Булат Солтангәрәев » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Йәмғиәт » Булат Солтангәрәев\n30.01.2015 Булат Солтангәрәев\nБулат 1994 йылдың 28 апрелендә Өфө ҡалаһының 6-сы клиник дауаханаһында буйы 61 см, ауырлығы 5 кг 100 гр булып, аҫҡы һәм өҫкө ап-аҡ икешәр тештәре менән донъяға килде. Дауахананан 30 апрелдә өйгә алып ҡайттыҡ. Ул ваҡытта Баҡалы урамы, 68/3 –103 адресы буйынса йәшәй инек. Зәәп-зәңгәр күҙҙәре менән, тауыш-тынын сығармай: «Ни ғиллә был?» – тигәндәй, уйсан, һынаулы ҡарап ятыуы ғәжәпләндерҙе. Ул иламай ҙа, тауыш та сығармай. Шул ваҡыт Булаттың күҙендә тәрән мәғәнә күрҙем. Яңы тыуған баланың ололар ҡарашы менән уйсан ҡарап ятыуы ғорурлыҡ тойғоһо уятты. Бер аҙ ятҡас, ҡалын тауышы менән, иламайса ғына: «–Ы, -ы-ы», – тине. Тауышына аптыраным, ысынлап та «Левитан» тауышы ине. Баҡһаң, Булаттың йомошо булған икән. Ул бер ваҡытта ла аҫтын еүешләндереп ятманы, һәр ваҡыт аяҡты тотоғоҙ, тигән кеүек, тауыш бирә ине.\nБулат сәңгелдәктә ятҡанда, беҙ бишек йырын көйләп сәңгелдәкте бәүетһәк, ул беҙгә ҡушылып «-ы, -ы, -ы», – тип моңло итеп тауыш сығарып йоҡлап китер ине. Таңға табан иртәрәк уянһа, беҙҙе уятмай торғайны, күҙе асыҡ, алан-йолан ҡаранып, тыныс ҡына, сәғәттәр буйына ята, беҙ тороп өндәшһәк кенә: «Мин күптән уяндым инде, һеҙҙең уянғанығыҙҙы көтөп ятам», тигәндәй, яйлап ҡына тауыш бирә торғайны.\nКүҙенең зәңгәрлеге 3-4 айҙа көрәнгә әйләнә башланы. Ете айҙа атлай башланы һәм теле асылды. Беренсе һүҙен баҫып тороп миңә (атаһына) ҡарап ап-асыҡ итеп: «Әмир», – тине. Беҙ шаҡ ҡаттыҡ. Ғәжәп бала ине… Уның илағанын күрмәнек. Бәләкәй сағында, 1,5 йәшкә тиклем ваҡытында ризаһыҙлыҡ белдерергә теләһә лә, ирендәрен бер аҙ бәлшәйтеп (илаған булып күрһәтергә тырыша) алдаштыра торғайны. Бер хилафһыҙлыҡ менән әйтәм, Булат ике йәшендә үк ысын ирҙәр кеүек ине!\nСабырлығының сиге булмау сәбәпле, Булатҡа «Миһран ҡарт!» – тип ҡушамат таҡтылар. Бер аҙ үҫә төшкәс тә, сабырлығы, яйлап ҡына һөйләүҙәре, хәрәкәттәре менән атайым Миһранды ныҡ хәтерләтә ине. Уға прививка, укол һалған саҡта, илау түгел, һелкенмәй ҙә торғайны. Дүрт-биш йәшендә уҡырға, яҙырға өйрәнде, һүрәт төшөрҙө, башҡорт телендә бик күп әкиәттәр тыңларға яратты һәм шуларҙы үҙе ҡабаттан һөйләй торғайны. Бигерәк тә олатаһы Миһрандың тыныс, һалмаҡ ҡына итеп һөйләгән әкиәттәренә иҫе китә ине. Шул йәшендә үк ҡарашы етди булды. Ситтән ҡиәфәтенә ҡарап торһаң, әйтерһең дә, ил йәки армия менән идара итәме ни ул! Өс йәшендә үк «Һин үҫкәс кем булаһың?» – тигәндә – «Баҫҡорт» , – ти торғайны.\nДүрт йәшендә үҙенә бестерелергә кәрәклеге тураһында ныҡыша башланы. Мин уны йәлләп ишетмәмешкә һалыша торғайным. Берҙән-бер көнө был миңә: «Атай, оҙаҡламай уҡырға барыр ваҡыт етеп килә, әйҙә һөйләш, алып бар мине сөннәткә», – тине. Мин ары-бире уйлағансы, үҙе телефон аша әсәһенең ике туған ҡустыһы Радик Сакаев (уролог ДРКБ) менән көнөн һөйләшеп тә ҡуйған. Миңә Булатты республика балалар дауаханаһына алып барырға ғына ҡалды. Шул уҡ көндө Булатты сөннәткә ултырттылар һәм, ҡайтһағыҙ ҙа була, тинеләр.\nШул саҡ Булат: «Ниндәй ҡайтыу ти ул! Вдруг осложнение булһа!» – тип ҡайтыуҙан баш тартты һәм ике көн табиптар күҙәтеүе аҫтында ятты.\nБулат бәләкәй ваҡытта Таймаҫҡа, Бүздәккә йыш йөрөнөк. Ҡыш булһа, машина йылы булыуына ҡарамаҫтан, шапкаһын, шарфтарын быуып, бейәләйен кейеп ултырыр һәм сисмәҫ ине. «Машина йылы бит, сисен, сисен», – тиһәң, – йә өндәшмәҫ ине, («Үҙем беләм!» – тигән һымаҡ), йә бер аҙ тынлыҡтан һуң: «Алдыңа ҡара, йөрөтөүеңде бел!» – тиер ине 3-4 йәшлек бала. Йәй көндәре лә шулай: туп-тура алға ҡарап ултырыр ине лә ауылдан Өфөгә йәки Өфөнән ауылға ҡайтып еткәнсе, һөйләшмәҫ тә, йоҡламаҫ та ине. Күрәһең, юл йөрөүҙе бик яуаплы мәл тип уйлағандыр. Үҫә төшкәс тә шулай булды. Әйткәндәй, олатаһы, минең атайым Миһрандың, ғәҙәте лә шулайыраҡ ине.\n– Атай! Мин киләһе йыл уҡырға бармайыммы ни? – тине 5 йәшендә. Мин:\n– Әллә, бараһыңмы һуң? – тинем. Ул:\n– Барам! Шулай булғас тештәрҙе стоматологтан ҡаратырға кәрәк, теш һыҙлаһа, уҡып булмаҫ ул! – тип стоматологтарға көсләшеп алып барҙыртыр ине лә тештәрен алһалар, быраулаһалар, «Ых!» – та итмәйенсә ултырыр ине. Шунан башлап теш врачтарына йылына ике тапҡыр даими йөрөнө. Булат бер ҙә ауырыманы, хатта грипп менән дә.\nБәләкәй сағында ла, үҫкәс тә, ашап ултырғанда һүҙ ҡушһаң, өндәшмәй торған ғәҙәте бар ине. Өндәшмәй ҙә ҡуя! Ныҡышыбыраҡ тағы өндәшһәң, башын күтәреп ҡарар ҙа: «Ашайым бит», – тиер. Ашап туйғас, эргәгә килер ине лә: «Йә, ни әйтергә теләгәйнең?» – тип аптыратыр ине. Атайымдың абзыһы Ғимран (1914–1943) да шулайыраҡ булған.\nМиңьямал инәйем (Ғимрандың ҡатыны) һөйләүенән:\n«Ғимран Ырымбур баҙарынан аҙна буйы ат менән йөрөп ҡайтыр ине. Ҡайтҡас тегенән һорайым: «Йә, Ғимран, нисек йөрөп ҡайттың?»\n– Туҡта әле, йыуынып алайым! – була яуабы.\nЙыуынып бөткәс тә, һөйлә, тиһәм:\n– Ашап алайым әле! – ти.\nАшап алғас та көтәм:\n– Туҡта әле, бер аҙ ял итәйемсе! – тип, йоҡларға ята торғайны».\nБулатҡа 6 йәш тә 4 ай тулғас, 2000 йылда 20-се башҡорт гимназияһына 1-се класҡа уҡырға барҙы. Урамда линейка булды, унан һуң уҡыусыларҙы кластарға саҡырҙылар. Шул арала Булатты күҙҙән ысҡындырҙым да ҡуйҙым бит. Эҙләйем, таба алмайым. Был малай 2-се класс уҡыусыларының дәресенә инеп ултырған. Ишекте асып ҡараным да, Булат шунда ултырғас, мин дә инеп ултырҙым. «Ә һеҙ ниңә был класҡа инеп ултырҙығыҙ, Әмир ағай?» – тине уҡытыусы. «Бәй, минең Булаттың класы ла инде», – тинем. «Юҡ, ағай, был бит 2-се синыф», – тип уҡытыусы Булатты ла күреп ҡалды. Ә Булат әлифбаһын сығарып һалған, алдында сәскәһе ята, ә ҡалғандарҙа сәскә юҡ, сөнки улар 2-се синыф. Шулай итеп, Булатты үҙ класына алып барып ултырттым. Шаян, йор һүҙле булыуына ҡарамаҫтан, илһамланып уҡыны, күп белергә тырышты, бәләкәй класстарҙа уҡығанда уҡйәмғиәт эштәрендә әүҙем ҡатнашты, бейеүгә лә, һүрәт төшөрөү түңәрәктәренә лә йөрөнө, спорт менән шөғөлләнде. Гуманитар фәндәргә ижади күҙлектән ҡараны. Бигерәк тә тарих, башҡорт теле һәм әҙәбиәте, йәмғиәтте өйрәнеү, математика, география фәндәрен яратты һәм ентекләп өйрәнде.\nКүренекле тарихсы, профессор Рим Янғузин менән ҡала ситендәге беҙҙең йорттар йәнәш. Булат менән уларҙың мөнәсәбәте бик яҡшы булды. Сөнки Рим Янғузин киләсәктә Булатта үҙенең алмашсыһын күрә ине, ә Булат инде унда үҙенең эргәлә генә йәшәгән консультантын, уҡытыусыһын, ярҙамсыһын күрҙе. Тәү мәлдә, Булат 7-се класта уҡыған ваҡыттарҙа, Рим абзыйҙан башҡорттар тарихының бер сетерекле мәлен аңлатыуын һорай. Рим абзый шунда уҡ миңә: «Малайыңдың киләсәге ҙур, ошо йәшендә тарихтың күп сетерекле (проблемалы) урындары, ғалимдар ғына белә торған мәсьәләләре тураһында уйлана», – тип ҡыуанып шылтыратты. Рим абзый үҙ баҡсаһында Булат менән көндәр буйы эшләп, һөйләшеп йөрөй торғайны. Уларҙың 53 йыл йәш айырмаһы булыуға ҡарамаҫтан, дуҫ булдылар, кеҫә телефоны аша йыш аралаша торғайнылар. Рим абзыйҙың оло күңелле, кешелекле, кеселекле икәнлеген һәр кем белә бит инде.\nБер ваҡыт минең алда Булатҡа Рим абзый былай тине: «Һәләтле кешеләр ҡатындан уңмай ул, йөрөһәң, үҙең кеүек ҡыҙҙар менән генә йөрө, һине аңлаған кеше булһын», – тип тормоштан миҫалдар килтерҙе. Шул саҡ Булат уға: «Тимәк, бисәне дөрөҫ итеп алырға кәрәк инде», – тип ҡуйҙы.\nРим абзый үҙенең һәр ваҡыт ҡуллана торған һүҙҙәре менән күрһәткес бармағын Булатҡа төбәп: «Ул шулай! Точно! Дөп-дөрөҫ! Кәнишне! Маладис!» – тип нөктә ҡуйҙы.\nШул осорҙа Таһир Исҡужин – БДУ-ның хоҡуҡ институтының дәүләт тарихы һәм теорияһы кафедраһы мөдире Булатҡа: «Бөтөн яҡтан да белемле булыу өсөн Ҡөръәнде лә, Библияны ла өйрәнергә кәрәк, юҡ тигәндә уҡып сығырға кәрәк, сөнки улар кешелек менән тығыҙ бәйләнештә», – тигәс, уларҙы ла өйрәнергә тотондо. Ҡыҙыҡһыныу күҙлегенән миңә: «Әйҙә, атай, сиркәүҙәрҙе йөрөп, ҡарап сығайыҡ әле», – тип бер нисә тапҡыр сиркәүгә алып барҙы. Сиркәү хеҙмәткәрҙәре менән сәғәттәр буйы барған ҡыҙыҡлы әңгәмәләрен көтөп ултыра торғайным. Мин, нимә һөйләштегеҙ шул ҡәҙәр, тигәс, ул: «Библий! Әмир! Библий!» – ти, шаярып. Ә мәсеттәрҙең бөтә муллаларын белә ине. Уны ерләгәндә, алмашлап биш мулла Ҡөръән уҡыны, ә өйҙә төн сыҡҡанда, эргәһендә 4 мулла һаҡлап ултырҙы.\nӘсәһе математик булғас, Булат та был фәнгә битараф булманы. «Математика дәресендә класты һәр ваҡыт Булат ҡына ҡотҡара торғайны», – тиҙәр класташтары. Ғәҙәттә иртән машинала мин эшкә, Булат уҡырға китеп барғанда, 5-7 минут араһында, берәр етдирәк мәсьәләне тиҙ генә хәл итеп ала торғайныҡ.\n«Атай! Бына ҡыҙыҡ нәмә уйлап таптым. Мин дәрестә баштан-аяҡ теманы өйрәнгәндән һуң математик модулгә һалам һәм, шуның буйынса фекер йөрөтөп, тайпылмайса, туҡтамайынса сығыш яһайым. Тәүҙә уҡытыусылар аптырай торғайнылар, берәй ергә был «шайтан малай» ҡарап һөйләмәйме икән тип, күҙҙәрен алан-йолан итеп, йә миңә, йә класҡа ҡарай торғайнылар. Һуңынан уҡытыусылар өйрәнеп киттеләр. Шуны белеүселәр юҡ бит, дуҫ малайҙарға өйрәтеп ҡарайым – аңлатып булмай. Ул модулде уҡытыусылар ҙа аңламайҙыр әле, сөнки уларҙың ҡайһы берҙәренең лекцияһын тыңлау ҡыҙыҡһындырыу уятмай, уларҙың һөйләгәне йәһәт кенә башҡа ла һеңмәй. Теманы системаға һалмай, тырым-тыраҡай, белмәгән кеше кеүек һөйләйҙәр», – тип, мәктәпкә барып еткәнсе тәнҡитләп тә ала уҡытыусыларын. Шулай булғандыр ҙа, шиғырҙы 2-3 тапҡыр уҡып сыға ла яттан һөйләп тә бирә ине.\nБәләкәйҙән, башҡортса рифмалап, эргәһендәге кешегә йә үҙенә бағышлап, дүртюллыҡ төрткөс шиғыр сығарып та ҡуя торғайны.\nБулатты ерләгәс, бер нисә уҡытыусыһы өйгә килеп йөрөй башланылар һәм ошондайыраҡ хәбәр ишеттерҙеләр. Дөйөм йөкмәткеһе былайыраҡ:\n«Кешенең төрлө сағы була бит инде, ҡайһы берҙә кәйеф насар йәки ауырып киткән саҡтар була. Шул ваҡыт дәрестә Булатҡа тема һөйләргә ҡушабыҙ. Ғәҙәттә, уҡыусылар урындан һөйләйҙәр. (Булат урындан һөйләй алмайым тип, һәр саҡ таҡта алдына сығып һөйләгән). Булат алға сыға ла дәрес аҙағына тиклем уҡыусыларҙы дискуссияға йәлеп итеп, теманы йәнле аңлатып, беҙҙең өсөн дәрес үткәрә лә ҡуя торғайны. Ә беҙгә, уҡытыусыларға: «Эйе», «Юҡ», – тип кенә ултырырға ҡала торғайны. Шундай ҙур кинәнес кисерә инек, беҙҙе ҡотҡара ине». Ошо юҫыҡтан әйтеп китәм: Киров районы мәктәптәре лицензияларын яңыртҡан мәлдәрҙә, тикшереүселәргә мәктәптең юғары кимәлен күрһәтеү өсөн, Булатты үҙ мәктәбендә кластан класҡа, ә районда мәктәптән мәктәпкә йөрөткәндәрен белә инем.\nРеспублика кимәлендәге фәнни-ғәмәли конференцияларҙа йыш ҡатнашты. Илдә, республикала, ғөмүмән йәмғиәттә элегерәк үҫмерҙәр, һуңыраҡ килеп тыуған йәштәр проблемалары буйынса Башҡортостан журналистары Булаттың шул проблемалар буйынса фекерен белер өсөн, мөрәжәғәт итәләр һәм Булат уларға етди итеп яуап бирер, үҙ фекерен белдереп, шул проблеманан сығыу юлдарын әйтер ине. Быны һуңғы 2008–2011 йылдар эсендә генә Башҡортостан һәм Рәсәй телерадиокомпанияларында һаҡланған Булаттың 12 телерадио интервьюһы дәлилләй.\nОшо юҫыҡтан 20-се гимназияның башҡа уҡытыусылары менән бер рәттән Мәүлийәрова Әлфиә Тимербай ҡыҙына, Мәҡсүтова Менәүәрә Әбделхәй ҡыҙына, Көмөшбаева Нәсимә Әхмәт ҡыҙына, 3-сө гимназиянан Байтимирова Галина Нәҙир ҡыҙына, бигерәк тә Нафиҡова Фәнгизә Рафаил ҡыҙына Булатты Башҡортостанға оло һөйөү, фән һәм кешелек юлына ылыҡтырған өсөн үҙемдең оло рәхмәтемде белдерер инем.\n2006 йылда Булат сит телдәрҙе, тарих һәм йәмғиәтте, юриспруденцияны төплөрәк өйрәнеү ниәте менән Өфө ҡалаһының 3-сө гимназияһына имтихандар тапшырҙы һәм 7-се класта уҡыуын дауам итте. Был мәктәп Совет майҙанында урынлашҡан һәм унда төрлө вазифа биләгән, билдәле кешеләрҙе осратырға мөмкин.\nБына Булаттың минең аша (атаһы) белгән бер нисә министр менән һөйләшеүҙәре:\nТөҙөлөш һәм архитектура министрына: «Ни эшләп һеҙҙең архитекторҙар йорттарҙы һәм фатирҙарҙы кеше йәшәү өсөн ҡулайлы ғына итеп проектламайҙар? Кеше яңы фатир алғас, уның үҙенә ҡулайлаштырырға тура килә».\n«Һеҙҙең был пенопласт менән облицовать иткән йорттарығыҙҙан 15-20 йылдан һуң нимә ҡала? Ни эшләп шул турала уйламайһығыҙ? Бөгөнгө батшаларға ғына ярарға тырышаһығыҙ»\n«Ни эшләп ял көндәрендә Затон күперен сығып булмай, тығылыш, шуны күрмәйһегеҙме ни?»\nМинистр яуап бирә:\n– Уның эргәһенә оҙаҡламай тағы бер яңы күпер һалабыҙ!\nӘ Булат яуап итеп:\n– Яңы күперҙе уның эргәһенә түгел, ана Дан Бульвары тураһынан һалырға кәрәк. Ул күпер Черниковка, Сипайлово, Инорстан килгән юлсылар өсөн бик кәрәк. Улар Затон күперенә бөтөн Өфө урамдары буйлап килергә мәжбүр бит. Ҡазан юлына тура сығырҙар ине!» Аҙаҡ (ике республика етәкселәренең күптәнге ковер аҫты, ҡытыршыраҡ мөнәсәбәттәрен белгәнлектән) ирәйәләп: «Күптән сығалмайһығыҙ бит шул Ҡазан юлына…», – тип өҫтәп ҡуйған.\n«Анау РКБ (республика клиник больницаһы) янында хәтәр итеп ниндәй фундаменттар һалалар ул? Врачтарға йорт төҙөйҙәрме, әллә РКБ-ны ҙурайталармы?» Министр: «Юҡ, унда торлаҡ йорттар буласаҡ!» Булат: «Врачтарғамы?» Министр: «Юҡ, фатирҙы РКБ-нан 7-8 врач ҡына аласаҡ». Булат: «Вәт, әй! РКБ-ны ҙурайтыр урынына, унда вертолет майҙаны төҙөү урынына нимә ҡыланалар, әй!»\nБулаттың оло кешеләрҙе бик йыш шулай аптыратыуын миңә һөйләй торғайнылар.\nМатбуғат, мәғлүмәт министры урынбаҫары булып эшләгәндә, 1997 йылдың яҙында, Булатҡа 3 йәш ине. Ял көнө уны эшкә алып барҙым. Мин ҡайҙалыр сыҡҡайным, ул креслола һүрәт төшөрөп ултырған. Шул ваҡыт Рәшит абзый Солтангәрәев килеп инә. (Ул ваҡытта «Ағиҙел» журналы беҙҙең министрлыҡ менән бер бинала ине.) Булаттың кем икәнен белмәгәндер инде, унан һорай икән: «Исемең кем? Кем улы булаһың?» Булат башҡортсалап тороп: «Исемем Андрей! Атайым Алексей! Фамилиям Кусяпкулов», тигән. Рәшит абзый аптырағандан: « Ә бында ни эшләп ултыраһың? Ҡайҙа, бестерәйем әле үҙеңде!» – тип шаяртҡан. Булат аптырап ҡалмаған: «Һин үҙең бестерелгәнме әле?» – тип һораған. Был ваҡиғаны һәр ваҡыт иҫенә төшөрөп һөйләй торғайны Рәшит абзый.\nБулат бер тайпылышһыҙ Миһран олатаһы, Б. Ельцин, В. Путин, Д.Медведев, В.Жириновский һ.б. күренекле кешеләр булып һөйләп күрһәтә торғайны. Әсәһе булып, татарса кезекләһә, әсәһе үсегә торғайны. Һуңынан белеүемсә, 9–11 кластарҙа уҡығанда, уҡыусыларҙың район, ҡала кимәлендә үткәрелгән «Шаяниум» ярыштарын рус һәм башҡорт телдәрендә оҫта алып барған, үҙе лә әүҙем ҡатнашҡан булған.\nКиләсәктә фән менән шөғөлләнеү ниәтен белгәс, Булатҡа 8-се класта каратэ секцияһына йөрөүҙе тыйҙым. Ул быға тиклем 7 йыл каратэ менән шөғөлләнеп «ҡара билбау»ға эйә булғайны. Ризалашты, ләкин миңә әйтмәй генә, барыбер ярыштарҙа ҡатнашып йөрөгән.\nОлимпиада, конкурс, спорт ярыштары алдынан мин унан: «Көсөң етерме, улым?» – тип һорайым. Фотоһүрәттәге шикелле ҡулын ҡулға ыуалап, олатаһының дуҫы Ғәлим Ҡобағошов әйткәнсә: «Люююбойын яссайбыҙ!» – ти торғайны һәм 1-се йәки 2-се урынды мотлаҡ яулай торғайны.\nЙәмғиәттә булған кире күренешкә бик борсола ине, уҡытыусыларҙың, врачтарҙың әҙ генә эш хаҡына эшләүе, эшҡыуарҙарҙың үҙҙәренең хеҙмәткәрҙәренә эш хаҡын даими түләмәүенә борсола, хәйерселәрҙе, йортһоҙҙарҙы бик йәлләй ине. Кешеләрҙең ғазап сигеп йәшәүенә көйөндө. «Атай, был донъяны нисек үҙгәртергә? Кешене бит сүп урынына ла күрмәйҙәр, больницаға барһаң, пациент урынына врач өҫтөнөрәк, мәктәптә уҡыусы урынына уҡытыусы, магазинда – һатыусы. Ни ғиллә был, бөтәһе лә киреһенсә булырға тейеш бит!» – тип, миңә һораулы ҡарашын төбәй торғайны. Һуғыш ветеранын осратһа, олатаһы Миһранды күргән һымаҡ була торғайны. Мотлаҡ ҡайһы фронтта булыуы, тыумышы менән ҡайҙан икәне, нисәнсе йылдарҙа һуғышта ҡатнашыуы, һуғыштан һуң ҡайҙа эшләүе, уның балалары тураһында һорашып: «Бына һеҙгә хәйер», – тип, булған аҡсаһын биреп китә торғайны.\nОлоно оло, кесене кесе итә белде. Һәр кеме менән бик матур әңгәмә ҡорорға яратты. Кешене тыңлай белде, үҙенең фекерен яйлап ҡына еткерә торғайны. «Эйе, эйе, ә-ә-ә, ыһы», – тип хуплап тыңлар ине.\nТап-таҙа итеп, етмәһә, беҙҙең Таймаҫ ауылының үҙенсәлекле диалектында һирәк ҡулланылған башҡорт һүҙҙәре менән кинәнеп, башҡорт теленең байлығына ғорурланып һөйләшә ине.\n10-11 кластарҙа уҡығанда фәнни эштәр менән төплөрәк шөғөлләнә башлағас, уны иң борсоғаны – беҙҙең Башҡортостандың киләсәге, ғөмүмән, Рәсәйҙә реаль федерация булмауы, республикаларҙың хоҡуҡтарын ҡыҫыу, бигерәк тә республиканың мөлкәтен һаттыртыу, Башҡортостанда телдәр тураһындағы Закондың әүҙем эшләмәүе, милли республикаларҙы бүлгеләү тенденцияларының башҡорт халҡын бөтөрөүгә алып барыуы. Шуны ап-асыҡ аңлап та, республика етәкселәренең ҡаршы тора алмауына, үҙебеҙҙәге ҡайһы бер етәкселәрҙең ошо хәлдәрҙе үҙҙәре белмәҫтән тиҙләтеүҙәренә, әҙерлекһеҙ кадрҙар хөкүмәт тирәһендә туп-тулы булыуына, уларҙың күптәре үҙ шәхси мәсьәләләрен республика, милләт мәсьәләләренән өҫтөн ҡуйыуы, шул уҡ ваҡытта башҡорттоң бер-береһен юҡ итеү менән мәшғүл булғанын күреп, миңә бер туҡтауһыҙ һорауҙар яуҙыра ине. Бер ҡарауға арыу ғына, ләкин үҙ-үҙен “гений” тип йөрөткән башҡорттоң мине (атаһын) эштән ҡыҫҡартыуын белеп ҡыуанғанын Булатҡа һөйләгәйнем, ул һүҙмә-һүҙ былай тине: “Шулай инде. Атай, ул кешене ғәйепләмә һин, эш бит унда түгел, ундайҙар беҙҙең арала байтаҡ. Һы! Эшһеҙ ҡалған үҙ башҡорто өсөн ҡайғырыр урынына ҡыуаныуы, дөйөм башҡорт милләтенең ниндәй аяныслы хәлдә икәнен күрһәтә лә инде. Сәбәбе ниҙә һуң?..” – тип борсолоп, унан сығыу юлдарын юҫыҡлай башланы.\nЛомоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетына инеп уҡырға, уны тамамлағас, аспирантураға инеп, фән һәм шул уҡ ваҡытта практик эш менән шөғөлләнеү – Булаттың иң ҙур хыялы ине…\nШуның өсөн ул 9-сы кластан алып МДУ-ға барып йөрөнө, фәнни- ғәмәли конференцияларҙа ҡатнашты. 2011 йылдың ғинуарында МДУ үткәргән олимпиадала еңеп, юридик факультетына имтиханһыҙ, конкурсһыҙ үтеү хоҡуғы алғайны…\nБулаттың фажиғәһен белдереп, мине 2011 йылдың февраль баштарынан үк иҫкәртә башланылар.\nТаймаҫ ауылында Эҙәк һыуы ҡаршыһында Емерек күл бар. Ул күлдең төбө юҡ, 7 дилбегә буйлай алмаған, майҙаны 100 х 100 метр самаһы, тау битендә урынлашҡан. Төш күрәм: ошо күл янында бик ҙур вулкан ҡупҡан. Беҙ Булат менән ауылға ҡайтҡан саҡ икән, тим. Таймаҫ ауылы ике тау араһында урынлашҡан, халыҡтың тау башына күтәрелеүен һорайым, улар тимерлек янынан тау башына күтәрелә. Вулкан артабан көсәйә башлағас, теге яҡҡа (зыярат яғына), хәүефһеҙ яҡҡа, китеүен һорайым. Шул саҡ халыҡ артынан үҙем дә барырға булдым, аяҡҡа ойоғомдо кейәйем тиһәм, кейә алмайым. Булат бер ойоҡто кейҙерҙе лә икенсе ойоҡто һәм аяҡ кейемен таба алманы. Булаттың фажиғә урынында ойоғоноң береһен генә таптым, ә аяҡ кейемен бөтөнләй таба алманым…\nИкенсе төш 2011 йылдың март айында: Булат шул фажиғә булған урында минең машина менән («Тойота Лэнд Крузер») һәләкәткә осраған икән тим. Уяныр-уянмаҫ ҡурҡып: «Юҡ, юҡ, унда кеше үлә торған урын түгел ул, етмәһә, минең был машина хәүефһеҙ», – тип уянып киттем. Булат 16 йәше тулғас та шоферлыҡҡа уҡыны, имтихандар биреп, сертификат алып ҡуйғайны. Ләкин таныҡлыҡты 18 йәше тулғас ҡына алырға тейеш ине…. Машинаны оҫта, һаҡ ҡына йөрөтә ине. Мин уға рулде Таймаҫта яланға сыҡҡас ҡына бирә торғайным.\nОшо төштө күргәндән һуң Булатҡа әйтә килдем: «Улым, МДУ-ла уҡырһың ул. Бының өсөн иң тәүҙә яҡшы итеп үҙ мәктәбеңдә ЕГЭ-ларҙы бирергә кәрәк бит. Һинең өсөн иң яуаплы осор. Үҙ-үҙеңде һаҡла, бигерәк тә урам аша сыҡҡанда абай бул. Кеше үҙен үҙе һаҡламаһа, уны бер кем дә һаҡлай алмай, ана, еҙнәң аяғын ауырттырып күпме һыҙланды, теге егеткә ултырып йөрөмә! Беҙҙе оло ҡайғыға һалырға тип ултыраһыңмы ни уға! Өфөлә машина менән бәрелеп кеше үлеүен үлмәй ул, ләкин бер ереңде имгәтеп, имтихандар бирә алмауың бар. Мәскәү университетына ла инәһең бар бит әле…», – тинем. Шул саҡ Булат: «Юҡ, атай, ул егеттең тәжрибәһе бар, яйлап ҡына йөрөтә, яҡшы егет ул», – тине. Ул егеттең яуапһыҙ икәнен, уны бер тапҡыр ҙа күрмәһәм дә, үҙемдең тормош тәжрибәһенә таянып белә инем. Ләкин аралай алманым.\n2011 йылдың февраль башынан алып ике таныш кеше, Булаттың ошо фажиғәһенә тиклем: «Әмир, зинһар һаҡ бул. Оҙаҡламай яҙмыш һине бик ҡыйын, ауыр хәлгә ҡуясаҡ», – тип аҙна һайын шылтыраттылар. Ә мин шылтыратыусыларҙың иҫкәртеүен үҙемдең эш менән бәйләнем. Ентекле баһа бирмәнем. Нәҡ ошо осорҙа Өфө халыҡ-ара аэропортының генераль директорын эштән бушатыу буйынса ығы-зығы киткәйне. Ә мин ул ваҡытта уның урынбаҫары булып эшләй инем. Ғәҙәттә, хужа китһә, бөтә команда ла алышына бит инде. Был иптәштәрҙең иҫкәртеүен эш менән бәйләп: «Бындай ығы-зығы ғына мине ала алмай, ундайҙарҙы күп күрергә тура килде!» – тип уйлап, яңылышҡанмын. Иптәштәрҙең төшөн эш менән бәйләп сисә алманым… Ысынлап та, минең яҙмышымды үҙгәртерлек оло ҡайғы тураһында ҡаты итеп иҫкәрткәндәр икән…\nҺуңғы көндәрендә өйҙән сыҡһа, әсәһен ҡосаҡлап үбер ине лә шаяртып уға: «Әнииий», – тиер ине. 2011 йылдың 1 майында, быға тиклем булмағанса, баҡсалағы бөтә йәшелсәләрҙе, әсәһе етәкселегендә Булат ултыртты. Еңеү байрамында беҙ икәүләп мең литрлыҡ һыу мискәһенә 2 метр бейеклегендәге тимерҙән сварка менән каркас эшләп, бетонға ултырттыҡ, буяп, йәшел профнастил менән көпләп, шуның өҫтөнә мискәне күтәреп ҡуйҙыҡ. Һуңынан Булат мунса инеп сыҡты ла Өфөләге фатирға ЕГЭ-ға әҙерләнергә ҡайтып китте. Ошо Булаттың ҡала ситендәге йортҡа килеүенең һуңғыһы булды.\n14 майҙа «Вести России» телеканалына ЕГЭ проблемалары буйынса ҙур күләмле интервью бирә, уны 4-5 тапҡыр күрһәткәндәр, әлеге ваҡытта яҙмаһын да бирҙеләр. Шуға күрә лә Булаттың фажиғәһен ишеткән кешеләр миңә: « Әле генә, кисә генә, бая ғына телевизорҙан һөйләй ине бит…», – тип илап шылтыраттылар.\n19 майҙа Булат үҙе лә төш күргән: имеш, әсәһе 5-се этаждан йығылып төшкән, ә Булат әсәһе эргәһендә илап торған. Шул ваҡыт Булат ҡурҡыуҙан илап уянып, кухняла йөрөгән әсәһен ҡосаҡлап, ошо төштө һөйләгән.\nФажиғә булған кис, беҙ ҡатыным Зарема менән көнө буйы баҡсала эшләп арығандан һуң, шунда, ҡала ситендәге үҙебеҙҙең йортта, ғүмерҙә булмағанса, йоҡларға ҡалдыҡ.\nШул ваҡыт ҡатыным Зарема төш күрә: Затонда йорт менән мунса араһында үрмәле гөл өсөн яҡшы тимерҙән сүкеп арка эшләгәнбеҙ икән. Арканың ишеген Булат аса ла, яйлап ҡына башын бороп артҡа, әсәһенә әйләнеп йылмайып ҡарай һәм томан эсенә инеп юғала.\n2011 йылдың 22 майы. 00 сәғәт 45 минуттар тирәһендә өйҙә ЕГЭ-ға әҙерләнеп ултырған Булатты, фажиғәгә сәбәпсе иптәше телефон аша урамға саф һауа һуларға саҡыра. Булат урамға сыға һәм бер аҙ һөйләшеп ултырғас, Чесноковка биҫтәһенән теге егеттең иптәше: «Әйҙә, беҙгә килеп китегеҙ», – ти. Булат өгөткә риза була һәм өйгә ҡабаттан кереп ҡала телефонын (йәнәһе, беҙ (ата-әсәһе) шылтыратмаһындар) розетканан тартып ала ла тағы бер синыфташтарын ултыртып, өсәүләп сығып китәләр. Булат шофер эргәһенә ултыра, ә иптәше артҡы ултырғыста була.\nС.Юлаев проспектына төшкәс, аэропорт йүнәлешендә машина ҡапыл ҙур тиҙлек ала һәм күпергә яҡынлашып килгәнен күреп, тормозға баҫа, машина тәңкә кеүек һелкенә башлай, ләкин тиҙлек кәмемәй. Шул саҡ машина иҫке күпер менән яңы күперҙе айырған газон бордюрына эләгә һәм, ҙур реклама щитының таяғына бәрелеп, бер нисә тапҡыр әйләнеп китә. Йөрөтөүсе машинанан сығып оса һәм шунда уҡ йән бирә, Булатты бәрелгәндән һуң 15 минут эсендә 22-се ҡала дауаханаһына алып киләләр һәм тиҙ арала операция эшләйҙәр, ләкин 21 сәғәт 13 минутта йөрәге туҡтай. Ә өсөнсө иптәше – синыфташы – ҡулбаш һөйәген һындыра һәм иҫән ҡала.\nЭпостарҙағыса, Булат йыл үҫәһен ай үҫте, ай үҫәһен көн үҫте. Бигерәк тә ошо фажиғә алдынан ныҡ тартылды һәм буйы 1 метр ҙа 98 см ине.\n2011 йылдың 28 апрелендә Булатҡа 17 йәш тулды, дуҫтары менән өйҙә ултырҙылар, шунан ҡалаға сығып киттеләр. Кис өйгә ҡайтҡас, Булат әсәһенә: «Их, әсәй, ниндәй рәхәт икән 17 йәштә, гел генә шулай булып ҡалһаң ине...» – тип үҙенең хис-тойғоларын белдергән. Яҙмышы теүәл 24 көндән һуң шулай ҡабул ителде лә…


"...Ҡайҙа йөрөһәң дә,ҡыпсаҡ улы, әйләнеп ҡайт атаң йортона” | Бурзянская Централизованная библиотечная система Республики Башкортостан\n"...Ҡайҙа йөрөһәң дә,ҡыпсаҡ улы, әйләнеп ҡайт атаң йортона”\nпн, 01/27/2020 - 10:22 | Администратор\n18 ғинуар көнө Байназар ауыл мәҙәниәт йортонда ауылдашыбыҙ,шағир,прозаик һәм публицист, Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы Мөнир Сибәғәт улы Ишбулатовтың тыуыуына 85 йыл тулыуға арналған "...Ҡайҙа йөрөһәң дә,ҡыпсаҡ улы, әйләнеп ҡайт атаң йортона” исемле хәтер кисәһе үтте.\nМөнир Сибәғәт улы Ишбулатов 1935 йылдың 19 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Байназар ауылында тыуған Урта мәктәпте тамамлағандан һуң, «Ағиҙел» колхозында эшләй. Шунан Совет Армияһына хеҙмәткә саҡырыла. 1958—1963 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында белем ала. Хеҙмәт юлын Байназар урта мәктәбендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып башлай. 1963 йыл — Бөрйән районы Белорет районы составына ингәндән һуң, Белорет районының мәғариф бүлегендә инспектор эшен алып бара. 1965 йыл — Яңы Мөсәт 8 йыллыҡ мәктәбен етәкләй. Нәби 8 йыллыҡ мәктәбендә директор була. Ырғыҙлы 7 йыллыҡ мәктәбе урта мәктәп булараҡ үҙгәртелгәс, уның завучы ла, директоры ла булып эшләргә тура килә. Шулай уҡ, Мөнир Ишбулатов йәмәғәт эштәренән дә ситтә ҡалмай. Ырғыҙлы ауыл Советы рәйесе вазифаһында оҙаҡ йылдар намыҫлы хеҙмәт итә. 1988 йыл — Ульяновск Бөтә Союз юридик институтын ситтән тороп тамамлай. 1990 йыл — хеҙмәт юлын Мәләүез ҡалаһы мәктәптәрендә, Денис Бүләков исемендәге Арслан урта мәктәбендә дауам итә.Талантлы педогог хеҙмәт юлын Мәләүез мәғариф бүлегендә методист булып тамамлай. Мәғариф өлкәһендәге эшмәкәрлеген әҙәбиәт өлкәһендә ижад менән бергә алып бара. Шиғырҙар, поэмалар, хикәйәләр, сәхнә әҫәрҙәре яҙа. Үҙәк китапханала, 4-се ҡала китапханаһында уҙғарылған сараларҙа ҡатнашырға ла, 9-сы гимназияла йәш әҙәбиәтселәр түңәрәге үткәрергә лә өлгәрә. Ғүмеренең аҙаҡҡы көндәренә тиклем Мәләүез ҡалаһында йәшәй һәм уҙенең яратҡан яҙыусылык эше менән шөғөлләнә. Мәғариф, әҙәбиәт өлкәһендә ҡаҙанған уңыштары өсөн Мөнир Сибәғәт улы республика ведомстволарының Почёт грамоталары менән бүләкләнә. 2010 йылда вафат була. Мәләүез ҡалаһында ерләнгән.\nМөнир Ишбулатов педагогик хеҙмәте менән бер рәттән әҙәбиәт өлкәһендә лә уңышлы эшләй. Уның был эшмәкәрлеге үткән быуаттың 60-сы йылдарынан башлана. Ололар өсөн дә, балалар өсөн дә яҙа. Әҫәрҙәре «Башҡортостан», «Ленинсы», «Йәшлек», «Башҡортостан пионеры», «Йәншишмә» гәзиттәрендә, «Йәш көстәр» альманахында, «Ағиҙел», «Шоңҡар», «Аманат», «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналдарында баҫыла килә. Шиғриәт, проза һәм драматургия өлкәһендә берҙәй үк уңышлы ижад итә. Бик күп шиғырҙарына Муса Смаков, Дамир Әҙелбаев һәм башҡа композиторҙар көй яҙа. Башта әҫәрҙәре «Ағиҙел» журналында донъя күрә. 1994 йылда «Мөхәббәткә хөкөм юк», 1998 йылда — «Әруахтар ғәҙеллек юллай», 2002 йылда — «Шырмый Ихлас», 2010 йылда «Бар ине заманалар» (Хикәйә-хәтирә) тигән әҫәрҙәре баҫылып сыға. Аҙағыраҡ хикәйәләре, повестары китап булып тупланып сыға башлай. Әҙиптең туған халҡына аманаты булып тормош фәлсәфәһе менән һуғарылған 6 китабы ҡалды.


51(2011) » Страница 2 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Облако тегов » 51(2011) » Страница 2\nӘҙәбиәт // 2-07-2011, 16:04\nУҙған быуаттың һикһәненсе йылдарынан башлап яҡташыбыҙ, яҙыусы, журналист һәм тәржемәсе Йәүҙәт Хәсән улы Ильясовтың (1929 йылдың 16 февралендә Башҡортостандың Йәрмәкәй районының Исламбаҡты ауылында тыуған, 1982 йылдың 19 июнендә Ташкент ҡалаһында вафат булған) ижадын һәм тормош юлын өйрәнәм. Әйтергә кәрәк, әлегәсә әҫәрҙәре донъя күләмендә киң таралған, юғары баһаланған яҡташыбыҙҙың ижады үҙенең тарихи ватанында иғтибарҙан ситтә ҡалып килде.\nҠустым Хәиф Вәхит улы Гәрәев (1936 – 1994) – Ташкент метроһын төҙөүселәрҙең береһе: «Беҙҙең ауылдан Йәүҙәт исемле күренекле яҙыусы сыҡҡан бит, Үзбәкстанда йәшәй икән, һин белергә тейешһең», – тигәс, мин эҙләнә башланым. Тик был ижадсының фамилияһын белмәгәс, оҙайлы ваҡыт хатта республика китапханаһы фондтарында ла яҡташыбыҙҙың китаптарын таба алманым... һәм бына бер көндө тыуған районым Йәрмәкәйгә командировкаға барғанымда КПСС райкомының ул ваҡыттағы икенсе секретары булып эшләгән Вил Хажи улы Фәттәхов Исламбаҡтыла тыуған Йәүҙәт Ильясовтың ҡалын китабының үҙендә булыуын, уны иптәштәре уҡый-уҡый туҙҙырып бөтөүе хаҡында хәбәр итте......\nТуғыҙ быуын усаҡ яҡҡан был ерҙә\nБашҡортостан / Тарих // 2-07-2011, 14:56\nТантаналы сара ауыл осонда ошо төйәкте үҙ иткән ҡанбабалары иҫтәлегенә ҡуйылған ташҡа «Иҙелбәк ауылына 1760 йылда Дәүләтбәк һәм Иҙелбәк нәҫелдәре нигеҙ һалған» тип яҙылған таҡтаташты асыуҙан башланды. Тарихҡа байҡау яһап, Юлай Иҙелбәков ҡунаҡтар алдында ҡыҫҡаса телмәр тотто, ауыл муллаһы Наил Тәүтирәков Шәжәрә байрамының иҫән-аман үтеүенә доға ҡылды. Ошонан ҡунаҡтар милли кейемдәге ике һыбайлы оҙатыуында тирмәләр ҡоролған, ҡан-ҡәрҙәштәренә мул табын әҙерләнгән, ырыуының шәжәрәләре ҡуйылған урынға ағылды. Бында Иҙелбәк ауылының сәнғәт оҫталары, ойоштороусылар ырыуҙаштарын сәләмләне, байрам барған майҙансыҡ йыр-моңдан өҙөлмәне, Өфөнән ҡайтҡан яҡташыбыҙ, йырсы Лилиә Ишемйәрова менән уның тормош иптәше, бейеү сәнғәтендә киң танылыу тапҡан филармония солисы Урал Мортазин моңло, дәртле тауыштары менән тирә-яҡты яңғыратып, ҡан-ҡәрҙәштәрҙең, рухташтарҙың байрам тантанаһына йәм бирҙе, уларҙың йыр-бейеүҙәре был сарала ҡатнашҡан һәр кемдең күңеленә хуш килде, әсир итте....\nШәжәрә ағасыбыҙ артабан да тарбаҡланһын өсөн тырышасаҡбыҙ\nНовости / Тарих // 2-07-2011, 14:48\nКүгәрсен районының таулы, урманлы бер төбәгендә урынлашҡан ауылдың халыҡ араһында таралған атамаһы – Сәңкем. Тимәк, бында сәңкем-ҡыпсаҡтар йәшәй.\n«...Мәскәүҙәге Рәсәй дәүләт хәрби-тарихи архивынан ике хәрби картаның күсермәһен алып ҡайтҡайным. 1786 йылда ташҡа баҫылғанында Бикес, Эткөсөк, Теләүембәт, Ҡайыпҡол ауылдары күрһәтелгән. Тәүәкән ауылы урынындағыһының исеме Изяпова тип яҙылған...» – тип телгә алған Фәтих Азаматов Тәүәкән ауылы тарихына арналған «Йәнтөйәктә – беҙҙең яҙмыштар» тигән китабында (әлеге атама ауыл янындағы Күнйәп йылғаһы исеменә ауаздаш). Ырымбур өйәҙенең 1799 – 1802 йылдарҙа төшөрөлгән картаһында «Туваканово» тип яҙылған....\nСабаҡкүлдә гөрләне һабантуй\nНовости / Башҡортостан // 2-07-2011, 14:29\nРеспублика Хөкүмәтенең рәсми делегацияһын етәкләгән Башҡортостан Республикаһының Премьер-министры Азамат Илембәтов, һабантуйҙа ҡатнашыусыларҙы байрам менән тәбрикләп, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың ҡотлау һүҙҙәрен еткерҙе, Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге даими вәкиле Мөхәмәтулла Хафизовҡа, Ҡоншаҡ районының почетлы гражданы Мөнир Шаһиевҡа, Рәсәйҙең иң көслө атлеттары федерацияһының вице-президенты Эльбрус Ниғмәтуллинға һәм башҡаларға Хөрмәт грамоталарын тапшырҙы. Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Марсель Йосопов, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Илгиз Солтанморатов, Силәбе һәм Ҡурған өлкәләре мөфтөйө Ринат хәҙрәт Раев, Силәбе епархияһы сәркәтибе протоиерей Игорь Шестаков, Татарстан вәкилдәре лә барыһын да ҡотлап, изге теләктәр теләне....\nӘҙәбиәт // 2-07-2011, 14:17\nКеше ғүмере – ағас һымаҡ,\nУйланиһәң бик яҡшыраҡ,\nБер-бер артлы үткән көндәр –\nӨҙөлгән шул алтын япраҡ.\nНовости // 2-07-2011, 14:06\nМәскәүҙә Урта Азиянан килеүсе мигранттарҙың сираттағы тораҡ «комплекс»ы табылған. Баш ҡаланың көнбайышындағы сәнәғәт зонаһына гастарбайтерҙар тотош ҡасаба төҙөп ултыртҡан. Унда ҡырҡлап кеше йәшәй, имеш. Бөтә уңайлыҡтар менән файҙаланалар – һыуытҡыс, телевизор, йомшаҡ балаҫтар, мунса, тренажерҙар бар, хатта секс-ҡол ҡатын да тоталар, ти. Уныһын бик төпкөлгә йәшереп, бикләп ҡуйғандар. Тик һыуҙы ғына ташып эсергә тура килә. Үзбәкстан менән Тажикстан кешеләре шулай әҙәм көнләштереп, Мәскәүҙә теттереп йәшәп ята. Һин тиһәң, йөрөйһөң мәркәз буйлап күсенеп, фатир яллап...\nӘйткәндәй, ҡасаба икегә бүленгән. Береһендә ябай эшселәр йәшәһә, икенсеһендә – түрә. Ул – ялған документ менән көн иткән 42 йәшлек үзбәк. Барыһы ла уға түләп тора икән. Баш осондағы ҡыйыҡ өсөн – 1500 һум....\nХроник сирле чиновник эштән ҡыуыласаҡ?!\nНовости / Рәсәй // 2-07-2011, 14:03\nРәсәй Президенты Дмитрий Медведев Дәүләт хеҙмәте тураһындағы федераль законға үҙгәрештәргә ҡул ҡуйҙы. Бынан ары оҙаҡ ауырыусы чиновникты эшенән ебәрергә рөхсәт ителә.\nӘгәр түрә дүрт ай буйы эшендә килеп күренмәй, сырхаулап ята икән, дәүләт структураһы уның менән төҙөлгән контрактты өҙә. Утһыҙ төтөн булмай, тиҙәрме әле? Тимәк, бар шундай «ыслабый»ҙар. Әлбиттә, ҡыуылған чиновник был осраҡта дүрт ай хеҙмәт хаҡына торошло компенсация ла аласаҡ. Кремль быны үҙе гарантиялай.\nШуны ғына иҫтә тоторға кәрәк: һөнәре буйынса сиргә тарып йә вазифаһын башҡарыуҙа зарарланып «больничный»ҙа оҙаҡ ятҡан начальник ҡурҡмаһын....\nРубрикалар // 2-07-2011, 14:00\nБеҙ, Рәсәй халҡы, сәйәхәт итергә яратабыҙ. Төрлөбөҙ төрлөсә, әлбиттә. Берәүҙәр тик хыялда ғына, кемдер картаға ҡарап, тигәндәй. Ә бына ысынлап та сит илгә сығырға форсат табыусылар үҙҙәрен нисек тоя һуң? Был тәңгәлдә башҡортта бик тә әсе генә әйтем бар: бәйҙән ысҡынған эт кеүек, тигән... Үҙең аңла ла, үҙең һығымта яһа, уҡыусым.\nБер булған хәл дә иҫкә төштө әле. Юҡ, шәхсән үҙем шаһит булманым, виртуаль донъяны «гиҙгәндә» барып сыҡтым яндарына.\nВенгрия. Балатон яры буйында бәләкәй генә милли ресторан. Залда бер пар тыныс ҡына ашай. Беҙҙекеләр иһә күмәк һәм шаулы. Шарап эсәләр, уха ашайҙар, тағы шарап эсәләр, унан гуляш, артабан шарап... Венгрҙарҙың русса белмәүен иҫәпкә алып, Рәсәйсә, «миллисә» иркенләп китеп һөйләшәләр, бәхәсләшәләр. Теге пар ашап бөтөп тора ла быларға саф рус телендә тәмле аш теләй. Шаулы компаниянан берәү, айнығандай булып, ниңә Рәсәйҙән икәндәрен шундуҡ белгертмәүҙәрен һорай....\nСусҡа аҫрарғамы, юҡмы?\nНовости / Рәсәй // 2-07-2011, 13:54\nРәсәйҙе быға тиклем булмаған-ишетмәгән эпидемия баҫып алды. Сусҡаларыбыҙға Африка тағуны (чума) йоғоуға ҡаршы көрәшәбеҙ, йәмәғәт. Был сир шундай киң йәйелде, хатта ки, хөкүмәт кимәлендә шәхси һәм ҙур булмаған фермер хужалыҡтарында «ҡатыморон»дарҙы аҫрауҙы тыйыу тураһында һүҙ йөрөтәләр. Бер көндө виртуаль донъя шундай хәбәрҙәр менән тулы ине. 2008 йылда Рәсәйҙең көньяғында чума тоҡанып киткән. Шунан бирле әллә нисәмә баш сусҡа ҡорбан булған. Сир асыҡланыу менән был малҡайҙар 520 саҡрым радиуста юҡ ителә. Шулай тейеш. Юҡ ителә, тип, эшкәртеүгә оҙатыла инде, колбаса эшләргә (халыҡ шуны тәмләп-тәмләп ашай).\nӘйткәндәй, илдә эпидемия таралып китеүенә Оборона, Эске эштәр министрлыҡтары, Федераль именлек, федераль һаҡ хеҙмәттәре кеүек ведомстволарҙың хәрби частары ғәйепле һанала. Тағун инфекцияһын йөрөткән продукция нәҡ уларҙың келәттәренән шәхси составтың өҫтәленә эләгә, артабан аҙыҡ ҡалдыҡтары аша – йәнә сусҡаларға....


16:18, 22 апрель 2019 версияһы\n128 байт алынған , 2 года назад\n16:26, 7 ноябрь 2018 версияһы (төҙәтеү)\n16:18, 22 апрель 2019 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\n'''Ғүмәров''' — башҡорт һәм татар фамилияһы.\n* [[Ғүмәров Вил Бәшир улы]] (19492.04.1949—22.06.1994) —, шағир.\n* [[Ғүмәров Вәрис Зыяҡай улы]] ([[7 ноябрь]] [] — [[27 август]] [[.11.1928—27.08.2007]]) —, ғалим-табип, юғары мәктәп хеҙмәткәре. Медицина фәндәре кандидаты (1970). СССР Журналистар союзы ағзаһы. 1970—1992 йылдарҙа [[Башҡортостан дәүләт медицина институты]] уҡытыусыһы, 1992—2000 йылдарҙа «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми нәшриәтенең әйҙәүсе мөхәррире. СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1996).\n* [[Ғүмәров Ғариф Мортаза улы]] ([[10 декабрь]] [] — [[18 август]] [[.12.1891—18.08.1974]]) —, башҡорт яҙыусыһы, тәржемәсе. [[«Почёт Билдәһе» ордены]] кавалеры (1955). РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1971). [[Беренсе донъя һуғышы|Беренсе донъя]] һәм [[граждандар һуғышы]]нда ҡатнашыусы. 1934 йылдан [[СССР Яҙыусылар союзы]] ағзаһы.\n* [[Ғүмәров Рәмил Ғәтүф улы]] ([[25 апрель]] [[1953 йыл]] — [[8 апрель]] [[.04.1953—8.04.2018 йыл ]]) —, төҙөүсе, 1995—2018 йылдарҙа [[Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены|Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ орденлы]] «Башнефтепромстрой» тресының генераль директоры. [[Башҡортостан Республикаһы]]ның атҡаҙанған төҙөүсеһе, «[[Рәсәй]]ҙең почётлы төҙөүсеһе» һәм «[[Нефтекама]] ҡалаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн» (2013) маҡтау билдәләре эйәһе.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/883032 ҡабул ителгән


Һуңғы һулыш йорто, тимәгеҙ\nӘҙәм балаһына тауҙай ҡыйынлыҡтарҙы күтәрерлек ғәйрәт һалынған. Ләкин бер һынау хатта иң көслөләрҙең дә бәкәленә һуғып, баш осондағы ҡояшты һүндерергә мөмкин: ғәзизенең дауалап булмаҫлыҡ сиргә тарыуы. Хоҙай биргән тиклем ғүмерҙе ауырыу кеше – баламы ул, оломо – һыҙланыуһыҙ, ғазапһыҙ, ҡурҡыуһыҙ үтергә тейеш – ҡаты ауырыуға дусарҙарға мөнәсәбәт йәмғиәттең миһырбанлыҡ, үҫеш кимәлен күрһәтеүен әйтеп тороу ҙа артыҡтыр. Республикабыҙҙа ундай сырхауҙар һәм уларҙың ғаиләләре өсөн оло терәк, йән таянысы буласаҡ йорт – хоспис төҙөлә башланы. Ул 2021 йылдың көҙөндә сафҡа инер, тип күҙаллана.\nЯҙмабыҙҙың башында Әбйәлил районы Салауат ауылында егерме йыл элек асылған, республикала һәм Рәсәйҙә генә түгел, донъяла ауыл ерендәге берҙән-бер хоспис мөдире Хәлиҙә Ғәйфуллинаның һүҙҙәрен килтергем килә: «Хоспистарҙың ни тиклем мөһимлеген аңлау өсөн бөтәбеҙҙең дә йән сығырҙай ауыртыуҙы татыуы кәрәкме ни?!» (Район дауаханаһының паллиатив ярҙам бүлеге булараҡ эшләүсе хоспис хаҡындағы «Ауыл осондағы тын йорт» тигән мәҡәлә журналыбыҙҙа 2010 йылдың бер һанында баҫылып сыҡҡайны).\nБашҡаларҙың һыҙланыуын уның кеүек үҙ йөрәге аша үткәреүсе бихисап кешеләр оҙаҡ йылдар Өфөлә хоспис төҙөү кәрәклеге хаҡында һүҙ алып бара. Проблема тураһында Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров белгәс, боҙ урынынан ҡуҙғала, етәксе мәсьәләне үҙ күҙәтеүенә ала. Хоспистарға ярҙам итеүсе «Вера» фонды етәксеһе Нюта Федермессер республикаға килгәндән һуң «Өфө хосписы» автоном коммерция булмаған медицина ойошмаһын булдырыу хаҡында күрһәтмәгә ҡул ҡуйыла. Тиҙҙән уның башҡарма директоры итеп йәмәғәтсе, ауыр сирле балаларға булышлыҡ итеүсе «Юғалтыуҙар юҡ» фондын ойоштороусы Радмила Сурначева тәғәйенләнә. Хоспис стационары өсөн медицина хеҙмәткәрҙәрен, административ штабты, волонтерҙарҙы әҙерләү, төҙөлөштө контролдә тотоу, шулай уҡ әлеге мәлдә паллиатив ауырыуҙарға булышлыҡ итеү – ойошма алдында шундай бурыстар ҡуйыла.\n«Рәсәйҙең күп төбәктәрендәге һәм сит илдәрҙәге тәжрибәгә таянып, хоспис дәүләт-шәхси партнерлыҡ нигеҙендә һәм хәйриә ярҙам иҫәбенә төҙөлә. Уның өсөн Өфөнөң көньяҡ ситендә, «Мега» сауҙа комплексы яғында 2,3 гектар ер бүленде. Проектты ғәмәлгә ашырыу һәм йыһазландырыу яҡынса 800 миллион һумға төшәсәк. Стационар 60 урынға иҫәпләнгән, өлкәндәр, балалар, йәштәр өсөн өс бүлектән торасаҡ. Ауырыуҙарға ярҙам күрһәтеүсе медиктарҙың алты күсмә бригадаһы эшләйәсәк. Әле йыйылған аҡса проект эшләүгә, нигеҙ һалыуға етте. Төҙөлөш сезоны тамамланғансы стеналарҙы күтәреп өлгөрөрбөҙ, тип уйлайым», – тип һөйләй Радмила Сурначева.\nРеспубликаның миһырбанлы йөҙөн билдәләйәсәк ойошма етәксеһе һәм уның командаһы тураһында ҡыҫҡаса булһа ла әйтеп китеү кәрәктер. Кескенә коллективта осраҡлылар юҡ – һәр береһен бында үҙ шәфҡәтлелек һуҡмағы алып килгән. Радмила, республикала танылған «Юғалтыуҙар юҡ» фонды директоры булараҡ, онкология менән яфаланыусы балаларға ярҙам итеүҙе маҡсат итеп алған. Бала ҡайғыһын күтәргән әсә ул – 12 йыл элек улы Данилдың яман шештән донъя ҡуйыуы ошо фондты ойоштороуға этәргес була. Ҡаты сирҙән өҙгөләнеүселәрҙең, уларҙың яҡындарының сараһыҙлыҡ алдындағы кисереше уға бөтә тәрәнлегендә таныш, әжәл менән йәшәү араһындағы пәрҙәнең ни тиклем күҙгә күренмәҫ йоҡа икәнен дә ул бик яҡшы белә...\n«Өфө хосписы»ның матбуғат секретары, мохтаж ауырыуҙарға өйҙә ярҙамды ойоштороу координаторы Светлана Ниғмәтуллина иһә, йәш булыуына ҡарамаҫтан, паллиатив ярҙам, яман шеш менән сирләүселәрҙең яҙмышы хаҡында яҙыусы журналист булараҡ билдәле. Байтаҡ йылдар «Изгелек» хәйриә фондында эшләгән. «ТЭФИ» премияһы финалисы, вафат булған онколог Андрей Павленко исемендәге грант еңеүсеһе, «Беҙ ни күрәбеҙ» китабы авторы.\nУның паллиатив ярҙамға мохтаж ауырыуҙар хаҡындағы тарихтарын тыңлап, уйҙарға уйылырлыҡ. «Яңыраҡ Благовещен ҡалаһында булып, ауыр сирле өс баланы бер үҙе тәрбиәләүсе Оксана Дәүләтованың оло рухына таң ҡалып ҡайттым. Игеҙәк улдары ваҡытынан алда, бер килограмдан саҡ ҡына артыҡ булып донъяға килә. Уларға бөгөн 14 йәш. Береһе тыумыштан күрмәй һәм түшәктән тора алмай, икенсеһе атлай, тик ишетмәй, шунлыҡтан һөйләшмәй. Дүрт йәшлек кесе улы атламай ҙа, һөйләшмәй ҙә, тышҡы донъяға мөнәсәбәтен үтә һүлпән белдерә. Аталары, һынауҙарға сыҙамайынса, ғаиләне ташлап киткән. Оло йөрәкле әсәнең, бөтмәҫ мәшәҡәт һәм хәстәргә ҡарамайынса, нурлы, ҡупшы ҡалыуы һоҡланғыс! Тик, ни тиклем көслө булһа ла, ул да тимер түгел бит... Яҙмыштарын ауырыу баланы тәрбиәләүгә арнаған ҡаһарман әсәләр хаҡында туҡтауһыҙ һөйләй алам», – ти Светлана.\n«Өфө хосписы» ойошмаһы, саҡ нигеҙе һалыныуға ҡарамаҫтан, әле үк ғәйәт ҙур изге эштәр башҡара. Мәрхәмәтле ғәмәлдәр дүрт программа буйынса тормошҡа ашырыла. Ауыр сирлеләргә, бигерәк тә түшәктә ятыусыларға гигиена саралары ифрат күп китеүен иҫәптә тотоп, ундай ғаиләләргә памперс, башҡа кәрәкле әйберҙәр илтәләр.\nМедицина ҡорамалдары банкын булдырғандар: коляска, көйләнеүсе карауаттар, һулыш алырға булышлыҡ итеүсе приборҙар, тын юлдарындағы лайланы һурҙыртыусы ҡулайламалар, башҡа төрлө яйланмалар – һораусыларға нимә бар, шуны файҙаланыуға бирәләр. Бер ҡорамалды шәфҡәтле предприятие етәксеһе килтерһә, икенсеһен үҙҙәре инде тотонмаған кешеләр тапшырған.\nШөкөр, ауырыу балаларға шатлыҡ өләшеүҙән бәхет тапҡан оҫталар күп: тылсымлы кондитерҙар уларҙың тыуған көнөнә иҫ киткес матур, тәмле торттар бешерә. Әлбиттә, сабыйҙарҙың күбеһенә шәрбәт ашарға ярамай. Ләкин торттан башҡа тыуған көн буламы ни? Уның өҫтәлде йәмләп ултырыуы уҡ байрам бүләк итә.\n«Теләк телә!» – ауырыуҙарҙың күңел түрендә йөрөгән теләген тормошҡа ашырыуға арналған программа шулай тип атала. Республика сиктәрендә сәйәхәт ҡылыумы, төбәгебеҙҙәге матур ерҙә ял итеүме, үҙе яратҡан билдәле кеше менән осрашыу, йә фотоға төшөүме – ата-әсәләре яҙған хаттар буйынса балаларҙың хыялын бойомға ашырғанда волонтерҙар үҙҙәре лә сикһеҙ ҡыуана. Онкодиспансерҙа дауаланыусы ҡатын-ҡыҙҙар менән осрашҡанда, ләләләргә ҡушып, йөрәк йылыһын бүләк иткән көндө оноторлоҡмо? Юҡ, әлбиттә.\nВолонтерҙарға килгәндә, улар бында ҡырҡтан артыҡ. Ирекмәндәр – башлыса йәштәр, тиеүселәр яңылыша. Ярҙамсылар төрлө йәштә, 35–40 йәштәгеләр айырыуса күп.\nБөгөнгө көндә республикала 20 меңдән ашыу оло кеше һәм 600-ҙән артыҡ бала һауыға алмаҫтай сиргә дусар. Яман шештән генә түгел, нәҫелдән күскән, неврологик ауырыуҙарҙан интегеүселәр, имгәнеп ғәрипләнгәндәр күп араларында. Баштарына, йөрәктәренә ҡан һауып, ҡартлыҡ сирҙәренән кеше көнөнә ҡалыусылар бар. Сир уға тарыусыны ғына түгел, уның бөтә ғаиләһен йыш осраҡта тимер ҡоршау менән ҡамап ҡуя. Сырхауҙы ҡарайым, тип берәүҙәр эшен, икенселәр уҡыуын ҡалдыра. Уға терәк булыу өсөн күңел өлгөргәнлеге, тәрбиәләү өсөн сир хаҡында хәбәрҙар булыу ҙа зарур. «Һыҙланыуҙан, йылдар буйы яҡындарына мәшәҡәт һалыуҙан, өйҙән сыҡмай йәшәүҙән күбеһе йомола, тәрән төшөнкөлөккә бирелә, – ти Светлана. – Хоспис – был ғаиләләр өсөн ҡотҡарыу утрауы булаһы йорт. Сырхауҙар унда йәшәгән арауыҡта яҡындары ла хәл алып ҡаласаҡ бит. Һуңғы һулыш алыу түгел, тән ғазабынан, күңел һыҙланыуынан арыныу, уртаҡ яҙмышлы кешеләр менән танышыу, дуҫлашыу урыны ул хоспис. Сирҙе ауыҙлыҡлап, ҡараштарҙы яҡтыртыр, тәҡдир ебәргән һынауҙы лайыҡлы, дәрәжә менән үтергә ярҙамлашыр ер.\nУның төҙөлөшөн республикабыҙҙа мөмкин тиклем күберәк халыҡ хуплаһын ине. Әле Башҡортостанда хеҙмәткә һәләтле ике миллион кеше йәшәй. Һәр кем бер тапҡыр 400 һум күсерһә лә, меңдәрсә ауырыуҙың ғүмерен оҙайтыуға үҙ өлөшөн индерәсәк».\nАҡса күсереү өсөн банк реквизиттары:\nАНМО «Уфимский хоспис»


Хәҙис-шәрифтәр » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Иман » Хәҙис-шәрифтәр\nҒаиләһенә, Аллаһы Тәғәләнең юлы өсөн ат тәрбиәләүгә сарыф иткән һәм Раббыбыҙ юлында йөрөүселәр өсөн сарыф иткән аҡса ‒ иң дәрәжәлеһелер. Ул – иң сауаплы саҙаҡа.\nҺәр бер мосолман саҙаҡа бирергә тейеш. Әгәр саҙаҡа бирергә малы, байлығы, мөмкинлеге булмаһа, эшләп мал (байлыҡ) тапһын да, шул тапҡанынан саҙаҡа бирһен. Әгәр ҙә был эшкә көсө етмәһә, фәҡирлектә, ярлылыҡта йәшәгәндәргә ярҙам күрһәтһен. Әгәр ҙә был да хәленән килмәһә, изгелек, яҡшылыҡ эшләргә өндәүсе булһын. Һис булмаһа, насарлыҡ, яманлыҡ эшләүҙән тыйылып торһон, башҡаларҙы тыйып торһон. Уның өсөн дә был саҙаҡа булыр.\nХәйер-саҙаҡа биреүҙән бәндәнең малы кәмемәй, киреһенсә, арта. Нахаҡҡа йәбер-золом күргәнен күреп, шуға сабырлыҡ күрһәткән кешенең Аллаһы Тәғәлә алдында дәрәжәһе арта. Кем дә булһа берәү һораныу менән шөғөлләнһә, Хоҙай уның бәрәкәтен юҡҡа сығарыр, ярлылыҡ, фәҡирлек ишеген асыр.\nАллаһы Тәғәлә барлыҡ яҡшы ғәмәлдәрҙе һәм насар эштәрҙе билдәләп ҡуйған. Әгәр бер кеше яҡшы ғәмәл ҡылырға ниәт итеп тә, уны ҡыла алмаһа, Аллаһы Тәғәлә был кешегә ул эште үтәгән кеүек сауап яҙа. Әгәр был кеше яҡшы ғәмәл ҡылырға ниәт итеп, уны үтәһә, Аллаһы Тәғәлә тарафынан был кешегә йөҙ сауап һәм унан да күберәк һәм артығыраҡ сауап яҙыр. Әгәр ҙә кем дә булһа насар эш ҡылырға уйлап, уны эшләүҙән тыйылып торһа, уға сауап яҙыла.\nКәсептең иң хәйерлеһе – хәйләһеҙ булған сауҙа һәм кешенең ҡул, аҡыл көсө менән мал табыуы.\nҺис бер ата үҙ балаһына күркәм холоҡтан артығыраҡ бүләк бирә алмаҫ.\nАлдашыуҙан һәм ялғандан һаҡланығыҙ. Сөнки ул – Йәһәннәм ҡапҡаларының береһе.\nҺине изге ғәмәлең, ҡылған яҡшы эштәрең ҡыуандырһа, күңелеңә рәхәтлек бирһә, ә инде эшләгән насар эштәрең, ҡылған гонаһтарың, хаталарың күңелеңде рәнйетһә, бошондорһа, ҡайғыртһа – һин иманлы бәндә, мөьминһең.\nБерәү малдары һәм холоҡтары менән үҙенән өҫтәгеләргә ҡыҙығып ҡарай икән, үҙенән түбәндәгеләргә лә күҙ һалһын.\nӨс төрлө кешенең доғаһы – атаһының балаһына ҡылған доғаһы, мосафирҙың һәм рәнйетелгән кешенең доғалары, һис шикһеҙ, ҡабул ителер.\nСығыу ваҡыты 9-04-2013, 12:35 | Ҡаранылар: 2119


—тигән һүҙҙәрҙе йыш ишетергә тура килә. Ысынлап та, башҡарған эшеңдең һѳҙѳмтәһе бар икән, ул баһаланырға хоҡуҡлы. Урал аръяғының тѳп уҡыу йорттарының береһе—БДУ-ның Сибай институтында был йәһәттән етди иғтибар бирелә. Уға миҫал итеп, тырыштарҙың һәм әүҙемдәрҙең һәр уңышын күреп, ғәҙел баһа биреүҙе һәм тейешле кимәлдә ярҙам күрһәтеүҙе атарға мѳмкин. Ошо кѳндәрҙә уҡыу йортоноң 24 студенты түләүле тѳркѳмдән бюджет тѳркѳмѳнә күсеп ҡыуанды.\nСараны асып, институт директоры Зиннур Ғѳбәйҙулла улы Йәрмѳхәмәтов студенттарға изге теләктәрен еткерҙе:\n—Бѳгѳн ата-әсәгә балаһын түләүле бүлектә уҡытыу еңелдән түгел. Шуға күрә яҡшы билдәләргә ѳлгәшкән, фән һәм спорт ѳлкәләрендә, йәмғиәт эштәрендә алдынғылыҡты бирмәгән түләүле бүлек студенттарын күҙ уңынан ысҡындырмайбыҙ, мѳмкин тиклем ярҙам ҡулы һуҙырға тырышабыҙ. Әлеге уңышығыҙ һеҙҙе яңы бейеклектәргә әйҙәр, тигән теләктә ҡалам,—тине ул.\nУҡыу йортонда бюджет уҡыу формаһына күсереү мәсьәләһе буйынса махсус комиссия эшләп килә. Улар йылына ике тапҡыр, йәғни йәйге һәм ҡышҡы сессияларҙан һуң йыйылып, лайыҡлы кандидаттарҙы һайлап ала. Мәҫәлән, уҙған уҡыу йылында 50-нән ашыу студент ошондай бәхеткә эйә булғайны.\nТантаналы саранан һуң беҙгә «Технология» факультеты студенттары (һүрәттә) менән аралашыу форсаты тейҙе.\n—Был кѳндѳ ѳмѳтләнеп кѳткәйнем,—ти материалдарҙы художестволы эшкәртеү йүнәләшендә белем алыусы Тимербулат Әфләтүнов.—Беҙҙең институтта йәштәрҙең һәләттәрен үҫтереү ѳсѳн бар мѳмкинлектәр булдырылыуын билдәләр инем.\n2-се курс студенты яҡшы билдәләргә ѳлгәшеп кенә ҡалмай, йәмәғәт эштәрендә лә әүҙем ҡатнаша. Мәҫәлән, уҡырға килгәндең тәүге кѳнѳнән үк «Ете ырыу» халыҡ бейеүҙәре ансамблендә шѳғѳлләнә, шулай уҡ уҡтан атыу түңәрәгенә теләп йѳрѳй. Киләсәктә үҙен шаяндар һәм тапҡырҙар уйындарында һынап ҡарарға ла теләге бар.\nОшо уҡ бүлек студенты Лира Хужабиргәнова ла ѳс йыл эсендә үҙен тик ыңғай яҡтан ғына күрһәтеп ѳлгѳргән. Ул—профсоюз ойошмаһы лидеры, фән юлын да үҙ итә.\nЙылайыр ҡыҙы Гүзәл Ғәйнуллина менән Баймаҡ районында тыуып үҫкән Ғәлиә Мәҡсүтованы бындай уңышҡа яҡшы уҡыуҙары һәм ҡул эштәренә оҫта булыуҙары килтергән.\n—Кешене маҡсат йәшәтә, тиҙәр бит. Шуға күрә тиҫтерҙәребеҙгә тәүәккәл, ныҡышмал булығыҙ, үҙегеҙгә маҡсат ҡуйып, шуға ынтылып йәшәгеҙ, тигән теләктәребеҙҙе еткерәбеҙ,—ти ҡыҙҙар.\nБына шулай, талантлылар һәм тырыштар иғтибарҙан ситтә ҡалмай Сибай институтында. Түләүле бүлектән бюджет урындарына күсереү, бар яҡлап әүҙем студенттарға юғары һәм социаль стипендиялар түләү, тѳрлѳ социаль ярҙамдар булдырылған икән, уҡырға ла, уҡырға, тип теләргә ҡала.


Ә беҙҙең ауылда... (12 август) » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Ә беҙҙең ауылда... (12 август)\n15.08.2016 Ә беҙҙең ауылда... (12 август)\nБыл аҙнала беҙ Бөрйән, Ғафури, Әбйәлил райондарынан хәбәрҙәр ҡабул иттек. Дуҫтар, һеҙҙең дә әйтер һүҙҙәрегеҙ, ауыл тормошонан матур яңылыҡтарығыҙ, теләк-тәҡдимдәрегеҙ булһа, беҙҙең дежур телефонға шылтыратығыҙ – 8-965-923-20-00. Гәзитебеҙҙең электрон адресы: ye02@yandex.ru. “Бәйләнештә” селтәрендә – “Йәшлек” гәзите” төркөмө.\nГөлсиә ҠАҺАРМАНОВА, Бөрйән районының Ғәлиәкбәр ауылы:\n– Беҙ, Ғәлиәкбәр ауылы студенттары, һәр каникулда ла ҡайтып, төрлө уйын, КВН һәм концерт кеүек саралар ойоштороп торабыҙ. Әле бына Буяуҙар байрамын үткәреп, сыр-сыу килдек. Буяуға ҡойондоҡ, һуңынан барыбыҙ ҙа бергәләп Нөгөштә һыу индек. Хәҙерге заманда, “теге-был саралар ойошторолһон, беҙ ҡатнашырбыҙ” тип, берәүҙән дә көтөп торорға түгел. Бына мин буяуҙарҙы үҙем Мәскәүҙән үк алып ҡайттым, йәштәрҙе, балаларҙы йыйҙым да, рәхәтләнеп күңел астыҡ. Бесән ваҡыты булғас, кемдер килә лә алмай ҡалды, шуға ла уҡыуҙар башланғанға тиклем был Холи байрамын тағы ла бер тапҡыр ҡабатларға тип торабыҙ! Әүҙем һәм ҡыҙыҡлы йәшәйек, йәштәр!\nРәүилә ЛОҠМАНОВА, Ғафури районының Сәйетбаба ауылы:\n– Ошо көндәрҙә беҙҙең “Сәйетбаба” башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге һәм “Асанай” халыҡ фольклор ансамбле коллективы Өфө районының Нөрлө ауылы эргәһендә урынлашҡан “Транснефть – Урал” акционерҙар берләшмәһендә үткән һөнәри конкурсты асыу тантанаһында ҡатнашты. Был сара Башҡортостанда тәүге тапҡыр үткәрелә һәм унда ҡатнашыу мөмкинлеге булғанға бик шатбыҙ. Төрлө төбәктән йыйылған нефть тармағы эшселәренә башҡорт халҡының көнкүрешен сағылдырып биҙәлгән тирмә, ауылыбыҙҙың уңған ҡуллы һөнәр эйәләренең ҡул эштәренән күргәҙмә тәҡдим иттек. Ҡунаҡтар оҫта Рабиға Йәрмиеваның күҙҙең яуын алырҙай балаҫтарына хайран ҡалды. Икенсе тирмәлә башҡорт милли ризыҡтарын, аш-һыуыбыҙҙы ауыҙ иттерҙек. Әлбиттә, йыр-моңһоҙ ҙа булмай – тирмә алдында уларҙы төрлө уйын ҡоралында уйнап, йырлап-бейеп ҡаршы алдыҡ.\nӘминә ҒӘЛЕКӘЕВА, Әбйәлил районының Байым ауылы:\n– Беҙҙең Тыныслыҡ урамында “Һаумыһығыҙ, ҡыҙҙар!” байрамы шаулап-гөрләп үтте. Ауылдашыбыҙ Зөһрә Бикҡужина ошо байрамды ойоштороу идеяһы менән бер нисә йыл элек үк янып йөрөй, әммә быйыл ғына уны тормошҡа ашырҙыҡ. 1970 йылда нигеҙ һалынған урамда 30 йорт була, 71 бала мәктәпкә уҡырға йөрөй. Ошо урамдан ғына 18 уҡытыусы ҡатын-ҡыҙ, 20 медицина хеҙмәткәре сыҡҡан. Ауылдың “Шатлыҡ” өлгөлө бейеү ансамбленә, “Әхирәттәр” ағинәйҙәр клубына ла ошо урам ҡатын-ҡыҙҙары күпләп йөрөй. Ауыл ҡатын-ҡыҙҙар советы етәксеһе Айһылыу Мөхәмәтдинова, китапхана мөдире Мәҙинә Ғәскәрова һәм Тыныслыҡ урамы депутаты Мәрзиә Юламанованың әүҙем ҡатнашлығында ойошторолған байрам бик күңелле һәм йөкмәткеле уҙҙы. Ошо урам тарихын, йәшәйешен, кешеләрен сағылдырған фоторәсемдәр береһен дә битараф ҡалдырманы. Иң тәүҙә кейәүгә сыҡҡан Рәйхана Утарбаева, урамға тәүгеләрҙән килен булып төшкән Рәйлә Ғатауллина, иң йәш ейәнсәр Регина Исламова, иң йәш ҡыҙ бала Илсиә Муллағәлләмова билдәләнде. Байрам хәтер-кисерештәргә, йыр-моңға бай булды. Урамыбыҙҙың “Иң татыу урам” тигән исеме лә бар. Тантаналы өлөштән һуң барса ҡатын-ҡыҙ Кесе Ҡыҙыл йылғаһы буйына ағылды. Унда килендәр барыһын да тәмле аш-һыу менән көтә ине. Табын артында ла иҫтәлектәр менән уртаҡлашыу, фоторәсемдәр ҡарау дауам итте. Көн дә матур булғас, йыйылған гүзәл зат һыу инеп, тәбиғәт ҡосағында күңелле ял итте. Киләсәктә лә ошо сараны үткәреп торорға һүҙ ҡуйыштылар.


Алина Алтынбаева: «Кешегә бер йылы һүҙ етә»\n12 Май , 16:20\nРайон дауаханаһының онкология кабинетында шәфҡәт туташы булып эшләгән Алина Алтынбаеваның һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә эшләү стажы әллә ни ҙур булмаһа ла, ул хеҙмәттәштәре һәм пациенттары араһында ихтирам һәм хөрмәт ҡаҙанып өлгөргән. Үҙебеҙҙең Мәләүез ҡыҙы, ҡаланың 1-се мәктәбендә, һуңынан Салауат медицина колледжында белем алған. Күңел ҡушыуы буйынса шәфҡәтле һөнәргә эйә булған белгес артабанғы тормош һәм хеҙмәт юлын тыуған төбәге менән бәйләргә ҡарар итә.\nРайон дауаханаһының онкология кабинетында шәфҡәт туташы булып эшләгән Алина Алтынбаеваның һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә эшләү стажы әллә ни ҙур булмаһа ла, ул хеҙмәттәштәре һәм пациенттары араһында ихтирам һәм хөрмәт ҡаҙанып өлгөргән.\nҮҙебеҙҙең Мәләүез ҡыҙы, ҡаланың 1-се мәктәбендә, һуңынан Салауат медицина колледжында белем алған. Күңел ҡушыуы буйынса шәфҡәтле һөнәргә эйә булған белгес артабанғы тормош һәм хеҙмәт юлын тыуған төбәге менән бәйләргә ҡарар итә. 2014 йылдан 2019 йылға тиклем районыбыҙ дауаханаһында участка медсестраһы булып эшләй, аҙаҡтан онкология кабинетына күсә.\nЙәш кенә булыуына ҡарамаҫтан, ваҡытында бирелгән кәрәк кенә кәңәшкә, яғымлы ҡарашҡа, йылы һүҙгә мохтаж ауыр сирлеләр өсөн Алина Миҙхәт ҡыҙы күптән үҙ кешегә әйләнгән. Мәкерле ауырыу менән көрәшеүселәр үҙҙәренә ҡул һелтәп ҡуймаһындар, табип күрһәтмәләрен дөрөҫ үтәһендәр өсөн күп тырышлыҡ һала йәш белгес.\n- Дарыуҙар, төрлө процедуралар менән дауаланған пациенттар өсөн психологик ярҙам да берҙәй мөһим, уларҙың һәр ҡайһыһына дәртләндерерлек, артабан йәшәргә көс бирерлек һүҙҙәр әйтәм, күңелдәрен күтәрергә, иғтибар бирергә тырышам, - ти шәфҡәт туташы.\nВаҡыт менән иҫәпләшмәй эшләгән, үҙ бурыстарына яуаплы ҡараған шәфҡәт туташын врачтар ҙа хөрмәт итә.\nДауахананың йәш онкологы Руслан Венедиктов менән эшләүҙе ярты бәхет тип һанай Алина Миҙхәт ҡыҙы, үҙенең башҡа хеҙмәттәштәре хаҡында ла ул тик яҡшы фекерҙә. Кеше һаулығын хәстәрләүгә һәм уның ғүмере һағында тороуға бағышланған өлкәлә берҙәмлек һәм татыулыҡ талап ителә, дөйөм көстө бергә туплағанда ғына ыңғай һөҙөмтәгә ышаныс тоторға мөмкин икәне билдәле.\nҮҙен күп медицина серҙәренә төшөндөргән врачтар Гөлназ Исламоваға, Татьяна Холостоваға, дауахананың өлкән шәфҡәт туташы Суфия Исламоваға һәм участка хеҙмәтенең өлкән медсестраһы Юлия Шонгуроваға рәхмәтле йәш белгес.\nУның тырыш хеҙмәте дауахана етәкселеге тарафынан юғары баһаланып, Маҡтау Грамотаһына лайыҡ булған.\n- Һайлаған һөнәремде, башҡарған эшемде яратам, дауаханаға ашығып, ашҡынып киләм. Тап ошо өлкәне һайлағаныма әлегә тиклем бер тапҡыр ҙа үкенгәнем булманы, киләсәктә лә шулай булырына иманым камил, - ти әңгәмәсем.\nКешеләрҙе яратҡан кешелекле һәм кеселекле шәфҡәт туташының әйткәндәре тура килһен һәм медицина өлкәһендә уның кеүек хеҙмәткәрҙәр күберәк булһын ине.


Өфөнөң Аксаков урамында урынлашҡан дүрт ҡатлы административ бинала сыҡҡан янғында 8 кеше һөрөм газына ағыуланған\nӘле тәртип һаҡлау органдары ваҡиға урынында тикшереү үткәрә. Бинала янғын көндөҙгө бсәғәт беренсе яртылар тирәһендә сыға. Тәүҙә ҡотҡарыусыларға офис бүлмәләренән кешеләрҙе эвакуациялау бурысы йөкмәтелә. Янғын һүндереүгә ун берәмек техника һәм утыҙға яҡын ҡотҡарыусы йәлеп ителгән. Ут яҡынса бер сәғәт эсендә һүндерелә.


Йәһүәнең фатихаһы өсөн көрәшеүегеҙҙе дауам итегеҙ — Күҙәтеү манараһының ОНЛАЙН КИТАПХАНАҺЫ\nw16 сентябрь 12—16 бб.\nЙәһүәнең фатихаһы өсөн көрәшеүегеҙҙе дауам итегеҙ\nСЫҘАМЛЫҠ ФАТИХАЛАРҒА КИЛТЕРӘ\nФАТИХАЛАР ӨСӨН КӨРӘШЕРГӘ ӘҘЕР БУЛЫҒЫҘ\nЙӘҺҮӘНЕҢ ФАТИХАҺЫ ӨСӨН АРТАБАН ДА КӨРӘШЕГЕҘ\n«Һин Алла менән дә, әҙәм балалары менән дә көрәштең һәм еңдең» (БАШ. 32:28).\nЙЫРҘАР: 23, 38\nЯҡуп менән Рәхиләнең миҫалынан нимәгә өйрәнеп була?\nЙософтоң миҫалы беҙҙең өсөн ҡайһы яҡтан үрнәк булып тора?\nПавелдың миҫалынан нимәгә өйрәнеп була?\n1, 2. Йәһүәнең хеҙмәтселәре нимәгә ҡаршы торорға тейеш?\nБЕРЕНСЕ тоғро кеше Һабилдан башлап беҙҙең көндәргә тиклем Алла хеҙмәтселәре көрәш алып бара. Илсе Павел еврей мәсихселәренә яҙғанса, был хеҙмәтселәр «ғазаптарға ҡаршы көрәшеүҙә ныҡ тор[ған]», шулай итеп улар Йәһүәнең илтифатын һәм фатихаһын эҙләгән (Евр. 10:32—34). Павел мәсихселәр алып барған көрәште грек ярыштарында, мәҫәлән, йүгерештә, алышта йә йоҙроҡ һуғышында ҡатнашҡан атлеттарҙың көс ҡуйыуҙары менән сағыштырған (Евр. 12:1, 4). Бөгөн беҙ тормош өсөн йүгерештә ҡатнашабыҙ һәм дошмандар менән осрашабыҙ. Улар иғтибарыбыҙҙы ситкә йүнәлтергә, беҙҙе ҡолатырға, шатлыҡтан һәм киләсәктәге фатихаларҙан мәхрүм итергә теләй.\n2 Беҙ Шайтан һәм уның яуыз донъяһына ҡаршы ҡаты көрәш алып барабыҙ (Ефес. 6:12). Донъяның «ҡәлғәләрен[ән]», мәҫәлән, уның тәғлимәттәренән, фәлсәфәһенән һәм әхлаҡһыҙлыҡ ҡылыу, тәмәке тартыу, иҫерткес эсемлектәргә әүәҫләнеү йә наркотик ҡулланыу кеүек зыянлы ғәҙәттәренән ситтә тороу үтә мөһим. Бынан тыш, беҙ һәр ваҡыт гонаһлы тәндең көсһөҙ яҡтары һәм рух төшөнкөлөгө менән көрәшергә тейеш (2 Кор. 10:3—6; Кол. 3:5—9).\n3. Алла беҙҙе нисек дошмандарыбыҙға ҡаршы көрәшергә өйрәтә?\n3 Шундай көслө дошмандарҙы еңеү мөмкинме? Эйе, тик көрәшмәйенсә булмай. Боронғо заманда үткәрелгән йоҙроҡ һуғыштарын күҙ уңында тотоп, Павел үҙе хаҡында былай тигән: «Һауаға һуғыусы кеүек... киҙәнмәйем» (1 Кор. 9:26). Йоҙроҡ һуғышында ҡатнашҡан атлет кеүек, беҙ ҙә дошмандарыбыҙҙың һөжүмдәрен кире ҡағырға тейеш. Йәһүә беҙҙе быға өйрәтә һәм көрәшеүҙә ярҙам итә. Ул үҙенең Һүҙе аша беҙгә ғүмеребеҙҙе һаҡлап ҡала алған кәңәштәр бирә. Ул шулай уҡ беҙгә Изге Яҙмаға нигеҙләнгән баҫмалар, йыйылыш осрашыуҙары һәм конгрестар аша ярҙам итә. Белгәндәрегеҙҙе тормошта ҡулланаһығыҙмы? Ҡулланмаһағыҙ, «һауаға һуғыусы кеүек» булыр инегеҙ.\n4. Яманлыҡтан еңелмәҫ өсөн нимә эшләргә?\n4 Дошмандарыбыҙ беҙгә көтмәгәндә һөжүм итергә йә көсһөҙ сағыбыҙҙа килтереп һуғырға мөмкин. Шуға күрә беҙ һәр ваҡыт уяу торорға тейеш. Изге Яҙма былай тип киҫәтә: «Яманлыҡтан еңелмә, ә яманлыҡты яҡшылыҡ менән ең» (Рим. 12:21). «Яманлыҡтан еңелмә» тиелгән икән, тимәк, беҙ яманлыҡты еңә алабыҙ. Быны эшләр өсөн көрәшеүебеҙҙе дауам итергә кәрәк. Ә әгәр беҙ һөжүмдәрҙе кире ҡаҡмай башлаһаҡ һәм көрәшеүҙән туҡтаһаҡ, Шайтан, уның яуыз донъяһы һәм гонаһлы тәнебеҙ беҙҙе еңер ине. Бер ваҡытта ла Шайтанға үҙегеҙҙе ҡурҡытырға һәм бирешергә мәжбүр итергә рөхсәт итмәгеҙ! (1 Пет. 5:9)\n5. а) Алланың фатихаһы өсөн көрәште дауам итергә нимә ярҙам итә ала? б) Беҙ Изге Яҙмала иҫкә алынған ниндәй кешеләрҙең миҫалдарын ҡарап сығырбыҙ?\n5 Еңер өсөн көрәшселәр үҙҙәренең ни өсөн көрәшеүен иҫтә тоторға тейеш. Алланың илтифатына һәм фатихаһына эйә булырға теләһәк, беҙгә иғтибарҙы Еврейҙарға 11:6-ла яҙылған бындай һүҙҙәргә тупларға кәрәк: «[Аллаға] килеүсе һәр кем Алланың барлығына һәм Уны эҙләгән кешеләргә Унан әжер аласағына ышанырға тейеш». «Эҙләү» тип тәржемә ителгән грек телендәге ҡылым тырышлыҡтарҙың көсөргәнешлегенә һәм тупланғанлығына баҫым яһай (Ғәм. 15:17, ЯДТ). Изге Яҙмала Йәһүәнең фатихаһын алыр өсөн бар көсөн һалған ирҙәрҙең һәм ҡатындарҙың яҡшы миҫалдары килтерелә. Яҡуп, Рәхилә, Йософ һәм Павел эмоциональ һәм физик яҡтарҙан күп көс алған һынауҙарға дусар булған. Әммә, сыҙам булып ҡалғанға, улар мул фатихалар урған. Беҙ был тырыш көрәшселәрҙән нимәгә өйрәнә алабыҙ?\n6. Яҡупҡа сыҙам булырға нимә ярҙам иткән, һәм ул нисек бүләкләнгән? (Мәҡәлә башындағы рәсемде ҡарағыҙ.)\n6 Ырыу башлығы Яҡуп сыҙамлыҡ менән көрәш алып барған, сөнки Йәһүәне яратҡан, рухи нәмәләрҙе ҡәҙерләгән һәм Йәһүәнең, тоҡомоңдо фатихалармын, тигән вәғәҙәһенә ныҡ ышанған (Баш. 28:3, 4). Бына ни өсөн яҡынса 100 йәшендә ул Алланың фатихаһына эйә булыр өсөн көсөнән килгәндең барыһын эшләгән, хатта кеше ҡиәфәтенә ингән фәрештә менән алышҡан. (Башланмыш 32:24—28-ҙе уҡығыҙ.) Ҡеүәтле фәрештә менән көрәшер өсөн, Яҡуп әллә шул тиклем көслө булғанмы? Әлбиттә, юҡ! Әммә ул бик тәүәккәл көрәшкән, сигенеү уның уйында ла булмаған! Ахыр сиктә ул сыҙамлығы өсөн бүләкләнгән. Уға есеменә тап килерлек Израиль тигән исем бирелгән (мәғәнәһе «Алла менән көрәшеүсе» йә «Алла көрәшә»). Яҡуп мул итеп бүләкләнгән — Йәһүәнең илтифатын һәм фатихаһын алған. Беҙ ҙә шуға ынтылабыҙ.\n7. а) Рәхилә ниндәй ауыр хәл кисергән? б) Нимә ярҙамында ул көрәшеүен дауам итә алған һәм ахыр сиктә ниндәй фатихалар урған?\n7 Яҡуптың яратҡан ҡатыны Рәхилә лә Йәһүәнең Яҡупҡа биргән вәғәҙәһен нисек үтәйәсәген күрергә бик теләгән. Әммә еңә алмаҫлыҡ булып күренгән бер ауырлыҡ булған: Рәхилә балаға уҙа алмаған. Ул ваҡытта был ҙур ҡайғы тип һаналған. Рәхилә бик бойоҡҡан, әммә хәлен бер нисек тә үҙгәртә алмаған. Был ауыр хәлдә сыҙам булып ҡалыр өсөн Рәхилә эмоциональ һәм физик көстө ҡайҙан тапҡан? Ул бер ҡасан да өмөтөн өҙмәгән. Киреһенсә, ул, тағы ла тырышыбыраҡ доға ҡылып, көрәшеүен дауам иткән. Йәһүә Рәхиләнең эскерһеҙ доғаһын ишеткән һәм уны балаға уҙыу мөмкинлеге менән фатихалаған. Рәхиләнең шатлыҡтан: «Йәнасыҡ ярыштым мин, ...бына мин еңдем», — тип ҡысҡырып ебәргәне бер ҙә ғәжәп түгел (Баш. 30:8, 20—24).\n8. Йософ күп йылдар буйына ниндәй ауыр һынауҙар кисергән, һәм уның үҙен тотоуы нисек беҙҙең өсөн яҡшы өлгө булып тора?\n8 Шик тә юҡ, Яҡуп менән Рәхилә ҡалдырған сыҙамлыҡ өлгөһө улдары Йософҡа көслө йоғонто яһаған һәм уға иман һынауҙарында ныҡ булып ҡалырға ярҙам иткән. Йософҡа 17 йәш булғанда, уның тормошо аҫты өҫкә килгән. Көнләшеүҙәре арҡаһында ағалары уны ҡоллоҡҡа һатып ебәргән. Һуңыраҡ ул Мысырҙа, нахаҡҡа ғәйепләнеп, йылдар буйы төрмәлә ултырған (Баш. 37:23—28; 39:7—9, 20, 21). Йософ өмөтһөҙлөккә бирелмәгән; ул шулай уҡ рәнйеү хисенә лә үҙен биләп алырға рөхсәт итмәгән һәм ағаларынан үс алыр өсөн мөмкинлектәр эҙләмәгән. Бының урынына ул бөтә иғтибарын Йәһүә менән мөнәсәбәттәренә туплаған (Лев. 19:18; Рим. 12:17—21). Йософтоң үрнәге беҙгә ярҙам итә ала. Мәҫәлән, насар шарттарҙа үҫһәк йә хәҙерге шарттарыбыҙ өмөтһөҙ булып күренһә, беҙгә артабан да, ныҡышмалылыҡ күрһәтеп, көрәшергә кәрәк. Шулай эшләһәк, Йәһүә беҙҙе һис шикһеҙ фатихалаясаҡ. (Башланмыш 39:21—23-тө уҡығыҙ.)\n9. Яҡуп, Рәхилә һәм Йософтан өлгө алып, Йәһүәнең фатихаһы өсөн көрәшкәндә, беҙгә ниндәй тырышлыҡтар һалырға кәрәк?\n9 Һеҙҙең өсөн һынау була алған берәй хәлгә юлыҡһағыҙ, ни эшләргә? Бәлки, һеҙ ғәҙелһеҙлек, кире мөнәсәбәт йә мыҫҡыллау менән осрашҡанһығыҙҙыр. Йәки берәйһе, бәлки, көнләшкәнгә, һеҙҙе нахаҡҡа ғәйепләйҙер. Бирешмәгеҙ! Йәһүәгә артабан да шатлыҡ менән хеҙмәт итергә Яҡуп, Рәхилә һәм Йософҡа нимә ярҙам иткәне хаҡында онотмағыҙ. Алла уларҙы нығытҡан һәм фатихалаған, сөнки улар һәр ваҡыт рухи нәмәләрҙе бик ҡәҙерләгән. Улар шулай уҡ көрәшеүен дауам иткән һәм ҡайнар доғалары буйынса эш иткән. Беҙ был яуыз донъя төҙөлөшөнөң иң һуңғы көндәрендә йәшәйбеҙ, шуға күрә өмөтөбөҙгә нығыраҡ тотонор өсөн етди сәбәп бар! Йәһүәнең илтифатына эйә булыр өсөн бар көсөгөҙҙө ҡуйырға, йәғни көрәшергә әҙерһегеҙме?\n10, 11. а) Ни өсөн ҡайһы саҡ Алланың фатихаһы өсөн көрәшергә кәрәк? б) Нимә ярҙамында беҙ тормошта дөрөҫ һайлау яһарбыҙ, төшөнкөлөктө еңербеҙ һәм иғтибарҙы ситкә йүнәлтмәйенсә Аллаға хеҙмәт итербеҙ?\n10 Ниндәй осраҡтарҙа беҙгә Алланың фатихаһы өсөн көрәшергә тура килә? Күптәр үҙҙәренең көсһөҙ яҡтары менән көрәш алып бара. Кемдер вәғәзгә ыңғай ҡараш һаҡлар өсөн күп көс һала. Ҡайһы берәүҙәргә, насар һаулыҡ йә яңғыҙлыҡ тойғоһона ҡарамаҫтан, сыҙам булып ҡалырға кәрәк. Үҙҙәрен рәнйеткән йә үҙҙәренә ҡаршы гонаһ ҡылған кешеләрҙе ғәфү итер өсөн күп тырышлыҡ һалған мәсихселәрҙе лә оноторға ярамай. Хәҡиҡәттә күпме генә йылдар булһаҡ та, барыбыҙға ла тоғроларҙы фатихалаған Аллаға хеҙмәт итергә ҡамасаулаған нәмәләр менән көрәшергә кәрәк.\nҺеҙ Алланың фатихаһы өсөн көрәшәһегеҙме? (10, 11-се абзацтарҙы ҡарағыҙ.)\n11 Әлбиттә, тормошта дөрөҫ һайлау яһау һәм мәсихсе юлы менән барыу бик ауыр булырға мөмкин, айырыуса дыуамал йөрәк беҙҙе кире яҡҡа тартҡанда (Ирем. 17:9). Ундай насар йоғонтоға әҙ генә булһа ла бирелгәнегеҙҙе абайлаһағыҙ, шунда уҡ изге рух һорап доға ҡылығыҙ. Доға һәм изге рух һеҙгә Йәһүә фатихалаған юлда ҡалырға көс бирәсәк. Доғаларығыҙ буйынса эш итегеҙ. Көн дә Изге Яҙманан бер өҙөк уҡығыҙ, шәхси өйрәнеү өсөн ваҡыт бүлегеҙ һәм ғаилә менән ғибәҙәт ҡылыу кисен даими үткәрегеҙ. (Зәбур 119:32-не уҡығыҙ*.)\n12, 13. Ике мәсихсегә насар теләктәр менән көрәшеүҙә нимә ярҙам иткән?\n12 Алланың Һүҙе, изге рухы һәм Изге Яҙмаға нигеҙләнгән әҙәбиәт мәсихселәргә дөрөҫ булмаған теләктәрҙе еңергә ярҙам итә. Быға күп миҫалдар бар. Бер йәш кенә ағай-ҡәрҙәш 2003 йылдың 8 декабрь һанындағы «Уянығыҙ!» журналында (урыҫ) «Гонаһлы теләктәр менән нисек көрәшергә?» тигән мәҡәләне уҡыған. Был мәҡәлә уға нисек тәьҫир иткән? «Мин насар уйҙар менән көрәшәм. Мәҡәләлә, күптәргә гонаһлы теләктәр менән көрәшеүе айырыуса ауыр, тигән һүҙҙәрҙе уҡығас, мин үҙемде ҡәрҙәшлектең өлөшө итеп хис иттем һәм үҙемдең яңғыҙ түгел икәнемде аңланым». Был ағай-ҡәрҙәш шулай уҡ 2003 йылдың 8 октябрь һанындағы «Уянығыҙ!» журналының (урыҫ) «Алла традицион булмаған йәшәү рәүешен хуплаймы?» тигән мәҡәләһенән файҙа алған. Мәҡәләне уҡығанда, ул шуға иғтибар иткән: ҡайһы берәүҙәр өсөн был көрәш тәнде интектереп торған «сәнскәк[кә]» тиң (2 Кор. 12:7). Тәҡүә булып ҡалыр өсөн көрәшеүҙәрен дауам итһәләр ҙә, улар киләсәккә ыңғай ҡараш һаҡлай. Ағай-ҡәрҙәш былай ти: «Был фекер миңә көн һайын тоғролоҡ һаҡларға ярҙам итә. Мин Йәһүәнең үҙ ойошмаһы аша беҙгә был яуыз донъяла иҫән ҡалырға ярҙам иткәне өсөн бик рәхмәтлемен».\n13 АҠШ-та йәшәгән бер апай-ҡәрҙәштең миҫалын ҡарап сығайыҡ. Ул былай тип яҙа: «Беҙгә гел үҙ ваҡытында һәм иң кәрәкле рухи аҙыҡ биреп тороуығыҙ өсөн рәхмәт әйткем килә. Миңә йыш ҡына мәҡәләләр тап минең өсөн яҙылған кеүек тойола. Күп йылдар мин Йәһүә нәфрәт иткән бер эшкә этәргән көслө теләк менән көрәшәм. Ҡайһы ваҡыт көрәшеүҙән туҡтағым килә. Йәһүәнең мәрхәмәтле һәм кисереүсән икәнен беләм, әммә насар теләктән һаман арынмағанға һәм күңел түремдә был теләкте нәфрәт итмәгәнгә, мин үҙемде уның ярҙамына лайыҡһыҙ итеп хис итәм. Өҙлөкһөҙ дауам иткән был көрәш тормошомдо бик ныҡ ҡатмарландыра. [...] 2013 йылдың 15 март һанындағы „Күҙәтеү манараһы“нда (тат.) „Йөрәгегеҙ Йәһүәне белергә теләйме?“ тигән мәҡәләне уҡығас, мин Йәһүәнең ысындан да миңә ярҙам итергә теләгәнен аңланым».\n14. а) Павел эсендә барған көрәш тураһында нимә яҙған? б) Беҙ көсһөҙ яҡтарыбыҙға ҡаршы көрәштә нисек еңә алабыҙ?\n14 Римдарға 7:21—25-те уҡығыҙ. Павел камил булмаған тәндең көсһөҙ яҡтары һәм насар теләктәре менән көрәшеү ни тиклем ауыр икәнен үҙ тәжрибәһенән белгән. Әммә ул шуға инанған: доға ҡылып Йәһүәгә таянһа һәм Ғайса Мәсихтең йолом ҡорбанына ышанһа, ул эсендә барған көрәштә еңә ала. Ә беҙҙең турала нимә әйтеп була? Беҙ ҙә гонаһлы тәнебеҙҙең көсһөҙ яҡтарына ҡаршы көрәштә еңә алабыҙ. Бының өсөн беҙ нимә эшләргә тейеш? Павелдан өлгө алып, йолом ҡорбанына иман итергә һәм үҙ көсөбөҙгә түгел, ә тулыһынса Йәһүәгә таянырға кәрәк.\n15. Доға беҙгә нисек тоғро һәм һынауҙарҙа сыҙам булып ҡалырға ярҙам итә ала?\n15 Ҡайһы саҡта Йәһүә беҙгә берәй проблема арҡаһында ни тиклем ныҡ борсолоуыбыҙҙы күрһәтергә мөмкинселек бирә. Мәҫәлән, беҙ (йә ғаиләбеҙҙең ағзаһы) ҡаты сирләп китһәк йә ғәҙелһеҙлек менән осрашһаҡ, ни эшләргә? Тоғро, шат һәм рухи яҡтан уяу булып ҡалырға көс һорап ҡайнар доғалар ҡылһаҡ, тулыһынса Йәһүәгә таяныуыбыҙҙы күрһәтербеҙ (Флп. 4:13). Павел көндәрендә һәм хәҙерге ваҡытта йәшәгән күп кенә Алла хеҙмәтселәренең миҫалдарынан күренеүенсә, доға ауырлыҡтарҙа сыҙам булып ҡалырға көс һәм ҡыйыулыҡ өҫтәй.\n16, 17. Көрәшсе булараҡ, һеҙ тәүәккәллек менән нимә эшләргә йыйынаһығыҙ?\n16 Иблис беҙҙең, бирешеп, көрәшеүҙән туҡтауыбыҙҙы күрергә бик теләй. Тәүәккәллек менән «яҡшылыҡты тотоғоҙ» (1 Фес. 5:21). Шайтанға, уның яуыз донъяһына һәм гонаһлы тәндең көсһөҙ яҡтарына ҡаршы көрәштә еңә алыуығыҙҙа бер ҙә шикләнмәгеҙ. Бының өсөн Алланың һеҙҙе нығыта алыуына тулыһынса ышанырға кәрәк (2 Кор. 4:7—9; Гал. 6:9).\n17 Нимә генә булмаһын, көрәшеүҙән туҡтамағыҙ. Бирешмәгеҙ. Ныҡышмал булығыҙ. Һис тә шикләнмәгеҙ, «һеҙ бер нәмәгә лә мохтаж булмаһын өсөн», Йәһүә «өҫтөгөҙгә фатихалар яуҙырасаҡ» (Мал. 3:10).\nЗәбур 119:32: «Әмерҙәрең юлынан ихлас йүгерермен, сөнки һин улар өсөн күңелемде киңәйтәһең».


Инфоурок › Начальные классы › Конспекты › Урок по башкирскому языку на тему " Халыҡ йырҙары" 4класс\nХалыҡ йырҙары-халыҡ күңеленең көҙгөһө.\nТема.Тарихи йырҙар һәм ҡылым һөйкәлештәре.\nМаҡсат. 1. Башҡорт халыҡ ижадының бер төрө булараҡ тарихи йырҙар тураһындағы белемдәрҙе системалаштырыу ҡылым һөйҡәлештәрен нығытыу.\n2. Уҡыусыларҙың зирәклек, отҡорлоҡ сифаттарын арттырыу. Телмәрен үҫтереү.\n3. Уҡыусыларҙа халыҡтың ауыҙ-тел ижадына, тарихына мәҙәниәтенә һөйөү тәрбиәләү.\nПлакаттар, карточкалар. Таблицалар.\nДәрес барышы. Ниндәй гүзәл халыҡ йыры,\nКүпме көс, тәрәнлек бар.\nБеҙҙе бөтә ғүмер буйы\nОҙатып килә улар.\nҺаумыһығыҙ, уҡыусылар, ҡунаҡтар. Әйҙәгеҙ дәресте йылмайыу менән башлайыҡ. Бер – беребеҙгә ҡарайык һәм йылмаяйыҡ. Һәр ваҡытта бер – беребеҙгә мәрхәмәтле, алсаҡ, ярҙамсыл булайыҡ.\nКеше ҡасан матур була.\nКеше матур була шул саҡта –\nҮҙе яҡҡан усаҡҡа.\nКем башҡорт телен ярата, арыбыҙ менән танышырға килделәр.\nШулар бөгөн беҙгә килһен\nРәхим итһен дәрескә.\nДәрестең маҡсаты менән танышыу.\nБөгөн беҙ бер – беребеҙҙе тыңларға, уйларға, фекерләргә, үҙ фекеребеҙҙе әйтергә өйрәнербеҙ.\nҺеҙгә ҙур уңыштар, дәрестә әүҙем генә ҡатнашып ултырыуығыҙҙы теләйем.\nӨй эшен тикшерү,актуалләштерү.\nҮткән дәрестә беҙ халыҡ ижады жанрҙарының ниндәй төрө менән танышҡан инек.\nҺеҙҙең был теманы нисек үҙләштереүгеҙҙе тикшерү өсөн мин һеҙгә тест әҙерләнем. /Тест һорауҙарына яуап биреү./\nСеңләүҙе кемдәр башҡарған.\nа/ ата - әсәләр,\nСеңләүҙәрҙә теләк йырын кем башҡара\nа/ ҡыҙҙың ата - әсәһе,\nСеңләүҙәрҙә ниндәй тойғолар өҫтөнлөк итә\nв/ рәхмәт әйтеү,\nСеңләүҙәрҙә ниндәй һүрәтләү саралары осрай\nСеңләү ниндәй йола менән бәйләнгән\n/Парҙарҙа тикшереү, баһалау/.\nТема өҫтөндә эш.\nӘ хәҙер, уҡыусылар, башҡорт теленең үҙенсәлектәрен иҫкә төшөрөп, нығытып китәйек.\nИғтибар менән уҡырға, аҫтына һыҙылған һүҙҙәр тураһында нимә әйтә алаһығыҙ.\nЭштәреңдә үрнәк бул,\nЫласындай йыраҡ бул,\nИрең өсөн терәк бул,\nЯман эштән йыраҡ бул.\nБул – бойороҡ һөйкәлеше ҡылымы.\nБойороҡ һөйкәлеше ҡылымы нимә аңлата.\nБойороҡ һөйкәлеше ҡылымы бойороуҙы үтенеүҙе аңлата.\nЙәмле генә Урал буйын ташлап\nЙөрөһә - шарт һөйкәлеше ҡылымы.\nУл нимә белдерә.\nШарт һөйкәлеше ҡылымы эш – хәрәкәттең шарт булып килеүен белдерә.\nИрҙәр үлә, башына һала,\nУлар нимә аңлата.\nХәбәр һөйҡәлеше ҡылымдары эш – хәрәкәттең эшләнеүе йәки эшләнмәүе тураһында хәбәр итә.\nХәбәр һөйкәлеше ҡылымдарының тағы ниндәй үзенсәлеҡтәре бар.\nУлар зат, һан заман менән үҙгәрәләр.\nӘлеге ҡылымдар ниндәй заманда тора. /хәзерге./\nХәзер шул ҡылымдарҙы киләсәк заманға ҡуйып уҡып күрһәтегеҙ.\nҺала – һалыр – һаласаҡ\nҮлә- үләр – үләсәк\nҠала – ҡалыр – ҡаласаҡ.\n/киләсәк заман ике төрлө яһала/\nӘ үткән замандагы хәбәр һөйкәлеше тураһында нимә әйтә алаһыгыҙ.\nҮткән заманда хәбәр һөйкәлеше ҡылымдары шаһитлы һәм шаһитһыҙ булырга мөмкин.\nБеренсе вариант – Шаһитлы үткән заман.\nКүп ирҙәр башын …… .\nИрҙәр ….., башын ….. ,\nБөтмәҫ дандары ….. .\nИкенсе вариант - Шаһитһыҙ үткән заман.\nДәресебеҙҙең беренсе өлөшөн тамамлап ял итеп алайыҡ.\nБер тигәс тә ни яман\nБер дуҫың да булмаһа шул яман.\nИке тигәс тә ни яман.\nИкеле алһаң шул яман.\nӨс тигәс тә ни яман\nӨс туғаның дошманлашһа, шул яман.\nДүрт тигәс тә ни яман.\nДүртлек яуап биреп өслө ҡуйһалар, шул яман.\nБиш тигәс тә ни яман.\nБишле алып булмаһа, шул яман.\n-Укыусылар, иғтибар итегеҙ әле, ҡылым һөйкәлештәрен ҡабатланғанда беҙҙең күнегеүҙәр ҡайҙан алынған ине.\n- Тимәк, беҙ бөгөн тағы нимә тураһында һөйләшәсәкбеҙ.\n- йырҙар тураһында.\nАта – бабам күптән донъя ҡуйған,\nКөл – тупраҡҡа инде әйләнгән.\nУлар рухы менән бәйләнгән.\nКүкрәгемдә - ата-бабам көсө,\nӘ ҡандары тибә тамырҙа.\nМин тыуғанмын ерҙә ғүмер буйы\nАтайсал тип өҙөлөп янырға.\nЮҡ. Юҡ. Рәнйетмәнем һис ҡасан да\nМаҡтап йырлармын мин улар данын\nКиң илемдең күркен, ырыҫын.\n-Йәмле Урал тауы буйҙарында\nҠымыҙлыҡтан йыуан йыуа.\nЭскенәйең бошоп, йөрәген янһа,\nЙырлап ала торған бар,\nТип йырлаған борон башҡорт халҡы.\nСөнки ул йыр яратҡан.\n-Йыр – фольклорҙың киң таралған төрҙәренең береһе. Донъяла Кеше йырһыҙ йәшәй алмай. Йыр борон – борондан халыҡтың тоғро юлдашы булған. Кеше эш эшләгәндә лә, көтөү көткәндә лә йыш ҡына йырлап йөрөр булған. Әле лә шулай. Кеше сабый сағында әсәһе йырлаған сәңгелдәк йырҙарын тыңлый, туй һәм байрамдарҙа бейеү көйҙәрен, таҡмаҡ йырҙарын ишетә, мәжлестәрҙә төрлө оҙон, ҡыҫҡа йырҙарҙы йырлай.\nЙыр – кешенең күңел күрке булып әүерелгән. Халыҡ үҙе әйткәнсә, йыр күңеллегә ҡыуаныс, Һағышлыға йыуаныс ул. Ул үҙенең шатлығын да, һағышын да йырға һалған. Йыр менән күңелеңдәген әйтеп биргән.\nӘ халыҡ йырҙары моң, образлылыҡ яғынан ғәжәп бай. Улар ғәйәт зур илаһи көс, эстетик тойғо менән һуғарылған була. Шуға ла улар халык йөрәгенең иң түрендә тыуып, һаҡланып, беҙҙең көндәргә килеп еткән.\n- халыҡ йырҙары араһында ниндәй йырҙар айырым урын алып тора. Улар тураһында нимә әйтә алаһығыҙ.\n- тарихи йырҙар.\nТарихи йырҙар – халыҡтың хәрби тарихына, ил яҙмышына бәйле мөһим ваҡиғалар хаҡинда һәм унда ҡатнашҡан халыҡ батырҙары, күренекле шәхестәр тураһында хикәйәләүсе ижад төре.\nТарихи йырҙарҙа халыҡ тарихында булып үткән иң һыналышлы осорҙар, быуындар күңелендә юйылмаҫ эҙ ҡалдырған оло ваҡиҫалар сағылыш тапҡан.\nТарихи йырҙарҙың үҙәгендә йәшәп килгән тәртиптәргә ҡарата үҙәренең протесын белдергән колонизаторҙарға ҡаршы ҡанлы көрәш алып барған Салауат, Пугачев кеүек тарихи батырҙар образдары тора.\nТарихи йырҙарҙы беҙ ниндәй төрҙәргә бүлдек.\nТыуған ил тураһындағы йырҙар.\n- Креҫтиәндәр һуғышы тураһындағы йырҙар.\n- Ватан һуғышы тураһындағы йырҙар.\n- Кантон башлыҡтары тураһындағы йырҙар.\n- Был йырҙар тураһында нимә әйтә алаһығыҙ?\nТарихи йырҙарҙың бер төркөмөн кантон башлыҡтары тураһындағы йырҙар тәшкил итә. Кантон башлыҡтарын кәһәрләгән йырҙар менән бер рәттә уларҙы данлаған, маҡтаған йырҙар ҙа күп кенә.\n- Ҡасҡындар тураһындағы йырҙар.\n- Ҡасҡындар тураһындағы йырҙар – башҡорт тарихи йырҙарының ҙур төркөмөн тәшкил итә. Ҡасҡын йырҙарының персонаждары тормошта ысынлап та булған кешеләр.\n- Хәрби поход һәм әрмә тураһындағы йырҙар.\n- Ҡатын – ҡыҙҙар тураһындағы йырҙар.\n- Ҡатын – ҡыҙҙар яҙмышы тураһындағы йырҙарының бер төркөмөн боронғо йолалар буйынса һөйгәненән айырып көслөк менән малға һатып ебәрелгән ҡыҙҙарҙың әсе яҙмышы хаҡындағы йырҙар тәшкио итә. Ҡатын – ҡыҙҙар бер ниндәй хоҡуғы ла булмаған. Малға һатылған ҡатын – ҡыҙҙарҙың фажиғәле яҙмышы “Зөлхизә” йырында асыҡ сағыла.\nҠатын – ҡыҙҙыр тураһындағы йырҙарҙың икенсе бер төркөмө шәхси фажиғә ерлегендә тыуған. Был “Ғилмияза” йырында асыҡ сағыла.\nӘ ниндәй йыр башҡорт халҡында гимн ролен үтәгән.\nБыл йыр тураһында нимә әйтә алаһығыҙ.\nЭйе, “Урал”дың ун бишкә яҡын төрө бар. Һәр төбәк үҙ батырын, үҙ ерен данлап үҙенсә йырлаған.\nБөгөн беҙҙә дәрестә Г.Әлмөхәмәтов конкурсы дипломанты Рәүф ағайығыҙ ҡунаҡта. Ул һеҙгә “Урал” йырының бер төрөн йырлап ишеттерер.\n/Рәүф Кашапов башҡарыуында “Урал” йыр тыңлана./\nӘ хәҙер мин һеҙҙе үҙем яратып тыңлаған йыр менән таныштырып китәм.\n/В/ яҙманан “Сыңрау” торна йырын тыңлау./\nБөгөнгө дәрестә халҡыбыҙ ижадының бер төрө - йырҙың ғөжөп моңло, бай тарихлы икәненә тағы ла бер инандыҡ.\nМ.В. Лоссиевский башҡорттар хаҡындағы мәҡәләһендә “Башҡорттарҙа атай-олатайҙарҙан ҡалған йола буйынса батырҙар һәм уларға ҡағылышлы хикәйәттәрҙе, легендаларҙы, йырҙарҙы һәр бәлиғ кеше мотлаҡ белергә тейеш булған” – тип яҙған.\nХалҡыбыҙың үҙенең рухи байлығын, боронғо тарихын һәм йырҙарын бына нисеҡ һаҡлап килгән.\nБеҙгә лә был мираҫты һаҡларға һәм өйрәнергә кәрәк.\nӘ хәҙер “Көйҙө тап” уйынын уйнап алайыҡ.\n/магнитофондан халыҡ йырҙарының өҙөгөн тыңлап, ниндәй йырҙан икәнлеген белергә./\nг/ “Порт – Артур”\n/Үҙ эшеңде тикшерү, баһалау./\nДәрестә алған белемдәребеҙҙе йомғаҡлап, тест эшләп алайыҡ.\nТест Тарихи йырҙар.\nБашҡорт халҡының гимны дәрәжәһенә күтәрелгән йыр\nб/ “Ҡолой кантон”\nв/ “Илсе Ғайса”\nСәсән, шағир, йырсы, импровизатор, көрәшсе исемдәрен бер юлы ниндәй шәхес йөрөткән.\nИкенсе әрмә йыры ниндәй ваҡиғалар тураһында һөйләй.\nа/ Герман һуғышы\nб/ Азов һуғышы\nв/ Француз яуы\nФранцуздарҙың ғына ерҙәре\nб/ “Әхмәт Байыҡ”\nв/ “Ҡаһым түрә”\nБыл һәләтле егетте Буранғол кантон уҡырға ебәргән.\nб/ “Бейеш” риүәйәте\nНи ҡылһа ла ирке бар, тиҙәр.\nа/ “Ҡолой кантон”\nв/ “Ҡаһарман кантон”\n/Парҙарҙа тикшереү, баһалау./\nӨйгә эш. “Минең тормошымда йыр” темаһына инша яҙып килергә.\nУкыусылар, дәрестә бик яҡшы эшләнегеҙ. Бөтәгеҙгә лә рәхмәт.\nДәресебеҙҙең девизын уҡып, эшебеҙҙе йыр менән йомғаҡлап куйһаҡ бигерәк тә яҡшы булыр.\n/Таҡтаға яҙылған шиғирҙы хор менән укыу,\n“Любизар” йырын йырлау./\nХалыҡ йырҙары халыҡ күңеленең көҙгөһө.\n“Тарихи йырҙар һәм ҡылым һөйкәлештәре “\nНомер материала: ДВ-403309


10 Март 2018, 15:18\nҠыҙҙар, һеҙ иләгес менән йөн иләй беләһегеҙме? Ә бына һигеҙенсе синыфтан Әҙилә Байназарова был һөнәргә үҙҙәренең Әбдрәшит мәктәбендә эшләп килгән «Оҫта ҡулдар» түңәрәгенә йөрөп өйрәнгән.\nҠыҙҙар, һеҙ иләгес менән йөн иләй беләһегеҙме? Ә бына һигеҙенсе синыфтан Әҙилә Байназарова был һөнәргә үҙҙәренең Әбдрәшит мәктәбендә эшләп килгән «Оҫта ҡулдар» түңәрәгенә йөрөп өйрәнгән. Икенсе йыл ғына шөғөлләнеүенә ҡарамаҫтан, ҡул эштәренә һәләк оҫтарып алған. Түңәрәк етәксеһе Әлиә Рәйес ҡыҙы Сөләймәнова менән бергәләп бәйләү, кейеҙ баҫыу серҙәренә лә төшөнәләр, сәйләндән төрлө әйберҙәр ҙә эшләйҙәр.


Лира ЯҡшыбаеваМөхәббәт көсөХикәйәИх, Гөлсибәр… Терегөмөштәй теремек, йондоҙҙай яҡты күҙле, ҡояшлы көндәй алсаҡ ҡыҙы-ҡай тамам һушын алды бит һигеҙенсе синыфта уҡып йөрөгән Нурғәленең. Егет ҡорона тулып килгән үҫмерҙең параллель синыфта уҡыған Гөлсибәргә күҙе төштө.Ҡыҙ йылға аръяғы битләүҙәге шыршылы өйҙә йәшәй. Нурғәле өсөн был өй, был урам, өй эргәһендәге мәңге йәшел шыршы – донъялағы иң матур урын. Сөнки унда йән һөйгәне Гөлсибәр йәшәй. Бер шулай тәнәфес ваҡытында сибәр ҡыҙҙы ситтән генә күҙәтеп, тәү күргәндәй һоҡланып ҡарап тора ине, шаянҡай эргәһенә йүгереп килде лә: “Бөгөн бейеү түңәрәге була кил, йәме”, – тине. Үҙе шунда уҡ юҡ булды. Әммә бындай сибәр ҡыҙ эргәһендә, оялмайынса, йүнләп тыпырлата ла белмәгән көйө нисек бейеп йөрөргә?! Нурғәле, әлбиттә, түңәрәккә барманы. Ә ҡыҙ, егеттең хистәрен һиҙгән кеүек, тәнәфестәрҙә һаман уның тирәһендә өйөрөлөп-сөйөрөлдө. Башлап һүҙ ҡушырға ҡыймаған оялсан егет бары эстән бер һүҙҙе ҡабатланы: “Их, Гөлсибәр, һин ниндәй сибәр!” Толомлап үреп ебәргән сәстәре биленә төшөп тора. Сөм-ҡара күҙҙәрен тултырып ҡарап ҡуйыуы, ҡарлуғас ҡанатындай ҡыйылып торған ҡара ҡаштарын сөйөлтөп һикертеп алыуҙары! Һай, матур шул, бигерәк матур Гөлсибәр. Була икән дә донъяла шундай ҙа гүзәл заттар. Әйтерһең, Аллаһ Тәғәлә бар ҡыҙҙарға тәғәйенләнгән матурлыҡты Гөлсибәрҙең бер үҙенә бүләк иткән дә ҡуйған. Ғашиҡ егет инде ҡыҙҙың эргәһенә барып һүҙ ҡушыу түгел, ҡырынан үтеп китергә тартынды. Шулай итеп, ярты йылға яҡын ҡыҙҙы ситтән генә күҙәтеп яратып йөрөнө. Бер көндө Нурғәле өйҙә дәрес әҙерләп ултыра ине. Уйламағанда-көтмәгәндә Гөлсибәр йүгереп килеп инде. Тулҡынланыуы йөҙөнә сыҡҡан, йыш-йыш тын ала. – Ни, химия китабыңды, ни, биреп торсо, беҙгә шул китаптан, ни, өйгә эш бирҙеләр, – тине ул тотлоға-тотлоға. Китапты ҡулына алыуы булды – атылып сығып та йүгерҙе. Ярты сәғәт тә үтмәгәндер, ҡыҙ баяғы китапты тотоп кире килде. Индереп кенә өҫтәлгә һалды ла, тағы өнһөҙ-тынһыҙ атылып сығып китте. “Ҡайһы арала өйгә бирелгән эшен ҡарап өлгөрҙө икән?”– тип уйланы егет һәм әле генә Гөлсибәр ҡалдырған китапты ҡулына алды. Асып ҡараһа, эсендә матур итеп төрөлгән печенье ята. Сикһеҙ тулҡынланған ғашиҡ егет ҡыҙҙың ҡулы ҡағылған был әйберҙе күкрәгенә ҡыҫты ла тәҙрәнән һөйгәне киткән яҡҡа ҡараны. Гөлсибәрҙән елдәр иҫкәйне. Ни әйтергә, ни уйларға белмәй бер килке шулай баҫып торҙо егет. Бына ул һушына килде. Тимәк, ул да мине оҡшата, тигән һиҙенеү, тулҡынландырғыс бер яңы хис ипкене, йөрәгенә килеп ҡаҡлыҡты. Был уйҙан ул тетрәнде. Мөмкинме икән был хәл? Улай тиһәң, китап тотоп, ауылдың бер осонан икенсе осона тиккә генә йөрөмәҫ бит инде үҫмер ҡыҙ бала. Ни эшләргә икән? Туҡта, туҡта! Хәҙер, хәҙер… Ул да бит ошо мәлдә яуап итеп ниҙер эшләргә тейеш тә баһа. Уның башына сая фекер килә. Хәҙер ошо уҡ китаптың эсенә шоколад һалырға ла шаян ҡыҙыҡайға илтергә. Бер сәғәт тә үтмәгәндер, тау битләүендәге шыршылы өйҙә ине Нурғәле. – Гөлсибәр, ул арала ғына дәресеңде ҡарап бөтә алмағанһыңдыр, шуға китапты кире алып килдем. Мә, тағы ҡарап сыҡ. Ҡыҙ уны-быны әйтеп өлгөргәнсе, егет, ҡыйыуһыҙланып, сығып та һыҙҙы. Ҡасанан бирле хыялланып та ҡыҙыҡай эргәһенә яҡын бара алмай йөрөгән егет бөгөн ҡыҙға, ситләтеп кенә булһа ла, йөрәк серен белгертте. Иртәгәһен мәктәптә осрашҡас, икеһе лә бер-береһенә серле генә ҡараш ташлап, үҙҙәре генә аңларҙай итеп йылмайышты. Бына шулай башланып китте уларҙың мөхәббәте. Башта апаруҡ ваҡыт китап аша тәмлекәстәр менән алышыштылар. Бер аҙҙан осрашып һөйләшә башла-нылар. Икәүләп киноға барған саҡтары ла булды. Кискеһен йәшеренеп кенә оҙатып ҡуя. Егет ҡыҙҙың ҡулына ғына ҡағылып алырға итә, тик ҡыйыулығы етмәй. Үпкәләтеп ҡуйырмын да өркөтөрмөн, тип ҡурҡа. Их, ошо оялсанлығы! Әллә артыҡ яратыу уны тамам мәжнүн яһаны-мы? Йәй көнө ине. Бер саҡ күрше ауылға артистар килгән, концерт була, тинеләр. Ҡыҙҙы мотоциклына ултыртып алды ла китте былар концертҡа. Тамаша иҫ китмәле булды. Гел яратҡан йырсылары килгән икән. Мөхәббәт тураһындағы бер йырҙың “өҙөлөп-өҙөлөп ғашиҡ булдым, кермәгеҙ араларға…” тигән һүҙҙәре ниңәлер күңеленә инде лә уйылды. Ҡайтып еткәнсе шул йырҙы көйләп ҡайт-тылар. Ә ҡайтыуҙары тағы ла иҫтәлеклерәк булды. Күк күкрәй, йәшен йәшнәй, бына-бына ҡойоп ямғыр яуасаҡ. Гөлсибәр йәшендән ныҡ ҡурҡа. Ул мотоциклдың артында ултырып килә ине, ҡурҡып ахырыһы, егеттең биленән ныҡ итеп ҡосаҡлап алды ла, битен уның арҡаһына терәне. Их, шул саҡта әйләнеп кенә йән һөйгәнен ҡосаҡлап алырға ине лә бит, ярамай, руль тотоп бара. Шунда кисерелгән тойғоно, арҡаһы аша һирпелгән наҙлы йылылыҡты егет мәңге лә онотмаҫ инде. Бөтә ғүмере буйына тик бер Гөлсибәрҙе генә яратасаҡ ул. Егет ҡыҙҙы өйҙәре тапҡырына килтереп еткергәс, ирендәре менән Гөлсибәрҙең ирендәренә ҡағылып ҡына алырға хыялланды. Әммә ҡыҙ әллә юлда килгәндәге үҙенең ҡыйыулығынан оялды, әллә егеттең уйын һиҙенде, ҡапҡа төбөнә килеп еткәс, бер минутка ла туҡтап тормай, ашығып хушлашты ла тиҙ генә ихатаға инеп тә китте. – Их, Гөлсибәр, һин ниндәй серле ҡыҙ! Нурғәленең көндәре Гөлсибәрҙе һағынып үтте. Йәйге кистәрҙә уйынға сығыу бер байрам инде. Унда егет Гөлсибәрҙе күрәсәк. Улар ҡулға-ҡул тотоношоп бейейәсәк. Йәштәр уйынға дәррәү сыға торғайны. Таҡмаҡ әйтеп бейешеү, уйын-көлкө ярты төнгә тиклем дауам итә. Бер саҡ Гөлсибәр егеттең алдына килеп тыпырҙаны ла ошо таҡмаҡты әйтте. Алдарын алға манам, Гөлдәрен гөлгә манам, Уҡы, егет, шоферлыҡҡа, Һин шофер булһаң, барам... Был ҡәҙимге ритайым таҡмағына Нурғәле ҙур әһәмиәт бирҙе. Гөлсибәр уның шофер булыуын теләй икән, буласаҡ ул шофер, мотлаҡ буласаҡ. Уның өсөн һөйгәненең теләген үтәү – хәҙер иң оло бәхет. Туғыҙынсы синыфты тамамлау тураһындағы таныҡлыҡты ҡулына алыу менән “Йылайыр” совхоз-техникумына механиклыҡҡа уҡырға китте егет. Шофер ғына түгел, техника белгесе буласаҡ ул, вәт. Бөтә машина-тракторҙарҙы өйрәнеп, механик булып сығасаҡ. Ауылдан ситтә уҡып йөрөгәндә Нурғәле Гөлсибәргә көн дә хаттар яҙҙы, тик уларҙың береһенә лә ниңәлер яуап алманы. Ниңә һөйгәне яуап яҙмай? Уға ни булды? Ҡышҡы сессия тамамланыу менән егет ауылына ашыкты. Кисен ашҡынып клубҡа сыҡты. Ҡыҙҙар араһында Гөлсибәр юҡ ине. Ни уйларға ла белмәй торғанда бер ҡыҙыҡай, эргәһенә килеп, ҡулына китап тотторҙо. Теге хикмәтле китап! Гөлсибәр менән тәмлекәстәр алышҡан химия китабы… Ҡулын өтөп барған әйберҙе тиҙерәк асып ҡарағыһы килеп, егет клубтан ашығып тышҡа сыҡ-ты. Китап араһында был юлы шоколад түгел, ә хат ята ине. Уны тиҙерәк асып уҡырға ашыҡҡан егет башҡаса клубта ҡала алманы. Ҡайтып инеү менән аулаҡ бүлмәгә йүнәлде. Тулҡынланып китапты асты. Унда Гөлсибәрҙең ҡулы менән яҙылған хат һәм ҡыҙҙың фотоһы ята ине. “Нурғәле, беҙ Силәбе ҡалаһына күсеп киттек. Атайым шахтаға эшкә төштө. Беҙҙе ашыҡ-тырып күсереп алды. Унда миңә урыҫса уҡырға тура килер инде. Ҡыйын булыр. Дуҫ ҡыҙҙар-ҙы, һине һағынырмын. Беҙ тағы осраша алырбыҙмы, юҡмы? Хуш, ҡәҙерлем, Нурғәле, һин һәр саҡ минең күңелемдең нуры булып ҡалырһың. Мин һине яратам, яратам, яратам…” Их, Гөлсибәр… Хат эсенә һалынған фоторәсемдән донъялағы иң матур ҡыҙ ҡарап йылмая. Бөгөнгөләй иҫендә, йөрәге күкрәгенән һурылып сығырҙай булып һулҡылдай, хистәренең өтөп алып барыуына сыҙар әмәле юҡ. Бер ни уйлай ҙа, фекерләй ҙә алмаған егет тәҙрә яңағына килеп һөйәлде лә ҡараштарын Гөлсибәрҙәрҙең шыршылы өйө яғына табан йүнәлтте. Оҙаҡ торҙо ул шулай, әйтерһең, тораташҡа әйләнде. Бөттө, барыһы ла бөттө, ерҙә йәшәүҙең уның өсөн мәғәнәһе ҡалманы. Күңелен “башҡа осраша алмаҫбыҙ” тигән ҡот осҡос һиҙенеү хәүефе солғап алды. Башҡаса клубҡа ла сығып йөрөмәне. Ҡышҡы каникулы болоҡһоп үтте. Хат яҙырға тип Гөлсибәрҙең адресын эҙләп ҡараны. Әйтерһең, һөйләшеп ҡуйғандар, китапты биргән әхирәте лә, башҡалар ҙа белмәмешкә һалышты. …Был хәлдәргә күп йылдар үтте. Нурғәле өйләнмәй оҙаҡ йөрөнө, Гөлсибәргә оҡшаған ҡыҙ-ҙы эҙләне. Тапты ул шундай бер сибәрҙе, тик ул телһеҙ һәм һаңғырау булып сыҡты. Ауыл хужалығы академияһын тамамлаған, ҙур совхозда баш инженер булып эшләп йөрөгән, һыу һөлөгө кеүек егеттең күрәләтә бер ғәрипкә өйләнеүе Таймаҫовтар өсөн ғәрлек хәл ине. Ата-әсәләре илап ҡаршы төштө. Егет бер кемде лә тыңламаны. Буйҙаҡ йөрөй тип әйтмәһендәр өсөн генә өйләнде. Ҡатынының холҡо һәйбәт ине, арыу ғына йәшәп киттеләр. Дөрөҫөн әйткәндә Нурғәлегә, Гөлсибәрен юғалткас, кемгә өйләнһә лә барыбер булды. Тормош юлдашының телһеҙ, һаңғы-рау булыуының ыңғай яҡтары ла бар. Күп һөйләшеп тормайҙар. Ниңәлер балалары ла бул-маны. Ул һаман Гөлсибәрҙе уйланы. Ә ҡыҙ һыуға баткандай юғалды. Төндәрен һағыныуына тәҡәт тапмай, тороп фотоальбомын аса ла һөйгәненә төбәлә. – Ҡайҙа һин, Гөлсибәр, һин ҡайҙа? – тип барлыҡ Ғаләмгә һөрән һалғыһы килә. Тик, теле аң-ҡауына йәбешкәндәй, өнһөҙ ҡала. Йылдар үтте. Тоҡта беҙ ятмаған кеүек, сер ҡасан да килеп бер сиселә. Бигерәк тә ауыл ерендә. Күпме йәшерергә тырышмаһындар, Нурғәле Гөлсибәрҙәрҙең ауылдан күсеп китеү сәбәбен белде. Бик борон замандарҙан, граждандар һуғышы осоронанмы, әллә унан да элегерәк башлан-ғанмы, Таймаҫ менән Динебәк нәҫелдәре араһында ҡан дошманлыҡ йәшәп килгән. Был туралағы боронғо хәтирәләрҙе тәмләп-тәмләп сурытып һөйләргә әүәҫ ауыл ҡарттары, ике аралағы низағлашыуҙы туҡтатаһы урынға, утҡа май һибеп, әленән-әле ялҡынын дөрләтеп торған. Йәштәр йыйылған ерҙәрҙә лә бындай хәбәрҙәр ишетелер булған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Нурғәле менән Гөлсибәр – ошо ике нәҫелгә ҡараған ғаиләлең балалары. Егет – Таймаҫ, ҡыҙ – Динебәк нәҫеленән. Таймаҫтарҙың аҡһаҡалдары Ишбирҙе менән Хәлил олатайҙар үҙҙәре тере саҡта Динебәктәр менән ҡан ҡатнаштырыуға ҡырҡа ҡаршы торған. Әлеге көнгәсә, нәҫел араһында йәштәрҙең осрашып йөрөүен ишетеп ҡалыу менән, ырыу башлыҡтары ҡан илатып уларҙы айырған. Ҡасандыр, йәш саҡтарында, Нурғәленең атаһы Зө-бәйер менән Гөлсибәрҙең әсәһе Суфыя ла бер-береһен өҙөлөп яратышып йөрөгән булған. Ҡарттар хөкөмө буйынса улар ҙа ҡауыша алмаған. Ҡан дошманлыҡ, тамыр йәйеп, улар ара-һында йәшәй биргән. Ике яҡтың йәштәре бер-береһе менән осрашып йөрөүен белеп ҡалды-лармы, айырыуса егет яғы ғашиҡтарҙы айырырға тырыша, оло быуын туғандары ҡыҫылып, уларҙың дуҫлығына ҡырҡа ҡаршы төшә. – Беҙҙең Аҡбирҙе атлы данлы батырыбыҙҙы үлтергән нәҫелдән ҡыҙ алаһыбыҙ юҡ, – тигән уларҙың ҡарты Ишбирҙе Таймаҫов. – Әхмәтша ҡурайсыны ҡылыс менән сабып үлтергән ҡәүемгә ҡыҙ бирәһебеҙ юҡ, – тигән Динебәктәр. Был юлы ла балалыҡтан сығып та етмәгән Нурғәле менән Гөлсибәрҙең осрашып, һөйөшөп йөрөүҙәре тураһындағы хәбәр Таймаҫовтарға килеп ишетелә. Хәбәр шунда уҡ бөтә туған-тыумасаға тарала. Ололар, ғәҙәттәгесә, йәнә дау ҡуптара. – Ошо беҙҙең ара егеттәре тота ла шул әргендек (көсө, хәле аҙ булғанлыҡтан эшкә ярамаған, кәрһеҙ) Динебәк нәҫеленең мөстән ҡыҙҙарына мөкиббән китә. Йәш сағында атаһының Суфыя тип алйотланып йөрөүе әҙ булманы, хәҙер быныһы, Нурғәлеһе, ғишыҡ тотоп йөрөй шүрәленән яралған нәҫелгә, – тине Хәлил ҡарт, бүләһен шелтәләп. Ырыу ҡото булырҙай һөйкөмлө, сибәр ҡыҙҙарын Таймаҫтарға биргеләре килмәһә лә, был юлы, дошманлыҡты ҡыумайыҡ тип, Динебәктәр өндәшмәй ҡараны. Ә Таймаҫтар өҙмәне лә ҡуйманы. Бер аяғы ерҙә, икенсеһе гүрҙә булған Тимербәк ҡартка тиклем: – Уланыбыҙ шәжәрәбеҙҙе белмәй, маңҡорт булып үҫкән. Һуңғы йылдарҙа нәҫелебеҙ тарихын йәштәребеҙҙең иҫенә төшөрмәй башланыҡ шул. Беҙ – Таймаҫовтар, данлы тархан нәҫеленән. Йәш быуын быны онотмаҫка тейеш. Ә Динебәковтар ғүмер баҡый үҙе туйһа, күҙе туймаған асарбаҡ булды. Алаҡаңлап, кемдең нимәһе ҡырын ята, шуны сәлдереп, ғүмер кисергәндәр. Беҙҙең ата-бабалар борондан Динебәковтарҙы әҙәмгә һанамаған, ҡан ҡатнаштырыу түгел, ялсы итеп тә тотмаған уларҙы. Ҡарттарҙың хөкөмө ҡаты. Әллә ҡасан булып үткән хәлдәрҙе, ана шулай, ҡайта-ҡайта, йәш-тәрҙең хәтеренә төшөрөп тора улар. – Граждандар һуғышы ваҡытында беҙҙең Аҡмырҙа тигән данлы батырыбыҙҙы шул Динебәк-тәрҙең йолҡош Әхмәтша бандиты атып үлтергән. Беҙҙең нәҫел араһындағы ҡан дошманлыҡ ана шунан башланған. Ете быуында ла был хәлдәр онотолорға тейеш түгел. Аҡһаҡалдарҙан бындай ҡот осҡос хәлдәр тураһында ишеткән йәштәр аптырап ҡалған. Был юлы ла ҡарттар уларҙы тиҙерәк айырырға тигән ҡарар сығара. Гөлсибәрҙең әсәһе Суфыя имеш-мимештәрҙе ишеткеләп йөрөһә лә, башта, бөтмәҫ уларҙың дошманлашыуы тип, әллә ни иғтибар бирмәне. Нурғәленән ҡыҙының намыҫынан көлдөр-төргә йөрөйҙәр икән тигән һүҙ килеп еткәс, әсә йөрәгенә хәнйәр ҡаҙанылармы ни. Булыр ул Таймаҫтарҙан, тине. Ағыулы һүҙ кеше үлтерер, тигәндәр. Ҡыҙҙарының намыҫын мәсхәрәнән һаҡларға тырышҡан ата-әсә кәңәшләште лә ауылдан бөтөнләйгә күсеп китте. Әлбиттә, барып урынлашыу менән Гөлсибәр һөйгәненә, адресын күрһәтеп, хат яҙып һалды. Бынан йөҙ йыл элек йәшәп киткән Аҡбирҙе менән Әхмәтшаның уларҙың мөхәббәтенә ни ҡатнашлығы бар? Ул бит Нурғәлене өҙөлөп ярата. Әммә ҡыҙҙың хаттары егеткә барып етмәне. Таймаҫовтар араһының бер кешеһе почтала эшләп йөрөй икән. Ҡарттар ҡушыуы буйынса ул хаттарҙы килеү менән юҡ итеп торҙо. Йылдар хистәрҙе һүрелтә, тиҙәр. Ҡайҙан һүрелтһен инде. Ысын мөхәббәт ҡан дошманлыҡтан көслөрәк. Ул үлемһеҙ. Ишбирҙе, Хәлил ҡарттар һәм башҡа нәҫел ҡонон юллаусылар үлеп киткәс, ике яҡтың да тамам үҙәгенә үткән дошманлыҡты башҡа ҡыуыусы ла, ҡуйыртыусы ла булманы. Хәҙер инде был фамилиялар ҙа ауылда һирәк ишетелә. Бары бер-береһен яратҡан йөрәктәр араһындағы һары һағыш, ергә һеңеп, күктәргә ашып, барлыҡ тәбиғәткә көйөк булып, мәңгелеккә тороп ҡалды. Нурғәле ҡатыны менән егерме биш йылға яҡын бергә ғүмер кисерҙе. Бер-береһенә талап ҡуйманылар, һәр кем үҙенсә йәшәне, үҙенсә йөрөнө. Һаулығы шәптән булманы меҫкен ҡа-тындың. Телһеҙ һәм һаңғырау булыуы етмәгән, быуындары һыҙлап ҡаҡшатты. Аҙаҡ һыҙланыуы йөрәгенә төштө. Тамам йонсоп, был донъянан ыҙалап китеп барҙы мәрхүмә. Нур-ғәле ҡатынын ҡәҙерләп ерләне. Инде өс йыл яңғыҙы, һуңғы ваҡытта тәүге мөхәббәте Гәлсибәрҙе генә уйлап, хыял донъяһында йәшәй. Ҡайҙа икән уның берҙән-бере, һөйөклөһө Гөлсибәр?! Мәңгелек мөхәббәтен иҫләйме икән?! Бер саҡ, телевизорҙан юғалған кешеләрҙе эҙләп табыу тураһында тапшырыу ҡарап ултыр-ғанда, башына уй килде: ә ниңә ошолай итеп эҙләтеп ҡарамаҫҡа. Оҙаҡҡа һуҙмай һөйгәнен эҙләүҙәрен үтенеп хат яҙып ебәрҙе. Яуап көтөп, күңеле талпынып йөрөгәндә уға Мәскәүҙән шылтыраттылар: “Һеҙҙе Гөлсибәр исемле ханым эҙләй. Осрашыуға килегеҙ”. Ысынмы икән был? Ышанып булмай! Йөрәк ярһыуына сыҙар хәле ҡалмаған Нурғәле, тиҙ генә йыйынып, Мәскәүгә осто. Бына Нурғәле “Останкино” телеүҙәгенең коридоры буйлап килә. Ҡаршыһына, ҡояштай бал-ҡып, урта йәштәрҙәге ханым йүгерә-атлай килә. Бәй, әллә Гөлсибәр инде? Эйе, эйе, был бит Гөлсибәр, уның ҡәҙерлеһе! Йә, Хоҙай, әллә тағы ла нығырак сибәрләнгән инде?.. Гөлсибәр уны алыҫтан уҡ таныны. Олпатланған булһа ла, барыбер үҙгәрмәгән Нурғәлеһе. Әллә яратып, һоҡланып ҡарауы инде. Бына улар бер-береһенә яҡын уҡ килеп етте. – Нурғәле! – Гөлсибәр! – Беҙ икебеҙ ҙә бер-беребеҙҙе эҙләп, бер үк ваҡытта тапшырыуға хат яҙғанбыҙ икән. Әйтерһең дә, арала тиҫтәләгән йылдар ятмаған! Улар, етәкләшеп, телеүҙәк бинаһынан сығып, бергә атлап китте. Шулай итеп, Таймаҫовтар менән Динебәковтар нәҫеле араһындағы ҡан дошманлыҡҡа нөктә ҡуйылды. Мөхәббәт көсө юғарыраҡ булып сыҡты.


«Гел ҡояшлы ғына тормай көнөм, Баш өҫтөндә болот ҡуйыра» » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » «Гел ҡояшлы ғына тормай көнөм, Баш өҫтөндә болот ҡуйыра»\n21.03.2019 «Гел ҡояшлы ғына тормай көнөм, Баш өҫтөндә болот ҡуйыра»\nЯңауыл ере – Башҡортостан һәм Татарстан республикалары өсөн бик күп талант, әҙәби шәхес бүләк иткән төбәк. Шағир, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ғәли Соҡорой һәм Фәтих Кәрим исемендәге премиялар лауреаты Фәрит СУФИЯРОВ та шулар иҫәбендә. Ул ошо төбәктең Иҫәнбай ауылында тыуып үҫә, оҙаҡ йылдар уҡытыусы булып эшләй.\nБөгөн беҙ “Йәшлек” гәзите уҡыусыларына уның бер шәлкем шиғырын һәм кескәй әңгәмә тәҡдим итәбеҙ.\n– Фәрит ағай, һеҙҙә, ябай ауыл малайында, әҙәбиәткә ынтылыш ҡайҙан барлыҡҡа килде?\n– Класташ малайҙарҙы шаяртып яҙған таҡмаҡтарҙы иҫәпкә алғанда, ул мәктәп йылдарында уҡ башланды. Ата-әсәйем ябай колхозсылар булһа ла, белем алыуыма битараф ҡалманы. Өйҙә һәр ваҡыт китап булды. Мостай Кәрим, Әнғәм Атнабаев, Илдар Юзеевтарҙың әҫәрҙәрен яратып уҡыным. Ул саҡта йәш булһалар ҙа, фекерҙәре төплө, ҡәләмдәре үткер ине. Ғүмер буйы ошо өс әҙипкә тоғро ҡалдым. Яҙғандарым йыш ҡына район гәзитендә донъя күрҙе.\n– Республика баҫмаларына кем фатиха бирҙе?\n– Рәшит Шәкүр Яҙыусылар союзында эшләй ине. Яңауылға уҡыусылар һәм йәш әҙәбиәтселәр менән осрашыуға килгәнендә, байтаҡ шиғырымды уға тапшырҙым. Бер аҙҙан “Ағиҙел” журналында бер шәлкем донъя күрҙе. 1969 йыл ине ул, шунан һуң исемем башҡа баҫмаларҙа ла күренә башланы. Бер ни тиклем ваҡыт үткәс, Илдар Юзеев “Ҡазан утлары” журналында шиғырҙарымды сығарҙы. Профессиональ әҙәбиәткә һуңлап, 50 йәштән һуң ғына килдем. Тәүге китабым да 90-сы йылдарҙа сыҡты, Яҙыусылар союзына ла шул йылдарҙа ҡабул ителдем.\n– Әҙәбиәт ғилеме буйынса белем алыу теләге булманымы?\n– Мәктәптә артыҡ һәйбәт тә, насар ҙа уҡыманым, башлыса “дүртле” билдәләренә өлгәшә инем. Математика фәнен үҙ иткәнгәме икән, уҡыуҙы тамамлағас, Өфө иҡтисад техникумында уҡыным, аҙаҡ Алабуға дәүләт педагогия институтын тамамлап, оҙаҡ йылдар мәктәптә эшләнем. Тормошом үкенерлек булманы, күңелем ҡушҡанса ижад иттем. Әлбиттә, әҙәбиәт ғилеме кәрәк, унһыҙ яҙышыу мөмкин түгел. Кеше ғүмер буйы өйрәнә, мин дә үҙаллы уҡыным.\n– Һеҙ – Яңауыл ҡалаһында ошо төбәктең яҙыусылар берлеген төҙөп, оҙаҡ йылдар етәкләгән кеше. Йәш әҙәбиәтселәр менән эшләүе ауырмы? Улар тәнҡиткә нисек ҡарай?\n– Әҙәбиәт – серле лә, бер аҙ ҡатмарлы ла донъя ул. Үҙем дә тәнҡиткә бик һаҡ ҡарайым. Мәҫәлән, бер шиғыр сейле-бешлерәк булһа, икенсеһенең үтә камил булыуы ла мөмкин бит. Йәштәргә ҡарата иғтибарлы булырға кәрәк, ижади потенциалын белмәй тороп баһа бирергә ашыҡмайыҡ, маҡтарға ла, тәнҡитләргә лә иртәрәк булыуы мөмкин.\nЭйе, 1992 йылда төбәк яҙыусылар берлеген ойоштороуҙа ҡатнашып, оҙаҡ йылдар шунда эшләнем. Был йылдарҙа Яңауыл һәм яҡын-тирәләге райондарҙан байтаҡ талант табып, уларға әҙәбиәткә фатиха бирҙек. Күптәр өсөн ҡыҙыҡһыныу булһа ла, тиҫтәнән ашыу кеше Яҙыусылар союзына ҡабул ителде, яҙмышын ижад менән бәйләне. Ижадыма, эшемә ихтирам күрһәтеүселәр ҙә булды, көнләшеүҙән ҡыйырһытҡандар ҙа осраны.\n– Әлеге ваҡытта ниндәй ижад ялҡынында янаһығыҙ? Киләсәккә уй-ниәттәрегеҙ?\n– Йәш үҙенекен итә: күләмле әҫәрҙәр яҙған юҡ. Тәбиғәт темаһы элек-электән күңелемә яҡын, хәҙер ҙә лирика яҙам. Күңел күтәренкелеге кәрәк, шул саҡта ижад матур була. Элегерәк проза әҫәрҙәре лә, пьесалар ла яҙҙым, әммә уларҙы гәзит-журналдарға бирергә батырсылыҡ итмәнем. Шағир шиғыр яҙырға тейеш, тигән хаталы принцип менән йәшәгәнмен. Бәлки улар өҫтөндә эшләп, төҙәткеләп ҡарармын.\nШиғырҙарыма Роберт Тимербаев, Тәлғәт Шәрипов, Илгиз Закиров, Нур Дауытов һәм башҡа композиторҙар байтаҡ йыр ижад итте. Әлеге ваҡытта уларҙы бергә туплап, айырым йыйынтыҡ сығарырға ниәтләйем.\n– Әңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт, Фәрит ағай. Ижади уңыштар, сәләмәтлек һеҙгә!\nЮҡһыныуым бөткәне юҡ,\nҺағыштар баҫты күптән.\nДуҫтарымды һағынам да\nЮлдарға ҡарап көтәм.\nҠоштар кеүек ҡанатланып,\nТаралдыҡ йыраҡ китеп.\nЙәшәйбеҙ хәҙер көтөп.\nТабындарға бер йыйылһаҡ,\nЗәңгәр күктәрҙе томалап\nШик һала минең уйға.\nЙәйҙең матур көндәрендә\nЮлдар осо һиңә\nДаръя һыуҙары ла һиңә аҡмай,\nАлып ҡайтмай һиңә юл осо.\nБергә булған саҡта һиҙмәгәнмен,\nАйырылышҡас ифрат ныҡ әсе.\nҮпкә һүҙен үҙемдә һаҡлайым,\nҠушманым мин йөрәк утына.\nТашҡын һыуҙар ағыҙманы уны,\nХәтеремдә һаман тотола.\nУйҙарыма ирек бирмәй, йәнем,\nҮкенергә һис тә ашыҡмайым.\nИкебеҙҙең уртаҡ хатабыҙҙы\nТабындарға һалып асыҡлайым.\nҠарашымды һинән йәшерәм.\nШатлығымдың барын алып\nҒазабымды яңғыҙ кисерәм.\nИр башына ниҙәр килеп китмәй,\nБорсолоуҙан бул һин алыҫта.\nҺүнгән усаҡ кеүек бары ҡалһын,\nБашҡа хистәр миндә яңыртма.\nКүкрәк һөтөн ризыҡ итеп бирҙе,\nБишегемә килеп йырланы.\nБиләүҙәргә төрөп, әсәй мине\nАҡ юрғандар ябып ҙурланы.\nТаң шикелле күҙ нурҙарын түгеп,\nҺулыштарын өрөп йылытты.\nИзге теләк, изге ниәт менән\nҠосағында һөйөп яратты.\nКүҙҙәремдә йондоҙ яҡтыһы бар,\nҺин ҡабыҙҙың, әсәй, осҡондан.\nНаҙҙарыңда йөҙҙөм аҡҡош\nДонъя имен, ирек асылған.\nБишек йыры китмәй ҡолағымдан,\nЙыуылмаған, хәтер һаҡлаған.\nИр уртаһы булып етһәм дә, тик\nБала саҡҡа һаман һоҡланам.\nАҡ мендәрҙә ята хәрәкәтһеҙ...\nКөнө төнгә килеп тоташа.\nБрянск урманында көрттәр\nПартизандар менән һаташа.\nСаҡ-саҡ ала ауыр һулышын.\nАҡтыҡ һүҙен инде әйтә алмай,\nҮкенескә ҡала һуңғыһы.\nТешен ҡыҫып һуңғы төшөн күрә:\nКисә һыуын, инә утына.\nҮлем менән йәшәү араһында\nТоғро һалдат биргән антына.\nАҡ халатлы шәфҡәт туташтары\nМатәм дауылында тора тын...\nТетрәтеп тә, көйҙөрөп тә килә\nСал яугирҙың һуңғы минуты...\nЭй, Европа! Башың эй был мәлдә,\nБелеп изге яра ҡәҙерен!\nИменлегең яҡлап һаман беҙҙә,\nАрта сал һалдаттар ҡәбере,\nАрта Ерҙә һалдат ҡәбере...\nРәхмәт, әсәй, сылтыр\nКөмөш һыуын алып эсерҙең.\nҒүмер буйы шашып торған моңдо\nКүңелемә минең күсерҙең.\nАҡ биләүгә төргән саҡта, әсәй,\nБишек йырҙарыңды ишеттем.\nТалпынғанда ҡулдарымды һуҙып,\nҠош балаһы кеүек хис иттем.\nҠанатымды һынап ҡарағандай,\nЕл-дауылдар килеп ҡайыра.\nГел ҡояшлы ғына тормай көнөм,\nБаш өҫтөндә болот ҡуйыра.\nУпҡындарға төшмәй иҫән\nҒашиҡ булдым зәңгәр күктәргә.\nБашҡайымды әйләнерлек итеп,\nЙыр ҡанаты бейек күтәрә.\nГүзәллекте таный беләм, әсәй,\nМин үҙемдә бер көс һиҙәмен.\nИңдәремдә пар ҡанаттар тоям,\nСерле моң эсендә йөҙәмен.\nҺыңар аяғына баҫып атай,\nТормош һуҡмағынан атланы.\nҒүмер йомғаҡтарын һүткән һайын\nГел төҙәтер булған хатамды.\nКүпте белә, күпте ишетә ул,\nАуырлыҡтар бик күп татыған.\nБаҫҡан ерҙә әле ут сығара,\nЕлдәр елләп ҡала артынан.\nКешелекле, оло йәнле кеше,\nЙондоҙ булып ерҙә балҡыйһың,\nҺин һаман да, атай, сафта\nДонъя именлеген һаҡлайһың.\nХәтәр дауылдарға юлыҡҡанһың,\nБулмағандыр юлың маяҡлы,\nИхтыяр ҙа, көс тә һиндә етә,\nҠайҙан алдың уны шул саҡлы?!\nҠоштар һайрап иртән уяттылар,\nЯҡты нурҙар уйнай иркәләп.\nКөмөш ысыҡ ялтыраған мәлдә\nЙондоҙҙарҙан торам иртәрәк.\nТәбиғәттең бер һоҡланғыс ғәме,\nАлһыу таңдар, зәңгәр иртәләр.\nЙәшел яландары — көтөүсене,\nИгенсене ҡырҙар көтәләр.\nАлыҫ офоҡтарҙан ялан аяҡ\nБер урайһым килә йүгереп.\nАлмаларым, сейәләрем бешә,\nЕр еләге еткән өлгөрөп.\nЗәңгәр иртәләрем һөйөнөслө,\nКүк өҫтөндә нурҙар балҡышы.\nТантаналы көнөм башлана,\nАғастарҙа – япраҡ алҡышы.\nКүгем зәңгәр сатыр ҡора,\nЕрем – йәшел бишегем.\nӘсәнән тыуғас та күрҙем,\nДонъя матур, юҡ шигем.\nИл ҡарттары кеүек тыйнаҡ,\nСалмалы бейек тауҙар.\nБайрам күлдәктәрен кейгән,\nСуҡтарын аҫҡан талдар.\nЕгеттәр кеүек ярһыу,\nҺары гәрәбә төҫөндә,\nКүренә күҙгә баҫыу.\nҠыҙҙар кеүек аҫыл булып,\nЕремдә үҫә гөлдәр.\nҠыуанысы менән килә\nМиңә был яҡты көндәр.\nТаңдар, шәфәҡтәр балҡышы\nНурға күмә кис-иртән.\nШишмәләрҙең көмөш моңон\nКүҙ ҡамаша биҙәктәрҙән,\nКөн-төн сигеү сигәһең.\nЙәш килендәр кеүек, ерем,\nАвтор: Г. Ҡыуатова\nФото: Ғаилә архивынан\n17.04.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (12.04.2019)\n09.04.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (5.04.2019)\n07.04.2019 - Әҙәбиәт Әсәйемә булған рәнйеүем боҙҙай ирене\n02.04.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (29.03.2019)\n01.04.2019 - Әҙәбиәт Көлөп кенә бөтә хәлем, Был автор бит Мар. Сәлим!\n26.03.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (22.03.2019)\n23.03.2019 - Әҙәбиәт Көтәлер инде (Хикәйә)\n19.03.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (15.03.2019)\n12.03.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (7.03.2019)\n05.03.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (1.03.2019)\n03.03.2019 - Әҙәбиәт САЛЫШ ҠАБЫРҒА\n02.03.2019 - Әҙәбиәт Кемгә – ирмәк, кемгә – ғибрәт\n19.04.19 Емерек күпер арҡаһында балалар бата яҙған\n19.04.19 Сибайҙар исеменән тағы бер рәхмәт\n19.04.19 Аҡсаң әҙерәк булһа, 640 һумлығын эҙлә\n19.04.19 Донъялағы иң шәп дәүләт сайты беҙҙә!\n19.04.19 Эшһеҙ ҡалып, ипотека бурысын түләй алмаһағыҙ\n19.04.19 Башҡортса һөйләшеү бөгөн модаламы?\n19.04.19 Ҡатын-ҡыҙҙарға – квота\n19.04.19 “Ерләү эше тураһында” яңы закон сыға.\n19.04.19 Бөгөн Бәраәт кисен доғала үткәрегеҙ!\n19.04.19 Эвакуаторҙан тапалған