Әсә телен һаҡлайыҡ | Всемирный курултай башкир\nӘсә телен һаҡлайыҡ\nОпубликовано 08.08.2017 пользователем Айгуль\t3 комментария\nМәғариф хеҙмәткәрҙәренең август кәңәшмәһе алдынан тағы бер тапҡыр башҡорт телен туған тел һәм дәүләт теле булараҡ уҡытыуҙың нигеҙле дәлилдәре тураһында һөйләшеп алайыҡ әле…\nЛена СӨЛӘЙМӘНОВА, тарих фәндәре докторы, профессор:\n– Беҙҙә элек-электән башҡорт мәктәбен мәҙрәсәләргә генә бәйләгән ҡараш йәшәп килә. Әммә ғәмәлдә башҡорт милли донъяуи мәктәбе 19-сы быуаттың икенсе яртыһында уҡ була һәм быйыл уға 150 йыл тула. Хатта Земство вәкилдәре 1867 йылда Ырымбур губернаһының Иманғол ауылында асылған беренсе башҡорт мәктәбен Рәсәйҙең көнсығышындағы иң боронғо рус-башҡорт мәктәбе тип теркәп ҡалдырған.\nНи өсөн был фактҡа иғтибар йүнәлтәм, сөнки башҡорт мәктәбенең барлыҡҡа килеүе – ул кемдеңдер фантазияһы, уйҙырма модель түгел, ә ижтимағи-тарихи үҫеш һөҙөмтәһе. Сөнки мәғариф – ул оҙайлы процесс һәм ул белем, мәғлүмәт, мәғрифәт кенә түгел, ә шәхестең, уның рухи-әхлаҡи потенциалының формалашыуы. Барыбыҙ ҙа туған тел, милли мәҙәниәт аша быуындар бәйләнеше барлыҡҡа килгәнен белә, сөнки тамырҙарыбыҙ рухиәтебеҙҙе һуғарып тора. Тарихыбыҙ – боронғолоҡ ҡына түгел, ә бөгөнгө баҙар мөнәсәбәттәренә, үҫешкә яраҡлаштырып файҙаланырға мөмкин булған ҙур ҡеүәт ул. Шулай ҙа әленән-әле, башҡорт телен уҡытыуҙы тыялар, тигән һүҙҙәр ишетелә. Ғәмәлдә, РФ Конституцияһының 26-сы статьяһындағы 1-2-се пункттар һәр кемдең үҙенең милләтен билдәләү һәм күрһәтеү хоҡуғын, берәү ҙә икенсе милләт тип мәжбүр ителә алмау, һәр кемгә туған тел менән файҙаланыу, аралашыу, тәрбиә биреү, уҡытыу һәм ижад итеү телен ирекле һайлау хоҡуғын бирә. “Рәсәй Федерацияһында Мәғариф тураһында” Федераль Закондың төп мәлдәре лә ошо положениенан сығып эшләнгән һәм ул белем биреү мөнәсәбәттәрен тыймай, киреһенсә, дәртләндерә генә.\nШулай уҡ ҡайһы бер мәлдәргә иғтибар йүнәлткем килә. Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты комиссияһы тикшереүҙәре асыҡлауынса, күп мәктәптәрҙә тирә-яҡ мөхитте өйрәнеү, музыка дәрестәрендә, шулай уҡ башҡа предметтарҙы уҡытҡанда этномәҙәни компонент ҡулланылмай, йәғни башҡорт мәктәптәрендә Федераль белем биреү дәүләт стандарттары үтәлмәй булып сыға. Быны ситтән килеп кемдер түгел, ә шундағы уҡытыусылар, мәктәп етәкселеге үҙе хәл итергә, тормошҡа ашырырға тейеш. Барлыҡ предметтарҙа ла башҡорт халҡы, уның арҙаҡлы вәкилдәре, республика, башҡорт халҡының рухи ҡеүәтен формалаштырған шәхестәр тураһында һөйләргә мөмкин. Әммә был тормошҡа ашырылмай.\nШулай уҡ уҡыусыларҙың туған телдә белем алыу ғына түгел, имтихан биреү хоҡуғы ла гарантияланған. “Рәсәй Федерацияһында Мәғариф тураһында” Федераль Закондың “Йомғаҡлау аттестацияһы” статьяһында уҡыусыларҙың туған телдән йомғаҡлау имтиханы тапшырыу хоҡуғы билдәләнә. Ләкин Башҡортостанда шундай хәл килеп тыуҙы: башҡорт лицей-гимназиялары үҙҙәренең уҡыусыларын башҡорт теленән һәм әҙәбиәтенән имтихан тапшырырға әҙерләһә, элекке РФ-һы мәғариф һәм фән министры Дмитрий Ливановтың 2013 йылдың декабрендәге ике хатына ярашлы, бындай имтихандарҙы уҡытыу РФ-һы мәғариф һәм фән министрлығы грифы һалынған әсбаптар нигеҙендә алып барылған осраҡта ғына мөмкин икән. Артабан асыҡланыуынса, баҡтиһәң, бындай талап күптән, тиҫтә йылдан ашыу ҡуйылған була. Ә Башҡортостанда телдәрҙе уҡытыу, ғөмүмән, милли мәктәптәрҙә уҡытыу грифы булмаған дәреслектәр менән алып барылған. Күрше Татарстан Республикаһында был ваҡытҡа 21 дәреслек кәрәкле гриф алған. Шундай мөнәсәбәт булғанда, ниндәй тыйыу тураһында һүҙ булыуы мөмкин?\nБашҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуҙа ла бер ниндәй тыйыуҙар юҡ. РФ-һы Конституцияһы милли берәмектәргә үҙ дәүләт телдәрен иғлан итеүҙе гарантиялай, “Рәсәй Федерацияһында Мәғариф тураһында” Федераль Законында Рәсәй Федерацияһында дәүләт теле булған рус теле менән бер рәттән, субъекттар үҙҙәренең дәүләт телен уҡыта алыуы тураһында билдәләнә. Әммә Башҡортостанда был йәһәттән тағы ла бер “ләкин” килеп тыуа: Федераль Законда, субъекттарҙың дәүләт телдәре федераль ҡануниәт нигеҙендә генә түгел, ә урындағы закондар нигеҙендә тормошҡа ашырыла, тиелә. “Башҡортостан Республикаһында Мәғариф тураһында” Закондың 6-сы статьяһында иһә, дәүләт теле булараҡ башҡорт теле Федераль дәүләт белем биреү стандарттарына һәм белем биреү стандарттарына ярашлы уҡытыла, тип кенә яҙыла. Тимәк, БР законына тиҙ арала үҙәгрештәр индереү, уны камиллаштырыу зарур.\nБынан тыш, Федераль Законда белем биреү мөнәсәбәттәрендә ҡатнашыусы булып атай-әсәйҙәр тороуы билдәләнә. Ә беҙҙә ни өсөндөр улар бары тик бәлиғ булмағандарҙың законлы вәкилдәре генә тип йөрөтөлә. Эйе, улар законлы вәкилдәре лә, шул уҡ ваҡытта белем биреү процесында әүҙем ҡатнашыусы, белем биреү усағын, белем биреү телен һайлаусы ла. Шуға күрә уҡыусылар менән генә түгел, атай-әсәйҙәр менән әүҙем эшләргә кәрәк.\nБөгөн ауылдарҙа мәктәп – берҙән-бер тигәндәй социаль-мәҙәни объект булып ҡалып бара. Оптималләштереү сәбәбе менән күп урындарҙа балаларҙы йөрөтөп уҡыталар һәм милли мәктәп ҡатнаш мәктәпкә әйләнә. Әммә “Рәсәй Федерацияһында Мәғариф тураһында” Федераль законға ярашлы, мәктәптәрҙең учредитель тәртибендә ойошторолоуы яҙылған. Йәғни, уны кемдеңдер теләге буйынса ғына үҙгәртеү мөмкин түгел. Әгәр документта белем усағы башҡорт гимназияһы тип яҙылып, теркәү үткән икән, ул бер нисек тә ҡатнаш булып китә алмай.\nДөйөмләштереп әйткәндә, революцияға тиклемге лә, совет осорондағы ла, хәҙерге ҡануниәт тә милли белем биреүҙе лә, туған телде өйрәнеүҙе лә тыймай. Шуға күрә, уҡытыусыларға һәм мәктәп директорҙарына атай-әсәйҙәр менән ныҡлы эш алыр барырға, ә “Башҡортостан Республикаһында Мәғариф тураһында”ғы республика Законын кисекмәҫтән камиллаштырырға кәрәк.\nЭльвира АЙЫТҠОЛОВА, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың Мәғариф, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр сәйәсәте буйынса комитет рәйесе:\n– Мин башҡорт теле кәрәкмәй, тигән атай-әсәйҙәр менән килешмәйем, сөнки был өлкәне көйләүсе закондар бар. Туған телдәр беҙҙә вариатив өлөш булараҡ уҡытыла һәм һәр бала үҙенә кәрәкле туған телде һайлай. Дәүләт теле булараҡ башҡорт телен уҡытыуға килгәндә инде, әгәр ул дәүләт теле статусында йөрөй икән, ни өсөн уны уҡытыу бәхәс тыуҙырырға тейеш? Законға ярашлы, дәүләт телдәре мотлаҡ рәүештә өйрәнелә. Рәсәйҙә рус теле менән бер рәттән, субъекттың дәүләт теленә эйә ике тиҫтәнән ашыу республика бар. Әгәр ҙә кемгәлер, ни өсөн беҙ башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнергә тейешбеҙ, тигәнгә көслө дәлил кәрәк икән, уларға Рәсәй Конституция Судының билдәләмәһе менән танышыу ҡамасауламаҫ.\nҺәр ата-әсә балаһының уңышлы булыуын теләй. Бында шуны ла оноторға ярамай: ҡануниәт буйынса, Башҡортостан Республикаһы Башлығы ике дәүләт телен дә белергә тейеш. Әгәр атай-әсәйҙәр киләсәктә балаларын төбәгебеҙ етәксеһе итеп күрергә теләһә, уға мотлаҡ башҡорт телен өйрәнергә кәрәк!\nВәлиәхмәт БӘҘРЕТДИНОВ, журналист, йәмәғәт эшмәкәре:\n– Һуңғы арала башҡорт теленең мәктәптәрҙә дәүләт теле булараҡ уҡытылыуына ҡаршы сығып, быны уҡыусылар өсөн зыянлы, тип фаразлаусылар күбәйә башланы. Ватандаштар, тип нарыҡларға тел дә әйләнмәгән ҡайһы бер әфәнделәр өсөн бөгөн башҡорт теленән дә яманыраҡ һәм ҡурҡынысыраҡ дошман юҡ, һәм улар уны дөйөм белем биреү ойошмаларында өйрәтеүҙе законһыҙ, тип иҫбатларға маташа. Бынан әллә ниндәй фажиғә яһауҙың кәрәге юҡтыр, әммә йәмғиәттә таратылған ҡотҡоноң бәғзе бер осраҡтарҙа кешеләрҙең аңын томалап, ысынбарлыҡта буталыш һәм хәүефле низағ-конфликттарға юл асыуы билдәле. Бөгөн мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыуҙы ниндәйҙер хәүефле күренешкә тиңләүселәр, уға ҡаршы пикет-маҙар ойоштороусылар үҙҙәре халыҡ араһында көсөргәнешлек тыуҙырып, әлегә тиклем Башҡортостанда ныҡ тамырланған милләт-ара татыулыҡҡа, һыйышып һәм килешеп йәшәүгә төҙәтеп булмаҫлыҡ зыян килтерә.\nБелеүегеҙсә, беҙ конституцион демократик дәүләттә йәшәйбеҙ, һәм беҙҙең һөйләгән һүҙҙәребеҙҙең дә, ҡылған ғәмәлдәребеҙҙең дә хаҡлығы конституция һәм закон тип аталған хоҡуҡи бизмәндә үлсәнеп билдәләнеүе фарыз. Шулай булғас, Рәсәй Конституцияһындағы 68-се статьяның 2-се пунктында ниндәй хәҡиҡәт сағылыш табыуын иҫегеҙгә төшөрмәксемен: “Республикалар үҙ дәүләт телдәрен булдырырға хоҡуҡлы. Республикаларҙың дәүләт власы органдарында, урындағы үҙидара органдарында, дәүләт учреждениеларында улар Рәсәй Федерацияһының дәүләт теле менән берҙәй ҡулланыла”. Тимәк, оло Ватаныбыҙ – Рәсәйҙең Төп законына ярашлы, Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәре – рус һәм башҡорт теле – бер үк конституцион-хоҡуҡи статусҡа эйә. “Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында”ғы Федераль закондың илебеҙ халыҡтары телдәрен һаҡлау һәм ҡулланыу өлкәһенә арналған 6-сы статьяһында милли республикаларҙың дәүләт телдәре үҫешенә булышлыҡ итеү бурысы юғары дәүләт власы органдары йөҙөндә Рәсәй Федерацияһы вәкәләттәренә ҡарай, тип бар донъяға белдереү ошо фекеребеҙҙе раҫлап тора бит! Тимәк, кемдәрҙеңдер дәүләт теле булған башҡорт телен уҡытыуға ҡаршы сығыуы уның үҙенең ошо Рәсәй законына ҡаршы булыуын, хатта Республика Башлығын ошо законды боҙорға саҡырыуын туранан-тура күрһәтеп тора.\nЙәнә, “Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында” ғы Закондың Рәсәй халыҡтары телдәрен өйрәнеү һәм уҡытыу нормативтарын билдәләүсе 10-сы статьяһын иҫкә алмайынса булмай. Ошо статьяның 3-сө пунктында “Республикаларҙа дәүләт телдәрен һәм башҡа телдәрҙе уҡытыу уларҙың ҡануниәтенә ярашлы башҡарыла”, тип асыҡтан-асыҡ, боронғоса әйткәндә, аҡҡа ҡара менән яҙылған.\nРәсәй закондары нигеҙендә башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуҙың законлылығын иҫбат итеү генә түгел, уны артабан камиллаштырыу өсөн дә бөтә мөмкинлектәр бар. Һәм иң элек беҙгә ошондай мөмкинлекте Рәсәй Федерацияһы Конституция Судының 2004 йылдың 16 ноябрендә Татарстан Республикаһында татар теленең дәүләт теле сифатында рус теле менән бер күләмдә уҡытылыуының Рәсәй закондарына ярашлы булыу-булмауын билдәләү буйынса ҡабул иткән ҡарары бирә. Әйтергә кәрәк, Рәсәй Конституция Суды юристары ошо ҡарарҙы ҡабул иткәндә граждандарҙың һәм милләттәрҙең халыҡ-ара хоҡуҡи азатлыҡтарын нигеҙ итеп алды, Рәсәйҙең федератив дәүләт булараҡ милли республикаларға биргән вәкәләттәрен дә иҫәптән сығарманы. Конституция Суды ҡарарының 4-се пунктында ошо хаҡта бына нисек яҙылған: “4. Государственные языки республик – один из элементов конституционного статуса этих субъектов Российской Федерации, который определяется Конституцией Российской Федерации и Конституцией республики (статья 66, часть 1, Конституции Российской Федерации) и вместе с тем обусловлен федеративным устройством Российской Федерации, основанном на ее государственной целостности, единстве системы государственной власти, разграничении предметов ведения и полномочий между органами государственной власти Российской Федерации и органами государственной власти субъектов Российской Федерации, равноправии и самоопределении народов в Российской Федерации (статья 5, часть 3, Конституции Российской Федерации)”.\nРәсәй Федерацияһының Конституция Суды ҡарарына ярашлы, татар телен дәүләт теле булараҡ уҡытыу үҙенең конституцион-хоҡуҡи асылы буйынса Рәсәй Конституцияһына ҡаршы килмәй, сөнки ул уҡыусыларҙың төп дөйөм белем һәм артабан юғарыраҡ кимәлдәге белем алыу хоҡуғына ҡамасауламай. Рәсәй Конституция Суды ҡабул иткән ошо ҡарар Рәсәйҙең бөтә субъекттары өсөн берҙәй ҡулланыла, йәғни, милли республикаларҙа үҙ дәүләт телдәрен уҡытыу өсөн әле һүҙ барған юридик документ иң юғары кимәлдәге һәм туранан-тура мотлаҡ үтәлә торған күрһәтмә ролен үтәй (был юриспруденцияла “прецедент хоҡуғы” тип атала).\nРәсәй Конституция судының әлеге ҡарарына ярашлы башҡарылған эшмәкәрлек башҡа бер органдарҙың һәм вазифалы кешеләрҙең раҫлауын (тимәк, кемдең дә булһа мөрәжәғәте буйынса тикшереү ойоштороуын да) талап итмәй. Конституция Судының әлеге ҡарарында, һүҙмә–һүҙ тигәндәй, ошолай яҙылған: “Согласно частям первой и второй статьи 79 Федерального конституционного закона “О Конституционном Суде Российской Федерации” настоящее Постановление окончательно, не подлежит обжалованию, вступает в силу немедленно после провозглашения, действует непосредственно и не требует подтверждения другими органами и должностными лицами”. Шулай булғас, РФ Генераль Прокуратураһының туранан-тура ҡушыуы буйынса Рособрнадзорҙың вазифалы функционерҙарының Башҡортостанда башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуҙың законға ярашлы булыу-булмауын тикшереп йөрөүе үҙе үк уларҙың иң юғары кимәлдә ҡабул ителгән юридик аңлатманы белмәүен, йәиһә белеп тә, билдәле бер сәйәси маҡсатҡа ярашлы эш башҡарыуын күрһәтә.\nИғтибар итегеҙ, йәмәғәт! Был юғары юридик ҡарар шулай уҡ башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыу уҡыусының рус телен, математиканы, химияны һәм, ғөмүмән, мәктәптә уҡытылған барса предметтарҙы үҙләштереүе өсөн бер нисек тә тотҡарлыҡ була алмай, тигәнде аңлата бит. Әлбиттә, милли республикаларҙың барлыҡ мәктәптәрендә лә рус теле, йәиһә башҡа предметтар буйынса белем биреүҙең дәүләт стандарттарының теүәл үтәлеүенә өлгәшеү фарыз. Тик был осраҡта мәғариф органдары етәкселәренең, педагогик коллективтарҙың, һәр уҡытыусының үҙенә тәғәйен эшен заманса һәм ижади башҡара алыуы мотлаҡ. Дөрөҫө лә шул: уҡыусыларҙың белем сифатына, ижади һәләттәренең үҫешенә теге йәки был мәктәптең дәрестәр теҙмәһендә татар йәиһә башҡорт теле дәрестәренең булыуы кире йоғонто яһай алмай. Әлеге һығымта күптән инде Рәсәй милли мәғарифы ысынбарлығында кире ҡаҡмаҫлыҡ аксиома булараҡ ҡабул ителә: туған телдәре менән бер рәттән, рус телен дә берҙәй өйрәнә алып, билдәле математик, химик, программист, инженер, яҙыусы, табип, тағы әллә күпме һөнәр эйәләре булып танылған, һәр хәлдә, бер кемдән дә кәм-хур булмаған миллиондарса ватандаштарыбыҙға бер юлы ике, ә сит ил телен дә иҫәпкә алһаҡ, өс телде өйрәнеү бөткөһөҙ зыян килтерергә тейеш ине бит. Юҡ, мәктәптә өҫтәмә телде өйрәнеү балаға зыянлы, тигән фекерҙе бөгөн үҙ аңын үҙҙәре сәйәси сәбәптәр менән томалаған әҙәмдәр генә хуплай.\nЙәнә шуны ла иғтибарға алыу фарыздыр. Күптән түгел Йошкар-Ола ҡалаһындағы сығышында Рәсәй Президенты Владимир Путин уҡыусыларға туған телдәрҙе мәжбүри өйрәтеүҙе хупламауын белдергәйне. Был бер теллелектән арына алмаусы, башҡа телдәрҙе күрә алмаусыларға етә ҡалды. Йәнәһе, В.Путин да улар яҡлы! Әммә һүҙ тап туған телдәр хаҡында ғына бара ине: Президенттың телмәрендә милли республикаларҙың дәүләт телдәре тураһында бөтөнләйгә бер ни ҙә әйтелмәне бит. Ысынлап та, халыҡса әйткәндә, тауыҡ төшөнә тары керә шул.\nРәйсә КҮЗБӘКОВА, Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты белгесе:\n– Беҙҙең мәғариф учреждениеларында башҡорт телен уҡытыуға ҡағылышлы һүҙ сыҡһа, Федераль дәүләт белем биреү стандарттарына һылтаныуҙы ғәҙәт итеп алдылар. Ә бит Федераль стандарттар туған телдәргә, туған телдә уҡытыуға ҡаршы килмәй, киреһенсә, был өлкәлә асыҡ бурыстар ҡуйыла. Мәҫәлән, “Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында” Федераль Закондың төп принциптарының береһе – “халыҡтарҙың этномәҙәни үҙенсәлектәрен һәм традицияларын һаҡлау һәм үҫтереү”. Шуға ярашлы, уҡыу предметтарының йөкмәткеһенә мәктәп һәм этномәҙәниәт компоненты индерелергә тейеш. Башланғыс кластарҙа ул 80:20 нисбәтендә, урта кластарҙа 70:30 нисбәтендә. Үкенескә күрә, республика мәктәптәрҙә стандарттың был талабы бөгөн үтәлмәй тиерлек. Уның үтәлешен урындағы мәғариф менән идара итеү органдары тәьмин итмәһә, кем ул эште атҡарыр? Был органдар иң тәүҙә милли республикаларҙағы милли мәғариф сәйәсәте өсөн яуаплы икәнен онотмаһындар ине.\nЯңы Федераль дәүләт белем биреү стандарттарын индергән саҡта иң төп бурыстарҙың береһе итеп балаларға сифатлы белем биреү талабы ҡуйылды. Ә беҙ бөгөн нимә күрәбеҙ? Оптималләштереү, тип, ауыл мәктәптәре күпләп ябылды. Элек гөрләп эшләгән урта мәктәптәр аҙ комплектлы мәктәптәргә әйләнде. Ләкин ауыл мәктәптәренә ябырылған бәләләр бының менән генә бөтмәне. “Дорожная карта развития образования” тигән документ нигеҙендә ауыл мәктәптәрендә эшләүсе белгестәр ҡыҫҡартылды. Һөҙөмтәлә бөгөн аҙ комплектлы мәктәптәрҙә балалар өсөн һөнәр һайлағанда ныҡ кәрәк булған химия, физика, биология, география кеүек предметтарҙы был фәндәр буйынса белгестәр түгел, ә кемгә сәғәт етмәй, шулар уҡыта. Яңы стандарттар буйынса ҡаралған, балаларҙы төрлө яҡлап үҫтереүгә йүнәлтелергә тейешле дәрестән тыш сәғәттәр (внеурочные часы) тураһында әйтеп тә тормайым, улар ҙа, элек төрлө түңәрәктәр өсөн бүленгән сәғәттәр ҙә юҡ хәҙер. Ошо буламы ни сифатлы белем биреү? Ауыл балаларын наҙан ҡалдырыу бит был.\nАуыл мәктәптәрендә 9-сы класты тамамлаған балаларҙың 70-80 проценты мәктәптә уҡыуын артабан дауам итмәй. Сөнки, берҙән, уларҙың белеме тейешле кимәлдә түгел, икенсенән, уларҙың аңына “Һин ЕГЭ бирә алмайһың” тигән фекер ныҡлы һеңдерелгән. Бөгөн Мәғариф министрлығының класта 7 бала булмаһа, ул класс ябылырға тейеш, тигән нормаһы арҡаһында аҙ комплектлы мәктәптәр һуңғы сиккә еткерелде. Мәғарифтың ниндәй булырға тейешлеген финансистар хәл итергә тейеш түгел. Мәғарифтың үҫеш юлдарын Закон, Федераль дәүләт белем биреү стандарттары билдәләй. Экономиялау артынан ҡыуып, ошо мөһим документтарҙы онотоп ебәрмәйек. Әлбиттә, был проблема Мәғариф министрлығы кимәлендә генә хәл итерлек түгел, шуның өсөн Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенә үҙенең Президиумының бер ултырышын милли мәғариф проблемаларына арнауы өлгөрөп еткән мәсьәлә. Иң тәүҙә аҙ комплектлы мәктәптәрҙе финанслау системаһы үҙгәрергә тейеш.\nӘйтергә кәрәк, һуңғы прокурор тикшереүҙәре лә аптыратты. Тикшереү тик шаблон буйынса үткәрелеп, башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуға һәм дәреслектәргә генә ҡағылды. Мәғариф тураһындағы закондың 14-се статьяһының боҙолоуына, йәки балаларға туған телдәрендә белем алыу өсөн шарттар тыуҙырылмауына улар иғтибар ҙа итмәне. Ә бит туған телдәрҙе өйрәнеү мотлаҡ булған федераль предметтар исемлегендә тора. Күп урында туған телдәрҙе уҡытыу ойошторолмай, ләкин был факт ни эшләптер тикшереүселәрҙең күҙенә эленмәй. Бөтә республикаға дау һалып тикшереүен тикшергәс, бөтә норматив базаның үтәлеше ҡаралһын ине ул. Юҡһа, был тикшереү республика халҡы тарафынан бер нисә ялыу яҙыусының үтенесен ҡәнәғәтләндереү һымаҡ ҡына ҡабул ителде.\nБыл тикшереүҙәр йәш быуынды тәрбиәләүҙә туған телдең, халыҡ йолаларының, ғөрөф-ғәҙәттәрен аңламаған, перспективаны күрә белмәгән, тик БДИ һөҙөмтәләре менән генә ҡыҙыҡһынған етәкселәргә етә ҡалды. Уларҙың байтағы ата-әсәләр менән эште рус теле файҙаһына башлап та ебәрҙеләр. “Һеҙҙең балаларығыҙ БДИ бирә алмаясаҡ”, тип, ата-әсәләргә баҫым эшләп, “Туған телем урынына рус телен өйрәнергә теләйем” тип, ғаризалар йыйыу башланды. Закондың үтәлешен күҙәтеүсе органдарға һорау бирге килә: ниңә ошо факттар уларҙың иғтибарынан ситтә ҡала? Закондың үтәлешен тикшереү ҡорғаны артында башҡорт теленә ҡаршы аҫтыртын көрәш башланманымы икән?\nБуранбай КҮСӘБАЕВ, Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзаһы: Һуңғы айҙарҙа мәғариф өлкәһендә мәктәптәрҙә башҡорт телен дәүләт теле һәм туған тел булараҡ уҡытыу тураһында бәхәстәр көсәйҙе. Уның барышында төрлө фекерҙәр әйтелеүе тәбиғи, ләкин терминдарҙы, уҡытыу технологияһын бутау былай ҙа ҡатмарлы мәсьәләне тағы ла сетерекле итеп ебәрә. Шуға күрә, юридик терминдарҙы, хоҡуҡи нигеҙҙәрҙе ҡулланыуға күсер алдынан бер нисә фекер әйтер инем.\nБеренсенән. Һәр ата-әсә балаһын ниндәй телдә уҡытырға уйлай, шул телде һайлай ала, был мәктәптең мөмкинлектәренә ҡарай. Был теләк ата-әсәнең ғаризаһында күрһәтелә.\nИкенсенән. Һәр ата-әсәнең балаһын мәктәпкә урынлаштырғас, төплө белемгә өмөт итеүе законлы. Был теләгенең тормошҡа ашырылыуы тураһында ата-әсә даими хәбәрҙар булырға тейеш. Бының өсөн уҡытыусылар коллективы менән әүҙем һәм даими бәйләнештә булыу зарур.\nӨсөнсөнән. Ныҡлы, сифатлы белем биреү, тәрбиәле, тәртипле баланы тормошҡа әҙерләү ата-әсәнең, мәктәп коллективының һәм бөтөн йәмғиәттең (тәү сиратта, мәғариф органдарының, министрлыҡтың, хөкүмәт органдарының) берлектә эшләүен талап итә. Бергә эшләүҙе һыҙыҡ өҫтөнә алырға кәрәк, юғиһә, йә ғаиләне, йә мәктәпте генә был мәсьәләлә яуаплы итергә тигән фекерҙәр яңғырай. Тик бергә эшләгәндә генә кәрәкле һөҙөмтә буласаҡ. Дүртенсенән. Туған телдә уҡытыу – ул башланғыс синыфтарҙа бөтә уҡыу предметтарын (әлбиттә, рус һәм сит телдә башҡаһын) туған телдә, йәғни, башҡортса уҡытыу, ә урта кластарҙа предметтарҙы яйлап русса уҡытыуға күсеү була.\nҺәм тағы бер фекер. Һәр ата-әсә мәктәпте тамамлағанда балаһының физик яҡтан ныҡ һәм таҙа, киң эрудициялы, төплө белемле, алған белемен тормошта иркен файҙалана белгән, төрлө тормош һынауҙары һәм ауырлыҡтарына ҡаршы икеләнмәй тора алырлыҡ шәхес булыуын теләй. Күпселек ата-әсә ошоноң менән сикләнә. Ләкин тормош күрһәтеүенсә, был ғына аҙ. Мин тағы ла ошоно өҫтәр инем – әүҙем йәмғиәтте аңлай һәм уға әүҙем тәьҫир итә алырлыҡ шәхес тәрбиәләү ҙә мөһим. Мәҫәлән, СССР-ҙың тарҡалыуы шуны күрһәтте. Төрлө ялғандарға ҡаршы тора алмай, башҡа милләт кешеләренең телен белә алмай, менталитетын аңламай, СССР-ҙы тарҡаттырҙыҡ, күмәкләшеп быға юл ҡуйҙыҡ. Әлбиттә, СССР-ҙы тарҡатыу өсөн махсус көс һалыусылар ҙа булды. Иҡтисади ҡаршылыҡтарҙы еңерлек етәкселәргә юл бирмәнеләр. Ләкин иң мөһиме – ундай етәкселәрҙе яҡларлыҡ әүҙем граждандар аҙ булды. Миңә нишләптер бөгөн Рәсәйгә ҡаршы ла ошондай хәл-ваҡиғалар ойошторолғандай тойола.\nОшо фекерҙәрҙән һуң ҡабат мәктәпте тамамлаған балаларҙың сифаттарына күсәйек. Мин әүҙем гражданин тигәнгә асыҡлыҡ индерер инем: киң, төплө, белемле, шулай уҡ тарихты белгән, үҙ позицияһы булған, төрлө телдәрҙә үҙенең фекерен әйтә һәм яҡлай белгән шәхесте мәктәп тәрбиәләргә тейеш. Ул саҡта Рәсәйҙең киләсәге ныҡлы, киреһенсә булһа, СССР-ҙың хатаһы ҡабатланыуы ихтимал.\nХәҙер юридик терминдарға һәм ҡайһы бер норматив базаларға күсәйек.\nРәсәй Федерацияһы Конституцияһы авторҙары уҙған быуаттың 90-сы йылдары башында киң йәмәғәтселек ҡабул иткән (Рәсәй халҡы ғына түгел, ә элекке СССР халҡының күпселеге аңлаған һәм риза булған) дәүләт телдәре тигән төшөнсәне Рәсәй Конституцияһы проектына индерҙе һәм Конституция референдум юлы менән ҡабул ителде. Рәсәй Конституцияһына ярашлы, Рәсәй составындағы республикалар үҙҙәренең дәүләт телдәрен билдәләй. Ошо нигеҙҙә Башҡортостан Республикаһы Конституцияһында дәүләт телдәре итеп рус һәм башҡорт телдәре билдәләнгән.\nДәүләт теле мотлаҡ бөтә уҡыусыларға ла уҡытылырға тейеш. Ошо фекерҙе Рәсәй Федерацияһының Конституция Суды үҙенең 2004 йылдың 16 ноябрендәге №16-П ҡарары менән яҡлап сыҡты. Был документтың йөкмәткеһен бөгөн күптәргә ҡайтанан ҡарарға кәрәк. Шуға күрә, уның йөкмәткеһен ҡыҫҡаса аңлатыуҙы кәрәкле һанайым. Ҡарарҙа күрһәтелгәнсә, гражданин С. И. Хапугин Ҡаҙан ҡалаһы Ново-Савиновский районының мәғариф бүлеге начальнигының татар телен дәүләт теле булараҡ мотлаҡ уҡытыу тураһындағы бойороғон юҡҡа сығарыуҙы һорап судҡа бирә. Шулай уҡ икенсе судтан ул ошо туралағы уҡыу планының законға ярашһыҙ икәнен билдәләүҙе һорай. Уларҙы бергә дөйөмләштереп, РФ Конституция Суды татар телен дәүләт теле булараҡ Татарстанда рус теле менән бер нисбәттә уҡытыуҙы яҡлап сыға. Ҡарарҙа ул түбәндәгесә яңғырай: “…татар һәм рус телдәрен Татарстан Республикаһында мәктәптәрҙә башланғыс һәм урта профессиональ белем биреү учреждениеларында бер үк нисбәттә уҡытыуҙы Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына ярашлы тип табырға…” Шулай уҡ 3-сө пунктында “… ҡарар иғлан ителгәс тә үҙ көсөнә инә, башҡа органдарҙың һәм вазифалы кешеләрҙең раҫлауына мохтаж түгел…”, тип әйтелә.\nТимәк, бәхәстәр тыуыуға сәбәп булған рус һәм башҡорт телдәрен дәүләт теле булараҡ уҡытыуҙың БР Мәғариф министрлығы “ҡөҙрәте” менән мәктәп программаларының вариатив өлөшөнә күсеүе үҙе үк закондарҙы һәм РФ Конституция Судының билдәләмәһен һанға һуҡмауҙы күрһәтеп тора. Ҡаңғырырға торған кешеләрҙе болартыу һымаҡ була бит был хат. Шуға күрә тағы бер документты әйтмәй булмай. РФ Конституция Судына ошо хәлгә оҡшаған тағы бер мөрәжәғәт Сыуашстан Республикаһынан яҙыла. Был турала РФ Конституция Судының 2011 йылдың 27 ғинуарындағы 88-0-0 билдәләмәһе бар. Билдәләмәнең дә ҡыҫҡаса йөкмәткеһен күрһәтеп китеү кәрәктер тип уйлайым. Билдәләмәнең атамаһына иғтибар итегеҙ: “Гражданин Д. Н. Козловтың Сыуаш Республикаһынның “Сыуаш Республикаһы телдәре тураһында”ғы законында Сыуашстан мәктәптәрендә сыуаш телен уҡытыуҙы талап итеү уның хоҡуҡтарын боҙа тип яҙған мөрәжәғәтен кире ҡағыу тураһында”. Билдәләмәнең (определение) йөкмәткеһенә түбәндәге аңлатма бирелә: Гражданин Козловтың мөрәжәғәте ҡаралмай һәм кире ҡағыла, сөнки был темаға ҡағылышлы ҡарар №16-П 2004 йылдың 16 ноябрендә Татарстандағы хәл буйынса ҡабул ителә, Рәсәй Федерацияһының закондарына ярашлы, Конституцион Суд темалары тап килгән осраҡта ошондай билдәләмәләр менән генә сикләнә. Тимәк, РФ Конституция Суды дәүләт телдәрен бөтә балаларға ла уҡытыуҙы ыңғай хәл иткән.\nХәҙер мәктәптәрҙә телдәрҙе уҡытыуҙың ҡайһы бер үҙенсәлектәренә киләйек. Республикала дәүләт телдәре булараҡ башҡорт теле аҙнаға 1 йәки 2 сәғәт өйрәнелә. Уҡытыусылар менән кәңәшләшеп, уртаҡ фекергә килергә ваҡыттыр һәм уны Мәғариф министрлығы үҙенең ҡағыҙҙары менән нығытып ҡуйырға тейеш. Миңә ҡалһа, сит тел аҙнаға нисә дәрес уҡытылһа, дәүләт теле лә шунсама сәғәт уҡытылырға тейеш. Сит телдәр тигәс, өҫтәп әйтер инем: айырым уҡытыусылар тәжрибәһен файҙаланып, башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуҙы сит телдәрҙе өйрәнеү методикаһы буйынса ойошторорға кәрәк. Китаптарға ла шундай уҡ талап булырға тейеш. Ә башҡорт балаларына (ниндәй телдә уҡыуҙарына ҡарамаҫтан) башҡорт теле туған тел булараҡ ҡына уҡытылырға тейеш. Юғиһә, мәктәптәрҙә, бигерәк тә ҡалаларҙа, башҡорт балаларын уҡытырға тейешле туған тел дәрестәрен дәүләт теле программаһы менән генә сикләйҙәр.\nАвгуста, йылдағыса, республикала, ҡала һәм райондарҙа мәғариф мәсьәләләренә ҡағылышлы кәңәшмәләр үтә. Уларҙа уҡыу-уҡытыуға арналған башҡа мөһим мәсьәләләр менән бер рәттән, башҡорт телен дәүләт теле һәм туған тел булараҡ өйрәнеү мәсьәләләре лә күтәреләсәк тип уйлайым. Кәңәшмәләр эшендә Рәсәй Федерацияһы Конституция Судының үрҙә күрһәтелгән ҡарары һәм билдәләмәһе ҡулланыу табыр тип өмөтләнәм. Шулай булмаһа, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының байтағының эш урындарына хәүеф янаясаҡ. Бөгөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте, ошоғаса халҡыбыҙҙың оло мираҫы, уның төп асылын билдәләүсе байлығын һаҡлайым, үҫтерәм тип йөрөгән уҡытыусылар дәүләт һәм муниципалитеттар, йәмәғәт ойошмаларының яҡлауына мохтаж.\nОшо фекерҙәрҙе баҫырға әҙерләнгәндә Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министры Гөлназ Шафиҡованың “Рәсәй радиоһы Башҡортостан”дың “Мысли вслух” программаһында (1 август, 2017) мәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыу буйынса килеп тыуған хәл-торошҡа аңлатма биреүе эфирға сыҡты. Ведомство етәксеһе башҡорт теленең республикала мәктәп программаһында мотлаҡ предмет булып ҡаласағын белдерҙе: “Башҡорт теле дәүләт теле булараҡ 1-9-сы синыфтарҙа аҙнаһына бер йәки ике сәғәт уҡытыла. Уны өйрәнеү Федераль дәүләт белем биреү стандарты сиктәрендә тормошҡа ашырыла һәм БР Конституцияһы, “Башҡортостан Республикаһында Мәғариф тураһында”ғы законы менән тәьмин ителә”. Әммә аңлатмаһының һуңында министрҙың үҙ-үҙенә ҡапма ҡаршы килеп, “дәүләт теле булараҡ башҡорт теле мәктәптең коллегиаль советы ҡарары буйынса уҡытыла” тип ысҡындырыуы ғына хәүеф тыуҙыра. Әгәр дәүләт телдәрен уҡытыу буйынса РФ Конституцион Суды үҙ ҡарарын сығарған һәм рөхсәт биргән, дәүләт телдәрен уҡытыу Федераль дәүләт белем биреү стандарттары талаптарына тап килә икән, “мәктәптең коллегиаль советы” был ойошманан һәм закондан өҫтөнөрәк булып сығамы?\nБР мәғариф министрының ошо уҡ тапшырыуҙағы тағы бер яуабы уйланырға мәжбүр итмәй ҡалмай. Тура эфирға шылтыратыусының: “Беҙҙә ҡасан уҡытыу туған телдә, башҡорт телендә алып барыла башлаясаҡ?” – тигән һорауына Гөлназ Радмил ҡыҙы предмет булараҡ туған телдәрҙе уҡытыу (!) тураһында мәғлүмәт биреү менән генә сикләнде: “Әгәр ата-әсә балаһының туған телде өйрәнеүен һорап мөрәжәғәт итһә һәм синыфта төркөм тупланһа, мәктәп бындай хоҡуҡты тәьмин итергә тейеш. Әйтәйек, 20 бала уҡыған синыфта 10 бала – башҡорт, 10-ыһы татар телен һайлаһа, мәктәп синыфты ике төркөмгә бүлеү мөмкинлеген ҡараясаҡ. Нормативтарға ярашлы, бындай төркөмдә кәмендә 7 бала булырға тейеш. Республикала рус милләтенән булмаған балаларҙың 67 процентының туған телен өйрәнеү мөмкинлеге бар”.\nБыға тиклем дә министрлыҡ белгестәре, урынбаҫарҙарының төрлө сараларҙа бирелгән һорауҙарға уратып-суратып яуап биргеләгәне сер түгел. Әгәр телдәрҙе һаҡлау һәм яҡлау, уларҙы өйрәнеү, туған телдә уҡытыу мәсьәләләре менән дә шөғөлләнергә тейешле учреждение белгестәре үҙҙәре үк был мәсьәләнең асылын һаманғаса аңламай икән, бәхәстәр, моғайын, оҙаҡ дауам итер әле. Ә һеҙ был хаҡта ни уйлайһығыҙ, хөрмәтле гәзит уҡыусылар?\nЗәйтүнә НИҒМӘТЙӘНОВА яҙып алды.\nТЕМАНЫ ДАУАМ ИТЕП…\nИсмәт БИНӘР, Истанбул университетының Евразия институты директоры урынбаҫары:\n– 90-сы йылдарҙа Төркиәлә сит илдәргә сығып уҡыу ҙур популярлыҡ яуланы. Тап ошо ваҡытта Рәсәй “ишектәре” лә асылды. Беҙ, бер төркөм төрөк йәштәре, Башҡортостанға юлландыҡ. Урыҫ телен дә, башҡорт телен дә белмәй инек ул ваҡытта. Шул осорҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында башҡорт филологияһы факультеты асылды. Мин тәүге студенттар сафында унда уҡырға индем. Институтты тамамлағас, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында аспирантурала уҡыным. Башҡорт һәм төрөк мәҡәл-әйтемдәре буйынса диссертация яҡланым. Бөгөн Төркиәнең 120 меңдән ашыу студент уҡыған иң ҙур университетында эшләйем. Төрөк йәштәренә башҡорт теленән һабаҡтар бирәм. Дәрестәремде башҡорт йырҙарын, ҡурай моңон тыңлатып башлап ебәрәм. Был төрөк студенттарына башҡорт мәҙәниәтенә ылығырға, дәрескә иғтибар, ҡыҙыҡһыныу уятырға булышлыҡ итә. Ә үҙем башҡорт йырҙарын тыңлаһам, ҡурай моңон ишетһәм, Башҡортостанды уйлап, унда үткәргән йылдарымды хәтергә төшөрөп, тулҡынланып китәм.\nИстанбул университетының филология факультетында егерменән ашыу бүлек бар. Һәр бүлек бындағы факультет ҡәҙәре, тиһәм, хата булмаҫ. Мин төрки телдәре бүлегендә “Современные тюркские языки” тигән дисциплинаны алып барам. Шулай уҡ Евразия бүлегенә лә башҡорт һәм урыҫ телдәрен индерҙек. Унда башҡорт теле дәрестәрен уҡытам.\nБашҡорт телен тәүге йылда аспиранттарға өйрәттем. Дөйөм төрки телдәре хаҡында һөйләнем, шунан ҡыпсаҡ төркөмөн ҡараныҡ та, ҡалған дәрестәрҙе “Был телде белһәгеҙ, ҡалған төрки телдәрҙе аңлаясаҡһығыҙ”, тип, башҡорт теленә күсерҙем. Аспиранттарым, магистрҙарым бар. Улар башҡорт теле буйынса диссертация яҙалар. Шулай ҙа уҡыусыларымдың төп өлөшөн бакалаврҙар тәшкил итә. Улар башҡорт телен бик теләп өйрәнә.\nӘлеге ваҡытта ентекләп фән менән шөғөлләнәм. Башҡорт грамматикаһы буйынса китаптар яҙам. Төркиәт буйынса конференцияларҙа ҡатнашырға тырышам. Уларҙа мотлаҡ башҡорт телендә сығыш яһайым. Бер нисә йыл элек Ҡырғыҙстанда төркиәт буйынса ғилми конгресс үтте. Ҡырғыҙстандан бер профессор өс телдә – рус, ҡырғыҙ һәм төрөк телдәрендә сығыш яһаны ла, сығышының аҙағында: “Бына мин һеҙҙең телдә һөйләшәм, әйҙәгеҙ, берегеҙ булһа ла беҙҙең телдә өндәшегеҙ”, – тип Төркиә ғалимдарына саҡырыу ташланы. Беҙҙекеләр аптырап ҡалды. Ошо ваҡытта минең докладыма сират еткәйне. Сығышымды башҡорт телендә яһаным. Ҡырғыҙ профессоры: “Һеҙ өйрәнеүгә иң ауыр булған төрки телдәренең береһен һайлағанһығыҙ, рәхмәт!” – тине һәм һоҡланыуын белдерҙе. Бына шулай, мин башҡорт телен күтәрәм, башҡорт теле мине күтәрә. Башҡорт теленән башҡа, рус телен дә яҡшы беләм. Ғөмүмән, башҡорт телен ныҡлап өйрәнәйем тиһәң, рус телен белмәйенсә булмай. Сөнки күп фәнни хеҙмәттәр рус телендә яҙылған. Ә төрөк теле менән башҡорт телен белеүем арҡаһында төрөк тел төркөмөнә ҡараған бөтә телдәрҙе аңлайым, аралашам. Шуға эш буйынса анкета тултырғанда “Ниндәй телдәрҙе беләһегеҙ?” тигән графаға утыҙлаған телде яҙып ҡуям.\nБер саҡ Төркиәнән Өфөгә самолетта осоп килгәндә бер кеше менән аралашырға тура килде. Милли телдәр хаҡында һүҙ сыҡты. Ул юл буйы башҡорт теле, уны уҡытыуҙың әһәмиәте хаҡында тылҡыны. Мин:”Әйҙә һуң улай булғас башҡортса аралашыйыҡ”, – тинем. Ул аптырап китте һәм: “Мин башҡортмон, ләкин башҡортса белмәйем”, – тине. Нисек итеп кеше үҙ туған телен белмәйенсә, уны пропагандалай ала? Беренсе өлгө – кеше үҙе. Үҙең туған телеңдә һөйләшмәй тороп, башҡаларҙы уны өйрәнергә өгөтләп буламы? Матур итеп ғаиләңдә башҡортса һөйләш, туғандарың, таныштарың, балаларың менән туған телеңдә аралаш. Әгәр һәр кем ошо ябай ғына ҡағиҙәне үтәһә, яңғырауыҡлы лозунгтарҙың кәрәге лә ҡалмай. Үҙ мөхитеңдә, үҙ ғаиләңдә, хатта урамда туған телеңдә аралашыуҙы бер кем дә тыймай бит. Башҡортостанда уҡып, белем алып, телде үҙләштереп, Төркиәгә ҡайттым, һаман да башҡортса һөйләйем, башҡортса йәшәйем. Ситтә, сит милләттәр араһында йәшәйем, тип, башҡорттар үҙҙәре лә туған телен онотмаһын ине.\nУЙЛЫҒА – УЙ\nТелһеҙлек – оло бәхетһеҙлек\nЭйе, туған телеңде, әсә телен белмәү – оло бәхетһеҙлек. Тыумыштан телһеҙ ғәрипте һәр кем ихлас йәлләй, ҡулынан килгәнсә ярҙам күрһәтә, ә үҙ-үҙен аңлы рәүештә әсә теленән мәхрүм иткән бәндә ҡатмарлыраҡ тойғо тыуҙыра: был осраҡта йәлләүгә нәфрәт ҡатыш ерәнеү өҫтәлә.\nТуған телдән баш тартыу – ата-әсәңә, халҡыңа ихтирам юҡлығының, кәмһетеп ҡарауҙың билдәһе, ә һәр хыянат тыуған ереңде, ватандаштарыңды хурлауҙан башлана бит. Хыянат нигеҙендә үҙ йәнеңде бөтә нәмәнән өҫтөн ҡуйыу, йәғни ереңде, халҡыңды, намыҫыңды һаҡлау шикелле кешелек вазифаларыңды үтәүҙән баш тартыу, башҡалар иҫәбенә йәшәү теләге ята. Кешене ерәндерә торған теләк!\nМилләттең аҙ уҡый башлауы – оло бәлә килеүе хаҡындағы шомло хәбәр ул. Тимәк, беҙҙең ырыуҙаштарҙы ата-бабаларыбыҙ быуаттар буйына туплаған рухи тәжрибәгә (тарих, йола-ғәҙәттәр төҫөн алған тәртип һәм әхлаҡ кодексы, ауыҙ-тел ижады, яҙма әҙәбиәт һ.б.) эйә булып, уны ишәйтеү-үҫтереү хәстәренән бигерәк, башҡа нәмәләр нығыраҡ ҡыҙыҡһындыра.\nБулат РАФИҠОВ, яҙыусы\n3 мнений на “Әсә телен һаҡлайыҡ”\nМинсулу Абдуллина on 08.08.2017 на 2:55 пп сказал:\nМин ябай ғына уҡытыусымын. Тел һаҡлау буйынса һәр ваҡыт төрлө өндәмәләр яҙам социаль селтәрҙәрҙә. Башҡорт ата-әсәләрен йоҡонан уятырға үҙемсә тырышам. Әммә был диңгеҙҙә тамсы ғына… Йәш тә үтеп бара. Ысынлап та, ни өсөн беҙ, ер, тел тип күпме башын һалған ата-бабалар рухын тотмайбыҙ. Баш һалырға түгел, мәғлүмәткә йәки хоҡуҡи акттарға таянып эш итерлек, белемле, аҡыллы егет-ҡыҙҙарыбыҙ яҙһын ине, барһын ине тейешле инстанцияларға. Нишләп был эшләнмәй?! Башҡорт теле дәрестәренә конкрет ярҙам нимәлә сағылырға тейеш тиһәгеҙ: Башҡорт теле дәреслектәрен, альтернатив дәреслектәрҙе лә, дидактик материалдрҙы, методик ҡулланмаларҙы ФББДС-ҡа ярашлы итеп сығарырлыҡ аҡса бүленһен! Башҡорт телен мәктәптә сифатлы уҡытырлыҡ техник-технологик саралар индереүгә лә дәүләт ярҙамы кәрәк! Дәүләт хеҙмәтенә лә ике телдә лә иркен аралашҡан кешеләрҙе алһағыҙ, был телде һанға һуғыу өсөн шәп стимул булыр ине!\nМинсулу Абдуллина on 23.08.2017 на 10:54 дп сказал:\nГүзәл on 16.09.2017 на 11:33 дп сказал:\nЭйе, Һеҙҙең менән килешәм. Төрлө юҫыҡтан;хоҡуҡ яҡлау, информацион технологиялар, электрон аҡса, һ.б. шундай бөгнгө тормош өсөн актуаль һорауҙар буйынса башҡорттар өсөн курстар эшләнелһен ине. Бының өсөн дәүләт тарафынан иғтибар кәрәк. Шулай уҡ һәр башҡортҡа РФ ҡанундарын ятлапбөтөрөрлөк(баҫмала сығыу менән).Беҙгә бик уяу, ныҡ тырыш, берҙәм булырға кәрәк.\n« О, молодёжь, ты в мир идешь!\n“Аҡ тирмә” 30 августа башҡорт телен яҡлауға арналған ултырышҡа саҡыра »


Иванов Леонид Александрович (сәйәсмән) — Башҡорт Википедияһы\nИванов Леонид Александрович (сәйәсмән)\nБөрө өйәҙе, Өфө губернаһы, Рәсәй империяһы\nИванов Леонид Александрович (1904 йыл, Булатный ҡасабаһы, Бөрө өйәҙе, Өфө губернаһы, Рәсәй империяһы, хәҙерге Башҡортостан — 1968) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре, Ҡурған өлкә Советы башҡарма комитеты рәйесе (1947—1950).\nФабрика хеҙмәткәре ғаиләһендә тыуа. Башланғыс белемде (2 класс) фабрика ҡасабаһындағы юғары башланғыс училищела ала.\n1917 йылда хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Нуриман районындағы «Ҡыҙыл шишмә» ҡағыҙ фабрикаһында хеҙмәт эшмәкәрлеген башлай. Шунда уҡ 1919 йылда комсомол ячейкаһын ойоштороуҙа ҡатнаша, һуңыраҡ уның рәйесе итеп һайлана.\n1920 йылда РКСМ Үҙәк комитеты саҡырыуы буйынса Ҡыҙыл Армия сафына баҫа һәм Пенза ҡалаһына комсоставтың хәрби-пулемётсы мәктәбенә уҡырға ебәрелә, әммә 1921 йылдың ноябрендә бәлиғ булмаған сифатында унан демобилизациялана.\n1921 йылда Бөрө ҡалаһына килә, фабрикала эшләй һәм урындағы комсомол ойошмаһына етәкселек итә.\n1924 йылда эшселәр коллективы тарафынан фабрика-завод комитеты составына тәҡдим ителә, башта ойошманың секретары, унан һуң рәйесе була.\n1925 йылдан ВКП(б), КПСС ағзаһы.\n1929—1931 йылдарҙа Профсоюздарҙың Башҡортостан советында етәксе вазифаларҙа эшләй, артабан ВКП(б)-ның Башҡортостан Өлкә комитетына эшкә күсерелә.\n1932—1934 йылдарҙа — Урал-Ҡаҙағстан сәнәғәт академияһында уҡый (1-се курсты тамамлай). Партия сафтарын таҙартыу буйынса комиссияла эшләргә саҡырып ҡайтарыла.\n1934—1935 йылдарҙа — ВКП(б)-ның Петухово район комитетының беренсе секретары (Силәбе өлкәһе, хәҙерге Ҡурған өлкәһе).\n1935—1937 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ында партия, совет эшендә: ВКП(б)-ның Боҙаяҙ район комитеты секретары, ВКП(б)-ның Благовещен район комитеты секретары.\n1937—1940 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ының еңел сәнәғәт халыҡ комиссары, СССР Әҙерләүҙәр халыҡ комиссариатының Башҡорт АССР-ы буйынса вәкиле, Башҡорт АССР-ының урман сәнәғәте халыҡ комиссары.\n1940—1947 йылдарҙа — Башҡорт АССР-ы Халыҡ Комиссарҙары Советы — Министрҙар Советы рәйесенең беренсе урынбаҫары.\n1938, 1947 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының I һәм II саҡырылыш Юғары Советы депутаты итеп һайлана (Шаран округы, Шаран районы һәм 112-се Нуриман округы, Нуриман районы).\n1947 йылда — ВКП(б) Үҙәк Комитеты эргәһендәге Ҡабаттан әҙерләү курсы тыңлаусыһы.\n1947 йылда Ҡурған өлкәһенә эшкә күсерелә һәм хеҙмәтсәндәр депутаттарының II саҡырылыш Ҡурған өлкә Советы башҡарма комитеты рәйесе итеп һайлана.\n1950 йылдың апрелендә Ҡурған өлкә Советы башҡарма комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары итеп күсерелә, 1959 йылда пенсияға сыҡҡанға тиклем ошо вазифала эшләй.\n12 йыл тирәһе Леонид Александрович Иванов хеҙмәтсәндәр депутаттарының Ҡурған өлкә Советының һәм хеҙмәтсәндәр депутаттарының Ҡурған ҡала Советының депутаты була.\nЛенин ордены (1943) һәм ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1944, 1956), «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙакәр хеҙмәте өсөн» һәм «Сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштергән өсөн» миҙалдары менән бүләкләнгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Иванов_Леонид_Александрович_(сәйәсмән)&oldid=841135 ҡабул ителгән\n1-се саҡырылыш Башҡорт АССР-ы Юғары Советы депутаттары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:19 20 октябрь 2018 үҙгәртелгән.


Эксперттар фекеренсә, яҡын киләсәктә, донъялағы финанс көрсөгө фонында, туберкулез менән сирлеләр һаны бер нисә тапҡырға àðòûóû ихтимал. Иҡтисади көрсөк Рәсәйҙә туберкулез эпидемияһына килтереүе бар, тип әйтеүселәр бар хатта. Беҙҙең республикала хәлдәр әлегә яҡшы һәм тотороҡло, ауырыуҙар һанының артыуы күҙәтелмәй. Әгәр Рәсәйҙә йылына 100 мең кешегә 83 осраҡ асыҡланһа, Башҡортостанда был күрһәткес 49-ға тиң.\n- Туберкулез - иң ауыр ауырыуҙарҙың береһе, - ти "Роспотребнадзор"ҙың БР буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары Нәсимә Кучимова. - Туберкулез беҙҙең республикала ғына 400-ҙән ашыу кешенең ғүмерен өҙә. Миҫал өсөн, үткән йылда Башҡортостанда 427 кеше туберкулездан үлгән.\nБыл ауырыуҙың төп үҙенсәлеге - кеше булған урындарҙа социаль шарттарҙан бәйләнгән булыу. Насар туҡланыу, тығыҙлыҡ, тынсыулыҡ, дымлылыҡ - былар аҙ тәьмин ителгән ҡатламдар тормошо өсөн хас, улар беренсел зарарланыу ихтималлығын арттыра. Быға тәмәке тартыуҙы, спиртлы эсемлектәр ҡулланыуҙы, эске көсөргәнеште һәм социаль яҡтан яйланмағанлыҡ эҙемтәләрен өҫтәһәң, миҫал өсөн, СССР-ҙың тарҡалыуын, һәм һеҙ туберкулез менән ауырыусылар массаһын алаһығыҙ.\n- 1999 йылға тиклем беҙ туберкулез ауырыуҙары буйынса күрһәткестәрҙең кәмеүен билдәләгәйнек, - ти Республика туберкулезға ҡаршы диспансерының баш табибы Миңнинур Азаматова. - Үкенескә ҡаршы, 2002 йылдан яҡшы күрһәткестәр менән маҡтанырлыҡ түгел...\nТуберкулездан дауаланыу оҙаҡҡа һуҙыла һәм ҡиммәткә төшә, тип дауам итә һүҙен Азаматова. Ағымдағы йылда медикаменттарҙы, шулай уҡ ауырыуҙар өсөн туҡланыуҙы финанслау, инфляцияны иҫәпкә алып, 20 процентҡа артты. Бер пациентты дауалау өсөн, уртаса, 30-50 мең һум талап ителә. Был сумманан дарыуҙар өлөшө яҡынса өстән берен тәшкил итә. Беҙгә Ҡыҙыл Тәре һәм Ҡыҙыл Ярты ай халыҡ-ара хәрәкәте ярҙам итә. Үткән йылда был хәрәкәт меңдән ашыу кешене яҡшы аҙыҡ-түлек йыйылмаһы менән тәьмин итте.\n24 мартта Бөтә донъя туберкулезға ҡаршы көрәш көнө иғлан ителде. Быйыл Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы уны "Туберкулезäû туҡтаòàéûº!" девизы аҫтында үткәрә. Быға өлгәшеп булырмы, әлегә әйтеүе ауыр, айырыуса Рәсәйҙең баш фтизиатры Михаил Перельмандың әйткән һүҙҙәрен (2008 йылда туберкулез менән ауырыуҙар өсөн федераль бюджет буйынса дарыуҙар һатып алынмаған) иғтибарға алһаң. Рәсәйҙең Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығы бер нисә көн элгәре 2008 йылға бындай препараттар һатып алыуға аукцион иғлан итте, 2009 йылға һатып алыуҙар тураһында һүҙ барманы.\n"БАШвестЪ" хәбәрсеһе Республика туберкулезға ҡаршы диспансерының баш табибы Миңнинур Азаматованан Михаил Перельмандың һүҙҙәренә аңлатма биреүҙе үтенде. Азаматова былай тине:\n- Ысынлап та, үткән йылда федераль бюджеттан беҙ бер һумлыҡ та дарыу алманыҡ. 2006 йылда "Социаль мөһим ауырыуҙар менән көрәш" федераль маҡсатҡа ярашлы программа буйынса ("Туберкулез" программа ҡушымтаһы) беҙ 16 миллион һумға дарыу алдыҡ. 2007 йылда 14 миллион һумлыҡ дарыу алынды. Ә үткән йылда бер дарыу ҙа алманыҡ. Әммә республика средстволары иҫәбенә "етешмәүҙе" ҡапланыҡ. Әлбиттә, беҙ федераль бюджеттан аҡса көтәбеҙ. Рәсәйҙең Финанс министрлығы илдең Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығына 2008 йылдың средстволарын быйыл файҙаланырға рөхсәт итте. Аукцион үтте, 2-3 айҙан һуң беҙ тейешле препараттар аласаҡбыҙ. 14-16 миллион һумға тейешле заявка ебәрелде.\nРеспублика үткән йылда СПИД-ҡа, туберкулезға һәм тапма ауырыуына ҡаршы көрәш буйынса глобаль фондтан күпмелер ҡорамал һәм препараттар алды, ул бөтә Рәсәйгә 100 миллион доллар бүлде. Төбәктең 11 дауалау учреждениеһы лаборатория ҡоролмаһы менән йыһазландырылды. Республика Халыҡ-ара банкылар үҫешенән 13 миллион һум алды.\nБашҡортостан балалары туберкулин диагностикаһы үтте. Бөгөнгө көндә 13 мең бала диспансер иҫәбендә тора, шуның менән бергә был, ҡағиҙә булараҡ, Манту һынауы көсәйгән балалар. Был балаларҙы ауырыу тип әйтеп булмай, улар туберкулезға бирешеүсәндер, моғайын.\nҮҫмерҙәр араһында ла хәлдәр яҡшы.\n- Туберкулез менән кеше генә түгел, әммә хайуандар, шулай уҡ ҡоштар ҙа ауырый, - ти "Роспотребнадзор"ҙың БР буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары Нәсимә Кучимова. - Һуңғы 7-8 йылда эре малдар, шулай уҡ йорт ҡоштары араһында туберкулез осрағы теркәлмәне. Үткән йылда ғына өс миллион баш эре мал тикшерелде һәм, Аллаға шөкөр, бөтәһе лә яҡшы.\nБөгөн Өфөнөң өс нөктәһендә сәғәт 9-ҙан 13-кә тиклем (Үҙәк, Затон һәм Колхоз баҙарҙары) күсмә флюорография ҡулайламалары эшләне. Һәр теләгән кеше туберкулезға бушлай тикшереү үтте, шулай уҡ алынған һөҙөмтәләр нигеҙендә квалификациялы консультация алды.


Армази (ҡала) — Башҡорт Википедияһы\n42°10′00″ с. ш. 44°23′00″ в. д.\nАрмази (груз. არმაზი) йәки Армазцихе (груз. არმაზციხე) — Грузияла Мцхетанан төньяҡ-көнбайышҡа ҡарай 2 км, Тбилисиҙан төньяҡҡа табан 22 км алыҫлыҡтағы урын. Ҙур Мцхетаның тарихи өлөшө. Был урында боронғо Армази ҡалаһы, Иберия батшалығының баш ҡалаһы урынлашҡан. Армази б.э. тәүге быуаттарында ныҡ үҫешкән һәм 730 йылда ғәрәптәр баҫып алыуынан емерелгән.\n2.3 Бөлгөнлөккә төшөүе\nАрмази һарайында алты колонналы зал, I быуат\nАрмази биләмәһендәге 1890 йылда үткәрелгән ваҡ ҡаҙыу эштәре ҡаланың таш баҫҡыстары менән балсыҡ ҡатыш стеналарының плинтусын асыҡлаған. Шулай уҡ ике бүлмәле бина таҙартылған, унда I быуат ҡатын-ҡыҙ кәүҙәһенең таш ярсыҡтары табылған. 1943 йылдан 1948 йылға тиклем Грузия фәндәр академияһынан Андриа Апакидзе етәкселегендә эре масштаблы ҡаҙыу эштәре үткәрелә, улар 1985 йылда яңыртыла һәм әлегә тиклем бара.\nҠвҙыныу эштәре I быуаттың беренсе яртыһында юнылған таштарҙан төҙөлгән балсыҡ ҡатыш ҡәлғә стеналары һәм башнялары 30 га майҙандығы уба территорияһын уратып алғанлығын күрһәтә. Стена сиктәрендәге биналар террасала урынлашҡан.\nӨс мәҙәни ҡатлам булыуы асыҡлана: иртәнге б.э. тиклем III—IV быуаттарға ҡарай (Армази I), уртаса б.э. тиклем III— I быуаттарға (Армази II), һәм һуңғыһы б.э. I—VI быуаттарына ҡарай (Армази III).\nАрмази I ҙур таш блоктарҙан төҙөлгән, әммә стеналары балсыҡ кирбестәрҙән һалынған. Унда черепица ҡыйыҡлы ҙур алты колонналы зал булған. Армази II апсида менән ҡорам урынлашҡан. Армази III — иң бай ҡатлам, ул бер-береһе менән эзбизле иретмә һәм металл беркетмәләр менән тоташтырылған бөхтә шымартылған таш блоктарҙан яһалған. Һаҡланып ҡалған ҡоролмалар араһында батша һарайы, бер нисә бай биҙәлгән ҡәберлек, мунсалар һәм ҙур булмаған таш мавзолей бар.\nАрмази әлеге ваҡытта Ҙур Мцхетаның Милли археологик музей-ҡурсаулығының өлөшө булып тора.\nАрмази цитаделе емереклектәре\nАрхеологик мәғлүмәттәр боронғо Армази хәҙергегә ҡарағанда күпкә киңерәк булған тип һөйләй. Ҡаланың стратегик торошо Даръял тарлауығына — Ҙур Кавказдағы төп юлға еңел үтеү мөмкинлеге менән аңлатыла, ул юл аша скифтар боронғо Яҡын Көнсығышҡа баҫып ингәндәр.\nҠаланың һәм уның акрополе Армазцихе исеме (არმაზციხე, һүҙмә-һүҙ: Армази цитаделе) ғәҙәттә Армазинан — Иберияның мәжүси пантеонының төп аллаһы исеменән сыҡҡан тип иҫәпләйҙәр. Исем иртә урта быуат грузин тарихында телгә алына, унда һис шикһеҙ ул күпкә өлкән һәм классик Армастика йәки Страбон, Плиния, Птолемея, һәм Диона Кассия исемдәрендә сағыла.\nУрта быуат грузин йылъяҙмаларына ярашлы, Армазцихе б.э. тиклем III быуатта Иберия батшаһы Фарнаваз I тарафынан барлыҡҡа килә. Был ҡәлғә хәҙерге тауҙа, Кура йылғаһының уң ярындағы Багинетила тора. Икенсе цитадель Цицамури (წიწამური), йәки классик авторҙарҙан Севсамора, Арагви йылғаһының һул ярында тора һәм Казбек тауына юлды контролдә тота.\nМцхетаны үҫтергәндән һуң да, Иберияның баш ҡалаһы булараҡ, Армази Иберия мәжүсилегенең изге ҡалаһы һәм Мцхетаның оборона пункттарының береһе булып ҡала. Ҡәлғәне б.э. тиклем 65 йылда Иберия батшаһы Артаг менән көрәше кампанияһы ваҡытында Рим полководецы Помпей баҫып ала. Шул ваҡытта Кура йылғаһы артындағы емерелгән ҡоролманы әлегә тиклем «Помпей күпере» тип йөрөтәләр.\nАрмазиның үҫеше — Иберияның Рим императоры менән союздаш булған осоро. 1867 йылда Армазила табылған таш стеналар б.э. тиклем 75 йылда Рим императоры Веспасиан Иберия батшаһы Митридат Беренсенең Армази ҡалаһын нығытҡан тип хәбәр итә. Был стеналар Көньяҡ Даръялдан сығыу юлын бикләрлек итеп төҙөлгән, был Рим империяһының кавказ сиктәре һуҙымында йыш ҡына һөжүм итеүсе аландарға ҡаршы һаҡлыҡ өсөн булған саралар булыуы ихтимал.\nОшо ваҡыт эсендә Армази менән питиахш вариҫтары идара итә. Питиахш Иберия батшалығы иерархияһында икенсе кеше була. Хакимдар династияһы некрополен ҡаҙыу эштәрендә ике питиахштың (Аспарух (рим император Адриандың замандашы булыуы ихтимал, б. э. тиклем 117—138 йылдарҙа идара итә), Зевах (б.э. тиклем 150 йылдарҙа идара иткән) соҡоп эшләнгән портреты менән ике таш табылған, аутентик грузин портреты миҫалының һирәк өлгөһө. Аарамей яҙмалары шулай уҡ батша архитекторын һәм эпитропосты (надзиратель-идарасы) телгә ала.\nАрмази боронғо грузин мәҙәни тормошонда һәм урындағы эпиграфика үҫешендә V быуатта грузин алфавиты булғанға тиклем ҙур роль уйнай. Армазила табылған ҡыҙыҡлы яҙыуҙар араһында иң мөһиме булып оҙаҡ йәшәмәгән Серафитаны һәм уның аҫыл сығышын ололап иҫкә төшөргән грек-арамей эпитафияһы («армази билингваһы») тора. Был табылдыҡ грузин яҙыуының көнсығыш арамей яҙыуы төрө менән генетик бәйле икәнлеген раҫлай\nАрмази территорияһында изге Нина монастыры емереклектәре\nV быуат аҙағы йәки VI быуат башында баш ҡала Тбилисиға күсерелгәс, Армази яйлап тарҡала, әммә элеккесә үҙенең юғары дәрәжәле коменданттарына эйә була. Ҡала тулыһынса 736 йылда ғәрәп полководецы Мөхәммәт ибн Мәрүән тарафынан емерелә һәм ер йөҙөнән юҡҡа сыға.\nШул ваҡыттан алып Армази ҡалаһы бер ваҡытта яңынан тергеҙелмәй, әммә уның биләмәһендә 1150 һәм 1178 йылдар араһында изге Нина монастыры төҙөлә, унан шулай уҡ тик емереклектәр ҡала.\n↑ 1,0 1,1 1,2 Lang David Marshall Armazi (инг.) // Encyclopædia Iranica. — 15 декабря 1986.\n↑ Georgian Museums: National Archaeology Museum-Reserve of Greater Mtskheta.(недоступная ссылка) Ministry of Culture, Monuments Protection and Sports of Georgia.\n↑ Lang, David Marshall Asparukh (инг.) // Encyclopædia Iranica. — 15 декабря 1987.\nИсторические памятники округа Мцхета 2011 йылдың 21 июль көнөндә архивланған.. Региональная администрация Мцхета-Мтианети. (груз.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Армази_(ҡала)&oldid=1050256 ҡабул ителгән\nГрузияның археологик объекттары


Хәйбулла йәштәре тыуған ерендә төпләнә\nСиткә китеп эшләп ҡараусылар ҙа ваҡыт үтеү менән ауылға ҡайта. Бәләкәй Арыҫланғолдан Илфир Мөхәмәтйәровты ла тыуған тупраҡ тартҡан. Сәмсел, дәрте ташып торған егет боронғо ата-бабалар кәсебе - малсылыҡ менән шөғөлләнә.\nОҙаҡ йылдар сит тарафтарҙа эшләп йөрөгәндән һуң, йәш тәүәкәлл егет тыуған ауылына ҡайтып малсылыҡ менән шөғөлләнә башлай. Киләсәктә ул мал ишәйтеү, ҡымыҙ етештерә башлау һәм татыу, мөхәббәтле ғаилә ҡороу теләге менән яна. Ғәҙәттә, йәштәр татлы хыялдар артынан ҡыуып, ҡалаға ашыға. Ә бына Бәләкәй Арыҫланғол ауылында йәшәүсе Илфир Мөхәмәтйәров, киреһенсә, ауыл тормошон үҙ итә. Тик тыуған ауылында сәмләнеп донъя көтөрҙәй тиҫтерҙәренең һирәгәйә барыуы күңелен ҡыра.\nИлфир Мөхәмәтйәровтың шәхси хужалығында ике тиҫтәгә яҡын һыйыр малы, йылҡылары бар. Киләсәккә тәүәккәл егет уларҙың һанын арттырырға, ҡымыҙ етештерергә ниәтләй. Әлегә ул табышты ит һатыуҙан ала. Яҡын киләсәктә ул һыйыр ағын да күпләп һатыуға сығарырға иҫәп тота. Ауылда һөт эшкәртеү цехының асылырға тороуы ла быға этәргес булып тора.\nАуылда малсылыҡ тармағы менән шөғөлләнеү иң килемле эш. Тик табыш алыр өсөн мал һанын арттырырға һәм еренә еткереп һимертергә кәрәк, тип иҫәпләй ул. Илфирҙең яңғыҙына ғына мал аҙығын әҙерләү, ҡышлатыуҙы уңышлы атҡарып сығыу мөмкин булмаҫ ине. Уға ауылда йәшәүсе ағаһы Илнур, ҡустыһы Рөстәм ярҙам итә. Киләсәктә улар бергәләшеп заманса ҙур ферма төҙөү теләге менән яна.


Газета "Йәшлек" » Новости » Страница 492\nНовости / Башҡортостан // 21-09-2010, 11:18\nЭске эштәр министрлығының фиҙакәр хеҙмәт иткән хеҙмәткәрҙәре Рәсәй һәм Башҡортостан наградалары менән бүләкләнде...\nНовости / Рәсәй // 21-09-2010, 11:17\n17 сентябрҙә Башҡортостан Республикаһы Президенты республиканың рәсми делегацияһы башында «Сочи – 2010» IХ халыҡ-ара инвестиция форумында ҡатнашты.\nФорум эшенең тәүге көнөндә Рөстәм Хәмитов Рәсәй Һаҡлыҡ банкыһы тарафынан ойошторолған эшлекле иртәнге аш ваҡытында «Бәләкәй бизнесҡа юл!» бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү проблемаларын тикшереүҙә ҡатнашты. Дискуссияны «Рәсәй һаҡлыҡ банкыһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте идараһы рәйесе Герман Греф алып барҙы....\nНисек яңы эш асырға?\nНовости // 21-09-2010, 11:16\n23 сентябрҙә Өфө эшҡыуарҙары союзы «Нисек яңы эш асырға?» тигән темаға эшлекле осрашыу үткәрәсәк.\nСара программаһында «Шәхси эш асҡанда ниндәй ярҙамға өмөт итеп була?», «Дәүләт һәм йәмәғәт ойошмалары яғынан ниндәй ярҙамға иҫәп тоторға?», «Нисек бизнес-план төҙөргә?», «Бухгалтер һәм һалым иҫәбен нисек төҙөргә?», «Нисек итеп әҙ сығымдар менән йоғонтоло персонал табырға?», «Бизнес-ярҙам», «Хеҙмәтте һаҡлау буйынса эште нисек ойошторорға?», «Бизнес хәүефһеҙлеген нисек һаҡларға?», «Банкынан кредит алыуға нисек ғариза яҙырға?», «Һалым инспекцияһы өсөн электрон отчетлылыҡты нисек ойошторорға?» тигән мәсьәләләр ҡараласаҡ....\nҠулың таҙа булмаһа...\nНовости / Башҡортостан // 21-09-2010, 11:14\nӨфөнөң Октябрьский районының Нуғай ҡасабаһында көпә-көндөҙ бульдозер ярҙамында өр-яңы коттедж ер менән тигеҙләтелгән.\nБаҡһаң, ул законһыҙ рәүештә төҙөлгән булған. Ер участкаһының элекке хужаһына ул атаһынан ҡалған. Мираҫҡа, йәғни ер участкаһына хоҡуғы үҙ көсөнә ингән көндө ҡатынға ҡаланың ер комитеты хеҙмәткәре шылтыратып, унан ер участкаһын кире тапшырыуҙы талап итә, суд менән янай. Ҡатын бөтә ҡағыҙҙарға ла ҡул ҡуя, әммә тиҙҙән участканың һатылыуы һәм унда йорт төҙөй башлауҙары тураһында белеп ҡала...\nНовости // 21-09-2010, 11:13\nЮрий Лужковҡа бер аҙналыҡ ял биреү уның тирәһендәге ығы-зығыны туҡтатырға йыйыналар тигәнде аңлатмай, баш ҡала башлығын отставкаға ебәреү мәсьәләһе һаман да көнүҙәк булып тора....\nНовости // 21-09-2010, 11:12\nРәсәй Президенты Дмитрий Медведев Рәсәйҙең Паралимпия йыйылма командаһы спортсыларына һәм уларҙың тренерҙарына наградалар тапшырҙы. Тантанала туғыҙ тапҡыр донъя, өс тапҡыр Олимпия уйындары һәм Европа чемпионы булған, ете донъя рекорды ҡуйған яҡташыбыҙ Оксана Савченкоға юғары йәмәғәт наградаһы – «Милләт ғорурлығы» орденының йондоҙо бирелде. Әлеге ваҡытта М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенты 2012 йылда Лондонда үтәсәк Паралимпия уйындарына әҙерләнә....\nАлты ғаилә урамда ҡалды\nНовости / Башҡортостан // 21-09-2010, 11:09\nБыйыл илдәге иң тетрәндергес ваҡиғаларҙың береһе – янғындар. Рәсәйҙә урмандарҙың яныуы, тотош ауылдарҙың юҡҡа сығыуы, кеше ғүмерҙәрен алып китеүе тураһында үҙәк матбуғат сараларында ла йыш яҙҙылар, телеканалдар ҙа күрһәтте. Беҙҙең район да янғындан ҙур зыян күрҙе. Әле урмандарҙа ут туҡтаны, әммә шәхси секторҙа әленән-әле ут сығып, кешеләр урамда тороп ҡала, һәләк тә булалар. Бына яңыраҡ Тимер юл ауылында алты ғаилә урамда тороп ҡалды....\nҠөрьәнде яндырыу нимәгә килтерер?\nНовости / Иман // 21-09-2010, 11:08\nИнтернет селтәрендәге яңылыҡтарҙа Америка руханийының Ҡөрьәнде яндырырға ниәтләүе хаҡында ишетелеп ҡалғайны. Йәнәһе, ул Ислам террорсыларына (был төшөнсәнең ысындан да барлығы икеле) яуап рәүешендә шулай эшләй. Ниәтте ишеткән һәр кем артабан ни булырын хәүефләнеп, ә кемдер, бәлки, ҡыҙыҡһынып көттө. Флорида штаты пасторы Терри Джонс АҠШ Президенты Барак Обаманың, Ираҡ, Бөйөк Британия премьерҙары, Чечня башлығы Рамзан Ҡадировтың, Пентагон шефы Роберт Гейтс, актриса Анджелина Джолиҙың кәңәшенә ҡолаҡ һалды һәм ниәтенән кире ҡайтты. Хатта башҡаларҙы ла изге китапты яндырмаҫҡа саҡырҙы. Әммә... Джонс ҡайһы берәүҙәрҙең күңеленә ойотҡо һалғайны шул....\nЕр кендеге Торатауҙы һаҡлайыҡ киләсәк өсөн!\nНовости / Башҡортостан // 21-09-2010, 11:05\nҺуңғы айҙарҙа үҙенең тирәһендә барған ығы-зығы, төрлө имеш-мимештәрҙән шөбһәләнгән Торатау, ауыр уйҙарға бирелеп, тынып ҡалғайны. Сентябрҙең ҡояшлы ун һигеҙенсе иртәһендә уны ниндәйҙер йәнлелек һиҫкәндереп уятты. Таң һарыһынан бында тиҫтәләгән машина ағылды, аттарға атланған, мотоциклдарға ултырған кешеләр ашыҡты. Уларға йәй буйы бер тамсы ла ямғыр тамсыһы күрмәгәнлектән ярылып бөткән юлдан туҙан туҙҙырып килгән йәйәүлеләр ҙә ҡушылды....\nНовости / Спорт // 21-09-2010, 10:41\nАртҡа 1 ... 488 489 490 491 492 493 494 495 496 ... 515 Алға


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №20, 20 - 26 май, 2017 - Информационные страницы\n№20, 20 - 26 май, 2017\nМ. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында донъя халыҡтары әкиәттәрен башҡорт телендә башҡарыусыларҙың "Һаумы, һаумы, әкиәт!" ҡала конкурсына йомғаҡ яһалды. Донъя халыҡтарының ауыҙ-тел ижадын һаҡлау, балаларҙың башҡорт телендә һөйләшеү оҫталығын арттырыу маҡсатында һигеҙенсе тапҡыр үткәрелгән был күркәм сараның ҡатнашыусылары тамашасыларҙы серле әкиәт донъяһына сәйәхәт иттерҙе.\nБашҡорттар Ырымбур экспедицияһының үҙҙәре менән килешелмәгән һәм улар мәнфәғәтенә тап килмәгән ғәмәлдәренә ҡаршы көрәшергә әҙер тороуҙарын һәм көстәрен күрһәтеүгә өлгәшә.\nӘХМӘТЗӘКИ ВӘЛИДИ ВЕНГРИЯ БАШҠОРТТАРЫ ХАҠЫНДА\nБашҡорттарҙың аяуһыҙ һуғышсы милләт булыуҙары арҡаһында, ҡайһы падишаһҡа буйһонһалар, шул падишаһтың еңеү ҡаҙанғанлығын, изге ер өсөн үлемде донъяла йәшәүгә ҡарағанда хәйерле һәм сауаплы күреүҙәрен аңлата.\nҺӘР МИЛЛӘТТЕҢ ЙОЛА-ТРАДИЦИЯЛАРЫНДА СОЦИАЛЬ ТИГЕҘЛЕК, СОЦИАЛИЗМ ЙӘШӘЙ\nБашҡорттар урыҫтар менән бергә Рәсәй Федерацияһының нигеҙ таштарын һалған халыҡ. Иван Грозный ваҡытында ла башҡорттар Рәсәй менән килешеү төҙөгән. Автономияны беҙ Октябрь революцияһына тиклем үк төҙөгәнбеҙ.\nТынысланып, күҙҙәремдең йылтырап китеүен күреп, олатайым ике ҡуллап башымдан тотоп өшкөрөүгә күсте. Маңлайымдан бөрсөк-бөрсөк тирҙәр сыҡҡансы өшкөрҙө. Ул өргән һайын тын юлдарым киңәйгәндәй булды.\nҮҘАЛЛЫ ДАУАЛАНМА - ОНЛАЙН-ТАБИПТАН КӘҢӘШ ҺОРА\nБыл эште киң йәйелдергәндә ул табипҡа үҙенең участкаһында пациент менән даими бәйләнештә булырға, уның сиренең клиник ағышын күҙәтергә, кәрәк икән, күренергә килергә саҡыра аласаҡ. Әгәр проект Башҡортостанда үҙенең кәрәклелеген раҫлаһа, уны тотош Рәсәйгә таратырға мөмкин буласаҡ, йәғни башҡа субъекттар үҙҙәре үк ошондай берҙәм онлайн-консультациялар сервисы ойоштора башлаясаҡ.\nХАЛЫҠ БЕЙЕҮЕ - ХАЛЫҠТЫҢ ЙӨРӘГЕ УЛ\nӘгәр ҙә халыҡ бейеүе онотолоуға дусар ителһә, халыҡ үҙе лә яйлап юҡҡа сыға, сөнки бейеү - ул халыҡтың күңел хазинаһын, уның донъяға ҡарашын сағылдырыусы ғына түгел, ә рух сығанағы ла. "Дарман" балалар халыҡ бейеүҙәре ансамбле етәксеһе Роберт ХӘМИҘУЛЛИН менән бейеү һәм ансамблдең эшмәкәрлеге хаҡында әңгәмәләшәбеҙ.


Кушнаренко районында көслө дауыл менән ҡойма ямғыр эҙемтәләре бөтөрөлә | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 12179\n06 июля 2015 — 18:17\nБындай емергес елдең был яҡтарҙа 20 йыллап булғаны юҡ ине, ти халыҡ. Көнбайыштан килгән ике ҡойон йорт ҡыйыҡтарын, һарай баштарын, ҡоймаларҙы алып осорған.\nБәлә-ҡазаға тарыған ауыл халҡы әле зыян күләмен асыҡлай. Ике ғаилә бөтөнләй торор урынһыҙ ҡалған, 39 йортта йорт-ҡура ҡаза күргән, урта мәктәптең ҡыйығы тулыһынса емерелгән. Дауыл 2 километр арауыҡта электр сымдарын өҙөп, телефон бәйләнешен юҡҡа сығарған. Электр селтәре иһә иртәнге дүрткә тулыһынса төҙөкләндерелгән. Район хакимиәтенең мобилизация эше һәм граждандар оборонаһы буйынса баш белгесе Денис Мөьминов әйтеүенсә, ентекле иҫәпләүҙәргә тиклем билдәләнгән зыян күләме 2 миллион 800 мең һум тирәһе. Һәләк булыусылар, сәләмәтлегенә зыян килеүселәр юҡ. Бөгөн хакимиәт көсө, ауыл халҡы тырышлығы менән афәт эҙемтәләре бөтөрөлә.\nӘлеге ваҡытта районда ғәҙәттән тыш хәл иғлан итеү тураһында ҡарар ҡабул ителә. Дауыл урынында халыҡҡа йорт-ҡаралтыларҙы йыйыштырыу, сүп-сар сығарыу буйынса ярҙам күрһәтелә.


Порно Уйын – Уйын Бушлай Онлайн Ххх\nУйын Ҡайнар Порно Менән Иң Матур Үзенсәлеге, Тип Һеҙҙең Интернет Таба\nИнтернет порносайтовый шулай күп, һәм улар тирә-яҡ тотош килтереп, хәҙерге заманда ир-егет өсөн угодить. Порно аҙ иҫкергән әммә ҡарай башланы. Хәҙер барлыҡ эштәрҙе шуның өсөн, уны уйнай, һәм иң эҫе булһа беҙ порноигр яны исемдәр, яңы сайт, был бөтә һеҙ ул сәбәптәрҙе, оргазм өсөн көслө кәрәк, был һеҙҙең өсөн шулай уҡ өлкәндәр өсөн яңы ысулдарын алмаштырыу күңел порнофильм наслаждаться. Бөтә категория порно беҙгә ҡаты булды, ул Интернет тәҡдим итә ала., Категория беҙҙә бар, һеҙ уларҙы төп таба секс-каналы, һәм беҙ категория булып, улар популяр донъя секс-һәм уйындар хентай донъяла. Һеҙ беҙҙең сайтыбыҙҙа төрлө жанр һәм наслаждайся яҡ порноигры. Беҙҙең секс-симулятор, RPG порноигр жанрҙарында, уйын һәм хатта текст ХХХ-уйындар, башватҡыстар һәм башҡалар.\nҺәм был һеҙҙең бөтә уйнағы үҙ уйындары браузер ала. Был шуның менән бәйле, сөнки бөтә контент, ул, беҙ тәҡдим итә, тѳрлѳ форматта HTML5, улар яңы быуын булып тора, мөмкинлек биргән кросс-н платформаның ниндәй уйын ҡорамалдары булған, йәғни компьютер, смартфон йәки планшеттар. Бынан тыш, уйын, беҙҙә бар улар, шулай уҡ, тәҡдим итеү һәм ҡайһы бер физик потрясающий график реалистик движок, ул бөтә талғын хәрәкәттәр яһайҙар, ә уйын ҡатмарлы процесс. Ләкин беҙҙең иң яҡшы сайт-был һеҙҙең бушлай килгән бөтә. Беҙ һеҙҙең был түләп алып булһа ғына түгел, барлыҡ, әммә һәм башҡа теркәлгән., Һеҙгә беҙҙең сайттың функцияларын башҡа берләшмәләре файҙалана алмай хатта иҫәп яҙмаһы, шул тиклем ябай кеше.\nӘле Һанап Минут Уйнағаны Өсөн Һәм Туранан-Тура Порноигры\nБыл ваҡытта һеҙ үҙегеҙ менән булған дрочка сеансы ойошторорға кәрәк, сөнки был уйында бөтәһе лә беҙгә, һеҙгә, буласаҡ, уйнауын дауам итә. Моғайын, һеҙҙең өсөн кончать минут һанап, беҙҙең уйын уйнай. Әммә бынан һуң һеҙҙән берәйһе уйнауын дауам итә, шулай уҡ шул уҡ ваҡытта, яңы йәнлекте өсөн оргазм, ә һуңынан башҡалар өсөн, һеҙҙең вано бүлмә иртәнге нурҙар тәҙрәгә бәрә алмай әлегә.\nБеҙ ышана һәм, тип, булыу-булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ ниндәй һына оҡшаған, улар беҙҙең был коллекцияһын була. Ҡатын-ҡыҙ типтарҙың теләһә ниндәй рәхәт беҙгә сайты һеҙ аласаһы, баш цыпочки-әҙәпһеҙ тиклемге үҫмерҙәр иң өлгөрө. Һеҙ хатта аласыз настроить был ҡыҙ, ҡатын-ҡыҙ өсөн идеаль вариант тергеҙергә мөмкинлек бирә һезгә һәм һеҙҙең пользовательский. Урта кәүҙәле үҙгәрештәр тыш, кейем, прическа һәм, һеҙ был уйынды хатта этник сығышын үҙгәртергә мөмкин.\nҠасан етә эш gnu, беҙҙең сайтта бөтә коллекцияһы, иң ҡырағай булып табы иң ванильный тиклем. Тәжрибә беҙгә менән булған уйын гф, хатта мөнәсәбәттәр һәм симулятор симулятор таныштырҙы. Шулай булғас, беҙҙең бөтәбеҙгә секс-инцест уйын менән, һеҙ улар, бәлки, теләмәй әйбәтерәк, фантазия менән атай һәм ҡыҙҙар, апайҙар һәм ағайҙар менән уйын сеансы ххх әсәй менән сексуаль һәм ул хатта. Шулай булғас, беҙгә бер нисә БДСМ-уйын, уйын наслаждайся үҙенә нисек хужа һәм улар аласыз яһарға процесында рабыня йә ҡыҙ, йә ханым кеүек., Әгәр сездә бар боҙоҡлоҡтоң ҡырағай, һеҙ беҙҙең сайтта бер нисә цыпочки йөклө трахнуть, аяғы алалар наслаждаться уйындар һеҙҙең, беҙҙең уйынын сексуаль ялбыр булып, унда аласыз настроить һеҙҙең фурсон, һәм һеҙгә ышанабыҙ, ни ролле уйындар менән был сайтты йәки экстремаль аңы менән уйында контроль көсләгән.\nӘҙер Һын Тиле Булғаны Бармы Һеҙҙә?\nИң эҫе секс был беҙҙең сайтта буласаҡ,-донъя уйыны, һәм беҙ уларҙың барыһына ла бушлай бирелә. Бәлки, һеҙҙең уйнауығыҙ килгән һәм теләсә ҡайһы ваҡытта, ҡасан теләһәң, һеҙ хатта аласыз наслаждаться һәм башҡа платформа беҙҙең уйынсылар менән үҙ-ара эш. Һәр бүлек аҫтында комментарий уйындары беҙҙә бар, һеҙҙең алалар наслаждаться беҙҙең сайты һәм форумы, әүҙем һәм фантазияға унда тикшерергә-яҡ сексуальный переживаний. Барыһы ла аноним рәүештә был сайтта, һәм һеҙ беҙгә түгел, хатта теркәлгән IP-адресы, һеҙ беҙгә ҡасан килә. Кончать үҙенең мөмкинлектәре һәм ҡәтғи әйбәтерәк килә!


Шәхестәр » Страница 10 » Башҡортостан гәзите\nТауҙар иле Афғанда сынығыу алып\nШәхестәр // 24-02-2017, 03:48\nҠорос ҡуллы нефтсе, нескә йөрәкле әҙип\nШәхестәр // 24-02-2017, 03:46\nКеше тыуыу менән тәрбиә ала башлай. Уға башта ата-әсәһе, үҫә төшкәс мәктәп, йәмғиәт һәм шәхси тормошо йоғонто яһай. Уҡыуҙы телгә алғанда, кешене ысын Кеше итеүсе булып, һис шикһеҙ, хеҙмәт тора. Ә инде тормош юлын шул “уҡытыусылар” һыҙған йүнәлештән сыҡмай үтеү, тотороҡло һөҙөмтәләргә килеү һәр шәхестең үҙенә күберәк бәйле. Ниндәй кешегә әйләнер ул – патриот булырмы, үҙен кешелекле-ярҙамсыл итеп күрһәтерме, донъя уны ҡырыҫлыҡҡа этәрерме, әллә “кеше – кешегә дуҫ һәм туған” тигәнсә бер ниндәй ауырлыҡтарға ҡарамай тайпылмай алға барырмы?\nТолпарлы ерҙең улы\nШәхестәр // 24-02-2017, 03:42\nИрҙең көсө – ил менән\nШәхестәр // 22-02-2017, 03:58\nКом: 0 // Уҡынылар: 351 тапҡыр // Тотош уҡырға\nТемәстең ғәййәр бөркөтө\nШәхестәр // 22-02-2017, 03:46\nМәҡәләмдең төп геройы – ун бер йыл бергә уҡыған класташым Фәтиха Ғимал ҡыҙы Әлибаеваның бер туған ағаһы, күршебеҙҙә йәшәгән, күпте күргән, сабыр холоҡло, йомшаҡ һүҙле Ғәшүрә инәй Әлибаеваның баш балаһы, ауыл халҡының яратҡан кешеһе Мөхәмәтдин Ғимал улы Әлибаев.\nКом: 0 // Уҡынылар: 314 тапҡыр // Тотош уҡырға\n“Йәшерен сер юҡ: тос фәнни хеҙмәт яҙырға ине”\nШәхестәр // 21-02-2017, 03:50\nҒилемде мәңге шиңмәй торған диңгеҙ менән сағыштыра күптәр. Белем эстәү – энә менән ҡоҙоҡ ҡаҙыу, тиҙәр. Быларҙың барыһы ла даими камиллашыу, туҡтауһыҙ уҡыу тигәнде аңлата. Иң мөһиме, уҡырға бер ҡасан да һуң түгел. Белем – бәхет асҡысы, фән йәүһәрҙәре кешене матурлыҡҡа, уңышҡа илтә. Фәндең тормошондағы роле хаҡында һөйләүен үтенеп, Башҡорт дәүләт университеты доценты, филология фәндәре кандидаты Илшат ЯНБАЕВҡа мөрәжәғәт иттек.\nУт күршемдән уңдым\nШәхестәр // 21-02-2017, 03:42\nҺәр кемдең ташҡын шикелле ҡайнап торған донъяға әйҙәгән, унда юғалып ҡалмаҫҡа өйрәткән, күңеле тартҡан, яратҡан кешеләре була. Минең дә бар ундай ағайҙарым. Инде үҙемдең сәстәремә сал төшә башлаһа ла, уларҙы һағынып, яҡты хәтирәләр менән иҫкә алам. Булат Ғайса улы Аҡманов, ағалы-ҡустылы Ғәббәс Ғәфүрйән улы менән Сәлимйән Ялалетдин улы Ғүмәровтар, Ғайса Хажиморат улы Юлдыбаев... Барыһына ла рәхмәтемде юллап, түбәнселек менән баш эйәм.\nШәхестәр // 15-02-2017, 03:52\nҠотдос Ҡәниф улы Латипов биш ҡыҙ араһында бер генә ир бала була. Уға, яратып, олатаһы шундай исем ҡуша. Ҡотдос — ул Аллаһтың туҡһан туғыҙ исеменең береһе. Мәғәнәһе — яу ҡырында алдан йөрөүсе, еңеүсе, һәр ерҙә уңыш ҡаҙаныусы, утта янмаҫ, һыуҙа батмаҫ кеше.\nБеҙ тын алдыҡ уның исеме менән\nШәхестәр // 14-02-2017, 03:53\nУның хаҡында мәңге һөйләһәң дә, күңел түрендәге тойғолар, баштағы уйҙар сығып бөтә алмаҫ төҫлө. Беҙ әле мәктәптә генә уҡып йөрөгәндә, уҙған быуаттың 90-сы йылдар башында, Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың көндәлектәре баҫыла башланы. Тере рухи көс менән һуғарылған был яҙмалар шул тиклем арбап алды, әйтерһең, бына гәзиттең киләһе һанында донъя күрмәһәләр, һауа етмәй башлар кеүек. Өйөбөҙҙә китаптары ла бар Рәми ағайҙың, әммә тап үҫмер, йәшлек йылдары көндәлектәре уның рухи донъяһына яҡынайтты, бала саҡтан уҡ ижад кешеһенең донъяға башҡаса ҡарағаны хаҡында сер сискәндәй булды.\nШәхестәр // 10-02-2017, 03:58\nАртҡа 1 ... 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Алға Бит башына


Салауаттағы атышҡа бәйле ике кеше ҡулға алынған | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nСалауаттағы атышҡа бәйле ике кеше ҡулға алынған\n30 октября 2015 — 17:17\nКөнэлгәре хәбәр ителеүебеҙсә, яранланған кешеләрҙең береһен табиптар ҡотҡара алманы. 28-се октябрҙән 29-на төндә Салауатта шәхси автосервис биләмәһендә ете кеше ҡораллы һөжүмгә тарығайны. Күҙәтеү камералары яҙмаһында сәғәт өстәр тирәһендә автосервис урынлашҡан „Төнъяҡ„ базаһына машина килеп туҡтағаны, унан ҡара кейем кейгән 8 кеше сығып фажиғә урынына юлланғаны теркәлгән. Береһенең ҡулында мылтыҡҡа оҡшаған әйбер күренә. Һөжүм итеүселәргә бары биш минутҡа яҡын ваҡыт талап ителгән. Артабан урындағы эшҡыуар һәм уның дуҫтары ауыр тән йәрәхәттәре менән дауаханаға оҙатылған. Улар әле дауаханала һаҡ аҫтында ҡала. Автосервис хужаһы ҡаты яраларынан вафат булды. Уның атаһы, енәйәтселәр тәүлек үткәнсе табылмаһа, үҙем кисектергеһеҙ саралар күрәсәкмен, тип белдергән. Төнгө атышҡа ете дуҫтың береһе тарыған атомобиль аварияһын телефон камераһына төшөрөү сәбәпсе булыуы ихтимал, тигән фараз бар. Видеояҙмала бәхәстән һуң бер кешенең икенсеһенең йөҙөнә пистолеттан атыуы теркәлгән. Әлеге ваҡытта енәйәткә ҡағылған бар сәбәптәр тикшерелә.\nХыялдар тормошҡа аша!\n14 ғинуарҙа үткән “Дуҫлыҡ сылбыры Яңы йыл байрамы”нда ҡатнашыусы бәләкәстәрҙең тап шулай. Сылбырҙың һәр өлөшөндә уларҙың хыялы яҙылған ине. 9 йәшлек София Буркина күренекле сәхнә йондоҙҙары – Вилдан Яруллин һәм Асҡар Абдразаҡов менән бер сәхнәлә сығыш яһарға теләүе тураһында...\nБеҙҙең телерадиокомпания иғлан иткән гармунсылар һәм баянсылар бәйгеһендә ҡатнашып, бәлки кемдер күптән хыял иткән бүләген отор – ул беҙҙең бағыусылар әҙерләгән газон сапҡыс. Бәйгеселәр тураһында бөтә мәғлүмәт гтрк.тв сайтында бар. 15 майға тиклем тауыш биреү бара. Еңеүсене һеҙ билдәләйһегеҙ,...\nРеспубликала битлек режимы\n4 майҙан Башҡортостанда битлек режимы индерелде. Был турала 30 апрелдә Башҡортостан хөкүмәтендәге оператив кәңәшмәлә республика башлығы Радий Хәбиров хәбәр иткәйне. Хәҙер йәмәғәт урындарында битлек һәм бирсәткәлә йөрөү мотлаҡ. Халыҡ битлектәрҙе дарыуханаларҙан һатып алыу мөмкинселегенә эйә...\nҮҙизоляция - ижад өсөн яҡшы!\nКоронавирус менән килеп тыуған хәл Үлемһеҙ полк акцияһын ғына түгел, ә Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына арналған башҡа проекттарҙы кисектереп торорға мәжбүр итә. Улар араһында үҙенсәлекле фотокүргәҙмә, бихисап концерттар һәм спектаклдәрҙең премьераһы бар. Әммә, үҙҡурсаланыу ижад менән шөғөлләнергә ҙур...


Рәсәй мәктәптәре программаһына мәҙәни нормативтар индерергә йыйыналар // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n17:08, 14 февраля 2019 Мәҙәниәт\nРәсәй мәктәптәре программаһына мәҙәни нормативтар индерергә йыйыналар Фото: Олег Яровиков\nРәсәй мәктәптәренең уҡыу программаһына илдең Мәҙәниәт һәм Мәғариф министрлыҡтары мәҙәни нормативтар индерергә йыйына. Был хаҡта Рәсәйҙең мәҙәниәт министры Владимир Мединский Сочиҙа Рәсәй инвестиция форумы барышында белдерҙе, тип хәбәр итә ТАСС.\n«Әле Мәғариф министрлығы менән берлектә ведомство-ара проект өҫтөндә эшләйбеҙ. Ул «Уҡыусы өсөн мәҙәни нормативтар» тип атала. Уның идеяһы — уҡыу программаһына мәҙәни компоненттар индереү», — тине Мединский.\nТимәк, уҡыусылар йылына билдәле бер һандағы күргәҙмәләргә, музейҙарға, спектаклдәргә йөрөргә һәм бер нисә яҡшы фильм (башлыса илебеҙҙекен) ҡарарға тейеш. Мединский билдәләүенсә, һуңынан улар «махсус булдырылған ҡағыҙ йәки электрон көндәлектә» үҙҙәренең тәьҫораттары менән уртаҡлашырға бурыслы.\nТеги: уҡыу программаһы


Сабыйға ярҙам кәрәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n02 июля 2019 — 14:50 ГТРК «Башкортостан»\nБлаговар районы Пришиб ауылында йәшәүсе йәш тә һигеҙ айлыҡ Алмаз Ямаев донъяла һирәк осраған сир менән яфалана. Сабый сит илдән килтерелгән берҙән-бер препарат ярҙамында ғына хәрәкәтләнә ала. Әммә һаулыҡ һаҡлау министрлығы бала өсөн мөһим булған дарыуға заказ яһарға онотҡан. Йәш тә һигеҙ айлыҡ Алмаз тыумыштан лимфа мальформацияһы, йәғни лимфа тамырҙарының үҫеш кәмселеге менән ауырый. Лилиә Ямаева һөйләүенсә, улына йөклө булғанда уҡ узи аша сабыйҙың ҡултыҡ яғында шеш барлыҡҡа килгәнен күрәләр. Бының ҡурҡынысы юҡ, бала донъяға килгәс тә, операция яһарға мөмкин, тип тынысландыра табиптар. Әммә шештең ҙур булыуы арҡаһында бысаҡ аҫтына ятыу ҡәтғи тыйыла. Ә был фотоһүрәттәр дауаханала төшөрөлгән. Алмаздың сирен Мәскәү, Санкт-Петербург белгестәре лә тикшерә. Улар был ауырыуҙы бер ысул менән генә дауаларға мөмкин тигән һығымтаға килә. Бала сиролимус препаратын ҡулланғас ҡына, уның тәнен уратып алған ҙур шеш яйлап бөтә. Хәҙер Алмаз аяҡ-ҡулдары менән еңел хәрәкәтләнә ала. Был препаратты һатып алыуға йәш ата-әсәгә тәүҙә хәйриә фондтары ярҙам итә. Һуңынан әллә күпме мөрәжәғәттәрҙән һуң республика һаулыҡ һаҡлау министрлығы балаға ярҙам итергә вәғәҙә итә. Документтар буйынса һаулыҡ һаҡлау министрлығы бала өсөн мөһим булған препаратты ваҡытында килтерергә тейеш ине. Әммә алты ҡап урынына ғаилә әлегә дүртәүһен генә ҡулына алған. Бер ҡап дарыу алтмыш мең һум тора. Ул дарыуханаларҙа һатылмай, уны тик вәкилдәр генә заказ аша ала. Әммә был юлы, ханым һүҙҙәренсә, дарыуҙы алырға йә онотҡандар, йә бөтөнләй заказ эшләмәгәндәр. Препаратты ҡабул итмәгән осраҡта тәндәге шеш яңынан үҫә. Был мәсьәләне әле прокуратура тикшерә. Һаулыҡ һаҡлау министрлығы был хәл буйынса ниндәй ҙә булһа аңлатма биреүҙән баш тартты. Шулай ҙа ошо арала препаратты ғаилә аласаҡ, тип белдерҙе. Хәҙер Алмазға мөһим дарыуҙы көтөргә генә ҡала. Тик ата-әсә тәндәге шештең ҡапыл ҙурайыуынан ҡурҡа.


Мәҙәниәт » Страница 2 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Страница 2\nМостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры артисы, йырсы Гүзәл ӘЙҮПОВА: “Һәр көндө шөкөр итеп башлайым”\nНовости / Мәҙәниәт // 7-08-2018, 06:00\nТамашасылар уны күберәк комик ролдәре аша белә: “Студенттар”ҙа Рәмзиә, “Ҡыҙ урлау”ҙа Йәмлегөл, “Алты ҡыҙға бер кейәү”ҙә Фаягөл, “Диләфрүзгә дүрт кейәү”ҙә Сажиҙә һәм башҡалар. 20 йылға яҡын эшләү дәүерендә артист булараҡ ул ҡыҙыҡлы образдарҙы сәхнәгә сығарҙы, йырсы булараҡ танылыу яуланы, ғаилә бәхетенә иреште. Бөгөн Гүзәл Әйүпова үҙ тормошона фоторәсемдәр аша байҡау яһай....\nНовости / Мәҙәниәт // 4-08-2018, 06:00\nҒүмерҙе моңло йырға тиңләһәләр, ә уның концерттарында булыу – үҙе бер ғүмер. Йәйҙең иң йәмле кисендә, 28 июлдә, Ришат Төхвәтуллиндың бына инде туғыҙынсы мәртәбә матур изге йолаға әйләнгән хәйриә концерты барыһын да хайран ҡалдырып, талантына һоҡландырып, юғары кимәлдә үтте. Ҡарамалы-Ғөбәйгә кескенәһенән башлап олоһона тиклем яҡынса ун меңдән ашыу халыҡ йыйылды....\nҠулда – диплом, алға – юлым...\nНовости / Мәҙәниәт // 25-07-2018, 10:13\nӘ кемдәрҙең күңеле тыныс, беләһегеҙме? Әлбиттә, диплом алған кисәге студенттарҙың. Сессияларҙан, имтихандарҙан азат булыу, үҙ аллы тормош һәм тәүге эш хаҡы – былар барыһы ла йәш белгестәр өсөн мөһим. Башҡорт эстрадаһы “йондоҙ”ҙары араһында ла диплом алып, оло тормош юлына сығыусылар күп. Уларҙың бер нисәүһенең шатлығы менән уртаҡлаштыҡ....\nЙырҙан яралған һөйөү\nНовости / Мәҙәниәт // 19-07-2018, 07:00\nКешегә ғашиҡ булыр өсөн бер ҡараш етә, тиҙәр. Ә бына ошо хис оло мөхәббәткә әүерелһен өсөн тормош һынауҙары аша үтергә, бер бот тоҙ ашарға, әллә күпме юл үтергә тура килә. Сибай театр-концерт берләшмәһенең матур ғаилә пары – Гөлнара һәм Баязит БАЙНАЗАРОВТАРҘЫҢ бергә булыуына 20 йыл ваҡыт үткән. Тәү ҡараштан булған ғашиҡлыҡ күптән инде ысын мөхәббәт булып, уларҙы тормош юлдарынан бергә алып бара....\nБейеүсе булырға теләгән актер\nНовости / Мәҙәниәт // 10-07-2018, 07:00\nСтәрлетамаҡ концерт-театр берләшмәһен үҙ итеүселәргә Айгөл ЗӨБӘЙҘУЛЛИНАның исеме яҡшы таныш. Ҡара һылыу актриса ике тиҫтәнән ашыу роле менән бик күп тамашасыны үҙенә әсир иткән. Бөгөн талантлы ханым менән тормош юлы һәм ижад хаҡында әңгәмә ҡорҙоҡ....\nНовости / Мәҙәниәт // 3-07-2018, 07:00\n– Аныҡ ҡына әйтә алмайым, был турала уйланғаным юҡ. Йырлау оҡшай һәм мин яратҡан эшем менән шөғөлләнәм. Бер урында тапанырға ярамай. Эҙләнергә, үҙеңде үҫтерергә кәрәк....\nКүк йөҙөндә болот булһа ла, йырҙар ҡояшлы беҙҙә!\nНовости / Мәҙәниәт // 1-07-2018, 07:00\nБыйыл йәй башы һис кенә лә йәйгә оҡшаманы. Һыуыҡ ел, өҙлөкһөҙ ямғыр яуыуы, күк йөҙөн баҫып алған һоро болоттар кешеләрҙең кәйефенә лә йоғонто яһамай ҡалманы. Ҡайҙа ғына булһаҡ та, һүҙ иң тәүҙә көн торошона барып тоташа ла, зарланырға тотонабыҙ. Ысынлап та, һыуыҡ ҡыштан, бысраҡ яҙҙан һуң күңел йылы, ҡояшлы йәйҙе теләй шул.\nӘ бына башҡорт эстрадаһы «йондоҙ»ҙары һис кенә лә бошонорға уйламай кеүек. Уларға йылы ни, ямғыр ни, ел ни – барыбер. Кемеһе менән генә аралашма, күтәренке кәйефтә.\nНовости / Мәҙәниәт // 25-06-2018, 07:00\nЙырсы, уҡытыусы, һәүәҫкәр композитор, спортсы, баҡсасы... Был һөнәрҙәрҙең барыһы ла бер кешелә – Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, Сибай концерт-театр берләшмәһе солисы Рөстәм ХӘСӘНОВТА. Бөгөн бәрәкәтле Баймаҡ еренең талантлы егете менән әңгәмә ҡорҙоҡ....\nНовости / Мәҙәниәт // 20-06-2018, 16:01\nБР Милли әҙәбиәт музейының филиалы – Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы хеҙмәткәрҙәре әленән-әле ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс саралар ойоштороп тора. Мөдир Светлана Низаметдинова, ғилми хеҙмәткәрҙәр – филология фәндәре кандидаттары Ғәҙилә Бүләкова һәм Олеся Әхмәтрәхимованың тырышлығы менән бында ғилми конференциялар, әҙәби осрашыуҙар ғына түгел, ҡыҙыҡлы кисәләр, хатта төрлө ҡул эштәренә өйрәтеүсе оҫталыҡ дәрестәре лә йыш уҙғарыла....


Талаптар тураһында үтенесен асыҡлап исковой - Бөтә Япония онлайн юрист. Юпонский хоҡуҡи портал адвокат ҙур.\nЯпония административ бүленеше\nшулай уҡ Ҡытай сылбырын аңлата\nЯпония идаралығының төп өс кимәлгә бүленеп бюрократик: милли, муниципаль һәм префектураҠырҡ ете түбән булһа, хөкүмәт милли префектура, йәки географик зонаға бүленә алты сервис алыҫ утрауҙар улар, үҙ сиратында, эре супрефектура яҡшы. Муниципалитет (ҡала, ҡасабалар, ауылдар) ҡала иң ситтә йәшәгән урын булараҡ билдәле кимәле иң түбән булған ҡала Токио үҙидара һәм подопечный иҫәбенә бүленгән.\nПрефектураның административ берәмеге өҫкө ҡатында ҡырҡ ете бүлексәһе бар: ҡырҡ өс префектура дөрөҫ, ике префектура ҡалалары, бер 'теҙмәһе', бер 'Метрополис'.\nИсеме айырмалыҡтар булыуға ҡарамаҫтан, тап улар. 'Префектура' ҡырҡ бүлексәнән тора префектура өс көн дөйөм алғанда иң таралған төрө.\nКлассик ҡытай иероглифтары, был уларҙың сығарыу"тигәнде аңлата округы".\nТокио тип аталған"Метрополис"токио ҡалаһы тарҡалғандан һуң, 1943, Токио-фу (токио префектураһы) күсерелә.\nТокио токио махсус тәржемә ителмәгән һәм элеккесә подопечный палатаһы.\nКлассик ҡытай иероглифтары, улар был аҡсаны сығарыуҙы 'капитал'. Атай киото һәм Осака 'префектура ҡалалары'. Классик ҡытай иероглифтары, улар был ҡалала төп мәғәнәне үҙ күҙҙәре менән ҡытай милли осор уртаһында зонаһына сығарып, осор аҙағында ҡытай провинцияһы бүлексәһе йәки күҙаллана.\nХоккайдо тип аталған 'теҙмәһе', башта был төбәктә япон билдәләү өсөн ҡулланылған термин, бер нисә провинцияһы тора.\nБыл тарихи символды ҡулланып була. Супрефектура-япон үҙидараһының был формаһы, уның мәғәнәһе буйынса махсуслашҡан префектура мәсьәләләрҙе урындағы кимәлдә түбән. Һәм ул нисек эшләргә ҙур өлөшөн урындағы үҙидара системаһының бер өлөшө булараҡ дәүләт идаралығы. Округында-1921 йылдан 1878 буйынса административ берәмектәр менән осорға, тип, аҡш-тың ҡытайҙы өйәҙендә яҡынса йәки тиң була. 1920 йылда баш ҡала округы һәм муниципаль район бүлексәһе ҡасабаһы бүлексәһенә тапшыра. Район был ҡаланың почта адресын һәм исем ауылда ҡала, районда һайлау округтары сиктәрен һәм сифатында ҡулланыла. ҡайһы саҡта, ниндәй ҙә булһа рәсми түгел, ә функцияһы ҡала.\nКлассик ҡытай иероглифтары, шуларҙың командорство сығарылған сара был.\nКатегория өс төп бүлек муниципаль бүленеп ҡалған, ҡала һәм ауыл. Шулай уҡ токио махсус районынан муниципаль берәмек һанала.\nӘммә зат категорияһы булып ҡала\nЯпонияла дүрт төрлө төрҙәргә бүленеп ҡала, ҡалған урындарға иң юғары, төп, ҡала, ғәжәпләнеп ҡала, һәм ҡалаһы буйынса иң түбән. Хөкүмәт ҡарарында ҡала аңлата, шулай уҡ хөкүмәт ҡарары йәки ҡалаһы ҡала булараҡ билдәле тәғәйенләнгән, япон был ҡала халҡының һәм 500 000 һумдан артыҡ булмай ул. был сифаттарға эйә японияның министрҙар кабинеты ҡарары менән тәғәйенләнгән 252 статьяһына ярашлы, урындағы үҙидара туғыҙ закондар бүлеге. Шулай уҡ ҡала подопечный урын бүленгән. Ҡала үҙәге булып тора Япон һәм ҡала халҡы менән 300 000 һумдан күберәк йөҙҙән ашыу квадрат километр майҙанлы, халҡы менән булһа ла мөмкин тиклем башҡа ҡалаларҙа махсус заказ буйынса эшләү өсөн 200 шкаф аҫтына 300 000-дән ашыу, 000.\n252-се статьяның беренсе пунктында үҙәге булдырып ҡалмай, урындағы япония автономияһы тураһында закон егерме ике бүлектән.\nЯпонияның айырым ҡала-ул ҡала халҡына 200-ҙән кәм булмаған, 000. Был категория автономияһы тураһында закон булдырыуға урындағы, 26 252-се статьялар. Һәр хәлдә, урындағы халыҡҡа 50 менән япония административ берәмек булып ҡала, шуларҙың 000, ҡаланың үҙәк районы булмаһын өсөн кәм тигәндә алтмыш ҡуйылырға тейеш булған йорт хужалығы, сауҙа, йорт хужалығы ҡулланыу өсөн кәмендә алтмыш булырға тейеш, ҡала йәки башҡа һөнәр сәнәғәте. Айырма шунда ғына ауылда ҡала һәм ҡала кимәлендә баһаланды, улар райондың бер өлөшө булып тора. Хәҙерге һәм башҡа административ берәмек булараҡ, улар урындағы 1947 йылда автономияһы тураһындағы закон менән билдәләнә. Ҡала япония административ берәмектәренең урындағы. Префектура власы органдары менән бергә был урындағы (йәки башҡа эквивалент Кг), ауыл һәм ҡала. Географик, ҡаланан ситтә урынлашҡан префектура.\nЯпония административ берәмектәренең урындағы ҡасабаһы ҡушыла.\nПрефектура власының урындағы органдары менән бергә был. Географик яҡтан, ниндәй ауылдар бар. префектура Был күберәк фактик иҫәпләгәндә, ысынбарлыҡта булған ауыл подразделениеларына округтары, ауыл һәм ҡала бүленгән таяуҙары һәм башҡа уларҙы таба алманыҡ.\nЕгерме өс муниципалитеты подопечный махсус, төп өлөшөн тәшкил итә һәм ул иң тығыҙ бергә Токио, Япония.\nБергә, улар ерҙә биләй, улар башта ҡалаһы токиола булған, 1943 йыл элек булғанға ҡарағанда, уны юҡҡа сығарыу өсөн, яңы ойоштороу өлөшө токио була. Япония автономияһының урындағы структураһы уникаль булып тора һәм ҡануниәт аҫтында токио махсус палаталар асыла. Япония бүлегенең структур подразделениеһы булып ҡала, бик ҙур өсөн, хөкүмәт ҡарары булыуын билдәләне. Хәйер, ваҡыт үтеү менән урындағы хакимиәттең нескәлектәрен ҡырҡа үҙгәрҙе, хәҙерге система оҡшай. системаһы бөтөрөлгәндән һуң, 1871 двухуровневый мэйдзи хөкүмәте төп һыҙаттары. Хан системаһы бөтөрөлгәнгә тиклем, Япония провинцияға бүленә округына бүленде, ә аҙаҡ төбөнә ултырған.\nКорея, Япония утрауҙарына дәғүә белдерә күберәк\nJaapan Pere Eluase Okinawa - Okinawa Maha Baasi Eluaseme


Хәбәрҙәр: Понтифик педофил-руханиҙарҙың ҡорбандары менән осрашты.\nПонтифик педофил-руханиҙарҙың ҡорбандары менән осрашты.\nҮҙе һайланғандан алып тәүге тапҡыр Рим папаһы Франциск педофил-руханиҙарҙың ҡорбандары менән әңгәмәләште. Бөйөк Британиянан, Германиянан һәм Ирландиянан 6 кеше понтифик менән уның Изге Петр базилигы янындағы резиденцияһында осрашты. Уҙған йылдың йәйендә рим-католик сиркәүе башлығы Ватикандың педофилияны енәйәт тип иҫәпләүсе законын рәсми рәүештә раҫлағайны.\nПапа Франциск: “Мин руханиҙар тарафынан һеҙгә ҡарата эшләнгән гөнаһтар, енәйәттәр, енси көсләүҙәр өсөн тәрән ҡайғымды белдерәм. Мин түбәнселек менән ғәфү үтенәм. Юғары пост биләгән сиркәү әһелдәренең етешһеҙлектәре өсөн ғәфү үтенәм.\nҮткән йылдың декабрендә понтифик Ватиканда педофилия осраҡтарын булдырмаҫҡа һәм көс ҡулланыу ҡорбандарына ярҙам итергә тейешле комиссия төҙөргә бойорҙо.\nВатикандағы Рим папаһының зыян күреүселәр менән осрашыуы тәнҡитһеҙ үтмәне.\nВатикандағы Рейтер хәбәрсеһе:\n“Рим папаһы һайланып 16 ай үткәс кенә енси көсләү ҡорбандары менән осрашты. Аргентиналағыларҙың кәйефе айырыуса ҡырылды: был илдә католик руханиҙарҙан зыян күргәндәр понтифик янына инеүселәр төркөмөнә эләкмәне. Ул кешеләр был факттың күңелдәренә ниндәй яра һалыуы хаҡында Францискка хат ебәрҙе.”\nПедофилия менән бәйле ғауғалар католик сиркәүенең абруйын төшөрҙө. Ошо йылдың ғинуарында Ватикан тәүге тапҡыр педофилия өсөн юғары дәрәжәнән мәхрүм ителгән 400 рухани хаҡында мәғлүмәт баҫтырып сығарҙы.


Халыҡтың күбеһе медицина учреждениеларына иртәнге сәғәттәрҙә мөрәжәғәт итергә күнеккән\nШуға табиптарға һыу буйы сират йыйыла. Ә бына ваҡыттарын дөрөҫ файҙаланыусылар аҡ халатлыларға төштән һуң эләгергә тырыша. Бындай осраҡта кеше лә күп түгел, нервылар ҙа тыныс. Был турала бөгөн Өфөлә «түңәрәк өҫтәл» артында үткән һөйләшеүҙә Һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары Рөстәм Вәлиев белдерҙе.\nУңайлы медицина ярҙамы, табипҡа алдан яҙылыуҙа килеп тыуған проблемаларға арналған һөйләшеүгә Өфөләге поликлиникалар етәкселәре саҡырылды. Бөтә Рәсәй халыҡ фронты вәкилдәре фекеренсә, кешеләрҙән килгән ялыуҙар араһында медицина өлкәһенә бәйле мөрәжәғәттәр күп. Уларҙың байтағы профилле белгестәргә эләгә алмауына зарлана.\nКилеп тыуған уңайһыҙлыҡтарҙа медицина учреждениелары етәкселәрен ғәйепләп булмай тиелде осрашыуҙа. Бар мәсьәлә кадрҙарҙың, айырыуса теге йәки был йүнәлештәге табиптарҙың етешмәүенә ҡағыла. Был проблема республиканың барлыҡ төбәктәре өсөн дә хас күренеш. Мәҫәлән, электрон ысул менән күпселек осраҡта заман технологияларын яҡшы белгән йәштәр генә ҡуллана. Олораҡ быуын вәкилдәре был ысулға ышанмай йәки ҡуллана белмәй, сиратта тороуҙы хуп күрә. Шуға ла килеп тыуған мәсьәлә камиллаштырыуҙы талап итә тиелде осрашыуҙа.


Үткәнен онотмаған – киләсәкле » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Рухиәт » Үткәнен онотмаған – киләсәкле\nБашҡорт Хөкүмәте рәйесе Юныс Бикбовҡа тыуған төйәгәндә бюст асылды\nТарихҡа күҙ ташлаһаҡ, ҡасан ғына булмаһын, хатта тынысһыҙ 1917 – 1920 йылдарҙа ла башҡорт халҡының аҫыл ирҙәре илем, халҡым тип янған. Әлбиттә, аҫыл заттарҙың исемдәре милләт хәтерендә мәңге һаҡланып ҡалған. Арҙаҡлы шәхестәрҙең иҫтәлеген мәңгеләштереү маҡсатында күптән түгел Ейәнсура районы үҙәге Иҫәнғол ауылында Башҡорт Хөкүмәте рәйесе, БАССР-ҙың юстиция комиссары Юныс Бикбовҡа бюст асылды. Тантанала район хакимиәте башлығы Әлфәрис Байсурин, йәмәғәт эшмәкәре, ошо изге башланғысҡа идея биргән һәм уны тормошҡа ашырыуҙа әүҙемлек күрһәткән Марат Түләбаев, Өфөләге яҡташтар ойошмаһы вәкиле Юлай Солтанбаев, Юныс Юлбарыҫ улының туғандары, саҡырылған ҡунаҡтар ҡатнашты.\n– Билдәле булыуынса, мөһим дата – Башҡортостандың 100 йыллығын билдәләү алдында торабыҙ, – тине Әлфәрис Сәлихйән улы, тантананы асып. – Был байрам уңайынан республикала төрлө саралар планлаштырыла. “100 йыллыҡҡа – 100 объект” программаһына ярашлы районда байтаҡ төҙөлөш эштәре башҡарыла. Сәғит ауылы янындағы күперҙе сафҡа индереү, Таҙлар балалар баҡсаһын төҙөү һәм башҡалар планға ингән. Шулай уҡ үҙәк район китапханаһына төкәтмә эшләп, унда музей асырға тигән ниәтебеҙ бар. Танылған яҡташыбыҙ, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре Юныс Бикбовтың бюсын ошо китапхана алдындағы майҙанда урынлаштырыу ҙа юҡҡа түгел.\nӘлфәрис Байсурин билдәләүенсә, артабан да танылған шәхестәребеҙгә бюст ҡуйыу дауам ителәсәк. Алдынғы ҡарашлы юлбашсыларыбыҙ киләсәктең яҡты булыуы өсөн тырышҡан. Уның кеүек данлы яҡташтарыбыҙ бихисап – Мстислав Ҡулаев, Сөләймән Мырҙабулатов, Ғүмәр Ҡыуатов һәм бүтәндәрҙең исемдәре тарих биттәренә яҙылған. Уларға бик ҡаты шарттарҙа эшләргә тура килгән, республика тормошон яҡшы яҡҡа үҙгәртеү маҡсаттары бик көслө булған. Киләсәктә ошо китапхана янындағы бюст тарихты иҫкә алыу урынына әйләнәсәк.\nРайон аҡһаҡалы Марат Сәйфулла улы Әбүләйес егете, Башҡорт Хөкүмәте рәйесе Юныс Бикбов кеүек ҡыйыу ҡарашлы шәхестең биографияһына ҡыҫҡаса байҡау яһап үтте. Әйткәндәй, Марат Түләбаев бик изге эште атҡарып сыҡты, уның был аҙымы оло хуплауға лайыҡ. Киләсәк быуын тарихты белеп үҫһен, ти ул. Илем, халҡым тип йәшәгән ир-егеттәрҙең исемдәрен мәңгеләштереү – ифрат сауаплы эш.\nРайон башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Байрас Ҡансурин бюсты ҡуйыуҙа туранан-тура ҡатнашҡандарға Рәхмәт хаттары тапшырҙы. Өфөләге Ейәнсура яҡташтар ойошмаһы вәкиле Юлай Солтанбаев баш ҡаланан сәләмдәр еткерҙе.\n– Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты Башҡортостан дәүләтселегенә нигеҙ һалған 1917 – 1930 йылдарҙағы күренекле 100 шәхесебеҙҙең исемлеген раҫланы. Шулар араһында иң күбе ейәнсуралар – ете кеше! Республиканың хөкүмәт рәйестәре, халыҡ комиссарҙары һәм башҡа юғары дәүләт вазифаларында уңышлы эшләп, халыҡ араһында ҙур абруй ҡаҙанған кешеләр. Улар тәрән белеме, милләтебеҙгә тоғролоғо менән айырылып торған. Әле арҙаҡлы шәхестәребеҙҙең исемдәрен мәңгеләштереү маҡсатында тыуған ерҙәрендә таҡтаташтар ҡуйыу, урамдарға исемдәр биреү кеүек эштәр башҡарыла. Бөгөн Юныс Бикбовҡа асылған бюст – Башҡортостанда тәүгеләрҙең береһе, – тине Юлай Вәли улы һәм район-ара китапханаға республика Милли архивында һаҡланған шул осорҙағы байтаҡ документтарҙың күсермәһен тапшырҙы.\nИҙәш мәктәбе директоры Рәзилә Ураҡаева (Бикбова) телмәрендә үҙенең легендар Юныс Бикбов нәҫеленән булыуы менән ғорурланыуын, уҡытыусылыҡ, етәкселек итеү уларҙың ҡанынан килеүенә баҫым яһаны, ойоштороусыларға, бигерәк тә Марат Түләбаевҡа оло рәхмәтен еткерҙе. Эйе, репрессияға эләккәс, Юныс Юлбарыҫ улына Үзбәкстанда мәктәптә, унан университетта уҡытыусылыҡ итергә лә тура килә. Юғалып ҡалмай ул, ғаиләһен йәшәтәм тип һәр эшкә тотона. Халҡына ярҙам итәм, тормошон яҡшыртам тип йәшәгән кеше ихтыяр көсөн юғалтмай шул.\nРайон хакимиәтенең мәғариф идаралығы исеменән Илфат Бирҙеғолов, тарихи ваҡиға уңайынан бөтәһен дә тәбрикләп, Юныс Бикбовтың туғаны Асия апайға иҫтәлекле бүләк тапшырҙы. Районыбыҙ йәмәғәт ойошмалары исеменән Рәшит Бикбаев иһә бюстың йәштәр өсөн үткән йылдарҙан сәләм булып тороуына баҫым яһаны.\n– Аса торған һәйкәлдәр күп әле. Һәр башланғысты күтәреп алғаны өсөн район хакимиәте башлығына ҙур рәхмәт, – тине ул. – Һуғыш һәм хеҙмәт геройҙарының да бюстарын күрергә яҙһын. Өлкәндәр мәңгелек түгел, китер ҙә барыр, беҙҙән үрнәк алып, йәштәр ҙә ҡушылһын ине. Үҙҙәренең ауылдаштарын, райондаштарын онотмаһындар. Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына әҙ генә ваҡыт ҡалып бара, бының буйынса ла эш алып барырға кәрәк. Яу батырҙарына, тыл ветерандарына бағышланған һәйкәлдәр төҙөлмәгән әле.\nЮныс Бикбовҡа бюст асыуҙың республикала беренсеһе һәм тап беҙҙең районда булыуы – оло ғорурлыҡ. Әйтергә кәрәк, үҙәк китапхана белгестәре яҡташыбыҙ тураһында материалдар йыйыуҙа, уны халыҡҡа еткереүҙә, бюсты эшләгән ваҡытта ла, уның тирә-яғын йыйыштырыу эштәрендә лә ныҡ ярҙам күрһәткән. Әле улар “100 йыллыҡҡа – 100 шәхес” проекты буйынса эште дауам итеп, районыбыҙ арҙаҡлылары тураһында мәғлүмәт йыйыуҙы үҙ өҫтөнә алған.\nАвтор: Айгөл ҠЫЛЫСБАЕВА


14:29, 24 сентябрь 2020 версияһы\n115 байт алынған , 1 месяц назад\n14:24, 24 сентябрь 2020 версияһы (төҙәтеү)\n14:29, 24 сентябрь 2020 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nФән өлкәһендә Каразин күп ҡырлы ғалим, новатор булып танылды. Үҙенең хеҙмәттәрендә ул дөйөм тарихҡа һәм айырым илдәрҙең тарихына, Рәсәй һәм уның айырым өлкәләре тарихына иғтибар итә. Фәнни эшмәкәрлегенең төп иғтибарын Рәсәйҙең иҡтисади нигеҙен тәшкил иткән ауыл хужалығына төбәй. Ул иген культураларының, шулай уҡ дөгөнөң яңы сорттарын сығара һәм үҫтерә, тупраҡты ашлау буйынса тикшеренеүҙәр башҡара, игенде яҡшыраҡ киптереү буйынса ҡорамалдар яһау маҡсатында рацинализаторлыҡ эше алып бара, ҡытай һуғыу станогы тип аталған ҡоролманы камиллаштыра. Буяусы минералдарҙы һәм үләндәрҙе тикшерә һәм һөҙөмтәлә яңы буяуҙар уйлап таба. Алфёров менән берлектә юғары сифатлы цемент етештереү ысулын эшләй. Концентраттар һәм ҡайһы бер аҙыҡ-түлек тауарҙарын әҙерләү һәм сифатын күтәреү буйынса ҙур ғына уңыштарға өлгәшә,емеште консервациялау һәм һаҡлауға үҙенең өлөшөн индерә. Ул емеш-еләкте һыу пары йылыһы менән киптереү технологияһын эшләй, һәм тап шуның арҡаһында киптерелгән емештәр таҙа, тәмле килеш ҡалған һәм саф еҫтәрен оҙаҡҡа тиклем һаҡлаған.▼\n▲Фән өлкәһендә Каразин күп ҡырлы ғалим, новатор булып танылды. Үҙенең хеҙмәттәрендә ул дөйөм тарихҡа һәм айырым илдәрҙең тарихына, Рәсәй һәм уның айырым өлкәләре тарихына иғтибар итә. Фәнни эшмәкәрлегенең төп иғтибарын Рәсәйҙең иҡтисади нигеҙен тәшкил иткән ауыл хужалығына төбәй. Ул иген культураларының, шулай уҡ дөгөнөң яңы сорттарын сығара һәм үҫтерә, тупраҡты ашлау буйынса тикшеренеүҙәр башҡара, игенде яҡшыраҡ киптереү буйынса ҡорамалдар яһау маҡсатында рацинализаторлыҡ эше алып бара, ҡытай һуғыу станогы тип аталған ҡоролманы камиллаштыра. Буяусы минералдарҙы һәм үләндәрҙе тикшерә һәм һөҙөмтәлә яңы буяуҙар уйлап таба. Алфёров менән берлектә юғары сифатлы цемент етештереү ысулын эшләй. Концентраттар һәм ҡайһы бер аҙыҡ-түлек тауарҙарын әҙерләү һәм сифатын күтәреү буйынса ҙур ғына уңыштарға өлгәшә,емеште консервациялау һәм һаҡлауға үҙенең өлөшөн индерә.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/972829 ҡабул ителгән


Гүзәллек булдырыусы » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Экономика » Үҙ эшеңде башла! » Гүзәллек булдырыусы\nУчалы ҡалаһынан 77 йәшлек Рәүил Хәйруллин үҙе йәшәгән күп ҡатлы йорт алдын гөл-сәскәгә күмгән\nТөҙөк, таҙа йәшәүгә үтә уңайлы Учалы ҡалаһы йәйгеһен бигерәк матур – тулыһынса гөл-сәскәгә күмелә! Шул гүзәллекте тыуҙырған кешеләрҙең береһе күршебеҙҙә йәшәй. Ғәҙәттә, гүзәллекте ҡатын-ҡыҙ булдыра, ә беҙҙең күрше – көслө заттан: етмеш ете йәшлек Рәүил Хәйруллин ҡара яҙҙан күп ҡатлы йорто янында ер менән булыша башлай һәм ҡар яуғанға тиклем шул кескәй баҡсаһын, бәләкәй баланы ҡарағандай, тәрбиәләүҙән туҡтамай. Әллә күпме ағас, ҡыуаҡ килтереп ултыртҡан, түтәлдәр яһап, гөлдәр үҫтергән Рәүил Закир улы, ҡышҡыһын машиналар тапамаһын өсөн, баҡсаны бер яҡлап кәртәләп тә алды. Юҡҡа барыһы ла туҡ, ә ул кәртәгә рәшәткәләрҙе сүплеккә ырғытылған төҙөлөш материалдары араһынан эҙләп табып, бысып, ҡырҡып, йүнәтеп алған.\nКөрәк тотоп эшкә сыҡҡан ыңғайына өйрәтеүселәре лә янына йыйыла: йә “дөрөҫ” ҡаҙырға өйрәтергә самалайҙар, йә – үҫентеләрҙе “дөрөҫ” ултыртырға һ.б. Тегеләй эшлә, былай ит, тигәндәр менән Рәүил ағай һүҙ көрәштереп, көсөн, ваҡытын әрәм итмәй. Эш рәтен-сиратын яҡшы белгәс, мә, эшләп ал, арып ҡына тора инем, ағайыңа ял бир, тип тыныс ҡына эш ҡоралын һона. Ҡайҙан, эшләй торғандары бармы... Шунда уҡ “белгестәрҙең” эҙе һыуына – һәр кемдең шул ике арала ашығыс йомошо барлыҡҡа килеп, күҙ асып йомғансы ҡасалар.\n– Ер ҡаҙыу менән тел сарлау бер иш түгел бит, – тип көлә Рәүил ағай. – Ә миңә оҡшай. Өйҙә тик ятҡансы, ошонда эш менән булыуым мең артыҡ.\nБелорет районының Ботай ауылында тыуып үҫкән Рәүил ағайҙы баҡсасылыр, тип уйлағайным, баҡтиһәң, һөнәре буйынса электрик икән. Ҡырҡ биш йыл хеҙмәт стажы бар! Тәүҙә Межгорьела егерме йыл эшләһә, һуңынан ҡатыны, Бөйҙө ауылынан Әсмә Нуриәхмәт ҡыҙы яғына – Учалыға килеп төпләнеп, Учалы тау-байыҡтырыу комбинатына тоғро хеҙмәт итә.\n– Эшем шундай оҡшай, – ти хаҡлы ялдағы электрик. – Иң һәйбәт, еңел эш – плоскогубцы менән отвертканан ауырыраҡ бер ни күтәреп йөрөмәйһең, рәхәт. Ғүмеремдә бер тапҡыр, төнгө сменала әле ул уныһы ла, дөм-ҡараңғыла, токтан һуғылдым. Елле генә эләкте, шулай ҙа һөнәремде алмаштырыу уйы башыма инеп тә сыҡманы. Кеше сәмле булырға тейеш. Ир кеше айырыуса. Баҡсаны ла бына шулай сәмләнеп ҡарайым. Элек, баҡсабыҙ булғанда, түтәлдәрҙе ятып тороп утай торғайным. Бер көн күрше ҡатын, бәй, Рәүил, нишләйһең ул, тип ғәжәпләнеп ҡарай. Түтәл утайым, тим. Бот сабып аптыраны: “Ятыпмы?!” Ә минең бил ауырта ине, әммә утарға кәрәк. Шуға һуҙылып ятып сүп үләндәрен йолҡтом.\nБулмышы менән эшсән, гүзәллеккә ғашиҡ күршебеҙҙең ғаиләһендә өс ҡыҙ үҫкән: Роза ҡыҙҙары невролог булып эшләй, Мәүлиҙәләре – һатыусы, ә йәшләй арабыҙҙан киткән Рәзилә ҡыҙҙары ғүмерлек йөрәк яраһы булып ҡалған.\n– Шул эш арҡаһында йәшәлә, эшкә әүрәйем, – тип Рәүил Хәйруллин ҡабаттан көрәккә эйелә. – Эшләһәң үҙеңә лә файҙа, башҡаларға ла ҡыуаныс. Миңә күптәр үтеп барышлай йыш ҡына рәхмәт әйтеп китә. Шул мәлдә кинәнес тойғоһо кисерәм: хаҡлы ялда булһам да, минән кешеләргә файҙа бар әле, тим.\nБик ҙур файҙа бар Рәүил ағай кеүек хазина-кешеләрҙән – улар донъяны йәмләй! Улар булғанға тирә-яҡ матурыраҡ, күңелгә яҡтыраҡ, йылыраҡ. Һәм ҡалабыҙ гүзәлерәк!\nСығыу ваҡыты 13-09-2018, 06:00 | Ҡаранылар: 92\nҠояш нуры бар йөҙөндә\nТальян байрамы шаулап-гөрләп үтте


Ил бәғерен бәпләп тотҡан ауыл, ҡала Аҡылығыҙ, моңоғоҙҙан ҡеүәт ала » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Аҡмулла » Ил бәғерен бәпләп тотҡан ауыл, ҡала Аҡылығыҙ, моңоғоҙҙан ҡеүәт ала\nИл бәғерен бәпләп тотҡан ауыл, ҡала Аҡылығыҙ, моңоғоҙҙан ҡеүәт ала 01.12.2017 // Аҡмулла\nҠатын-ҡыҙ донъяһы – ғәйәт ҡатмарлы бер донъя ул. Тәү ҡарашҡа ғына ябай күренә, ә серҙәренә төшөнә башлаһаң – тотош ғүмерең дә етмәҫ! Хас та һыуҙың бер тамсыһы. Тамсы тамһа, ер ҡуйынында оҙаҡ ятҡан орлоҡ шытым бирер, үҫеп сығып, күкрәп сәскә атыр, емешләнер. Ул – йәшәү сығанағы. Шул уҡ ваҡытта Ерҙәге тормоштоң барлыҡҡа килеүе, ҡан хәтере, кешелек тарихы ла һыйған уға. Ҡөҙрәтле лә, ғибрәтле лә, һиммәтле лә көстө уға Аллаһ Тәғәлә үҙе һалғандыр. Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ үҙенең тәғәйенләнешен, ошо тамсылай, бар ҡатмарлылығында аңлаһа икән!\nБашҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәтенең хәҙерге заманда биләгән урыны ниндәй һуң? Тарихына күҙ һалһаҡ, уны башлыса ғалимә, зыялы ҡатындар етәкләгәнен күрербеҙ. Нәжибә Хәйерзаман ҡыҙы Мәҡсүтова, Фирҙәүес Ғилметдин ҡыҙы Хисамитдинова, Гүзәл Рамазан ҡыҙы Ситдиҡова, Розалия Әсфәндиәр ҡыҙы Солтангәрәева был йәмғиәттең милли йөҙөн һаҡланы, уның фәндә, мәҙәниәттә, мәғарифта тотҡан урынын, тәғәйенләнешен яҡшы аңлап эш итте.\nХәҙер иһә Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте – тотороҡло концепцияһы булған ижтимағи ойошма. Милләтебеҙҙең барыр юлдарын барлап, киләсәккә ниәттәрен ғилми нигеҙҙә нығытып, маҡсатлы эшләүсе интеллектуаль көс ул. Сәйәси йоғонтоло Башҡортостан ҡатын-ҡыҙҙары союзы, практик йүнәлештәге ағинәйҙәр хәрәкәте менән бергә халҡыбыҙ рухиәтенә ныҡлы терәк булыр өс таған булып тора улар.\nӘлбиттә, был тәңгәлдә атҡараһылар байтаҡ. Бурыстарҙы, хоҡуҡтарҙы аныҡлап, киләсәккә юлдарҙы барлап, алға атлау өсөн Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте 4 декабрҙә IV йыйынын үткәрә. Йыйын Башҡорт академия драма театры бинаһында сәғәт 10-да башлана.


БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутàòтары "хөкүмәт сәғәте"ндә республиканың хеҙмәт баҙарындағы хәлдәрҙе ҡараны. Был турала БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Фидус Ямалетдинов бәйән итте.\nХалыҡты эш менән тәьмин итеү - властың төп бурысы. Республиканың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы хеҙмәт баҙарында эшсе көстәрҙең һорау һәм тәҡдимдәр балансын булдырыу тураһында хәстәрләй.\n- Хеҙмәт баҙарының структураһы иҡтисадтың дөйөм торошона һәм тармаҡ һәм территориаль үҙенсәлектәргә, халыҡ составына, производство инфраструктураһы торошона бәйле, - ти Ямалетдинов. - Шуға күрә хәлде бөтә факторҙарҙы иҫәпкә алып ҡарарға кәрәк. Халыҡтың йәш буйынса структураһы мөһим факторҙарҙың береһе һанала. 90-сы йылдар башында эшкә һәләтле йәштәге халыҡ һанының артыуы күҙәтелде.\nДемографик процестар ыңғай барҙы, хеҙмәт ресурстары артты. 1990 йылдан 2007 йылға тиклем эшкә һәләтле кешеләрҙең һаны 389 меңгә йәки 18,5 процентҡа артты. Әммә 2006 йылдан эшкә яраҡлы йәшенән өлкән кешеләрҙең һаны эшкә һәләтле йәшенән йәш кешеләр һанынан юғары. Тимәк, яҡын йылдарҙа халыҡ олоғая, һәм эшкә яраҡлы халыҡҡа йөкләмә артасаҡ.\n2008 йылда республика иҡтисадында бер миллион 920 мең кеше йәки дөйөм халыҡ һанының 47 проценты мәшғүл булған. Һуңғы йылдарҙа халыҡтың мәшғүллек структураһында етди үҙгәрештәр булды. Дәүләт һәм муниципаль предприятиеларҙа эшләгәндәрҙең өлөшө 70 проценттан 33-кә тиклем кәмегән. Был баҙар шарттарына күсеүгә бәйле. Шуға күрә шәхси секторҙа эшләгәндәрҙең өлөшө 22 проценттан алып 56-ға тиклем артҡан. Өҫтәүенә производство өлкәһендә эшләүселәрҙең һаны кәмей.\n- Халыҡтың мәшғүллеген тикшереү ваҡытында эшһеҙлек кимәле мөһим ҡылыҡһырлама булып тора, - тип билдәләй министр. - Эшһеҙлекте баһалағанда ике күрһәткес файҙаланыла - дөйөм кимәл һәм теркәлгән эшһеҙҙәр кимәле. Беренсеһе статистика органдарының һайлап тикшереүҙәр нигеҙендә билдәләнә, икенсеһе - эш менән тәьмин итеү бюроһына ингән граждандарҙың мөрәжәғәттәре нигеҙендә.\n1998 йылда республикала дөйөм эшһеҙҙәр кимәле юғары булған - 13,3 процент. 1999 йылдан кәмей төшкән. 2007 йылда эшһеҙҙәр һаны 133,2 мең кеше тәшкил иткән, 2008 йылда - 106 мең. Бөгөн дөйөм эшһеҙҙәр кимәле - ете процент. Статистика органдарының һуңғы тикшереү мәғлүмәттәре буйынса, бер миллион 880 мең кеше мәшғүл булған. Үткән йыл менән сағыштырғанда 40 меңгә кәм. Был факт предприятиелар һәм ойошмаларҙың хеҙмәткәрҙәр һаны кәмеүе тураһындағы мәғлүмәттәре менән раҫлана.\nТеркәлгән эшһеҙҙәр кимәле һуңғы өс йыл дауамында 29 мең кешенән артманы. 2008 йылдың икенсе кварталынан хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлек тенденцияһы күҙәтелде. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 30,4 мең эшһеҙ иҫәптә торған. Ғинуарҙан мартҡа тиклем эшһеҙҙәр һаны 19 мең кешегә артҡан. Әммә апрелдә эшһеҙҙәр һаны - 1783 кешегә, ә 1 майҙан 18-нә тиклем 2369 кешегә кәмегән.\nБашҡортостанда вакансия эш урындары буйынса берҙәм республика банкы бар. Áàíê бөтә ҡалалар һәм райондар буйынса вакансиялар тураһында мәғлүмәтêœ ýéœ. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата 10,5 мең вакансия булһа, 19 майға ҡарата - 18,5 меңдән ашыу.\nБР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, тиҙҙән, уҡыу йылы аҙағында башланғыс, урта һәм юғары профессиональ белем биреү учреждениеларын тамамлаған 45 мең кеше хеҙмәт баҙарына киләсәк. Уларҙың барыһы ла эш урындары таба алырмы һуң? Хеҙмәт баҙарындағы хәлде тотороҡландырыу өсөн ниндәй саралар ҡабул ителә?\nЯңы эш урындары булдырыла. 70-кә яҡын республика инвестиция проекттары тормошҡа ашырыла - яңы производстволар төҙөлә һәм сафҡа индерелә. Дөйөм суммаһы триллион һум тәшкил иткән проекттарҙы үтәү, һис шикһеҙ, хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлекте кәметергә булышлыҡ итәсәк.\nБөгөнгө көндә республикала ике программа эшләй - "2007-2009 йылдарҙа халыҡтың мәшғүллегенә булышлыҡ итеү программаһы" һәм "2009 йылда республиканың хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлекте кәметеү буйынса өҫтәмә саралар программаһы". Ағымдағы йылда беренсе программа сиктәрендә 97 мең кешене эш менән тәьмин итеп, 11 мең эшһеҙҙе уҡытып, биш мең кеше өсөн түләүле йәмәғәт эштәрен ойоштороп буласаҡ.\nИкенсе программаның беренсе этабын тормошҡа ашырыу өсөн 229 миллион һум бүленгән, был дөйөм финанслау күләменең 40 процентын тәшкил итә. Программаның хаҡы - 575 миллион һум.\nЭшҡыуарҙарға ярҙам күрһәтелә. Эшҡыуар бизнес-план тәҡдим итә, уның счетына билдәле суммала аҡса һалына. Был яңы һәм перспективалы йүнәлеш. Бөгөнгө көндә бер миллион 425 мең һумлыҡ 92 килешеү төҙөлгән дә инде.


Өфөлә сауҙа һәм дөйөм туҡланыу предприятиеларының вакансиялар йәрминкәһе уҙа // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә сауҙа һәм дөйөм туҡланыу предприятиеларының вакансиялар йәрминкәһе уҙа\n14:06, 20 мая 2016 Иҡтисад\nӨфөлә сауҙа һәм дөйөм туҡланыу предприятиеларының вакансиялар йәрминкәһе уҙа Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 20 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.\nӨфөләрҙе сауҙа һәм дөйөм туҡланыу предприятиелары, ҡунаҡхана һәм ресторандарҙың вакансиялар йәрминкәһенә саҡыралар. Ул 26 майҙа баш ҡалалағы Халыҡ мәшғүллеге үҙәгендә үтә.\n«Башинформ» агентлығына хәбәр итеүҙәренсә, йәрминкәлә кондитер, һауыт-һаба йыуыусы, администратор, йыйыштырыусы, бармен, ашнаҡсы, склад мөдире, кассир, менеджер, йөксө, официант, һатыусы һөнәрҙәре тәҡдим ителә.