13 Февраль 2020, 14:37\n"Аманат"тың яҡын дуҫы, йырсы, ҡурайсы, алып барыусы егет – Рифат Йәмлихин үҙен тәбиғәт балаһы тип иҫәпләй.\nРифат Йәмлихин 1988 йылдың 26 июнендә Баймаҡ районының Үрге Яйыҡбай ауылында донъяға килгән. Тәүҙә Яйыҡбай мәктәбендә белем ала, аҙаҡ 7-се синыфтан уҡыуын Сибай гимназия-интернатында уҡыуын дауам итә. Сибай сәнғәт колледжын, Өфө дәүләт сәнғәт академияһын тамамлай.\n– Рифат, йыш ҡына йырсылыҡ һәләте ҡандан күсә, тиҙәр. Ғаиләгеҙҙә йыр-моңға һәләтлеләр бармы?\n– Ни тиклем сәйер тойолмаһын, минең барлыҡ туғандарым, ата-әсәйем дә бер ҡасан да йырламаны. Һәр хәлдә, мин үҙем иҫләмәйем. Атайымдың һөйләүе буйынса, атайым яғынан Сабит оло ҡартатайым ҡурайҙа уйнаған.\nАтайым үҙе ғүмере буйы урмансы булып эшләне, әсәйем – хужабикә. Ғаиләлә беҙ өсәү үҫтек. Ағайым – уҡытыусылыҡты, ә һеңлем медицинаны һайланы. Бер мин генә сәхнәгә ылыҡтым.\n– Тәпәй баҫҡандан алып йырлай башланыңмы?\n– Унан да алдараҡ булмаһа әле ул. Иҫ белгән мәлдә мин рәхәтләнеп йырлай инем. Балалар баҡсаһында ла, мәктәптә уҡыған саҡта хорҙа, яңғыҙым да тамашасы алдында сығыш яһаным.\n– Ниндәй йыр ныҡ иҫтә ҡалған?\n– Бәләкәй саҡта иң яратып башҡарған йыр ул – “Батырҙар йыры”. “Эйәрле ат беҙ менгәндәр, һау булығыҙ, йән һөйгәндәр” – тип балалар баҡсаһында күмәкләп йырлай торғайныҡ.\n– Һин музыка ҡоралдарында ла бик оҫта уйнайһың. Кем өйрәтте?\n– Ҡурайҙа уйнау серҙәренә 3-сө синыфта уҡығанда ҡурай түңәрәге етәксеһе, минең остазым Рәил Хәсәнов төшөндөрҙө. Ә гитарала уйнарға Сибай ҡалаһының гимназия-интернатында уҡыған саҡта, 7-се синыфта өйрәндем. Минән ике синыфҡа өлкәнерәк Тимур Вәлитов (Zindan) өйрәтте миңә. Ул ваҡытта ни, танауға яңы еҫ инә башлаған ваҡыт, беҙ – Тимур, Илгиз Абдрахманов һәм мин – гитара ҡылдарын сиртеп, мөхәббәт тураһында йырҙар уйлап сығарып, йырлай торғайныҡ.\nНи өсөндөр 40 бала уҡыған синыфтан мин бер үҙем генә гитарала уйнарға өйрәндем. Башҡаларҙың теләге булманымы икән...\n– Әле лә йырҙар ижад итәһеңме?\n– Эйе. Шиғырҙы бәләкәй саҡтан уҡ яҙа торғайным. Тора-бара көйҙәр ижад итә башланым. Йырҙарым күбеһенсә мөхәббәт тураһында, ретро стилендә. Был стиль күңелемә яҡын, сөнки ундай йырҙарҙа мәғәнә бар, һәр һүҙенә тәрән фекер һалына. Заманса стилдәрҙе өнәмәйем. Уларҙа 75 һүҙ ҙә бер фекер.\n– Ә ял көндәрен нисек үткәрәһең?\n– Бик һирәк тәтей ундай бәхет. Аҙна аҙағында мотлаҡ берәй сараны алып барырға тура килә, йәкшәмбе көн генә минең өсөн ял.\nУңайы сыҡҡан һайын кәләш менән театрға барырға тырышабыҙ. Яңғыҙ паркта, йәки урманда йөрөргә яратам. Кино ҡарайым. Фантастика, боевик - минең жанр түгел. Кешеләр араһындағы мөнәсәбәттәрҙе сағылдырған тарихи һәм тормошсан мелодрамалар, драмалар ҡарайым.\n– Тимәк, һин – тәбиғәт балаһы?\n– Әлбиттә. Атайым урмансы булғас, уға эйәреп йыш ҡына урманға, ҡырға сыға торғайным, тәбиғәт ҡосағында үҫтем, тиһәм дә була. Шуға ла мин унан илһам, көс, дәрт алам.\n– Ижади пландарың ниндәй?\n– Быйыл Көньяҡ Урал райондарына концерттар менән ҡайтырға йыйынам.\n– Уңыштар юлдаш булһын һиңә, Рифат! Ижади үрҙәр теләйбеҙ!\nМиләш БАЙЪЕГЕТОВА әңгәмәләште.


Йәшлек ул - йәшәүгә ынтылыш » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Йәшлек ул - йәшәүгә ынтылыш\nЙәшлек ул - йәшәүгә ынтылыш\nТормош кәйеф-сафанан йә ҡайғы-хәсрәттән генә тормай. Уның кешеләр яҙмышына һалған кисерештәрен, хистәрен, төҫтәрен аңлатырлыҡ һүҙ, һүрәтләрлек буяу табыу мөмкин түгел. Был донъяға килгән һәр кем, тормошҡа аяҡ баҫҡан һәр быуын үҙ ҡарашы, үҙ хыялы, үҙ идеалдары менән йәшәй. Бөйөк Гете әйтмешләй, «донъя, ғөмүмән алғанда, алға табан барһа ла, йәштәргә һәр ваҡыт барыһын да яңынан башларға тура килә».\nУйлай китһәң, уның шулай икәнлегенә ышаныу ауыр түгел. Беҙ, ололар, үҙебеҙҙең ата-әсәлек бурысына тоғро ҡалып, балаларыбыҙ, ейән-ейәнсәрҙәребеҙ ғүмер юлын башлағанда туңмаһын-янмаһын өсөн йәнебеҙҙе фиҙа ҡылырға әҙербеҙ. Һәм был генетик логика ҡанундарына яуап бирә. Шул уҡ ваҡытта беҙҙең ошо хәсрәт-хәстәрҙәр, эшләгән эштәребеҙ, ғөмүмән, донъяға ҡарашыбыҙҙың йәштәр тарафынан ҡабул ителмәүе лә ихтимал. Сөнки улар тыуғандан уҡ – башҡараҡ, үҙгәргән донъяға аяҡ баҫты. Ауырлыҡ менән булһа ла, быны ла аңларға тырышырға тура килә.\nТаҡташтың «Мөхәббәт тәүбәһе»ндәге тиле йәшлек һымаҡ, романтик хистәр тураһында хәҙерге заманда һүҙ алып барыу урынлымы икән? Минең ҡарашҡа, бөгөнгө быуын йәштәрендә рациональ аҡыл да, йүнселлек тә, яманлыҡты яҡшы итеп күрергә тырышыу ҙа – күп сифат бергә уҡмашҡан. Бәлки, ундай хәл элек тә булғандыр, беҙ йәштәр тураһында ололарса ҡәтғилек менән хөкөм йөрөтәбеҙҙер. Әммә хәҙерге ҡырыҫ заманда йәштәр иңенә гражданлыҡ яуаплылығы иртәрәк төшә, ил яҙмышында уларҙың урыны арта бара, шулай булғас, йәштәр проблемалары йәмғиәт алдына дәүләт проблемаһы булып килеп баҫа.\nЙәштәр сәйәсәте әле булһа шау-шыулы кампанияларҙан арына алмаһа ла, эшлеклерәк һәм тормош ысынбарлығына яҡыныраҡ төҫ ала. Мине, ҡасандыр юғары уҡыу йорттарын тамамлаған кешене, студент төҙөлөш отрядтарының яңынан тергеҙелеүе бик шатландырғайны. Эшсе ҡулдар етешмәгән осорҙа хужалыҡтар, төҙөлөш ойошмалары етәкселәре әллә ниндәй «шабашниктар»ға түгел, ә көсө ташып торған, тәртипле, эшләргә һәм хеҙмәт хаҡы алырға ынтылған талип йәштәргә мөрәжәғәт итә. Бының социаль һәм әхлаҡи әһәмиәте баһалап бөтөргөһөҙ.\n«Йәштәргә – эш» тип аталған, даими төҫ алған саралар эш таба алмай йөрөүсе егеттәргә һәм ҡыҙҙарға ярҙам йөҙөнән бик әһәмиәтле. Ошо акциялар ваҡытында ғына, Халыҡты эш менән тәьмин итеү һәм социаль яҡлау буйынса дәүләт хеҙмәте идаралығының мәғлүмәттәренә ышанғанда, тиҫтәләрсә мең йәш кеше эшкә урынлашҡан. Йә булмаһа, айыҡ аҡыллы йәштәрҙең наркотиктарға, араҡыға, тәмәке тартыуға ҡаршы сығыш яһауы өмөт уята. Ләкин йәштәрҙе был йәһәттән дәүләт тә, йәмәғәтселек тә дәртләндерергә тейеш. Наркотиктарға, тәмәкегә, бигерәк тә хафаға һалған һыраға ҡаршы көрәштә йәштәрҙең генә көсө етмәүе лә ихтимал. Ҡәтғи закондар һәм уларҙы шундай уҡ ҡәтғилек менән үтәү ҙә кәрәк. Әлегә иһә дәүләт тә, йәмәғәтселек тә ғәфү ителмәҫлек ғафиллыҡ күрһәтә.\nБилдәлелер ки, Башҡортостанда ишле балалы ғаиләләрҙе генә түгел, йәш ғаиләләрҙе яҡлау буйынса ла закондар ҡабул ителгән. Күп балалы, ауыл ерендә йәшәүсе ғаиләләрҙе ҡаматлау программаһында сабыйы булған студент ғаиләләре тураһында хәстәрлек күреү ҙә күҙ уңында тотола, уларға өҫтәмә пособие түләнә. Ғаиләгә, балаларға социаль-психологик ярҙам күрһәтеү үҙәктәре, үҫмерҙәр клубтары, ҡораллы конфликттарҙа һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашҡан егеттәр өсөн реабилитациялау учреждениелары ла күҙгә күренеп бармаған, әммә зарурлығы төшкән кешеләр өсөн ғәйәт мөһим эш атҡара.\nБөйөк Ватан һуғышы алыҫ тарих булып барһа ла, Советтар Союзы, унан һуң Рәсәй тыныс ҡына, үлем-китемһеҙ йәшәй алманы. Афғанстан тауҙарында, Төньяҡ Кавказда, «Курск» һыу аҫты атом крейсерында баштарын һалған яҡташтарыбыҙҙың ғүмере ысындан да илебеҙ мәнфәғәттәрен һаҡлау өсөн кәрәк булдымы? Һыҙланһаҡ та, беҙ был һорауҙы хатта бер-беребеҙгә лә бирмәйбеҙ, сөнки йөрәк фронтһыҙ фронтта юғалған ҡорбандар менән килешә алмай. Ниндәй генә ваҡыт булмаһын, ҡоралды иң тәүҙә йәштәр ала. Тимәк, беренсе булып улар һәләк була. Еңеү паркында 2003 йылдың көҙөндә асылған комплекс, әлбиттә, һәләк булғандар хаҡында хәтеребеҙгә һүрелергә ирек бирмәһә лә, ил күрке булырлыҡ егеттәребеҙҙе кире ҡайтара алмаҫ.\nӘ хәҙерге армияла командирҙарының ғәмһеҙлегенән һәм олораҡ хеҙмәттәштәренең бәғерһеҙлегенән һәләк булыусы һалдаттарҙы, ауылда һәм ҡалаларҙа эскелек, наркомания, эшһеҙлек, өмөтһөҙлөк арҡаһында үҙ-үҙенә ҡул һалыусы йәштәрҙе йәмғиәткә кем ҡайтарыр? Йәштәрҙе бөгөнгө тормошҡа яраҡлаштырыу тураһында дөрөҫ һүҙҙәр һөйләнелә, ҡағыҙҙар яҙыла, ә ғәмәлдә, мәҫәлән, ауыл ерендә, бер нәмә лә эшләнмәй. Ауыл йәштәре хәҙерге власть өсөн үгәй бала хәлендә ҡала килә.\nИлдәге гражданлыҡ йәмғиәтенең өлгөргәнлеге уның ололарға һәм сабыйҙарға мөнәсәбәте менән баһалана, тигән раҫлау хаҡ булған һымаҡ, донъя яҙмышының да йәштәр ҡулында булыуы шик тыуҙырмай. Бала иртәгә – үҫмер, үҫмер иртәгә ир булып етер. Кемдең йөрәгендә эйәрле-йүгәнле ат ятҡанын төҫмөрләү өсөн беҙгә, өлкәндәргә, шул йәштәр менән бер тормошта йәшәргә кәрәктер. Халыҡ рәхмәтен яуларлыҡ та, илгә зәхмәт булырлыҡ та шәхестәр үҙебеҙҙең арала үҫә.\n«Йәш кеше үҙ алдында – үрҙәр, ә ҡарттар тик тауҙар ғына күрә», – тигән боронғо бер аҡыл эйәһе. Хәтерҙә, ун бер йыл самаһы элек фән һәм техника өлкәһендә күҙгә күренер ҡаҙаныштарға ирешкән тәүге өс егет һәм ҡыҙға Башҡортостан хөкүмәтенең премиялары беренсе мәртәбә тапшырылғайны. Был йәштәр – әле морон төрткән бөрө һымаҡ ҡына. Һәләттәре ҙур талант булып балҡып китһен өсөн уларға әсе тир диңгеҙен кисергә, энә менән ҡоҙоҡ ҡаҙырға тура киләсәк.\nИң мөһиме шул: республикабыҙҙа һәләтле йәштәрҙе күрә, таба, күтәрә беләләр. Тимәк, уларҙың киләсәге хаҡында уйлайҙар.\nШулай булмаһа, «Йәш ғаиләләргә – торлаҡ» тип аталған дәүләт программаһын үтәй барып Өфөлә, бүтән ҡала һәм райондарҙа йәштәр өсөн йорттар төҙөлмәҫ ине лә, уларҙың хаҡы ташламалы булмаҫ ине. «Үҙ йортом» программаһы ла, башлыса, йәштәргә йүнәлтелгән бит. Ә йәшәргә фатиры булған ғаиләнең социаль статусы юғарыраҡ, ундай ғаиләләр ныҡлы була.\nБарыбыҙға ла мәғлүм, уҙған быуаттың һикһәненсе йылдары уртаһында ижтимағи ҡоролоштоң нигеҙҙәре ҡаҡшай һәм рухи-әхлаҡи ҡиммәттәребеҙ юғала башлағас, ағыуланған уҡтарҙың иң беренселәре балалар, үҫмерҙәр, йәштәр аңына һәм күңеленә ҡаҙалды. Йәш үҫенте ҡырауға тиҙ бирешеүсән була. Һәм Мәскәү телевидениеһы һәм матбуғаттың, сәйәсмәндәрҙең «тырышлыҡтары» менән, беҙ йәштәрҙең илебеҙҙе бөйөк иткән фиҙакәрлеген, дәртен онота башланыҡ, хәтергә алһаҡ та, ихлас энтузиазмға ниндәйҙер идеологик мөһөр, партия мәжбүрилеге күҙлегенән баһа бирҙек.\nСәйәсәт, әлбиттә, ҡырыҫ, ихласлыҡтан алыҫыраҡ тороусы мөхит. Әгәр дәүләт халыҡтың дәртен илен тағы ла мәртәбәлерәк итеүгә йүнәлтә икән, бында ғәмәлдәге сәйәси системаны ғәйепләп булмай. Шул уҡ ваҡытта, иң ахырғы маҡсаттарға ниндәй юлдар, ҡайһы ысулдар менән ирешелә, йәш быуын килтергән ҡорбандар дәүләт тарафынан лайыҡлы баһаланамы, ул баһа системалы сәйәсәт рәүешен алғанмы? Беҙҙең йәмғиәт өсөн был һорауҙар ифрат мөһим. Хәҙер йәштәрҙе, идеологик лозунгылар һәм саҡырыуҙар менән ышандырып, ата йортон ҡалдырып, мәҫәлән, ҡайҙалыр алыҫтағы төҙөлөшкә йәлеп итеү мөмкин түгел. Заман эште ойоштороуҙың бүтән юлдарын һәм дәртләндереүҙең башҡаса сараларын уйлап тапты. Әммә был йәштәрҙең көсөнә, белеменә, хыялдарына юл ябыҡ тигән һүҙ түгел.\nБалаларыбыҙ һәм ейәндәребеҙ, киреһенсә, беҙҙең менән сағыштырғанда киңерәк мөмкинлектәргә эйә. Финанс көрсөгө арҡаһында түбән тәгәрәгән иҡтисадты тиҙерәк ҡабаттан, камил технологик нигеҙҙә, башҡаса ойоштороу принциптарында тергеҙергә тура киләсәк.\nҺәм был барса халыҡтың, айырыуса йәштәрҙең, икеләтә-өсләтә тырышлығын талап итәсәк. Беҙ йәш ватандаштарыбыҙҙан ижтимағи-иҡтисади процестарға ҡарата битарафлыҡты түгел, ә бөтөн йәмғиәтте ҡуҙғатырлыҡ башланғыстар көтәбеҙ. Илебеҙгә ижади йәһәттән юғары рухлы, зауыҡлы, зыялы йәштәр кәрәк. Шул уҡ ваҡытта, бөгөн сәйәси фирҡәләр активында йөрөүселәрҙән тағы бер быуын бюрократтары, сәхнәгә аяҡ баҫыр-баҫмаҫтан үҙен «йондоҙ»ға тиңләүселәрҙән ысын сәнғәтте һанға һуҡмаусылар үҫеп етмәһен ине. Һәр замандың хыял-ынтылыштары, әхлаҡи-рухи ҡиммәттәре тырышлыҡҡа, инсафлыҡҡа, ил тарихына һәм халыҡ традицияларына хөрмәткә таяна.\n... Йәшлек ут менән бер: көндәр, айҙар, йылдар ошо утта янып көлгә ҡалмаһын, киреһенсә, уның ялҡыны бөгөнгө тормошобоҙҙо, илебеҙ һәм халҡыбыҙ киләсәген йылытһын.\nСығыу ваҡыты 26-02-2011, 12:55 | Ҡаранылар: 1594\nАуыл мәңге йәшәр кеүек ине...\nБерҙәмлеккә бәрәкәт өҫтәйек\nБелем-шәхесте, ғилем илде күтәрә


Төркиә энергетикаһы — Башҡорт Википедияһы\nТөркиә энергетикаһы Викимилектә\nТөркиә энергетикаһы — Төркиә Республикаһының электр энергияһы етештереү һәм импортлау менән шөғөлләнгән иҡтисад тармағы. Бөгөн Төркиә үҙе тотонған энергияның ҙур өлөшөн ситтән ала. Төркиәлә 2008 йылда миллион кешегә 1146 ТВт⋅сәғ. йәки 16 ТВт⋅сәғ. беренсел энергия ҡулланылған. Стратегик хәл күҙлегенән ҡарағанда, Төркиә ике ҡитғала урынлашҡан, әммә энергия ресурстарының 65 проценты — илдең көнсығышында, ә ихтыяждың 65 проценты — көнбайышында.\n1 Энергия балансы\n4.1 Газ үткәргестәр\n5 Ядро энергетикаһы\nЭнергия балансы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2014 йыл мәғлүмәттәре буйынса, Төркиәлә энергия нигеҙҙә ҡаҙылма яғыулыҡтан алынған: күмер (29,5 %), тәбиғи газ (33,1 %), нефть (27 %) — йәмғеһе дөйөм ҡулланылған беренсел энергияның 89,6 проценты; был яғыулыҡ төрҙәренең 74 проценты импортланған.\n2014 йылда Төркиәлә йән башына энергия тотоноу донъялағы уртаса күрһәткестең 84 процентын тәшкил иткән; сағыштырып ҡарағанда, мәҫәлән, Францияла һәм Германияла был күрһәткес Төркиәләгенән ике тапҡырға күберәк. Электр энергияһы 2014 йылда ахырғы ҡулланыуҙың 20,6 процентын ҡаплаған; ул башлыса ҡаҙылма яғыулыҡтан (йылылыҡ генерацияһы) етештерелгән: 79 проценты — тәбиғи газдан (48 %), күмерҙән (30 %); гидроэлектростанциялар — 16 %, ә ел генерацияһы 3,4 % биргән. Төркиә гидрогенерация буйынса 2015 йылда донъяла 11-се урынды алған һәм донъя етештереү күләменең 1,7 процентын биләгән.\nТөркиә иҡтисады оҙаҡ ваҡыт йылдам үҫә, шуға энергетикаға ихтыяж да арта бара; 1990 йылдан 2014 йылға тиклем үҫеш 130 процент була. Яңы барлыҡҡа килгән был ихтыяжды ҡәнәғәтләндерер өсөн хөкүмәт Анкарала ике ҙур проектты башлай: Көньяҡ-Көнсығыш Анатолия проекты буйынса 19 яңы гидроэлектростанция төҙөү ҡарала, ә 2007 йылда Төркиә атом энергетикаһы институты башлаған ядро энергетикаһын үҫтереү милли программаһы атом энергияһы тотоноуҙы 2020 йылға кәм тигәндә — 8 процентҡа, 2030 йылға 20 процентҡа еткереү маҡсатын ҡуя.\nТөркиәнең разведкаланған һәм сығарыла алған күмер запастары 2015 йылға 8,7 миллиард тонна тип баһалана, был 192 йылға етер ине: таш күмер менән лигнит резервтың 96 процентын биләй, был күрһәткес буйынса Төркиә донъяла бөтә күләмдең 1,0 проценты менән 11-се урында тора. 2015 йылда донъяла сығарылған күмерҙең 0,3 % проценты Төркиәгә тура килә.\n2014 йылда Төркиәлә 2,61 миллион тонна нефть сығарыла, был 1990 йылдағынан 28 процентҡа күберәк; шуның менән бергә башҡа илдәрҙән 18,6 миллион тонна нефть һәм 22,3 миллион тонна нефть продукттары һатып ала. 2015 йылда Төркиә 38,8 миллион тонна, йәғни тәүлегенә 0,835 миллион баррель, нефть һәм нефть продукттары тотона.\nГаз[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2014 йыл мәғлүмәттәре буйынса, Төркиә 1990 йылға ҡарағанда 126 процентҡа күберәк тәбиғи газ сығара, әммә ул ил ихтыяжының 1 процентын ғына ҡәнәғәтләндерә.\nҮткәргес торбалар аша башҡа илдәрҙән 39,7 млрд куб метр газ алына, шуның 26,6 млрд м3 (67 %) — Рәсәйҙән, 7,8 млрд м3 (20 %) — Ирандан, 5,3 млрд м3 (13 %) Әзербайжандан. Бынан тыш, 7,5 млрд м3 газ шыйығайтылған тәбиғи газ рәүешендә импортлана: Алжирҙан — яҡынса 3,8 млрд м3, Нигериянан — 1,5 млрд м3, Катарҙан — 1,7 млрд м3.\nГаз үткәргестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nNabucco газ үткәргесен төҙөү проекты Иран менән Үҙәк Европаның газ транспортлау системаларын тоташтырыр ине тип көтөлә (Төркиә территорияһы аша), әммә проект тормошҡа ашырылмай. 2013 йылдың 28 июнендә «Набукко» проекты ябыҡ тип иғлан ителә, хәҙер Трансадриатик газ үткәргесе тураһында һүҙ бара, әммә ул да әлегә һорау аҫтында көйө ҡала.\nЯдро энергетикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2017 йылда Урта диңгеҙ буйында Анталия эргәһендә Рәсәй ҡатнашлығында Аккую тигән ерҙә беренсе АЭС төҙөлә башлай (беренсе энергоблокты 2023 йылда эшләтеп ебәреү планлаштырыла), дүрт энергоблоклы был АЭС-тың тулы проект ҡеүәте 4800 МВт тәшкил итәсәк.\nЯпония һәм Франция ҡатнашлығында Ҡара диңгеҙ буйында Синоп провинцияһында шулай уҡ дүрт энергоблоклы һәм 4800 МВт тулы ҡеүәтле тағы бер АЭС проектлана.\n↑ Güner Bacanli, 2014\n↑ KOÇ, ŞENEL, 2015\nÜlker Güner Bacanli TÜRKİYE’ DE ENERJİ KAYNAKLARI VE HİDROELEKTİRİK ENERJİNİN ÖNEMİ — 2014.\nErdem KOÇ, Mahmut ŞENEL DÜNYADA VE TÜRKİYE’DE ENERJİ DURUMU — 2015.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Төркиә_энергетикаһы&oldid=884637 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:35 30 апрель 2019 үҙгәртелгән.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - "УРАЛ БАТЫР" ЭПОСЫ УТЫҘ ТЕЛДӘ ЯҢҒЫРАНЫ - 2020 - Мәҡәләләр\nБыйыл конкурсанттар "Урал батыр"ҙы утыҙ телдә башҡарҙы: кемдәр баш ҡалаға килеп ҡатнашты, кемдәр видеояҙма ебәреп телмәр оҫталыҡтарын күрһәтте. Ҡатнашыусыларҙың күбеһе башҡорт һәм урыҫ телдәрендә яттан һөйләһә лә, араларында мари, татар, инглиз, ҡытай, немец, төрөк, француз, лезгин, әзербайжан, әрмән, иврит, испан, итальян, поляк, удмурт, сыуаш, украин телдәрендә яңғыратҡандары ла булды. Күп уҡыусыларҙың эпосты туған телдәренә үҙҙәре тәржемә яһауы билдәле һәм конкурсты ойоштороусы Башҡортостан социаль технологиялар институты, Республиканың ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты вәкилдәре быға тик ыңғай ҡарашта булды.\n- Бына 10 йыл инде төрлө яҡтан бында милли кейемдәрҙә уҡыусылар, педагогтар милли музыка ҡоралдары, декорациялар алып килә һәм мәңгелек башҡорт эпосын донъяға яңынан аса. "Урал батыр" - ул Йыһан, халыҡтың икһеҙ-сикһеҙ уйҙары, тойғолары. Мине һәр ваҡыт эпостағы бер күренеш ғәжәпләндерә: Йәнбирҙе турһыҡтағы ҡанды тәмләгән улы Шүлгәнгә ҡул күтәргәс, Урал ағаһын яҡлап атаһына ҡаршы төшә, балаға һуғырға ярамай, ти. Аңлайһығыҙмы, ЮНЕСКО-ның кешеләргә толерантлы булыу тигән был иң төп постулаты беҙгә нисәмә быуаттар төпкөлөнән килгән! Бына ошоно конкурста ҡатнашҡан балалар бәләкәйҙән белеп, аңлап үҫә, - ти был турала ЮНЕСКО-ның баш белгесе Людмила Богуславская.\nӘйткәндәй, ойоштороусылар конкурс шарттарына йыл да төрлө үҙгәрештәр индереп тора. Был, ғәҙәттә, эпосты яттан һөйләүҙән тыш, талантлы балаларға һөнәрҙәрен күрһәтеп, ижади һәләттәрен һынап ҡарауға йүнәлтелә. Быйыл да ошо традициянан ситләшмәгәндәр һәм республикала үтәсәк Бөтә донъя Фольклориадаһы-2020 сараһына арнап "Халыҡ хореографияһы", "Вокал һәм башҡарыу оҫталығы" номинациялары булдырылған. Уларҙа уҡыусылар видеояҙмалар ебәреп, ситтән тороп ҡатнашҡан. Тағы ла бер нисә тел белеүселәр өсөн "Полиглот" тигән махсус номинация булдырылған, быйыл уның сиктәрендә 17 кеше сығыш яһаған. Ярышта балалар баҡсалары тәрбиәләнеүселәре, мәктәп уҡыусылары һәм колледж студенттары ла әүҙем ҡатнаша һәм эпосты яттан белеү кимәлдәре лә төрлө. Мәҫәлән, Өфө ҡалаһының 48-се Башҡорт лицейында белем алған Сәминә Ҡолтоманова өләсәһе Сәғирә Хөсәйенова менән икенсе тапҡыр килгән. Ҡыҙ әлегә эпостың 110 юлын яттан һөйләй, думбырала уйнай һәм бында талантлы йәштәштәре менән танышып, аралаша алыуына ҡыуанып бөтә алмай. "Эпосты ятлауы ауыр түгелме?" тигән һорауға Сәминә: "Юҡ, сөнки мин башҡорт балаһы бит", - тип яуап бирҙе. Ә бына Сибай педагогия колледжының 1 курс студенты Мәҙинә Акилова "Урал батыр"ҙың 3500 юлын яттан белә.\n- Эпосты бала саҡтан яратып ятлайым, был һөйөүҙе миндә өләсәйем тәрбиәләне, - тине ҡыҙ әңгәмәләшкәндә. - Төрлө конкурстарҙа ҡатнашам, был конкурсҡа икенсе тапҡыр килеүем. Бөгөн баһалама ағзаларына 700-сө юлдан алып 140 шиғри юлын һөйләп ишеттерҙем. Был конкурстың әһәмиәтен мин башҡорт балаларына үҙ туған телен, ата-бабалары мираҫын белеп үҫтереүгә йүнәлтелгән булыуында күрәм. Бөтә мосолмандарға "Ҡөрьән" китабы ни тиклем ҡәҙерле булһа, башҡорттарға ла "Урал батыр" эпосы шул ҡәҙәре ҡиммәт.\nЮҡҡа ғына йыл да бер тиҫтәлек тарихы булған конкурста ҡатнашырға теләүселәр һаны кәмемәүенә ғәжәпләнерлек түгел. Сөнки бала йәнле ойоштороусылар береһен дә ярыштан буш ҡул, китек күңел менән ҡайтарғаны юҡ. Шуға ла конкурстың номинациялары ла күп, еңеүселәре һәм маҡтау ҡағыҙҙары, иҫтәлекле бүләктәр алыусылары иҫәпһеҙ-һанһыҙ. Быйыл да һәр номинацияла беренсе урын яулаусылар ғына өсәр кеше булды. Мәҫәлән, "Урал батыр" эпосын башҡорт телендә һөйләүселәр араһында Асҡын ауылынан Илнара Ғайбатова, Стәрлетамаҡ районы Золотоношка ауылынан Айтуған Мөхәмәтйәнов, Сибай гимназия-интернатынан Көнһылыу Солтанғужина еңеүсе тип табылды. Ә халыҡ бейеүҙәре, йырлау һәм музыкаль инструменттарҙа уйнау оҫталыҡтары буйынса алтышар беренсе урын алыусылар билдәләнгән! Урал батырҙың данын бөтә донъяға танытҡан, аманатын йәш быуындың аңына һалыуға йүнәлтелгән сараның башҡаса булыуын күҙ алдына ла килтереп булмай. Киләсәктә ошо яҡшы эш тағы ла киңерәк ҡолас йәйеп, дауам итһен, тип теләргә генә ҡала.\nЯҙылған: 11.02.20 | Ҡаралған: 314


Генетика донъяһынан ҡыҙыҡлы факттар\n5 Март 2020, 16:20\n1. Интеллект атай кешенән ир балаға тапшырылмай. Йәғни, әгәр ҙә гений икәнһегеҙ, улығыҙға һеҙҙең гендар теүәл 100 процент тапшырылмаясаҡ. 2. Ахмаҡлыҡ та атайҙан ир балаға күсмәй. Шуға ла үҙегеҙ миңрәүлектән яфаланған осраҡта ла улығыҙ һеҙҙең һымаҡ булмаясаҡ (был йәһәттән һеҙҙе ҡотларға ла мөмкин). 3. Атайҙың интеллекты ҡыҙына ғына күсә ала. Һәм уныһы ла яртылаш ҡына. 4. Ир-атҡа интеллект әсәһенән генә күсә. Ә әсәһе, үҙ сиратында уны атаһынан ҡабул итеп алған.\nИнтеллект атай кешенән ир балаға тапшырылмай. Йәғни, әгәр ҙә гений икәнһегеҙ, улығыҙға һеҙҙең гендар теүәл 100 процент тапшырылмаясаҡ.\n2. Ахмаҡлыҡ та атайҙан ир балаға күсмәй. Шуға ла үҙегеҙ миңрәүлектән яфаланған осраҡта ла улығыҙ һеҙҙең һымаҡ булмаясаҡ (был йәһәттән һеҙҙе ҡотларға ла мөмкин).\n3. Атайҙың интеллекты ҡыҙына ғына күсә ала. Һәм уныһы ла яртылаш ҡына.\n4. Ир-атҡа интеллект әсәһенән генә күсә. Ә әсәһе, үҙ сиратында уны атаһынан ҡабул итеп алған.\n5. Генийҙарҙың ҡыҙҙары аталарына ҡарағанда яртылаш аҡыллы булыр, әммә уларҙан гений улдар тыуыр. Әгәр ҙә атай кешеләр аңһыҙ икән, ҡыҙҙары аталарына ҡарағанда яртылаш аңһыҙ булыр.\n6. Шуға ла 100 процент ахмаҡ ҡатындар булмаған кеүек, гениаль ҡатындар ҙа юҡ тиерлек. Уның ҡарауы, ир-ат генийҙар һәм ир-ат ахмаҡтар күп. Уңышһыҙ, эскесе ирҙәрҙең күплеген ошоноң менән аңлатырға була. Шулай уҡ Нобель премияһы лауреаттарының барыһы ла тиерлек ир-аттар.\nИр-ат өсөн һығымталар:\n1. Улыңдың аҡыл һәләтен күҙаллау өсөн ҡатыныңдың атаһына ҡара. Әгәр ҙә ул академик икән, улың да аҡыл эйәһе булыр.\n2. Ҡыҙың яртылаш һинең аҡылыңды ҡабул итер. Шул иҫәптән ахмаҡлығыңды ла. Интеллект йәһәтенән ул һиңә яҡыныраҡ булыр. Уның улы иһә һинең барлыҡ аҡыл һәләтеңде ҡабул итер. Аҡыллы нәҫел ҡалдырырға теләһәң, ҡыҙ бала хаҡында хыяллан.\n3. Аҡыл һәләтең әсәйеңдән. Дөрөҫөрәге, әсәйеңдең атаһынан.\nҠатын-ҡыҙ өсөн һығымталар:\n1. Аҡыл йәһәтенән улың – атайыңдың күсермәһе, шуға ла уны, һин дә атайың кеүек ахмаҡ, тип әрләү урынһыҙ.\n2. Ҡыҙың тәрбиә йәһәтенән һиңә оҡшар, ә аҡылы буйынса – атаһына. Уның улдары иһә аҡыл йәһәтенән һеҙҙең ирегеҙҙең күсермәһе булыр.


Төҙөлөшкә – юҡ!\nӨфөнөң Менделеев һәм Бехтерев урамына ҡараған йорттарҙа йәшәүселәр ихаталарындағы балалар майҙансығында төҙөлөш техникаһын, кәртәләрҙе күреп хәүефкә ҡала.\nБашҡортостан юлдаш телеканалының «Яңылыҡтар» хеҙмәтенә мөрәжәғәт итеүҙәренең дә сәбәбе шул - мәсьәләгә асыҡлыҡ индереү. Улар эргәлә ун ете ҡатлы йорт һалыныуы балаларҙың уйын майҙансығын ҡыҫырыҡлай тип борсола.\nӨфөнөң Киров районына ҡараған унлап йортта йәшәүселәр йыйылышы ғауғалы бәхәсте хәтерләтә. Бында килгән халыҡ белдереүенсә, балалар майҙансығы өҫтөндә төҙөлөш эштәре өсөн урын билдәләнгән. Уның ун ете ҡатлы торлаҡ йорт икәнлеге һуңғараҡ асыҡлана. Халыҡ бейек йорт тәҙрәләргә төшкән яҡтыны ҡаплаясаҡ һәм ун йортҡа берҙән-бер генә булған балалар майҙансығын юҡҡа сығыр, тип борсола.\nЯңы төҙөлөш алдынан бәхәс булдырмауҙың берҙән-бер юлы: халыҡты алдан иҫкәртеү. Бында йәшәүселәр: «Үткән аҙнала төҙөүселәр килеп берҙән-бер майҙансыҡты кәртәләп алдылар» тип белдерә. Ә августа торбалар һуҙылған.\nБеҙгә йылылыҡ селтәрҙәрен алыштырабыҙ,тип аңлаттылар. Быйыл беҙҙең Бехтерева 10/ 2 йортта күпкә һыуығыраҡ. Улар йәнәһе, торбаларҙы алыштырған, ә ысынбарлыҡта яңы йорт өсөн йылылыҡ селтәре һуҙғандар.\nОсрашыуға төҙөлөш компанияһы вәкиле лә килгәйне. Уның ҡулындағы төҙөлөш тураһындағы мәғлүмәт биргән плакатҡа ҡарата шунда уҡ ризаһыҙлыҡ белдерелде һәм меңәрләгән кеше алдында яндырылды.\nРәфис Ғәликәев, төҙөлөш компанияһы вәкиле: «2013-14 йылдарҙа был кварталдың сиктәрен билдәләү эштәре башҡарылды. Ул был йортто ғына түгел, тотош кварталды үҙ эсенә ала. Сик билдәләү проекты 2014 йылдың декабрендә раҫланды. Беҙ баҫып торған ерҙә төҙөлөш эштәре башҡарылмаясаҡ һәм асыҡ балалар майҙансығы ҡалдырыласаҡ».\nӨФө ҡала хакимиәте күһәткән мәғлүмәттәрҙән беҙ төҙөлөш документтарының тәртиптә икәнлеген асыҡланыҡ. Бында төп бәлә- йорт төҙөлөшө өсөн бүленгән майҙандың планын аңламау. Төҙөлөш компанияһы вәкиле белдереүенсә, балаларҙың уйын майҙансығы өҫтөндә ун ете ҡатлы йорт күтәрелмәйәсәк. Ул йорт башҡа йорттар араһындағы махсус урында төҙөләсәк. Бындай тығыҙ күршелектең кемгә зыян итәсәге бөтөнләй икенсе мәсьәлә.


АММОФОСК » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Баҡса » АММОФОСК\nАММОФОСК 17.04.2015 // Баҡса\n44 — 52 процент үҙләштергән фосфор кислотаһынан һәм 18 процент азоттан ғибәрәт, 1 кв. метрға 20 — 30 грамм аммофоск файҙаланыу ҡаралған.\n46 процент үҙләштергән фосфор кислотаһынан һәм 18 процент азоттан тора. Яҙ көнө йәшелсә үҫтерәсәк уртаса тупраҡты ашлау өсөн тәҡдим ителә. 1 кв. м ергә 20 — 30 г ашлама етә.\nБыл ашлама үҙ эсенә 13—17 процент азотты, 17—19 процент фосфор кислотаһын һәм 17—19 процент калий окисын ала. 1 кв. м ергә 50 — 60 г нитроаммофоск индереү ҡаралған.\nАшлама 29 — 40 процент калий окисы менән 2 – 9 процент магний окисынан ғибәрәт. Яҙ көнө төп ашлама итеп тамыраҙыҡтар менән картуф үҫәсәк тупраҡҡа индерәләр, өҫтәмә ашлама урынына сәскә һәм еләк түтәленә һибәләр. Шулай уҡ йәшелсә үҫентеләрен күсереп ултыртҡанда файҙаланалар.\nАшламаны 11 процент азот, 10 процент фосфор кислотаһы, 17 процент калий окисы барлыҡҡа килтерә. 1 кв. м ергә 70 — 80 г файҙаланыла.\nАшлама ҡатнашмалары тупраҡты ашлау өсөн туҡлыҡлы төп матдәләрҙең составынан һәм микроэлементтар өҫтәлмәһенән әҙерләнә. Эсендәге азот, фосфор, калий миҡдарына ҡарап, комплекслы ашламаларҙың төрлө маркаһы бар: йәшелсәләрҙеке — 1 : 1,6 : 1,25, сәскәләрҙеке — 1 : 1,5 : 1, еләк-емештеке — 1 : 1,6 : 1,25.\nҮлсәнгән ашлама дозаһын ергә тигеҙ итеп һибеп сығалар. Ашламаны аҙ ҡулланған осраҡта ҡом менән бергә ҡушып эш итәләр. Бер төр ашламаны файҙаланғанда, уларҙың бер-береһенә тап килеү-килмәүенә иғтибар итергә кәрәк. Шыйыҡ ашламаны һыу һиптергес ярҙамында индерәләр. Ашламаларҙы һаҡларға ярамай, шунлыҡтан ҡулланыр алдынан ғына әҙерләйҙәр. Минераль һәм органик ашламаны тупраҡты эшкәртер алдынан индерергә кәрәк, сөнки ул, тупраҡ өҫтөндә тороп ҡалһа, туҡлыҡлы матдәләрен юғалта һәм үҫемлек өсөн файҙаһы аҙ була.\nМинераль ашламаны түбәһенән һыу үтмәгән, ҡалын стеналы махсус бүлмәлә һаҡлайҙар. Төрлө ашламаларҙы ҡушырға, еүешләргә, оҙаҡ ятҡырырға ярамай. Һаҡлау шарттарына бигерәк тә аммиак селитраһы талапсан. Уны ябыҡ тартмала, ҡоро урында тотоғоҙ.\nКалий ашламалары дым яратыусан, шуға күрә уларҙы еүештән һаҡларға кәрәк.


Мәскәү ҡалаһы һәм өлкәһе башҡорттары көндәре үтәсәк\n19 Ноябрь 2020, 18:00\nМәскәү ҡалаһы һәм өлкәһе башҡорттары мәҙәниәте көндәре 21 ноябрҙә уҙғарыла. Саралар онлайн рәүештә үтәсәк.\nПрограмма өс өлөштән тора.\nУның тәүгеһе Башҡорт теле йылына арнала. «Башҡорт теле мегаполиста: тенденциялар һәм перспективалар» түңәрәк өҫтәлендә рәсми кешеләр һәм йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре, ғалимдар ҡатнаша. Ҡатнашыусылар алдында Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһы Тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары Андрей Федоров, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Президиумы рәйесе, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары Эльвира Айытҡолова, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Азат Баҙранов, Дәүләт Думаһы депутаты Инга Йомашева, Мәскәү башҡорттары ҡоролтайына нигеҙ һалыусы һәм тәүге рәйесе Рәйсә Сырлыбаева һәм башҡалар сығыш яһаясаҡ.\nБыл көндә, шулай уҡ, башҡорт халҡы мәҙәниәте һәм йәмәғәт тормошона тос өлөш индергән әүҙемселәр тәбрикләнәсәк, милли кейем, тирмә алыу өсөн сертификаттар тапшырыласаҡ. Сараларҙың тәүге өлөшө Мәскәү ҡалаһы һәм өлкәһе башҡорттары ҡоролтайының Санкт-Петербург ҡалаһы һәм Ленинград өлкәһе ҡоролтайына штандарт тапшырыу менән тамамлана.\nИкенсе өлөштә зум-сессия үткәреү ҡаралған - был Мәскәү башҡорттары тарафынан ойошторолған ҡыҫҡа ғына лекциялар. Спикерҙар араһында — М.Горький исемендәге Әҙәбиәт институты өлкән уҡытыусыһы, филология фәндәре кандидаты Ләйсән Әхмәҙуллина, билдәле скульптор, Рәсәйҙең халыҡ рәссамы Салауат Щербаков һәм башҡа шәхестәр.\nМәҙәниәт көндәренең өсөнсө өлөшөндә - үҙешмәкәр сәнғәт коллективтары концерты трансляцияһы. Һәүәҫкәр артистарҙың сығышын Мәскәү башҡорттары ҡоролтайының ютуб каналында ҡарарға мөмкин.\nМәскәү башҡорттары ҡоролтайының рәйесе Салауат Әхмәҙуллин ойошманың проекттары тураһында һөйләне.\n«Мәскәүҙәге этномәҙәни лингвистик клуб Башҡортостан Республикаһы Башлығы грантын отто. Балаларға һәм уларҙың ата-әсәләренә башҡорт телен өйрәтеү грант ярҙамында күпкә еңелерәк тура килә. Беҙ киң таралған педагогика методикаларын һәм башҡорт традицион алымдарын берләштергән программа уйлап таптыҡ. Ул тел һәм мәҙәниәт мөхитенә мауыҡтырғыс һәм еңел сумырға мөмкинлек бирә. Балалар дәрестә туған телендә аралаша, өндәрҙе дөрөҫ әйтергә өйрәнә, башҡорт халҡының мәҙәниәте менән таныша, уйындар уйнай, йырлай, бейей, шиғырҙар ятлай. Методик ҡулланма сығарҙыҡ, уның менән башҡа төбәктәрҙә йәшәгән милләттәштәребеҙ ҙә файҙалана ала. Әсбап ике өлөштән тора, беренсеһе - уҡытыусыларға методик күрһәтмәләр, икенсеһе - эш дәфтәре», — ти Салауат Әхмәҙуллин.\nМәскәү башҡорттары ҡоролтайы башҡорт телен үҫтереү һәм уны өйрәтеүҙе маҡсат итеп алған. Әле активистар сайт өҫтөндә эшләй.\n«Был порталда башҡорт телен өйрәтеү, уҡытыуҙағы беҙҙең бар тәжрибәбеҙ тупланасаҡ. Башҡалар ҙа ҡарап өйрәнә алһын өсөн файҙалы видеояҙмалар һаласаҡбыҙ. Бынан тыш, Башҡорт китапханаһы ойошторабыҙ. Ул ҡоролтай кабинетында урын аласаҡ. Әлеге мәлдә грант аҡсаһына китаптар, йыһаздар алабыҙ»,\n- ти Салауат Әхмәҙуллин.


Төбәктә ҡырау һәм ҡар ҡатыш ямғыр фаразлана // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n9:15, 17 мая 2019 Йәмғиәт\nТөбәктә ҡырау һәм ҡар ҡатыш ямғыр фаразлана Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2019 йыл, 17 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.\nРеспублика синоптиктары алдағы өс көнгә һауа торошон хәбәр итте.\nБашгидромет мәғлүмәттәре буйынса, 17 майҙа төбәктә көн аяҙлы-болотло була. Айырым райондарҙа ҡойма ямғыр, йәшен, боҙ-борсаҡ. Ел көньяҡ-көнбайыштан, төньяҡ-көнбайыштан секундына 9-14 метр, көсәйгәндә — секундына 17-22 метр. Һауа температураһы көндөҙ — 14-16 градус.\n18 майҙа урыны менән бер аҙ ҡыҫҡа ваҡытлы ямғыр. Төндә төньяҡ һәм көнсығыш райондарҙа ҡар ҡатыш. Ел төньяҡ-көнбайыштан, төньяҡтан, көсәйеүсән. Һауа температураһы төндә — 2-7 градус йылы. Урыны менән минус 2-гә тиклем һалҡынайтып, ҡырау төшөүе мөмкин. Һауа температураһы көндөҙ — 10-15 градус.\n19 майҙа Башҡортостанда урыны менән бер аҙ ҡыҫҡа ваҡытлы ямғыр яуа. Төндә төньяҡ һәм көнсығыш райондарҙа ҡар ҡатыш. Ел төньяҡ-көнбайыштан, төньяҡтан, көсәйеүсән. Һауа температураһы төндә — 0-5 градус йылы. Урыны менән минус 5 градусҡаса һалҡынайтып, ҡырау төшөүе мөмкин. Көндөҙ — 8-13 градус.


«Версия Башкортостана» гәзите уҡыусыларының һорауҙарына адвокат яуап бирә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n«Версия Башкортостана» гәзите уҡыусыларының һорауҙарына адвокат яуап бирә\n10:49, 5 апреля 2012 Йәмғиәт\nШишәмбе, 10 апрелдә, «Версия Башкортостана» аҙналығы редакцияһында Өфө адвокаты Ринат Ишмөхәмәтов тура бәйләнештә тиҙ хоҡуҡи ярҙам күрһәтәсәк.\nХеҙмәт бушлай күрһәтелә һәм уның менән теләге булғандарҙың барыһы ла файҙалана ала, бының өсөн 15.00-17.00 сәғәттәрҙә (8-347) 272-79-16 телефонына шылтыратығыҙ. Был — даими рубрика, граждандар менән тура бәйләнеш айына ике тапҡыр – һәр икенсе һәм дүртенсе шишәмбе ойошторола.\n«Ҡыҙыу линия»ға телефон аша мөрәжәғәттәр граждан эштәре, шулай уҡ енәйәт эштәре менән бәйле киң даирәләге мәсьәләләрҙе үҙ эсенә ала. Ике сәғәт дауамында бирелгән һорауҙарға яуаптар баҫманың киләһе һандарында донъя күрә.\nҺорауығыҙҙы гәзиттең 15-се битендә урынлашҡан купонға ла яҙып ебәрергә мөмкин. Компетентлы кешенең яуабы менән ул «Һеҙҙең хоҡуҡ» тип исемләнгән икенсе даими рубрикала баҫылып сығасаҡ.\nавтор: Анжелика Ғиззәтуллина\nТеги: Версия Башкортостана,ҡыҙыу линия


Үҙҙәре лә бал ҡорттары кеүек » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Үҙҙәре лә бал ҡорттары кеүек\nҮҙҙәре лә бал ҡорттары кеүек 10.08.2018 // Эшҡыуар\nХалҡыбыҙҙың боронғо кәсептәренең береһе умартасылыҡ менән шөғөлләнеүселәрҙе бөгөн һәр ауылда тиерлек осратырға мөмкин. Күптәр был эшкә табышлы шөғөл кеүек ҡараһа, икенселәре унан башҡа йәшәй алмай, үҙҙәре лә бал ҡорттары кеүек умартасылыҡ серҙәренә өйрәнеүҙән туҡтамай. Әбйәлил районында умартасылыҡҡа иғтибар йылдан-йыл көсәйә. Үҙҙәренең төп эшенән тыш, күңел ҡушыуы буйынса, нәҙекәйбилдәрҙе тотоусыларҙың артыуы районда ҡортсолоҡто үҫтереүгә тос өлөш индерә. Хәйер, уларҙың умарталары ҡарабойҙай, көнбағыш сәселгән баҫыуҙарҙы йәмләп кенә ҡалмай, тотош бер серле “утрау”ҙы хасил итә. Был өлкәнең “һөнәрселәр”е һәм “өйрәнсек”тәре менән беҙгә лә яҡындан аралашырға насип итте.\nУмартасылыҡ тармағына өс тиҫтә йылдан ашыу ғүмерен биргән, районда билдәле умартасыларҙың береһе, республика умартасылары конкурсында бер нисә тапҡыр абсолют чемпион исемен яулаған Мәҙинә Ибраһимованы белмәгән кеше юҡтыр. Районда уны “Пчелка” тип йөрөтәләр, исемен һорағансы, ҡушаматын әйтһәң, кем тураһында һүҙ барғаны тиҙерәк аңлашыла.\n– Бер көн күршемдең бәләкәй генә ҡыҙы: “Һине телевизорҙан күрһәттеләр”, – ти. Баҡтиһәң, “Пчелка Майя” йәнһүрәтен ҡараған икән, – тип көлә Мәҙинә ханым. – Шулай итеп, балалар өсөн дә мин – “Пчелка”.\nИсеме есеменә тап килгәс, Мәҙинә Рәсих ҡыҙы ҡушаматына һис тә үпкәләмәй. “Пчелка” тип әйтеүҙәрендә дөрөҫлөк тә бар кеүек, сөнки ул бал ҡорто кеүек үҙен йәлләмәй эшләй, һәр эште еренә еткереп башҡарырға тырыша. Уның был кәсепте үҙ итеүе үҙе бер тарих.\n– 1985 – 2000 йылдарҙа райондың ауыл хужалығы идаралығында Стәрлетамаҡ район-ара берекмәһенең умартасылыҡ буйынса зоотехнигы булып эшләнем. Ул йылдарҙа Әбйәлилдә алты меңгә яҡын оя иҫәпләнә ине. Умарталыҡтар хужалыҡтарҙың һәр бригадаһында, һәр бүлексәһендә тип әйтерлек бар. Эш йәнле, күңелле барҙы, бал ҡорттары уңышты мул бирҙе. 1989 йылда “Урал” совхозынан Рәйес Әхмәтовтың 3 мең 222 килограмм бал тапшырыуын, йыл һайын бер умартанан 15-22 килограмм бал алыуҙы, район буйынса 18-20 тонна тауар балы етештереүебеҙҙе әле лә хәтерләйем, – ти тәжрибәле умартасы. – 90-сы йылдарҙа Өфөләге умартасылыҡ буйынса агентлыҡ институтҡа ҡушылғас, райондарҙа зоотехник вазифаһы бөтөрөлдө, колхоз-совхоздар ҙа аҡрынлап юҡҡа сыҡты. Аҙаҡ хужалыҡтарҙағы умарталар ҙа бөттө. Мин эшһеҙ тороп ҡалдым, – ти ул.\nҠыҫҡартылыуға эләккән Мәҙинә Рәсих ҡыҙы бер аҙ юғалып ҡала: Өфөгә эшкә саҡырыуҙарын да ҡабул иткеһе килә, күптән түгел үҙ көсө менән төҙөп сыҡҡан хан һарайындай донъяһы ла йәл. Ете ҡат уйлап, бер ҡат киҫергә өйрәнгән ханым тыуған яғында ҡала. Ниндәй эш башларға, ҡайҙа барырға тигән һорауға яуап та тиҙ табыла: ниңә үҙе белгән шөғөлдө дауам итмәҫкә, умартасылыҡҡа ныҡлап тотонмаҫҡа тигән ҡарарға килә.\nЙүнсел ҡатын күп тә үтмәй үҙенең дөрөҫ юл һайлағанына төшөнә. Тәүҙәрәк умартасыларҙы ҡортсолоҡҡа кәрәкле инвентарь менән тәьмин итеү буйынса эш башлай, яңы умарта тотоусыларға ярҙам итә, ҡортсолоҡ серҙәрен өйрәтә. Йыл һайын республика умартасылары конкурсында Әбйәлил ҡортсоларының призлы урын алыуҙарында геройымдың роле баһалап бөткөһөҙ ҙур: ул бәйгеселәрҙе шәхсән үҙе әҙерләй, бар яҡлап ярҙам күрһәтә, хатта ярышҡа ла үҙе алып бара. Мәҙинә Рәсих ҡыҙының да уңыштары юҡ түгел, бер нисә йыл рәттән тәүге урындарҙы яулай, өс тапҡыр абсолют чемпион була. 2016 йыл уның өсөн бигерәк тә иҫтәлекле: республика умартасылар конкурсында икенсе урын яулай һәм “Апимондия” халыҡ-ара умартасылар федерацияһы ассоциацияһы президенты Филипп МакКейбтың шәхсән бүләгенә лайыҡ була. Уның автограф ҡуйған махсус кейемен умартасы ҡәҙерләп һаҡлай.\n“Ҡортсолоҡ буйынса үҙ эшегеҙҙе асырға теләгегеҙ юҡмы?” тигән һорауыма уңған ҡатын йылмайып: “Юҡ! – тип яуапланы. – Ни өсөн тигәндә умартасылыҡ менән байлыҡ туплайым тип түгел, ә ысын күңелеңде биреп, сәләмәтлек, кәсеп тип шөғөлләнһәң генә, нәҙекәйбилдәр һине аңлай һәм хәстәрлектәреңә мул уңышы менән яуап бирә. Күптәр бал ҡорто тотам тип килә лә, бер-ике умартанан нисә килограмм бал сығасаҡ, тип йөҙәтә башлай. Уларҙың нәфсеһен тойған ҡорттар бал йыймай, аҙаҡ тегеләр башлаған эшен ташларға мәжбүр була. Мин ҡортсолоҡ менән эш башларға йыйыныусыларға һәр саҡ иҫкәртә киләм: “Бал ҡорттарын яратырға, уларҙы аңларға, тыңлай белергә өйрәнегеҙ. Аҙаҡ балды ҡалаҡ тултырып ашай алырһығыҙ”, – тимен”.\nТатлы балды ашауы ғына рәхәт, уны булдырыу өсөн ете ҡат тиреңде сығарып, төн йоҡоңдо йоҡламай эшләргә кәрәклеген беҙ үҙебеҙ ҙә умартасылыҡта булып, бал ҡорттарынан “тешләнеп”, ҡортсоларға улар кеүек эшләргә кәрәклеген аңлап, был кәсептең, ни тиклем мауыҡтырғыс булыуына ҡарамаҫтан, мәшәҡәте лә күплеген үҙ күҙебеҙ менән күреп ҡайттыҡ.\nМәшәҡәтле лә, мауыҡтырғыс та\nБал ҡорто бигерәк наҙлы, шуға күрә уларҙы тәрбиәләүҙә наҙ һәм хәстәрлек талап ителә. Шунһыҙ мөмкин дә түгел! Шулай уҡ сабыр, түҙемле булғанда ғына бал ҡорттары менән дуҫлашырға мөмкин. Табышлы кәсеп булһа ла, мәшәҡәте лә, эше лә етәрлек. Яңы сәскәгә төрөлгән ҡарабойҙай баҫыуы янында төрлө төҫтәге умарталар бер-бер артлы һаҡта торған һалдаттарҙай теҙелеп киткән. Бында “Урал аръяғы МТС”-ының Әбйәлил филиалының һәм шәхси кешеләрҙең умарталары урын алған. Барлығы 400-ҙән ашыу умарта иҫәпләнә. Мәҙинә Рәсих ҡыҙы хужалыҡтың умарталарын ҡарау менән бер рәттән ҡортсолоҡ менән шөғөлләнеүселәрҙең дә бал ҡорттарын ҡарарға ярҙамлаша.\nХәлил ауылында тыуып үҫкән Вадим Дәүләтовтың был шөғөлдө үҙ итеүенә күп түгел. Әммә кәсеп уға бала саҡтан таныш: Әнәс олатаһынан өйрәнеп ҡалған. Бөгөн уның 20-гә яҡын умартаһы бар.\n– Бала саҡтан ҡорт тоторға хыялландым, сөнки олатайым биргән умартасылыҡ буйынса тәүге һабаҡтарҙы әле лә яҡшы хәтерләйем. Яңылышҡан осраҡта ярҙамға һәр саҡ Мәҙинә Рәсих ҡыҙы килә, уға ҙур рәхмәтлемен, – ти йәш умартасы Вадим Дәүләт улы.\nИлнур Утарбаевтың да ҡортсолоҡта тәүге аҙымдары. Ошоға тиклем бал ҡорттары менән атаһы шөғөлләнгән, ул вафат булғас, был эште үҙе дауам итә. “Бал ҡорттары менән булышыу миңә оҡшай, атайымдың юлын дауам итергә теләк ҙур, шуға күрә был эшкә тәүәккәлләнем”, – ти егет.\nҺуңғы йылдарҙа умарта тотоусылар һаны арта, тинек. Һөҙөмтәлә умартаны ҡайҙа ултыртыу буйынса ла һорауҙар күп тыуа. Был йәһәттән районда эш етди ҡуйылған: бер нисә төркөм ҡортсо бергәләшеп, умарталарын бер урынға ултырта, уны даими рәүештә һаҡлай, сөнки күрше Магнитогорск ҡалаһы кешеләре бер тапҡыр файҙаланған пакеттарҙа Кавказ, Карпат яҡтарынан килтерелгән ҡорттарҙы ҡуллана. Әгәр ҙә улар төбәктәге урта рус ҡорттары менән бергә ҡушылһа, “ситтән килеүселәр” был ҡорттарҙы талай башлай. Һөҙөмтәлә бал булмай, икенсенән, бал ҡорттарының генофондына ла ҡурҡыныс янай. Шуға күрә һәр умартасының үҙенең тәғәйен ултырыр урыны бар. Тармаҡтың табышлы булыуын иҫәпкә алғанда, умартасылар араһында үҙ-ара көнәркәшлек тә юҡ түгел. Умарталарҙы емереп йәки түңкәреп киткән осраҡтар ҙа күҙәтелә.\nЯрҙам итеүселәр күберәк булһа ине\nАта-бабаларыбыҙҙың быуындан быуынға күсеп килгән кәсептәренә тоғролоҡ һаҡлап, уларҙың юлын дауам итеүселәрҙең эшен баһалау, уға ярҙам күрһәтеү кәрәклеген белһәк тә, күп осраҡта “ярҙан этеүселәр” ҙә йыш осрай. Башҡорт халҡының брендына әүерелгән шифалы балды һатыу буйынса ла ҡаршылыҡтар юҡ түгел. Һәр кем уны баҙарға алып сығып йәки өйөндә һата алмай. Ҡайҙалыр тапшырыу ҙа мөмкин түгел, хәйер, был осраҡта уның хаҡы баҙарҙыҡына ҡарағанда күпкә осһоҙға тура килә. Шулай уҡ бал ҡорттарының сирҙәрен дауалау маҡсатында төрлө препараттар ҡулланыу ҙа балдың тәменә ҙур йоғонто яһамай ҡалмай. Был тәңгәлдә Мәҙинә Ибраһимованың үҙ фекере:\n– Мин ҡорттарҙы тәбиғи ҡарау яғындамын. Уларға тәбиғилек хас булырға тейеш, шунда ғына сифатлы һәм яҡшы бал алырға мөмкин. Күптәр ҡышҡылыҡҡа ҡорттарға шәкәр ҡушып ҡалдыра, ә мин бер ваҡытта ла балға шәкәр ҡушмайым, ҡорттарға ла бирмәйем. Бал ҡорттары – шундай һиҙгер һәм нәзәкәтле бөжәк, улар еҫте бик тиҙ айыра. Янына тәмәке тартҡан, араҡы эскән кеше бара алмай. Шулай уҡ бензин һәм хушбый еҫтәрен дә үҙ итмәй. Таҙа йөрөгән, изге уй уйлағандарҙы ғына ярата бал ҡорттары. Ана, үҙегеҙ күрҙегеҙ, ауырыған ҡорттар янына, умарталарына һарымһаҡты иҙеп, һалып сыҡтыҡ. Фән менән шөғөлләнеүселәр был тәңгәлдә үҙҙәренең химия ҡушылған махсус препаратын тәҡдим итә-итеүен, әммә беҙ уны ҡулланмау яғында, – ти тәжрибәле умартасы.\nҺуңғы йылдарҙа умарта тотоусыларҙан һалым түләтергә, умарталарына билдә, бирка ҡуйыу кеүек һорауҙар йыш күтәрелә, әммә өҫтәлдә килтерелгән татлы аҙыҡты ашағанда, уны етештергән, көнө-төнө эшләгән бал ҡорттары кеүек егәрле, тырыш умартасыларҙың ауыр хеҙмәте хаҡында ла онотмаҫҡа кәрәктер. Барыһы ла умартасы булып китмәй, тик был шөғөлгә күңел йылыһын биреп, йөрәген һалып, йәнә бар тырышлыҡты ҡушҡанда ғына умартасылыҡ менән шөғөлләнергә, мул уңыш алырға мөмкин. Бал ҡорттары кеүек тырыш, эшсән булғандарҙы һөнәри байрамдары менән ҡотлайбыҙ һәм яңынан-яңы уңыштар теләйбеҙ!\n2021 йылда Башҡортостанда үтәсәк “Апимондия” халыҡ-ара умартасылар ассоциациялары федерацияһының 47-се Конгресына донъяның 120-130 иленән 12 мең кеше килеүе көтөлә.\nӘлеге көндә республикала төрлө төр хужалыҡтарҙа 336 мең умарта күсе бар. Шул иҫәптән, ауыл хужалыҡтарында – 9,6 мең (2,9 процент), крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарында – 31,7 мең (9,4 процент), шәхси секторҙа 294,6 мең умарта (87,7 процент) иҫәпләнә.\nТөбәктә йыл һайын 11 мең тонна бал етештерелһә, уның 1000 тонна самаһы Башҡортостандан ситкә сығарыла. Беҙҙең балды Ҡытай, Германия, Канада, Америка Ҡушма Штаттары теләп һатып ала.\n1999 йылда Бөрйән районында солоҡсолоҡто һаҡлау маҡсатында “Алтын солоҡ” заказнигы барлыҡҡа килде. Ул 90,6 мең гектар майҙанды биләй. Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитовтың 2013 йылда “Алтын солоҡ” дәүләт тәбиғәт заказнигы тураһындағы положениены раҫлауы һәм хеҙмәткәрҙәр штатын арттырыуы был тармаҡтың үҫешенә яңы ҡеүәт бирҙе. Заказник хайуандар донъяһына бай. Унда солоҡ ағастары ла һаҡланған. Бал ҡорттарының генофондын һаҡлауҙа, ҡырағай шарттарҙа солоҡ һәм умартасылыҡтың тотороҡло тереклек итеүендә заказниктың өлөшө ҙур.\nХалҡыбыҙҙың борондан һаҡланып килгән кәсебе – умартасылыҡ бөгөн дә килем алыу сығанағы булып ҡала. Шуға ла ҡорт балының ҡышлауы һәр умартасыны борсой. Бал алыу миҙгеле башланғас, “быйыл бал юҡ” тигән хәбәр ҙә таралып китә.\nОшо йәһәттән төбәктәге хәлдәрҙе асыҡлау маҡсатында, Белорет районы Ҡаһарман ауылында йәшәгән умартасы Зөлфәр Байегетовҡа мөрәжәғәт иттек.\n– Ҡорттар уңышлы ҡышланы. Яҙҙың оҙонға һуҙылыуы ғына бал ҡорттарының үҫешен тотҡарланы. Ауыл тирәһендә йүкә яҡшы йылдарҙа 6 июлгә ҡарата сәскә атһа, быйыл ул 20 июлдән һуң ғына булды. Етмәһә, насар атты. Йүкә – иң күп бал биргән ағас. Ишембай районында бер гектар йүкәлектән бер тоннаға тиклем бал алырға мөмкин. Йүкә балы булһа, ҡорт та яҡшы ҡышлай.\nҒөмүмән, бал йыйыу тәбиғәт шарттарына бәйле, шуға ла төрлө урындарҙа төрлөсә була. Мәҫәлән, беҙҙә быйыл ҡуянтубыҡ шәп сәскә атты. Дөйөм алғанда, быйыл бал бар.\nӘйткәндәй, Ҡаҙағстан Республикаһының Ҡумару өлкәһе умартасылары ла быйыл 1000 тонна бал алырға йыйына. Ошо маҡсатта өлкә умартасылары бал ҡорто пакеттарын күпләп алған. Былтыр улар 300 тонна бал йыйған.\nКиләһе йылда улар урындағы баҙарҙы тәьмин итеү менән генә сикләнмәйсә, татлы ризыҡты Ҡытай кеүек илдәргә лә сығарыу теләге менән яна. Уны бойомға ашырыу өсөн бал биргән культураларҙы сәсеү буйынса агрофирмалар менән килешеүҙәр төҙөргә йыйыналар.


Борай районы ауылдары Берҙәм Рәсәй партияһының «Реаль эштәр» проектында әүҙем ҡатнаша\nБер ауылда халыҡ һыулы булһа, икенселәр шишмә тирәһен төҙөкләндергән. Хәл ителәсәк проблеманы ла урындағы халыҡ бергә билдәләй. Ауыл кәңәшмәһендә махсус комиссия ҡатнашлығында иң әһәмиәтле мәсьәлә һайлап алынғас, субсидия бүленә.\nӘнисә Нуртдинованың ҡыуанысынан күҙҙәре йәшләнә. Быға тиклем көйәнтәләп һыу ташырға тура килһә, хәҙер эҫеһе лә, һыуыҡ һыу ҙа крандан аға.\nВаныш -Алпауыт ауылында 400-ҙән ашыу кеше йәшәй. Йорттарҙа ҡоҙоҡ ҡаҙыу файҙаһыҙ. Шуға ла тиҫтә йылдар элек ауыл урамдарына һыу торбалары һалына. Ләкин улар сафтан сығып капиталь ремонт талап ителә. "Реаль эштәр" программаһы ярҙамында һыу үткәргес яңынан төҙөкләндерелә.\nӘ Әзәк халҡы ауыл эргәһендәге шишмәнең тирә-яғын таҙартып төҙөкләндергәс, һыуға йырлай-йырлай йөрөй.\nАуыл халҡы өсөн был шишмә изге урын иҫәпләнә. Урындағы халыҡтың ата-бабалары ла тап ошонан һыу ташыр булған. Ләкин һуңғы йылдарҙа уның тирә-яғы бысрана башлаған. Проект сиктәрендә аҡса бүленгәс, уны төҙөкләндереүгә халыҡ дәррәү ҡушылған - берәүҙәр таҡта килтерһә, икенселәре финанс яҡтан ярҙам күрһәткән.\nАуылда юлдар ҙа насар. Был проблеманы проект ярҙамында киләһе йылға хәл итербеҙ тип өмөтлөнә әзәкәйҙәр. Реаль һөҙөмтәләрҙе күргәс күптәр үҙҙәре лә ярҙамға килергә әҙер.


Бингемтон — Башҡорт Википедияһы\n42°06′08″ с. ш. 75°54′42″ з. д.\n47 376 кеше (2010)\n866 ± 1 фут\n28,840933 км² (1 апрель 2010)\nБингемтон (ингл. Binghamton) ҡалаһында урынлашасаҡ, штатҡа көньяҡ өлөшөндә , Нью-Йорк штатында . АҠШ-тың көньяҡ өлөшөндә урынлашҡан ҡала. Революцияға тиклемге урыҫ телле сығанаҡтарҙың ҡайһы берҙәрендә ҡала Бингэмтон тип атала\nҠала Пенсильвания штаты сигендә Саскуэханн һәм Ченанго йылғалары ҡушылған үҙәндә урынлашҡан. Бингемтон ҡалаһы Брум округының төп ҡалаһы һәм мәҙәниәт үҙәге булып тора. Бингемтон өлкәһендә сирек миллион кеше йәшәй Ҡаланың үҙ халҡы 47380 кеше тәшкил итә (2000 йыл халыҡ иҫәбе алыу мәғлүмәттәре буйынса).\n2 Бингемтон производство үҙәге булараҡ\nҠалаға нигеҙ һалыусы\nҠала исеме Уильям Бингем (1752—1804) хөрмәтенә уның исеме менән аталған, ул Филадельфияныңиң бай кешеһе, 1792 йылда буласаҡ ҡала янындағы ерҙәрҙе һатып алған. Быға тиклем билдәле Европа кешеләренән беренсе булып был ерҙәргә 1779 йылда Салливан экспедицияһы Америка үҙаллылығы өсөн һуғыш барған саҡта килә.\nТимер юл төҙөлгәндән һуң Бингемтон тимер юл төйөнө һәм тәмәке, аяҡ кейеме һәм юғары технология продукцияһы етештереү үҙәге була. IBM төбәктә төҙөлә, был электроника һәм оборона фирмалары тупланыуға килтерә, һәм был бөгөнгө көнгәсә дауам итә. 20 быуаттың икенсе яртыһында ҡала яны халҡы ныҡ кәмей. Оборона сәнәғәте төбәктә «һалҡын һуғыш» тамамланыу арҡаһында ныҡ түбәнәйә.\nХәҙерге ваҡытта Оло Бингемтонда университет урынлашҡан, шулай уҡ юғары технология фирмалары, шул иҫәптән Lockheed Martin, IBM, BAE Systems, Rockwell Collins эшләй.\nБингемтон производство үҙәге булараҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nПочта карточкаһында Бингемтон\nXХ быуат башында Бингемтонды уның бөхтә,матур йорттары өсөн Parlor City тип атайҙар.\nXIX быуат аҙағында һәм ХХ быуат башында бында күп кенә өлкәләрҙән иммигранттар күсеп килә, сөнки ҡалала эш урындары күп була, шуға күрә Бингемтонды мөмкинлек үҙәне тип атайҙар. Элек Бингемтон АҠШ-тың сигаралар етештереү үҙәге була. 1920 йылда төбәктә эш биреүсе Эндикотт Джонсон була һәм ул аяҡ кейеме етештереү менән шөғөлләнә. Был халыҡтың Бингемтонға күпләп күсеп килеүен башлай.\nIBM-ға нигеҙ һалынғандан һуң ҡалала юғары технологиялар өлкәһе тиҙ үҫешә башлай. Link һәм Ansco инженерҙарҙы популяр итә.\nОлмстед, Марли — иң йәш рәссам-абстракционистка, 2005 йылда уның тирәләй ғауға ҡуба.\n↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 United States Census 2010\n↑ Бинггемтон // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)\n↑ Бингэмтон // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)\nБинггемтон // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)\nБингэмтон // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Бингемтон&oldid=1035441 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:17 18 май 2021 үҙгәртелгән.


"Родина" сәйәси партияһы рәйесе Дмитрий Рогозиндың Ба шҡортостанға ҡыҫҡа ваҡытлы сәфәре барышында ул республикалағ ы оппозиция хәрәкәтен анализланы. Өфөлә Рогозин һигеҙ сәғәт, осрашыуҙарға бай эш к өнө үткәрҙе. Был ваҡыт оппозицияны операция өҫтәленә һалып т икшереп ҡарарға мөмкинселек бирҙе.\n"Башҡортостанға килеүебеҙ ниндәйҙер ғәҙәттән тыш маҡсатта р ҡуймай. Һеҙҙең республикаға килергә теләк күптән бар ине, Дәүләт Дум аһы фракцияларының береһенән булараҡ, беҙҙең өсөн Башҡортост андың ижтимағи тормошо менән танышыу мөһим", - сәфәр барышын да Рогозин һәр осрашыуҙы ошондай һүҙҙәр менән башланы.\nБашҡорт оппозицияһы сығышы тирәләй үҙәк матбуғатта шау - шыу ҙур булыуын билдәләп үтер кәрәк - ул 2003 йылғы президент мәғлүм әт кампанияһын хәтерләтә. Был федераль үҙәкте хәүефләндермәй ҡа лмай. Пиар - эшмәкәрлек сәнғәтен децибелдар һаны буйынса баһ аларға мөмкин, әммә ысынбарлыҡ кадр артында ҡала. Дмитрий Рогозин үҙенең сығышын да "Үҙәк матбуғат саралары, республикала үткән "оппозиция" митингылар ын файҙаланып, республикалағы хәлде боҙоп күрһәтте", тип билдә ләне һәм партияның республикалағы хәл - ваҡиғаларҙы дөрөҫ яҡтыртыусы объектив мәғлүмәтте баҫмаға сығарыу йәһәтенән Башҡортостанға ярҙам ит әсәге тураһында белдерҙе.\nТөп конфессия вәкилдәре менән Дмитрий Рогозин уларҙың бил әмәләрендә осрашты. Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назарат ында "Родина" етәксеһе дәүләт проблемалары хаҡында хәстәрлек күреүсе Дәүлә т Думаһы фракцияһы башлығы булараҡ сығыш яһаны. Рәсәй мосолмандарының\nҮҙәк диниә назараты рәйесе Тәлғәт Тажетдинға ул түбәндәге һ орау менән мөрәжәғәт итте:\n- Башҡортостанда экстремислыҡ күренештәре йәки дини сығыш тар өсөн нигеҙ бармы\n- Динде үҙ файҙаларына ҡулланырға маташыу осраҡтары һәр в аҡыт булалыр, моғайын. Һуңғы 15 йыл эсендә бында төрлө радик аль дин формаларын таратырға маташыуҙар булды. Башлыса йәштә рҙе йәлеп итергә тырыштылар, - тип яуапланы Тәлғәт Тажетдин.\nОшо уҡ һорауҙарҙы Рогозин Рус православие сиркәүенең Өфө епархияһы етәксеһе урынбаҫары игумен Симеонға ла йүнәлтте. Ул сәйәсмән гә яуабында 14 йыл эсендә дини - ара ғына түгел, дин тотоусы ларҙың үҙ - үҙен тотошонда ла ниндәйҙер айырым фобиялар күҙәтергә тура килмәүен белдерҙ е. "Республикала дини нигеҙҙә конфликттарға урын юҡ, тик мин ик енсе нимә борсой: һәр конфликтҡа дини төҫ биреүҙәре ихтимал", - тине и гумен Симеон.\nРеспублика Президенты Мортаза Рәхимов менән осрашыуҙарҙан\nһуң да Дмитрий Рогозин билдәле генә һығымта яһауын белдермәне.\n- Әлбиттә, республикала барған хәлдәрҙең, был ваҡиғалар а ртында кемдәр тороуын, оппозиция позицияһынан сығыш яһаусыларҙың реаль маҡ саттарының айышына төшөнөргә, был йәһәттән республика етәксе легенең фекерен белергә кәрәк. Беҙ үҙе хаҡында төп оппозицион көстәрҙең бере һе булараҡ белдергән үҫә барыусы федераль сәйәси партия булып торабыҙ. Килеп тыуған хәлдә ҡайһы йәһәттән файҙалы була алыуыбыҙҙы ас ыҡлау беҙгә бик мөһим. Күп милләтле республикағыҙҙа талаш - тартыш ҡуптармаҫҡа кәрә к. Уның эҙемтәләре бик етди булыуы ихтимал. Оппозиция ла, власть орг андары ла йәмғиәттә тыуған проблемаларҙы аҡрынлап, ғәли йәнәптәре Зак онға таянып хәл итеү өсөн яуаплы, тип һанайым. Беҙ оппозицияға үҙ талапт ары менән Рәсәй парламентының федераль власть органдарына "ишек шаҡырғ а" ярҙам итергә әҙер, тик шул уҡ ваҡытта үҙҙәрен тейешле сиктә, тыныс\nтотоуҙарын, йәмғиәт һәм власть араһындағы ышаныс нигеҙҙәрен юҡҡа сығарма уын һорайбыҙ.\nБер һүҙ менән әйткәндә, Дмитрий Рогозин үҙе лә аңғармаҫта н федераль власть органдарының республикалағы ижтимағи - сәйәси хәлгә ҡ арата тәғәйен генә уйы булмауын белдерҙе. Шул уҡ ваҡытта "Ро дина" партияһы етәксеһе төбәк менән яҡындан танышлығы партияға үҙ проблемаларын хәл итергә лә ярҙам итеү мөмкинлеген йәшермәне: " Беҙ республика Президент ы менән беҙҙең республика парламентына, урындағы үҙидара органдарына\nһайлауҙа ҡатнашыуыбыҙ тураһында һөйләштек, киләсәктә , 2007 йылғы һай лауҙарҙа "Родина" партияһы исемлектәрендә Башҡортостандың лайыҡлы вәк илдәре булыуы тураһында ла уйлайбыҙ". Әгәр ҙә Кремлдең Рогозин парт ияһына ыңғай ҡарашта булыуы тураһындағы күҙаллауҙар дөрөҫ ик ән, тимәк "Родинаның" дәғүәләренә иғтибарлыраҡ булырға кәрәк. Әлеге ваҡытта партия ла һикһән мең ярым кеше, уның съезына тиклем, Рогозин әйтеүе нсә, партияла тороусылар һаны 100 меңгә етәсәк, ә йыл аҙағына улар 150 меңгә барып ба ҫасаҡ. Бөтә Рәсәй өсөн был һан күп түгел. Әммә Рогозиндың алдынғы, олиг архтарҙы яратмаған һәм төбәктәрҙе эреләтеү өсөн сығыш яһаусы партияғ а әйләнеү тураһындағы планы халыҡтың эре капиталды күрә алмау фонында тормошҡа ашыуы мөмкин.\nРеспубликаның берләшкән оппозицияһы менән дә Рогозин тәүг ә осрашты. Ул быға тиклем оппозиция алдынғылары менән контактҡа инмәүен\nмахсус рәүештә һыҙыҡ аҫтына алды. Хәйер, Рәмил Бигнов менән Дәүләт Думаһында "Халыҡ депутаты" төркөмөндә эшләү буйынса таныш ик әнлеген кире ҡаҡманы. Үҙ сиратында оппозиция үҙенең хаҡлығын\nраҫлаусы дәлилдәр килтерҙе. Шул уҡ ваҡытта оппозиционерҙар "Родина" партияһына үҙ яғына күсе ргә тәҡдим итте, йәнәһе, был республикала партия яҡлыларҙы арттырырға я рҙам итәсәк. Барыһын да тыңлағандан һуң Рогозин үҙ фекерен ә йтте.\n- Беҙҙе һәр ваҡытта ла оппозиция эшсәнлегенең саманан тыш\nкиҫкен булыуы борсой. Әгәр ҙә инде оппозиция эшсәнлегендә м илли кәрт уйнатыла икән, был икеләтә борсоуға һала. Шуға күрә уның милләт - ара мәсьә ләләргә нигеҙләнмәүен теләр инем. Быға юл ҡуйырға ярамай.\nБер һүҙ менән әйткәндә, һөйләшеүҙәргә юл һалынды тип әйте ргә була. Дөйөм алғанда, Дмитрий РОгозин үҙенең көтмәгәндә Өфөгә килеү е Владимир Путиндың һорауы буйынса булыуын йәшермәне. "Мин П резидентҡа республикала нимә күреүем һәм ишетеүем тураһында мотлаҡ еткерәсәкмен һәм уның фекеренә йоғонто яһарға тырышасаҡмын, - тине Дмитрий Рогозин , әммә ситтән күҙәтеүсе роленә инептер инде, моғайын, - Маши на тәҙрәһенән күреүемсә, барыһы ла тыныс, автомобилдәргә таш бәрмәйҙәр, халыҡ урамда ял итә, әммә һауала ниндәйҙер көсөргәнешлек һиҙелә", - тип ө ҫтәне.\nЭйе, "Родина" партияһының үҙ позицияһына килгәндә, респуб ликала кемгә ҡушылырға, йәки бойондороҡһоҙ күҙәтеүсе ролендә\nҡалырғамы - бына "РОдина"Рогозиндың Путин менән шәхси осраш ыуынан һуң хәл итер, моғайын.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАЛАЛАРҘЫ БЫНДА ТЫУҒАН ЙОРТ ЙЫЛЫҺЫ ТАРТА - 2017 - Мәҡәләләр\nБАЛАЛАРҘЫ БЫНДА ТЫУҒАН ЙОРТ ЙЫЛЫҺЫ ТАРТА\nЮҡ, мин баланы ла, уның әсәһен дә, баҡсаны ла яманларға йыйынмайым, тик бер һорауға яуап ҡына эҙләй инем. Йәйғор төҫтәргә буялған, әллә ҡайҙан уҡ балҡып үҙенә саҡырып ултырған әкиәт йортолай был баҡса, уның ишек алдындағы хатта өлкәндәр өсөн дә ылыҡтырғыс донъя: уйын майҙансыҡтары, бәүелсәкле беседкалары, спорт ҡоролмалары, хатта ике вагонлы паровозы ла баланы ҡыҙыҡтыра алмай микән ни?..\nКескәй күңелен әсир итеү өсөн былар ғына етмәй, күрәһең... Тик нимә? Арыуыҡтан бирле борсоған ошо һорауға мин баш ҡалабыҙҙың Орджоникидзе районына ҡараған 221-се башҡорт балалар баҡсаһында булып ҡайтҡандан һуң яуап таптым. Әллә ни яңы бина ла түгел, тыштан да ялтырап ултырмай, етмәһә, паровозы ла күренмәй: Өфөләге йөҙәрләгән башҡа шундай уҡ мәктәпкәсә учреждение тибындағы ҡәҙимге бер баҡса инде. Тик шуныһы ғәжәп тойолдо: алыҫ тип, яҡын тип тормай, баш ҡалабыҙҙың төрлө райондарынан ошонда йөрөүсе кескәйҙәр байтаҡ булып сыҡты. Бер ғаилә хатта Дим районынан фатир алһа ла, бала, үҙемдең баҡсаға барам, тип ныҡыша торғас, 221-гә йөрөтөүҙе дауам иткәндәр. Бындай хәлдең сере миңә унда барып ингәс тә сиселде: тыуған өй йылыһы, ғаилә мөхите булдырылған бында, йәғни бала тыуған йортонан үҙенең тағы бер өйөнә килеп инә - шул ғына. Тупһанан үтеп, Өфө шарттарына күнегелгәнсә, урыҫса сәләмләүемә, "Һаумыһығыҙ!" тип күптәнге танышылай башҡортса ихласлап ҡаршы алған мөләйем йәш ҡатын - йыйыштырыусыны күргәс тә аңлашылды был. Балаларҙың башҡортса йырлап, шиғырҙар һөйләүен, матур, дөрөҫ итеп туған телдә аралашыуҙарын ишетеүҙән, хеҙмәткәрҙәрҙең алсаҡлығы, яғымлы мөғәмәләһенән, ысынлап та, яҡын туғандарың янына килеп ингәндәй булаһың.\nБыл башҡорт балалар баҡсаһына юғары категориялы педагог Ләйсән Усманова 13 йыл етәкселек итә. Мәктәпкәсә мәғариф учреждениеһы өлкәһендә ике тиҫтә йылдан ашыу бай эш тәжрибәһе бар. Үҙе кеүек, бала йәнле, эш өсөн янып торған дәртле, йәш коллектив туплаған. Ошо көндәрҙә баш ҡалабыҙҙағы иң ҙур һәм йәш быуынды милли рухта тәрбиәләүҙә иң уңышлы эшләүсе ошо 221-се баҡса үҙенең тыуған көнөн - ойошторолоуына 20 йыл тулыуҙы билдәләне. Өлкәндәрҙән бигерәк, балалар ныҡ әҙерләнгән байрамға: Башҡортостан - тыуған төйәк, туған тел, Салауат батыр тураһында сатнатып башҡортса шиғырҙар һөйләне, йырланы ла, ҡурай сәскәһенең тажын кейеп бейене лә кескәйҙәр. Өҫтәүенә, улар хатта ҡумыҙ сиртергә лә өйрәнгән! "Алыҫ булһа ла, Черниковка биҫтәһенән ҡыҙыбыҙҙы ошо баҡсаға йөрөтөүебеҙгә бик шатмын. Йәшәгән йортобоҙға яҡын баҡсаға барманы, бындағы тәрбиәсеһе Рәзилә Зиннур ҡыҙын бик ярата," - тип һөйләй 6 йәшлек Әмиләнең әсәһе Әлфиә Абдрахманова. Әмилә былтыр баш ҡалабыҙҙың Орджоникидзе районында халыҡ әкиәттәрен башҡортса һөйләү буйынса "Һаумы, һаумы, әкиәт!" конкурсында еңеүсе лә булған хатта. Был, әлбиттә, баҡса тәр-биәһе һөҙөмтәһе. Киләһе йыл ул мәктәпкә йыйына. "221- се балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәре эргәләге 99-сы дөйөм белем биреү мәктәбенә уҡырға бара, - тип һөйләй Орджоникидзе район хакимиәтенең мәғариф һәм гуманитар мәсьәләләр буйынса идаралығы методисы Зөлхизә Вәлиуллина. - Милли мәктәп булмаһа ла, бында башҡорт теле дәресе инмәгән бер генә класс та юҡ. Һәм, ғөмүмән, 99-сы мәктәптә был йәһәттән бер ниндәй проблема юҡ. Мәктәп етәкселеге лә, район мәғариф идаралығы начальнигы Юлия Владимировна Мостафина ла мәсьәләнең асылын аңлап хәл итәләр, аңлашылмаусылыҡҡа юл ҡуйылмай..." Ғәжәп хәл! Өфө буйынса ғына түгел, республика кимәлендә башҡорт телен уҡытыуға ҡағылышлы булып ятҡан ығы-зығы еле был тарафтарға мәрхәмәт ҡылып, урап үткән, шөкөр. Күрәһең, ихласлап үҙ эштәрен башҡарыусыларҙың иғтибарын тарҡатырға теләмәгәндәрҙер, сөнки бында милләт айырып, милләт кәмһетеп, тасма-тас килеүселәр юҡ. Бары тик тыуған-үҫкән ерен яратырға, уның хаҡында тағы ла күберәкте белергә һәм киләсәктә ошо ерҙең ысын илһөйәрҙәре булып үҫергә өйрәтеүселәр эшләй бында.\nРеспублика һәм бигерәк тә Өфө ҡалаһы мәктәптәрендә башҡорт теле урындағы милли ҡиммәттәргә төкөрөп ҡараусы агрессив төркөм ҡыҫымын кисергән мәлдәрҙә үҙ эшенең изге һөҙөмтәһен күрергә күнеккән коллектив аҡыллы бер сабырлыҡ менән балаларҙы халҡыбыҙҙың рухи хазиналары өлгөһөндә яҡшы кешеләр итеп тәрбиәләүҙе дауам итә, уларҙың күңелен байыта, киләсәккә әҙерләй. Эйе, хас та халыҡ аҡылы өйрәткәнсә - кемдер өрә, ә кемдер йөрөп тора. Кескәйҙәренең тап ошо баҡсаға килтерергә теләгән ата-әсәләрҙе мәктәпкәсә учреждение атамаһындағы "башҡорт" һүҙе өркөтмәй, киреһенсә, үҙенә саҡырып тороусы бер мәртәбә. "Ошо баҡса балалары әллә ҡайҙан айырылып тора: улар тәрбиәле, тәртипле, шуға рус милләтенән булһаҡ та, улыбыҙҙы махсус ошонда йөрөтәбеҙ", - тип юҡҡа ғына әйтмәгәндер Юлия исемле йәш әсә.\nӘйткәндәй, 221-се башҡорт балалар баҡсаһы мөдире Ләйсән Абдулла ҡыҙы яңыраҡ өҫтәмә рәүештә асылған 6-сы төркөмгә хатта үҙ кабинетын биреп, үҙе методист тәрбиәсенең бәләкәй генә ҡыҫыҡ бүлмәһенә "өйҙәш" булып күсеүҙән дә тартынып тормаған, сөнки педагог аңлай: уның урыны ҡупшы кабинетта түгел, ә балалар араһында.\nЯҙылған: 30.10.17 | Ҡаралған: 938


Дубай (ҡала) — версиялар араһындағы айырма — Башҡорт Википедияһы\nДубай (ҡала) — версиялар араһындағы айырма\nДубай (ҡала) (үҙгәртергә)\n07:41, 7 ноябрь 2013 версияһы\n07:40, 7 ноябрь 2013 версияһы (төҙәтеү)\n07:41, 7 ноябрь 2013 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\n[[Рәсем:AlRas Deira Mid1960s.jpg|thumb|220px|left|[[Әл-Рәс]] 1960-сы йылдар]]\nКоллектор селтәрҙәре һалған ваҡытта Дубай тирәһендә табылған мангр һаҙлыҡтары ҡалдығына 7000 йыл тирәһе. 5000 йылдар самаһы элек ярҙар ил эсенә инә биргән һәм әлегәсә шулай ҡала. Был урындарҙы ҡом баҫҡан. Исламға ҡәҙәр бындағы халыҡ Баджаи (Баджар) тигән илаһҡа табынған.\n[[Византийская империя|Византия империяһы]] һәм [[Сасаниды|Сәсәниҙәр империяһы ]] (һуңғылары төбәктең иң ҙур өлөшөнә эйә булған) хакимлығы аҫтында төбәк алға киткән.\n[[XIX быуат]] башында Әл Әбү Фәләс тоҡомоноң бер тармағы - Бәни Йосой- ДүбәйҙәДүбайҙә нығынып, [[1833 год]] йылға тиклем Әбү-Дәбигә баш булған. [[1820 йылдың ]] [[8 ғинуарында ]] Дүбәй һәм башҡа төйәктәр шәйехтәре Британия хөкүмәте менән «Дөйөм диңгеҙ солох килешеүе» төҙөй. [[1833 йылда ]] әл Мәҡтүм династияһы Әбү Дәбигә идара итеүҙән баш тартып, ДүбәйҙеДүбайҙе тартҡылашһыҙ ғына үҙ ҡулына ала. Дүбәй [[Бөйөк Британия|Берләшкән Короллек]] ҡулы аҫтынан, [[Осман империяһы|Осман империяһының]] һөжүмдәренән яҡлау булырына вәғәҙә алып, "Айырым Килешеү" нигеҙендә сыға .\n[[XIX быуатта]] ҡаланың хәл торошона ике фажиғә ҙур зыян килтерә: две катастрофы нанесли большой урон благосостоянию города: [[1841 йылда]] ҡалала сәсәк һалыуы, кешеләрҙе Дәйрәнән көсығышҡа китергә мәжбүр итә, ә [[1894 йылда ]] ут сығып, ҡаланың күп өйҙәре яна. Мәгәр сауҙа өсөн яйлы был урын иғтибарҙы йәлеп итеүҙән туҡтамай. ДүбәйДүбай әмире сит илдәрҙән дә килһендәр өсөн һалымды бик аҙ алдырта. Бигерәк тә ул замандың төп сауҙа үҙәге булған Шәрҡиәнән (Шәрджә) күпләп киләләр.\n[[1940-тар|1940-сы йылдарҙа]] Дүбәй бәләкәй генә була әле. Халҡы диңгеҙҙән [[ынйы]] сығарып, аҙыҡ-түлеккә алмаштырып йәшәй. Әммә [[Япония|Японияла]] яһалма [[жемчуг]] етештерергә өйрәнәләр, һәм тәбиғи ынйыға ихтыяж кәмей. Бөлгөнлөк башлана. [[Нефть]] табылыу хәлде үҙгәртә - Дүбәйҙә халыҡ ишәйә, төҙөлөш ҡыҙа [[БҒӘ]].\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/410899 ҡабул ителгән


«Социнвестбанк» бөгөн дә асылманы\nӨфөнөң Зәки Вәлиди урамында урынлашҡан ойошманың ишек төбөндә тағы йөҙҙәрсә кеше йыйылды. Ваҡытлыса ишектәрен бикләгән финанс учреждение әле һаман клиенттарын ҡабул итмәй. Аҡсаһын алырға теләгән халыҡ ниндәй ҙә булһа мәғлүмәт алыу өмөтө менән көн һайын банк тупһаһын тапай.\nКлиенттар өсөн «Социнвестбанк»тың ишектәре асылманы. Банк иҫәбенә аҡса һалыусылар тағы уның эргәһендә йыйылды. Быға тиклем шунса көнгә тиклем техник сәбәптәр арҡаһында ябыҡ тигән ҡағыҙ эленеп торһа, бөгөн бер ниндәй ҙә иғлан юҡ. Ә белдереү буйынса ойошма 10 августа асылырға тейеш ине. Банк эргәһенә йыйылған халыҡтың күбеһе- пенсионерҙар. Уларҙың күптәре аҡсаһын июлдә генә килтереп һалған. Өлкәндәр юғары процент вәғәҙә итеүсе "Йәйге отош" акцияһында ҡатнашҡан. Һөҙөмтәлә кемдең отҡанын әйтеүе ҡыйын, әммә халыҡ үҙҙәрен кәкре ҡайынға терәлгәндәй тойоуын билдәләй\nИшек төбөндә баҫып тороп арманһыҙ булған кешеләр аҡсаны банкта түгел, түшәк аҫтында һаҡларға кәрәк, тигән һығымтаға килгән. Һис юғы йылдар буйы тинләп йыйған аҡса елгә осмаясаҡ, ти улар.\n«Социнвестбанк» 1987 йылда СССР-ҙың Башҡортостандағы «Жилсоцбанк» бүлексәһе базаһында ойошторола. Былтыр ул Өфө мөлкәтенән Мәскәү ҡарамағына күсерелгән. Һуңғы ике аҙналағы хәлдәр арҡаһында финанс ойошма хеҙмәте менән ул эшләй башлағандан бирле ҡулланыусылар ҙа ышанысын юғалтҡан.\nУчреждениеның финанс проблемалары тураһында 27 июлдә билдәле булғайны.\nБелгестәр фаразлауынса , финанс структураһының эшмәкәрлеге туҡтауына лицензияһынан ҡолаҡ ҡағыусы партнер банктар сәбәпсе булған. Улар «Рәсәй кредитбанкы», «М банк», һәм «Тула сәнәғәтсеһе» банктары. Һуңғыһына ,,Социнвестбанк" идараһы етәксеһе Сергей Тоболин 500 миллион һумлыҡ кредит биргән. Тула сәнәғәте бөлгөнлөккә төшөп бурысты кире ҡайтармаған. Тимәк, кредит һаҙлығына кешеләр генә түгел миллиардтар менән идара итеүсе ойошмалар ҙа бата ала. Республика Хөкүмәтенән белдереүҙәренсә, финанс ойошманың эшмәкәрлеге тергеҙеүенә өмөтләнергә була.\nПавел Самойлин, Башҡортостан хөкүмәте матбуғат хеҙмәте етәксеһе: «Бер-нисә көн элек Башҡортостан Хөкүмәте Рәсәй Үҙәк банкына «Социнвестбанк»ты һаҡлап ҡалыу тураһында үтенес белдереп хат менән мөрәжәғәт итте. Киләсәктә уның бөтә вкладсылары - юридик , физик шәхестәр, эшҡыуарҙарға финанс эш алып барыуҙа ҡатмарлыҡтар булмаҫ тип уйлайбыҙ. Әле банкта дәүләт корпорацияһы вкладтарҙы страховкалау агентлығының ваҡытлыса хакимиәтенең эшсе төркөмө эшләй. Уның һөҙөмтәләрен көтәбеҙ. Комиссия ултырышы буласаҡ».\nҠайһы бер мәғлүмәттәр буйынса «Социнвестбанк» Рәсәйҙәге банктар араһында мөлкәте буйынса 190-cы урынды биләй. Граждандарҙың аҡсаһы ун миллиардтан ашыу, юридик шәхестәрҙеке биш йөҙ миллион тирәһе. Һуңғы ваҡиғаларға бәйле республикалағы йөҙҙәрсә компанияның эшмәкәрлегенә зыян килде тигән һүҙ.\nШәүҡәт Даукаев, Башҡортостан кредит-финанс ойошмалары ассоциацияһының башҡарма директоры: «Банк бакрот тип иғлан ителмәгән. Уның етәкселеге клиенттар менән эште туҡтатып торорға ҡарар иткән. Ваҡытлыса хакимиәт банктың капиталын иҫәпләп уның төрлө операцияларға мөмкинлектәрен барлағандан һуң ҡарар сығарыла».\nБанк тирәләй ҡуйырған болоттар финанс пирамидалары менән булған хәлде хәтерләтә. Әммә был бөтөнләй икенсе тарих. Белгестәр халыҡҡа борсолорға кәрәкмәй, тигән фекерҙә. Банк иҫәбенә бер миллион дүрт йөҙ меңгә тиклем аҡса һалыусылар уны кире ҡайтара аласаҡ.


Спорт мәктәптәренә ярҙам | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nСпорт мәктәптәренә ярҙам\n10 февраля 2021 — 13:07 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостан спорт мәктәптәре биатлон һәм саңғы менән шөғөлләнеү өсөн техника һәм спорт ҡорамалдары алды. Республика етәкселеге хәстәрлеге менән уларға сертификаттар тапшырылды. Бындай ярҙам 90-сы йылдарҙан алып күрһәтелгәне юҡ ине. Хәҙер спорт мәктәптәре алдында яңы мөмкинлектәр асыла. Өр-яңы ҡарғиҙәр һәр спорт мәктәбенең хыялы. Бындай техниканы Юрий Крутько бихисап йылдар көткән. Хәҙер улар ситтән ярҙам һорап йөрөмәйәсәк. Ә үҙҙәре балаларға саңғы һәм биатлон менән шөғөлләнеү өсөн юл һаласаҡ.Башҡортостанда 1 мең самаһы кеше биатлон менән шөғөлләнә. Ә саңғыла йөрөргә яратыусылар меңәрләгән.\nРеспубликала биатлон 1958 йылдан үҫешә. Ошо арауыҡ эсендә беҙҙә юғары оҫталыҡ күрһәткән 100-ҙән ашыу спортсы әҙерләнгән. Улар араһында Олимпия уйындары һәм донъя чемпионаттары еңеүселәре, призерҙары бар.Республикала биатлонға һәм саңғы ярыштарына ҙур иғтибар бүленә. Быны Рәсәй кимәлендә яулаған наградалар раҫлай. Башҡорт биатлон мәктәбенең абруйы йылдан-йыл арта бара, тип иҫәпләй билдәле спортсылар.Башҡортостан етәкселеге ярҙамы менән быйыл беренселәрҙән булып биатлонсыларға һәм саңғысыларға ярҙам күрһәтелде. Өфө, Күмертау, Ишембай, Нефтекама, Октябрский, Белорет ҡалалары һәм Мишкә районы спорт мәктәптәренә техника һәм спорт ҡорамалдары алыуға сертификаттар тапшырылды. Ошондай ярҙам киләсәктә спорттың башҡа төрҙәренә лә күрһәтеләсәк. Өфөлә үҫмер ҡыҙҙар һәм егеттәр араһында биатлон буйынса Бөтә Рәсәй ярыштары башлана. Сарала уҙыштарға рәсми старт бирелде. Унда Башҡортостан, Мурманск, Ульяновск өлкәләре, Забайкальск крайынан 30-ған спортсы ҡатнаша.


21 майҙан 22-нә ҡарай төндә күптән көтөлгән мәҙәни ваҡиға — «Музейҙар төнө-2016» акцияһы уҙа - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\n21 майҙан 22-нә ҡарай төндә күптән көтөлгән мәҙәни ваҡиға — «Музейҙар төнө-2016» акцияһы уҙа\nБашҡортостандың 100-ҙән ашыу дәүләт, муниципаль, ведомство һәм шәхси музейҙары үҙ ишектәрен асасаҡ. Акция Рәсәй киноһы йылына арнала. Йыл һайын Халыҡ-ара музейҙар көнө уңайынан «Музейҙар төнө» акцияһы ойошторола. Республика был халыҡ-ара акцияла алтынсы йыл рәттән ҡатнаша.\n10 мая Ни өсөн Әбйәлилдә йәштәр ҡаланан ауылға ҡайта?\n10 мая Өфө тамашасыһы,,Ерҙәштәр,, исемле спектакль ҡарай ала


Алдағы оҙайлы ялдарҙа республикала һауа торошо ниндәй була // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n12:52, 10 октября 2019 Йәмғиәт\nАлдағы оҙайлы ялдарҙа республикала һауа торошо ниндәй була Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nӨФӨ, 2019 йыл, 10 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nБашгидромет белгестәре алдағы оҙайлы ялдарға һауа торошо хаҡында мәғлүмәт бирҙе.\nҺауа торошоноң үҙгәреүсән булыуы көтөлә. Ваҡыты менән ямғыр яуыуы мөмкин. Температура түбән, ләкин һаман да ғәҙәти күрһәткестәрҙән 1-3 градусҡа юғарыраҡ була.\nИртәгә, 11 октябрҙә, Республика көнөндә, көндөҙ бер аҙ ямғыр көтөлә. Ел төндә йомшаҡ, көндөҙ көньяҡтан талғын, урыны менән көсәйеүсән. Һауа температураһы төндә -1,-6 градус, урыны менән +5-кә тиклем, көндөҙ +7,+12 градус.\nШәмбе, 12 октябрҙә лә, ямғыр яуыуы ихтимал. Һауа температураһы төндә 0,+5, аяҙытҡанда -5-кә тиклем, көндөҙ +5,+10 градус.\nЙәкшәмбе, 13 октябрҙә, көндөҙ +8, төндә +5 градус була.


“Һеҙҙе бәләгеҙ менән яңғыҙ ҡалдырмаясаҡбыҙ!” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » “Һеҙҙе бәләгеҙ менән яңғыҙ ҡалдырмаясаҡбыҙ!”\n“Һеҙҙе бәләгеҙ менән яңғыҙ ҡалдырмаясаҡбыҙ!” 09.11.2018 // Йәмғиәт\nТорлаҡһыҙ интеккәндәр проблема хәл ителер тип ышана.\nАлданған өлөшсөләр мәсьәләһе буйынса кәңәшмәлә Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров шулай тине. Уның был һүҙҙәре, тәбиғи, үҙ аҡсаһын түләп тә фатир ала алмай йонсоғандарға төбәлгәйне.\n– Мәсьәләне хәл итеү ысулдары миңә яҡшы билдәле, элек эшләгән урындарымда улар һынап ҡаралған, республикала ла проблеманы мөмкин тиклем тиҙерәк хәл итәсәкбеҙ, – тине Радий Фәрит улы. – Бөгөн миңә Хөкүмәттән тәғәйен план әҙерләп тапшырылды, бер-ике аҙна эсендә башҡарыу графигы аныҡланасаҡ, ай-ай ярым дауамында финанс схемаларын төҙөйәсәкбеҙ. Мәсьәләнең нисек бойомға ашырылыуы Хөкүмәт тарафынан аҙна һайын тикшерелеп торасаҡ, минең яҡтан – ай һайын.\nРеспублика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы хоҡуҡ һаҡлау органдары менән берлектә кешеләрҙе алданған өлөшсө яҙмышына дусар иткән бәндәләргә ҡануниәт кимәлендә баһа биреүҙең мөһимлеген билдәләне. “Проблема ғәйәт ҡатмарлы һәм беҙҙең республика тормошоноң иң мөһим яҡтарын үҙ эсенә ала”, – тине ул кәңәшмәлә.\nАлданған өлөшсөләр мәсьәләһен хәл итеү буйынса республикала байтаҡтан шөғөлләнәләр. Уның ҡануни нигеҙҙәрен булдырыу маҡсатында Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай “Төҙөүселәрҙең (заказсыларҙың) Башҡортостан биләмәһендә күп фатирлы йорттар төҙөү буйынса йөкләмәләрен үтәмәүе сәбәпле зыян күргән граждандарҙы яҡлау буйынса саралар тураһында” Башҡортостан Законын да ҡабул иткәйне. Һуңынан парламент Рәйесе Константин Толкачев: “Ҡабул ителгән ҡануни акттар беҙ көткән һөҙөмтәне бирмәне”, – тип танырға мәжбүр булды.\nҮҙ сығышында Радий Фәрит улы хоҡуҡ һаҡлау органдарын бер нисә тапҡыр телгә алды. Ысынлап та, юридик яҡтан дөрөҫ килешеү төҙөп тә, бурыс үтәлмәй икән, был осраҡта дәүләт кисекмәҫтән ярҙамға килергә тейеш. Ләкин был мәсьәләлә йыш ҡына һүлпәнлеккә юл ҡуйыла.\nБер нисә йыл элек әле гәзитебеҙҙә ул саҡта Башҡортостан Республикаһы Прокуроры урынбаҫары булып эшләгән Гөлнара Бикбулатова менән ойошторолған әңгәмәлә лә шул даирәләге етешһеҙлектәр күрһәтелгәйне: “Енәйәт эштәрен тикшергән саҡта тәфтишселәрҙең оператив-эҙләнеү органдары менән үҙ-ара хеҙмәттәшлегенең тейешле кимәлдә булмауы эште тотҡарланы, алданған өлөшсөләрҙең хоҡуҡтарын боҙоуға алып килде. Был төрҙәге барлыҡ енәйәт эштәре буйынса оператив-эҙләнеү төркөмдәре ойошторолған, оператив хеҙмәткәрҙәр енәйәт эштәренә ҡағылышлы иҫбатлау мәғлүмәттәрен йыйырға, анализларға, теркәп барырға бурыслы ине, ләкин улар үҙ ваҡытында барлыҡ сараларҙы ла күрмәне. Тәфтишселәрҙең күрһәтмәләре тулы күләмдә үтәлмәне, насар башҡарылды. Урланған аҡсаны кемгәлер һәм ҡайҙалыр тапшырыу каналдары, уның ҡайҙа тотонолоуы асыҡланманы”.\n214-се Федераль законға ярашлы, килешеүҙә ҡаралған ваҡыт килеп еткән мәлдә лә торлаҡ йорт һаман әҙер булмаһа, бының өсөн аҡса түккән кеше төҙөлөш ойошмаһын судҡа бирә ала. Ләкин, тәжрибә күрһәтеүенсә, уның йоғонтоһо бик аҙ. Ҡануниәткә ярашлы, бындай осраҡтарҙа штрафты Үҙәк банктың рефинанслау күләменең өс йөҙҙән бер проценты рәүешендә түләттерәләр. Ғәҙәттә, ул, бөгөнгө квадрат метр хаҡтарын иҫәпкә алһаҡ, торлаҡ өсөн түләнгән сумманың 5-8 проценты самаһын тәшкил итә. Әммә суд, ҡағиҙә булараҡ, ғәйепле яҡтан, йәғни төҙөлөш ойошмаһынан, уның яртыһын ғына түләттерә. Әхлаҡи зыянды ҡаплау күләме биш меңдән алып 15 мең һумға саҡлы, һирәк осраҡта ғына 50 мең һумға етә. Йөҙҙәрсә миллион һумды әйләнештә йөрөткән ҙур төҙөлөш ойошмаһы өсөн был сүп кенә.\nӘлеге ваҡытта республиканың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетының исемлегендә илленән ашыу проблемалы объект бар. Уларҙың ҡайһы берҙәре биҙәкләү һәм коммуникациялар үткәреү, ә бәғзеләре хатта нигеҙ өсөн соҡор ҡаҙыу кимәлендә туҡтап ҡалған.\nХәҙер иң мөһиме – проблеманы хәл итеүҙең аныҡ ысулдары һәм план-графигы билдәләнде һәм уның үтәлеше Радий Хәбировтың, шулай уҡ республика Хөкүмәтенең контролендә тотоласаҡ.\n“Миловка паркы” торлаҡ комплексы өлөшсөләренең инициативалы төркөмө етәксеһе:\n– Төҙөлөш туҡтап ҡалған 32 йорттоң икәүһе генә файҙаланыуға тапшырылды. Яҡын киләсәктә тағы ла һигеҙенә фатир хужаларын күсерергә уйлайҙар. Ҡалған йорттар буйынса әлегә бер ни ҙә вәғәҙә ителмәй. Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты алданған өлөшсөләрҙең байтағын “Йәштәр” торлаҡ комплексының әҙер йорттарына күсереүҙе планлаштыра. Был биҫтәне Торлаҡ төҙөлөшө фонды һала, уларҙың үҙ эшен тиҙ башҡарғанын беләбеҙ, ләкин унда беҙҙең төркөмдөң нисә кешеһен һәм ҡасан күсерерҙәр – бөгөн әйтеүе ҡыйын”.


«Аҡ Барыҫ» көйәрмәндәре 100 мең һумлыҡ штрафты үҙ кеҫәһенән түләй\n23 Март 2021, 11:58\n«Аҡ Барыҫ» хоккей клубы фанаттары 21 мартта «Уфа-Арена»лағы хәлдән һуң клубҡа һалынған штрафты үҙ кеҫәһенән түләй. Ҡазан командаһы техник регламентты боҙған өсөн язаға тарттырылды. Штраф – 100 мең һум. «Спорт-экспресс» мәғлүмәттәре буйынса, ҡарарҙы «аҡ барыҫтарҙың» фан-клубы ҡабул иткән.\nБынан тыш, Ҡазан һәм Өфө көйәрмәндәре 22 мартта иптәштәрсә уйында осрашырға тейеш ине. Ҡайһы бер мәғлүмәттәргә ярашлы, «Салауат Юлаев» клубы көйәрмәндәре уйындан баш тартҡан.\nБынан алда «Башинформ» плей-офф серияһының өсөнсө уйыны башланыр алдынан «Аҡ Барыҫ» көйәрмәндәренең Башҡортостан гимнын башҡарыуҙы өҙөүе тураһында хәбәр иткәйне. Һуңынан Ҡазан клубы вәкилдәре фанаттар техник өҙөклөк булған тип уйлаған, шуға ҡысҡырып, яратҡан командаһын дәртләндерә башлаған тип белдерҙе.\nhttps://www.bashinform.ru/news/1572341-bolelshchiki-ak-barsa-zaplatyat-100-tysyachnyy-shtraf-kluba-iz-svoego-karmana-/ «Аҡ Барыҫ» хоккей клубы фанаттары 21 мартта «Уфа-Арена»лағы хәлдән һуң клубҡа һалынған штрафты үҙ кеҫәһенән түләй. Ҡазан командаһы техник регламентты боҙған өсөн язаға тарттырылды. Штраф – 100 мең һум. «Спорт-экспресс» мәғлүмәттәре буйынса, ҡарарҙы «аҡ барыҫтарҙың» фан-клубы ҡабул иткән.\nТеги:салауат юлаеваҡ барыҫ


Һөйөү көсө » Башкортостан кызы\nАтаһы менән әсәһенең мөхәббәте шул тиклем сағыу була, инде тиҫтә йылдар үтһә лә, ул тарихты Өфө сәнғәт институты диуарҙарында онотмайҙар. Көслө һөйөүҙән матур, һәләтле балалар тыуа, тиҙәр. Тормошта – күҙҙәренән нур һибелгән нескә һылыуҡай, сәхнәлә иһә тимер холоҡло, ҡөҙрәтле йәнгә лә әйләнә алған М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрының өмөтлө, һәләтле актрисаһы Илгизә Исмәғил ҡыҙы Ғилмановаға ҡараһаң, был фараздың ысынлығына шик ҡалмай.\nИсеме лә есеменә тап килгән уның. Салауат ҡалаһында тыуып, уйһыҙ-моңһоҙ сабый сағын Төркмәнстанда үткәрергә тура килһә, мәктәп йылдары Учалы ҡалаһы менән бәйле, ә инде күңелле каникулдары Балтас районының Нөркә ауылында үтә. Студент саҡтарынан алып әлегәсә тормошо Өфөлә гөрләй. «Был исемлектә тағы ла атайым Исмәғил Ғүмәр улы Ғилмановтың тыуған төбәге – Күгәрсен яҡтары ла бар. Биографиямдағы киң география арҡаһында мине ҡайҙа ла үҙҙәренеке тип ҡабул итәләр», – ти һылыу. Илгиҙәр Илгизәләге сәфәрсе дауын хәҙер гастролдәр, сәйәхәттәр баҫа. Хәйер, ижад һандығына ятҡан, үҙе тыуҙырған иң әһәмиәтле геройҙарҙың яҙмышы ла юл менән бәйле. Уларға һуңғараҡ ентекле туҡталырбыҙ.\nӘсәһе яҡлап нәҫелендәге уҡытыусылар династияһы менән ғорурлана Илгизә. Ҡарт өләсәһе, үҙе әйтмешләй, ҙуринәйе Балтас районы Имән ауылы ҡыҙы була. Ҡаҙанда, хәҙер Сөйөмбикә манараһы урынлашҡан бинала мәҙрәсәлә уҡый. Мәңгелек мөхәббәтен дә шунда осрата. Бер нисә йыл элек Нөркәләге йорттарының ҡыйығынан уның көндәлектәрен табалар. Ҡарт өләсәһенең йәш сағында яҙғандарын уҡып, Илгизә унда үҙен танығандай була. «Оҙон буйлы, зәңгәр күҙле Ҡаҙан егете менән алыҫтағы Имән ауылының тыйнаҡ башҡорт ҡыҙы тәү күреүҙән бер-береһен яратты ла ҡуйҙы, был ысын мөғжизә булды», – тип яҙа ул. Илгизә лә тормош иптәше, һөйөклө ҡыҙы Ариананың атаһы, билдәле режиссер Айрат Әхтәм улы Әбүшахмановҡа шулай уҡ һоҡланыу тулы күҙҙәр менән баға. Эскерһеҙ ярата, яҡын кешеңде бер башҡа күтәрә белеү ҙә, күрәһең, затлы нәҫелгә генә хас сифаттыр. Ҙуринәйе, ире Нурмөхәмәт һуғышта ятып ҡалғас, ике баланы яңғыҙы аяҡҡа баҫтыра. Заманында мәктәп директоры булып, оло абруй ҡаҙанған ҡарт өләсәһе Хәснинур Абрар ҡыҙы Мозафарова Илгизә иҫ белгәндә инде байтаҡ йәштә була. Ҡыҙ әсәһе һәм өләсәһе менән Төркмәнстандың Красноводск (хәҙерге Төркмәнбашы) ҡалаһынан йыл да йәйгеһен Нөркәгә, ҙуринәйҙәренә ҡайта. Ҡыҙҙар менән күрше-тирә апайҙарға эйәреп фермаға барыуҙарын, улар һыйыр һауғансы муйыл ашап, сәскә йыйып, һөт эсеп, болонда иркен уйнауҙарын һағынып иҫенә төшөрә актриса. Олоғара машинаға тейәлеп барғанда эсендә ятҡан ҙур тәгәрмәскә баҫып йырҙар йырлап, концерт та ҡуйып өлгөргәндәр. Ҙуринәйе «кем булаһың» тигәнендә, бер уйлап тормай «һауынсы» тип яуап биргән ул. Хәснинур әбей хөрмәтле кеше була, ауылдаштары уға һәр саҡ хәйер индереп, сәй эсеп сыға, соландағы кәштәгә теҙелгән күстәнәс сәйҙәрҙең ҡаптарын ҡарарға ярата ҡыҙсыҡ. Ә кискеһен, йомошҡа килеүселәр таралышҡас, яҡындарын теҙеп ултыртып, көндөҙ килеп киткәндәрҙе эләкләп таяҡҡа таянып йөрөй, шулар булып хәбәр һөйләй, әртисләнеп мәж килә. Вәт, килештерә, тип унан күҙ алмаусыларҙың ҡупайтыуына ҡыуанып, концертын хәлдән тайғансы дауам итә. Актриса булам тигән уй башына инеп сыҡмаһа ла, биш-алты йәшенән үк үҙе лә аңғармай театрға әҙерләнгән, күрәһең. Бигерәк тә телевизорҙан балет күрһәтеүҙәрен көтөп ала ҡыҙ. Шунан сәғәттәр буйы Кармен булып уйнай. Ҡартөләсәй, өләсәй тәрбиәһендә үҫеү уға ҙур тормош мәктәбе була. «Ҙурәнкәйем 93 йәшкәсә йәшәне. Бер яҡлап Аллаһҡа ышанған, икенсе яҡлап коммунизм идеяларына тоғро ҡатын ине. Йыш ҡына уға, коммунист кеше шулай динле була аламы инде, ти торғайнылар. Ундайҙарға, дин дә, партия ла мине насарға өйрәтмәне, тип яуап бирҙе. Ни ҡәҙәрем идеологияларға, Сталинға ышанып йәшәүе ҡыҙына ҡушҡан исемдә лә сағылған. Өләсәйем Сталиә Нурмөхәмәт ҡыҙы Вәлиева ине. Исеменән ҡорос сыңы яңғырап торһа ла, ул да тормоштоң һәр һынауын йылмайып үтә белгән ябай, матур ҡатын булды. БДУ-ла география факультетын бөтөргән ине. Әммә шул тиклем иҫәп-хисапты, мәсьәләләр сисергә яратты. Тәүҙә йүнәлтмә буйынса Учалы районы Ахун ауылында эшләгән. Һаулығы насарайғас, климат алмаштырырға Төркмәнстанды һайлаған. Унда эшкә урынлашҡанда «математикмын» тигән дә ҡуйған. Ике йыл эшләп, уҡыусылары математиканан олимпиадаларҙа еңеүсе булып бөткәс кенә, географ булыуы асыҡланғас, директор өҫтәп үҙ фәнен дә йөкмәткән. Кем белә, бәлки, мин дә берәй ҡасан уҡытыусылыҡҡа тотонормон», – ти әңгәмәсем. Илгизәгә өс йәш тирәһендә әсәһе лә уны алып Красноводскиға китә. Көнсығыштың ҡарбуз-ҡауын теҙелгән баҙарҙары, төркмән, рус ҡыҙҙары менән уйнап үткән бала сағы актрисаның күңел түрендә матур хәтирә булып һаҡлана. Бығаса Салауат ҡалаһында актриса булған әсәһе лә Төркмәнстанда рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы дипломы алып, мәғариф өлкәһендә хеҙмәт итә.\nҮҙгәртеп ҡороу башланғас, улар өсәүләп Учалыға ҡайта. Сталиә өләсәһе менән гел бергә йәшәйҙәр. Ул ейәнсәренә бер ҙә «шуны эшлә, быны былайт» тип йомош ҡушмай, йомшаҡ, әммә зирәк ҡыҙ унан күреп, барыһын да ота бара. Ә әсәһе һәр ваҡыт ни ҡылһаң да, һин уға яуаплы тип, үҙаллылыҡҡа өйрәтә. Әсәһе Гөлназ Ғилманова инде байтаҡ йылдар Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрында актриса булып эшләй, балаларҙы ҡыуандырыуҙан, йәш быуынға тәрбиә биреүҙән ҡәнәғәтлек таба. «Әсәйем ныҡ хисле, ҡыуанысты ла, борсолоуын да йәшерә белмәй. Ҡайһы саҡ ҡурсалағым килеп, үҙемде уның әсәһе итеп тойоп китәм. Ул үҙенә лә, башҡаларға ҡарата ла ғәҙел. Беҙгә, балаларына, һәр ваҡыт шәхес итеп ҡараны, иркебеҙҙе сикләмәне. Холҡон, арабыҙҙағы мөнәсәбәттәрҙе тойомлатҡан бер ваҡиға һөйләп китәйем. Үҫмер сағымда йоҡо аралаш әсәй менән өләсәйҙең һөйләшеүен ишеттем. Өләсәй әсәйемә, Илгизә портфелендә көндәлеген йөрөтә, әйҙә, алып уҡыйыҡ, был йәштә уларға күҙ-ҡолаҡ булыу хәйерле, тине. Әсәйем тыныс ҡына итеп, юҡ, ҡыҙым бит уны кешегә уҡытыр өсөн яҙмай, уҡымайым, һин дә теймә, ярамай, тип ҡырт киҫте. Ошо һөйләшеүҙе ишеткәс, үҙемде шул тиклем яҡлаулы тойҙом, береһе минең өсөн борсолһа, икенсеһе ҙур ышаныс белдерҙе бит», – тип Илгизә араларындағы бөгөнгө йылылыҡтың нисек нығыныуын тасуирлай. Үҙе лә ҡыҙына лайыҡлы әсәй булырға ынтыла ул. «Ҡыҙым тыуғас, бөтөнләй үҙгәрҙем, ҡәҙерле кешеләремде нығыраҡ аңлай башланым. Бала – сабырлыҡты сыныҡтырыусы ла ул. Бәхетте лә башҡаларҙан эҙләмәйем, ул кешенең үҙендә, эсендә. Донъяларҙың тыныслығы, туғандарымдың һаулығы, иремдең балаһы өсөн өҙөлөп тороуы, ашарға ризыҡ, кейергә кейем булыуы – бына шундай ябай нәмәләргә шөкөр тип йәшәй белеүҙер бәхет. Ә иң ҙур ҡыуаныс – балаң хаҡында маҡтау һүҙҙәре ишетеү. Үҙем дә Арианаға йышыраҡ «һин матур, һөйкөмлө, аҡыллы» тип ҡабатларға тырышам. Икәүләп әкиәт һөйләшергә яратабыҙ, ҡайһы берҙә мин башлайым да ул дауам итә, хәҙер тулыһынса үҙе уйлап сығара башланы. Йырларға ярата, үҫкәс, актерка булам, ти. Минең менән түрбашта булышып кинәнә, атаһы эштән ҡайтыуға бутербродтар әҙерләй. Уҡлау тотоп ҡамыр йәйергә лә ярата. Ул яҡлап, моғайын да, Зәлифә өләсәһенә тартҡандыр. Ҡәйнәм Зәлифә Ғиндулла ҡыҙы һымаҡ уңған ҡатын-ҡыҙ донъяла һирәктер, уның белмәгән эше юҡ: тәмле бешерә, матур бәйләй, дәртле, уңған, бөтә яҡтан да килгән. Мин унан күп нәмәгә өйрәнәм. Ҡайным-ҡәйнәмә улдарына һәйбәт, дөрөҫ тәрбиә биргәндәре өсөн рәхмәтлемен», – ти Илгизә килен булып төшкән ғаилә хаҡында.\nҒөмүмән, ғаилә ҡиммәттәрен ҡәҙер итеп йәшәргә тырыша улар. Йыл һайын яңы йылда, артистар аҡса эшләй торған ҡыҙыу мәлдә лә улар өйҙә яҡындары менән булыуҙы өҫтөн күрә икән. Илгизә тормош иптәшенең ике өләсәһе – Фәрбизә һәм Роза инәйҙәр хаҡында ла матур тәьҫораттары менән уртаҡлашты. Уның өсөн нәҫел бәйләнешен, алдағы быуындарҙың аҡылына таянып, рухын тойоп йәшәү бик мөһим.\nИжадкәр күңелле бер бөртөк ҡустыһы бар Илгизәнең. «Арабыҙ ун ике йәш, уға үҙем әсәй һымаҡ булдым, ҡурсалап үҫтерҙем. Бала саҡта берәй нәмәне бүлешә алмай талашып та китә инек, әммә уны шул тиклем яратам, һағынам хәҙер», – ти актриса. Артур Абраров – бөгөн Мәскәүҙә, консерваторияла фагот тип аталған тынлы инструмент буйынса белем алған өмөтлө музыкант.\n«Сәхнә кешеһе булып китеүем осраҡлы килеп сыҡҡан һымаҡ тойолдо. Журналистика, психология, медицина ла ылыҡтыра ине мине. Атайым да, әсәйем дә актерҙар булғас, был юҫыҡҡа, бәлки, мине яҙмыш алып килгәндер. Уйламағандан барып ингән актерҙар бүлегендә уҡый башлағас ҡына, бығаса ынтылған һөнәрҙәремдең бөтә үҙенсәлеге (мәҫәлән: журналистикалағы кешеләр менән аралашыу, психологиялағы башҡаларҙы аңларға тырышыу) ошонда тупланғанын аңланым», – ти Илгизә. Мәктәпте тамамлағас, тарих факультетына әҙерләнгән ҡыҙ имтихан бирергә Стәрлетамаҡҡа юллана. Кис әсәһенең курсташы – билдәле актриса Шәүрә Дилмөхәмәтоваларға баралар. Шәүрә ханым уға күҙ һирпеп алғас, был ҡыҙға сәхнә килешер ине, уҡытыусыға уҡырға өлгөрөр, Өфөгә сәнғәт институтына барып ҡараһын, имтихандар унда ошо арала үтә ахыры, тип Рәми Ғариповтың шиғырын тоттороп, ятларға ҡуша. Юғары ҡатта йәшәгән актриса ҡунаҡтарын оҙатҡанда ҡыҙға, минең менән ҡысҡырып тыштан һаубуллашырһың, ти. Уны-быны уйламаған һылыу урамға сыҡҡас, тәҙрәнән ҡарап торған Шәүрә апайына «хуш булып тороғоҙ!» тип ҡысҡыра. Яуапҡа өҫтән, тауышың көр, уҡырға инәһең, тигән һүҙҙәр яңғыраһа ла, быны шаяртыу тип ҡабул итә. Театр йондоҙоноң юрауы юш килә. Илгизә студент йылдарында уҡ үҙен потенциалы тәрән уҡыусы итеп таныта. Мауыҡтырғыс актерлыҡ сәнғәтен өйрәнеү донъяһына ул башкөллө сума. Мөғәллимдәрҙән дә уңа, бигерәк тә сәхнә оҫталығына өйрәткән Таңсулпан Даһи ҡыҙы Бабичева, Римма Тәлғәт ҡыҙы Харисова, сәхнә теле серҙәренә төшөндөргән Суфия Шәрәфулла ҡыҙы Ҡорбанғәлиева, курстарын етәкләгән Азат Әхмәҙулла улы Нәҙерғоловтарҙы ҙур ихтирам менән телгә ала. Тәүге танылыу, йондоҙло минуттарҙы һылыуға билдәле режиссер Р. Исхаҡовтың «Ғашиҡтар әйтеше» тигән клибында төшөү килтерә. Курстарының диплом эше булған У. Шекспирҙың «Ромео һәм Джульетта»һында Джульетта ролен уйнап, остаздарының юғары баһаһын ала. М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында ун йыл эшләү дәүерендә бик күп ролдәр башҡарып, үҙен күп планлы сәхнә оҫтаһы булараҡ раҫлай. Йәштәр театрында йәнә лә үҙенә Джульеттаны ышанып тапшыралар. Унда эшләгәндә яратып уйнаған К. Чуковскийҙың «Сыңҡылдаҡ себен»ендә себен, ҡырғаяҡ, һағыҙаҡ, Р. Миңнуллиндың «Йәнкиҫәккәйем» комедияһындағы Шүрәле, М. Кәримдең «Йәйәүле Мәхмүт» спектаклендәге Зәмзәгөл һәм башҡа ролдәрен дә һағына ул.\nӘ хәҙер баяғы телгә алған, яҙмыштары юл менән бәйле булған геройҙарына әйләнеп ҡайтайыҡ. Илгизәгә сценарист Зөһрә Бураҡаева менән режиссер Роман Пожидаев ижад иткән ҡыҫҡа метражлы «Карусель» фильмында төшөргә яҙа. Унда сит ил кешеһенә кейәүгә сығып, ире артынан ҡитғанан ҡитғаға күсенеп йөрөгән, ә күңеле, мөхәббәте тыуған яҡтарында ҡалған Айгөл образын тыуҙыра ул. Урын кешене биҙәмәй, кеше урынды хозурлай, тигән матур әйтем бар бит. Был кинотаҫма ла тәү ҡарашҡа ябай ғына. Әммә автор, режиссер һәм актерҙарҙың таланты фильмды юғары сәнғәт әҫәренә әйләндерә алған, уны күҙ йәштәрһеҙ ҡарап булмай. Бигерәк тә Айгөлдөң ғазап тулы ҡарашы, үҙенән-үҙе таяныс эҙләгәндәй бер ҡулын икенсеһенә йомоп ултырыуы фильмдың кульминацияһын тетрәндергес иткән. Әңгәмәсем унда образды оҫта асыуға ирешкән.\n«Ролде тотоп ҡына уйнап булмай, геройыңдың халәтен тойорға, нисек фекер йөрөтөүен, донъяны ҡабул итеүен аңларға тырышырға, ул йәшәгән замандың үҙенсәлектәрен белергә кәрәк», – ти үҙ һөнәре хаҡында Илгизә Ғилманова. Тап шул инаныуы үҙе әле эшләгән сәхнәлә – М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында быйылғы иң ҡайтауазлы премьерала ла йәш актрисаны өр-яңы баҫҡысҡа күтәрҙе. Гүзәл Яхинаның шул уҡ исемдәге әҫәре буйынса режиссер Айрат Абушахманов ҡуйған спектаклдә Илгизә төп ролде – Зөләйханы уйнаны. Зөләйха – XX быуат башында ауылда ҡәйнәгә буйһоноп йәшәгән ябай мосолман ҡатыны. Ире Мортаза ҡыҙылдар тарафынан үлтерелеп, ике ҡыҙы ла ҡазаланып ҡуйғас, үҙе лә кулак бисәһе булараҡ Себергә һөрөлә. Сикһеҙ ауырлыҡтар аша уҙҙырған каторжан юлы, унан инде хыял ғына булып күккә һыҙылған, тыуған яҡҡа, иреккә алып ҡайтыр һуҡмаҡ, яңынан әсәлеккә илткән ғазаплы һөйөү бураҙнаһы һәм эсендә йәшенеп йәшәгән ҡоралайҙай өркәк киленде еңеү юлы – уның бар көнитмеше шунан ғибәрәт. Үҙенсәлекле, заманса ҡыйыу итеп ҡуйылған был драмала героиняның эске трагедияһын күҙ ҡараштары, ым-ишара, хатта кәүҙәһен тотошо аша таш йөрәктәрҙе лә иретерлек итеп сағылдыра алған йәш актриса оло хеҙмәте аша республиканың төп театрында яңы йондоҙ ҡабыныуын иҫбат итте. Игнат ролен башҡарған Азат Вәлитов менән көслө тандем тыуҙырыуҙары тамашасыны миҙгел дауамында яңы спектаклгә ылыҡтырып торҙо. «Зөләйха күҙҙәрен аса»ны хатта репертуарҙан тыш, әллә нисә тапҡыр өҫтәлмә рәүештә лә уйнанылар быйыл. Әлбиттә, ролдең шундай ҙур уңыш килтереүе бер бөгөнгө тырышлығына ғына бәйле түгел. Илгизәнең быға тиклем уйнай килгән образдарындағы кисерештәре, ҡатын, әсә булып үҙен яңынан асыуы – барыһы ла берәм-берәм хыялына илткән юлға һалынған кирбестәр.\n«Ҙур тарихы булған театрҙа легендар шәхестәр менән эшләүемә һөйөнәм. Бигерәк тә тәжрибәле, оло актерҙар менән аралашыу ҡиммәт миңә, ә улар тормошта шул тиклем ябай һәм ярҙамсыл», – ти Илгизә Исмәғил ҡыҙы. Йәш актриса әле оло юлдың башында ғына. Киләсәктә лә уға артылыш артынан артылыш алып, оҙон, мәғәнәле сәхнә яҙмышын үтеп, ниндәй ролде лә яратып уйнарға, затлы нәҫеленә бәҫ өҫтәп, бәхетле ҡатын һәм әсәй ҙә булып йәшәргә яҙһын!\nТеги: Ҡатын-ҡыҙ Илгизә Ғилманова


19 Июнь 2017, 10:28\nОҫталыҡ һәм ер эшкәртеү буйынса механизаторҙар ярышы донъяла 60 йылдан ашыу уҙғарылып килә. «Росагролизинг» йәмғиәте был сараны Рәсәйҙә йыл да үткәреү инициативаһы менән сыҡты. Шулай итеп, 2012 йылда Краснодарҙа страт алған асыҡ чемпионат Ростов, Владимир, Саратов, Төмән өлкәләрен урап сыҡты. Быйыл иһә ярыш Башҡортостанда 25 июндән 1 июлгә тиклем уҙғарыла. Бөтә Рәсәйҙән, сит илдәрҙән йыйылған механизаторҙар үҙҙәрен иң яҡшыһы итеп танытыу өсөн һынау тотасаҡ.Ҡатнашыусыларҙың оҫталығын Европа ер һөрөү федерацияһының генераль секретары Март Баккер етәкселегендәге профессиональ жюри баһалаясаҡ.\nОҫталыҡ һәм ер эшкәртеү буйынса механизаторҙар ярышы донъяла 60 йылдан ашыу уҙғарылып килә. «Росагролизинг» йәмғиәте был сараны Рәсәйҙә йыл да үткәреү инициативаһы менән сыҡты. Шулай итеп, 2012 йылда Краснодарҙа страт алған асыҡ чемпионат Ростов, Владимир, Саратов, Төмән өлкәләрен урап сыҡты. Быйыл иһә ярыш Башҡортостанда 25 июндән 1 июлгә тиклем уҙғарыла. Бөтә Рәсәйҙән, сит илдәрҙән йыйылған механизаторҙар үҙҙәрен иң яҡшыһы итеп танытыу өсөн һынау тотасаҡ.\nҠатнашыусыларҙың оҫталығын Европа ер һөрөү федерацияһының генераль секретары Март Баккер етәкселегендәге профессиональ жюри баһалаясаҡ.\n--Европа федерацияһында 2013 йылдан етәкселек итәм, шул йылда Рәсәйҙә үткәрелгән ярышҡа тәү тапҡыр килеп эләктем. Чемпионат бында юғары кимәлдә ойошторола. Механизаторҙарға бер үк шарттар, бер үк талаптар ҡуйыла. Ярышҡа һәр кем үҙ техникаһы менән килә. Был һынауҙы еңеләйтә, сөнки улар алдан үҙ баҫыуҙарында тренировка үтә ала,--ти Март Беккер.—Чемпионат маҡсаттарының береһе—Европа илдәрен Рәсәйгә яҡынлаштырыу. Беҙ ер һөрөү буйынса Халыҡ-ара ярыштарҙың һеҙҙең илдә йышыраҡ ойошторорға теләйбеҙ.\nБаш судья билдәләүенсә, Рәсәйҙә уҙғарылған чемпионаттың үҙенсәлеге бар: бында ярыш ысын мәғәнәһендә байрам төҫө ала, күргәҙмәләр ойошторола, ҡыҙыҡлы, йөкмәткеле концерт һәм мәҙәни программалар ҡарала. Шуға ла һәр кем ашҡынып килә. Механизаторҙар ҙа уны түҙемһеҙләнеп көтөп ала. Мәҫәлән, Рәсәйҙә үткәрелгән биш чемпионатта ла ҡатнашыусы Илдар Ишикәйев күптән инде ярышҡа әҙерләнә башлаған һәм еңергә тигән маҡсат ҡуйған. Ул 2012 йылда 9-сы урын алһа, 2014 йылда 4-се урынға күтәрелгән. Ә 2015 йылда иһә «Трактор-шоу»ҙа 3-сө урынға лайыҡ була.\n--1997 йылда ата-әсәйемдең ерен һөрөп йөрөгән мәлдәрҙә ҡасандыр ошо юҫыҡта донъя кимәлендә ярышта йөрөрмөн тип башыма ла килтермәгәйнем. Әле мин тренировка өсөн үҙемә һабан эшләп алдым. Әлбиттә, ярышта үҙҙәренекен бирәләр, әммә әлегә шөғөлләнеү, ярышҡа әҙерләнеү ҡамасауламай. Быйыл чемпионаттың беҙҙең ерҙә үтеүенә ҡыуанам һәм шул уҡ ваҡытта тулҡынланам. Ярышты бөтә туғандарым, коллегаларым килеп ҡараясаҡ. Яҡшы һөҙөмтә күрһәтергә кәрәк,--ти Илдар.\nАсыҡ беренселектә Башҡортостандан йәнә бер вәкил буласаҡ. Ул да булһа--Башҡорт дәүләт агарар университеты студенты Әлиә Яҡупова. Ул чемпионат сиктәрендә уҙғарылған «Трактор-шоу» конкурсында ҡатнаша. Ауыл хужалығы инженеры һөнәрен үҙләштереүсе ҡыҙ ата-әсәһе тарктор алған мәлдән техника менән ҡыҙыҡһына. Әле уға 21 йәш. Ул трактор менән генә түгел, комбайн менән дә идара итә белә.\nСараға Рәсәй чемпионы, донъя кимәлендә ил намыҫын лайыҡлы яҡлап, бер нисә тапҡыр сығыш яһаусы Вадим Зарецких та килә. Ул Удмурт Республикаһынан. «Ярыштарҙа ҙур тәжрибә тупланым. Сит ил ҡатнашыусыларынан күп нәмәгә өйрәнергә кәрәк беҙгә. Әле мин чемпионатҡа әҙермен, маҡсатым—финалға сығыу»,--ти ул.\nVI ер һөрөү буйынса асыҡ чемпионаттың еңеүсеһе 1 июлдә билдәле буласаҡ. Төп приз--заманса һәм ҡулайлы внедорожник. Тәүге урынға сығыусы Еврова һәм донъя беренселегендә ҡатнашасаҡ.\n2018 йылда Рәсәйҙә уҙғарыласаҡ Европа чемпионатына быйылғы ярыш һуңғы репетиция буласаҡ.