ ҡына ут ишараһы күренде. Ҡот осҡос бурандан ышыҡ вәғәҙә иткән ошо яҡтылыҡ артабан атларға илаһи көс биргәндәй булды. Күҙ яҙлыҡтырмай ҡарап бара торғас, ут яҡтыһында ҙур-ҙур барактар күренде. Беҙҙең килерҙе көтөп торғандарҙыр, ике барактың тәҙрәләрендә тоноҡ ҡына ут баҙлай ине. Ишекте асыу менән тәҡәтһеҙ өшөгән кешеләр команданы ла көтмәй, ҡыйыҡ аҫтына инә һалырға ашыҡты. Ожмахҡа килеп индекме ни! Барак эсе йылы, яҡты, бер нисә урынға ҡуйылған тимер мейестә сытырлап ут яна. Буйҙан-буйға ике ҡатлы оҙон сәкегә таҡта түшәлгән. Түшәкһеҙ-ниһеҙ ҡаҡ таҡта тип ҡайҙа инде ҡуҫтарланып тороу – беҙҙең халыҡ һәр береһе үҙенә иптәш табып, ҡайһыһы өҫкө, ҡайһыһы аҫҡы ҡатҡа төйәкләнә. Бер нисә урында ҙур бактарға һыу тултырып ҡуйылған икән, кешеләрҙең бер ҡатары үҙҙәренең ҡалай сәйгүндәрендә сәй ҡайнатырға ҡуйҙы. Ҡапсыҡтарҙағы ризыҡты уртаға ҡуйып, төркөм-төркөм сәй эсеү фасонын килтереп, сәй ҙә эсә башланылар.\nҠайнар сәйҙән хушланып, инде йоҡлау яғын ҡараныҡ. Ҡаҡ сәкегә барлы-юҡлы кейемдәребеҙҙе йәйеп, арҡаға аҫып килгән ҡапсыҡтарыбыҙҙы баш аҫтына ҡуйып, үлек кеүек йоҡлағанбыҙ. Йоҡо түшәк һайламай тигәндәре шулдыр инде. Икенсе көндө иртүк тороп, йыуынғандан һуң, әлеге ҡалай сәйнүктәргә йәбештеләр. Сиратлап, сәй урынына ҡайнар һыу эсеп хушландыҡ. Ул арала оҙаҡ та үтмәне, үҙҙәре менән таныштырыр өсөн хужалар килеп етте. Улар берәм-берәм беҙҙең алға сығып, бында ниндәй эш башҡарыр өсөн килгәнебеҙҙе аңлатты. Ҡыҫҡаһы, фронт яғынан күсерелгән заводтарҙы мөмкин тиклем тиҙерәк ошонда ҡороп ултыртырға тейеш булабыҙ. Кем дә кем ихласлығын һалмай, ырыя ғына эшләй, бүтәндәргә һалыша йәки ҡасып китергә уйлай – ундайҙарға аяу булмаясаҡ, тип алдан иҫкәртеп ҡуйҙылар. Өйҙән кейеп килгән еңел-елпе, сыбар кейемдә бик меҫкен, йәлләүес күренгәнбеҙҙерме, ашханаға алып барыуҙан алда, кейендерергә алып киттеләр. Һәр беребеҙгә телогрейка, йылы салбар, кейеҙ итек, ҡолаҡсын бүрек һәм ҡулҡап та бирҙеләр. Шул кейемдәрҙе кейеп, ашханала һигеҙ йөҙ грамм көнлөк икмәкте кәбеҫтә һурпаһына ҡушып ашап алғас, күңелдәр күтәрелгәндәй булды. Фирғәнәгә килеп, беҙҙе ошо төҙөлөшкә тәғәйен иткән таныш Новоженов бындағы хужаларҙың береһе икән, төшкө аштан һуң ул тағы беҙҙең янға килде. Әйтер һүҙе бөтмәгән икән.\n– Һеҙҙең данығыҙ бөтөн Союзға мәғлүм, 1939 йылда һеҙ большой ферганский каналды ослап сыҡҡан кешеләр. Шуның өсөн беҙ һеҙҙе бында канал ҡаҙыу эшенә ҡуябыҙ. Төҙөләсәк заводҡа иң тәүҙә электростанция кәрәк. Станцияға кәрәкле һыуҙы Енисей даръяһынан алыу ҡаралған. Иртәгәнән шул каналды ҡаҙа башларға кәрәк булыр, – тине Новоженов.\nИртәгәһенә иртүк, күрһәтелгән сәғәттән бер минутҡа ла һуңламай-һуҙылышмай, эшкә сығырға указание бирелде. Ошоға тиклем әҙ генә булһа ла үҙ форсатыбыҙ менән ятҡан-торған кешеләргә бынан түбән команда буйынса ғына йәшәргә ҡалғанды, үҙ ихтыярыбыҙҙы бөтөнләйгә юғалтҡаныбыҙҙы тойоп йоҡларға яттыҡ.\nТаң менән «подъем» ҡысҡырыуға һәммәбеҙ ҙә тиҙ генә тороп, ҡул-биттәрҙе йыуып, өйрәнмәгән яңы кейемдәребеҙҙе кейеп, ашханаға барҙыҡ. Һигеҙ йөҙ грамм икмәкте лә алдыҡ, кәбеҫтә һыуын да эстек, ашхананан сығып, эшкә барыр өсөн сафҡа ла теҙелдек. Шунда минең отрядтағы дүрт еврейҙың кинәт кенә юғалыуы мәғлүм булды. Аҙаҡтан һорашып белдек: бындағы төҙөлөш хужалары үҙҙәренең милләттәштәрен башҡа эшкә алғандар икән, Фирғәнә каналын ҡаҙыуҙа эш тәжрибәләре юҡ, көрәк-кәйлә тота белмәҫтәр, тип уйлағандарҙыр...\nТөҙөлөш майҙанына сафҡа теҙелеп китеп барышлай, бер урында туҡталып, ҡулыбыҙға кәйлә, зубило, кувалда, тимер көрәктәр алып, канал ҡаҙа торған урынға килеп еттек. Буласаҡ канал урынына күрһәткән билдәләр буйынса ҡулыбыҙҙағы ҡоралдар менән тотондоҡ ҡаҙырға. Көндөң зәңгеткес һыуыҡлығынан ер метр ярымдан да тәрәнерәк суйын кеүек ҡатҡан ине. Беҙҙең лом, кәйләләрҙең көсө етерлек түгел. Күпме тырышһаҡ та, уймаҡтай ҙа соҡор ҡаҙа алманыҡ, тәүге эш көнөбөҙ шулай аҙапланып ҡына үтте. Уның ҡарауы, байтаҡтар битен-танауын туңдырҙы. Ҡырҡ градусҡа еткән себер һалҡыны кешене иркәләтмәй шул. «Һуғышта окоп-траншеяларҙы һалдат пулялар, снарядтар ямғыры аҫтында ҡаҙа, бында һеҙҙе үлем һағалап тормай, ҡыуанып эшләгеҙ!» – тип төҙөлөш етәкселәре йөпәйтләһәләр ҙә, фәрештә ҡанаты елпеүенән дә бигерәк, рәхимһеҙ үлемдең йәнде-тәнде өшөткән һулышы бында тәүге аҙымдарҙан уҡ беҙҙе эҙәрлекләй башланы...\nЙән биргәнгә, йүн биргән, тигәндәй, маҡсатына ирешер өсөн әҙәм балаһы әмәл эҙләп таба икән. Тайганан йыуан-йыуан ҡоро ағастарҙы машиналарҙа килтереп, буласаҡ канал буйлатып һуҙып сығабыҙ ҙа, солярка һибеп яндырабыҙ. Тәүге көндәрҙә утҡа һырлығып, өҫтөндәге кейемен, кейеҙ итеген яндырыусылар ҙа булды. Өтөп алып барған һыуыҡтан ҡасам тип утҡа ла барып инеп булмай шул... Йәндәрен һаҡлар өсөн түҙеп торғоһоҙ һыуыҡ менән көйҙөргөс ут уртаһында тыпырсынған, унда-бында берлеккән меҫкендәрҙе ниндәй гонаһтары өсөн яҙмыш ошонда әйҙәп килтереп, тереләй гүр ғазабы менән язалай икән. Таш менән кимерергә тура килгәндә лә, канау ҡаҙылырға тейеш. Әгәр ошо бурысты башҡарып сыҡмайһың икән, һин – халыҡ дошманы. Ни тиклем көстө аямай тырышһаҡ та, эшебеҙ алға китмәне. Йомран тишегендәй генә ҡаҙылған соҡорға шартлатҡыс тултырып аттыра башлағас ҡына – туң ер биреште. Һуғыш түгел, ә иртәнән кискә тиклем шартлау гөрһөлдәй, туң ер ҡара ҡойон булып теткеләнеп һауаға күтәрелде лә, ҡурғаш йомролары һымаҡ туптырлап, киренән туң ергә ауа. Бында һуғыш түгел, шулай ҙа кешеләр үлә башланы. Өйҙән алып сыҡҡан күпмегә генә етә инде ул, бөтәбеҙҙең дә ҡапсыҡтар бушаны, ашхана ашына ғына күҙ терәп ҡалдыҡ. Барлыҡ ашаған-эскән ризығыбыҙ – иртән кәбеҫтә һыуы, әйләнә лә кәбеҫтә һыуы, кисен дә шул уҡ кәбеҫтә һыуы. Балыҡ тәңкәһендәй ҙә май әҫәре юҡ. Биргән һигеҙ йөҙ грамм икмәген ҡулыңа алып һыҡһаң һыуы аға, үҙе ҡара, үҙе әсе, икмәк тиһәң, икмәк түгел, нимә булғандыр. Һин уны ашаһаң, ул һинең йөрәгеңде ашай торған бер нәмәнән ғибәрәт ине.


Октябрьскийҙа һөт кухняһы асылды\n21 Ноябрь 2019, 10:50\nРеспублика етәкселеге ҡарары менән Башҡортостанда һөт кухнялары ҡабаттан тергеҙелеүе мәғлүм. Был эш “Демография” милли проектының “Башҡортостан Республикаһында граждандарҙы сәләмәт тормош рәүешенә, шул иҫәптән, сәләмәт туҡланыуға һәм насар ғәҙәттәрҙән арындырыуға йәлеп итеү системаһын формалаштырыу” төбәк проекты буйынса тормошҡа ашырыла.\nБашҡортостанда өс йәшкә тиклемге 150 меңдән ашыу бала йәшәй, уларҙың 26 меңе бушлай һөт продукттары менән тәьмин ителеү хоҡуғына эйә.\nБыға тиклем һөт кухняһы Өфөлә генә булһа, ағымдағы йылдың 1 июленән Стәрлетамаҡ ҡалаһында ла ошондай учреждение эшләй башланы. Уның продукцияһы менән Стәрлетамаҡ, Өфө, Ишембай райондарында, Стәрлетамаҡ, Ишембай, Күмертау ҡалаларында йәшәүсе 2118 бала тәьмин ителә.\nБөгөн иһә һөт кухняһы республикабыҙҙың көнбайышында – Октябрьский ҡалаһында асылды. Заман талаптарына ярашлы проектланған һәм төҙөлгән, барлыҡ санитар нормаларға һәм ҡағиҙәләргә яуап биргән производство юғары сифатлы, тәмле, хәүефһеҙ продукция етештереүгә булышлыҡ итә.\nҺөт, кефир, эремсек, йогурт – быларҙың барыһы ла Октябрьскийҙағы фабрика-кухняла етештереләсәк. Тиҙҙән ассортимент 12 позицияға тиклем еткереләсәк.\nПроизводствола тәүлегенә биш тонна һөт эшкәртелә, был йылына 1,5 миллион порция тигән һүҙ. Һөт аҙыҡтары менән Октябрьский ҡалаһында, Туймазы, Бәләбәй, Әлшәй, Дәүләкән райондарында йәшәгән 1,2 мең бала тәьмин ителәсәк. Ҡала биләмәһендә уларҙы таратыу өсөн ике пункт ойошторолған, райондарҙа ла берәр пункт эшләйәсәк.\n2020 йылдың 1 ғинуарынан льготалы категорияға ҡараған республика балалары бушлай һөт продукцияһы менән тәьмин ителәсәк. Был исемлектә – ҡоро һәм махсус ҡатнашмалар, ҡоро бутҡалар, һөт аҙыҡтары.\nФото Октябрьский ҡалаһы хакимиәтенән.


49. Хужүрәт (Бүлмәләр)\n(Хужүрәт сүрәһе 18 аяттан тора. Мәҙинәлә ингән. Исеме дүртенсе аяттағы «Хужүрәт» — бүлмәләр һүҙенән килә)\nӘй, иманлы әҙәмдәр! (Һүҙҙә һәм ғәмәлегеҙҙә) Аллаһтың һәм Рәсүленең алдына сыҡмағыҙ. Аллаһ ҡаршыһында (гөнаһлы булыуҙан) ҡурҡығыҙ. Шик-шөбһә юҡ, Аллаһ ишетеп, белеп тороусы.\nӘй, иманлы әҙәмдәр! Пәйғәмбәрегеҙ янында тауыш күтәрмәгеҙ. Бер-берегеҙгә ҡысҡырып баҡырған кеүек, Пәйғәмбәргә ҡаты тауыш менән өндәшмәгеҙ. Юҡһа, һеҙ үҙегеҙ ҙә абайламаҫтан, ғәмәлдәрегеҙҙе юҡҡа сығарырһығыҙ.\nАллаһ илсеһе янында түбән (тыныс) тауыш менән һөйләшеүселәрҙең, һис шикһеҙ, Аллаһ тарафынан саф мосолман булыуы һынала. Уларға ярлыҡау һәм олуғ әжер бар.\n(Мөхәммәд) өй бүлмәләре аша һиңә аҡырып өндәшкән бәндәләрҙең күбеһе быны (был әҙәпһеҙлеген) аңламай.\n(«Етмеш кеше йыйылышып, өйлә уаҡытында Пәйғәмбәр янына килде. Пәйғәмбәр үҙ бүлмәһендә ине. Тыштағылар: «Эй, Мөхәммәд! Сыҡ беҙҙең янға-а!» — тип аҡырҙылар». Ғәли Турғут тәфсиренән.)\nӘгәр улар һин сыҡҡансы сабыр итеп көтөп торған булһа, әлбиттә, үҙҙәре өсөн бик яҡшы булыр ине. Аллаһ — ярлыҡаусы һәм мәрхәмәтле кисереүсе.\nӘй, иман килтергән кешеләр! Әгәр ҙә шикле кеше һеҙгә берәй хәбәр килтерһә, ул хәбәрҙең хаҡмы, юҡмы икәнлеген тикшерегеҙ. Юҡһа, абайламаҫтан, бер төркөм халыҡҡа зыян килтерерһегеҙ ҙә, һуңынан үкенерһегеҙ.\nШуны белеп тороғоҙ, һеҙҙең арала Аллаһтың илсеһе бар. Мөһим эштәрҙе ул һеҙҙең теләк менән генә башҡарһа, һеҙ ҡыйын хәлдә ҡалған булырһығыҙ. Аллаһ һеҙҙең күңелдәрегеҙгә иман һеңдерҙе, иман нуры һеҙҙе биләп алды. Кәфер эштәрҙе, әшәкелекте, (Хаҡҡа ҡаршылыҡты) ғисъянды һеҙгә харам итте. Тура юлға баҫҡандар бына шулар булыр.\nБыл—Аллаһтың ниғмәте, йомартлығы. Аллаһ — ғилем эйәһе һәм хакимдыр.\nМосолмандар ике төркөмгә айырылып, һуғыша башлаһалар, уларҙы татыулаштырығыҙ. Береһе башлап ғәҙелһеҙ һөжүм итһә, Аллаһ ҡушҡанса ғәмәл ҡыла башлағанға саҡлы, шул яҡҡа ҡаршы һуғышығыҙ. Бойһонһалар, ғәҙеллек менән татыулаштырығыҙ. Һәм һәр эштә ғәҙел булығыҙ. Шик юҡ, Аллаһ ғәҙел ғәмәлдәрҙе ярата.\nМосолмандар үҙ-ара ҡәрҙәш. Шулай булғас, ҡәрҙәштәрҙең араһын яйлаһағыҙ һәм Аллаһтан (язаһынан) ҡурҡһағыҙ, ярлыҡанырһығыҙ, Уның рәхмәттәренә ирешерһегеҙ.\nӘй, мөьминдәр! Бер төркөмөгөҙ икенсеһен мыҫҡыллап көлмәһен (кәмһетмәһен). Бәлки, улар (мыҫҡыллаусынан) күпкә яҡшыҙыр. Ҡатындар ҙа ҡатындарҙан көлмәһен. Бәлки, улар күпкә яҡшылыр. Бер-берегеҙҙе ғәйепләмәгеҙ. Бер-берегеҙгә әшәке ҡушаматтар таҡмағыҙ. Иман килтереп тә, әшәкелек ҡылыу яман ғәҙәт. Тәүбәгә килмәгәндәр рәхимһеҙ залим була.\nӘй, иманлы кешеләр! Уйҙырмаларҙың (ғәйбәт, имеш-мимештәрҙең) күбеһенән ваз кисегеҙ. Уларҙың байтағы гөнаһ. Кешенең серен һатмағыҙ, шымсылыҡ ҡылып, бер-берегеҙҙең ғәйебен (тырнаҡ аҫтынан кер) эҙләмәгеҙ. Берегеҙ икенсегеҙҙең артынан (яман) һөйләп ҡалмаһын. Үлгән туғанының итен ашап, кеше тәм табырмы? Был нәжес бер ғәмәл булыр ине. Шулай булғас, (был харамдарҙы ҡылып, гөнаһҡа батыуҙан) Аллаһтан ҡурҡығыҙ. Шик юҡтыр, Аллаһ тәүбәләрҙе ҡабул итә һәм ярлыҡай.\nӘй, әҙәм балалары! Хаҡтыр, Беҙ һеҙҙе бер ир, бер ҡатын итеп яралттыҡ. Бер-берегеҙ менән аралашығыҙ тип, һеҙҙе ҡәүемдәр һәм ҡәбиләләргә айырҙыҡ. Хаҡтыр, гөнаһ ҡылыуҙан ҡурҡҡан кеше Аллаһ ҡаршыһында иң оло абруй ҡаҙаныр. Шөбһәһеҙҙер, Аллаһ барыһын да белеп, барыһынан да хәбәрҙар булып тора.\n— Иман килтерҙек, — тине. Әйт һин уларға:\n— Һез: иман килтерҙек, тип әйтмәгеҙ; буйһондоҡ, тип әйтегеҙ. Иман һеҙҙең күңелегеҙгә кереп урынлашманы бит әле. Аллаһҡа һәм уның илсеһенә итәғәт итһәгеҙ, Аллаһ ҡаҙаныштарығыҙҙы кәметмәҫ. Аллаһ — йомарт ярлыҡаусы, миһырбанлы кисереүсе.\nБары тик Аллаһҡа һәм уның Рәсүленә иман килтергәс, икеләнеп ҡалмаған, Аллаһ юлында малын һәм йәнен ҡыҙғанмайынса көрәшкән кеше генә хаҡ мосолман була. Бына шулар (эштә) ғәҙел, һүҙҙә тоғро кешеләр.\n— Һеҙ (үҙегеҙ ҙә ышанып бөтмәгән) динегеҙгә Аллаһты өйрәтергә алындығыҙмы? (Йүнләп иман килтермәгән башығызҙҙан, иман килтерҙек тип, Аллаһты алдарға аҙапланаһығыҙмы?) — тип. Аллаһ күктәрҙә булғандарҙы ла, Ерҙәгеләрҙе лә белеп тора. Аллаһ бөтөн нәмәне дөрөҫө менән белеп тороусы.\n— Ислам динен ҡабул итеүебеҙ һинең файҙаң, мәнфәғәтең өсөн, — тип фараз ҡыла.\n— Минең күңел булһын өсөн генә мосолманлыҡты ҡабул итмәгеҙ. Ғәҙел кешеләр икәнһегеҙ, шуны белеп тороғоҙ: әгәр иманығыҙҙа ныҡ торһағыҙ, һеҙҙе тура юлға йүнәлтеп, Аллаһ һеҙҙең үҙегеҙгә мәнфәғәт ҡылыр, — тип.\nШөбһәһеҙ, Аллаһ — күктәрҙең һәм Ерҙең серҙәрен белеүсе. Аллаһ — ҡылғандарығыҙҙы күреп тороусылыр.


21 декабря 2016 — 16:15 ГТРК «Башкортостан»\nМәскәүҙә өс яҡлы осрашыуҙа Рәсәй, Төркиә һәм Иран Сүриәлә тыныслыҡ тәьмин итеү буйынса саралар планын тикшерҙе. Бындай форматта осрашыу тәүге тапҡыр үтте. Яҡтар билдәләүенсә, Сүриәләге конфликтты хәрби юл менән хәл итергә ярамай. Өс ил ИГИЛ-ға ҡаршы бергәләп көрәшергә һөйләшеп килеште.\nРәсәй һәм Төркиәнең берлектәге төркөмө Анкарала Рәсәйҙең Төркиәләге вәкиле Андрей Карловты атып үлтереүҙе тикшерә башланы. Беҙҙең ил дә, Төркиә лә был енәйәттең маҡсаты ике ил араһындағы мөнәсәбәттәрҙе ҡаҡшатырға тырышыу, тип белдерә. Рәсәй дипломаты дүшәмбе Рәсәй тураһындағы фото күргәҙмәне асыу тантанаһында сығыш яһағанда атып үлтерелгәйне.\nБерлиндағы теракт өсөн “Ислам дәүләте” ойошмаһы яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә алды. Раштыуа йәрминкәһендә ҡатнашыусыларҙы ауыр йөк машинаһы менән тапатыусы террорсы әле иректә.


«Салауат Юлаев»: Ҡазанда еңеүҙәр кәрәк! // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n«Салауат Юлаев»: Ҡазанда еңеүҙәр кәрәк!\n11:40, 5 апреля 2010 Йәмғиәт\nДүшәмбе, 5 апрелдә, Ҡазанда Континенталь хоккей лигаһының Көнсығыш конференцияһында плей-офф серияһы финалында өсөнсө матч үтә. Урындағы «аҡ барыҫтар» Өфөнөң «Салауат Юлаев»ын ҡабул итә. Уйын Мәскәү ваҡыты менән 19 сәғәттә башлана.\nӘлегә дүрт еңеүгә тиклем барған алыштарҙа иҫәп “Аҡ барс” файҙаһына 2:0, Өфөлә ҡазанлылар КХЛ регуляр чемпионаты еңеүсеһен ике тапҡыр отто - 4:3 һәм 2:1 (овертаймда). Өфөгә «Салауат» серияла өмөт менән (2:2 йәки 1:3 иҫәбе менән), йәки йәйге отпускыға әҙерләнеп ҡайтасаҡ (0:4).\nКөнбайыш конференцияла ХК МВД (Балашиха) элгәре Ярославлдә «Локомотив»ты еңде — 6:4 һәм серияла иҫәп буйынса алда бара 2:1.


Ғүмерен “Нөгөш” колхозында водитель һөнәренә арнай | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Ғүмерен “Нөгөш” колхозында водитель һөнәренә арнай\nҒүмерен “Нөгөш” колхозында водитель һөнәренә арнай\nШәрип ауылында тыуып-үҫкән Миңнулла Имелбаев үҙенең 87 йәшен билдәләй. Ул - һуғыш осоро балаһы, атаһы Хәйрулла 1942 йылда фронтҡа алынғас, ғаилә 5 бала менән ҡала. Беренсе оло юғалтыу ҡайғыһын ошо йылдың яҙ айында әсәһе вафат булғас кисерә. Береһенән - береһе бәләкәй фронтовик балаларын өләсәһе һәм Кәшифә инәйҙәре тәрбиәләшә. Иң олоһо Миңнуллаға ғына түгел, бөтәһенә лә тигеҙ төшә ауырлыҡ. Күмәк хужалыҡта нимә ҡушалар, шуны эшләп, бер маҡсат, хыял менән йәшәйҙәр - аталары иҫән-һау ҡайтһын, туғандары бергә булһын. Ҡурҡырға сәбәп тә була: бер көн уларҙы йыйып, Ергәнгә балалар йортона алып китәләр. Ошо мәл хәтеренә ныҡлы уйылған хеҙмәт ветеранының. Әммә теләктәре бойомға аша, аталары яраланып ҡайтҡас, уларҙы барып ала. Мәктәптә 4 класс тамамлағас, артабан уҡыу мөмкинлеге теймәй. Сәбәбе - әлеге шул аслыҡ, яланғаслыҡ. Баласаҡ хәтирәләре күп һәм онотолмай. Шуларҙың береһе, кис етһә, бәләкәй ҡул санаһы һөйрәп, ел ауҙарған ағас, ботаҡ йыйырға сығыуҙары. Тамаҡҡа туйғансы ризыҡ тейгәне юҡ, кейем йоҡа, әммә йәшәргә теләк көслө - көрткә батып, мейес йылытырлыҡ утын йораты һөйрәп ҡайталар. Яҙғыһын баҡсала серегән картуфтан көлдә бешкән ҡоймаҡ, үлән тамырҙары, кесерткән ашы, ҡуян тубығы шул осор балаларын аслыҡтан йолоп ҡалған төп ризыҡтар булғандыр, моғайын. Ғүмерен “Нөгөш” колхозында водитель һөнәренә арнай. Етәкселек тарафынан тик маҡтау һүҙҙәренә лайыҡ була.\nАрыҫлан ауылынан Лилиә Шәүәли ҡыҙының яҙмышы нимәһе менән үҙенсәлекле? Ябай ауыл фельдшеры ниндәй батырлыҡ ҡылған тип уйлайһығыҙ?! Атаһы, Тыуған илен яҡлайым тип, һалдат кейемен кейгәндә ҡыҙ бәләкәй була әле. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡәҙерлеләре һуғыш башланған йылда китеп, 1943 йылда хәбәрһеҙ юғала. Уның: “Ҡыҙымды врач итәм” тигән һүҙҙәре Лилиә апайға васыят булып тапшырыла. 9-сы класты тамамлағас, медсестралар курсын тамамлай, Смаҡ ауылында эшләй. Бер ни тиклем Мәләүездә һөнәре буйынса тәжрибә туплағас, Шәрип ауылына эшкә йүнәлтәләр. Бында ул ғүмерлек йәре Миңнулланы осрата. 1959 йылдың 31 декабрендә нигеҙ һалына уларҙың ғаиләһенә. Береһе водитель, икенсеһе - фелдьдшер. Тыуған төйәгенең маҡтауға лайыҡ парҙарының береһе - ул Имелбаевтар. Ике балаға ғүмер бүләк итәләр, улдары Риф атаһы һөнәрен дауам итә, ҡыҙҙыры Ләйсән уҡытыусы һөнәренә эйә. Юғары уҡыу йортонда белем алған 4 ейән-ейәнсәрҙәренә - оло терәк, яратҡан олатай-өләсәй.\nЛилиә инәй, тормош юлына байҡау яһап, ауыр көрһөнөп ҡуя. Өс тиҫтә йыл ғүмерен яҡташтарының һаулығын һаҡлауға арнаған ветеранды бөгөн, тормош нисек кенә яҡшы булмаһын, йәштәрҙең бала табырға ашығып бармауы, айырылышыуҙар һаны артыуы борсой. “Ул йылдарҙа Шәрип, Арыҫлан ауылдарында 3 йәшкә тиклемге балалар һаны 340-тан аша ине. Мин үҙем, хәтерләүем буйынса ғына, 140-150 балаға кендек инәһе булдым, - тип йылмая ағинәй. - Ҡайҙан ғына тикшереү, делегация килһә лә, мотлаҡ ауыл ФАП-на килтерерҙәр ине, сөнки беҙ бөтә күрһәткестәр буйынса өлгөлө пункт булдыҡ”,-ти.\nУлар икеһе лә - социалистик хеҙмәт алдынғыһы, хеҙмәт ветераны исеменә, төрлө кимәлдәге Маҡтау грамоталарына лайыҡ хөрмәтле граждандар.\nБөгөн Лилиә һәм Миңнулла Имелбаевтар тормош тәжрибәһен йәштәр менән ихлас уртаҡлаша. Тыуасаҡ таңдарҙы илгә тыныслыҡ, балаларҙың тулы ғаиләлә атай-әсәй ҡанаты аҫтында тәрбиәләнеүен теләп ҡаршылай улар.\nҒаилә бәхете - байлыҡта түгел, бер-береңә булған ихтирам, балаларыңдың һиңә яратып өндәшеүе, һағынып атай нигеҙенә ҡайтыуы, бергә ҡартайыуҙа. Арыҫлан ауылынан Имелбаевтар бына шуға бәхетле.


"Йәшлек" гүзәле » Страница 5 » Архив газеты "Йәшлек"\nОбщие сведения новостной источник.\nКамиллыҡҡа ынтыла Ләлә Яңылыҡтар » "Йәшлек" гүзәле\nҺеҙ һүрәттә күргән сәскәләй матур, һомғол буйлы, мөләйем ҡыҙ – Ейәнсура районының Күгәрсен ауылы һылыуы Ләлә Әминева. Ҡыйғас ҡара ҡаштары аҫтынан һирпеп ҡараған серле күҙҙәре, тулҡынланып торған оҙон толомдары әсир итерлек уның.\nӘлеге көндә Ләлә БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетының 4-се курсында белем ала. Тырыш, уңған ҡыҙ бар ергә лә өлгөрә: уҡыуҙа ла алдынғы, бер үк ваҡытта эшләп тә йөрөй. «Заман беҙҙән күпте талап итә.\nХур ҡыҙы һәм... штанга Яңылыҡтар » "Йәшлек" гүзәле\nБашҡорт милли кейемендәге ҡыҙҙың сәс толомона иғтибар итеп, үҙенекеме икән, тип уйлап ҡуйҙым. Сөнки бөгөн оҙон сәс үҫтереүсе ҡатын-ҡыҙҙар алтын бәрәбәрендә.\n– Үҙемдең сәсем шулай, апай, – тип ихлас йылмайҙы ҡыҙ минең һорауыма. Һәм ҡалын сәс толомон күнегелгән хәрәкәт менән етеҙ генә яурыны аша артҡа ташланы. – Күптәр шулай тип һорай.\nҺоҡланыуымды йәшерә алмайынса:\n– Собханалла, күҙ теймәһен, – тип, унан һаман да ҡалмаҫҡа тырыштым. – Был тиклем сәсте нисек итеп тәрбиәләмәк кәрәк? Бер йыуыуға бер һауыт шампунь китәлер ул?\n– Эйе, апай, ярты стипендиям шампунь менән бәлзәмдәргә китеп тора.\nҺылыуҡайҙың ризалығы менән уны фотоға төшөрөп алдыҡ. Шәп бит, эйеме?! Егеттәрҙең һушы китер инде!\nЯңы танышым Нәркәс МӨХӘМӘТЙӘНОВА Салауат педколледжының III курсында уҡып йөрөй икән.


Уҙған тәүлектә республика юлдарында биш кешенең ғүмере өҙөлдө\nФажиғәле осраҡтарҙың береһе Иглин районында теркәлде.\nТикшереүҙәр барышында асыҡланыуынса, Балтика ауылынан 49 йәшлек водитель идара итеү һәләтен юғалтып юлдан төшөп китә. Һөҙөмтәлә Geely автомобиле түңкәрелә. Был ваҡытта салонда ирҙең 30 йәшлек граждан ҡатыны һәм өс бала ултырған була. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, аварияла водитель һәм туғыҙ йәшлек малай һәләк була. Ҡалған пассажирҙар төрлө дәрәжәләге тән йәрәхәттәре менән дауаханаға оҙатыла.\nУҙған төндә Белорет районында "Лада Веста" автомобиле ике ҡатынды берҙерә. Был ваҡытта улар ике ир оҙатыуында йәйәүләп китеп барған булған. Ғәҙәттән тыш хәл һөҙөмтәһендә ханымдар һәләк була . Уларҙың береһе Учалынан 30 йәшлек ҡатын булыуы асыҡлана, икенсеһенең шәхесе әлегә билдәһеҙ.\n"Һамар - Өфө - Силәбе" трассаһының Силәбе өлкәһенә ҡараған өлөшөндә йөк тейәгән автомобиль күперҙән сығып осҡан. Фура ҡоролманы емереп, Йүрүҙән йылғаһына ҡолай. Шунлыҡтан М-5 трассаһында автомобилдәр тығыны барлыҡҡа килә. Бәхеткә, водитель мөғжизә менән иҫән ҡала. Әлеге ваҡытта авария сәбәптәрте асыҡлана.


Күмертау ҡалаһында полиция хеҙмәткәрҙәре үҙенсәлекле енәйәт төркөмөн ҡулға алды\nКомпьютер техникаһы магазинында аҡса ваҡлатырға теләүсе сит ил граждандары һатыусыларҙа шик тыуҙыра.\nҺатыусылар Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы электроника магазинында ла ошондай уҡ үтенес менән мөрәжәғәт итеүселәр хаҡында ишеткән була. Стәрлетамаҡ магазинындағы видеоҡоролма яҙмаһынан күренеүенсә, ҡулына аҡса тотҡан ир һатыусы меннә әңгәмәләшә. Ир үҙен Ирандан килгән турист булараҡ таныта. Имеш, 50 мең һумлыҡ банкнотаны ваҡлатып, Рәсәй тураһында иҫтәлеккә серияһында Р хәрефе булған купюралар йыя. Ошо ваҡытта сауҙа үҙәгенә икенсе сит ил гражданы инеп, менеджер менән һөйләшә башлай. Иғтибарын ситкә йүнәлткән персонал кассанан 20 мең һумдан ашыу аҡса юғалыуын һиҙмәй ҙә ҡала. Сауҙа үҙәгенең хәүефһеҙлек хеҙмәте видеояҙманы хеҙмәттәштәренә ебәрә. Шуға ла Күмертау ҡалаһының сауҙа үҙәгенә мутлашыусылар килеп инеү менән, һатыусылар полицияға хәбәр итә.\nВладислав Хаматгәрәев, Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығының енәйәтте асыҡлау идаралығы бүлеге етәксеһе: «Улар быға тиклем хөкөм ителмәгән. Мәскәү ҡалаһында ҡуртымға машина алып, Рәсәй буйынса сәфәр ойошторғандар. Икенсе ҡалаларҙа ла мутлашыуҙары билдәле. Район һәм ҡала бүлектәрендә оператив саралар уҙғарасаҡбыҙ».\nОператив хеҙмәткәрҙәр фаразлауынса, мутлашыу схемаһы алдан уйланған. Бурҙарҙың береһе менеджерҙы һөйләндергәндә, икенсеһе кассир менән аралаша, өсөнсө әшнәләре урамда машинала көтә. Сит ил граждандары Башҡортостанда бер нисә сауҙа нөктәһенән аҡса урлай. Иң ҙур «табышты» улар спорт тауарҙары магазинынан ала - бында ирҙәр ҡулдарына 57 мең һум аҡса төшөрә.


21 апрелдә Рәсәйҙә Урындағы үҙидара көнө билдәләнә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n21 апрелдә Рәсәйҙә Урындағы үҙидара көнө билдәләнә\n15:27, 21 апреля 2014 Йәмғиәт\nБөгөн Рәсәйҙә икенсе тапҡыр Урындағы үҙидара көнө билдәләнә. Яңы байрамды ойоштороу тураһында Указға Рәсәй Президенты Владимир Путин 2012 йылдың 10 июнендә ҡул ҡуйҙы. Яңы дата календарға «урындағы үҙидара институтының ролен һәм әһәмиәтен арттырыу, демократияны һәм гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереү маҡсатында» индерелә, тиелә документта. Дәүләт власы, төбәк һәм муниципалитет органдарына 21 апрелдә байрам сараларын үткәрергә кәңәш ителә.\nБайрамдың датаһы тиккә генә һайланмаған. 1785 йылдың 21 апреле, Екатерина II ҡул ҡуйған, ҡалаларға Хоҡуҡ грамотаһын булдырыу көнө. Грамота урындағы үҙидара органдары тураһында Рәсәй ҡануниәтен үҫтереүгә башланғыс һалған.\nБашҡортостан Республикаһында әлеге ваҡытта 895 муниципаль берәмек бар, шул иҫәптән туғыҙ ҡала округы, 54 муниципаль район, 14 ҡала һәм 818 ауыл биләмәһе.\nРеспубликала Урындағы үҙидара көнөн билдәләү буйынса төп байрам саралары 18 апрелдә үтте. Өфөлә иң яҡшы муниципаль хеҙмәт вәкилдәрен ҡотланылар. Тантаналарҙа Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡатнашты.\nТеги: иҫтәлекле даталар,урындағы үҙидара


Алдараҡ бәйән ителгән фаразды тағы ла бер тарихи факт ҡеүәтләп тора: ғәрәп тарихсыһы Әл-Масуди IX быуат аҙағында төрки ҡәүемдәре араһында һуғыш сығып, ҡапма-ҡаршы тороусы төркөмдәрҙең береһендә баджнак, баджгурд, йаджни һәм наукерда исемле ҡәүемдәр булыуы хаҡында яҙа. Бында аталған наукерда халҡының исеме фарсы телендәге "яңы ҡала" тигәндән алынған: тимәк, былары ла ниндәйҙер "яңы ҡалалар" менән бәйле ҡәүем булып сыға. Р.Ғ. Кузеев тап шундай һығымта яһай ҙа инде: "Иран һүҙбәйләнеше наукерде "яңы ҡала кешеләре" тигәнде белдергән кеүек, төркиҙәрҙең балыҡсы, балыкчи тип әйтеүҙәре лә башта ҡалала йәшәүсе ултыраҡ тормошло кешеләрҙе, йәиһә боронғо ҡалалар периферияһындағы күскенселәрҙе аңлатҡан".\nОшо ғалим үҙ фекеренә дәлил рәүешендә тағы ла бер башҡорт ырыуы этнонимын миҫалға килтерә. Башҡорттарҙа "ирәкте" исемен йөрөткән ырыу тармағы ла киң билдәле. Ә Ҡаҙан ханлығы осорона ҡараған тарихи сығанаҡтарҙа "ҡәлғә", "крепость" мәғәнәһендә ҡулланылған "ирәк" һүҙе лә осрай. Тимәк, ирәкте атамаһын алған башҡорт этник төркөмө лә ҡәлғәләрҙә хәрби хеҙмәт менән көн иткәне өсөн шундай исем алған, тип фараз итеп була.\nКүренекле тарихсы-этнолог Р.Ғ. Кузеевтың балыҡсы һәм ирәкте ырыуҙары атамаларының борон "ҡала, ҡәлғә һаҡсылары" мәғәнәһендә ҡулланылып, аҙаҡтан ошондай хәрби шөғөл менән көн итеүсе кландарҙың этнонимына әйләнеп китеүе хаҡындағы фаразы үтә ҡыҙыҡлы. Бында бер мөһим фактҡа иғтибар итергә кәрәк: башҡорт ырыуҙары Рус дәүләтенә ҡушылған замандарҙа (XVI быуаттың икенсе яртыһынан башлап) башҡорттарҙың ҡала йәки ҡәлғәләре булмай. Әммә тарихи Башҡортостан территорияһында бик күп "ҡаҙылма ҡалалар" табылыуы ла ысынбарлыҡҡа тап килә: күрәһең, VI быуаттың икенсе яртыһынан VIII быуат урталарына тиклем Төрки ҡағанаттары алып барған яуҙар барышындамы, бәлки, унан һуңғараҡ та - Алтын Урҙа осорона ҡараған яу-бәрелештәр һөҙөмтәһендәме - был боронғо башҡорт ҡалаларынан тик харабалар ғына тороп ҡала.\nБоронғо башҡорт ҡалалары тураһында мәғлүмәттәр XII быуатта йәшәгән билдәле ғәрәп географы Әл Иҙриси тарафынан теркәп ҡалдырылған: ул башҡорттарҙың Кастра, Мастра, Гүрхан, Карукия ("Ҡараҡая" булыуы мөмкин) һәм Намджан ҡалалары хаҡында яҙа. Бында Кастраның Ҡас Тора, Мастраның Мас Тора, тип аталыуын фаразлап була, сөнки ул заман төркиендә "тора" һүҙенең "ҡәлғә" мәғәнәһендә ҡулланылыуы ихтимал. Әйткәндәй, һинд-европа телдәренән ингән "тура" һүҙе лә башня, нығытма мәғәнәһендә ҡулланылған, ә хәҙерге хакас телендә шул уҡ һүҙ "өй", "йорт" тигәнде белдерә. Әл Иҙриси хеҙмәттәрен бик ентекләп өйрәнгән белгес, тарих фәндәре докторы И.Г. Коновалова Намджан ҡалаһының ул замандағы сауҙа юлдарының береһе булған Яйыҡ (Урал) йылғаһы ярында, хәҙерге Орск ҡалаһына яҡын урында булыу мөмкинлеге хаҡында фараз итә. Ә Ҡараҡая ҡалаһы, Әл Иҙриси картаһына ярашлы, хәҙерге Өфө территорияһына тап килә. Был яҡтарҙағы традиция буйынса ул замандарҙа ҡала биналары өсөн төп төҙөлөш материалы сифатында, башлыса, ағас йәиһә балсыҡ ҡулланыла. Әлбиттә, баҫҡынсылар менән барған яуҙарҙан һуң бындай ҡалаларҙан күҙгә ташланырлыҡ бер ни ҙә ҡалмай тиерлек. Ошоға дәлил итеп ҡасандыр сәскә атҡан Булғар ҡалаһын килтерергә була - 922 йылда Багдад хәлифе Әл Муктадир илселеге сәркәтибе Ибн Фаҙлан күргән башҡорттар шул уҡ Бөйөк Булғар ханлығы составына ингән халыҡтарҙан була. Булғар ҡалаһы тәүҙә монгол-татар яуы осоронда, 1236 йылда емертелһә, ә аҙаҡтан Урта Азия әмире Аҡһаҡ Тимерҙең Булғар ханы Туҡтамыш менән булған һәләкәтле яуҙары барышында, 1390 йылдар тирәһендә тулыһынса ҡыйратыла. Әйтергә кәрәк, башҡорт ырыуҙары яугирҙары ла ошо тарихи бәрелештәрҙә әүҙем ҡатнаша.\nӘхмәтйән улы Нурмөхәмәт исемле кешенең шәжәрәһендә бына шундай юлдар бар: "Өфө ҡалаһы янында, Ағиҙел йылғаһында, уға Дим йылғаһы ҡойған ерҙә Ҡуңғырат ҡәлғәһе булды; уны төйәк итеүселәр бынан Ургенчҡа күсеп китте. Унда ҡәлғә төҙөнөләр һәм уны ла Ҡуңғырат, тип атанылар. Ағиҙел йылғаһында Ту-ра-тау тигән тау бар. Тура - ҡуңғырат ханының исеме. Ул ошо тауҙың түбәһендә, хәүефһеҙерәк булһын тип, ҡәлғә һалған. Шуның өсөн уны Ту-ра-тау, тип атағандар. Унда харабалар ғына ҡалған".\nXIX быуатта йәшәгән башҡорт ғалим-мәғрифәтселәре үҙҙәренең ҡайһы бер әҫәрҙәрендә тарихи Башҡортостандың төньяҡ тарафтарында көн иткән башҡорт ырыуҙарының бер төп тамырҙан сығыуын иҫбатларға тырыша. Бының өсөн улар боронғо риүәйәттәргә мөрәжәғәт итә. XIX быуатта йәшәгән башҡорт мәғрифәтсеһе, шағир Ғәли Соҡорой үҙенең "Тәзкирәтен әл-әхуан вә әл-әхбаб" ("Туғандарыбыҙҙың һәм яҡындарыбыҙҙың тарихын хикәйәләү"), тип аталған әҫәрендә 18 быуын ата-бабаларын теҙеп күрһәтә. Риүәйәт буйынса төп бабалары Майҡы бейҙең монголдарҙың Сыңғыҙ ханы заманында йәшәүе тураһында бәйән итә. Шәжәрәгә ярашлы, Майҡы бейҙең өс (йә дүрт) улы була - Ҡара Табын бей, Байҡы бей, Балыҡсы бей. Ҡара Табындың улы Мейәс буйҙарында йәшәгән Әхмәтшәйех була, ул Кама буйҙарына күсә, ә артабан ошо ерҙә Абдул улын ҡалдырып, хәҙерге Башҡортостандың төньяғына килеп төпләнә. Был шәжәрәлә ирәкте башҡорттарының ҡайһы ерҙәрҙә таралып ултырыуы һүрәтләнә. Улар күршеләре көҙәй, таҙлар, ҡайпан, гәрәй, уран, ғәйнә башҡорттары менән тығыҙ мөнәсәбәттә йәшәй. Шулай уҡ шәжәрәлә Башҡортостандың Рус дәүләтенә ҡушылыуында ҡатнашҡан Иҫән хандың өс тапҡыр батша Иван Грозныйға барыуы тураһында бәйән ителә.\nҒәли Соҡоройҙоң улы, яҙыусы Ғарифулла Кейеков, шулай уҡ боронғо риүәйәттәр һәм үҙенә билдәле булған шәжәрәләр нигеҙендә, атаһы төҙөгән Ирәкте шәжәрәһенә өҫтәмәләр индерә: "Ҡарасының (ҡушаматы буйынса - Ҡара Табын), йәғни Ҡарағәзиздең, элегерәк әйткәнемсә, Балыҡсы исемле оло улы була. Ә уның, үҙ сиратында, шулай уҡ дүрт улы була: беренсеһе - Танып, икенсеһе - Уйнар (моғайын, Унлар йәиһә Уннар. - авт. иҫк.), өсөнсөһө - Елдәк, дүртенсеһе - Йәнсәйет. Балыҡсының оло улы Таныптың ике улы була: беренсеһе - Ҡайпан, икенсеһе - Янапай". Ошо генеалогияла уртаҡ сығышлы булыу идеяһы нигеҙендә төньяҡ башҡорт ырыуҙарын - ирәкте, балыҡсы, байҡы, танып, ҡайпан, елдәк, унлар башҡорттарын берләштерергә тырышыу маҡсаты асыҡ күренә. Күрәһең, был идея уларҙың ата-бабаларына ла ят булмағандыр.\nХәҙерге тарихсылар балыҡсы, байҡы һәм ирәкте ырыуҙары башҡорттарының яҡын ҡәрҙәштәрҙән булыуын инҡар итмәй. Балыҡсы ырыуы аҡһаҡалдары һөйләүенсә, уларҙың ата-бабалары ҡасандыр Бәләбәй яҡтарында, ҡатай ерҙәрендә йәшәгән. Бында һүҙ Ыҡ буйындағы Ҡатай олоҫо хаҡында бара (Баҡалы районында әле лә Иҫке Ҡатай, Яңы Ҡатай ауылдары бар), әммә ҡатайҙар XVI быуаттың икенсе яртыһында көнсығышҡараҡ күсеп китеп, хәҙер биләгән ерҙәрендә төпләнгән. Ә ирәктеләр шулай уҡ ҡасандыр Төй йылғаһы буйында, буласаҡ Балыҡсы олоҫо территорияһында йәшәп киткән. Ғарифулла Кейеков билдәләүенсә, ирәктеләрҙең бабаһы Ҡарағәзиз (Ҡара Табын ҡушаматлы) Муллаҡай тигән балыҡсы ауылына яҡын ерҙә ерләнгән була.\nАлда бәйән ителгәндәр нигеҙендә бына ниндәй һығымта яһарға була. Этник сығыштары яғынан балыҡсылар менән ирәктеләр бер ырыуҙың - табындарҙың айырымланып киткән тармаҡтары булып тора. Әммә балыҡсыларҙың бер өлөшө, ниндәйҙер кимәлдә ҡатайҙар менән дә тығыҙ аралашып, туғанлыҡ мөнәсәбәтендә булған. Быны ғалим Р.Ғ. Кузеев та дөрөҫләй: балыҡсыларҙың ырыу тамғаһы - шул уҡ ҡатайҙарҙың бер ни тиклем үҙгәртелә биргән "балға" тамғаһы. Ғалим Асҡын районында йәшәгән башҡорттар һөйләшендә Инйәр буйындағы көнбайыш ҡатайҙарға хас булған тартынҡы өндәрҙең фонетик комплексы булыуына иғтибар итә. Шуныһы ҡыҙыҡлы, бындай фонетик үҙенсәлектәр көнбайыш табындарҙың бер өлөшөнөң һөйләшенә лә үтеп ингән.\nБалыҡсы ырыуының артабанғы тарихын бер ни тиклем кимәлдә батша Рәсәйе архивтарында һаҡланған документаль сығанаҡтар аша өйрәнеп була. Мәҫәлән, Көнгөр бургомистры Юхнев 1725-1726 йылдарҙа Себер даруғаһының Балыҡсы олоҫондағы 120 йортта "хәрби хеҙмәткә ярарлыҡ" 360 ир-ат булыуын теркәп ҡуйған. Әгәр ҙә ул заманда стандарт булған нисбәттән - һәр 5 кешенән берәүһенең генә хәрби хеҙмәткә алыныуын иҫәпкә алғанда, ошо олоҫта барлығы 1800-2000 самаһы башҡорт кешеһе йәшәүен фаразларға була. Ә 1730 йылда камерир Ю.Жилин, Өфөлә йәшәүсе С.Третьяков һәм И.Гавренев төҙөгән документта былай тип яҙылған: "Өфө йылғаһы һәм Төй буйындағы Балыҡсы олоҫо, тауҙар, урмандар, баҫыуҙар ҙур түгел; арба юлы унда насарҙан".\nЯҙылған: 20.11.20 | Ҡаралған: 251


“Кешеләрҙе ҡотҡарырға кәрәк ине…” » Всемирный Курултай (конгресс) башкир\nВсемирный Курултай (конгресс) башкир » Новости » В Башкортостане » “Кешеләрҙе ҡотҡарырға кәрәк ине…”\nавтор: 147258951 | Просмотров: 499\nОло йөрәкле егет ошо хәйерһеҙ трассала үлем ҡурҡынысы янаған кешеләрҙе ҡотҡарған ваҡытта һул ҡулының бармаҡтарын туңдырған. Уға үҙенең бушлатын һәм бүреген ныҡ өшөгән ҡыҙға, бейәләйҙәрен ҡулдары туңа башлаған егеткә бирергә тура килә. Бер аяҡ кейемен юғалтып, носкиҙа ҡалған егетте лә алып сығып өлгөрә. Хәҙер улар бөтәһе лә бер дауаханала ята.\n– 2 ғинуар көнө мин дежурҙа инем, трассала ғәҙәттән тыш хәл тураһында хәбәр килгәс, беҙҙе ҡотҡарыусыларҙың вахта “Камаз”ын оҙатып барырға ебәрҙеләр, – тип һөйләне Данил. – Ҡотҡарыу операцияһында ҡатнашыу патруль-һаҡ хеҙмәткәре вазифаһына инмәй. Тик был осраҡта ярҙамға мохтаж кешеләрҙе кемдәрҙер ҡотҡарырға тейеш, тип ситтән ҡарап тороу мөмкин түгел ине. Бәләгә тарығандар янына “вахта” йөк машинаһы барып етә алманы. Ҡар һалып киткән юлдың хужалары ташлап киткән машиналар менән тулы булыуы эште тағы ла ауырайта төштө. Шуға ла беҙ, йәйәү барып, кешеләрҙе сылбырға теҙеп алып сығырға хәл иттек. Трассала бер нәмә күренмәүенә, күҙҙәргә, биткә ҡар боҙ булып йәбешеүенә ҡарамаҫтан, бер-беребеҙгә тотоноп, “Камаз” яғына атларға тырыштыҡ. Бер мәл алда барған “сылбыр”ҙан өҙөлөп ҡалдыҡ һәм аҡ ҡар араһында буталып, юғалып торҙоҡ. Шулай ҙа беҙ автомобилдәр янына сығып еттек. “Тойота”ла ике балалы ғаилә ултыра ине. Ҡарға күмелгән ошо автомобилде көрәк менән ҡаҙып сығарған ваҡытта ҡулдар ныҡ өшөгән. Унда үҙең тураһында уйларға ваҡыт юҡ, кешеләрҙе ҡотҡарырға кәрәк ине, – ти Данил.\nҠотолоу бик яҡын тойолһа ла, машина эсендә оҙаҡ ултырырға тура килә уларға. Автомобиль йылы түгел, эсенә ҡар өрөп, салонда тыштан саҡ ҡына йылыраҡ була. Данил еңел курткала, өшөгән бармаҡтары менән өҙлөкһөҙ мобиль телефонда номерҙар йыя… Тик "вахта" машинаһы бер төркөм кешеләрҙе ҡалаға алып киткән була. Ә вездеходҡа ҙур өмөттәр менән ҡараһалар ҙа, техниканың антеннаһы өҙөлөп, бәйләнешкә инеп булмай.\n– Беҙҙең Медногорск - бәләкәй генә ҡала. Данил Мәҡсүтовты унда белмәгән кеше һирәктер. Ул намыҫлы, ипле, ябай егет. Беҙгә эшкә 2012 йылда армия хеҙмәтенән һуң килде. Улан-Удэла 11-се айырым гвардия десант-штурм бригадаһында хәрби бурысын үтәп ҡайтҡайны. Ауыр атлетика менән шөғөлләнә. Өлкәлә үткән ярыштарҙа еңеү яулаған саҡтары ла етерлек. Уның ғаиләһен дә мин күптән беләм: әсәһе - мәктәптә уҡытыусы, атаһы баҡыр-көкөрт комбинатында эшләй, – тип һөйләй Медногорск полиция бүлеге начальнигы Антон Немакин.\nДанил Мәҡсүтов ноябрь айында ғына һөйгәне Ольга менән никахын теркәй, туй үткәреп, матур ғаилә ҡора. Йәш кәләшен, ата-әсәһен борсомаҫ өсөн, тәүҙә уларға артыҡ хәбәр һөйләп бармай. “Аҙаҡ дауаханаға эләккәс, әйтмәй ни хәл итһең…” – ти ул.\nРәсәйҙең Ырымбур өлкәһе буйынса Эске эштәр министрлығы начальнигы Михаил Давыдов 25 йәшлек егеттең хеҙмәтен дауам итеү теләге менән яныуын хуплай. Ә уның был батырлығы дәүләт наградаһына – орденға лайыҡ, документтар әҙер, тип белдерҙе.\nОло йөрәкле, фиҙәҡәр егеткә артабанғы эшендә уңыштар, һаулыҡ, ғаилә бәхете теләйбеҙ. Беҙ һинең менән ғорурланабыҙ, Данил!\nМарат Сарбаев, Фәимә Аҡдәүләтова, Ырымбур ҡалаһы.


БАШ ҠАЛА ОНКОЛОГЫ МЕНӘН ОСРАШЫУ\n10 Декабрь 2019, 12:20\n27 ноябрҙә Иҫке Собханғол мәктәбендә һәм Байназар мәҙәниәт йортонда “Сәләмәтлек мәктәбе” проекты сиктәрендә яман шеште иҫкәртеү, һаулыҡты һаҡлау тураһында лекция уҙҙы. Осрашыуҙы Өфөнән табип-онколог, хирург, паллиатив ярҙам табибы Гөлнур Ниғманова алып барҙы.\n27 ноябрҙә Иҫке Собханғол мәктәбендә һәм Байназар мәҙәниәт йортонда “Сәләмәтлек мәктәбе” проекты сиктәрендә яман шеште иҫкәртеү, һаулыҡты һаҡлау тураһында лекция уҙҙы. Осрашыуҙы Өфөнән табип-онколог, хирург, паллиатив ярҙам табибы Гөлнур Ниғманова алып барҙы. Сарала “Берҙәм Рәсәй” партияһының урындағы бүлексәһе башҡарма секретары Г. Йомағолова, үҙәк район дауаханаһы баш табибы урынбаҫары Р. Айытбаев ҡатнашты.\nГөлнур Хәмзә ҡыҙы 30 йыл онколог булып эшләй. Ул яман шештән нисек һаҡланырға кәрәклеге тураһында ентекле һөйләне, үҙенең практикаһынан бик күп миҫалдар ҙа килтерҙе.\n- Яман шеш нәҫел буйынса бирелмәй. Тик сирле әсә кешенән генә ҡыҙына бирелергә мөмкин. Шуның өсөн ҡатын-ҡыҙҙарға маммограф тикшереүе үтеп, түш биҙҙәрен тикшертеп тороу мөһим.\nКешеләрҙә һаулыҡты һаҡлау мәҙәниәтен тәрбиәләргә кәрәк. Йылына бер тапҡыр флюорография, диспансеризация үтеп тороу кәрәк.\nТәмәке тартыу ҙа үпкә яман шешенә килтереүе ихтимал. Әгәр ҙә кеше 10 йыл тәмәке тарта икән, ул 6 йыл ғүмерен юғалта, тигән һүҙ. Шулай уҡ насвай, снюс ҡулланыу бик ҡурҡыныс эҙемтәләргә килтерә. Уларҙың составында булған төрлө ҡушылмалар ауыҙ ҡыуышлығы, эсәктәр яман шешенә килтереү ихтималлығын 40 тапҡырға арттыра.\nӘгәр яҡын кешегеҙ ҡапыл ябыға башлаһа, хәлһеҙлеккә һәм аппетиты юғалыуға, ҡатын-ҡыҙҙар һөт биҙҙәрендә ҡаты төйөрҙәр, ир-аттар бәүелендә ҡан ҡатнашмаһы күренеүгә зарланһа, иғтибарһыҙ ҡалдырмағыҙ.\nҠатын-ҡыҙҙарҙың билдәле төркөмөндә цитологияға бәйле ысул менән тикшереү аналыҡ муйынтығы яман шешен иртә асыҡлауға ярҙам итә, - ти табип Г. Ниғманова.\nГөлнур Хәмзә ҡыҙы айырыуса йәштәргә, үҫмерҙәргә һаулыҡтарына һаҡлыҡ менән ҡарарға кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алып үтте. Ата-әсәләргә үҫмер балалары, йәштәр менән хәүефһеҙ енси тормош хаҡында һөйләшеүҙәр алып барырға уңайһыҙланмаҫҡа, тигән теләктәрен дә белдерҙе.\n- Яҡындарығыҙҙың, үҙегеҙҙең организмығыҙҙа булған үҙгәрештәргә, атап әйткәндә, ауыҙ ҡыуышлығындағы шештәргә, тире төҫөнөң үҙгәреүенә, тәндәге миңдәргә, тел төҫөнә иғтибар итергә өйрәнергә кәрәк.\nАуырыуҙарҙың 90 проценты эсәктәрҙән башлана. Көнөнә бер стакан бүлмә температураһындағы һыу эсегеҙ. Бәүел асыҡ төҫтә булырға тейеш, улай түгел икән, тимәк, һеҙ тейешле кимәлдә һыу эсмәйһегеҙ йәки бөйөрҙәр яҡшылап эшләмәй тигән һүҙ. Хәрәкәт итегеҙ. Антибиотиктар ҡулланғандан һуң да эсәктәр микрофлораһын таҙартырға кәрәк. Организмдағы паразиттарҙың күпләп йыйылыуы йыуан эсәк яман шешенә килтереүе бар. Йыуан эсәк яман шеше һуңғы стадияға тиклем беленмәй. Уны иҫкәртеү өсөн ике этапта тикшереү үткәрелә: йәшерен ҡанға оло ярау анализы һәм колоноскопия.\nШулай уҡ стресс кисереүҙе лә кәметегеҙ. Яҡындарҙы юғалтыу ғына ысын стресс, ә ҡалғандарына философик күҙлектән ҡарарға өйрәнер кәрәк. Мәҫәлән, бер айҙан, йәки бер йылдан шул проблема һеҙҙе борсор инеме икән, тип уйлағыҙ.\nКиләсәгең тураһында хәстәрлек күреү өсөн беренсе аҙым яһау - табипҡа барып, тикшеренеү үтеү мөһим.\nШулай уҡ хәтерегеҙҙән сығармағыҙ, күп нәмә кешенең йәшәү рәүешенә: дөрөҫ туҡланыу, тирә-яҡ мөхит, шәхси гигиена ҡағиҙәләрен үтәү, насар ғәҙәттәрҙән арыныу һәм спорт менән шөғөлләнеүгә бәйле, - тип тамамланы һүҙен Гөлнур Хәмзә ҡыҙы.\nСара аҙағында лекция тыңлаусылар табипҡа үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған, борсоған һорауҙарын бирҙеләр.\nҮҙәк район дауаханаһының баш табибы урынбаҫары Р. Айытбаев халыҡты диспансеризация үтергә саҡырҙы.\nГөлнур Ниғманованың “Табип ҡабул итә” тип аталған видеопроекты интернет ҡулланыусылар араһында танылыу яулай бара. Ауырыуҙарҙы асыҡлау һәм иҫкәртеү тураһындағы яҙмаларын ютуб-каналында ҡарарға була.