Рөстәм Хәмитов XVIII ҡышҡы Сурдлимпия уйындарында ҡатнашыусылар менән осрашты // Спорт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов XVIII ҡышҡы Сурдлимпия уйындарында ҡатнашыусылар менән осрашты\n10:30, 15 апреля 2015 Спорт\nӨФӨ, 2015 йыл, 15 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Илья Спиридонов/.\n14 апрелдә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов 2015 йылда XVIII ҡышҡы Сурдлимпия уйындарында Рәсәй йыйылма командаһы сафында сығыш яһаған спортсылар менән осрашты.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Сурдлимпиада – Ханты-Мансиҙа, ә тау саңғыһы буйынса ярыштар Башҡортостандың Әбйәлил районында урынлашҡан «Металлург-Магнитогорск» үҙәгендә үтте. Тренерҙар Андрей Василевский һәм Вячеслав Шевнин етәкселегендәге Рәсәй йыйылма командаһы составында Өфөнән һигеҙ хоккейсы (Константин Гамаюров, Павел Евтушенко, Сергей Кикин, Вячеслав Сидоров, Станислав Хәкимов, Станислав Ильичев, Сергей Юшкин һәм Дмитрий Ядрышников) уйындарҙа алтын миҙалдар яуланы.\n– Һеҙгә ҙур рәхмәт белдерәм. Һеҙ лайыҡлы сығыш яһанығыҙ. Афарин! Ҡотлайым, – тине Рөстәм Хәмитов.\nРеспубликала физкультура-һауыҡтырыу комплекстарын төҙөү дауам итә, тип билдәләне Башҡортостан Башлығы. Ҡала һәм райондарҙа яңы хоккей майҙансыҡтары барлыҡҡа килә. Былар барыһы ла йәштәрҙе спорт менән шөғөлләнеүгә йәлеп итә.\nРөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, 2011 йылда раҫланған положениеға ярашлы, алтын миҙал яулаусылар һәм тренерҙар составы матди бүләк аласаҡ.\nШайбалы хоккей буйынса илдең йыйылма командаһы тренеры Вячеслав Шевнин республикала һаңғырауҙар спорты торошо хаҡында һөйләне, ә өлкән тренер Андрей Василевский республика спортсыларының Сурдлимпия уйындарында күрһәткән һөҙөмтәләре менән таныштырҙы.\n– Ханты-Мансиҙағы стадиондар көйәрмәндәребеҙ менән тулы булды, – тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты хоккей командаһының капитаны Станислав Ильичев. – Иң мөһиме – алтын миҙалдарға лайыҡ булдыҡ һәм еңеүгә өлгәштек.\nТау саңғыһы спорты буйынса Башҡортостан йыйылма командаһының өлкән тренеры Олег Иванов спортсыларҙы әҙерләү тураһында һөйләне.\nРеспублика етәксеһе киләсәктә Дим биҫтәһендә сурдлимпия спортсылары йыл әйләнәһенә шөғөлләнә алһын өсөн яһалма боҙ майҙансығы төҙөлә башлаясаҡ тип хәбәр итте.\n– Әлегә нимә бар, шуны файҙаланырға кәрәк, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Туймазыла, Учалыла яһалма боҙ барлыҡҡа килде, Саҡмағошта төҙөлөш бара. Ошо ҡалаларҙа күнекмәләр үткәрергә мөмкин.\nБашҡортостан Башлығы спортсыларҙы Сурдлимпиадала яҡшы сығыш яһауҙары менән ҡотланы һәм яңы еңеүҙәр теләне.\n1995 йылдан Башҡортостанда һаңғырауҙарҙы физик культура һәм спорт менән шөғөлләнеүгә йәлеп итеү буйынса эш алып барыла. Республикала бадминтон, көрәш, волейбол, еңел атлетика, мини-футбол, йөҙөү, теннис, өҫтәл теннисы, футбол, шахмат, шашка, тау саңғыһы спорты, саңғы ярыштары, хоккей кеүек спорт төрҙәре үҫтерелә. Спорт клубтарында 2 меңгә яҡын ишетеү һәләте буйынса инвалид спортсы шөғөлләнә.\nҺуңғы 10 йылда Башҡортостан спортсылары биш йәйге һәм ҡышҡы Сурдлимпия уйындарында ҡатнашҡан һәм 38 миҙал (18 алтын, 10 көмөш һәм 10 бронза) яулаған.\nТеги: сурдлимпия уйындары-2015,бр башлығы


Бер сәғәт элек кенә Хөкүмәт йортонда агросәнәғәт комплексына арналған видеоселектор кәңәшмәһе тамамланды\nУны Республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Илдар Тимерғәлин алып барҙҙы. Һүҙ яҙғы баҫыу эштәре, мал аҙығы әҙерләү компанияһы, һөт, ит етештереү хаҡында барҙы.\nАгросәнәғәт комплексына арнлаған видеоселектор кәңәшмәһендә ауыл хужалығындағы көнүҙәк проблемалар ҡаралды. Башҡортостан Хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары Илдар Тимерғәлин белдереүсенсә, быйыл ит етештереү ун, һөт етештереү дүрт процентҡа төшкән. Был кәмселекте тиҙ арала төҙәтеү һәм арттырыу мотлаҡ тип билдәләнде ултырышта.


Һеҙ Аласаһы үҙ Бушлай йәки Яҡын аралашып Өйләнә, һәм - Бөтә донъя видео чат! Бөтә ил, сит ил, бөтә донъя.\nБеҙ бөтә ҡулланыусылар беҙҙең биргәс, Ул башынан ҡорал һәм ҡорал Өсөн кәрәк. Уның мобиль һәм һәр ваҡыт Версия сайтына сайтына оҙаталар. Мөхәббәт тарихы-ваҡиғаларҙы теркәй алмаһын Өсөн етди дата.\nӘгәр һин теләйһең видеочат тураһында Күберәк белегеҙ: уҡыусы һеҙҙән беҙ Тәҡдим аньхуай биттәр, ҡолаҡтар, Байша, Бангбу, ҡолағы, рәсәй һәм донъяның Ҡыҙыҡлы проекттар һәм башҡа пантовый Видеочить башҡа ҡалаларында беҙҙең сайтты Уҡыусылар.\nНа видео Во живо За разговор\nосрашып таныштыҡ юллау өсөн етди танышты ҡыҙ менән таныша. видеочивать эротическое видео чат танышты 18 йыл ч рулетка иғлан заможняя ҡатын-ҡыҙы таныштырҙы. фото танышты ч рулетка менән ҡыҙыҡай теркәлгән танышты


Алтынға торошло күпер\nБылтыр июлдә Ишембайҙа Ағиҙел йылғаһы аша күпер төҙөкләндерелә башлағайны. Һөҙөмтәлә объектта бер яҡлы хәрәкәт ойошторолдо, ул светофор ярҙамында көйләнә. Был автоһәүәҫкәрҙәргә бер ни тиклем уңайһыҙлыҡ тыуҙыра. Йыш ҡына тығындар барлыҡҡа килә. Етмәһә, күперҙә капиталь ремонт ваҡыты оҙайтылған.\nМәсьәлә Төбәк башлығы менән ойошторолған әңгәмәлә лә күтәрелде. Рөстәм Хәмитов был һорау күптән контроль аҫтында булыуын билдәләп үткәйне. Ысынлап та, 1978 йылда һалынған күперҙе төҙөкләндереү проекты июндә тамамланырға тейеш булған. Ҡоролманың уң яҡ өлөшөндә эш тамамланған, шулай ҙа яңыраҡ һул яҡта иҫке асфальт ҡатламын ҡуптарғанда тағы ла етешһеҙлектәр табылған. Уларҙы юҡ итеү өсөн өҫтәмә сығымдар талап ителә.\nСергей Никитин, Ишембай ҡалаһы хакимиәте башлығы: «Әлегә проект сметаһы әҙер. Документҡа ярашлы, күперҙе артабан ремонтлауҙа тороҡло урҙалар һатып алыу мәсьәләһе ҡарала. Шуға объекттың ҡасан тулыһынса файҙаланыуға тапшырылыуы билдәһеҙ. Халыҡҡа уңайлы булһын өсөн понтонлы күпер булдырырға уйлайбыҙ».


Төкөрҙөк беҙ Илья көнөнә\nХалыҡ мәҡәле әйтеүенсә, Илья көнөнән башлап йылғал а һыу инеүҙәр тыйыла. Әммә беҙҙең ир - егеттәр август айында торған эҫе кө ндәрҙе яр\nбуйында үткәреүҙе хуп күрә. Ҡулда һыра шешәһе булһа, тағы л а яҡшыраҡ.\nӘммә йыш ҡына был эсемлектең бер шешәһе генә етеп бөтмәй, и кенсеһе, өсөнсөһө... бушатыла. Шунан инде геройлыҡ күрһәтергә лә сира т етә: "теләйһегеҙме, йылғаны аша йөҙөп сығам". Бындай баш - баштаҡ лыҡтар йыш ҡына бик аяныслы тамамлана.\nСтатистика күрһәтеүенсә, йышыраҡ 25 - 50 йәштәрҙәге иҫән - һау ир - аттар һыуға батып һәләк була. Был ай башынан иҫәп ләгәндә лә уларҙың һаны 18 - гә еткән. Ошондай хәлдәрҙең бер еһе туғыҙынсы август көнө Октябрьскийҙан алыҫ түгел күлдә була. 52 йәшлек иҫерек ир батып үлә.\nҒәҙәттә һыуҙағы үлемдең сәбәптәре - иҫерек килеш һыу ине ү, үҙ мөмкинселектәреңде баһалап еткермәүҙә. Алыҫҡа йөҙөп баралар,\nә кире әйләнеп ҡайтырға хәлдәре етмәй. Иң аянысы, улар әйткән һүҙгә\nҡолаҡ һалмай. Һуңғы ваҡытта бындай йөҙөүселәргә тағы ла Ағи ҙел аша машиналар өсөн һалынған күперҙән һикереүселәр өҫтәлде. Быйыл ғына 30 метрл ыҡ күперҙән алты кеше һикергән. Уларҙың тере ҡалғандары бик һирәк.\nАкваланг кейеп һыу төбөн гиҙеүселәр йыш ҡына кире күтәре лә алмай. Әҙерләнеп төшһәләр, бәлки, бындай хәл булмаҫ та ине, тик йыш\nҡына улар баллондарында күпме һауа ҡалғанын ҡарарға ла ваҡыт тапмай. М әҫәлән, күптән түгел Банное күлендә төнгө сәғәт өстә ошондай ике хәс рәт - аквалангист ике метрлыҡ тәрәнлеккә төшөргә була. Тик уларҙың\nбереһе кире күтәрелә алмай. Ярай әле икенсеһен ҡотҡарыусылар ваҡытында к үреп ҡала.\nҺуңғыларының тырышлығы арҡаһында быйыл 96 кеше ҡотҡарылға н. 221 кешене улар һыу төбөнән сығарған. Үткән йылдың ошо ваҡыты ме нән\nсағыштырғанда был аҙыраҡ ( 2004 йылда - 366 кеше), тик шула й ҙа, ризалашығыҙ, аҙ һан түгел.\nБашлыса һыуға батып үлеү осраҡтары күмәк ял итеү урындары нда түгел, ә ҡотҡарыусылар булмаған һыу ятҡылыҡтары йәки күлдәрҙә була. Һ әм тағы ла, бәхетһеҙ хәлдәр ҙур һыуҙа түгел, бәләкәй йылғал арҙа йышыраҡ осрай. Ҡотҡарыусылар әҙер торған урындарҙа үлем статистикаһы күпкә\nБыйыл һыуға батып үлеүселәр иҫәбе буйынса "беренсе урында " Ҡырмыҫҡалы районы тора. Өфөлә, үткән йыл менән сағыштырғанда , уларҙың һаны кәмерәк. 2004 йылда һыу ҡорбандары 100 кеше иҫәпләнһә, быйыл уларҙың һаны 29. Ҡотҡарыусылар быны һыу инеү миҙгеленең һуң килеүе\nменән генә түгел, ҡотҡарыу сараларының көсәйтелеүенә лә бәй ләй.\nБөгөн республикала һыуҙа хәүефһеҙлек сараларын 19 ҡотҡары усы отряды тәьмин итә. Уларҙың дүртәүһе - баш ҡалала. Республика һыу ят ҡылыҡтарында дөйөм алғанда дүрт йөҙҙән ашыу ҡотҡарыусы эшләй .


Ағиҙел аша күпер өс аҙнанан асыла\nБыл турала Өфө ҡала хакимиәте башлығы Ирек Ялалов белдерҙе.Тығындар өсөн ул водителдәрҙән ғәфү үтенде һәм яңыртылған күперҙә хәрәкәт үҙгәрәсәк, тине. Унан тик еңел автомобилдәр генә үтә аласаҡ. Ауыр йөк машиналары үтә алмаһын өсөн унда ҡапҡалар ҡуйыла. Ағиҙел аша күпер ремонтҡа ябылғас,...\nБашҡорт-венгер экспедицияһында төшөрөлгән фото һүрәттәрҙән күргәҙмә\nБашҡортостандың Милли музейында Венгрия фотографының башҡорт-венгер экспедицияһында төшөрөлгән фото һүрәттәренән күргәҙмә эшләй башланы. Башҡортостан һәм Венгрия ғалимдары 7 йыл дауамында Көнъяҡ Уралда башҡорт һәм венгрҙар араһында уртаҡ тамырҙарҙы эҙләй. Был күргәҙмәлә Атилла Тюрк етәкселек иткән...\nХимик ҡоралды тыйыу буйынса ойошма белгестәре Сүриәнең Дума ҡалаһында 7 апрель булған хәлдең яҡынса йомғаҡтарын иғлан итте. Документҡа ярашлы, ҡалаға һөжүм иткәндә ҡулланылған матдәләрҙә ағыу табылмаған. Төркиәлә тимер юл фажиғәһендә кәм тигәндә 10 кеше һәләк булған, 73 кеше...\nҠырмыҫҡалы районында “Сыңла, салғы!” республика фольклор байрамы, ә Ауырғазы районында “Өршәк буйы уйындары” үтте. Конкурста ҡатнашыусылар призлы урындар алып ҡыуанһа, сараға килгән ҡунаҡтар йыр-моңға күңел асты, хозур тәбиғәт ҡосағында ял итте. Ольга Андреева өсөн йәй иң яратҡан миҙгелдәрҙең...\nБашҡортостанда социаль әһәмиәтле ҡайһы бер аҙыҡ-түлеккә хаҡтары үҙгәргән\nБер килограмм картуф өсөн уртаса хаҡ 30 һум 26 тин –9 процентҡа артҡан. Кишер – 42 һум, һыуытылған һәм туңдырылған тауыҡ – 121 һум, алма – 102 һум, тары ярмаһы – 33 һум. Статистиктарҙың мәғлүмәттәре буйынса, яңы өлгөргән аҡ күҫәнле кәбеҫтә 15 процентҡа осһоҙланған. Башҡа аҙыҡ-түлеккә...\nБаҡсасылар мәнфәғәттәрен көйләүсе яңы федераль закон ғәмәлгә инә\nБашҡортостанда туристар өсөн Ҙур Көньяҡ Урал һуҡмағын һалалар\nПоходҡа Рәсәй география йәмғиәтенең төбәк бүлексәһе һәм Башҡортостан Экология министрлығы белгестәре сыҡты. Маршрут Белореттан башланып «Ирәмәл» тәбиғәт паркы аша уҙа. Уның оҙонлоғо яҡынса 140-150 саҡырым. Был арауыҡты бер аҙна эсендә үтергә мөмкин. Походта ҡатнашыусыларҙың маҡсаты – маршрутты...


Ямғыр һыуҙары ҡайҙа аға? | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nЯмғыр һыуҙары ҡайҙа аға?\n21 июля 2017 — 14:59 ГТРК «Башкортостан»\nТау башында балҡый бер ҡала. Киләһе репортажды ҡарарҙан алда Өфөнө яратып ижад ителгән йырҙарҙың береһе иҫкә төшә. Баш ҡаланың республикала иң матуры исемен йөрөтөүе һәм әле лә мөхәббәт тулы хистәр тыуҙырыуының сәбәбе - халҡының хәстәрлек, талапсанлыҡ күрһәтеүендә һәм йорттарҙың, урамдарҙың, юлдарҙың төҙөклөгөнә битараф булмауында. Оҡшамаҫлыҡ та түгел шул, өй тыныс урында ултыра, саф һауа – миллионлы ҡалала йәшәгәндәрҙең күптәренең хыялы был. Шулай ҙа ҡыуаныстар йәй етһә көйөнөстәр менән алышына.Был йорт 2010 йылда ҡулланыуға тапшырылған. Унда йәшәүселәр тау түбәнендә урынлашҡан йортона ошо баҫҡыстарҙан түгел, ә урап, башҡа йорттар янынан төшөргә мәжбүр, сөнки баҫҡыстарҙы ураған һайын ямғыр һыуы йыуа. Был мәсьәлә менән улар 2013 йылда төбәк башлығына хат яҙа. Уларҙың мөрәжәғәтенә яуап итеп ямғыр улаҡтары реконструкциялана – баҫҡыстар аҫтынан үткән нәҙек торбалар йыуанырағына алмаштырыла. Шулай ҙа мәсьәлә һаман асыҡ килеш ҡала. Беҙҙең редакцияға ебәрелгән киләһе видеояҙмалар үҙҙәре үк хәлдең ҡырҡыулығын иҫбатлай. Даръя булып аҡҡан һыу һәм бысраҡ автомобилдәрҙе лә, йәйәүлеләрҙе лә ҡамауға ала.Төп сәбәпте халыҡ юлдарҙың һәм һыу улаҡтарының дөрөҫ проектланмауында күрә.Бер-нисә йылдан йорт нигеҙенең емерелә башлауы тураһында уйҙарҙа уларҙы ҙур борсоуға һала.Яҙмала күренеүенсә төп көс иң аҫҡы нөктәлә урынлашҡан, йорт артындағы улаҡҡа төшә.Ҡала хакимиәтендә лә был районда хәлдең ҡатмарлы булыуын таныйҙар.Ҡала хакимиәте вәкиле һыу улаҡтары бар улар ваҡытында хеҙмәтләндерә тиһә лә баш ҡала халҡы һаман ямғыр ваҡытында һыуҙа йөҙөргә мәжбүр. Был мәсьәлә ҡасан хәл ителер тигән һорауға бер кемедең дә аныҡ яуабы юҡ.


Башҡортостан Президенты «Эшҡыуарлыҡ. Бәләкәй ҡалалар һәм территориялар – үҫеш нөктәләре» форумын асты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Президенты «Эшҡыуарлыҡ. Бәләкәй ҡалалар һәм территориялар – үҫеш нөктәләре» форумын асты\n13:27, 25 ноября 2011 Иҡтисад\n— Башҡортостан – Рәсәй иҡтисады флагмандарының береһе булып тора, тик әлегә ул яй бара, — тине республика Президенты, Стәрлетамаҡта «Эшҡыуарлыҡ. Бәләкәй ҡалалар һәм территориялар – үҫеш нөктәләре» форумын асып.\nРөстәм Хәмитов бөгөн киләсәк өсөн көрәш барыуын билдәләне.\n— Артабан алға китеү өсөн ҡайҙа көс һалырға кәрәклеген белергә, бизнес-берләшмәләрҙе нығытырға кәрәк, — тине Президент. – Эшҡыуарҙар, бизнесмендар – киләсәккә юл һалыр кешеләр.\nТөбәк башлығы бергәләп эшләргә кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды, шулай уҡ эшҡыуарҙарҙың административ кәртәләргә юлығыуын билдәләне. Уларға агрессив мөхиттә эшләргә тура килә.\nБынан тыш, Президент республикала бизнес-берләшмәләрҙең эшмәкәрлеген еңеләйтеү маҡсатында саралар күрелеүен билдәләне. Атап әйткәндә, 19 ноябрҙә, Башҡортостанға Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев килгән көндө, административ кәртәләрҙе кәметеү тураһында Указға ҡул ҡуйылды. Башҡортостанда инвесторҙарға ташламалар булдырыусы закондар ҡабул ителә.\n— Улар бәләкәй һәм урта бизнес предприятиеларына ла ҡағылырға тейеш, — тине Рөстәм Зәки улы.\nПрезидент Башҡортостандың яңыртылған Сауҙа-сәнәғәт палатаһы эшмәкәрлеге хаҡында ла һөйләне. Элек Палата эре бизнес менән шөғөлләнһә, бөгөн уның роле башҡараҡ. Ул бәләкәй һәм урта бизнесты үҫтереү буйынса яңы идеялар генераторы буласаҡ. Төбәк башлығы республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты эшмәкәрлегенә лә ыңғай баһа бирҙе. Уларҙың эше ҡыҙыҡлы һәм ауыр, тине.\nБашҡортостан Президенты халыҡтың йәшәү сифаты мәсьәләһен дә урап үтмәне.\n— Кешегә үҙ ҡалаһында йәшәүе күңелле булырға тейеш, унда уңышлы эшләү өсөн шарттар булдырыу зарур, — тине ул. – Йәшәү сифатын яҡшыртыуҙа эшҡыуарҙарҙың роле мөһим. Тик улар ғына был эште башҡара аласаҡ.\nРеспублика башлығы экспозиция менән танышты, унда республиканың бәләкәй һәм урта бизнес предприятиеларының ҡаҙаныштары тәҡдим ителде.\nСтәрлетамаҡта Рөстәм Хәмитов эшҡыуарҙар өсөн асылған мәғлүмәт-консультация үҙәген дә ҡараны.\nФорумды асыу тантанаһынан һуң Башҡортостанда эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса тематик майҙансыҡтар эшләй башланы. Бәләкәй һәм урта бизнес өлкәһендәге төрлө мәсьәләләр буйынса түңәрәк өҫтәлдәр, семинарҙар ойошторолдо.\nШулай уҡ форумда бөгөнгө социаль-иҡтисади шарттарҙа төбәктәге кадрҙар сәйәсәте, белгестәр етешмәү проблемаһын хәл итеү һәм башҡа мәсьәләләр тикшереләсәк.\nТеги: бр президенты, эшҡыуарлыҡ, форумдар


- Бөгөнгө саҡырылыш Дәүләт Думаһы ҡабул иткән законда р үҙҙәренең нигеҙле булыуы менән айырыла һәм быны халыҡ һиҙмәй ҡалмай, - тип билдәләне журналистар менән осрашҡанда Башҡортостандан Дәүләт Думаһы депутаты Михаил Бугера.\nБының менән бәхәсләшеүе ҡыйын - льготаларҙы аҡса менән алмаштырыу йәки оҙайтылған яңы йыл байрамдарын ғына иҫкә\nтөшөрөү етә. Әйткәндәй, ял һәм байрам көндәре, дәүләт символдары һәм башҡа ошондай һорауҙар депутаттар арһында айырыуса ҙур бәхәстәр тыуҙыра тип таный депутат.\n- Ғинуар байрамдарына килгәндә, депутаттар арттырып ебәре үҙәрен аңланы һәм киләһе йылға был хәлде төҙәтергә вәғәҙә итәләр, - тине матбуғат конференцияһы геройы. Һәм был Михаил Бугераның журналистарға асҡан берҙән - бер сере булманы.\nБаҡһаң, халыҡ һайланыусыларының иң ҙур хыялы бюджет һәм һалымдар буйынса Комитетта эшләү икән:\n- Үҙҙәренең ихтыярында булһа, депутаттарҙың яртыһы унда күсер ине - тине ул. - Уға ҡаршы яҡта тороусы тип Ҡатын - ҡы ҙ, ғаилә һәм йәштәр эштәре буйынса Комитетты атарға булалыр, моғайын. Унан закон сығарыу инициативалары бик аҙ килә.\nМихаил Бугера үҙе тәбиғәт ресурстары һәм тәбиғәт менән файҙаланыу Комитеты вәкиле. Унан тыш Дәүләт Думаһында Башҡортостан Республикаһынан туғыҙ депутат эшләй. Матбуғат конференцияһы геройы әйтеүенсә, илдең юғары закондар сығарыу органында урындағы закон сығарыу инициативаларына һаҡ ҡарашта торалар, сөнки: " төбәк депутаттары үҙҙәренең шә хси мәнфәғәтен алға ҡуйыуы мөмкин тип шикләнәләр".\nӘ Башҡортостандан депутаттарға һуңғы арала бөтөнләй ҡыйынға тура килә:\n- Мине күрһәләр, мотлаҡ Благовещен тураһында һорау бирерг ә кәрәк тип табалар - йәнәһе, нимә ҡыйраталар унда\nБугера хоҡуҡ һаҡлау органдары билдәле ваҡыттарҙа көс ҡулланыу өсөн көс структуралары тип һанала, тип иҫәпләй.\n- Башҡортостанға икенсе Ҡырғыҙстан хәлендә ҡалыу янамай, әлбиттә - төбәк үҫешенең юғары кимәлдә булыуы һәм үҙен ҙур Рәсәйҙең бер өлөшө тип һанауҙан килә был. Әммә хоҡуҡ һаҡлау органдары үҙҙәрен тәүәккәлерәк тоторға тейеш булған хәлдәр ҙ ә осрай.\nҺөйләшеү аҙағынан матбуғат конференцияһы геройы киң мәғлүмәт саралары вәкилдәрен бер аҙ шелтәләп алыуҙы кәрәк тип тапты ( юҡһа ниндәй депутат булһын инде ул). Һуңғы социа ль һорау алыуҙар буйынса Дәүләт Думаһы эшмәкәрлегенә рәсәйле ләрҙең дүрттән өс өлөшө кире ҡарашта булыуын әйтеп, Михаил Бугера был фекерҙе барлыҡҡа килтереүҙә матбуғаттың роле ҙур\n- Киң мәғлүмәт саралары Жириновскийҙың ҡыланыштарын\nсурытырға ярата, ә ябай эш барған ваҡытта иһә йыш ҡына\nжурналистарҙың урыны буш була...


Тоски университеты - Япония сит илдәрҙең иң яҡшы университетында уҡый.\nТокио университеты нескәлектәрен\nИлдә : Япония\nҠала : Токио\nЙәғни : УЛ\nНигеҙ һалынған : 1877\nОнотмағыҙ токио университеты тикшереү\nТокио университеты уҡырға инә.\nШарттарында стремительно глобалләшеү, баҡһаң проблемаларҙы хәл итергә кәрәк бөтә человечество, шул иҫәптән истощение тәбиғи байлыҡтар, тирә-яҡ зыян мөхиткә, донъя финанс тотороҡһоҙлоҡҡа һәм хәйерселек, көндән-көн күберәк очевидно. Эшкәртеү әлеге глобаль киң талап итә кешеләр тирә-яҡ уртаҡлашырға үҙ белемдәр һәм алға ҡулланырға, үҙ өсөн дөйөм белем хеҙмәттәшлек итергә һәм тейешле саралар күреү. Выращивание талантлы кешеләр уйнаясаҡ ведущие роль уйнай, был алыштырыу файҙаланыу һәм белемдәр иң мөһим бурыс Токио университеты. Был планда, беҙ даими рәүештә проблемалар менән осрашырға менән батырлығы, зирәклеге һәм яуаплылыҡ хисе.\nДвижущий көс үҫешендә әлеге белгестәрҙең белемдәрен, һис шикһеҙ, белгәс иң ҙур донъяла. Мин теләр инем, бигерәк тә студенттар өсөн, улар настроение үткән уҡыу, шулай уҡ йәш тикшеренеүселәр, өсөн тойоп, азарт шатлыҡ һәм өйрәнеү беренсе тикшеренеүҙәр. Мин телем ҡулланырға был тәжрибә сығанағы булараҡ, интеллектуаль туҡланыу, тип көсәйтә, тартыу көсө уларҙа үҙен нескә күңелле камиллаштырырға. Минемсә, у-у-у университеты, Токио эш урыны өсөн әлеге тәжрибә ҙур булһа ла иде түгел, удовлетворить тамашасы көтөп тороу, кем доверить университеты менән уларҙың ярҙамы лә булышлыҡ итә человеческого ғөмүмән алғанда йәмғиәткә.\n... Ы үҙенең нигеҙҙәре, Токио университетының хеҙмәт итә булараҡ уҡытыу базаһын өсөн фьюзинг көнбайыш менән көнсығыш культуралары сәсеү, үҫеп килеүсе фәнни дисциплиналар тиңе булмаған һәм донъяла передовая белемдәрҙе уларҙан өсөн халыҡ-ара берләшмәһе. Ошо традицияны дауам итеп, шул уҡ ваҡытта, киләсәккә пландар, Мин булырмын тыуҙырырға "глобаль мәғлүмәт базаһы хеҙмәттәшлек өсөн,"тоташтырасаҡ эҙләү белемдәрҙе ҡулланып, белем һәм йәлеп итә төрлө кешеләр дөньяла. Был базаһында, Мин теләр инем эшләргә яңы академия дисциплинаһын, улар сыға милли ситкә, биләмәләре, йәш һәм мәҙәни һәм еңергә эш итеү йүнәлештәре, гуманитар һәм тәбиғи науках. Бынан тыш,, Мин телем ярҙам эшсәнлегенә ярҙам итәсәк хеҙмәттәшлек ойошмалар араһында тармағы, хөкүмәт, ғилми даирәләре. Тормошҡа ашырыу өсөн был пландар, Башта университеттың тамғаларға мәктәпте тамамлаған актив ҡатнашырға пионерский яңы дисциплиналар уҡыу торған йөрөтә торған междисциплинарные характерҙа берләштереп, үҙендә совершенство һәм интернациональ фекер йөрөтөү.\nБеҙ алға менән барып академики ярҙам итеүсе ирешеүгә, тыныслыҡ һәм муллыҡ, йәмғиәт һәм кешелек, нисек тиелә Тоски Уставына Университеты. Бының өсөн:, беҙҙең хәҙерге заманда зат йәмғиәте эштәр ҙур тиҙлек менән үҙгәрә, кәрәк творожить үҙен гибкость ҡабул итергә өсөн талаптар ошо осорынан. Соблюдай ветеран, өҫтәүенә, тип булырға тейеш һаҡлап күреп калынды традицияһы, общественная кәрәк реформаһы. Мин ул шул тиклем бейек тау башына менергә кәрәк бара, тип танырға прогресс студент белем биреү реформалар, ул элек башҡарылды, Мин шулай уҡ булырмын йүнәлешендә фундаменталь перен беҙҙең мәктәп тамамлаусылар, уйнай торған төп роль белгестәр әҙерләү белемдәр яңы булдырыу бәйәһе. Бер үк ваҡытта, системаны ғәмәлгә индереү персонал менән идара итеү, ул сағылдыра тигеҙлек индерҙе, эшләй, йәш кешеләр менән наилучшими ҡулланыу үҙ һәләттәрен, һәм ярҙам мобиллеге тотороҡлолоҡ һәм бурысы өҫтәрәк ҡушыла первостепенной мөһимлеге минең өсөн. Йәшәү өсөн был прогресс реформа, беҙ тейеш дәрәжәһен күтәрергә ышаныс социаль, фән өлкәһендә. Нигеҙ был ышаныс нигеҙендә төҙөлә тщательно тәьмин итеү фәнни этика һәм стандарттарын, шулай уҡ нығытыу функцияларын, облегающий араһындағы үҙ-ара сәнәғәт һәм фәнни даирәләре, икеһе лә булып торған срочные бурыстар, улар менән беҙ хәҙер ҙә күҙгә-күҙ осрашабыҙ.\nПрогрессирует менән бындай төрҙәге реформа, Мин уйлаған ни эшләргә Токио университетының университеты, ул һанала өсөн һәр япондар һәм бөтә донъя өсөн; Токио университеты, уны барыһы да яраталар.\nМәктәп / Колледж / Departments / Курс / Факультетын\nСәнғәт һәм фәндәр\nГуманитар һәм социология фәндәре\nТормош тураһындағы фән һәм ауыл хужалығы\nМәғлүмәт, фән һәм техника\nДисциплина-Ара Тикшеренеүҙәрҙә Мәғлүмәт\nМэйдзи хөкүмәте зафрахтовывать университетында булды. 1877 иҫке мәктәп уҡыусылары өсөн хәҙерге көнбайыш һәм дәүләт медицина берләшмәһе исеме аҫтында үҙ юлы. Уның исеме “. Император Университеты” . 1886, ә һуңынан Токио Император Университеты . 1897 ҡасан Император Университеты булдырыу. Сентябрь. 1923, артабанғы яҡын һәм ер тетрәү янғын юҡ 700,000 Император университеты китапханаһында күләме. Хосино китапхана китап юғалта. , коллекция тураһында 10,000 китаптар. Хосина Хисаси биләмәһендә булған элекке китап, китапханаһы булған университет ҡытай тарихы һәм философия төп өлөшө электән булған һәм был хаҡта..\n. 1947, икенсе бөтә донъя һуғышында еңелгәндән һуң япония, ул үҙенең тәүге исеме ҡабат ҡабул итә.. Университетында яңы системаһы менән башланды. 1949, Погода тодать экс-тәүге Юғары мәктәп (бөгөн кампус Комаба) элекке мәктәп һәм юғары токио, бынан уҡыу тәүге бурысты ул үҙ өҫтөнә ала- һәм икенсе курс, шул уҡ ваҡытта баш кампусы хонго факультетының өсөнсө тураһында ҡайғырта.- һәм дүртенсе курс студенты.\nМэйдзи осорондағы университетына нигеҙ була ла., уның тамырҙары тәүге астрономия буйынса агентлығы эйә. , Shoheizaka Тикшереү Идаралығы , көнбайыш һәм китап тәржемә бюроһы. Был дәүләт учреждениеһының бүлек булып 徳川幕府 Токугава (1603-1867), һәм тәржемә китап һәм европа илдәре мөһим роль уйнай..\nКикучивать Дайрока, япон мәғариф системаһының мөһим фигура., президент вазифаһын биләгән Токио Император университеты.\nӨсөн 1964 Йәйге Олимпия Уйындары, хәҙерге заман бишбәйгеһе ағара өлөшө университетында үтәсәк..\nОшо 20 Ғинуарҙа 2012, Тодавать, тип иғлан календары буйынса йылдың сентябрендә халыҡ-ара стандарттар менән яраштырыу өсөн апрель башынан уҡып булһа тайпылыш менән. Биш йыл эсендә башҡарыласаҡ күсеү әкренләп булһа.. Әммә был план баш тартып ғариза университетына уҡырға инә һәм насар президент яҡлы..\nНигеҙендә Япония Тапҡыр, университеты 1,282 февралдә профессор. 2012. Шул булыр, 58 ҡатын-ҡыҙ.\nКөҙ көнө 2012 беренсе һәм, Токио университетының сит ил студенттары бакалавр һәм инглиз телдәрендә тулыһынса йүнәлтелгән программа башлаған ике — инглиз теленән программа Комаба. (Пик) — Халыҡ-ара һәм халыҡ-ара программалар буйынса экология фәндәре буйынса программа Япония көнсығыш азия.. . 2014, токио университеты бөтә донъя фән бакалавриат программаһы инглиз тәржемә тәҡдим тәбиғи фәндәр мәктәбе курсы. (ГКБ).\nҺеҙ телһеҙме токио университеты тикшереү ? Теләсә ниндәй һорау, комментарийҙар йәки аңлатмалар\nТокио университеты картаһы\nФото: Тоски университеты рәсми Facebook\nТокио фекерен университеты\nТокио фекер алышыу университетҡа ҡушылды.\nБашҡа университеттар Японияла\nОкский Университеты Сута\nУниверситетта Булып Ҡалаһының Осака Осака\nТоски университеты Токио\nУниверситет Кумамото Кумамото\nРоссийский Университеты Хиросима\nУниверситет Һин Мацумото\nТокио Университетының Баш Ҡала Токио\nУниверситет Нагой Бөтә кешелек донъяһына ҡарап-ку


Туған тел - ӘҘИПТӘР - Рәшит Ниғмәти\nРәшит Ниғмәти (1909-1959)\nАЙБАРЛЫ ИЖАДСЫ, ЫСЫН ВАТАНСЫ РӘШИТ НИҒМӘТИ Мин постамын, Ватан! Фронттарыңдың Ҡайһы флангыһына ҡуйһаң да, — Йөрәгеңә атҡан дошман уғын Тәнем ҡаплар минең, уҙғармаҫ! Бына ошо шиғри юлдарҙың авторы ялҡынлы йырсы, ысын Ватансы Рәшит Ниғмәти һоҡланғыс кеше, оло талант эйәһе ине. Баш ҡалабыҙ Өфөлә бына тигән күркәм йорттар күп, изгелекле йорттар күп. Ана шулар араһында минең өсөн иң ҡәҙерлеләренең береһе — Рәшит Ниғмәти йәшәгән йорт. Заманында был йортта мин йыш ҡына була торғайным. Сәғәттәр буйына оло әҙип менән һөйләшеп ултырғаным бар. Рәшит ағайҙың үҙ ауыҙынан өр-яңы шиғырҙарын ишеткәнем бар. Үҙәктәргә үтеп инерлек итеп өҙҙөрөп йырлағанын тыңлағаным бар. Әйткәндәй, Рәшит ағайҙың хәләл ефете Сания апай ҙа бик матур йырлай торғайны. Ҡасандыр атаҡлы шағирыбыҙ Рәшит Ниғмәти ғүмер иткән таныш йорт һаман да күңелде тартып тора. Ошо йорт эргәһенән уҙған һайын йөрәккәйем үрһәләнеп, уйҡайҙарым уйыла. Йылдар буйына һағынғанымды белеп, минең ҡаршыма Рәшит ағай Ниғмәти үҙе килеп сығыр кеүек тойола. Шомло яу заманында Урал аръяғында Темәс балалар йортонда тәрбиәләнгән сағымда уҡ мин Рәшит Ниғмәтиҙең айырым шиғырҙарын яҡшы белә инем. Бер көндө иһә шағирҙың йоҡа ғына тышлы китабы ҡулыма килеп эләкте. Был китапты бер һыуһында уҡып сыҡтым. Уҡылған биттәрҙе йәнә ҡат-ҡат аҡтарҙым. Унан шағирҙың һүрәтенә оҙаҡ ҡына ҡарап ултырҙым. Тап ошо мәлдә тәрбиәсе Ғәлиә Маннанова апай эргәмә килде. Тәүҙә ул саҡ ҡына уйланып торҙо ла йылмайып: — Был шағир ағайыңды ысынлап таныйһыңмы әллә? — тип өндәште. — Шиғырҙарын оҡшаттым да шуға күрә һүрәтенә лә ҡыҙыҡһынып ҡарайым, — тинем мин. Тәрбиәсе апай, һүҙҙәремде ҡеүәтләгәндәй, башын ҡағып: “Һин, туғаным, ентекләберәк баҡ әле. Ана, күҙ ҡарашынан уҡ күңел нурҙары балҡып тора, шундай ихлас та, шундай яғымлы ла”, — тип үҙ алдына һөйләнеп ҡуйҙы. Был әңгәмәнән һуң нисә ҡабат миҙгелдәр алышынды. Яҙмыш юлдары мине Өфөгә алып килде. Башҡорт дәүләт педагогия институтының студенты булып киттем. Шул ваҡыттан башлап минең алдымда өр-яңы мөғжизәле донъя асылды. Институтта абруйлы уҡытыусыларҙың дәрестәрен тыңлау, белемгә ынтылған йәштәр менән аралашыу, әҙәби түңәрәктәрҙә ҡатнашыу зиһенемә яҡты нур өҫтәне. Көтөп алынған әҙәби кисәләр, күңелле осрашыуҙар йәнемә зауыҡ биреп, хыялдарымды ҡанатландырҙы. Әллә тиле йәшлек, әллә дәртле йөрәк ҡушыуы буйынса, ҡулым ҡәләмгә үрелде, күңелемдең тәүге хистәре дәфтәр биттәренә шиғыр юлдары булып теҙелде. Ләкин өйрәнсек шиғырҙарымды берәүгә лә күрһәтмәнем. Йәшеренеп кенә яҙҙым да яҙҙым. Ә шулай ҙа Рәшит ағайҙы ҡасан да булһа бер күрәсәкмен тигән теләк менән йәшәнем. Ләкин уны институтта осратманым. Күк үләндәр әле генә морон төрткән бер мәл ине. Республика китапханаһында булдым да дөйөм ятаҡҡа табан юл тоттом. Ошо ваҡыт ҡала урамы буйлап ашыҡмай ғына атлап барған бер кеше иғтибарымды йәлеп итте. Ул һирәк-һаяҡ ҡына тирә-яғын байҡап ала. Ҡараштары уйсан да, ғорур ҙа. Кейеме лә буйсан һынына килешеп тора. Юлда осраған күптәр — олпат ағайҙар ҙа, һөйөклө апайҙар ҙа, йәштәр ҙә уға сәләм биреп уҙа. Миңә ул танышым һымаҡ тойолдо, хатта сырайын да төҫмөрләйем шикелле. Мәгәр кем икәнен генә белеп бөтмәйем. Ныҡлап уйлана торғас, ысынлап та таныным. Темәс балалар йортонда тәрбиәләнгән сағымда уҡ әле, әҫәрҙәрен уҡып, китабының тәүге битендәге һүрәтенә мөкиббән китеп ҡарап ултырғайным да баһа. Ә бөгөн килеп шағирҙың үҙен осратыу ниндәй һөйөнөс!” Атаҡлы шағир Рәшит Ниғмәтиҙе мин үҙ күҙҙәрем менән күрҙем!” — тип ярһып ҡысҡырғым килде. Әммә тыйылып ҡалдым. Шағирҙы ситтән күҙәтә-күҙәтә, өнһөҙ-тынһыҙ ғына ул атлап киткән яҡҡа юҫыҡланым. Бына ул ҡала баҡсаһына килеп инде. Япа-яңғыҙ ғына тын һуҡмаҡтар буйлап йөрөнө. Аҙаҡ бер яҡ ситтәрәк торған эскәмйәгә барып ултырҙы. Тамам тулышып, бына-бына шартлап ярылырға торған ағас бөрөләренә үрелеп ҡараны ла ниндәйҙер уйға сумды. Үҙе ирендәрен ҡыбырлатып нимәлер өндәшкәндәй булды. Бәлки ошо мәлдә уның күңелендә яҙғы хистәр бөрөләнеп, өр-яңы шиғыр яралғандыр... Бер килке ваҡыт уҙғас, ул йәһәт кенә урынынан торҙо ла баҡсанан сығып китте. Ә мин болоҡһоп ҡына ҡапҡа төбөндә тороп ҡалдым. Был мәл ниндәй тойғолар кисергәнемде шағир һиҙмәне лә, мине күрмәне лә. Әммә мин, ҡәҙерле хазина тапҡандай, ятағыма ҡоштай атылып ҡайтып индем. Ҡайтып индем дә ятаҡтағы иптәштәремә шағир Рәшит Ниғмәтиҙе үҙ ғүмеремдә тәүге тапҡыр күреүем хаҡында бәйнә-бәйнә һөйләп бирҙем. Студент саҡтарҙа, шулай уҡ редакцияла эшләй башлаған осорҙа яҙылған шиғырҙарымды бергә туплап, ҡулъяҙмамды Башҡортостан китап нәшриәтенә илтеп тапшырҙым. 1954 йылда “Йәшлек йыры” исемле тәүге йыйынтығым донъя күрҙе. Китабым баҫылып сыҡҡас, ҡыуанысымдан түбәм күккә тейгәндәй булды. Ләкин ҡапыл ғына күңелемде ниндәйҙер борсолоу тойғолары биләп алды. Ошо мәлдә, әйтерһең дә, йөҙәрләгән талапсан уҡыусыларҙың үткер ҡараштары миңә төбәлгәндәй тойолдо. Ысынлап та, китабым уҡыусыларға оҡшармы, юҡмы? Ошондай хәүефле уйҙар менән көн артынан көндәр үтте. Ә бер ваҡыт, редакция йомошон үтәп, сәфәрҙән ҡайтышлай Өфө вокзалында бер танышым тап булды. Иҫәнлек-һаулыҡ һорашыр-һорашмаҫтан уҡ ул: — Һинең хаҡта яҙғандар бит, — тип өндәште миңә. Йөрәгем “жыу” итеп китте. — Аңлатыбыраҡ һөйлә әле? — тип һораулы ҡараш ташланым мин уға. — “Совет Башҡортостаны” гәзитенең бөгөнгө һанын ҡараһаң, төшөнөрһөң, — тине ул көлөмһөрәп. Күҙ асып күҙ йомған арала вокзалдағы киоск эргәһенә килдем. Үкенескә ҡаршы, ябыҡ икән. Йүгерә-атлай ҡайтып, “Совет Башҡортостаны” гәзитен ҡарарға тотондом. Баяғы танышымдың һүҙҙәре дөрөҫ икән. Гәзиттә минең хаҡта мәҡәлә бар. Уны Рәшит Ниғмәти яҙған. Үҙ күҙҙәремә үҙем ышанмайынса уҡый башланым. Ниндәйҙер шомланыу ҡатыш уҡығанғамы, маңлайымдан бөрсөк-бөрсөк тирҙәр атылып сыҡты. Мәҡәләнең аҙағына еткәс кенә һулыштарым иркенәйеп китте. “Шуныһы шатлыҡлы: китапты йылы бер тулҡынланыу менән ябаһың һәм башҡорт совет поэзияһы отрядының сафына яңы бер лайыҡлы һалдат килде, тип ышанғы килә”. Оло әҙиптең минең иң тәүге йыйынтығыма ҡарата яҙған мәҡәләһе бына ошондай юлдар менән тамамланғайны. Ә инде 1956 йылда “Тыуған Ер” исемле китабым донъя күргәс, ул “Советская Башкирия” гәзитенә яҙып сыҡты. Был мәҡәләләр икеһе лә аҙаҡ Рәшит Ниғмәтиҙең “Һайланма әҫәрҙәр”енең өсөнсө томына индерелде. “Совет Башҡортостаны” гәзите редакцияһында эшләү дәүерендә Рәшит ағай менән йышыраҡ аралаша башланым. Тора-бара шағирға ныҡ эҫендем. Рәшит Ниғмәти кеүек үтә кешелекле, үтә изгелекле әҙәмдәр һирәк тыуалыр был фани донъяға! Һөйөклө ҡыҙҙары Флорида менән Лариса өсөн, улы Нур өсөн Рәшит ағай бөтә ғүмере буйына йән атып йәшәне. Ғүмер юлдашы, балаларының ғәзиз әсәһе Сания апайға ул бик тә илтифатлы, бик тә ихтирамлы булды. Туғандарына, бауырҙаштарына, ырыуҙаштарына мөмкин хәтлем яҡшылыҡ эшләргә тырышты. Күҙ нурҙарын утлы яу яландарында ҡалдырған яугир шағир Батыр Вәлидкә бигерәк тә иғтибарлы булды, уға дуҫтарса ярҙам ҡулын һуҙҙы. Тормоштоң ауырлығын, әсе ғазаптарын ифрат күп татыған ҡаһарман яҙыусыбыҙ Һәҙиә Дәүләтшинаның “Ырғыҙ” романын донъяға сығарыу өсөн Рәшит Ниғмәтиҙең ни тиклем күп көс һалғанын, ни тиклем йөрәк майҡайҙарын һыҙлатҡанын өлкән быуын яҙыусылары ла, шул осорҙағы нәшриәт мөхәррирҙәре лә яҡшы хәтерләйҙер, моғайын. “Үҙем яу ҡырҙарында йөрөгән заманда ла минең әҫәрҙәрем өлкә гәзиттәрендә, журналдарында баҫыла ине. 1944 йылда Рәшит Ниғмәти шул шиғырҙарҙы йыйып алып Башҡортостан китап нәшриәтенә тапшырып “Окоптар төбөнән” исемле китабымды сығарғайны”, — тип яҙҙы күренекле шағир Тимер Арслан үҙенең бер мәҡәләһендә. Шул да мәғлүм булһын, Рәшит Ниғмәти фронтовик шағирҙар Яҡуп Ҡолмой, Мәлих Харистың йыйынтыҡтарын редакторлап баҫтырып сығарыуға ла күп көс һалды. Был йыйынтыҡтар 1944 йылда донъя күрҙе. Рәшит Ниғмәтиҙең яу ҡырында йөрөгән яугир шағирҙарға, ҡәләмдәштәренә, милләттәштәренә эшләгән изгелектәрен һанап та, һөйләп тә бөтөрөрлөк түгел. Саҡ ҡына сигенеү яһап, Рәшит Ниғмәти йәшәгән осорҙағы арҙаҡлы уҙамандар тураһында ла бер кәлимә һүҙ әйтәһе килә. Мин өлкән быуын яҙыусылары менән бик һәйбәт мөнәсәбәттә булдым, улар менән аралашып йәшәнем, абруйлы ҡәләмдәштәремдән күп нәмәгә өйрәндем. Баязит Бикбай, Сәйфи Кудаш, Зәйнәб Биишева, Сәләх Кулибай, Батыр Вәлид, Ғәли Ибраһимов, Хәким Ғиләжев, Зөлфәр Хисмәтуллин, Ғилемдар Рамазанов, Мөхөтдин Тажи, Нәжиб Иҙелбай кеүек әҙиптәргә ифрат хөрмәтем ҙур. Ә инде Рәшит Ниғмәти минең өсөн бер туған ағайымдай ғәзиз дә, мәрхәмәтле лә булды. Һөйөнөсөмдө лә, көйөнөсөмдө лә һәр ваҡыт уның менән уртаҡлаштым. Ижад юлында Рәшит Ниғмәти мине вайымһыҙлыҡтан, ғәмһеҙлектән ҡурсыны, яҙмышыма бәлә янағанда ҡалҡан һымаҡ һаҡланы. Ғаиләмә ҡарата ла туғандарса бик ихлас булды. Абруйлы уҡытыусым, ныҡлы таянысым, бөйөк остаҙым ул Рәшит ағай Ниғмәти. Үҙ ғүмеремдә нахағын да, хағын да күп ишеттем мин. Ә бит тәнҡит һәр ваҡыт ғәҙел булырға тейеш. Әммә заманында минең ижадыма ҡарата тәнҡит бер яҡлыраҡ булды шул. Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәшит Ниғмәти был хаҡта әсенеп, мине йөрәк пәрәһен йәрәхәтләгән һәр төрлө сәнскеле һүҙҙәрҙән ҡурсып, республика матбуғатында бер түгел, ике тапҡыр сығыш яһаны. Хатта ул: “Бер ҙә эшең булмаһа, тот та Игебаевты әрлә!” — тип “Һәнәк” журналына ла яҙып сыҡты. Һүҙегеҙ хаҡ икән, осҡон сәсеп, Дөрләтер ул минең сәмемде, Әммә, тәнҡитселәр, нахаҡҡа һеҙ, Зинһар, ҡыйнамағыҙ йәнемде! — тигән шиғри юлдар ҙа ижад иттем мин бер ваҡыт йөрәгем әрнеп. Кеше бәғерен ҡанһыратҡан, кеше йәнен яралаған тәнҡиткә тешем-тырнағым менән ҡаршы мин. Рәшит ағайҙың үҙ-үҙенә мөрхәтһенеп, ҡәнәғәтләнеп, ләззәтләнеп йөрөгән сағын хәтерләмәйем. Ул һәр ваҡыт йөрәкһеп, сәмләнеп яҙҙы. Жанр һәм шиғри формаларҙың йомартлығы тиһеңме, теленең ябайлығы, халыҡсанлығы тиһеңме, поэтик образдарының һәлмәклеге, төрлөлөгө тиһеңме — көллөһө лә бар уның ижадында. Рәшит Ниғмәти — күңелемә, рухыма бик яҡын зат. Торғаны тылсымлы тау кеүек ул, илаһи бер йырлы тау кеүек. Рәшит Ниғмәти 1940 — 1950 йылдарҙа башҡорт әҙәбиәтендә иң сағыу, иң аһәңле, иң йәйғорло эҙ ҡалдырған әҙип! Дәһшәтле яу осоронда шағирҙың әҫәрҙәре ҡала һәм ауыл клубтарында, мәктәп сәхнәләрендә, мәҙәниәт һарайҙарында ла ифрат йыш яңғыраны. “Үлтер, улым, фашисты!”, “Һинең кәләшеңдең хаттары” кеүек дастандары һалҡын окоптарҙа ла, ялға тынған минуттарҙа ла, атакаға барғанда ла башҡорт яугирҙары менән бергә булды, ялҡынлы шиғырҙары фронт хаттарына күсте. Шуны ла әйтеп үтәйем әле: Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Бәҙәр апай Йосопова дәһшәтле яу осоронда, йәғни, 1942 йылдың көҙөндә, бер төркөм иптәштәре менән хөкүмәт делегацияһы составында 112-се Башҡорт атлылары дивизияһында була. Унда ул ғәзиз йәндәрен дә аямайынса Ватаныбыҙҙы яуыз дошмандарҙан һаҡлап ҡыйыу көрәшкән һалдаттар менән күҙмә-күҙ осраша, улар алдында ялҡынлы сығыштар яһай. Бәҙәр апай Йосопова үҙенең һәр бер сығышын мәшһүр шағирыбыҙ Рәшит Ниғмәтиҙең “Үлтер, улым, фашисты” тигән атаҡлы поэмаһы менән тамамлай. Был турала ҡаһарман яугир, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Сабир ағай Ҡадыров бына нисек яҙа: “Аҡланды уратып баҫҡан һуғышсыларҙың йөҙҙәре ҡырыҫланды, ҡулдары автоматты ҡыҫып тотто. Актрисаның тулҡынландырғыс матур тауышы йөрәктәрҙең иң нескә ҡылдарын сиртә, поэманың ҡеүәтле, тәьҫирле юлдары уларҙың һәр береһенә айырым төбәп әйтелгән кеүек тойола: Дошман килһә, ерҙәреңде тартып алыр, Тауҙарыңа, һыуҙарыңа бығау һалыр. Илең бөтөр, иркең бөтөр, ниең ҡалыр? Шул дошманды ҡырмайынса ҡайтма, улым. Ватан-Әсә үҙе актрисаның тауышы менән уландарына мөрәжәғәт итә кеүек. Поэманың һәр строфаһын яугирҙәр дәррәү хуплап торҙо, ҡындарҙан ҡылыстарын һурып алып ант итә улар. Йөҙәрләгән һуғышсылар берҙәм һулыш ала, йөҙәрләгән күкрәктән бер үк ауаз “ура” яңғырай”. Мәшһүр шағир, ысын Ватансы Рәшит Ниғмәтиҙең ҡөҙрәтле дастаны талантлы артистка Бәҙәр апай Йосопова башҡарыуында ана шундай, мәңге онотолмаҫлыҡ тәьҫир ҡалдыра һалдаттар йөрәгендә. Утлы һуғыш яландарындағы ырыуҙаштары, Урал мосолмандары шағирҙың еңеүгә ҡанатландырған шиғри ауаздарын изге доға һымаҡ ҡабатланы. Миңә Рәшит Ниғмәтиҙең муйыл кеүек ҡара күҙҙәре менән тоташ залды байҡап ҙур йыйындарҙа түр башында ултырғанын да, күкшел сирендәр сәскә атҡанда Ағиҙел ярҙарында йөрөгәнен дә, бөтә донъяһын онотоп шиғыр яҙғанын да, халыҡ көйҙәрен өҙҙөрөп йырлағанын да, санаторийҙа дауаланған сағын да, больницала ауыр хәлдә ятҡан мәлдәрен дә күрергә тура килде... 1955 йылда башҡорт совет әҙәбиәте һәм сәнғәтенең Мәскәүҙә уҙғарылған декадаһы көндәрендә Рәшит Ниғмәти менән бергә осрашҡан минуттар һаман да иҫемдән сыҡмай. Гранит стеналы Мавзолейҙа ла, мөһабәт Кремлдә лә, Мәскәү театрҙарында ла, күҙ яуын алып торған мәҙәниәт һарайҙарында ла — һәр ҡайҙа ла Рәшит Ниғмәти ағай менән бергә булдыҡ. Башҡортостан илселәре исеменән Рәшит Ниғмәти янып-ялҡынланып сығыш яһағанда Мәскәү тамашасылары уны йотлоғоп тыңланы, тамашасыларҙың ҡайнар алҡышынан яҡты залдар зыңлап торҙо. Инде байтаҡ йылдар уҙһа ла, ана шул көндәрҙең яҡты хәтирәләре йөрәк түрендә һаҡлана. Әйткәндәй, был декадаға мин йәш шағир (ул саҡта миңә егерме биш йәш ине) һәм “Совет Башҡортостаны” (хәҙерге “Башҡортостан”) гәзите журналисы булараҡ барғайным. Башҡортостандан килгән бөтә журналистар көн һайын декада барышы хаҡында телефон аша хәбәр биреп торҙоҡ. Эйе, һис тә онотолмаҫлыҡ йырлы, йәйғорло минуттар кисерҙек беҙ ул саҡта. 1955 йылдағы декаданы иҫкә төшөрһәм һәм ана шул ваҡыттан һуң дүрт тиҫтә йылдан ашыу ғүмер уҙғас, Мәскәүҙә 1997 йылдың май айында булып үткән Башҡортостан көндәрен уйлаһам, күңелемдә шатлыҡлы ла, һағышлы ла тойғолар уяна. Шуныһы һөйөнөслө: йәнә лә Рәсәй баш ҡалаһында үткән мәртәбәле йыйында ҡатнашырға насип булды. Һағышлы — сөнки элекке өлкән юлдаштарымдың күбеһе был иҫтәлекле сәфәрҙәрҙә ҡатнаша алманы. 1955 йылда Мәскәүҙә үткәрелгән Башҡорт совет әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында бергәләшеп-гөрләшеп бик матур итеп йөрөп ҡайтҡан әҙәбиәтебеҙҙең арҙаҡлы улдары Рәшит Ниғмәти, Сәйфи Ҡудаш, Баязит Бикбай, Хәниф Кәрим, Сәләх Кулибай, Сәғит Агиш, Ғәйнан Әмири, Кадир Даян, Ғабдулла Әхмәтшин, Әкрәм Вәли, Әнүәр Бикчәнтәев, Хәким Ғиләжев, Шәриф Бикҡол, Ғилемдар Рамазанов, Фәрит Иҫәнғолов, оло әҙибәбеҙ Зәйнәб Биишевалар баҡый донъяларҙа яталар. Шуға ла йөрәгемде әрнеү, болоҡһоу тойғолары биләп алған. Яҙҙарымды моңһоу ҡаршылайым, Һыҡтап оҙатамын ҡыштарҙы, Ҡапыл һүнеп ҡалған йондоҙҙарҙай, Мин юғалттым бик күп дуҫтарҙы. Яҡты донъя менән хушлашҡан сал сәсле ҡәләмдәш дуҫтарымды ла, Рәшит ағай Ниғмәтиҙе лә ифрат юҡһынам. Рәшит ағай Ниғмәти көслө рухлы, айбарлы шәхес ине. Иң кәрәкле, иң мөһим һүҙҙәрҙе ул йөрәк осҡондарын баҙлатып әйтә алды. Ул халыҡ һәм Ватан тураһында, тыуған ер һәм атайсал тураһында, милләт һәм туған тел тураһында илһамланып, ғорурланып йырланы. “Мин — башҡортмон. Гүзәл бакса минең ерем. Сәскә ата Башҡортостан — минең илем. Халҡым хаҡлы хеҙмәт, ялға һәм уҡыуға, Рус телендәй ғорур яңғырай туған телем!” — тип яҙҙы Рәшит Ниғмәти 1950 йылда үҙенең “Мин талап итәм” исемле шиғырында. Был урында шуны ла билдәләп үтергә кәрәк тип уйлайым. Рәшит Ниғмәти арҙаҡлы ҡәләмдәштәребеҙ араһында туған тел тураһында иң беренсе булып шиғыр яҙыусыларҙың береһе ине. Уның бынан бик күп йылдар элек үк “Рус телендәй ғорур яңғырай туған телем!” — тип янып-ялҡынланып әйткән һүҙҙәре хәҙер ысын мәғәнәһендә бойомға ашты. Ниһайәт, республикабыҙҙа башҡорт теле рус теле менән бер рәттән Дәүләт теле тип иғлан ителде. Был бөтәбеҙ өсөн дә күңелле хәл, шатлыҡлы ваҡиға, әлбиттә. Эйе, Рәшит ағай Ниғмәти әҙәбиәт һөйөүселәрҙең күңелдәрен ҡанатландырырлыҡ гүзәл шиғырҙар ижад итте. “Баҫыу хөкөмө”, “Дауылдар тыуҙырған ғүмер”, “Йәмле Ағиҙел буйҙары”, “Үлтер, улым, фашисты”, “Һинең кәләшеңдең хаттары”, “Большевик”, “Һаҡмар ҡыҙы”, “Осҡондан ялҡын” кеүек поэмаларында шағир мөһабәт поэтик образдар тыуҙырҙы. Рәшит Ниғмәти тәржемә өлкәһендә лә ең һыҙғанып эшләне. Ул Пушкин һәм Некрасов, Фурманов һәм Катаев әҫәрҙәрен, шулай уҡ Маяковскийҙың байтаҡ шиғырҙарын башҡортсаға тәржемә итте. Бына тигән һәйбәт драма әҫәрҙәре лә яҙҙы. Авторҙың “Урман шаулай”, “Ағиҙел ярында”, “Врач Ғимранов” исемле пьесалары Башҡорт дәүләт академия драма театрында ҡуйылды, талапсан тамашасыларҙың күңелдәрен зауыҡландырҙы. Күңелдәрҙе зауыҡландырырлыҡ һоҡланғыс әҫәрҙәр ижад иткән Рәшит Ниғмәтиҙең исеме шиғриәт яратыусыларҙың йөрәк түрендә. Урал киңлектәрен ҡыҙырып уҙғанда ла, Ҡаҙағстан далаларын гиҙгәндә лә, Ҡарағалпаҡстан, Яҡутстан яҡтарында йөрөгәндә лә, Төньяҡ боҙло океанда булғанда ла Рәшит Ниғмәти ҡабыҙған шиғриәт усағының ялҡындарында йылындым. Был усаҡ минең күңелемдә һүнмәй ҙә, һүрелмәй ҙә. Тормош тигәндәре, һай, бигерәк ҡатмарлы шул. Донъялар кире яҡҡа, бөтөнләй оторо яҡҡа үҙгәрҙе лә ҡуйҙы. Заманалар ауыр тиҙәр, Кем күтәреп ҡараған? — тип йырлаған боронғолар. Ә тураһын ғына әйткәндә, һәр төрлө золом менән тулы заман ауырлығын бөгөн беҙ үҙ елкәбеҙҙә күтәреп йәшәйбеҙ. Үҙенең хәйерселеге, рәхимһеҙлеге, бәғерһеҙлеге, битарафлығы, ҡанһыҙлығы менән яманаты сыҡты уның. Һуғыш һәм хеҙмәт ветерандарының күп йыллыҡ хеҙмәтен, яҡты өмөтөн селпәрәмә килтерҙе был ҡәһәрле заман. Мәҙәниәт, фән, сәнғәт әһелдәренең бәҫен төшөрҙө, уларҙың йөҙөнә төкөрҙө. Ил тигәндең кеме генә юҡ инде хәҙер. Кемделер кәпәс сөйә-сөйә саманан тыш күккә күтәрәләр, кемделер бинахаҡҡа тәпәсләйҙәр, кемделер ситкә тибәрәләр, кемделер күрмәмешкә һалышып, онотолоуға дусар итәләр. Онотолоуҙың, битарафлыҡтың йәнде өшөттөрөрлөк һалҡын елдәре хатта мәшһүр шәхестәребеҙ яҙмышына ла килеп ҡағыла. Ҡайһы бер ике аяҡлы йыртҡыс бәндәләр тыуған халҡыбыҙҙың боронғо ҡомартҡыларына ҡул һуҙалар, аҫыл һәйкәлдәргә ҡул һуҙалар. Милли ғорурлығыбыҙ, ҡуш йөрәкле батырыбыҙ Салауат Юлаев һәйкәлен юҡ итергә, емерергә маташалар. Атаҡлы шағирыбыҙ Рәшит Ниғмәтиҙең шиғриәт баҡсаһына уҫал ниәт менән ҡара таш, үс һәм мәкер ташы ырғыталар, уның яҡты рухын рәнйетәләр. Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәшит Ниғмәти үҙенең байтаҡ әҫәрҙәрендә партияны данланы, Ленинды данланы, коммунистарҙы данланы. Шулай булғас, уның ижадын бөгөн мәктәптәрҙә өйрәнергәме? Юҡмы? Ана шундайыраҡ туҙға яҙмаған һүҙҙәрҙе ҡат-ҡат тылҡый бөгөн бәғзе берәүҙәр. Мәгәр был йөрәкте өйкәгән мәсьәләгә асыҡлыҡ индереп үтеү мотлаҡ кәрәктер, тип уйлайым. Әлбиттә, Рәшит Ниғмәти большевиктар тураһында ла, Ленин тураһында ла тиҫтәләгән әҫәрҙәр ижад итте. Ләкин ҡаһарман халыҡ, бөйөк Ватан образы, Тыуған ер, ғәзиз Башҡортостан образы һәр ваҡыт уның ижадының иң-иң үҙәгендә торҙо ла баһа. Был дөрөҫлөктө инҡар итергә һис тә ярамай. Ә инде Рәшит Ниғмәти коммунист-шағир бит ул тип, уның яҙғандарын күрәләтә һанға һуҡмаҫҡа маташыусылар бик ныҡ яңылыша. Йәшерен-батырыны юҡ: коммунистар, миллиондарса ябай коммунистар, һәр ваҡыт алғы һыҙыҡта булды, һәр ваҡыт алғы сафта барҙы. Ватан-Әсә яу ораны һалғас, ярһыған арыҫландар һымаҡ иң элек улар утлы өйөрмәләргә ташланды, яуыз дошмандар менән аяуһыҙ көрәшеп бик күптәре һуғыш яландарында ятып ҡалды. Фашистарҙы үҙ өңөңдә дөмөктөрөп ҡайтҡас, баяғы ябай коммунистар тыныс хеҙмәт майҙандарында ла һынатманы, ең һыҙғанып эшләне. Ә инде арҙаҡлы шағирыбыҙ Рәшит Ниғмәти киң ҡоласлы, күп яҡлы ижадында тап ана шул ысын халыҡ ҡаһармандарын, ифрат түҙемле, сабыр холоҡло замандаштарын, хеҙмәт кешеләрен данлап йырланы, донъялар именлеген, халыҡтар дуҫлығын данлап йырланы. Ни менән тын алһам һәм йәшәһәм, Мин шуларҙы яҙҙым, иптәштәр! — тигән шиғри юлдары уның үҙ заманының, үҙ Ватанының, үҙ халҡының ғәжәйеп ажар йырсыһы икәнлеген раҫламаймы ни? Тимәк, урта мәктәптәрҙә һәм юғары, махсус уҡыу йорттарында атаҡлы шағирҙың шиғырҙары, дастандары мотлаҡ рәүештә ентекләп өйрәнелергә тейеш. Сөнки Рәшит Ниғмәтиҙең әҫәрҙәре үҙенә бер башҡа моңло, үҙенә бер башҡа тылсымлы ижад! Сөнки Рәшит Ниғмәтиҙең әҫәрҙәре үҙенә бер башҡа зиннәтле, үҙенә бер башҡа мөхәббәтле ижад! 1959 йылдың 13 октябрендә яратҡан шағирыбыҙ Рәшит Ниғмәти вафат булды. О, ул мәлдәрҙә, 1959 йылдың ун өсөнсө октябрендә ҡәҙерле кешебеҙ Рәшит Ниғмәтиҙең вафат булыуын ишеткәс, минең ҡан тамырҙарым ҡыҫылып, йәнем өшөп китте. Күҙ алдарым ҡараңғыланып, таң йондоҙом һүнгәндәй, күк Уралымдың мәғрүр бер ҡаяһы ишелеп төшкәндәй тойолдо. Үҙенең илле йәшен, елле йәшен бынан бер нисә ай элек кенә байрам иткән сал Урал йырсыһын арабыҙҙан юғалтыу фажиғәһе күпме йөрәктәрҙе тетрәндерҙе. Ҡөҙрәтле һүҙ оҫтаһы, ил уҙаманы Рәшит Ниғмәти менән хушлашыу минуттары милләттәштәрем йәненә мәңгелек һағыш булып уйылып ҡалды. Татар халҡының атаҡлы шағиры Хәсән ағай Туфандың сал башын эйеп, әсе йәшкә төйөлөп Рәшит Ниғмәти табуты янында уҡыған шиғыры һаман да ҡолағымда яңғырай кеүек. “Юҡ, үлемгә бирмәй һине йәшәү” тип атала ине был шиғыр. Беренсе ҡат, гүйә, ял итәһең Төшлөгөңдә гүзәл ғүмерҙең, Күҙеңде ас, Рәшит, Ҡаҙандан мин Ҡайнар сәләм һиңә килтерҙем. Күмергә мин һине килдемме ни?! Сая ҡустым, ҡыйыу сәсәнем! Ижадыңа, үлмәҫ ижадыңа Тик ҡунаҡҡа килде Хәсәнең. Юҡ, үлемгә бирмәй һине йәшәү... Еңелеүҙе белмәҫ Рәшитен: Бирмәй һине — ғүмер мәңгелекле, Үлмәй торған халҡың шағирын. Һары һағыш булып һары япраҡтар ҡойолған көҙгө миҙгелдә моңдаштары, яҡташтары, яҡындағы һәм алыҫтағы ҡәләмдәш дуҫтары башҡорт халҡының данлы улын һуңғы юлға оҙатты. Милли әҙәбиәтебеҙҙең пәйғәмбәре Рәшит Ниғмәтиҙең изге есеме ҡасандыр шағир шиғырҙарында һәм дастандарында үҙе маҡтап йырлаған йәмле Ағиҙелдең бейек ярына ерләнде. Ул донъянан киткәндән һуң халыҡ шағирына ниндәйерәк шәфҡәтлектәр, ниндәйерәк изгелектәр эшләнде икән? Эшләнгән эштәрҙең иң мөһимдәрен һанап сығайым әле. Бына улар: Өфөлә беренсе интернат-мәктәптә (хәҙерге Рәми Ғарипов исемендәге республика башҡорт гимназияһы) Рәшит Ниғмәтигә музей асылды; Башҡортостан китап нәшриәтендә шағирҙың бер нисә йыйынтығы донъя күрҙе; Рәшит Ниғмәтиҙең тыуыуына 60, 70, 80 һәм 90 йыл тулыуға бағышланған кисәләр уҙғарылды. Ошо уңай менән оло әҙиптең тормош һәм ижад юлын сағылдырған мәҡәләләр, иҫтәлектәр, хәтирәләр донъя күрҙе. Башҡортостан радиоһы аша һәм зәңгәр экран аша шағирға арналған хәтерҙә ҡалырлыҡ тапшырыуҙар ойошторолдо. Һуңғы бер нисә йыл эсендә Өфө һәм Салауат, Баймаҡ һәм Стәрлетамаҡ ҡалаларында, шулай уҡ республикабыҙҙың тиҫтәләгән райондарында Рәшит Ниғмәти көндәре шаулап үтте. Бер төркөм ҡәләмдәштәр шағирҙың тыуып үҫкән ерҙәренә, Һамар яҡтарына, Ырғыҙ буйҙарына барып, уның егәрле яҡташтары менән осрашып ҡайтты. Шул да мәғлүм булһын: Баймаҡ ҡалаһы һәм шағирҙың йәшлек эҙҙәре уйылып ҡалған Туймазы яҡтарында йәғни Октябрьский ҡалаһы урамдарының береһенә (һай, Өфөлә лә шулай булһасы) Рәшит Ниғмәти исеме бирелде. Бик оҙаҡ көтә торғас, ниһайәт, баш ҡалабыҙ Өфөлә Рәшит Ниғмәти йәшәгән йорт стенаһына барельеф-таҡта ҡуйылды. Үҙ халҡының шатлыҡтарын, һағыштарын, моң-зарҙарын Урал һандуғасындай ашҡынып-талпынып йырлаған, көслө рухлы, иҫ киткес наҙлы, шифалы шиғырҙары, дастандары менән бик күптәрҙең күңелдәрен арбаған, халыҡ эпостары дәрәжәһендәге аҫылдарҙан аҫыл әҫәрҙәр тыуҙырып милли шиғриәтебеҙҙе байыҡтырған олуғ әҙибебеҙҙе — Рәшит Ниғмәтиҙе оноторға хаҡыбыҙ юҡ! Урал иле бар булһа, ҡаһарман халҡы иҫән-һау булһа, мәшһүр шағирҙың исеме быуындан-быуынға күсеп данланып йәшәр әле. Милләтебеҙҙең рухи йондоҙо Рәшит Ниғмәтиҙең яҡты иҫтәлегенә бағышлана был шиғырым. Ғүмер бит ул ике ҡабат килмәй, Һанаулы шул йөрәк тибеше... Иллә-мәгәр фани донъяларҙа Һәр кемдең дә була торғандыр ул Өлөшөнә төшкән көмөшө. Бәғзеләргә ғүмер мул бирелә, Татып йәшәй улар барын да. Ә кемдеңдер ғүмер елкәндәре, Көтмәгәндә селпәрәмә килеп, Туҡтап ҡала йәшлек ярында. Их, был ғүмер... Серле йондоҙ төҫлө, Бер балҡый ҙа ҡапыл юғала. Ләкин, әжәлгә лә буйһонмайса, Килер быуаттарға күкрәп барған Ҡаһармандар була донъяла. Шағир Ниғмәти ҙә шундай заттан, Был түгелдер һис тә тиктәҫкә Әҙәм күңелдәрен нурлар өсөн, Атайсалын данлап йырлар өсөн Ергә килгән бит ул китмәҫкә! Ижадына күскән Ниғмәтиҙең Бөтә ғүмере, йөрәк тибеше... Тимәк, үлемһеҙлек, йәшнәп йәшәү — Ҙур йырсының, ысын Ватансының Өлөшөнә төшкән көмөшө. Уның имәндәй ныҡ тамырҙары Тыуған тупраҡ, тыуған ерлектә. Шул ерлектән ижад һуты алып, Ил йәненә ҡушылып үҫкәнгә лә, Батыр халҡы һымаҡ ябай ҙа ул, Ғорур ҙа ул, мәңге бөйөк тә! (Абдулхаҡ Игебаев) 2002 й.


Аяҡтағы һөйәкте нисек дауаларға? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Аяҡтағы һөйәкте нисек дауаларға?\n30.09.2018 Аяҡтағы һөйәкте нисек дауаларға?\nАяҡтың баш бармағы эргәһендә һөйәк үҫеп сығыуы – киң таралған ауырыуҙарҙың береһе. Айырыуса ҡатын-ҡыҙ өсөн ҙур уңайһыҙлыҡ тыуҙыра. Әммә ваҡытында дауалағанда, уны туҡтатырға мөмкин.\n100 г бәпембә сәскәһен ваҡлап, бер аҙ киптерергә һәм сәскәләрҙе ҡапларлыҡ итеп, йод өҫтәргә. Дүр көн төнәткәндән һуң дарыу ҡулланырға әҙер. Аяҡты яҡшы ғына итеп ебеткәндән һуң, ныҡ итеп ҡороторға һәм әҙерләнгән дарыуҙы һөйәккә селтәр рәүешендә һөртөргә. Ике аҙна буйы был процедураны көн һайын төнгөлөккә ҡабатларға кәңәш ителә.\nДегәнәк һәм скипидар\nДегәнәктең ике ҙур япрағын алып, йәшел яғына скипидар һөртөргә һәм табандан алып, тубыҡҡа тиклем уратып ҡуйырға. Өҫтөнә полиэтилен ябырға ла онотмағыҙ. Был процедураны өс ай буйы көн һайын ҡабатларға. Ә ун көнгә бер тапҡыр эшләгәндә, ул ауырыуҙарҙы киҫәтеп кенә ҡалмай, организмда матдәләр алмашыныуын да көйләргә булышлыҡ итә. Әммә был компресты ҡулланғанда һаҡ булырға кәрәк, аяғығыҙҙы яндырып ҡуймағыҙ. Скипидар оҡшамаһа, уны ҡулланмаҫҡа ла мөмкин.\nБиш минутлыҡ йылы ванна ла һөйәктең ауыртыуын баҫырға ярҙам итә. Бының өсөн бер литр һыуға ун тамсы йод һәм ике ҡалаҡ тоҙ һалып иҙергә. Тоҙло-йодлы ваннаны көн һайын эшләргә кәрәк. Ауыртыуын баҫыр өсөн һөйәккә йод та һөртөргә була.\n10 мл йодҡа биш төймә аспирин ҡушып, яҡшы итеп бутарға. Аспирин иреп бөтһә, йод төҫһөҙгә әйләнә. Ошо дарыу менән төнгөлөккә аяҡтағы һөйәкте ыуырға кәрәк. Процедураны өс көн ҡабатларға, һуңынан ике аҙна ял итергә. Һәм тағы ла өс көнлөк дауаланыу курсын ҡабатларға.\nТауыҡ йомортҡаһы, аш һеркәһе эссенцияһы, скипидар, иретелгән сусҡа майы\nҠырлы стакан төбөнә йомортҡаны ҡабығы менән һалып, өҫтөн ҡапларлыҡ итеп аш һеркәһе ҡойоп, ике аҙнаға ҡараңғы урынға ҡуйырға. Йомортҡаның ҡабығы тулыһынса иреп бөтөргә тейеш. Һуңынан ирегән йомортҡаның тышын алып ташлап, өҫтөнә 10 г скипидар һәм бер ҡалаҡ ирегән сусҡа майы (вазелин, аҡ майҙы ла ҡулланырға ярай) ҡушырға һәм яҡшы итеп бутарға. Был майҙы аяҡтың һөйәгенә йод менән аралаштырып, көн аша һөртөргә кәрәк.\nПрополистан әҙерләнгән компрестың да файҙаһы тейә. Бының өсөн прополисты йомшартып, төнгөлөккә һөйәк өҫтөнә һыларға һәм бәйләп ҡуйырға. Прополис булмаһа, дарыухананан уның төнәтмәһен алырға мөмкин.


Башҡортостан менән Ҡытай парламент-ара бәйләнештәр булдыра // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан менән Ҡытай парламент-ара бәйләнештәр булдыра\n10:25, 8 сентября 2015 Сәйәсәт\nБашҡортостан менән Ҡытай парламент-ара бәйләнештәр булдыра Фото: Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәте\nӨФӨ, 2015 йыл, 8 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nБашҡортостанда республика Дәүләт Йыйылышы депутаттары Ҡытайҙың Цзянси провинцияһы парламенты делегацияһы менән осрашты. Ҡунаҡтар араһында парламентарийҙар һәм Цзянси провинцияһы Халыҡ вәкилдәре йыйылышы секретариаты хеҙмәткәрҙәре бар, делегацияны секретариат етәксеһе Вэй Мин етәкләй.\nБашҡортостан Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, сәфәрҙең маҡсаты — Цзянси провинцияһы менән Башҡортостан араһында дуҫтарса мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү, төбәктәрҙең хеҙмәттәшлек өлкәләрен киңәйтеү, парламент-ара бәйләнештәр булдырыу. Программала республиканың Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай йортона барыу, парламент рәйесе, депутаттар һәм Хөкүмәт ағзалары менән осрашыуҙар, «БашЭКСПО» күргәҙмә үҙәгендә һәм Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетында булыу ҡаралған.\nҠытай парламентарийҙарын сәләмләп, Дәүләт Йыйылышы Рәйесе Константин Толкачев, уларҙың сәфәре донъяның ике алдынғы иле төбәктәре араһында мөнәсәбәттәрҙе артабан үҫтереүҙә мөһим аҙым буласаҡ, тип билдәләне.\n«Бөгөнгө сәфәрегеҙ, беҙҙең артабанғы бәйләнештәребеҙ емешле булыр, үҙ-ара файҙалы бәйләнештәрҙе нығытыу һәм үҫтереүҙең яңы йүнәлештәрен табырға ярҙам итер тип ышанам. Бай программа республикабыҙ һәм унда йәшәгән халыҡ тураһында күберәк белергә мөмкинлек бирер тип өмөтләнәм», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Константин Толкачев.\nҠытай парламентарийҙары делегацияһы етәксеһе Вэй Мин Башҡортостандағы хеҙмәттәштәренә йылы ҡабул итеүҙәре өсөн рәхмәт әйтте һәм сәфәр Башҡортостан менән Цзянси провинцияһының күп яҡлы бәйләнештәрен үҫтереүгә булышлыҡ итер тигән өмөт белдерҙе. Ул Цзянси провинцияһы парламенты хаҡында һөйләне, парламент-ара алмашыуҙы үҫтерергә тәҡдим итте һәм Башҡортостандағы хеҙмәттәштәрен Ҡытайҡа яуап сәфәренә саҡырҙы.\nБашҡортостан менән Цзянси провинцияһының бәйләнештәре 2013 йылдың майында республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Волга буйы федераль округы делегацияһы составында Ҡытай Халыҡ Республикаһында булған саҡта башланды. Сәфәр барышында Янцзы йылғаһының үрге һәм урта ағымындағы төбәктәр менән Волга буйы федераль округы төбәктәре араһында хеҙмәттәшлек тураһындағы протоколға ҡул ҡуйылды. 2014 йылдың 20 майында Шанхай ҡалаһында Башҡортостан Хөкүмәте менән Цзянси провинцияһының Халыҡ Хөкүмәте араһында сауҙа-иҡтисади, фәнни-техник һәм гуманитар өлкәләрҙә хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылғандан һуң беҙҙең төбәктәр араһында үҙ-ара файҙалы бәйләнештәр өсөн ныҡлы юридик база барлыҡҡа килде.\nТеги: халыҡ-ара хеҙмәттәшлек,башҡортостан дәүләт йыйылышы


Беҙҙе эҫе һәм ямғырлы көндәр көтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБеҙҙе эҫе һәм ямғырлы көндәр көтә\n13:34, 13 июня 2012 Йәмғиәт\nАҙна аҙағына тиклем республикала көндәр эҫе торасаҡ. Рәсәй Гидрометеоүҙәге мәғлүмәттәренә ярашлы, алдағы көндәрҙә көндөҙгө һәм төнгө һауа температураһы тағы ла күтәреләсәк. Көндөҙ – 30 градус, төнөн 16-18 градус йылы булыуы көтөлә.\nСиноптиктар кесаҙна һәм йома бер аҙ ямғыр булыуын күҙаллай. Яуым-төшөм көндөң беренсе яртыһында көтөлә.\nЯлда ла эҫе һауа торошо һаҡланасаҡ.


Оло Нөгөш бассейнына ҡараған топонимия\nНөгөш(Оло Нөгөш)— Башҡортостандағы йылға, Ағиҙел йылғаһының уң ҡушылдығы. Кама йылғаһы бассейнына ҡарай.\nЙәмле Нөгөш буйҙары[үҙгәртергә]\nУрал армыттарын ярып ағып ятҡан Оло Нөгөш йылғаһы Белорет районының Исмаҡай ауылынан алыҫ булмаған ерҙә шишмә булып ҡына башлана. Юл ыңғайында үҙенә ҡушылған ваҡ шишмәләр –Ҡоҙаш, Брәтәк, Хажы, Ғәлиәкбәр ауылынан 2 саҡырым үрҙәрәк Кесе Нөгөш йылғаһы ҡушылғас, ҙур ғына йылға хасил була. Ғәлиәкбәрҙән түбән Егәйен, Аһыллы, Бәккән йылғаларын ҡушып алып, Үрге Нөгөш ауылын үтеп китә һәм Үшә, Күжә, Кәрлек, Бәҙрәш йылғаларын үҙенә ҡушып, Кәшәлә ауылын үтеп китә.\nКәшәләнән түбән ҙур ғына Кәшәлә йылғаһы, Ағуя, Ташэлгән, Икебаш, Аҡтамаҡ, Күперле, Көмбәләкле (ҙурлығы менән Нөгөш йылғаһынан ҡала 2-се урын алалыр), Үрек йылғаһы Нөгөш һыуһаҡлағысынан 10-15 саҡырым үрҙә ҡоя. Нөгөш йылғаһының быуғыны Үрек йылғаһының буйына ла күп кенә кимәлдә һыу ташҡыны булдырған. Нөгөш һыуһаҡлағысы өс ҙур ауылды урындарынан күсереп, Нөгөштө быуып, урынына диңгеҙ яһап ҡуйыуҙан ғибәрәт.\nБыуаның түбән яғында тау-таш ҡаялар ҙа, эре йылғалар ҙа юҡ. Һыу тын ғына аға. Әбет ауылы тәңгәлендә элекке Воскресенский районының Хлебодаровка ауылы аша ҙур ғына Өҫкәнеш йылғаһы ҡоя. Элек был йылғанан төрлө ҡалаларға утын әҙерләп ағыҙҙылар. Әлбиттә, был һанап үткән йылғаларҙан башҡа исемле һәм исемдәре билгеһеҙ тиҫтәләгән ваҡ шишмәләр Нөгөшкә килеп ҡушылып, уның һыуын тулыландыралар.\nБашҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Ноғман Мусин үҙенең ”Мәңгелек урман” тигән китабында революцияға тиклем Нөгөш буйы урмандарына Лапшин баяр хакимлек иткән тип яҙа. Ул Нөгөш йылғаһын “Норош” тип тасуирлаған. Нөгөш йылғаһы буйында халыҡ телендә Лапшин утары тигән ер бар. Ул Бикташ ауылынан 7-8 саҡырым түбәндә, әле лә нигеҙ таштары беленеп ята, тиҙәр. Ноғман Мусин яҙыуынса, Лапшин баярға урман ҡырҡыу, ташыу, ағасты ағыҙып Стәрлетамаҡ, Өфө ҡалаларына еткереү өсөн бик күп эшселәр кәрәк була. Тирә-яҡ ауылдарҙан бик күп эшселәр йыйыла. Яҡын тирәнән генә түгел, ишеткәндәр ҡырҙан да киләләр.\nЛапшиндың биләмәләре Оло Нөгөш буйында ғына түгел, Кесе Нөгөш буйҙарында ла булған. 1958 йылда Кесе Нөгөш буйынан Брәтәк ауылына китеп барған юлдашым Мөхәмәт бабай Күлбаев (мәрхүм), сереп үҙәктәре генә ултырған ҡарағай сайырҙарын күрһәтеп, бына былар Лапшин баярҙың эшкәрткән билдәләре инде, тип һөйләгәйне. Тимәк, ул Кесе Нөгөштән Оло Нөгөшкә ағас ағыҙып төшөргән.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарынан алда, мин иҫ белгәндән алып, йыл һайын Нөгөштән ҡыуғын үтә торғайны. Һал өҫтөндә таҡтанан эшләнгән будкалар, иң алда ҡыйығына ҡыҙыл флаг эленгән контора, унан магазин. Ҡыуғынсыларға палаткала йоҡларға тура килә ине. Ауылға яҡыная башлағас, кешенән фатир һорап, йылы өйҙә йоҡлайҙар. Ауылдан түбәнләгәс тә шулай итәләр ине. Магазиндарында аҙыҡ-түлектең төрлөһө бар. Һыуланып, өшөп ҡайтһалар, йылыныр өсөн норма менән араҡыһы ла һатыла ине. Тауарҙы Стәрлетамаҡтан ташыйҙар. Ағас бик күп, хатта түмәр умарталарҙан да йыуандары бар. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында бындай ҙур ҡыуғындар булманы. Һуғыштан һуң, 1948-1949 йылдар булһа кәрәк, иректән мәхрүм ителгән граждандар ағас ҡыуҙылар. Араларында ҡатын-ҡыҙҙар ҙа бар ине.\nАғас ағыҙыу “Ҡыҙыл Байраҡ” промартеле дәүерендә лә дауам итте. 1955-1961 йылдарҙа промартель хеҙмәт итеп ҡайтҡан йәш көстәр менән тулыландырылды. Һалабаш төшөрөп, ҡап-септә һуғыу кеүек эштәр менән бер рәттән ағас ҡырҡыу, ташыу эштәре лә киң йәйелдерелде. Ағасты һал менән менән генә алып сығып бөтөп булмай , боҙ китеп һыу ярҙарына ҡайта башлау менән, 25-30 кубометр ҡарағай ағасын биш ҡушма итеп һал бәйләп , өҫтөнә 2500-3000 ауырлығындағы йөк тейәп (ҡап-септә) ағалар һалсылар. Уны Ишембай, Стәрлетамаҡ ҡалаларына алып барып еткереп, тапшырып ҡайтыуҙарына, ҡалған эшсе көсө менән ташылған ағасты һыуға төшөрөп, ҡыуғын юлда була ине. Һалсылар ҡайтыу менән өҫтәлмә көс итеп ҡыуғынға ебәрелә.\nШулай итеп, 7 йыл рәттән (1955-1961 йылдар) тиҫтәләсә мең кубометр ҡарағай, уҫаҡ, һалабашҡа төшөрөлгән һөйән (йүкә) Нөгөш тамағынан өҫтәрәк ҡанат ҡуйылып туҡтатыла ине. Ҡанат ҡуйыуға бер бригада алдан китә. Уға старший итеп, йыл һайын тигәндәй, һуғыш ветераны, мәрхүм Әхмәтов Хәлил бабайҙы тәғәйенләйҙәр ине. Ҡыуғын начальниктары Әбдразаҡ Ҡаһарманов, Мансур Ғәбитов, Әхмәҙинур Әминев, Рафиҡ Хәлитов, Сәйфулла Әхтәмов, Шәкир Ишмөхәмәтовтар (барыһы ла мәрхүмдәр) үҙҙәренә яуаплылыҡ алып, ағасты төрлө ойошмаларға һатып, теүәл отчет биреп торҙолар.\nЭйе, Нөгөш һыуы иң осһоҙ йөк транспорты булып һаналды. 1950-1954 йылдарҙа ҡыш ҡап тейәп ат менән Стәрлетамаҡҡа йөрөгәндәр, ҡайтҡанда промартелгә тауар тейәгәндәр. Ялан яғына сыҡҡас, ағасты урлау осраҡтары була торғайны. Еңелерәктәрен тал араһына индереп йәшерәләр. Ҡыуғынды алып барып еткергәс, мул ғына аҡса, өҫкә кейем-һалым алып, байрам итеп тә ала торғайныҡ.\nҠыҙыҡлы ваҡиғалар ҙа булғыланы. Үрге Нөгөш ауылы егете Әҡсән Иҫәнаманов мәрхүмдең хеҙмәттән ҡайтҡан йылы ине. Аҡ костюм-салбар, аяғына аҡ туфли кейеп алған һомғол буйлы егет ҡарап тороуға түрә кешене хәтерләтә. Туҡталышыбыҙ Мәләүез районының Смаҡ ауылында. Ауылдан 2 саҡырым алыҫлыҡта һөтсөлөк фермаһы урынлашҡан. Бер көн элек Әҡсән һауынсылар менән танышып, киноға ла барып ҡайтҡан. Икенсе көндө беҙҙе лә ҡоторта. Шулай итеп, йыйылышып һауынсылар янына киттек. Әҡсән ҡыҙҙар янына инеп китте лә кире сыҡты. Һеҙ берегеҙ ҙә күренмәгеҙ, йәшенегеҙ, хәҙер ферма мөдире килергә тейеш, тиҙәр. Ферма мөдире, иртә тора алмайһығыҙ, тип ҡыҙҙарҙы киноға сығармай икән. Мин уның менән үҙем һөйләшәм әле, ти. Беҙ ҡырғараҡ барып йәшенеп, һауынсылар өйөн күҙәтәбеҙ. Оло йәштәге бер кеше өйгә инеп китте. Әҡсән ферма мөдире менән үҙен таныштыра: “Мин райком комсомолында йәштәр эше буйынса эшләйем. Уларҙың эш һәм йәшәү шарттарын ҡарайым, һауынсылар араһында социалистик ярыштар үткәреләме –юҡмы , культуралы ял итеүҙәре менән ҡыҙыҡһынам. Әле һауынсы ҡыҙҙарҙан һорағайным, һеҙ уларҙы кино ҡарауҙан да мәхрүм итәһегеҙ икән. Был эшең хаҡында райком алдында отчет бирерһең” , -ти.\nТеге ферма мөдире ҡаушап китеп: “Ней, улым, эште олоға ебәрмәйек инде. Ҡыҙҙарҙы ебәрмәйем тип тормайым мин. Иртәнге һауынға тора алмайҙар. Барһалар, иртә торһондар”, - тип аҡлана икән. Шулай итеп, ҡыҙҙар киноға сыҡтылар. Иртәгәһенә кемдер ферма мөдиренең ҡолағына төшөргән. Был хәбәрҙе ишеткәс, ферма мөдире урынында ултырып түҙмәй, сәсен йолҡҡан имеш, тип һөйләнеләр.\nАлда яҙып үтеүемсә, Нөгөш йылғаһы осһоҙ йөк ташыу транспорты һаналды. Ул ваҡытта хәҙерге текниканың бөртөгө лә юҡ ине. Борон-борондан ҡыуғын һал менән шөғөлләнгәндәр. Бөйөк Ватан һуғышынан алда һал менән аҡҡандарын хәтерләйем. Ауыл тапҡырынан ҡурай уйнап, йырлап аға торғайнылар. Кәшәлә ауылы тәңгәлендә Нөгөш тоноҡ, тын ғына аға. Һалсыларҙы барлыҡ ауыл халҡы яр башына сығып оҙатып ҡалыр ине. Ватан һуғышы йылдарында ла был эш дауам итте. Ир-ат яуға китеп бөткәс, эшсе көс етешмәгәс, үҫмер ҡыҙҙар ғүмерҙәрен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып, алғы ишкәккә торҙолар.\nҠурҡыныс аҫтына ҡуйып тип, тип әйтеүем дә раҫ: йылғаның боҙо китеп, һыу бер аҙ ярҙарына ҡайтҡас, ярһыу аттай тулҡынланып аҡҡан йылғала 2500-3000 тонна йөк тейәлгән һал менән идара иттеләр. Әгәр ҙә техника менән аварияға осраһаң, юл ҡағиҙәләрен тулыһынса үтәмәү арҡаһында килеп сыға, ә һалсыларҙы уҡытмайҙар. Уларға махсус курстар юҡ. Уларға бик иғтиарлы булыу һәм һал юлын белеү мотлаҡ ине. Шөкөр, һалдары туҙып, тауарҙары аҡҡан тигән хәбәр ишеткәнем булманы.\nӘ ялан яғына сыҡҡансы күпме ҡурҡыныс урындар бар. Ғәлиәкбәр ауылынан Ҡалыу мороно тигән ергә еткәнсе (Үрге Нөгөштән өҫтә) ишкәкселәргә тын алырға ла ваҡыт булмай. Әсебар тамағы, Сусҡаморон, Өйрәкташ ҡаяларына ныҡ ҡыҫтай, алдан алмаһаң, ҡаяға бәрелеп, селпәрәмә килеүең дә мөмкин. Шуның өсөн был араны ике һал кешеһе (дүрт кеше) ҡайтауыллап алған осраҡтар ҙа була торғайны.\nАръяғы Кәшәлә ауылына тиклем төҙәм, әллә ни ҡурҡыныс урындар юҡ. Кәшәлә ауылының түбән яғында тағы ла ҡурҡынысыраҡ урындар бик күп. Икебаш тигән тауға тиклем был араны ла ҡайтауыллап аға торғайнылар. Бында һаҡ эш итергә кәрәк. Артҡы ишкәктәге кеше алғы ишкәксе ни бойора, шуны эшләргә тейеш. Яңылыш һуғып хата ебәрһәң, көтөлмәгән хәлгә тарыуың мөмкин.\nБөйөк Ватан һуғышынан алда мәрхүм булған оҫта һалсы Әминев Ғилман бабайҙы Ғәлиәкбәр ауылының оло быуын кешеләре әле лә хәтерләйҙер. Ул артҡы ишкәксе менән артына әйләнеп ҡарамай ғына идара иткән. Башына кейгән таҡыяһын ҡайһы яҡҡа ҡырын һалып кейә, артҡы ишкәксе шул яҡҡа һуҡҡан, тиҙәр. Нөгөш буйында үҫеп, әлеге көндә иҫәндәре Нөгөш буйының ҡурҡыныс урындарын, һал буйында нисә таш булыуын, уларҙан нисек имен-аман үтеүҙәрен хәтерләйҙәрҙер. Мин үҙем дә 10 йәштән артҡы ишкәк һуғып сыҡҡанымды хәтерләйем.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында ҡоро утын әҙерләп, яурын менән һыуға һөйрәп төшөрөп, кәшмәкләп яланға алып сығып, картуфҡа алмаштырып, 40 саҡырым араны күтәреп үтеүҙәр әле лә онотолмай. Шуның өсөн һәр бер ҡая-таш, һәр бөгөл күҙ алдымда торған кеүек. Тик, үкенескә ҡаршы, 1975 йылдан һуң Нөгөш буйынан һал менән төшөү мөмкинлеге булманы.\nНөгөш буйында ауылдар бик һирәк урынлашҡан. Мәҫәлән, Ғәлиәкбәрҙән түбән Үрге Нөгөштән һуң Нөгөш быуаһына тиклем ауылдар юҡ. Элек ҙур ғына булған Түбәнге Нөгөш менән Кәшәлә ауылы халҡы ла төрлөһө төрлө яҡҡа күсеп китеп бөттөләр. Йылғаның һул яғы Ғәлиәкбәрҙән түбән Егәйен тамағынан Вадраш йылғаһы тамағына тиклем 37 саҡырым “Шүлгән-Таш” ҡурсаулығы биләмәһе.\nТүбән яғы Мәләүез Милли парк биләмәһе. Нөгөш быуаһына тиклем йылғаның уң яғы ла Мәләүез ерҙәре. Йылға буйының хозур тәбиғәте, иҫтәлекле урындары бик күп. Мәҫәлән, Ғәлиәкбәрҙән түбән Әсебар тамағы тигән ерҙән бик күп ағып барып сабынлыҡ үтәһең, 3 саҡырымдай үткәс, әйләнеп килеп, кире Әсебар тәңгәленә Сусҡаморон тигән урынға етәһең. Шул тәңгәлдән аша ғына төшһәң, күп булһа 100-150 метр ара булыр, унан түбән Өйрәкташ ҡаяһы. Ул да үҙәккә оҡшаш, күккә ашып тора. Мөғжизәгә оҡшаш ҡаяның аҫты тәрән, сөм, балыҡ күп. Нөгөш буйынан үткән туристар унда туҡтамай китмәйҙәр.\nКәшәлә ауылынан түбән Үрге үткәл тигән мөғжизәле урын бар. Ул да үрҙә яҙылған Әсебар, Сусҡаморонға оҡшаш, әммә был урын тағы ла ҡыҙыҡлыраҡ. Бында ла урап, йылғаның уң яғынан ағаһың. 3-4 саҡырым аҡҡас, кире үткәл (был бәләкәй генә утрауҙы хәтерләтә) тәңгәленә етәһең. Был яғы Һөймәҫ тип атала. Ҡая тәпәш кенә, өҫтөнә ҡарағайҙар үҫкән. Әгәр ҙә шул ҡарағайҙар булмаһа ҡая аша йылғаның бер яҡ ярынан таш бәрһәң, икенсе яҡ ярға барып төшөр ине.\nҮткәл ҡаяһын яҙа башлағас, тағы бер ҡыҙыҡ иҫкә килеп төштө. 1964 йылда ҡатыным менән ялан яҡтарын күреп ҡайтырға уйланыҡ. Мәләүез районы колхоздарының береһенең Үрге Нөгөштә ағастары бар. Минең ауылдашым, йәшлек дуҫым Иҫәнов Таштимер (Бөрйән урман хужалығында, “Шүлгән-Таш” ҡурсаулығында ла эшләне) шул ағастар өсөн яуаплы. Минең ағастарҙы һаллап алып сыҡ, аҡсаһын алып сығыу менән түләйбеҙ, тине. Нурый менән һалды бәйләп бөттөк тә, иртәгәһенә ағып та киттек. Мин алғы ишкәктә, Нурый еҙнә артта, ярҙамға минең ҡатын. Артҡы ишкәксе йүнләп һуҡмай, анекдоттар һөйләп көлдөрөп тик килә.\nҮткәл ҡаяһына яҡынлашабыҙ. Шаршы башында бер таш бар. Шул ташты ярыш ҡына үтмәһәң, аҫта ҡая ҡурҡыныс. Нурый еҙнәгә, һыртҡа һуғыңҡырап кил, тип алдан иҫкәртһәм дә тыңламаны. Һалдың артын көслө ағым бороп аҫҡа төшөрҙө, ал яҡ теге ташҡа менеп китте, һал ултырҙы. Нурый еҙнәм юл тоҡсайын алды ла, “чукынсын” тине лә, һалдан төштө лә китте. Татар милләтенән ине ул. Мин асыуланып ҡысҡырғас, кире менде. Һалды киренән йүнәтеп, ағасты юғалтмай алып барып еткерҙек. Шунан аҙаҡ был ташты Чукынсын ташы тип атап йөрөтәләр.\nҺөймәҫ тип атап йөрөгән урын да һалсыларҙы бик борсоуға һала. Был урында өс арал бар, һыу ташҡан ваҡытта иң өҫкө аралдан йырлап үтәһең, һыу ҡайта башлаһа, икенсе урта аралды ла еңел үтеп була. Ә бына һыу ярҙарына ҡайтып бөткәс, өсөнсө аралға (иң аҫҡы) көн ҡала. Бында йыр ҡайғыһы юҡ. Аҫта ҡая, уны үтеп бөткәнсе барлыҡ көсөңдө, энергияңды түгәһең.\nҺөймәҫ аралынан һуң Инсеғол ҡаяһы. Бейек ҡая. Был ҡаяла оҫҡон, ҡыр һуғаны үҫә. Туҡтап оҫҡон йыйып ала торғайныҡ. Был ҡаяның тарихи исеме лә билдәле. Элек Инсеғол исемле йәш егет оҫҡон йыйғанда осоп үлгән тип һөйләйҙәр. Инсеғол ҡаяһын үтеп китеү менән һалсыларҙы күккә олғашҡан, үрелеп ҡараһаң таҡыяң төшөрлөк, башы яланғас ҡая ҡаршы ала.\nУны Яҙыулы ҡая тип тә, Ҡашҡа айғыр тип тә атағандар. Яҙыулы ҡая тип атауҙарына ышаныуы ҡыйын. Ысынлап та, ҡаялағы биҙәктәр төрки хәрефтәргә оҡшаш. Бәлки, ташҡа мүк үҫкәндер ҙә шулай тойолалыр.Ә Ҡашка айғыр тигән исеме билгеле. Элек ялан яғынан килеп йөрөгән йылҡы өйөрҙәренең àйғырҙары талашып китеп, бер ҡашҡа айғыр ҡаяның башынан осоп үлгән, тигән легенда йөрөй.\nҠашҡа айғыр ҡаяһын үтеп, тын алырға ла өлгөрмәйһең , алда элек-электән ҡурҡыныс яғы менән даны таралған Әйкәй, арҡыры ҡаялар ҡаршы ала. Әйкәй тулҡыны бик көслө, һал өҫтөнә менә. Ишкәкте тулҡын өҫтөнә ҡуйып өлгөрһәң өлгөрөп ҡалаһың, аҫта иң ҡурҡынысы -Арҡыры ҡая. Был ҡаяның исеме есеменә тап килгән. Әйкәй шаршыһына төшөп тә өлгөрмәйһең, ҡаяға һуғылаһың. Имен генә үтермен тимә. Элек-электән был урында һал туҙҙырғандар, һыуға аҡҡандар.\nӘйкәй менән Арҡыры ҡаяны үткәс, иркен тын алып ҡалаһың. Аръяғында Нөгөш быуаһына тиклем әллә ни ҡурҡыныс урындар юҡ. Ә мөғжизәле урындар бар.\nҠыҙбикә уяһын үтеп, 2 саҡырым ара үтһәң, элек бер бригада булып йәшәгән Сауҡа утары (хәҙер ул утар ҙа юҡ), унан түбән Күперле йылғаһы. Беҙ уны Ташкүпер тип йөрөтә торғайныҡ. Йылға тау битләүенән уянан аға. Бер урында йылғаны ҡаплап өй иҙәне тиклем ҙур, матур таш ята. Йылға шул күперҙең аҫтынан ағып сығып, һал менән үткәндә әллә ҡайҙан ялтырап күренеп ята. Был урын айырым һаҡлауға алынған тәбиғәт ҡомартҡыһы исемлегенә индерелгән, шикелле.\nБыл ерҙән башҡа ла мөғжизәле, тарихи урындар бик күп Нөгөш буйында. Уларҙың барыһын да теҙеп яҙыу мөмкин түгел, үҙе бер китаплыҡ.\nӘ шулай ҙа, Ялануй тигән ергә еткәс, Нөгөш диңгеҙенең һөҙөмтәләре күренә башлай- һыу быуғыны һал менән ағыусыларҙы туҡтата. Һалсылар ишкәктәрен алдан, арттан алып, һалдың икенсе яҡ ҡабырғаһына ҡуйып, кәмә һымаҡ ишеп төшәләр, йә булмаһа Нөгөш быуаһында йөрөгән катерҙарға тағып, аҡса түләп, Һәргәй ауылына тиклем һөйрәтәләр ине.\nЯлануйҙан 2 саҡырым тирәһе аҡҡас, әллә ҡайҙан ялтырап Үрек ҡаяһы күренә. Үрек тамағы алыҫтан бәләкәй күренһә лә, яҡынлағас, ҙур Лениндың рәсеме тора. Үҙенең ғумерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып, арҡанға бәйләнеп, яп-ялтыр ҡаяға сүкеш-ҡасау менән ырып Ленин һүрәтен төшөргән рәссамдың, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, исем- шәрифен онотҡанмын.\nҮрек йылғаһына килеп еткәс, уның да бер аҙ тарихын яҙайым. Ололар һөйләүе буйынса, ул Ишембай районының Кәбәс ауылынан 10-12 саҡырым тирәһендәге Алатауҙан, Буҙгөл тигән ерҙән сығып ята икән. Байтаҡ аҡҡас, ер аҫтына сумып, 2 саҡырымдай аҡҡандан һуң, кире сығып, ағыуын дауам итә икән. Уның буйында, Кәмбрәк йылғаһы тамағында, бер ҙур ғына урыҫ ауылы бар ине. Нөгөш быуылыуын белгәс, өйҙәрен, кәртә-ҡураларын һаллап, күсеп бөттөләр. Бөйөк Ватан һуғышынан алда Үрек йылғаһында ҙур күләмдә ағас ҡыуалар ине.\nБына шулай яҙмамдың аҙағына яҡынлаштым. Нөгөш быуаһын ҡасан файҙаланыуға тапшырыуҙарын хәтерләмәйем, 1965 йыл тирәһе булһа кәрәк. Был мәҡәләмде яҙғанда ауылдың оло быуын кешеләре менән һөйләшеп, белмәгәндәремде һорашып яҙырға тырыштым. Оҙаҡ йылдар урман хужалығында лесничий булып эшләп, хаҡлы ялда булған Ә. Әминев, Ә. Күлбаев, М. Байғазин ярҙам иттеләр. Эйе, Нөгөш йылғаһын һалда, кәмәлә үткән кешеләр Нөгөш буйының хозур, гүзәл тәбиғәтенә, мөғжизәле урындарына һоҡланып, күңелдәренә мәңге онотолмаҫ иҫтәлектәр, хәтирәләр алыр.\nИсмәғил Яманаев."Үкенерлек түгел үткәндә"… китабынан. Был мәҡәләлә Оло Нөгөш бассейнына ҡараған топонимия сағыла.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Оло_Нөгөш_бассейнына_ҡараған_топонимия&oldid=22986»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:32 3 ноябрь 2020 үҙгәртелгән.


Радий Хәбиров Республика ашығыс медицина ярҙамы станцияһы һәм фажиғәләр медицинаһы үҙәге хеҙмәткәрҙәре менән осрашты - Правительство Республики Башкортостан\nУнда шулай уҡ Рәсәй һаулыҡ һаҡлау министрлығының ашығыс медицина ярҙамы буйынса штаттан тыш баш белгесе, И.П.Павлов исемендәге Беренсе Санкт-Петербург дәүләт медицина университеты ректоры Сергей Багненко ҡатнашты.\nРадий Хәбиров ашығыс медицина ярҙамы системаһын үҫтереү – өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙең береһе икәнен һыҙыҡ аҫтына алды. Матди-техник базаны яҡшыртыу өсөн Милли проект сиктәрендә, шулай уҡ республика бюджеты иҫәбенә өр-яңы заманса ашығыс ярҙам автомобилдәре һатып алыныуын билдәләп үтте.\n–Әле һеҙҙең өсөн ҡатмарлы осор, ашығыс ярҙам хеҙмәтендә үҙгәртеп ҡороуҙар бара. Беҙ һеҙҙең эшегеҙҙең ни тиклем ауыр һәм кәрәкле икәнен аңлайбыҙ, — тине Башҡортостан етәксеһе. – Шуның өсөн дә һеҙҙең фекер-тәҡдимдәрҙе тыңларға әҙербеҙ.\nКадрҙар мәсьәләһе республиканың ашығыс медицина ярҙамы күрһәтеү хеҙмәтендә төп проблемаларҙың береһе булып тора. Бригадаларҙың 30 проценты саҡырыуҙарға бер фельдшер менән генә сыға, ә федераль нормативтар буйынса ике медиицина белгесе булырға тейеш. Федераль үҙәк һәм республика бюджетынан автотранспорт паркы 60 процентҡа яңыртылған. Ләкин тағы ла 140 берәмек санитар машина кәрәк. Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров ашығыс медицина ярҙамы табиптары һәм фельдшерҙары менән осрашыуҙа ошо системала йыйылған проблемаларҙы хәл итеүҙә ярҙам күрһәтергә әҙер булыуын белдерҙе.\nОсрашыуҙа күтәрелгән һорауҙар артабан «Сәләмәтлек сәғәте» сиктәрендә ентекле өйрәнеләсәк.


Моң байрамы илһам таратты\n24 Ғинуар 2018, 12:03\nТуймазы ҡалаһында һәүәҫкәр ҡурайсыларҙың 2-се асыҡ “Тылсымлы ҡурай моңо” фестивале үтте.\nТуймазы ҡалаһында һәүәҫкәр ҡурайсыларҙың 2-се асыҡ “Тылсымлы ҡурай моңо” фестивале үтте. Фестивалдә барлығы 45 ҡурайсы, 8 ансамбль ҡатнашты, улар республиканың төрлө район һәм ҡалаһынан килгәйне. Ҡурайсылар араһында бәйге түбәндәгесә барҙы: 12 йәшкә тиклемге йәш ҡурайсылар, 12 йәштән 16 йәшкә тиклемге уйнаусылар, 16 йәштән һәм өлкән йәштәге ҡурайсылар.\nИке көн дауамында барған был сара ваҡытында Туймазы ҡалаһы ысын мәғәнәһендә моңға сорналды, халыҡ серле тауыштан илһам алды тип әйтергә мөмкин. Ысынлап та, 2-се йыл ғына ойошторолоуына ҡарамаҫтан, был фестиваль билдәлелек яулай. Һәүәҫкәр ҡурайсылар, алыҫ тип тормай, ашҡынып килеп, Туймазы тамашасыһын ҡыуандырып, баһалама ағзаларын таң ҡалдырып таралыша. Быйылғы алыш шуныһы менән үҙенсәлекле булды – моң байрамында ҡатнашыусылар быға тиклем ишетелмәгән оҙон көйҙәрҙе алып килгән.\n– Туймазыларға ҙур рәхмәтемде еткерәм, – тине баһалама рәйесе, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Юлай Ғәйнетдинов. – Сөнки “Оҙон көй” йыр конкурсын күтәреп алып, төбәк-ара кимәленә сығарҙығыҙ, әле “Тылсымлы ҡурай моңо” фестивале йәнә һеҙҙә үтә. Был бик оло мәртәбәгә лайыҡ. Һәүәҫкәр ҡурайсылар араһында йәштәрҙең күп булыуы ҡыуаныслы. Улар бығаса ишетелмәгән көйҙө, моңдо өйрәнә икән, тимәк, телебеҙҙең, мәҙәниәтебеҙҙең киләсәге бар тигән һүҙ, – тип тамамланы һүҙен Башҡортостандың халыҡ артисы, тулҡынланып.\nРеспублика халыҡ ижады үҙәгенең генераль директоры А. Әлибәков, тамашасыларҙы сәләмләп, Туймазы районының муниципаль район Хакимиәт башлығы урынбаҫары С. По-\nдоприхинға Рәхмәт хаты тапшырҙы.\nБашҡортостандың халыҡ артисы, Нефтекама дәүләт филармонияһының художество етәксеһе А. Рәх-мәтуллин, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының өлкән уҡытыусыһы В. Йылҡыбаев, Туймазы ҡалаһы музыка мәктәбе директоры, беренсе республика Ҡурай байрамы еңеүсеһе Р. Әбсәләмов, республика халыҡ ижады үҙәгенең бүлек етәксеһе Э.Әхмәтйәновалар бер-бер артлы сәхнәгә күтәрелеп, төрлө номинацияларҙа ҡурайсыларға дипломдар, рәхмәт хаттарын тапшырҙы.\nБер бала ла, ҡурайсы ла иғтибарҙан ситтә ҡалманы: һәр йәш категорияһы буйынса гран-при һәм номинанттар билдәләнде. Бөрйән районынан килгән 80 йәшлек Дәүләтбай Рәхмәтуллин (фотола уңда) иң өлкән йәштәге ҡурайсылар араһында еңеүсе тип табылһа, кесе йәштәге сығыш яһаусыларҙан иһә 12 йәшлек Туймазы егете Радмир Ғүмәров гран-приға эйә булды. Дәртле лә, батыр ҙа ҡурайсы егеттәр араһында был серле моң ҡоралында уйнаусы ҡыҙҙар ҙа бар ине. Туймазы музыка мәктәбендә шөғөлләнеүсе Рената Ҡаһарманова дипломант исемен алып ҡыуанды. 16 йәшкә тиклемге ҡурайсылар ансамблдәре араһында Туймазы өлгөлө “Хазина” ансамбле (етәксеһе Р.Әбсәләмов) 1-се дәрәжә дипломға лайыҡ булды.\nҺәр бүләкләүҙән һуң моңло ла, дәртле лә йыр-бейеүҙәрҙән торған (“Сәфәр” өлгөлө балалар бейеү коллективы, “Арлекино”, “Грация”, “Вдохновение” хореография коллективтары) сағыу сығыштар һәр кемдең күңеленә хуш килде.\nРеспубликаның төньяҡ-көнбайыш төбәгендә ҡурайҙы тергеҙеүҙе, ҡурайҙа уйнау сәнғәтен һаҡлау һәм талантлы ҡурайсыларҙы асыҡлау, балаларҙы, йәштәрҙе сәнғәттең был төрөнә ылыҡтырыуҙы күҙ уңында тотҡан был мәртәбәле сара юғары кимәлдә үтте. Икенсе йыл ғына ойошторолоуына ҡарамаҫтан, уға ныҡлы нигеҙ һалынды тип билдәләне килгән ҡунаҡтар. тамашасылар ҙа киләһе көндәргә дәрт-дарман, илһам алып таралды моң байрамынан.


Сереңде сис, серле Арҡайым!\n21 Июнь , 17:36\nНи ѳсѳн халыҡ араһында Арҡайым бик популырға әйләнде һуң. Сѳнки һәр серле урын халыҡ иғтибарын тарта. Серле урынды күрер ѳсѳн кешеләр Арҡайымға ағыла. Арҡайымды "Ер кендеге" тип тә йѳрѳтәләр.\n20-һенән алып 21, 22 июнгә ҡарай йыл да Арҡайымға халыҡ күпләп йыйыла. Кешеләрҙең был сәфәре ҡояш торошо менән бәйләнгән. Тап ошо кѳндәрҙә ҡояш үҙәге эклиптиканың иң тѳнъяҡ йәки кѳнъяҡ нѳктәһенән үткән мәле. Арҡайым - Көньяҡ Уралда табылған торлаҡ нығытмаһы, хужалыҡ итеү майҙаны һәм ҡәберлеге булған археологик комплекс. 1987 йылда Көньяҡ Урал далаларында иң боронғо цивилизацияларҙың береһенә ҡараған «ҡалалар иле» табылғайны. Арҡайым Англияның боронғо Стоунхендж обсерваторияһына оҡшаған, тип баралар.\nНи ѳсѳн халыҡ араһында Арҡайым бик популырға әйләнде һуң. Сѳнки һәр серле урын халыҡ иғтибарын тарта. Серле урынды күрер ѳсѳн кешеләр Арҡайымға ағыла. Арҡайымды "Ер кендеге" тип тә йѳрѳтәләр. Бында ғалимдарҙы, экстрасенстарҙы, күрәҙәселәрҙе, ижад кешеләрен, рәссамдарҙы һәм тағы әллә кемдәрҙе осратырға мѳмкин. Бер яҡта һиндостандың, илдәге кришнаиттарҙың тирмәләре урын алған... Улар инде йәйге мәлдә Арҡайымдан сығышмай. Ғөмүмән, мөғжизәгә ышаныусылар меңәрләп йыйыла был ергә.\nБыйыл да машиналар ағымы Арҡайым битләүҙәрен ҡамап алғайны. Ниндәй генә кешеләрҙе осратмаҫһың бында! "Арҡайым", "Шаман", "Мѳхәббәт", "Теләк теләү" тауҙарында халыҡ серпантин буйлап йѳрѳп уҡына, теләк теләй. Тау битләүҙәрендә тѳрлѳ оҫталыҡ дәрестәре, сеанстар үткәрелә. Аҫтараҡ, "Арҡайым" ҡурсаулығында кѳн-тѳн тѳрлѳ милләт ашнаҡсылары үҙ милли ризыҡтарын бешереп, халыҡҡа тәҡдим итә, шунда уҡ сауҙа рәттәре һуҙылған. Унда тѳрлѳ сувенирҙар һәм башҡа нәмәләр һаталар. Әйтерһең дә, ниндәйҙер сит илгә барып эләгәһең. Тѳрлѳ палаткалар, тирмәләр араһында баҙлап янған усаҡтарҙа шешлектәр, былау бешә, самауырҙар боҫрап ҡайнай...\nАрҡайымға килгәндәрҙе үҙенең сағыу тамашаһы менән бар донъяға билдәле булған ҡумыҙсы, ѳзләүсе Олена Уутай ҡыуандырҙы. Бер сәғәттән ашыу ул ҡубыҙҙа (варган), һәм бик күп төрлө музыка ҡоралдарында уйнаны. Төрлө ҡоштар, йәнлектәр, тәбиғәт тауыштарын сығарып яҡут шамандарының йырҙарын башҡарҙы. Оленаны күп ил тамашасылары һоҡланып ҡарай, уның һәләтенә ғашиҡ булыуҙарын белдерә. Тәбиғәтте һынландырған һәләте менән Олена бар милләттәрҙе лә берләштерә. Иҫ китмәле шоу балсыҡтан скульпторҙар эшләгән һәм утта тотолған Сәмреғош скульптураһын усаҡта тотоу менән тамамланды. Ҡоштар батшаһы төн буйы халыҡҡа нур өләшеп балҡып ултырҙы. Шулай уҡ тамашасылар Силәбе ҡалаһының барабансылар шоуы, Дrone-опера "Тела Платона" Силәбе театры, "Сказы леса" концерт тѳркѳмдәре сығыштарын ҡараны. Рәсәйҙә билдәлелек яулаған Санкт-Петербургтың Урам театры "Странствующие куклы господина Пэжо" спектакле бик кѳслѳ спектакль. Ике кѳн буйы туристар лагерында тѳрлѳ оҫтаханалар үтә. Хатта балсыҡтан кѳршәк тә эшләп алып ҡайтырға мѳмкин.\nАрҡайым тураһында күп кенә билдәле эҙләнеүселәр китаптар сығарҙы. Был турала шунда уҡ лекциялар алып барыусылар бар. Тыңлаһаң, бик ҡыҙыҡ инде. Шулай ҙа, серең нимәлә һуң һинең, Арҡайым?


4 ноябрҙә билдәләнгән Халыҡтар берҙәмлеге көнө байрамының тарихы алыҫ 1612 йылғы ваҡиғаларға барып тоташа. Минин менән Пожарский етәкселегендәге халыҡ ғәскәрҙәренең азатлыҡ һуғышы—Рәсәй тарихында дәүләт яҙмышының ябай кешеләр ихтыяры менән хәл ителеүенең берҙән-бер күренеше. Мәскәүҙе поляк интервенттарынан ҡотҡарыу өсөн күтәрелгән яуҙа мосолмандар, шул иҫәптән башҡорттар ҙа күпләп ҡатнашҡан. 1612 йылғы һуғышта беҙҙең атлы полктарҙың үҙ уставы булған, ғәскәрҙәргә башҡорт тархандары һәм старшиналары етәкселек иткән, сафҡа мосолман руханиҙары, имамдар баҫҡан, тигән тарихи мәғлүмәттәр бар.\nОшо тарихи ваҡиға айҡанлы 2005 йылда булдырылған был байрам Ватанға һөйөү, берҙәмлеккә ынтылыш тәрбиәләй, дуҫлыҡтың ҡәҙерен белергә әйҙәй.


Һин дә даланыңды һынап ҡара\nКүгәрсен мәғлүмәт үҙәге бүләк уйнатыуҙы дауам итә. “Районка”ларҙы даими уҡып барыусылар “Аҙна һайын бүләк от!” акцияһы тураһында яҡшы белә. Гәзиткә яҙылыу мәлендә баҫма алдырырыусыларҙы дәртләндереү маҡсатында уҙғарылған был сараның еңеүселәре 15 майҙа уҙған сираттағы уйында үҙҙәренең бүләктәрен алып ҡыуанды ла инде.\nКүгәрсен мәғлүмәт үҙәге бүләк уйнатыуҙы дауам итә. “Районка”ларҙы даими уҡып барыусылар “Аҙна һайын бүләк от!” акцияһы тураһында яҡшы белә. Гәзиткә яҙылыу мәлендә баҫма алдырырыусыларҙы дәртләндереү маҡсатында уҙғарылған был сараның еңеүселәре 15 майҙа уҙған сираттағы уйында үҙҙәренең бүләктәрен алып ҡыуанды ла инде. Шулай итеп, был аҙнала “Мораҙым” гәзите еңеүселәре – Мораҡтан Василий Смирнов (һут өсөн кувшин), Наил Мозафаров (салат өсөн һауыттар), Бикестән Әлфир Ишемғолов (һауыттар йыйылмаһы), Исемдән Мәрзиә Хәмзина (сәйгүн) менән Шәмғиә Ишкилдина (сәй сервизы). “Кугарчинские вести” гәзитен алдырыусылар араһында Мораҡтан Миңләхмәт Сәлихов, Һарытау утарынан Юрий Харитонов, Йомағужанан Г.Нәзиров менән В.Ҡаранаева, Мораҡтан З.М.Рөстәмова шундай уҡ бүләктәргә лайыҡ булды. Еңеүселәрҙе ҡотлайбыҙ һәм редакцияла көтөп ҡалабыҙ (үҙең менән паспорт, социаль номер һәм страховка танытмаһын алып килергә).\nКүреүегеҙсә, бүләк отоусыларҙың 2-һе -Исем, 2-һе Йомағужа ауылынан. Гәзиткә яҙылған ауылдаштарының квитанция күсермәләрен беҙгә ебәргән почта бүлексәһе хеҙмәткәрҙәренә “афарин” тиергә генә ҡала!\nҠалғандарҙың иһә хәтеренә төшөрәбеҙ: “районка”ларға ярты йыллыҡҡа яҙылып, квитанция күсермәһен беҙгә – Мораҡ ауылы, Ленин урамы, 49 адресы буйынса алып килгән йәки хат аша ебәргән һәр кем бүләк отоу мөмкинлегенә эйә. Төп бүләк – телевизор!\nКиләһе сара 22 майҙа уҙасаҡ.\nКүгәрсен мәғлүмәт үҙәге.


Аудио диктант – Башҡорт теленән халыҡ-ара диктант\nАудиояҙма (диктант яҙырға әҙерлек өсөн текст)\nҒ. Хөсәйеновтың «Ватан» әҫәренән өҙөк.\nТексты филология фәндәре кандидаты, БДУ доценты Санъярова Рәмилә Рәмил ҡыҙы уҡый.\nҒ. Хөсәйеновтың «Ватан» әҫәренән өҙөк\nТыуған ил ул тыуған ерҙән башлана, тибеҙ. Башлана ғына шул әле. Ул оло тойғо булып үҫеп китһен өсөн, атай йортоноң еҫен-ҡоҫон татып, тәпәйҙәрең менән тыуған тупраҡҡа баҫып, тәбиғәттең, тирә-йүндең йәмен йөрәгеңә һендереп, тойоп йәшәй башлап китеүең шарт.\nТыуған ил тойғоһо иһә Тыуған ил , туған халыҡ төшөнсәләрен эсенә алыр һәм уның асылын тәшкил итер туған тарихы, мәҙәниәте, теле һәм моңо, ғөрөф-ғәҙәте һәм легендалары, ҡала һәм ауылдары, бар тәбиғәте һәм географияһы, бар булмышы һәм яҙмышы менән бер бөтөн булып тыуып, үҫеп китә.\nӘҙәмгә барыһы бала саҡтан һалына. Уның күңеле – tabula rasa –таҙа ҡағыҙ: ни яҙылһа, шул ҡала. Аҙаҡ боҙолған һүҙҙәр, юлдар булһа, юйып бөтөрөүе ҡыйын, хатта мөмкин түгел.\nТыуған илде һөйөү – һәр кемдең мөҡәддәс тойғоһо. Әммә шул уҡ ваҡытта Тыуған илең дә һине һөйһөн. Шунда ғына был тойғо ғәмәлгә ашҡан изге тойғо буласаҡ. Тимәк, кеше илен һөйөүен эше менән аҡлап, Тыуған иленең һөйөүенә лайыҡ булһын тигән һүҙ.\nГ. Биҡҡужинаның «Башҡорт балы» әҫәренән өҙөк.\nГ. Биҡҡужинаның «Башҡорт балы» әҫәренән өҙөк\nБашҡорт балы – донъяла өс алтын миҙалы булған берҙән-бер бал төрө. Тәүге алтын миҙал – 1900 йылда Парижда уҙғарылған Бөтә донъя йәрминкәһендә, икенсеһе – 1961 йылда Эрфрутта Халыҡ-ара күргәҙмәлә, өсөнсөһө 1971 йылда Мәскәүҙә Умартасыларҙың халыҡ-ара конгресында бирелә. Үҙенсәлекле еҫе һәм тәме өсөн был миҙалдарға йүкә балы лайыҡ була. Йүкә балы – иң ҡиммәтлеһе һәм киң билдәлеһе, ул сәскә балдары араһында беренсе урында тора. Уны күбеһенсә Көнбайыш Урал йүкәлектәренән йыялар. Ул хуш еҫле һәм татлы, саф асыҡ һары төҫтә була, кәрәҙендә юғары тәбиғи сифаттарын һәм таҙалығын һаҡлай. Йүкә балы күп сирҙәрҙе дауалау көсөнә эйә. Бал – йәнгә сихәт, тәнгә шифа, йөрәккә дауа, беләккә көс биреүсе дан ризыҡ.\nБал тураһында башҡорт телендә бик күп мәҡәлдәр бар. Мәҫәлән, эҙләгән ҡорт бал табыр, эшләгән кеше мал табыр; Бал ҡортоноң балы бар, балға хәтле наҙы бар; Балдың үҙе тәмле, ауыҙҙың һүҙе тәмле; Бал тәмле лә, ҡорт саға; Балын яратһаң, бәләһен дә ярат; Балың булмаһа ла, баллы телең булһын һ.б.


Бөгөн баш ҡалала сираттағы тапҡыр тимер гараждар һүтелде\nБерәүҙәр был яңылыҡты шатланып ҡабул итһә, икенселәр ризаһыҙлыҡ белдерҙе. Ғәмәлдә, уларҙың күбеһе тәғәйенләәнеше буйынса файҙаланылмай, кәрәкмәгән көнкүреш әйберҙәр өсөн тотола. Өҫтәүенә, күбеһе законһыҙ урынлаштырылған. Өфөнөң Совет районында ғына улар ике тиҫтәгә яҡын. Һүтелгән гараждарҙың барыһы ла тимер ҡабул итеү пунктына тапшырыласаҡ. Ихата тулыһынса таҙартылғас, күп ҡатлы йортта йәшәүселәр урынға балалар майҙансығы төҙөүҙе, парковка эшләүҙе үҙҙәре хәл итә.