Башҡорт педагогия университетында Мостай Кәримгә бюст асылды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n17:48, 18 октября 2019 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2019 йыл, 18 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБөгөн Аҡмулла исемендәге Башҡорт педагогия университетында күренекле яҙыусы, публицист, драматург һәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримгә арналған саралар уҙҙы.\nӨсөнсө корпустың беренсе ҡатында Мостай Кәримгә бюст асылды, хәҙер ул ингән һәр кемде ҡаршы алып тора. Бронза ялатылған бюстың скульпторы – Юрий Солдатов. Уның күсермәһе яҙыусы һуңғы йылдарҙа йәшәгән Энгельс урамындағы йорт барельефын биҙәй.\nСкульптор үҙенең әҫәре өҫтөндә уҙған быуаттың 70-сы йылдары аҙағында өс көн буйына эшләүен һөйләне.\n«Тәүҙә мин «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» китабын уҡып сыҡтым, шунан эшкә тотондом. Ул саҡта Мостай Кәримгә 60 йәштәр тирәһе булғандыр. Ул минең эскизымды оҡшатты. Элек бөтә скульпторҙар ҙа башты ғына яһай ине, ә мин уның ҡулдарын да эшләнем. Мин Мостафа Сафа улына, уның һул ҡулы — хәсрәтләнгән, ә уңы иһә Тыуған илдең киләсәге тураһында уйланған кеүек, тип әйттем. Ул миңә: «Ә һин философ!», тине, — тип хәтеренә төшөрҙө Юрий Солдатов.\nБашҡорт дәүләт педагогия университеты ректоры Салауат Сәғитов Мостай Кәримдең университеттың почетлы профессоры икәнен иҫкә төшөрөп үтте.\n«Мостай Кәрим, уның ижады аша донъя халҡыбыҙ тураһында тағы ла күберәк белде. Уның ижадын һөйөүселәр бөгөн дә бар. Мостай ағай, әҫәрҙәремде ерҙең ҡояшлы яғында йәшәгән кешеләр аңларға мөмкин, тип әйтә торғайны һәм бөгөн бында тап шундайҙар йыйылды», — тип билдәләне ректор.\nБюст асыу тантанаһында яҙыусының ғаиләһе — шағирҙың ҡыҙы, Мостай Кәрим исемендәге фондтың башҡарма директоры Әлфиә Кәримова, ейәне — Мостай Кәрим исемендәге фондты ойоштороусы Тимербулат Кәримов, төрлө илдәрҙән һәм төбәктәрҙән абруйлы ҡунаҡтар ҡатнашты.


Өфө тау ҡорамалдары заводы — Башҡорт Википедияһы\nӨфө тау ҡорамалдары заводы\nӨфө тау ҡорамалдары заводы — тау-байыҡтырыу комбинаттары өсөн үҙәккә ҡыуыусы насостар эшләп сығарыусы завод. 1898 йылда барлыҡҡа килгән.\n3 Сығарған продукцияһы\nӨфө тау ҡорамалдары заводы 4 төп цехтан тора: унда 1898 йылда барлыҡҡа килгән ҡойоу цехы, 1927 йылда яһалған тимерсе-пресс, 1993 йылдан алып эшләүсе ҡороп-йыйыу цехы һәм ярҙамсыл цехтар бар. Уларҙа 3 берәмек һанлы-иҫәпләү программалы (ЧПУ) ҡоролма ҡуйылған.\nӨфө тау ҡорамалдары заводы 1898 йылда барлыҡҡа килә. Ул 1898 йылда 1-се Өфө губерна суйын-баҡыр ҡойоу һәм механика заводтары нигеҙендә ойошторола. Граждандар һуғышы ваҡытында завод емерелә. 1921 йылда ул 1-се һанлы «Дәүләт механика суйын-баҡыр ҡойоу заводы» тип аталып, ҡайтанан тергеҙелә. 1935 йылдан алып завод шахта вагонеткалары, локомобилдәр өсөн запчастар, алтын эҙләүселәр өсөн ҡорамалдар сығара. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң ул һыу сығарыусы , үҙәккә табан ҡыуыусы насостар һәм күсәрле вентиляторҙар сығара. 1961 йылдан алып металлургия сәнәғәте өсөн химик әйберҙәр һәм ҡом ҡыуыусы насостар сығара башлай. 1990 йылда завод Башҡортостан Республикаһының металлургия, нефть эшкәртеү, шәкәр эшләү заводтары, яғыу-йылытыу һәм халыҡ хужалығының башҡа сәнәғәт тармаҡтары өсөн 17 яңы төр насостар сығара башлай. 1993 йылда завод «Горнас» акционерҙар берекмәһе тип үҙгәртелә.\nСығарған продукцияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nПродукцияһының төп ҡулланыусылары- Рәсәй Федерацияһының тау-байыҡтырыу комбинаттары. Уның продукциялары Бөтә Рәсәй күргәҙмәләрендә күренекле, призлы урындарҙы яулап килә:1900 йылда Петербургта-көмөш миҙал, 1904 йылда Пенза ҡалаһында -алтын миҙал, 1908 йылда Дондағы Ростовта , Ҡазанда -алтын миҙал, 1910 йылда Омскиҙа -алтын миҙалға лайыҡ була.\nБашкортогстан. Краткая энциклопедия. Уфа, 1996.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Өфө_тау_ҡорамалдары_заводы&oldid=850425 ҡабул ителгән\nБашҡортостан Республикаһының сәнәғәт предприятиелары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:21 28 ноябрь 2018 үҙгәртелгән.


Урман хужалыҡтары яңы техника менән йыһазландырыласаҡ | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nУрман хужалыҡтары яңы техника менән йыһазландырыласаҡ\n20 июля 2018 — 16:36\nАғас ҡырҡыу, сығарыу һәм ташыу өсөн махсус машиналарҙан тыш хужалыҡтар ябай тракторҙарға ла мохтаж. Улар янғын һүндереү, урман һыҙаттарын тәртиптә тотоу кеүек ҡәҙимге эштәрҙә ҡулланыла. Республика хөкүмәте президиумы “Ҡырҡынды файҙалы үҙләштереү саралары тураһында” инициативалы проектты раҫланы. Төбәктә тупланған 765 миллион кубометр ағас запастарының йылына 9 миллион кубометрын әҙерләү мөмкинлеге бар. Иҫәпкә алынған ҡырҡынды файҙаланыу күләме әлегә түбән. 2017 йылғы 28,8 проценттан 2030 йылға тиклем был күрһәткесте 62 ярым процентҡа еткереү күҙ уңында тотола. Күрелгән саралар урмандарҙың санитар торошон яҡшыртыу, янғын хәүефһеҙлеген кәметеү менән бер рәттән урман хужалыҡтары килемен арттырып эшкәртеүсе предприятиеларға сеймал тапшырыу кимәлен күтәрергә булышлыҡ итәсәк. Президиум ағзалары раҫлаған өҫтөн төбәк программаһы ла сәнәғәттә етештереүсәнлек күләмен арттырыуға һәм мәшғүллекте тәьмин итеүгә йүнәлтелә. Был бурысты атҡарыу буйынса Башҡортостан Рәсәйҙең алты пилот төбәге иҫәбендә. Программа сараларына ярашлы 2024 йылға тиклем урта һәм эре предприятиеларҙа етештереүсәнлекте һәр йылда 5 процентҡа арттыра барыу күҙ уңында тотола. Ошо арауыҡта вазифаһы ҡыҫҡартылған хеҙмәткәрҙәрҙе артабан эш менән тәьмин итеү ҡарала. Хөкүмәт президиумы ултырышында Башҡортостанда “Асыҡ сифат” мәғлүмәт порталын ойоштороу тураһында ла фекер алышыу булды. Республика ҡулланыусыларына ул төрлө тауарҙарҙың сифатына ҡағылған тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләре менән танышырға булышлыҡ итәсәк. Проект халыҡтың мәғлүмәти белемен асыҡларға ла ярҙам итә. “Цифра белеме” инициативалы проект республикала бойомға ашырылған “Электрон мәғариф” порталын ҡулланып кешеләрҙең белемен тест ярҙамында барлап 3 баҫҡыстан торған портфолио булдырыуҙы күҙ уңында тота.


Открытый урок по башкирскому языку на тему"Көҙ. Сифат темаһын ҡабатлау. "\nИнфоурок / Другое / Конспекты / Открытый урок по башкирскому языку на тему"Көҙ. Сифат темаһын ҡабатлау. "\nТема. Көҙ. Сифат темаһын ҡабатлау.\n1) Сифат темаһы буйынса белемде иҫкә төшөрөү, нығытыу, көҙ миҙгеле тураһында белемде тәрәнәйтеү;\n2)уҡыусылаҙың фекерләү һәләтен, һөйләү телмәрен үҫтереү;\n3)тыуған яҡтың матурлығына һөйөү һәм иғтирам тойғоһо уятыу.\nЙыһазландырыу: интерактив таҡта, карточка, һүрәттәр, китаптар, дәреслек.\nҺаумыһығыҙ ҡәҙерле уҡыусылар!\nИртәнге ҡояш кеүек,\nБашҡорт теле , дәүләт теле\nӨйрәнергә тип килдек!\nУҡытыусы. Балалар ниндәй дәрес башланды? Бөгөн нисәһе? Аҙнаның ниндәй көнө? Дәресте дауам итәйек. Бөгөн дәрестең темаһы:” Көҙ. Сифат темаһын ҡабатлау.” Дәрестең маҡсаты: Сифат темаһы буйынса белемде нығытыу , көҙ миҙгеле тураһында белемде нығытыу.\nЙо – йомро, йомшаҡ.\nЙы – йылы, йылғыр.\nЙө – йөнтәҫ, бөйөк.\nЙү – йүләр, йүгерек.\nЙә – йәшел, йәмле.\nЙәшел яулыҡтарын һалған,\nАҡ ҡайындар моңайып.\nКөҙ килгәнгә моғайын.\nIII. Бөгөн дәресебеҙҙе дәрес сәйәхәт формаһында үткәрәбеҙ. “Сәйәхәт ” һүҙе русса нисек була? Беҙгә сәйәхәт итергә нимә кәрәк буласаҡ? Дөрөҫ транспорт. Һеҙ ниндәй транспорт төрҙәрен беләһегеҙ?\nӘ техника булмағанда кешеләр нимә менән сәйәхәт иткәндәр? (ат, ишәк, дөйә)\nХәҙер мин һеҙгә йомаҡ әйтәм, ә һеҙ яуабын табығыҙ.\nБыл күк өй ҡайҙа бара?\nЭсе тулы бала саға.\nАяғында кейем резиндан, үҙе бер ҙә туймай бензиндан. (Автобус)\nБына беҙҙең транспорт әҙер.\nсө слайд. Автобус һүрәте.\nсе слайд. Беренсе туҡталаш. Мәктәп.\nИҫемдә алтын һуҡмаҡҡа\nТәү аяҡ баҫҡан көнөм-\nТәү башлап мәктәп ишеген\nҮрелеп асҡан көнөм.\n1 Мәктәп темаһына һөйләмдәр төҙөү.\n2 Карточкалар менән эшләү. Нөктәләр урынына тейешле хәрефтәр өҫтәп яҙырға һәм телдән тәржемә итергә. (Таҡтаға сығып дөрөҫ яуаптарҙы яҙыу)\nУҡытыусы. Юлыбыҙ “Көҙгө Өфө” аша үтә, ләкин унда шлагбаум төшөрөлгән.Ул бары тик сифаттарға миҫалдар әйтеп,өй эшен тикшергәндән һуң ғына күтәреләсәк. Сифат тип беҙ ниндәй һүҙ төркөмөнә әйтәбеҙ? Улар ниндәй һорауҙарға яуап бирәләр? Һәр уҡыусы сифатҡа миҫалдар килтерә. Өйҙә һеҙгә “Көҙ” хикәйәһенән сифаттарҙы табып яҙырға ине. (Өй эшен тикшереү.) Ниһәйәт шлагбаун күтәрелде.\nИкенсе туҡталыш. Көҙгө Өфө\nУҡыусылар, ҡарағыҙ әле ҡала урамдары ниндәй булған. Бөтә ерҙә һары япраҡтар ҡойолған. Ваҡ күҙле ямғыр яуа. Урамдарҙа күләүектәр йыйыла. Һыуҙы сәсрәтеп машиналар елә. Кешеләр зонт тотоп эшкә ашығалар.\nӨсөнсө туҡталыш. Көҙгө тәбиғәт.\n1 Таҡталағы һүрәттәр буйынса һөйләмдәр төҙөү.\n2 Көҙ тураһында йомаҡтар уҡыу.\n1. Ер аҫтында алтын ҡаҙыҡ.\n2. Ҡар аҫтында ҡышлаған , бүркен йәшел тышлаған.\n3. Яҙ килһә кейенә, көҙ килһә сисенә.\n4. Бәүелә – бәүелә үҫтем, эйелә – бөгөлә күстем, бураға инеп боҫтом, алдығыҙға төштөм.\nДүртенсе туҡталыш. Көҙгө урман.\nУҡыусылар, урманда ниндәй ағастар үҫә?(Ҡайын, уҫаҡ, саған, миләш, балан, шыршы). Көҙ көнө ағастарҙың япраҡтары ниндәй төҫтә? Ниндәй ағас һәр саҡ йәшел? Урманда ниндәй йәнлектәр йәшәй? (айыу, терпе, ҡуян, бүре, төлкө)\nсе слайд. Схема буйынса һүҙбәйләнештәр төҙөү.\nТәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тураһында әңгәмә.\nсы слайд. Ял минутты.\n-Балалар, хәҙер автобустан сығып саф һауа һулайыҡ.\n- Һаумы, алтын ҡояшым!\nҺаумы, зәңгәр күгем!\nИҫәнме һин, елкәйем!\nӘ, хәҙер урман йәнлектәре булайыҡ.\nБолан кеүек сабайыҡ.\nАйыу кеүек атлайыҡ.\nҠуян кеүек һикерәйек.\nТерпе кеүек йомарланайыҡ.\nБишенсе туҡталыш. Тасуири уҡыу туҡталышы.\nФ. Рәхимғолова “Көҙ биҙәктәре”.\n1. Уҡырға әҙерлек әңгәмәһе.\n2. Уҡытыусы үҙе шиғырҙы уҡый.\n3. Шиғырҙы строфалап уҡыу.\n4. Йомғаҡлап уҡыу.\n- Уҡыусылар шиғырҙан сифаттарҙы табып сығайыҡ.\nКөҙ биҙәктәре шиғырҙа нимәлә әйтелә?\nЕмештәр нисек күренәләр?\nҠала урамдарында миләштәр күргәнегеҙ бармы?\nУлар ниндәй булалар?\nСәйәхәтебеҙ тамам. Ул һеҙгә оҡшанымы?\nV. Өй эше. “Көҙ биҙәктәре” шиғыры буйынса һүрәт төшөрөргә, һөйләргә.\nХасанова Гульнур Батыргареевна\nНомер материала: ДБ-074092\nОткрытый урок по башкирскому языку на тему"Кәтибә Кинйәбулатова «Дуҫтарым күп». «Ҡылым» темаһын ҡабатлау. "


Хәбәрҙәр: Ялған мөхәббәт һәм хәҡиҡи мөхәббәт\nЯлған мөхәббәт һәм хәҡиҡи мөхәббәт\nӘҙәмгә хас барса һөйөү һәм эҫенеүҙәр – Илаһи мөхәббәт һәм рухи мәғрифәт сағылышы. Ғаләмдең барлыҡҡа килеү сәбәбе лә бит – бөтөнөһөн эсенә алған Илаһи мөхәббәт.\nБөтә төр һөйөүҙәрҙең сығанағын танып белеү – Хаҡ Тәғәләбеҙҙе танып белеүгә илтеүсе юл, йәғни һәр мөхәббәт һәм эҫенешеү беҙҙе Илаһи мөхәббәткә илтеүсе үҙенсәлекле күпер.\nЛәйләнән Хаҡ Тәғәләбеҙгә\nХаҡ Тәғәләбеҙ ҡәлбебеҙгә һалған һәр бер һөйөү имтиханы хәҡиҡи һөйөүҙе танып белеү өсөн генә бирелә. Һәр бер «Ләйләгә мөхәббәт» артында Раббыбыҙға хәҡиҡи мөхәббәт ынтылышы йәшенә. Хәҡиҡи мөхәббәт маршрутынан тайпылмағандар, Мәжнүн һәм Ләйләнең мөхәббәт тарихындағы шикелле, Аллаһу Тәғәләгә яҡыная.\nӘгәр Мәжнүн Ләйләгә ҡарата ғына мөхәббәт утында янһа, Илаһи һөйөүҙе – һөйөү һәләтен алъюҫыҡҡа исраф итеп бөткән миллиардтарса кешенең береһе генә булыр ине. Әммә ул фани донъя һөйөүе – Илаһи һөйөүҙең бер баҫҡысы ғына икәнлеген танып белгән бәхетлеләрҙән.\nӘҙәмдең был баһалап бөткөһөҙ гәүһәрҙәй рухи һәләте Раббыһына мөхәббәтте танып белеү өсөн тәғәйенләнгән.\nМөхәббәттең ҡиммәте уның Раббыбыһына төбәлгән булыуында\nӘҙәмгә хас барса һөйөү һәм эҫенеүҙәр: яҡындарыңа һәм Ватаныңа һөйөү, байлыҡ һәм юғары үрләү әүәҫлеге һ.б. Аллаһу Тәғәләгә яҡынайтҡан осраҡта ғына ниндәйҙер ҡиммәткә эйә. Барса һөйөү һәм эҫенеүҙәр - бөтә ғаләм тулған Илаһи мөхәббәт сағылышы тулҡындарының ҡағылып китеүе генә. Илаһи мөхәббәт менән нурланған сүрәттә генә күңелебеҙҙәге тойғолар күркәмләнә һәм бәрәкәт менән тула.\nЕрҙәге бөтә хәҡиҡи еңеүҙәр - матди булһынмы ул, рухимы - Илаһи мөхәббәт емеше. Йәғни, ҡаҙанған матди һәм рухи табыштарыбыҙ Хаҡ Тәғәләбеҙгә һөйөү фазилиәтендә бирелгән бәрәкәт һәм бүләк.\n«Бел: Илаһи мөхәббәттән һәм рухи мәғрифәттән мәхрүм – бахыр һәм меҫкен, ул хайуан кимәленән дә түбәндә. Ә теге егеттәргә – «мәмерйәне төйәк итеүселәргә» эйәргән эт улар менән бергә Илаһи мөхәббәткә лайыҡ була һәм бүләккә Йәннәтте ала, сөнки улар менән рухи йәһәттән берләшә.»\nИлаһи мөхәббәт кәүҙәләнеше\nЙөрәктәре Илаһи нурға тулған тәҡүә мөьминдәр ғаләмдәге бөтә барлыҡтың Илаһи мөхәббәттән яралыуын күрә. Улар бер нәмәгә шикләнмәй: әлмисаҡтан килгән мөхәббәт булмаһа, ғаләм барлыҡҡа килмәҫ ине.\nИлаһи мөхәббәттән Нур тарала – Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) Нуры... Үҙенең камил яратылмышы – Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт Мостафаға (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) хөрмәт йөҙөнән Аллаһу Тәғәлә был донъяны бар ҡылған.\nНи өсөн Хаҡ Тәғәләбеҙ кешене был һоҡланғыс донъяға ебәргән? Раббыбыҙ ихтыяры менән был донъя ул ҡәҙәр үк йәмле, ул ҡәҙәр үк бәрәкәттәр менән тулмаған булыуы ла ихтимал ине бит. Әммә Аллаһу Тәғәлә Үҙ ҡолоноң Уның Илаһи Ҡөҙрәтенә һәм Оҫталығына һоҡланыуын, Үҙенә һөйөү бағлауын һәм ерҙә килеш Йәннәтенә ынтылыуын теләгән. Раббыбыҙ әҙәм балаларының үҙҙәренең әлмисаҡтағы төйәгенә – Әҙәм пәйғәмбәр (ғәләйһис-сәләм) яратылған Йәннәткә ҡайтыуын теләгән, тап шуға ла һоҡланғыс йәме һәм аһәңендә Илаһи Ҡөҙрәт һәм Камиллыҡ сағылған ерҙе төҙөп бүләк иткән. Ғаләмде бар ҡылып, таң ҡалырлыҡ Илаһи гүзәллек һәм камиллыҡ менән биҙәп, кешеләргә тапшырған. Бар ҡылынғандан алып ерҙәге һәм ете күктәге һәммәһе әҙәмгә бүләк ителгән.\nСәғәди Ширази яҙған:\n«Йөрәктәре Илаһи нурға тулған тәҡүә мөьминдәр өсөн ағастағы бер япраҡ – тотош Илаһи поэма. Йөрәктәре һуҡырҙар өсөн Ерҙәге бөтә ағастар бер япраҡҡа ла торошло түгел.»\nМөьмин күңеле, Илаһи мөхәббәт менән тулып, рухи мәғрифәткә эйә була. Йөрәк, үҙенең бөтә биктәрен асып, Раббыһына йүнәлә. Уны үткенсе әүәҫлектәрҙән, ғишҡынан арындырып, хәҡиҡи мөхәббәт менән тултырыу лазым. Күңелдәрҙе әрсәләү, рухи мәғрифәткә ынтылыш биреү барса пәйғәмбәрҙәрҙең дә бурысы булған.\nИзге Ҡөрьәндә әйтелгәнсә, Аллаһу Тәғәләнең Илселәре өс маҡсат менән ебәрелгән:\n1. Изге аяттарҙы уҡып, иманға саҡырыу;\n2. Нәфселе теләктәрҙе ауыҙлыҡлау һәм йөрәктәрҙе паклау;\n3. Изге Ҡөрьәндең хикмәтен һәм йәшерен мәғәнәһен аңлатыу.\nПәйғәмбәрҙәр тәрбиәһен алған йөрәктәр ғаләмдәге Илаһи серҙәрҙе аңлай башлай һәм, Илаһи Сәнғәттең бихисап мөғжизәләренә хайран ҡалып, Хаҡ Тәғәләбеҙгә юл яра. Бындай ҡәлб эйәләре хаҡында Аллаһу Тәғәлә шулай ти: «Күктәрҙә һәм Ерҙә нимә булһа, шуларҙың барыһын да Ул Үҙ тарафынан индереп, һеҙҙең ҡарамаҡҡа бирҙе...» (Жәҫиә (Теҙләнеү), 13)\nМөхәббәттең һуңғы адресы\nӘйтелгәндән сығып, иң тәүге бурысыбыҙ – бүләк итеп бирелгән бәрәкәттәрҙе күрә белеү һәм шул бәрәкәттәрҙең Хәҡиҡи Эйәһенә ихлас мөхәббәт менән уҡталыу, даимән Уға рәхмәттәребеҙҙе белдереү. Йәғни, ҡәлбтәребеҙ Уның сикһеҙ бүләктәренә түгел, Үҙенә бәйле булырға тейеш.\nЛәйләгә ялҡынлы мөхәббәте Мәжнүнде аҡылынан яҙҙыра, һәм ул бик оҙаҡ сүллекте ҡыҙырып йөрөй. Йылдар үткәс, юлында Ләйлә осрағас, ул уға иғтибар ҙа итмәй. Ләйлә уға шундай һорау бирә:\n– Минең арҡала сүл ҡыҙырып йөрөгән һин түгелме ни?\nМәжнүн шулай ти яуап бирә:\n– Ләйлә, шәүлә һымаҡ, үткәндәрҙә иреп юғалды.\nЭлек Мәжнүн күңелен тулыһынса биләп алған Ләйлә Илаһи мөхәббәтте табыу юлында баҫҡыс ҡына була. Мәжнүн мөхәббәттең һуңғы адресын белә, һәм Ләйлә уның тормошонан иреп юҡҡа сыға. Шуға күрә күңелде биләгән, аҡылдан яҙҙырған һәр бер «Ләйлә» – кешене аҡылынан һәм ихтыярынан яҙҙырып, шуның сәбәбендә уның алдына икһеҙ-сикһеҙ хәҡиҡи мөхәббәт офоҡтарын аса. «Ләйләләр» тыуҙырған мөхәббәт иҫәрлеге әҙәм йәненең төп маҡсаты – Раббыһына һөйөү менән дауалана.\nЛәйләнең хәҡиҡи тәғәйенләнеше лә шунда. Ҡарар күҙәгә ул ябай ғына ҡыҙ була. Әммә, Ҡайс атлы үҫмерҙең юлында осрап, уны һөйөүенән тилергән Мәжнүнгә әйләндереүгә сәбәпсе була. Артабан был ҡушамат донъяның бөтә телдәрендә ялҡынлы мөхәббәткә дусар кешене аңлата башлай.\nХәҡиҡәт юлында мөхәббәттең тәғәйенләнеше шундай. Ләйлә – башҡа ҡыҙҙар ише ябай ғына ер ҡыҙы. Әммә ул һөйгәнен ил ауыҙында «Ҡайс»тан мөхәббәттән илергән «Мәжнүн»гә әйләндерә.\nУйлап ҡарағыҙ: әгәр Ләйләгә ялҡынлы мөхәббәте Мәжнүнде шундай халәткә еткергән икән, донъялағы иң күркәм зат -Мөхәммәт Мостафаға ғашиҡ булыуға лайыҡ мөьмин менән нимә булыр! Илаһи һөйөү менән нурланған күңелдә ниндәй йәшерен серҙәр асылыр!\nЕр мөхәббәте аша Илаһи серҙәр асҡысын тапҡан Мәжнүн халәте инде ул.\nҺауыттың формаһы түгел, эсендәгеһе мөһим\nМәжнүн күңеле халәтен аңларлыҡ хәлдә булмағандар, уны ҡыҙғанып, былай ти:\n– Эй, Мәжнүн! Баш тарт Ләйләнән! Унан да һылыуыраҡ күпме ҡыҙ бар!\nМәжнүндең яуабы ни ҡәҙәр тәрән мәғәнәгә эйә:\n– Тышҡы ҡиәфәтебеҙ – һауыттың формаһы ғына. Кешенең хәҡиҡи матурлығы, һауыт эсендәге Илаһи тере һыу кеүек, күңеленә йәшеренгән. Хаҡ Тәғәләм миңә, Ләйлә күңеленә һалып, Үҙенең тере һыуын эсерҙе.\nҺеҙ һауыттың тышын ғына күрәһегеҙ, ә уның эсендәгеһе хаҡында һеҙ хәбәрҙар түгел. Йөрәктәре Илаһи мөхәббәт менән нурланмағандар һауыт эсендәгенең ләззәтен тоймай. Хәләленә тоғро ҡатындың һөйкөмлөгө ситтәр күҙенә күренмәгән кеүек, күңел төбөндәге саф матурлыҡ та күренеп бармай. (Был серҙе фанилыҡты ҡәлбенә яҡын юллатмағандар ғына белә).\nШәйех Сәғәди (ҡуддисә сиррухү) был хаҡта шулай ти:\n– Ләйләнең һылыулығын Мәжнүн күңел күҙе менән генә күрергә мөмкин.\nЛәйлә күңелен һәм уның хәҡиҡи холҡон танып белеү өсөн, уны Мәжнүн һымаҡ ялҡынлы һөйөү менән һөйөргә кәрәк. Юғиһә күҙҙәрең уның тышҡы ҡиәфәтен генә күрәсәк. Күпселек кешеләр фани донъя сәхнәһендәге нәмәләрҙе күрергә генә ҡадир, әммә һайлам тәҡүәләр бар, уларға сәхнә артына йәшеренгән серҙәр ҙә билдәле.\nМәүләнә Руми әйтә:\n«Кемгәлер ерҙең бөтә бәрәкәттәре һәм ҡыйынлыҡтары йәһәннәм кеүек, ә кемгәлер улар – йәннәт…»;\n«Беҙҙе уратып алған һәр нәмәлә: кешеләрҙә, хайуандарҙа, үҫемлектәрҙә һәм йәнһеҙ предметтарҙа бәрәкәт тә, ағыу ҙа бар. Әммә быны һәр кем танып белә алмай.»;\n«Һәр кем көршәкте асыҡ күрә. Әммә һәр көршәк эсендә Илаһи тере һыу йәшеренгән, уны тәмен татып ҡарағандар ғына айыра алыр.»;\n«Йософ пәйғәмбәрҙең ҡиәфәтен бокал менән сағыштырырға мөмкин. Уның атаһы, бала һөйөү ләззәтен татытҡан шул бокалдан эскән һайын, мөхәббәт әсирлегенә эләгә бара. Ә Йософтоң ағаларының, шул бокалдан ағыу эскән һайын, нәфрәттәре генә арта. (Ҡәлбе яҡты булғандар Йософ бокалынан тере һыу эсә, ә ергә хас нәфселе теләктәр менән янғандар – ағыу.)»;\n«Йософтоң ағаһына күлдәкте Йософтоң атаһына – Яҡуп пәйғәмбәргә (ғәләйһүмәс-сәләм) тапшырыу ғына йөкмәтелә. Әммә ағаһы ҡулындағы ул күлдәк ҡолдар һатыусы ҡулдындағы ҡиммәтле әсирәгә бәрәбәр була.»;\n«Зөләйхә Йософ бокалынан бер тамсы тере һыу эсә, тик тере һыу нәфсе менән тулған күңелде томаландыра ғына.»;\n«Һауыттағы мөхәббәт тере һыуы йәшерен донъяларҙан. Һауыты – матди, ә эсендәгеһе – һайлам заттарға ғына мәғлүм сер.»;\n«Был ләззәтле рухи тере һыу – Илаһи мөхәббәт, ҡәлбе зиндан ише булғандарға, һөйә белмәгәндәргә ул лайыҡ түгел. Шәһүәттәре ҡоло булған гонаһкәрҙәргә тере һыу сере ябыҡ. Әммә бөтә күңеле менән Раббыһына күндәмдәр болотһоҙ төндәге тулған айҙы күргәндәй ул серҙе күрә.».\nМатдиәт менән мауыҡҡандарға йәшерен серҙәр ябыҡ\nАллаһу Тәғәлә Үҙенең иң гүзәл яратылмышы – Пәйғәмәребеҙ Мөхәммәт (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) Нуры маңлайынан ағылған Йософто һәләкәткә дусар итмәй. Һыуға сарсаған юлсы ҡойоға биҙрәһен төшөргәс, биҙрәһе менән бергә Йософто (ғәләйһис-сәләм) тартып сығара. Үҫмерҙең һоҡланғыс гүзәллегенә таң ҡалып, ул сарсауын да онота, әммә наҙан булыуы арҡаһында, Йософ гүзәллегенең сығанағы уның күңеле икәнлеген аңламай. Матди файҙа ниәте менән янған юлсы, «Ләйләләр» менән мауығып, Илаһи мөхәббәттән ваз кисеүселәр шикелле, Йософто юҡ ҡына хаҡҡа ҡол һатыусыларға һата.\nИлаһи мөхәббәт, линза аша үткән ҡояш нурылай, Йософ пәйғәмбәр һылыулығы менән бер фокусҡа тупланып, ул меҫкен юлсы йөрәгендәге барса сүп-сарҙы көлгә әйләндерә алыр ине, тик, фани байлыҡҡа ҡыҙығып, ул хәҡиҡәтте күрә алмай.\nМәүләнә Руми ошо юламсы һымаҡтар хаҡында былай тигән:\n«Матди донъяға күңел бағлағандар күләгәләргә һунар итеүселәр менән бер. Ә күләгәне тотоп буламы һуң?»\n«Бер иҫәр ҡоштоң күләгәһе артынан шул ҡәҙәр ярһып сапҡан, хатта ҡош үҙе ағас башынан уға хайран булып ҡарап ҡатҡан.»\nХәҡиҡи мөхәббәттә ғашиҡтар араһында бер кәртә лә юҡ. Ысынлап яратҡандар һөйгәндәренә йәне-тәне менән тоғро, улар һөйгәненән бер нәмә лә талап итмәй.\nИлаһи мөхәббәт кәүҙәләнеше булған Ибраһим пәйғәмбәрҙе (ғәләйһис-сәләм) мөшриктәр катапульт менән ялҡынланып янған усаҡҡа ырғытҡас, уның янына Ябраил (ғәләйһис-сәләм) менән фәрештәләр килеп баҫа һәм һорайҙар:\n– О Хәлилуллаһ (Аллаһ Дуҫы)! Бойор, ни теләйһең!\nРаббыһына күндәм Ибраһим (ғәләйһис-сәләм), өмөттәрен тик Уға ғына бағлап, шулай ти:\n– Дуҫ менән Дуҫ араһына инмәгеҙ!\nКешене фәрештәләрҙән дә юғары күтәргән Илаһи мөхәббәт һәм рухи мәғрифәттең дәрәжәһе инде был.\nТап ошо ике сер: Илаһи мөхәббәт һәм рухи мәғрифәт кешегә бөтә ер яфаларын, ғазаптарын еңеп сығырға ярҙам итә. Илаһи мөхәббәт һәм рухи мәғрифәт – түҙеп торғоһоҙ һыҙланыуҙарҙы ла татлы балға әйләндереүсе серле йәншишмә.\nТап шуның өсөн бөтә пәйғәмбәрҙәр ҙә халыҡтан күргән яфаларҙы күндәмлек менән үткәргән һәм бөйөк рухи үрҙәргә күтәрелгән. Үҙ ғүмерендә ауыр һәм ғазаплы һынауҙар аша үткән Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм), Аллаһу Тәғәләнең ғаләмдәге иң күркәм яратылмышы, бөтә пәйғәмбәрҙәрҙең дә имамы булып тора һәм «Хәбибуллаһ» (Аллаһу Тәғәләнең Һөйөклөһө) исеменә лайыҡ була.\nИлаһи мөхәббәттән остоҡ ҡына булһа ла үҙ өлөшөн алғандар, һис шикһеҙ, ҡанаттарын кирә һәм Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) рухиәте күктәренә күтәрелә. Илаһи мөхәббәт бәрәкәтенән мәхрүм булғандарға иһә татлы бал да әсе ағыу булып күренә.\nХәбәрҙар булмағандар «үлем» тип атаған нәмә - тәҡүәләр өсөн Һөйгәненә әйләнеп ҡайтыу ул.\nФани донъяла әҙәмдәр менән булған хәлдәр индивидуаль һәм һәр осраҡта ваҡиға уртаһында ҡалған шәхестең эске халәтенә бәйле. Мәҫәлән, берәүҙең һуңғы һулышын күргән ғәҙәти кешеләр уны үлем тип ҡабул итә, ә яҡты рухиәтлеләр өсөн ул – Раббыһы менән осрашыу мәле. Мәүләнә Руми быны күтәренке рухлы нәсихәтеңдә асып һала:\n«Тәнемде ерләргә алып барғандарын күрһәң, фани донъя өсөн һағышлана, тип уйлама! Донъя менән хушлашҡанға ҡайғыра, тип уйлама!»;\n«Донъя ҡуйыуым хаҡында ишетһәң, аслан илама! «Ох, ниндәй ҡайғы!»-тип әйтмә. Аллаһ һаҡлаһын, әгәр мин түбәнге рухиәтемдең нәфселе теләктәренә эйәреп, шайтан тоҙағына эләкһәм, бына шул турала ҡайғырырға кәрәк!»;\n«(Йәнем, ҡанаттарын киреп, еңел һулап, Раббыһына осһа), «Хуш мәңгегә!»-тип әйтмә. Бел: был мәл – хушлашыу түгел, ә Раббым менән көтөп алынған осрашыу!»;\n«Мине ер ҡуйынына тапшырғас, аслан «Хуш!»-тип әйтмә. Ҡәбер – мәңгелек донъя пәрҙәһе генә, йәннәт баҡсаһы\n«Ҡояш батышын күҙәтеп, таңды күрергә өйрән! Шуны төшөн: ҡояш һәм ай, ваҡытлыса батып, сағыу яҡтылығын юғалтмайынса, яңынан ҡалҡа.»;\n«Ғүмер батышы кеүек күренгән үлем, асылда – мәңгелек тормош таңы!»;\n«Ҡәбер – ерҙәге соҡор, ул тар зиндан һымаҡ күренә, ә асылда – ер ауырлыҡтарынан, ғазаптарынан ҡотолоп, йәнең тыныслыҡ таба торған урын!»;\n«Ергә ташланған орлоҡ шытып сыҡмай ҡалырмы? Улайһа, ер ҡуйынындағы кеше хаҡында ни өсөн шигең бар?»;\n«Һыу менән тулы ҡойоға төшкән күнәк буш килеш сығырмы? Ҡойола булыу күркәм Йософҡа (ғәләйһис-сәләм) зыян һалдымы ни?»;\n«Фани донъяла ауыҙыңды йом, мәңгелек донъяла иркен һула! Бынан түбән бөтә хәстәрең һәм эштәрең – ваҡыт та, арауыҡтар ҙа булмаған теге донъяла!»\nҺөйгән Раббыһы менән осрашыуға уҡталған, ҡанаттарын яҙған халәттә Мәүләнә Руми ғүмер кисерә:\n«Йәнләндем мин үлемде еңеп; күҙ-йәш түгеп, бәхетем таптым. Раббым мөхәббәте менән нурландым, татып уны, мәңгелеккә эйә булдым!»\nБыл донъялағы иң ҙур табыш шул була инде: Илаһи мөхәббәткә эйә булып, рухиәтеңде ҡабат тергеҙеү. Шул халәттә, Раббыңа рәхмәтле булып, сәждәгә китеү.\nИң бөйөк һынау\nФани донъялағы кеше өсөн иң ҙур һынау – рухиәтеңдең мөхәббәт һәм хәҡиҡәтте танып белергә ынтылыуы менән һыналыуы. Ул һынауҙы уңышлы үткәндәргә ер бәләләре ауырлыҡ килтермәҫ. Уларҙың фани донъя тормошо Раббыһына табан илһамлы сәйәхәткә әйләнер һәм ғүмерҙәренең һәр мәле Илаһи мөхәббәт менән тулы булыр.\nОрлоҡ ерҙә үҫә\nҺәр ғилем орлоҡ шикелле. Орлоҡ, сәселмәйенсә, амбарҙа һаҡланһа, шул уҡ орлоҡ булып ҡаласаҡ, кимереүселәр һәм бөжәктәр өсөн емгә әйләнеүе лә ихтимал. Китап кәштәләрендә һаҡланған ғилем шул орлоҡтарға бәрәбәр. Әммә тупраҡҡа сәселһә, улар шытып сығыр, үҫентеләр һоҡланғыс ағастарға әүерелер. Был үҫентеләр һымаҡ, Илаһи мөхәббәт нурынан кешеләр күңелендә рухиәттең йәш үҫентеләре тамырланыр. Ошо тәҡүәләр янында бөтә нәмә рухиәт баҡсаһына әйләнер, ерҙә төйәкләнгәндәр өсөн ул баҡсалар мул емеш бирер.\nЭй, Раббым! Ер тормошобоҙҙа рухи мәғрифәт тулы йөрәктәребеҙ менән Мөхәббәтеңде тойоп йәшәргә насип ит! Ер ыҙаларын – ләззәткә, көйөнөстәрҙе – шатлыҡҡа, хаталарҙы – игелеккә, ерҙәге яңғыҙлыҡ һағышын Һинең менән осрашыу өмөтөнә әйләндергән Мөхәббәтең бәрәкәтенә лайыҡлы ит беҙҙе! Һөйөклө Илсең Мөхәммәт Мостафаны (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) һөйгәндәр иҫәбенән итеп Үҙеңә ҡайтар беҙҙе! Мөхәббәтең менән нурландыр беҙҙе һәм Үҙеңде, Үҙең нисек лайыҡлы тип иҫәпләһәң, шул килеш яратыу бәхетен бир!


Был йортта хәрби хәрәкәттәр ветераны йәшәй\nХәйбулла районында хәрби-интернационалистар йәшәгән йорттарға ошондай яҙыу менән алтаҡталар ҡуйылған.\nСоциаль акция уҙғарыу тәҡдиме менән райондың хәрби-интернационалистар йәмәғәт ойошмаһы сығыш яһаған. Афған Республикаһында Хәйбулла районынан ғына 120-нән ашыу егет интернациональ бурысын үтәгән. Уларҙың бишәүһе сит тарафтарҙа һәләк булған. Әлеге ваҡытта төбәктә йәшәүсе 68 хәрби-интернационалистың уныһы «Ҡыҙыл Йондоҙ» ордены, 20-нән ашыуы төрлө хәрби наградалар меннә бүләкләнгән. Алтаҡталар Аҡъяр ауылының 20 йортона ҡуйылды.


БАЛА ҺӨЙӨҮГӘ НИГЕҘЛӘНҺӘ...\nяҙмышың да, ғаиләң дә емерелмәҫ\nБер бала ғына тәрбиәләгән килене ауылдан килгән ҡәйнәһенә: "Беҙҙә генә туҡта ла ҡуй. Ҡыҙыңдың балалары күп, үҙеңә бимаза ғына булырҙар", - тип әйтә икән. Ҡәйнәһе: "Балалар миңә ҡамасау түгел, мин ауылда былай ҙа тынлыҡтан ялыҡҡанмын инде", - тигән дә, улының иркен фатирын үҙһенмәй, ҡыҙының балалар тауышынан гөрләп торған фатирына киткән...\nТабибтар раҫлауынса, һуңғы йылдарҙа балаһыҙ ғаиләләр һаны артҡандан-арта бара. Түлһеҙлекте йыш ҡына насар экология менән бәйләйҙәр - был дөрөҫтөр ҙә. Тәбиғи ризыҡ урынына төрлө суррогат, антибиотик, гормон, химия ашап үҫкән кешенең түлһеҙ булыуына аптырарға кәрәкмәйҙер. Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, бөгөн яҡынса 10 миллион кеше түлһеҙ тип иҫәпләнә. Был халыҡтың 15 проценты, тигән һүҙ. Түлһеҙлектә тик ҡатын-ҡыҙҙы ғына ғәйепләү ғәҙәте бар. Тикшереүҙәр күрһәтеүенсә, түлһеҙлектә ғәйеп тигеҙ бүленә: уның 30 проценты - ирҙәр-гә, 30 проценты - ҡатындарға, 30 проценты икеһенә лә тура килә. Тик ҡалған 10 процент сәбәпте генә медицина фәне бер нисек тә аңлата алмай: ир ҙә, ҡатын да һаулығы буйынса бала таба ала, әммә, ни сәбәптәндер, был тормошҡа ашырылмай. Ошо 10 процент хаҡында һөйләшеп алайыҡ әле, ни тиһәң дә, был бит 1 миллион кеше, тигән һүҙ.\nТаныштарым араһында ошо "тиҫтә"гә ингән бер йәш ҡатын бар. "Ниндәй генә клиникаларҙа, ниндәй генә тикшереүҙәр үтмәнем. Иремде лә тикшерттем - икебеҙ ҙә иҫән-һау, түлһеҙлеккә бер ниндәй физик сәбәп юҡ, ти белгестәр ҙә. ЭКО ярҙамына мөрәжәғәт итеү ҙә һөҙөмтә бирмәне..." - тип һөйләгәйне ул.\nБыл танышым менән һөйләшеп ултыра торғас, бер ҡыҙыҡ факт асыҡланды. Уның атаһы менән әсәһе эшкә ныҡ бирелеп (совет тәрбиәһе), "бала - ҡамасау" тип йәшәгән. Әсәһенә күп тапҡырҙар аборт та эшләтергә тура килгән. Балаға булған ошондай кире мө-нәсәбәт уларҙың өс балаһына ла инстинкт буйынса бирелгән. Танышым һүҙҙәре буйынса, "ҡан менән күскән". "Беҙҙең беребеҙ ҙә бала яратмай, - ти ул уфтанып. - Ә иң аянысы - беребеҙ ҙә бала таба алмай. Бының сәбәбе психикала ятҡанын аңлап, психотерапевҡа йөрөй башланым".\nУның был һүҙҙәренән һуң бер ваҡиға иҫемә килеп төштө. Бер әсәй үҙ балалары алдында кеше балаларын "йолҡош", "маңҡа" кеүек һүҙҙәр менән мыҫҡыллап көлөр булған. Хәҙер ошо "тәрбиә"не алған бер балаһының балаһы юҡ. Икенсеһенеке зәғиф булып тыуҙы, уны кешегә күрһәтергә лә оялып, өйҙә генә тоталар. Өсөнсөһөнөң ике балаһы ла теге донъяға күсте...\nЭйе, бала яратҡан ҡатын-ҡыҙ барыбер бәхетле. Уның күңеле киң, уның ризығы киң, уның йөҙө нурлы. Минең ауылдаштарым Тәнзилә еңгәй һәм Камил ағай Тайыповтарҙы өлгө итеп килтерер инем был тәңгәлдә. Тәнзилә еңгәй ике апайының, бер ҡустыһының һәм һеңлеһенең урта мәктәпкә йөрөп уҡыған бөтә балаларын да интернатҡа ебәрмәй, үҙ балалары һымаҡ тәрбиәләне (Бәғзеләр исем өсөн генә тапҡан берҙән-бер балаһын интернатҡа ебәреүҙе хуп күрә: унда һәйбәт белем алыу уның өсөн һылтау ғына булып торалыр). Үҙенең ҡәйнәһе Ғәйзамал әбейҙе лә ихтирам итте, икәүләп ауыл конкурсында "Иң яҡшы килен һәм ҡәйнә" исемен алды. Бына кемгә "Әсәлек даны" миҙалын бирергә кәрәк! Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙең арала бала яратмаған ҡатын-ҡыҙҙар ҙа етерлек. Ундайҙар йә бөтөнләй балаһыҙ, йә бер бала ғына аҫырай. Ундайҙарға балаларыңды тейәп килеп төшһәң, берәй нәмәне емереп, ватып, бысратып ҡуймаһындар, тип, ҡунырға ҡалһаң - "балыҡ тотоп" ятмаһындар, тип хафаланырға тотоналар. Бала-саға менән була торған хәл икәне уларҙың башына ла инеп сыҡмай. Хоҙайҙың ни өсөн уларға бала бирмәүен дә шәйләргә була бында.\nОло быуын кешеләре һөйләүе буйынса, беҙҙең ауылда Нурислам бабай артыҡ шуҡ бер малайҙы тотоп, ҡолағын борған да, "Ҡайтып, атайыңа әйт", тип ҡайтарып ебәргән. Был бик һөҙөмтәле алым булған: иптәштәре алдында оятҡа ҡалған теге малай был насар ҡылығынан ғына түгел, ә "бөтә ҡолаҡ борҙорторлоҡ ҡылыҡтарҙан" ғүмерлеккә ваз кискән. Был педагогик сара ҡалғандар өсөн дә ҙур һабаҡ булған. Хәҙер иһә кеше балаһының ҡолағын бороу ғына түгел, ҡаты итеп һүҙ ҡатып та булмай, ти ололар. Бының сәбәбе Нурислам бабай һымаҡ аҡһаҡалдарҙың булмауында ғына түгел. Хәҙерге ғаиләләрҙә балаларҙың әҙ булыуында. Элек, балалар күп, ата-әсәләре көнө-төнө эштә булғас, ошо бабайҙарҙың тәрбиә һабаҡтары бирерлек тулы хоҡуғы ла булғандыр. Ә хәҙерге заман ололары, бер баланы үҙҙәренең ата-әсәһе тәрбиәләргә тейеш, тип иҫәпләп, был ғәмәлдән тыйыла. Ә эш менән мәшғүл ата-әсә тәрбиәне мәктәпкә япһарырға тырыша, мәктәп иһә, "тупты кире тибә".\nХәҙерге тормошто балалар баҡсаһынан башҡа күҙ алдына килтереүе ҡыйын. Ҡала ерлегендә бигерәк тә. Ғалимдар әйтеүе буйынса, 5 йәшенә тиклем баланың әсәһенән бер нисә сәғәткә генә айырым булыуы ла уның психикаһына насар тәьҫир итә икән: баҡсаға барырға теләмәй, ҡысҡырып илаған балаларҙы күҙ алдына килтерегеҙ, был юҡҡа түгелдер. Тимәк, декрет ялын биш йылға тиклем оҙайтып булмағас, бер-бер артлы бер нисә бала табып, өйҙә ултырыу балаларың тәрбиәһе өсөн күпкә файҙалыраҡ.\nЮғарыла балаларҙы патологик рәүештә яратмағандар тураһында һүҙ барҙы. Бәхеткә күрә, үҙенең ғүмерен балаһыҙ күҙ алдына килтермәгәндәр ҙә етерлек. Мин балалар баҡсаһында түбән эш хаҡына ла риза булып эшләп йөрөгән ҡатын-ҡыҙҙар тураһында әйтәм. Башлыса матди шарттар арҡаһында күпләп бала табыу бәхетенән мәхрүм булғас (быға хәҙерге тормош шарттары ғәйепле), улар ошо бәхетте кеше балаһын тәрбиәләүҙә таба. Был ҡатын-ҡыҙҙар, ғәҙәттә, үҙ ғаиләләрендә лә яҡшы әсәй, килен, ҡатын, өләсәй, ҡәйнә. Был турала мин үҙебеҙҙең өс балабыҙ ҙа йөрөп тәрбиә алған баҡсаның хеҙмәткәрҙәре Әлмирә Насирова, Гүзәл Рәхимоваларҙың миҫалында ышаныслы әйтә алам. Балалар баҡсаһы бала яратмаған осраҡлы килеп эләккән тәрбиәселәрҙән тиҙ генә ҡотола ул, ти баҡса мөдире Римма Ильина ла.\nҒөмүмән, беҙҙең илдә күптәндән ғаиләгә ҡаршы "һалҡын һуғыш" бара. Халыҡ иҫәбе мәғлүмәттәре буйынса, һуңғы 20 йылда рәсми никахта торған ғаиләләрҙең һаны 6 миллионға кәмегән, шул уҡ ваҡытта ғаилә төҙөрлөк кешеләрҙең иҫәбе 8 миллионға артҡан. Шул уҡ сериалдарҙы ғына алып ҡарайыҡ. Америка ғалимдары иҫәпләүе буйынса, ошо "Санта-Барбара"ларҙы ҡарау арҡаһында һуңғы 20 йыл эсендә Бразилияла 3 миллиондан артыҡ ғаилә тарҡалған, 800 меңгә кәм бала тыуған. Ҡунаҡ никахы, һынау никахы, граждан никахы тигән төшөнсәләр барлыҡҡа килде. Нисек кенә булмаһын, уларҙы ғаилә тип әйтеп булмай - был никах репетицияһы булып күренһә лә, ысынында, ғаиләнән ҡасыуҙы аңлата. Ғөмүмән, ысын ғаилә ҡиммәттәре тураһында һөйләшеүҙе дауам итергә саҡырам гәзит уҡыусыларҙы. Был беҙҙең балаларыбыҙға, йәштәребеҙгә кәрәк ғәмәл булыр.\nБер фәрештә кешеләрҙең нисек эшләгәнен тикшерергә булған. Крәҫтиәндең иртәнге таңдан ҡара кискә тиклем бил бөккәнен күҙәткән: бер йыл ул һәйбәт уңыш алған, ә икенсе йылына ҡоролоҡ арҡаһында аслы-туҡлы йәшәгән. Фәрештә көнө-төнө шиғыр яҙған кешенең бөлгөнлөктә йәшәгәнен күреп аптыраған. Бер байҙың да хаҡтар төшөү арҡаһында фәҡир ҡалыуына шаһит булғас: "Кеше бик тырышып эшләүгә ҡарамаҫтан, уның хеҙмәте лайыҡлы баһаланмай", - тигән фекергә килгән. "Эйе, дөрөҫ, - тигән уға оло фәрештә. - Донъяла тик бер генә кеше эше өсөн лайыҡлы хаҡ ала. Ул - әсәй кеше". "Нисек инде, - тип ғәжәпләнгән йәш фәрештә. - Әсәйҙәр көнө-төнө эшләһәләр ҙә, уның өсөн уларға аҡса түләгәндәрен күргәнем юҡ!" "Әсәйҙең эше өсөн иң юғары хаҡ - ул балаларының һәм туғандарының һөйөүе..."- тигән оло фәрештә. Бында аңлатма биреп тороу кәрәкмәйҙер.\nЯҙылған: 26.05.14 | Ҡаралған: 1316


Песня «Зөхрә йондоҙ» исполнителя Фарит Бикбулатов. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Зөхрә йондоҙ»\nисполнителя Фарит Бикбулатов.\nҺағынғанда аҡҡан һыуға ҡара, Һыуҙар булып шаулап мин ағам. Ярҙарыңа тулҡын ҡаға тимәм, Йөрәгеңә килеп мин ҡағам. (х2) Һағынғанда болоттарға ҡара, Ҡара болот булып мин ағам. Шыбыр-шыбыр ямғыр яуа тимәм, Күҙ йәштәре булып мин тамам. (х2) Һағынғанда яуған ҡарға ҡара, Аҡ бурандар булып мин яуам. Аҡ бурандар аҙаштыра тимәм, Һине аҙаштырған мин һаман. (х2) Ярҙарыңа тулҡын ҡаға тимәм, Йөрәгеңә килеп мин ҡағам. Шыбыр-шыбыр ямғыр яуа тимәм, Күҙ йәштәре булып мин тамам.\nЙәшел хәтфә болондарҙа Эҙләнем эҙҙәреңде. Ҡоштар миңә ҡабатлайҙар Мөхәббәт һүҙҙәреңде. Гөлдәремә ҡарағансы, Күҙ нурын ҡалдырһаңсы. Яндырғансы ғәйбәттәрҙе, Ғүмерҙе яндырғансы. Аҡҡоштарҙың ҡанат еле Ишелә сәстәремә. Миңә һалҡын булсы ялҡын Мөхәббәт хистәремә. Ҡоштар миңә ҡабатлайҙар Мөхәббәт һүҙҙәреңде. Миңә һалҡын булсы ялҡын Мөхәббәт хистәремә. (Ф. Әбдрәшитов муз., У. Кинйәбулатов һүҙ)\nКитмә һин йөрәкте яралап\nЙәшлек үтте ярһыу дауыл һымаҡ. Ҡалды унда беҙҙең яҙмыштар ҙа. Тик уларға ҡарап, һүнә күрмә, Һағышланма, күңел, һағышланма. Һағышланма, күңел, һағышланма. Көҙҙәр еткәс йәшеллеген йыуа, Һары төҫкә керә ҡамыштар ҙа. Тик уларға ҡарап, моңайма һин, Һағышланма, күңел, һағышланма. Һағышланма, күңел, һағышланма. Ерҙә шундай дәртле гөрләүектәр, Һаҡланып ҡал яҙғы тауыштарға. Ғүмер үтә тиеп өҙгөләнмә, Һағышланма күңел, һағышланма. Һағышланма, күңел, һағышланма. (А. Ҡобағошов муз., Г.Рәхим һүҙ.)\nЕтегән шишмәләрҙә ете улаҡ, ете улаҡ, Сылтыр-сылтыр аға көмөш hыу. Көмөш hыуҙар аға, ҡоштар hайрай, Шул саҡтарҙа бигерәк, шул саҡтарҙа бигерәк яманhыу. Етегән шишмәләргә йөҙөк hалдым, йөҙөк hалдым, Етегән йондоҙ күреп ҡалhын тип. Йәнкәй-йәнәш алhын да ҡыуанhын, Вәғәҙәләрем булып, вәғәзәләрем булып ҡалhын тип. Етегән шишмәләрҙең талы бөгөлә, талы бөгөлә Әкрен иҫкән йәйге елдәргэ. Һеҙ ҡалаhығыҙ инде, беҙ китәбеҙ, Беҙ китәбеҙ йыраҡ, беҙ китәбеҙ йыраҡ илдәргә.


Өфөләрҙең күбеһе «аҡ» эш хаҡы ала – социологик һорау алыу // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөләрҙең күбеһе «аҡ» эш хаҡы ала – социологик һорау алыу\n12:19, 11 декабря 2014 Иҡтисад\nӨФӨ, 2014 йыл, 11 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.\nӨфөләрҙең 57 процентҡа яҡыны «аҡ» эш хаҡы ала, ә баш ҡалала йәшәүселәрҙең 27,6 проценты «һоро» хеҙмәт хаҡы түләүҙәре тураһында хәбәр итә. Социологик тикшереүҙәр Өфө хакимиәте заказы буйынса 18 йәштән өлкән 1,2 мең ҡала халҡы араһында уҙғарылған.\nӨфө мэрияһының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, һуңғы өс йылда эш хаҡын «конвертта» алыусылар 4,3 процентҡа кәмегән, шул уҡ ваҡытта ошо һорауға ҡағылышы булмаған кешеләр һаны 7,9 процентҡа артҡан.\nТеги: Социологик һорау алыу,финанстар,эш хаҡы


Рөстәм Хәмитов «Транснефть» компанияһы президенты Николай Токарев менән осрашты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов «Транснефть» компанияһы президенты Николай Токарев менән осрашты\n9:32, 9 августа 2013 Йәмғиәт\n7 августа Мәскәүҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың «Транснефть» акционерҙар компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте президенты Николай Токарев менән осрашыуы үтте. Унда 2014-2018 йылдарҙа Башҡортостанда «Транснефть» системаһы предприятиеларын үҫтереү программаһы, 2013 йылда республика бюджетына һалым түләү буйынса иҫәптәрҙең торошо һәм 2015 йылға тиклемге осорға пландар, «Транснефть» компанияһының Башҡортостан Республикаһы программаларында ҡатнашыуы һәм башҡа мәсьәләләр тикшерелде, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nОсрашыуҙан һуң журналистар менән аралашыу барышында Николай Токарев «Транснефть» компанияһы вәкилдәренең республика етәкселеге менән даими осрашып тороуы хаҡында әйтте.\n— Хеҙмәттәшлектең финанс аспекттарын да тикшерҙек, улар тулыһынса өмөтлө, тип иҫәпләйем. «Транснефть» Башҡортостанда тормошҡа ашырылған хәйриә һәм социаль программаларҙа ҡатнашасаҡ. Был инвестиция программаһына – алдағы биш йылда беҙҙең объекттарҙы ремонтлау һәм реконструциялау программаһына ла ҡағыла. Әлеге эшкә 38 миллиард һум самаһы аҡса тотоноласаҡ. Ғөмүмән, осрашыу йомғаҡтары менән ҡәнәғәтбеҙ, — тине акционерҙар компанияһы башлығы.\nРөстәм Хәмитов, «Транснефть» компанияһы бүлендек йәмғиәттәренең республика Хөкүмәтенә ҡараған миноритар акциялар пакетын һатыу буйынса килешеү тамамланды, тип өҫтәне. Был килешеү һөҙөмтәһендә байтаҡ килем алынған, ул 12,5 миллиард һум тәшкил итә. Бынан тыш, алдағы биш йылға йылына 500-әр миллион һумлыҡ хәйриә программаһын ғәмәлгә ашырыу тураһында һөйләшеп килешелде. Был күп кенә мәсьәләләрҙе хәл итергә, атап әйткәндә, бюджет өлкәһендә эшләгәндәрҙең эш хаҡын күтәрергә, социаль объекттар төҙөргә мөмкинлек бирәсәк. Беҙҙә ундай объекттар етерлек, уларҙың бөтәһе лә республиканың адреслы инвестиция программаһында ҡаралған. 2013 йылды һәйбәт финанс һөҙөмтәләре менән тамамлауға иҫәп тотола. Республика Президенты килешеүҙе ярайһы уҡ тиҙ төҙөгәне, был пакеттар өсөн юғары хаҡ билдәләгәне өсөн Николай Токаревҡа рәхмәт белдерҙе.\nТеги: бр президенты осрашыуҙары, транснефть


Украина аш-һыуы — Башҡорт Википедияһы\nУкраи́н аш-һыуы — әҙерләү йәһәтенән украин мәҙәниәтенә, традицияларына бәйле характерлы үҙенсәлек бар. Бындағы аш-һыу оҙаҡ быуаттар дауамында барлыҡҡа килгән. Ул хәҙерге Украина территорияһында аҙыҡ-түлек йыйылмаһын, уларҙы эшкәртеү алымын ҡулланыу буйынса бер төрлө булып ҡала. Уның ҡайһы бер блюдолары башҡа халыҡтар, бигерәк тә славяндар, көнсығыш славяндары, шулай уҡ көнбайыш славяндары араһында ла киң таралған.\n1.1 Ит менән балыҡ\n1.2 Бөртөклө блюдолар\n2 Блюдо составы\nҺәр халыҡтың аш-һыуына уның ҡайҙа әҙерләнеүе ҙур йоғонто яһай. Украинала ошондай урындарҙың береһе булып, ябыҡ типтағы усаҡ — «вариста піч» һанала. Шуға күрә, украин аш-һыуында башлыса быҡтырыу, бешереү алымдары күп файҙаланыла. Хатта казактар ҙа, кейек йә ҡош атҡас, уны немец аш-һыуына хас булғанса ҡыҙҙырырға түгел, ә юшка (һурпа) бешерергә тырышҡан. Бынан тыш, украин аш-һыуында күрше халыҡтарҙағыса, мәҫәлән, татар, төрөк аш-һыуындағыса, ҡыҙған майҙа ҡыҙҙырыу кеүек алымдар ҙа файҙаланыла. Немец халҡынан тартылған ит («сиченики»), венгрҙарҙан ҡуҙаҡлы борос ҡулланыу үҙләштерелгән.\nУкраин халҡының географик, климатик йәшәү шарттары ла шул тиклем төрлө, был иһә үҫемлекселек һәм малсылыҡ продукцияһы менән дә туҡланыу мөмкинселеге бирә.\n5 мең йыл элек, Триполь мәҙәниәте ваҡытында уҡ, был территорияның халҡы бойҙайҙы, арпаны, тарыны белә. Арыш яҡынса мең йыл элек, йәғни күпкә һуңғараҡ барлыҡҡа килә.\nXIX быуат башына тиклем итле блюдолар халыҡта байрам ашы ғына булып һаналһа ла, эре мөгөҙлө мал үрсетеү, һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ менюны төрлөләндерә. Тәүге Украин ашнаҡсылары монастырҙарҙа, кенәз һарайҙарында барлыҡҡа килә һәм ул ваҡытта аш-һыу әҙерләү айырым һөнәр һаналып, ҙур оҫталыҡ талап итә. XI быуатта уҡ Киев-Печёра лавраһында монахтар араһында бер нисә ашнаҡсы була. Ашнаҡсылар шулай уҡ, ҡатын-ҡыҙҙың аш-һыу әҙерләргә ваҡыты булмаған бай ғаиләләрҙә лә барлыҡҡа килә. Моғайын, нәҡ монастырҙарҙа ашнаҡсылар барлыҡҡа килеүе арҡаһында, украин аш-һыуында йомортҡа киң ҡулланыла башлағандыр. Йомортҡа ҡурыу йәки омлет эшләү өсөн генә түгел, ә байрамдарға дини ҡамыр аштары әҙерләүҙә лә, эремсекле, йомортҡалы-емешле һәм башҡа татлы блюдоларға ҡушыу өсөн дә йыш файҙланыла.\nXVI—XVIII быуаттарҙағы географик (һәм уға ярашлы, кулинар) асыштар арҡаһында Украинала бик күп төрлө культуралы үҫемлектәр барлыҡҡа килә. Улар украин аш-һыуын тағы ла нығыраҡ тулыландыра, байыта төшә. Мәҫәлән, XVIII быуатта Украинала беренсе, икенсе блюдолар һәм балыҡ, ит блюдоларына гарнирҙар әҙерләү өсөн файҙаланылған картуф киң таралыу ала. Был йәшелсә, Белоруссиялағы кеүек «икенсе икмәк» булып китмәһә лә, популярлыҡ ала һәм шул ваҡыттан алып, бөтә беренсе блюдолар ҙа тиерлек картуф менән әҙерләнә башлай.\nXVII—XVIII быуаттарҙа Украинала шулай уҡ көнбағыш, гәрсис барлыҡҡа килә һәм улар украин аш-һыуын үҫтереүҙә ҙур роль уйнай. Көнбағыш майы килтерелгән грек зәйтүн майы урынына файҙаланыла башлай. Ә гәрсистән шулай уҡ май һәм иттән әҙерләнгән һыуыҡ, эҫе блюдоларға тәмләткестәр эшләйҙәр. Шулай ҙа, беҙ белгән бөгөнгө украин аш-һыуы XIX быуатта, помидорҙар барлыҡҡа килгәс кенә ныҡлап формалаша. Унан тыш, аш-һыуҙа элек «басурман» йәшелсәһе тип һаналған һәм ризыҡ булараҡ ҡулланылмаған күк баклажан, шәкәр сөгөлдөрө файҙаланыла башлай. Был йәшелсәләр ҙә үҙҙәренсә украин блюдоларының артыуына, төрлөләнеүенә килтерә. Осһоҙ булыуы арҡаһында шәкәрҙе лә күпселек халыҡ ҡуллана ала. Был да ассортиментты киңәйтә, менюла шәкәрле пудингтар, бабкилар, бутҡалар барлыҡҡа килә. Шулай уҡ, еләк-емешле шараптарҙың күбәйеүе арҡаһында эсемлектәр ассортименты ла күбәйә.\nУкраин борщы Сейәнән сүсбәрә Эремсек ҡабартмаһы Ҡыҙҙырылған икмәк киҫәктәре менән сало\nИт менән балыҡ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЙорт, урман хайуандары — сусҡа, һыйыр, һарыҡ, кәзә, ҡыр сусҡаһы, ҡуян, шулай уҡ ҡоштары — тауыҡ, ҡаҙ, өйрәк, күгәрсен, ҡор, сел һәм балыҡтар — бикре, йыланбалыҡ, ҡорман, ҡарабалыҡ, ташбаш, алабуға, табан балығы ит булараҡ файҙаланыла. Украин аш-һыуында йыш ҡулланылған аҙыҡ булып, төрлөсә эшләнгән сусҡа майы һанала. Уны сей, тоҙланған, ыҫланған, ҡыҙҙырылған көйө лә файҙаланалар.\nБөртөклө блюдолар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТуҡланыу рационына баҡса кәбеҫтәһе, башлы һуған, һарымһаҡ инә. Үҫемлек аҙыҡтары араһынан элек-электән тәүге урынды икмәк ала. Уны әсетке менән дә, галушка, мәкле, баллы сөсө икмәк кеүек тә бешерәләр. Бойҙай икмәге, (украинса «паляниця») бары тик байрамдарға ғына бешерелгән. Башҡа көндәрҙә өҫтәлдәге төп аҙыҡ булып, арыш икмәге «житній» (украин һүҙе «жити», йәғни йәшәү тигән һүҙҙән алынған). Бойҙайҙан он ғына түгел, шулай уҡ төрлө ярмалар ҙа эшләгәндәр һәм уларҙан кутья бешергәндәр.\nXI—XII быуатта Азиянан Украинаға ҡарабойҙай килтерәләр һәм унан да он, ярма эшләй башлайҙар. Шулай итеп, украин кухняһында гречаник, ҡарабойҙайҙан бешерелгән, һарымһаҡ, сусҡа майы ҡушылған пампушкалар һәм башҡа блюдолар киң таралыу ала. Бынан тыш, тары, дөгө (XIV быуаттан) һәм борсаҡ, фасоль, чечевица, ноҡот борсағы кеүек ҡуҙаҡлы культуралар файҙаланыла. Украиндарҙың яратҡан ҡамыр төрө булып бер нисә төрҙәге, ә кондитер изделиелар өсөн ыуалып торған, сөсө ҡамыр һанала.\nЕмеш-йәшелсә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИкенсе урында баҡса, урман йәшелсәләре һәм емеш-еләктәре торған. Кишер, сөгөлдөр, торна, ҡыяр, ҡабаҡ, керән, укроп, әнис, бөтнөк, калган, алма, сейә, слива, клюква, ҡурай еләге — бына былар тулы булмаған, әммә киң таралған йәшелсә, еләк-емештәр исемлеге. Ҡорт балы ла туҡланыуҙа ҙур роль уйнаған, сөнки ул ваҡытта шәкәр булмаған. Ризыҡ әҙерләү өсөн, шулай уҡ төрлө мал һәм үҫемлек майҙары, һеркә, сәтләүектәр һәм башҡалар файҙаланылған. Тора-бара Урта Азиянан Украинаға тут ағасы, ҡарбуз, Американан кукуруз, помидор, ҡуҙаҡлы борос килтерелә һәм улар Украинаның көнъяғында үҫтерелеп, аш-һыуҙа йыш ҡулланыла башлай. Төп эҫе ризыҡ булып, төрлө йәшелсәләр ҡушылған, «юшка» исеме менән билдәле булған, балыҡ һәм ит һурпаһы тора. Һуңғараҡ был блюдо «уха» булараҡ танылыу ала. Украин кухняһының үҙенсәлеге булып, сөгөлдөр, сусҡа майын ҡулланыу һанала.\nТәбиғи әсетеү юлы менән әҙерләнгән украин эсемлектәренә — бал, һыра, кеүәҫ, узвар инә. XIV быуатта араҡ (горілка) барлыҡҡа килә. Уның нигеҙендә бик күп алкоголле төнәтмәләр эшләйҙәр. Украинала кустар ысул менән шәкәр һәм шәкәрле продукттар — йәшелсә, еләк-емеш ярҙамында көмөшкә лә эшләйҙәр. Варенуха тип аталған, горилка йәки көмөшкә, бал һәм тәмләткестәр нигеҙендә эшләнгән эҫе алкоголле эсемлек әҙерләү ҙә киң таралған. Шулай уҡ бында элек-электән, илдең көньяҡ өлкәләрендә вино эшләү ҙә популяр һанала. Совет традициялары буйынса коньяк тип аталған Украин брендиһы киң танылыу алған.\nБлюдо составы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nӨй колбасаһы (ит һәм сало менән бешерелгән)\nКулеш —ит йәки сало менән бутҡа\nҠоймаҡ һәм оладий төрҙәре:\nМлынци (украинса ҡоймаҡ)\nШалимов С. А., Шадура Е. А. Современная украинская кухня, Київ, Технiка, 1977, 320 с.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Украина_аш-һыуы&oldid=649484 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:56 5 февраль 2017 үҙгәртелгән.


Бәпес үҫтереү йолаһы - Дәүләкән ынйылары\nЯмғыр яумағанда теләккә сығыу\nЙәйләүгә күсеү, тирмә ҡороуҙар\nЙОЛА ПОЭЗИЯҺЫ Һамаҡтар, әйтемдәр Кендек инәһенең теләк-һамағы\nБала тыуғас теләгән теләктәр\nБала йыуындырғанда һамаҡлау\nБала һикерткәндә әйтелә\nБала тәпәй киткәндә\nЯңы аш, йәки емеш ҡапҡанда әйтелә торған һамаҡ\nЯңы өлгөргән емеште ашағанда, яңы һуғым итен ҡапҡанда былай әйтелә\nАҡ тирәк, күк тирәк, беҙгә кем кәрәк\nМиндек менән сабынғанда (140) Билде сапҡанда әйтелә\nҠайҙа дау (яу) сыға – шунда баш юғала\nҺабантуйҙа ат ярыштары (34)\nЯрыш аттарын бик яҡшы итеп ҡарарҙар ине, һабантуйҙарҙа һәр ваҡыт ышаныслы кешеләрҙән һаҡсы ҡуйырҙар ине. Сит-ят күҙҙәрҙе күҙе теймәһен, аттың ҡото китмәһен өсөн боронғо йола буйынса аттың ялын ҡыҙыл таҫма менән үреү ғәҙәте бар ине. Уны йома көн үреп йома көн алыштырып тороу ғәҙәте бар ине, имеш күҙ тейһә ошо ҡыҙыл сепрәктә ауырлығы ҡала, уны алып ташлап, бер урында түгел икенсе ерендә тағы үрерҙәр ине.\nТүл йыйыу йолаһы (36)\nМал үрсеһен өсөн түлен ергә күмергә кәрәк. Түл күмеү йолаһын беренсе мин Бирге Яппар ауылында, 13 йәшем тулғанда, күрҙем. Етем үҫкән бала – 8 йәштә инәйҙән, 12 йәштә атайҙан ҡалып – уны-быны белмәй инем. Бер ваҡыт мал һуйғандан һуң, мине аҫрауға алған бабай малдың енес ағзаларын кеше йөрөмәй торған ергә күмеп ҡуйҙы. Шуны күреп, сәбәбен Шәһәрбаныу исемле 80-гә еткән әбейҙән һораным (яҡынса 1834 йылғы, Арғы Яппар ауылынан 16 йәшендә килен булып төшкән).\nШул әбей әйтте, малдың үрсемен арттырыу өсөн ниндәй генә малды салмайһың, шулай эшләнә. Доға уҡып, енес ағзаларын йорт тирәһенә күмһәң – малың тиҙ үҫер, үрсеме артыр, сирләмәҫ, тине. Ҡош-ҡорттоң да шулай енес ағзаһы ергә күмелә.\nМин был йоланы бер ваҡытта ташлағаным булманы. Ҡаҙ таҙартҡанда, енес ағзаларын йыйып, ихатаның бер еренә күмеп ҡуям. Шуға ла минең йыл һайын 20-30 ҡаҙым үрсер ине. Эре малдың да, ваҡ малдың да ағзалары алынып, шулай эшләнә.\nМинең, ошо йәшемә етеп, бер ваҡытта ла малым зыянлағаны булманы.\nӘгәр ҙә эткә бирһәң – малыңды эт-бүре ашар, ҡош-ҡортҡа бирһәң – малың сит-ятҡа китәр, малдың түле бөтәр тип әйтәләр ине.\nҮҙ ғүмеремдә минең мал юғалтыу бер тапҡыр ғына булды. 19-сы йылда атымды алып киттеләр. Бер ҡыҙылармеец алып киткәйне, алыҫ китә алмаған. Бирге Яппар менән Бигеш араһында атып үлтергәндәр үҙен, ат та яралы килеш 3-4 көн шунда ятҡан. Яппар кешеләре килеп әйткәс, барып бер ҡарттан салдырып, Ерекле йылғаһы буйында атымды күмдем Ни өсөндөр һуғыш гел ошо тирәлә булды, бер-ике көн торалар – ҡыҙылдар ауылды ала, ике-өс көн тора – аҡтар ала ине. Ике ҫарыҡты аҡтар ишек алдында ҫуйып ашанылар. Ошо уҡ зыян иткән кешеләремде ҡыҙылдар килеп, 227-се полк аҡма янында атып үлтерҙеләр. Төбәктә гел ҡәберлек. Әрәмәлә, Мәзин төбәгендә лә был ҡәберлектәр бик күп ине. Ул ваҡытта ике яҡтан да бик күп кеше ҡырылды.\nШул хәлдән һуң, аллаға шөкөр, бер ваҡытта ла малым зыян күргәне булманы. Шул Шәһәрбаныу әбей өйрәткән ырым ярҙам иткәндер тип, гел уның рухына хәйер биреп, доға ҡылдым.\nҠаҙ үҫһен өсөн ошондай ырымды өйрәткәйне: бәпкә йомортҡанан сығып кипшеренгәндән һуң, өйҙөң мейес алдын, йылы ғына урынды, таҡта менән уратып ала инем. Шул бүленгән ергә, иҙәнгә, ҙур итеп ҫарымҫаҡ менән ай төшөрөлә. Унан ошо ерҙең ҡиблаға ҡараған өлөшөнә, сынаяҡ аҫтына ай һыҙып, ҫарымҫаҡ менән буяп, унан шул сынаяҡҡа ем һалып, өҫтөн еүешләмәҫ өсөн берәй стакан менән ҡаплайҫың. Гел шулай эшләнем. Минең бер ваҡытта ҡаҙ бәпкәләре үлгәне булманы, ҡарға алыу, күҙ тейеү тигән нимә булманы. Шул ай ҫыҙылған ергә “бисмиллаһир-рахманир-рахим” тип берәм-берәм бәпкәләрҙе төшөрәҫең.\nҪыйыр быҙаулаҫа ла, тәүге ҫөтөн ҫауғанда биҙрә эсенә ҫарымҫаҡ менән ай төшөрөлә. Шунан ризыҡҡа яҙа, ҫөт күп була, быҙауы көслө, ғәйрәтле булып үҫә. Был “түл йыйыу” ырымын ауылда күп кешеләр белә ине. Әмирханова Бибекәй ғүмер буйы 15-20 ҡаҙ һуя ине.\nЯмғыр яумағанда теләккә сығыу (196)\nЭлек Өршәк буйы ауылдарында оҙайлы ҡоролоҡ булһа, ауыл халҡы, өй беренсә ризыҡ йыйып, йылға буйына сығып, йыйын яһар булған. Тәүҙә Аллаһы Тәғәлә хаҡына ергә ултырып доға ҡылғандар. Унда бар халыҡ ҡатнашыр булған. Йола аҙағын һыу һибешеү, һыуға һалыу менән тамамланған. Күнәктәр менән һыу һибешкәндәр. Шуныһы мәғлүм: үпкәләшеү тигән нимә булмаған.\nТеләккә сығыу (183)\nЯмғыр яумаһа, яуын бутҡаһы йыйыны ҡоралар. Бәләкәй күл янына барып, бутҡа бешереп, сәй ҡайнатып эсәләр, теләк теләйҙәр, бер-береһен һыуға ырғыталар.\nТуй йолаһы (314)\nМәкәш, Ташлы, Таштүбә ауылдары эргәһендә бейек тауҙа Килен ташы бар. Элекке йола буйынса, туй ваҡытында йәш килендәрҙе ошо тауға алып менеп, етәкләшеп киленгә арнап йыр йырлайҙар ине. Иҫтә ҡалғандарҙан:\nЭй, киленкәй, һылыуҡай,\nҺиңә әйтер һүҙем бар:\nДәүләттәрең бай булып\nМалдарың ишле булһын!\nЙорт-ҡураң ҡотло булып,\nДәүләтең артып торһон!\nЭй, киленкәй, зифаҡай,\nӨлкәндәрҙе хөрмәт ит,\nКеселәргә үрнәк ҡылһаң\nДәрәжәң һинең артыр.\nҺинән тыуған балалар\nТыуған ерҙе хөрмәт итеп,\nИлгә файҙа ҡылһындар.\nОшо йоланы үтәгәндә бай, итәғәтле, нигеҙле, саф күңелле, кешелекле, кеселекле, үрнәк булырлыҡ хужабикә булыр, тип әйтерҙәр ине.\nЙәйләүгә күсеү, тирмә ҡороуҙар (241)\nӨйҙөрәктең буйында Яппар ауылы ере булған. Унда Ҡоръятмаҫ ауылынан да күсеп килер булғандар. Өйҙөрәкәй буйына күсенеп килеүгә хозурланып, улар былай тип йырлағандар:\nӨйҙөрәкәй буйы, ай, бүтәгә,\nАт аяҡҡайҙары күтәрә.\nБыл йөрөүҙәр беҙгә тәсбих түгел,\nЙәйләүгә йылҡыларын ҡыуалар, һыйырҙарын алып баралар, ә ваҡ мал ҡышлауҙа, ауылда, ҡала. Уларҙы аҙнаһына бер барып ҡарап, теүәлләп килер булғандар.\nЙәйләүҙә ағас туҫтаҡтар менән ҡымыҙ эскәндәр. Ҡымыҙҙы ҙур ағас аштауға ҡойғандар. Уның бер яғына бал ҡуялар, икенсе яғына – ҡорот. Шунан алып эсеп ултыралар. Юлдан үткән һәр бер кешене ҡымыҙ менән һыйлағандар. Юлсы үтеп китә башлаһа, атайҙар атҡа мендереп: “Ҡымыҙ эсергә боролһондар”, – тип арттарынан саптыралар ине.\nҠаҙ өмәһе (37)\nҠаҙ өмәһе – Ҡырҡөйлө мең башҡорттарында киң таралған, элек-электән яратып, ҙурлап, көтөп алған байрамдарҙың береһе. Ҡаҙ, өйрәк, шулай уҡ күркә кеүек ҡоштар 8 ай самаһы бикләп, яҡшы итеп һимертелгәндән һуң, салыр көн элегерәк һыу ҡойондороп таҙартыла (ҡоштар таҙа булырға тейеш). Ҡаҙ өмәһенә аҙна элгәре тейешле кешеләр-өмәселәр саҡырылып ҡуйыла.\nБайрамса йыйыштырылған өйгә иртән иртүк өмәселәргә сәй әҙерләнә, ҡоймаҡ, дөгөгә йөҙөм ҡушып бешерелгән гөбәҙиә, бауырһаҡ, сәк-сәктәр өҫтәлгә ҡуйыла. Сәй эскәндән һуң, һәр өмәсе үҙенә ҡаҙ һайлап ала, нәҫел ҡаҙҙары был ваҡытта икенсе урынға айырылып ҡуйылған була.\nҠаҙ салыусы кеше, доға уҡып, ҡаҙҙарҙы сала, һәр салған ҡаҙ алға табан теҙелә бара. Шулай эшләгәндә, ҡаҙҙар бәрәкәтле булып, йыл һайын уңа, ишле булып үҫә тиҙәр. Ҡаҙҙарҙың ҡанатынан хәрәм йөндәре алып, ергә ҡаҙап ҡуйыла, муйындары бәйләнеп, башын-ауыҙын асып, таяҡ ҡуйыла.\nКөҙҙәр еткәс өмәләргә\nБеҙҙе саҡырып тороғоҙ! –\nтип һамаҡлайҙар. Ҡаҙҙарҙы өйгә алып инеп, ваҡ йөнөн бер ергә, эре ҡанаттарын бер ергә йыя баралар. Ҡаҙҙарҙы йолҡҡанда ҡатын-ҡыҙ йырлаһа, ҡаҙ уңа тигән ышаныу бар. Төрлө мәҙәк хәлдәр һөйләнә.\nХужабикә мейескә яғып, йырлай-йырлай был ваҡытта белен бешерә. Белен был көндә күберәк тары ононан бешерелә.\nХужабикә ҡыҙҙарҙы маҡтап:\nҠыҙҙарым уңған икән,\nЭштәре уңдан икән.\nМине ҙурлап, ололап,\nӨмәгә килгән икән.\nТабанан сыҡҡан беренсе беленде бүлгеләп, берәр ҡабым тоҙ саҡлы, тәмле тип, һәр бер өмәсе тәмләп ҡарай.\nУнан һуң хужабикә, һәр өмәсегә бағышлап, теләк белене бешерә. “Был беленде шул өмәсегә бешерәм, табаларға төшөрәм. Теләгеңде эстән әйт”, – тип, һәр бер өмәсегә өндәшә. Ҡаҙҙың йөнөн йолҡоп бөткәс, ҡойроҡ осондағы биҙ йөнөн киҫеп алып, һәр бер өмәсе, шуны тотоп урамға сыға. Шул ҡабарынҡы йөндө тотоп, “яҡын көндәрҙә кем менән күрешермен икән?” – тип, тиҙ генә ҡапҡанан сығып, әле уң, әле һул яғына ҡарап, өйгә инеп китә. Шулай 10-15 минут һайын бер өмәсе был йоланы башҡара.\nҠаҙҙың эсен алып эшен бөтөргәс, көйәнтәләргә йөкмәп, ҡыҙҙар йылғаға ҡаҙ сайҡарға китә. Барғанда теҙелешеп, йыр йырлап барыу – барлыҡҡа була, тиҙәр.\nҠаҙ түшкәләрен сайҡайбыҙ\nЙәмле Дим буйҙарында.\nҠыҙ баланы белеп булмай,\nКем икән уйҙарында?\nҠыҙ балаҡай ҡаҙ йыуалыр\nДим буйының һыуында.\nХоҙай беҙгә насип итһә,\nҠыҙҙар ҡаҙ йыуған арала, төрлө уйындар, оҫталыҡ бәйгеләре ойошторола. Гармунда, элегерәк ҡубыҙҙа уйнап бейешәләр ине. Хужаларҙың береһе бәйгелә әүҙем ҡатнашҡан ҡыҙҙарға бүләк тапшыра.\nБыл ваҡытта өйҙөң хужабикәһе ауылдың бер нисә оло кешеһен ҡаҙ майы менән майлап бешергән белен сәйенә йыя. Кисен аш һалып, тәүҙә өмәселәргә һый-хөрмәт күрһәтелә, һәр өмәсегә ҡаҙҙан өлөш ите биреп, “ҡаҙ күстәнәсе” тип, тәмле ризыҡтарҙан бүләк әҙерләнә.\nӨмәселәр киткәндән һуң, ҡаҙ итенән ауыҙ итергә тип, ауыл кешеләренең хөрмәтле кешеләре киске ашҡа йыйыла.\nТәүҙә һәр ҡунаҡҡа ҡаҙ итенән тәрилкәләргә өлөш бирелә, бәрәңге, йәшелсә ҡуйыла. Ашай башлағас “ит һоғондороу” тигән йола башҡарыла: оло кешеләр, үҙ өлөштәрен бысаҡ менән ваҡлап, майға манып, аралағы бер ҡунаҡҡа йырлап, киҫелгән итен бирә. Алған кеше үҙ сиратында икенсе берәүгә йырлап, итен һоғондора. Шулай итеп, бар ҡунаҡ та йырлап, күңел аса.\nҠаҙ өмәһе (178)\nҠаҙ өмәһе октябрь-ноябрь айҙарында үткәрелә. Кемдә ҡайсан булыуы, кистән үк киләсәк ҡатын-ҡыҙға хәбәр ителә. Өмәгә бигерәк тә етеҙ, таҫыллы ҡатын-ҡыҙҙар саҡырыла, сөнки ҡаҙ йолҡоу үҙенә күрә ҙур оҫталыҡ талап итә.\nҠаҙ өмәһе барышында йыр йырлана. Әгәр оло быуын ҡатындар килһә, улар үҙҙәренең йәш саҡтарын, үткән тормоштарын һөйләйҙәр.\nҠаҙ ҡанаттарын һайларға\nТөштөм һыу буйҙарына.\nҺыу буйында йөрөгәндә,\nҺин генә уйҙарымда.\nЙолҡолған ҡаҙҙар таҙартылғандан һуң, көйәнтәләп йылғаға сайҡарға баралар. Унан һуң өмәселәр баш-күҙ төҙәтергә ҡайтып китәләр.\nКисен хужа йортона йыйылалар, хужабикә ҡаҙ ите менән һыйлай.\nТәүге өлөш ҡыҙҙарға бирелә. Ҡанат биргәндә: “Ҡанатланып өйөңдән тиҙерәк осоп сыҡ”, – тиҙәр. Борондан ҡыҙҙар ата йортонда ҡунаҡ һымаҡ ҡына булған, ҡарт ҡыҙ булып ҡалыу –ғаилә өсөн бәхетһеҙлек тип иҫәпләнгән.\nҠыҙҙарға өлөш бүленеп бөткәс, ололарға бүленеп, ҡаҙ бото эләкһә: “Ҡаҙ шикелле бейеп тор!” – тиҙәр. Баш тотторһалар: “Башлы була!” – тип бирәләр. Һәр төрлө ит үҙенсә бүленә. Һәр өлөштө һамаҡлап бирһәң, икенсе йыл ҡаҙың уңа.\nБыл ҡаҙ ҡайҙа ултырған,\nБото өрөп тултырған?\nӨлөшөң ҡулыңдан төшмәһен\nИпләп! Ауыҙың бешмәһен!\nҠарға бутҡаһы (166)\nИген сәсеү эштәре бөткәс, Дим буйы башҡорттары “Ҡарға бутҡаһы”на сыҡҡан. Йола буйынса, “Ҡарға бутҡаһы”нда күберәк ҡатын-ҡыҙҙар, балалар ҡатнашҡан. Улар ҡырға сығып, сәй, бутҡа бешереп шунда төрлө уйындар ойошторғандар. Ҡарға иң беренсе яҙҙы башлаусы ҡош булғанға, уны һыйлайһың, сәскән орлоҡ тиҙ шытып сығыр, ҡарға кеүек әрһеҙ булыр тигән ырым йәшәй. Солтанғәлина Мәймүнә (1889 й., Иҫке Шәрип ауылында ҡыҙында йәшәй) инәй әйтеүенсә, был байрамға йомортҡа бешереп алып сыҡҡандар, бешкән йомортҡаларҙы бер кеше тау башында тороп, аҫҡа табан тәгәрәтә, ҡалғандары – уларҙың күпселеге балалар – аҫта тороп, кемуҙарҙан тоторға тырыша. Тотҡан кеше йомортҡаны һамаҡлап ашарға тейеш.\nЙоморо, йоморо йомортҡа\nЙомортҡа кеүек тәгәрләп,\nҮҫһен иген баҫыуҙа, –\nтип, ҡулдарҙы сәпәкәйләп бейергә, һикерергә кәрәк. Шулай әйтһәң, иген шәп, эре башаҡлы булып үҫәр, тиҙәр ине. Ҡабыҡтарын әрсеп, ҡош ашай торған ризыҡтарҙы ғына һайлап, ултырған урында ҡалдырырға, ә сүп-сар, ҡағыҙ, башҡа ҡалдыҡтарҙы ҡалдырыу – ҙур гонаһ. Йыйған игенең сүп-сарға сығыр тигән ышаныу бар.\nҠарға әйтер ҡар-ҡар,\nҠарға бутҡаһына килгәс,\nҠалғанын миңә ҡалдыр,\nҠанат ҡағып ҡыуанып,\nҺине маҡтап йырлармын,\nҠарап тороп ҡарғармын, –\nтип ашарҙар ине.\nКендек инәһенең теләк-һамағы (199)\nАяғың менән килмә,\nБашың менән кил.\nУңың менән кил,\nҮҙ төйөнөңдө үҙең сис,\nҮҙ һыуыңды үҙең кис.\nИлаһым, рәхимеңде бир!\nБала тыуа башлағас:\nБашыңдан башҡа булаһың,\nИншалла, тыуаһың, – тип ҡабул итергә.\nБаланы һөйгөс (195)\nБәләкәй генә бәпестәй.\nБаламдың балаһы –\nЙөрәгемдең яраһы (204).\nБала тыуғас теләгән теләктәр (238)\n(Р.М.Ураҡсина яҙып алған)\nКеше артты донъяла,\nРизығың менән, төклө аяғың менән!\nБәхетле, сәләмәт бул,\nТәүфиғың, аҡылың үҙеңдә булһын!\nӘсәйеңә ярҙамсы, атайыңа иш бул,\nУҡып ҙур кеше бул!\nКешеләргә изгелекле-игелекле бул!\nБаланы йыуындырғанда (238)\nБалда, майҙа йөҙөп йәшә,\nБал ҡап, май ҡап!\nҺүҙең, тормошоң яҡшы булһын,\nМай ҡап, май ҡап!\nҠылған эшең яҡшы булһын,\nБал ҡап, бал ҡап!\nАта-әсәңә алмашсы бул,\nҺоп-һоп, һоп-һоп! –\nХәҙер Балҡанға етә.\nМәкәшкә лә ул китә,\nМатур кәләшкә етә!\nБала уйнатҡанда (238)\nЭсенә сысҡан төшөргән.\nУны алам тигәнсе,\nБиш бармағын бешергән\nБармаҡтарҙы берәмләп бөкләп:\nҮҙе быҙау ҡыуа киткән,\nБезәү, безәү, безәү!\nҠайтҡан да, әсәһенә:\n“Әсәй, миңә бутҡа ҡалдымы?”\nӘсәһе: “Ҡалды, ана ҡаҙан төбөндә, ҡыр!” –\nтип, ҡытый-ҡытый баланы ҡытыҡлайҙар.\nАс, Мәрйәмкәй, күҙеңде,\nЯратайым үҙеңде – тип, баланы уята инек.\nБала һикерткәндә (132)\nМалай, малай, маллы бул,\nҠурҡаҡ булма, батыр бул,\nДошмандарға ҡаршы бар!\nЙәйәү булма, атлы бул,\nКәк-күк, кәк-күк, кәк-күк (әкрен генә бәүелтә баланы),\nКәк-күк, кәк-күк, кәк-күк (шәп итеп бәүелтә),\nКәк-күк, кәк-күк, кәк-күк (бик шәп итеп аяҡта һикертә) (132).\nБала йыуындырғанда һамаҡлау (266)\nБала тыуғас, уны үҙ әсәһе менән мунсаға алып баралар. Сабыйҙы йыуындырғанда кендек инәһе шулай тип һамаҡлай:\nҠулдарың эшсән булһын!\nБала һикерткәндә әйтелә (123)\nИнәһе уның – ай кеүек,\nАтаһы уның – тай кеүек.\nБишектәге бәпесем –\nЙомарлаған май кеүек.\nБала әүрәтеү (265)\nӨй артында бүре бар,\nЙылтыр-йылтыр күҙе бар.\nҺыйыр һауғас, һөтөн бир,\nСеүәтәңде тотоп бир,\nКүбек һөҙөп бирәйем.\nУны эсеп бөтмәһәң,\nАртыңа сыбыҡ бирәйем.\nҠыҙым, ҡыҙым, ҡыҙ кеше,\nҠыҙыма килер йөҙ кеше.\nЙөҙ кешегә бирмәмен,\nАлып китер бер кеше.\nЙөҙө яҡты бер кеше,\nҠулы ипле бер кеше,\nКүңеле изге бер кеше.\nБалам, балам, бал ғына,\nТыуҙы инде ай ғына.\nРизыҡтары менән генә,\nАшаһын ул май ғына (265).\nБала һикерткәндә (185)\nҺыйыр һауған ҡашҡа бар,\nСеүәтәңде тотоп бар.\nКүбек һөҙөп бирәйем,\nАны эсеп бөтөрһөң.\nБала тәпәй киткәндә (204)\nКилә алаһың микән?\nҠамыт аяҡтарың менән\nБаҫа алаһың микән?\nБаланың телен астырғанда (204)\nАт, атай, тип әйт –\nӘтәс ҡойроғо бирәм.\nӘс, әсәй, тип әйт –\nӘтәс кикереге бирәм.\nӘб, әбей, тип әйт –\nӘфлисун һиңә бирәм.\nАп, апай, тип әйт –\nАл алма алып бирәм,\nТешеңә йомшаҡ булыр.\nБаланы сәпәкәй иттереү (204)\nСәпәкәй ҡағыр ҡыҙҙары,\nБейеп китәр улдары.\nАуыртһа ла ауыртһын,\nҠул сапҡандың ҡулдары.\nБейетеп тора әсәһе,\nТаҡмаҡ әйтә атаһы\nӨҙөлөп тора атаһы.\nУятҡыс (һамаҡ) (45)\n(Мөслимә инәй үҙ ваҡытында Матургөл исемле өләсәһенән отоп алған)\nЭй, балам, минең күҙ нурым,\nУян әйҙә, ҡояш күптән һибә нурын.\nТор тиҙерәк, йыуын, кейен,\nСамауырым күптән йырлай,\nТәмле сәйемде эс, тип.\nКистән инде һалып ҡуйған\nИзге юлдар теләп ҡалам,\nБар мәктәпкә, балам, тип.\nҒилем тауына үрләрһең,\nКөн дә мәктәпкә барһаң.\nБер көн килеп шатланырһың,\nБелемле кеше булһаң.\nХоҙайҙарҙан мин һорайым,\nТаҙалыҡ бирһен, балам.\nТөн пәрҙәһе асылды,\nЯҡты нурҙар сәселде.\nТор, балам, битең йыу,\nТарап алсы сәсеңде!\nМинең йөрәк ялҡыным.\nУян, бәпкәм, күҙ нурым,\nҠояш булып балҡырмын.\nЯңы аш, йәки емеш ҡапҡанда әйтелә торған һамаҡ (123)\nИҫке ҡорһаҡ, яңы аш,\nЙәмһеҙ йөнлө сирем ҡас.\nИнна-һа-һа, иһа-һа! –\nтип алып ҡаба торғайнылар.\nЯңылыш йығылғанда (123)\nТәүбәләремде әйтәм –\nЯңы өлгөргән емеште ашағанда, яңы һуғым итен ҡапҡанда былай әйтелә:\nЯңы емеш, иҫке теш,\nЗәннәт булһа, минән ҡас,\nЯңы ҡапҡандан да ҡас,\nШифа бәрәкәт менән,\nЯңы ашларың менән\nТәндәремә сихәт бир (98).\nҠаҙ ҡауырыйының йөнөн һыҙырғандан һуң, ҡаурыйҙарҙы бер силәккә һалып, өйҙөң болдоронан алып һыуға барып еткәнсә, сәсә, һибә бараһың, һамаҡлап көйләп әйтә бараһың:\nКиләһе йыл, иншалла,\nБәпкәләрем күп булһын!\nҠаҙ булып үҫеп етһен,\nХоҙай тәғәлә насип итеп\nРизыҡларға яҙһын! (123).\nҠулға алып, бармаҡтан бармаҡҡа күсерә-күсерә осороп ебәреп, теләк әйтәһең:\nӘй, көсөмкөс, көсөмкөс,\nӘйҙә инде тиҙерәк күс.\nАна килә кейәүең,\nҠулдарымдан осоп кит.\nМинең һөйгән йәремә\nФатиманан сәләм илт! –\nтип һамаҡлай инек.\nАҡ тирәк, күк тирәк, беҙгә кем кәрәк? (312)\n(Минибева Сибәргөл Солтанбәк ҡыҙынан яҙып алынған уйын һамағы)\nӨршәк буйы күк тирәк,\nБеҙҙең ҡыҙҙар бик зирәк.\nЕң һыҙғанып йәштән үк,\nТормош көтөүгә терәк.\n– Ай, аҡ тирәк, күк тирәк,\n– Сит-ятларҙан беҙ йыраҡ\nҮҙ милләтемдән кәрәк!\nҺеҙҙән беҙгә кем кәрәк?\n– Милләтемдең йөҙөк ҡашы –\nБатыр кейәүҙәр кәрәк!\n– Милләтемде арттырырлыҡ\nУңған килендәр кәрәк!\nМиндек менән сабынғанда (140)\nБилде сапҡанда әйтелә:\nУң яғымдан уң керһен,\nШифалары күп булһын, иншалла!\nҺул яғымдан ауыртыу,\nБереһе ҡалмай сығып кит, иншалла!\nХәрәкәттә – бәрәкәт-бәрәкәт,\nАяҡтарым таҙа булһын, иншалла!\nБер туҡтауһыҙ йөгөрөп торһон,\nМине һәр саҡ тыңлап торһон, иншалла!\nТәнкәйҙәрем таҙа бул,\nСит сирләрҙән йыраҡ бул, иншалла!\nЙөрәккәйем талғын ғына,\nБер туҡтауһыҙ эшләп тор, иншалла!\nАҙаҡтан, йыуынып бөткәс, өс тапҡыр ҡиблаға ҡарап ғосол ҡойонорға. Тәнем таҙа булып, ошо һыу менән бар ауырыу ауырлыҡтар ағып кит, иншалла-иншалла-иншалла – тип әйтерҙәр ине.\nҠайҙа дау (яу) сыға – шунда баш юғала (298)\nҺылыу ҡайҙа – күҙ шунда,\nМатурлыҡ арбай беҙҙе.\nЙәшлектең саф ҡарашы,\nЙөрәк утын тергеҙҙе.\nСоҡор ҡайҙа – һыу шунда,\nЯмғыр һыуы, ҡар һыуы.\nБарыһы ла йыйыла,\nМөлдөрәп соҡор тула.\nӘсә ҡайҙа – наҙ шунда,\nИркәләнә бар бала.\nҺөйөү тулы ҡараштар,\nЙөрәкте өтөп ала.\nКүҙе ҡайҙа – ҡаш шунда,\nКүге ҡайҙа – ҡош шунда.\nТауы ҡайҙа – таш шунда,\nДауы ҡайҙа – баш шунда.\nҠумыҙымдан сыҡҡан моңдар\nКүңелемде күтәрә, –\nтип, һамаҡлап бейей инек элегерәк.\nҠоштар теле (63)\nЙәмилә өләсәйемдән (1902 йылғы) “ҡоштар теле” тигән әйтем-һамаҡтар отоп алдым, улар баланың телмәрен, зиһенен, уйлау һәләтен үҫтереүгә ярҙам итә,ти торғайны ул.\nСүпле сүпән көндәшем,\nПеҫ-күҫ ибе бай,\nЭндән кенә, күсәк кенә, тыр-пыр.\nДүкү-дүкү – фетнә тәкем.\nТәпи ҡаси – ыннырахман.\nТор, тор, торойыҡ, тырышып та, тырмашып.\nБыл донъя бит – фани\nҠыр-ҡыр ҡырҙан ҡайтам,\nҠырҙа әле ҡар, ҡар!


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - САЛАУАТ ҺӘЙКӘЛЕ БЕҘҘЕ ТАШЛАП КИТМӘЙӘСӘК - 2021 - Мәҡәләләр\nСАЛАУАТ ҺӘЙКӘЛЕ БЕҘҘЕ ТАШЛАП КИТМӘЙӘСӘК\nБашҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаевтың һәйкәлен реставрациялау тураһындағы хәбәрҙәр һуңғы ваҡытта интернет киңлектәрен иңләй. Үҙәктән бирелгән мәғлүмәттәргә һәр кем үҙ фекерен һәм фаразын өҫтәй-өҫтәй, был яңылыҡ ниндәйҙер хәүеф һымағыраҡ ҡабул ителә башланы. Шунлыҡтан, барыһын да ошо эш менән шөғөлләнеүсе белгестәр ауыҙынан ишетеү өсөн Башҡортостан Республикаһы Рәссамдар союзы рәйесе, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы Хатип Сәрүәр улы Фазылов һәм Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы, скульптор Хәниф Мирзаһит улы ХӘбибрахманов менән бәйләнешкә инеп, уларға халыҡты борсоған һорауҙарҙы бирҙек.\nХөрмәтле рәссамдар, скульпторҙар, һеҙ баш ҡалалағы Аҡмулла, Заһир Исмәғилев, Шайморатов, Туҡай һәм башҡа һәйкәлдәрҙе, скульптураларҙы эшләгән, ҡойған һәм урынлаштырыу эштәрен ойошторған кешеләр. Йәғни, һәйкәлдәр мәсьәләһен яҡындан өйрәнгән белгестәр. Әйтегеҙ әле, Салауат һәйкәле бөгөн ниндәй төҙөкләндереүгә мохтаж?\nХатип Фазылов: Баш ҡалабыҙҙың күрке, тотош милләттең изге символы булған һәйкәл 1964 йылдан алып билдәле урынын биләй. Ул суйындан ҡойолған. Ярты быуаттан ашыу асыҡ һауа аҫтында торған есемдең боҙолоуы тәбиғи. Һәйкәлдең эсендә бушлыҡ, ундағы температура ҡышын һыуына, йәйен йылып быулана, тыштан да ел-ямғыр-ҡар һәм башҡалар суйынды тутыҡтырған. Шулай уҡ эстән һәйкәлдең төрлө урындарын тотоп торған трост һәм башҡа тимер нығытмалар ҙа серей. Тыш яҡтан был үҙгәрештәр артыҡ һиҙелмәһә лә, һәйкәл инде янына килгән кешеләр өсөн ҡурҡыныс тыуҙыра ала. Уның ниндәйҙер бер өлөшө бүленеп килеп төшөргә лә мөмкин. Был хәүеф ҡоро фараз ғына түгел, уның тышын йәшелгә буяп ҡуйыу ҙа шул эстәге реакцияны (тутты) күҙ ҡарашынан ябып тороу өсөн башҡарылғайны. Һәйкәлдең хәлен махсус белгестәр ультразвук һәм башҡа заман ҡорамалдары аша тикшереп, яҡын арала төҙөкләндерергә тигән ҡарар сығарҙы. Һәм хатта ҡала хакимиәтенә штраф та сәпәлде, буғай.\nҺәйкәлде йыл ярымға тиклем ваҡытҡа алып ҡуйыуҙары ихтимал, тигән хәбәр халыҡ араһында ҡәнәғәтһеҙлек тыуҙырҙы. Уны ысынлап шулай оҙаҡҡа алып китерҙәр микән?\nХәниф Хәбибрахманов: Әле бер ерҙә лә һәйкәлебеҙҙе урынынан алып китәсәктәр һәм тап йыл ярымға тигән ныҡлы мәғлүмәт юҡ. Шулай булыуы ихтимал, тип кенә әйтелде. Һәйкәлгә ремонт ҡына түгел, ә уны тулыһынса яңынан ҡойоу кәрәк булыр. Ваҡытында Хрущев уны ҡойоуға бронза материалын бирҙертмәй, бронза стратегик сырье булып, ныҡ ҡиммәт иҫәпләнә. Хәҙер иһә һәйкәлде бронзанан ҡойоп ҡуйыу тураһында һүҙ алып барыла. Ул саҡта тағы ла ике йөҙ йылдан ашыу ҙа бирешмәй тора аласаҡ.\nБыл мәсьәлә әле хәл итеү өҫтөндә, әммә һәйкәлде урынынан алып китеп йөрөмәйенсә лә эшләү юлдары бар. Махсус комиссия шул ысулды ҡулланыу тураһында уйлаша ла инде. Дүрт-биш ай эсендә конструкторҙар эш дәүмәлен һанап сығарып, тышҡы һынын күсереп алып ҡына ҡоя һәм урынын көпләп тороп, бер йәй эсендә лә яңыһын урынлаштыра ала. Һәм бронзаны ситтән килтергәндә беҙҙең Черниковка заводында ла ҡойорға була. Һәйкәлдең нигеҙен дә ҡарарға кәрәк әле бер ҡуҙғатҡанда. Тау түбәһен эстән яҙғы һыуҙар йырғылаған, йомшаҡ таш ҡатламы ултырған. Уларҙы ла нығытыу өсөн, бәлки, бетон торбалар ултыртырҙар, бәлки, башҡа нығытма материалдары ҡулланылыр. Был да ваҡытты аласаҡ.\nМәскәү тарафтарына юлланып, батырыбыҙ һыны ҡайҙалыр юғалып, онотолоп ҡалып ҡуймаҫмы, тип хәүефләнә халыҡ...\nХатип Фазылов: Хатта Мәскәүгә ебәрелгән хәлдә лә ул бит бөтөн ҡәтғи документтары менән мисәтләнеп, һаҡ аҫтында алып кителәсәк. Уларҙан тыш, халыҡ вәкилдәре лә күҙәтәсәк был эште. Республиканың, тотош милләттең символы булған һәйкәл бер нисек тә "юғала" алмай. Һәм, бая әйткәнсә, беҙ һәйкәлдең яңыһы килгәнсе, иҫкеһен урынында тотоу яҡлы. Шом таратыусы ҡотҡо хәбәрҙәр нигеҙһеҙ. Күрерһегеҙ, үҙебеҙҙә ҡойолһа ла, башҡа ерҙә яңыртылһа ла, Салауат үҙ урынында бөйөк һәм мөһабәт булып ултырыуын дауам итәсәк.\nҺәйкәлдең тышҡы күренешенә бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр индерелмәйәсәкме? Мәҫәлән, батырҙың йөҙөн үҙгәртеү, алҡаһын сисеү йәки атын икенсерәк итеп ҡуйыу кеүек...\nХәниф Хәбибрахманов: Бер ниндәй ҙә үҙгәреш булмаясаҡ. Һәйкәл бит автор эше, уны бер кемдең дә үҙгәртергә хоҡуғы юҡ. Яңынан ҡойолған хәлдә лә уның бары материалы ғына яҡшыраҡтан буласаҡ - шул ғына.\nСалауат Юлаев һәйкәле һеҙҙең өсөн ниндәй әһәмиәткә эйә?\nХатип Фазылов: Салауат һәйкәле урынлашҡан ер баш ҡалабыҙҙың йөрәге. Ә батыр исеме беҙҙең ғорурлыҡ.\nХәниф Хәбибрахманов: Салауатһыҙ - Өфө, Өфөһөҙ Салауат юҡ. Салауат батырһыҙ башҡорт халҡы юҡ. Борсолмағыҙ, һәйкәл беҙҙе ташлап китмәйәсәк.\nӘйткәндәй, Волгоградтың Мамай ҡурғанындағы "Ватан-Әсә саҡыра" ("Родина-мать зовет") һәйкәлен Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына ҡарата реставрациялағайнылар. 52 йыл торған ҡомартҡыға ысынлап "ярҙам" кәрәк була. Яңыртыу һәйкәлде урынынан ҡуҙғатмай ғына үткәрелә. Ул бары төҙөлөш ситлеге менән уратып алына, йәғни ваҡытлыса ябыла. 2017 йылда эштәр һәйкәлдең эске өлөшөндә башлана, канаттары алмаштырыла. 2019 йылдың сентябрендә инде Ватан-Әсәнең йөҙө, ҡылыс тотҡан уң ҡулы, башы һәм күкрәк өлөшө рәтләнеп өлгөрә. Унда 180 деффект табылып, 14 саҡрым сатнаған ыҙандар һылана. Ярыҡтар башта кислота менән эшкәртелеп, унан һыу менән сайылып, грунтланып, иҙелмә менән тултырыла. Аҙаҡ тишеп пакерҙар ҡуйыла. Иң ахыры тигеҙләнә һәм финиш ҡатламы һалына. Бик ҡиммәтле һәм сифатлы немец технологияһы буйынса эшләнә ул. Еңеү көнөнә байрам символы булған һәйкәл яңырып, яҡтырып, халыҡ алдына баҫа. Беҙҙең Салауат Юлаев һәйкәленең дә ошондайыраҡ ысулда яңыртылыуын, йәғни беҙҙе ташлап китеп йөрөмәүен теләр инек.\nМиләүшә ҠАҺАРМАНОВА һөйләште.\nЯҙылған: 15.01.21 | Ҡаралған: 291


1 июлдән эскән килеш руль артына ултырған өсөн енәйәт яуаплылығы көсөнә инә // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n1 июлдән эскән килеш руль артына ултырған өсөн енәйәт яуаплылығы көсөнә инә\n12:11, 1 июля 2015 Сәйәсәт\n1 июлдән эскән килеш руль артына ултырған өсөн енәйәт яуаплылығы көсөнә инә Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2015 йыл, 1 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\n1 июлдән эскән килеш транспорт сараһы менән идара иткән өсөн икенсе тапҡыр тотолған водителдәр енәйәт яуаплылығына тарттырылырға тейеш һәм 200 мең һумдан 300 меңгә тиклем штраф түләй йәки 2 йылға рәшәткә артына эләгәсәк. Яуаплылыҡ Владимир Путин ҡул ҡуйған «Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге өлкәһендә хоҡуҡ боҙған өсөн яуаплылыҡты көсәйтеү мәсьәләһе буйынса Рәсәй Федерацияһының ҡайһы бер закондар сығарыу акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында»ғы закон менән нығытыла. Дәүләт башлығы документты 2014 йылдың 31 декабрендә хуплаған, ул бөгөн, 1 июлдә, көсөнә инә.\nИҫерек килеш рулгә ултырып, бер кешенең һәләк булыуына сәбәпсе булған водителдәр өсөн яза ҡәтғиләште: хәҙер иректән мәхрүм итеү ике йылдан да кәм булырға тейеш түгел. ТАСС хәбәр итеүенсә, шундай хоҡуҡ боҙоусыларға билдәле бер вазифалар биләү һәм эшмәкәрлек алып барыу закон тарафынан тыйыласаҡ.\nТеги: юл хәрәкәте ҡағиҙәләре,закон сығарыу,иҫерек водителдәр


Күсмә халыҡтар уйындарында Башҡортостан вәкиле — берҙән-бер бөркөтсө ҡатын-ҡыҙ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nКүсмә халыҡтар уйындарында Башҡортостан вәкиле — берҙән-бер бөркөтсө ҡатын-ҡыҙ\n15:25, 6 сентября 2018 Йәмғиәт\nҠырғыҙстанда III Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарында бөркөтсөләр (бөркөт менән һунар итеү) ярышы уҙҙы. Башҡортостан исеменән фольклорсы, Республика халыҡ ижады үҙәге белгесе Гөлгөнә Баймырҙина сығыш яһаны. АКИpress порталы (Ҡырғыҙстан) хәбәр итеүенсә, Гөлгөнә Уйындарҙа һунар ҡоштарын өйрәтеү һәм улар менән һунар итеү буйынса боронғо һөнәрҙе күрһәткән ир-егет ҡатнашыусылар араһында берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ булды.\nЯрышта Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан, Үзбәкстан һәм башҡа илдәрҙең бөркөтсөләре лә үҙҙәренең йыртҡыс ҡоштарын күрһәтте.Ҡағиҙә буйынса, бөркөт тиҙлеккә үҙенең табышын ауларға тейеш ине. Яҡташыбыҙ ярышта икенсе урынды яуланы.\nҺунар ҡоштары менән һунар итеү тамырҙары менән боронғо тарихҡа барып тоташа. Элек-электән кешеләр йыртҡыс ҡоштар — шоңҡар, ҡарсыға, ыласын менән һунар иткән. Кешелек цивилизацияһы башында һунарсы өсөн өйрәтелгән ҡоштан да яҡшыраҡ ярҙамсы булмаған. Ҡулға эйәләштерелгән бөркөттәр көтөүҙе бүреләрҙән һаҡлаған, кейем-һалым һәм ит өсөн йәнлек аулаған. Йыртҡыс ҡошто үҫтереү һәм ауға өйрәтеү ҙур түҙемлек, ныҡышмалылыҡ, киң күңеллелек талап иткән. Беҙҙең көндәрҙә лә, атыу ҡоралы киң таралыуға ҡарамаҫтан, бөркөттәр менән һунар итеү милли спорттың иң популяр төрҙәренең береһе булып тора.


Сираттағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреү ваҡыты билдәләнде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nСираттағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреү ваҡыты билдәләнде\n12:12, 9 ноября 2017 Иҡтисад\nСираттағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреү ваҡыты билдәләнде Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2017 йыл, 9 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.\nСираттағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу 2020 йылдың 1-31 октябрендә уҙғарыла. Рәсәй Хөкүмәте ошо хаҡта бойороҡ ҡабул итте, ул Министрҙар Кабинеты сайтында баҫылған.\nДокументта әйтелеүенсә, ойоштороу мәсьәләләрен эшкәртеү маҡсатында 2018 йылдың 1-31 октябрендә дөйөм халыҡ иҫәбен алыу ойошторола һәм 550 мең кешене үҙ эсенә ала.\nХалыҡ иҫәбен алыу барышында Рәсәй, ил төбәктәре, муниципаль берәмектәр халҡының һаны һәм составы тураһында рәсми мәғлүмәт йыйыу күҙаллана. Шулай уҡ халыҡтың белем кимәле, милли һәм тел составы, социаль-иҡтисади характеристика иҫәпкә алына.\nБынан алдағы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу 2010 йылдың октябрендә үткәрелде. Унда 141 миллиондан ашыу кеше ҡатнашты.


менән таныша word һылтанма менән танышты форумдар\nНи алмаштары менән таныштырыу дөрөҫ булмаҫ, тип, кем менән танышырға-да (кеше исеме), ауыр? Тимәк, был ауыр түгел qua һирәк әйтелә? Ҡасан, — тип әйтһәк, был бик ауыр, тимәк, был дөрөҫ түгел грамматически, әммә ҡолағымда яңғырай насар эшләмәһен өсөн төҙөлгән, һәм был ябай ысулы бар qua тине. Беренсе булып шаршау менән qua мин тоям-ара (бер шаршаулы ике qua qua темалар яҡшы эшләй юҡ), тиң булып, бер-береһе менән танышыу өсөн). Икенсе, минең уйымса, был ғәмәлгә-үҙ-ара мотлаҡ түгел ул, Павел менән танышты Петр — gt һеҙҙе аңланым, — тип танышалар ҙа танышалар ғына ла йә павел петр (Таш)? Был осраҡта, ҡасан әйткән: Петр менән павел танышыу (Петр менән Павел йә таныштырҙы), был тигәнде аңлатмай, бары тик танышырға тип, петр, тимәк, петр менән павел дә таныштыҡ? Һәм айырмалы рәүештә, Петр һәм Павел белемле булған, сөнки бында үҙ-ара эшмәкәрлеге, башҡалар менән таныштырыу? — Миҫал итеп, һуң булыр кеүек әйберҙәр менән түгел, ә кеше икән, күрҙем, тип, үҙ-ара эш түгел.\nГенә һөйләп, тип Павел Петр беренсе тапҡыр ҡаршы ала. Бәлки, белмәйҙер, йәки был төрө буйынса йәки башҡа павел петр наслышке, әммә бер нәмә лә әйтә. Эйе, был дөрөҫ булыуын раҫлай qua берҙән-тураһын әйткәндә, был эште иң белем таш, әммә билдәле павел өсөн түгел, уның өсөн бер нәмә лә раҫлай. Ах, яҡшы? Әммә бынан һуң мин аңлайым, һиңә әйтәм, мине таныштырып уйлап петр һәм павел qua араһында айырма бар, Петр һәм павел менән таныштырыу (петр павел йге танышайы), шулай бармы? Шулай уҡ беренсе әйткән, тип таныштырҙы павел (Таш) икенсе айырмалы рәүештә, унда билдәле түгел, эшләргә йәки белем павел әгәр таш түгел. Әгәр Петр менән павел танышты, шулай уҡ мотлаҡ таш иҙән менән танышты, шулай бармы? Сөнки уларға, дөрөҫөн шарттарҙы ла белә, билдәләмә буйынса, улар белеү — үҙе, теләһә ниндәй осраҡта: улар бер-береһенән ишетеп, әммә уны белә алманы. Мин үҙем хәлдең булыуы мөмкин түгел, унда башҡаны белмәй ине, кем белә инем, инде үҙе. Миңә ҡыҙыҡ булып, әгәр был һөйләмдәр үҙ-ара акциялары менән танышты петр павел булмай. (хәйер, бер предметты йәки Таш), әгәр эйе, петр һәм павел танышыуым шул саҡта булды был тиң (бер башҡа), шулай бармы? Аңламаусанлыҡ килә, мөмкин булһа, сирлеләргә һүҙ айырма өлкәһендә ҡулланыу менән танышты.\nИкенсе төрлө әйткәндә, ул бирә һезгә, бәлки, киң мәғәнәлә\nәгәр дуҫтарының, тимәк, кешеләрҙең ҡайҙа-вдаль һәм әйтте: — был-минең атайым, qua разгневаться менән тик уның, уның һәм уның менән һөйләшеүҙән баш тартһа, тимәк, һеҙҙән башҡа бер ҡараһаң, һеҙ әйткәнсә, кисә сәхнәлә һөйләү: минең атай менән таныштырҙы мине дуҫым\nВидео чат танышыу, аралашыу аша яңы ысул был веб-камералар →


Хәбәрҙәр: Владимир Путин: “беҙҙең аҡсалар ҡайҙа?”\nВладимир Путин: “беҙҙең аҡсалар ҡайҙа?”\nСанкт-Петербургтағы халыҡ-ара иҡтисади форумда сығыш яһап, Рәсәй президенты Владимир Путин Украиналағы хәлдәрҙе “граждандар һуғышы”, тип атаны. Уның фекере буйынса, илдәге власть туранан-тура Европа һәм АҠШ ярҙамында алмашынды, ә Украина үҙе газ транзитеры статусын аҡламай:\n“Рәсәй Европаны энергия сығанаҡтары менән ышаныслы тәьмин итеүсе репутацияһын ныҡ һаҡланы. Европа ҡитғаһын газ менән тәьмин итеүҙәге бөгөнгө хәүефтәрҙә беҙҙең ғәйеп юҡ, дөрөҫөн әйтергә кәрәк, бында һүҙ нимә хаҡында барғанын барыһы ла аңлай: ғәйеп транзит илендә- Украинала, ул Европаға беҙҙең газды транзитлаусы булараҡ ышанысты аҡламай.\nБелеүегеҙсә, уҙған йыл беҙ ғәләмәт ҙур- 3 миллиард доллар кредит бирҙек, ағымдағы йылдың тәүге кварталына ташлама яһаныҡ. Һорау: ҡайҙа беҙҙең аҡсалар? Беҙҙең күп миллиардлы ярҙамыбыҙ нимәгә тотонолған?\nБеҙ Украинаны 10 миллиард куб метр газ менән буштан-бушҡа тәьмин иттек килеп сыға. Ул иһә беҙ Польшаны йыл буйы тәьмин иткән миҡдар менән тиң. Һеҙҙең ҡайһығыҙ шундай күләмдә, шундай ваҡытҡа бушҡа тауар бирә?”\nРәсәй президенты Көнбайыш партнерҙарының килеп тыуған хәлдәр, айырым алғанда, Украинаның НАТО-ға инеүе һәм унда Американың ракетаға ҡаршы оборона элементтарын урынлаштырыу ниәте тураһында һөйләшергә теләмәүҙәренә борсолоуын белдерҙе.


Дағстан дәүләт университеты — Башҡорт Википедияһы\nДағстан дәүләт университеты\nДағстан дәүләт университеты — Дағстанла иң эре юғары уҡыу йорттарының береһе, ҙур фәнни һәм мәҙәни үҙәк. 1931 йылда Дағстан дәүләт педагогия институты булараҡ нигеҙ һалына, 1957 йылға тиклем Дағстандың халыҡ шағиры Сөләймән Стальский исемен йөрөтә.\nДағстан дәүләт университеты Викимилектә\nДДУ үҙ эсенә 16 фәнни-белем биреү үҙәген, 18 факультетты, 97 кафедра, 4 филиалы, 2 музей (биологик һәм тарихи), фундаменталь китапхананы, биологик станцияны һәм планетарийҙы ала. Коллективта яҡынса 3000 уҡытыусы һәм хеҙмәткәр эшләй.\n1931 йылдың 8 октябрендә ДАССР Халыҡ Комиссарҙары Советы «Дағстан агро-педагогика институтын асыу тураһында» ҡарар ҡабул итә. Институтты асыу тантанаһы Октябрь революцияһының 14 йыллығына арналған була.\n1931 йылдың ноябрендә институтында педагогика дәрестәр башлана. Институттың беренсе курсына 75 студент ҡабул ителгән, уларҙы 10 штаттағы уҡытыусы уҡытҡан. 1931 йылда институтта 3 бүлек, социаль-әҙәби, химия-биология үҙәге һәм физик-техник бүлеге асыла.\nАуыр матди шарттарға, уҡыу майҙандары һәм дөйөм торлаҡ булмауға ҡарамаҫтан, күпселек студенттар беренсе уҡыу йылын уңышлы тамамлаған. Студенттар имтихандарҙы тапшырып республика райондары буйынса конкрет эш менән ауылдарҙа институтҡа яңы студенттар туплау буйынса әүҙем эш алып барырға таралышалар.\n1935 йылда беренсе уҡыуҙы тамамлай торған була. Дағстан юғары белемле 39 уҡытыусы алған. Ул ваҡытта университетта 260 студент белем ала.\n1954 йылда институт акттар һәм спорт залдары, яҡты аудиториялар һәм кабинеттар булған 6 мең м2 артыҡ майҙанда корпус ала. Дәрестәр бер сменала үткәрелә башлай. Үткән уҡыу корпусы дөйөм торлаҡ өсөн күсерелә.\n1957 йылда педагогик институт Дағстан дәүләт университеты итеп үҙгәртелә. Стационар бүлектә тарих-филология, физика-математика, тәбиғәт белеме, сит телдәр, инженер-техник факультеттары раҫлана.\n1964 йылда күпселек факультеттарҙың структураһы үҙгәртелә, яңы кафедралар булдырыла. Эшсе ҡулдар урынына яңы ғына 8 факультет эшләй башлай. Студенттар контингенты 4691 кеше тәшкил итә.\n1967 йылда университетҡа өлкә партия мәктәбе йорто тапшырыла, ҙур спорт залы һәм дөйөм торлаҡ төҙөлөшө тамамлана. 1971 йылда университет планетарий төҙөү эштәре тамамланған. 1970 йылда Дағстан политехник институтының инженер факультеттары базаһында ойоштороу тураһында ҡарар сыға. 1972 йылда университетта иҡтисади-хоҡуҡи факультет ойошторола, ул 1973 йылда иҡтисад һәм юридик факультеттарына бүленә.\n1974 йылдан Совет сауҙа факультеты асыла. Яңы бина файҙаланыуға тапшырыла.\n1980 йылда университетта 7487 кеше белем ала. Шул ваҡытҡа университет китапханаһының китап фонды 993864 том тәшкил итә, университетта 11 факультет һәм 49 кафедра эшләй.\n↑ Факультеты. dgu.ru. 6 июнь 2020 тикшерелгән.\n↑ Филиалы. dgu.ru. 6 июнь 2020 тикшерелгән.\n↑ Сведения об университеты\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Дағстан_дәүләт_университеты&oldid=994139 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 12 декабрь 2020 в 19:59\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:59 12 декабрь 2020 үҙгәртелгән.


Ольга Голодец Республика клиник дауаханаһындағы бала табыу йортоның эше менән танышты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nОльга Голодец Республика клиник дауаханаһындағы бала табыу йортоның эше менән танышты\n16:58, 31 октября 2014 Йәмғиәт\nРәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫары Ольга Голодецтың эш сәфәре дауам итә. Вице-премьер һәм Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, 2013 йылдың 1 июнендә асылған, Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһының акушер-гинекология корпусында булдылар. «Корпус 120 урынға иҫәпләнгән. 16 мең квадрат метр майҙанда ҡабул итеү, сабыйҙар патологияһы, бала табыуға әҙерлек бүлексәләре, ультратауыш диагностикаһы һәм дауалау бүлмәләре, неонаталь һәм операция блоктары, экспресс-лаборатория урынлашҡан. Был бала табыу йортон төҙөүгә республика бюджеты бер миллиард ярым һум аҡса бүлде», — тип һөйләне Республика клиник дауаханаһының баш табибы Ринат Нагаев.\nКлиника етәксеһе ҡунаҡтарҙың иғтибарын вестибюлдә ҡуйылған мониторҙарға йүнәлтте: «Әсәне һәм баланы сығарыуға әҙерләгән бүлмәлә камералар тора. Уларҙың сығыуҙарын көткән туғандары был процесты күҙәтә ала», — тип аңлатты ул. Вице-премьер йөклөләргә һәм бала тапҡандарға инеү рөхсәте менән ҡыҙыҡһынды. «Хатта реанимацияға индерәбеҙ, тик ҡабул итеү сәғәттәрендә», — тип асыҡланы клиниканың баш табибы.\nОльга Голодец бала табыуға әҙерлек бүлегендә булды, бер һәм ике урынлыҡ палаталарҙың уңайлыҡтарын баһаланы. Шулай уҡ операция, реанимация һәм диагностика бүлексәләрендә булды, унда клиниканың иң заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылыуына инанды. Вице-премьер интенсив терапия бүлектәре менән неонаталь блокты ҡараны, әлеге ваҡытта унда бик бәләкәй тән ауырлығы менән тыуған сабыйҙарҙы ҡарайҙар. Бала табыу йортонда иң «еңел» бала 790 грамм ауырлыҡта тыуған.\nХирургтарҙың береһе менән әңгәмәлә Ольга Голодец ошо дауалау учреждениеһында эш хаҡы кимәле менән ҡыҙыҡһынды. Табип операция эшләүсе хирургтарҙың яҡынса 42 мең самаһы алғандарын әйтте.\nДауаханала тыуған балаларҙың иҫәбе тураһында вице-премьерҙың һорауына яуап биреп, Ринат Нагаев, йыл башынан алып Республика клиник дауаханаһында 1863 бала тыуҙы, былтыр улар ике мең самаһы ине, тип хәбәр итте.\nРеспубликаның төп дауаханаһын реконструкциялау һәм киңәйтеү перспективалары тураһында һөйләгәндә, Ринат Нагаев поликлиника һәм аҙыҡ-түлек блогы өсөн яңы бина төҙөү, шулай уҡ хеҙмәт автомобилдәре өсөн туҡталҡа эшләү пландары менән уртаҡлашты.\nТеги: сәфәрҙәр,һаулыҡ һаҡлау


Башҡортостанға Вьетнамдың рәсми делегацияһы килде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n9:40, 25 сентября 2018 Сәйәсәт\nӨФӨ, 2018 йыл, 25 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nБашҡортостанға Вьетнам Социалистик Республикаһы Бария-Вунгтау провинцияһының рәсми делегацияһы килде. Республика Хөкүмәте премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов Владивостокта Көнсығыш иҡтисади форумында Башҡортостандың Азияға, атап әйткәндә, Вьетнамға ауыл хужалығы продукцияһын оҙатыуҙы яйға һалыу пландары хаҡында белдергәйне. Вьетнам вәкилдәренең сәфәре төбәк-ара хеҙмәттәшлекте артабан үҫтереү менән бәйле.\nДелегация составында — эшлекле даирә вәкилдәре һәм парламентарийҙар. Уны Вьетнам Коммунистар партияһының үҙәк комитеты ағзаһы, Вьетнам Коммунистар партияһы комитеты секретары, Бария-Вунгтау провинцияһының Халыҡ советы рәйесе Нгуен Хонг Линь етәкләй. Өфөгә шулай уҡ Вьетнамдың Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Нго Дык Мань килде.\nИке көнлөк сәфәрҙең программаһын республика етәкселеге менән осрашыу аса. Бөгөн Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачевтың һәм алтынсы саҡырылыш республика парламенты фракциялары етәкселәренең Вьетнам Социалистик Республикаһының Бария-Вунгтау провинцияһы делегацияһы менән аралашыуы ҡаралған.\n25 сентябрҙә көндөң икенсе яртыһында Өфө дәүләт нефть техник университеты етәкселеге һәм Вьетнам студенттары менән осрашыу була. Унда ҡунаҡтар Башҡортостан-Вьетнам дуҫлыҡ ойошмаһының эшмәкәрлеге менән таныша.\nШаршамбы делегация төбәктең башҡарма власть органдары етәкселәре менән түңәрәк өҫтәлдә ҡатнаша. Сәфәрҙең мәҙәни программаһы сиктәрендә ҡунаҡтар Салауат Юлаев һәйкәленә, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеү үҙәгенең Археология һәм этнография музейына бара. Һуңынан Вьетнам диаспораһы вәкилдәре менән аралашыу ҡаралған.


Ҙур тулҡын карапты батырған\nРәсәй экипажы менән «Swanland» судноһының батыу сәбәбе – ғәләмәт ҙур тулҡында, тип иҫәпләй Бөйөк Британияның яр буйы һағы етәксеһе.\nҺуңғы көндәрҙә был тирәлә уғата насар һауа торошо күҙәтелә − көслө ел, шторм, томан.\nӘйткәндәй, экипажды ҡотҡарыуҙа ил королеваһының ейәне − короллектең хәрби-һауа көстәрендә хеҙмәт иткән принц Уильям ҡатнашҡан. Судноның батыуы тураһындағы хәбәр нәҡ ул дежур булғанда килгән. Уильям бер нисә хеҙмәттәше менән вертолетта тиҙ арала фажиғә урынына барып еткән, бер нисә сәғәттә ике морякты ҡотҡарғандар.\nБарлығы һигеҙ кешелек экипаждың тағы бер ағзаһы һыуҙан сығарылһа ла, һәләк булған, йәнә бишәүһен эҙләү бара.\nҠытай үлем язаһы биргән\nХабаровск ҡалаһынан Марина Лопатина исемле ханым, Рәсәй менән Ҡытай араһында наркотиктар ташыуҙа ғәйепләнеп, үлем язаһына хөкөм ителгән.\nСуд ҡарары Чжухай ҡалаһында сығарылған. 38 йәшлек яҡташыбыҙ Ҡытайҙың Аомень тигән махсус административ районынан материкка ике килограмм үтә көслө наркотик матдә алып сығыуҙа ғәйепләнгән. Ҡатын ике йыл төрмәлә ултырғандан һуң хөкөм ҡарары бойомға ашырыласаҡ, тип хәбәр итә ИТАР-ТАСС.\nИраҡта нефть йылға булып «аға»\nИлдә тәүлегенә 2,95 миллион баррель нефть сығарыуға ирешкәндәр, ә нефть министры Әбдел Кәрим Луаиби әйтеүенсә, йыл аҙағынаса был күрһәткесте 3 миллионға еткереү бурысы тора.\n«Ҡара алтын»ды сит илгә һатыу менән шөғөлләнеүсе дәүләт компаниялары экспорттың ошо айҙа тәүлегенә 2,185 миллион баррель тәшкил итеүен белдерә.\nБер һүҙ менән әйткәндә, Ираҡтың нефть тирәләй күҙаллауҙары ҙур − 2017 йылға бер тәүлектә 12 миллион баррель күрһәткесенә етмәкселәр. Нефть министрлығынан әйтеүҙәренсә, республика әлеге уңышҡа донъяның эре нефть һәм газ компанияларын йәлеп итеп өлгәшкән.\nФилипп атай булған\nРәсәй эстрадаһы «йондоҙо» Филипп Киркоров беренсе тапҡыр атай булыу бәхетенә ирешкән.\n44 йәшлек йырсы самаһыҙ шат икән. Сабыйҙың әсәһе уның күптәнге һәм, үҙе белдереүенсә, бик ышаныслы танышы. Әлбиттә, исеме сер итеп тотола, бары тик йәш әсәнең Америка гражданкаһы икәне билдәле. Киркоров, ваҡыты үтә тығыҙ булыу сәбәпле, ҡыҙын әле генә күрә алмай, ә Яңы йылдан һуң ғына барырға йыйына. Шуныһы ла бар: сабый тыуасағын Н. Басков, А. Пугачева һәм М. Галкин ғына белгән, хәҙер иһә барлыҡ йырсылар Филипҡа ихлас ҡотлауын еткерә.\nСығыу ваҡыты 29-11-2011, 12:54 | Ҡаранылар: 772\nАҒИҘЕЛДЕ БЫСРАТҠАН ӨСӨН – ШТРАФ


Етенгә тотонабыҙмы? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Етенгә тотонабыҙмы?\nЕтенгә тотонабыҙмы? 19.06.2018 // Иҡтисад\nҺуңғы осорҙа ауыл хужалығында борсаҡ, бойҙай, бәрәңге кеүек күнегелгән культураларҙан тыш рапс, люпин, киндер, етен кеүек үҫентеләргә лә иғтибар биреү кәрәклеге хаҡында йыш һүҙ ҡуҙғатыла. Был аңлашыла: барыһы ла үҙебеҙҙең илдә генә түгел, донъя баҙарында ҙур ихтыяж менән ҡулланыла. Йыш ҡына иген уңып, шунса уңыш алдыҡ тип ҡыуанһаҡ та, уның хаҡы төшөп, әллә ни табыш ала алмай ауыл эшсәне. Ә был культураларҙы үҫтереү файҙалы ла, ҡулайлы ла.\nКүптән түгел Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығында етен культураһы үҫеше буйынса йөҙҙән артыҡ белгес ҡатнашҡан кәңәшмәлә ошо хаҡта етди һөйләшеү булды.\nБаҙарҙа сифатлы етенгә ихтыяждың ҙурлығы, шулай уҡ ҡайһы бер төбәктәр иҡтисады өсөн ошо культураны комплекслы етештереү стратегик әһәмиәткә эйә булыуы хаҡында фекер әңгәмә алышыуҙар уҙҙы.\nӘйткәндәй, етен Рәсәйҙә борондан ауыл хужалығы культураһы булараҡ билдәле. Ул халыҡты кейендерҙе, ашатты, эш урындары барлыҡҡа килтерҙе. Өлкәндәрҙең: “Етен үҫтерҙек, етен ифрат уңғайны”, – тигән һүҙҙәре лә ошо хаҡта һөйләй. Ҡыҫҡаһы, илдең күп төбәктәрендә етен халыҡтың тормош рәүешенә әүерелгәйне. Әлбиттә, тәү ҡарауға ябай ғына күренгән был культураның ҡатнашлығынан тыш бөгөн дә армияны, флотты, атом һәм йыһан сәнәғәтен күҙ алдына килтереү мөмкин түгел. Пушкаларҙы етендән әҙерләнгән материал менән таҙарталар. Диңгеҙселәрҙең, нефтселәрҙең, янғын һүндереүселәрҙең, металлургтарҙың кейеме лә етендән етештерелә. Франция армияһы бөгөнгә ҡәҙәр етендән кейенә, ә американдар унан бәйләнгән носкиҙы өҫтөн күрә. Шулай булмаҫлыҡ та түгел, сөнки ныҡлығы, йылылығы, төрлө шарттарҙа ла бирешеп бармауы менән етенгә тиңләшкән туҡыма юҡ. Унан тегелгән махсус кейемдә радиация зонаһында 40 минутҡа тиклем булырға мөмкин, ә башҡа составлыла – иң оҙағы 15 минут. Тап шуның өсөн дә төрлө хәүефле һәм үтә яуаплы һөнәр эйәләренә тап етен ҡушылып тегелгән кейемде һайлайҙар. Бынан тыш, йорттар төҙөү, карап таҡталары диңгеҙ һыуына бирешмәһен, төньяҡ төбәктәрҙәге биналарҙы йылытыу өсөн етен ҡушылған төҙөлөш материалына өҫтөнлөк бирәләр, сөнки синтетик материал һалҡынды үткәрә, йылыны насар һаҡлай.\nАйырыуса оҙон сүсле етен целлюлозаһына ҡыҙыҡһыныу ҙур. Ул ағастан шаҡтай арзан, ә унан алынған материалдар металдан ете тапҡырға еңелерәк, шул уҡ ваҡытта ныҡлыраҡ та булыуы менән отошло. Уны экоавтомобилдәр корпусы элементтарына, юғары физик һәм химик күрһәткесле мамыҡ, марля, аҙыҡтарҙы төрөү өсөн серей торған әйберҙәр етештергәндә лә файҙаланалар.\nЕтенгә ихтыяж бөтә донъяла арта бара. Бары Ҡытай ғына йылына бер миллион тоннанан ашыу сүс етештерә. Тап шуға ла күп илдәрҙә был тармаҡҡа етди иғтибар бүленә. Хатта ҡайһы бер дәүләттәрҙең етен етештереү технологияһын өйрәнгән белгестәре үҙҙәренең хеҙмәтен сер итеп һаҡлай. Ә АҠШ менән Польша илдән етен сығарыуҙы сикләгән. Бары ҡайһы бер илдәр, мәҫәлән, Германия, Италия был туҡыманы ситкә һата.\nҮкенескә ҡаршы, һуңғы йылдарҙа Рәсәй ошо ҡиммәтле культураны шаҡтай юғалтты. Мәҫәлән, аҙаҡҡы 30 йылда етен эшкәрткән туҡыма предприятиеларының өстән ике өлөшө ябылған, ә ҡалғандары тулыһынса сит илдәрҙән импорт сеймал алыуға күскән. 1975 йылға тиклем төҙөлгән 67 етен орлоғо етештереү станцияһының бөгөн ни бары 12-һе генә эшләй, сөнки оҙаҡ йылдар эшкәртеүселәрҙең етенгә ихтыяжы кәмегәндән-кәмене, һөҙөмтәлә ауыл хужалығы эшсәндәре лә үҙ йүнәлешен үҙгәртеп, киңерәк файҙаланылған ҡыҫҡа сүс үҫтереүгә күсте, целлюлоза, медицина бинттары, авиация һәм автомобиль төҙөлөшө өсөн композиция ҡағыҙҙары һәм башҡа әйберҙәр етештерә башланы.\nБелгестәр етендең табышлы культура булыуын билдәләй. Етди шөғөлләнгәндә, Рәсәй өсөн ул йәнә экспорт тауары була ала. Мәҫәлән, былтыр Һиндостан баҙарында бер тонна етен 100 мең доллар торған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һуңғы йылдарҙа был юҫыҡта бөтөнләй туғарылдыҡ. Сәсеүлектәр хатта 52 мең гектар майҙан тирәһе генә тороп ҡалғайны. Шул уҡ ваҡытта АҠШ-та етен 160 мең гектар майҙанды биләй.\nҺөҙөмтәлә Рәсәй уны ситтән ташыны. Был иһә беҙҙең илдең яуапһыҙлығы, үҙендәге байлыҡты үҙе ҡуллана белмәүе хаҡында һөйләй. Хатта Белоруссияла ла етен Рәсәйҙән дүрт тапҡырға күберәк үҫтерелде. Ә бит был үҫемлеккә батша заманында уҡ ҙур иғтибар бирелгән. 1703 йылда Петр I Рәсәйҙә етен һәм киндер үҫеше хаҡында Указ сығара, һуңынан Екатерина II эште дауам итә. XX быуат башында был тәҡдим Дәүләт Думаһында ҡарала.\n– Беҙ баҙарҙағы хәл-торошто тикшерҙек һәм уның үҙгәреүен күрәбеҙ. Бөгөн ауыл хужалығы эшсәндәре, шулай уҡ туҡыу предприятиелары етен етештереүгә ҡыҙыҡһыныуҙың арта барыуын билдәләй. Рәсәйҙә етен тармағының ҡабаттан тергеҙелеүе өсөн тулы нигеҙ бар. Беҙ уны аяҡҡа баҫтырыу һәм эҙмә-эҙлекле үҫтереү өсөн һиҙелерлек ярҙам саралары күрҙек, – тип билдәләне кәңәшмәлә ул саҡтағы ауыл хужалығы министры Александр Ткачев.\nМәҫәлән, ҡыҫҡа сроклы һәм инвестиция кредиттары, етен предприятиелары комплексын яңыртыу һәм уға киткән сығымдарҙы тура ҡайтарыу, бер гектар майҙандағы етен һәм киндер сәсеүлектәренә 10 мең һум күләмендә ярҙам, берҙәм субсидия сиктәрендә булышлыҡ итеү. 2018 – 2020 йылдарға етен тармағына дәүләт ярҙамы 22 миллиард һум тәшкил итәсәк. “Был 2020 йылға етен сүсен йыйыуҙы өстән бер өлөшкә арттырып, 52 мең тоннаға тиклем еткерергә мөмкинлек бирәсәк”, – тине экс-министр.\nБындай күләм туҡыу сәнәғәте ихтыяжын тулыһынса тултырырға һәм баҙарҙа ихтыяж менән файҙаланылған сифатлы сеймалды – оҙон етен сүсен етештереүҙе көйләргә булышлыҡ итәсәк. Туҡыу предприятиелары вәкилдәре лә быға ҡыҙыҡһыныуын раҫланы. Улар түшәк кәрәк-ярағынан алып кейем-һалым, медицина һәм лак, буяу продукцияһы кеүек төрлө тауар етештереү өсөн етен алырға әҙер. Ауыл хужалығы, Сәнәғәт һәм сауҙа министрлыҡтары берлектә етенде күпләп үҫтергән төбәктәрҙә был культураны туҡыу комбинаты эргәһендә йәки тәрәнәйтеп эшкәртеү буйынса кластерҙар булдырыуҙы хуплауын белдерҙе. Ә ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары Джамбулат Хатуов иһә: “Кластерҙың етен сәскән хужалыҡтарҙы сеймалды беренсел эшкәрткән предприятиелар менән берләштереп тороуы һөҙөмтәле буласаҡ. Был етештереүселәр, инвесторҙар һәм төбәк етәкселәре өсөн дә аныҡ проектты тормошҡа ашырыуға бик файҙалы”, – тип билдәләне.\nБылтыр Рәсәйҙә етен сәсеүлектәре майҙаны 47,5 мең гектар тәшкил итеп, гектарынан 9,2 центнер уңыш алынған, бөтәһе 39 мең тонна тирәһе етен сүсе етештерелгән. Иң яҡшы һөҙөмтәләргә Омск өлкәһе (6,9 мең тонна), Смоленск өлкәһе (4,5 мең тонна), Алтай крайы (4,1 мең тонна), Тверь өлкәһе (4 мең тонна) өлгәшкән.\n“Илдә етен культураһын үҫтереүгә һәм етештереүгә ҡағылышлы көсәйтелгән саралар ыңғай һөҙөмтә бирәсәк”, – тип билдәләне сығыш яһаусылар. Мәҫәлән, Рәсәйҙең үҙәк өлөшөнән һәм Себергә ҡәҙәр етен сәскән 26 төбәктә кластерҙар төҙөүгә булышлыҡ ителәсәк. Был үҙ нәүбәтендә импортты алмаштырыу сәйәсәтенә, машина, химия, еңел сәнәғәт һәм иҡтисадтың башҡа тармаҡтарын нығытыуға ла тәьҫир итәсәк тип көтөлә.


«Мәктәпкә барырға ярҙам ит»\nРеспубликала ауыр тормош хәлендә ҡалған ғаиләләргә ярҙам маҡсатында ойошторолған акция аҙағына яҡынлаша. Уның барышында, район-ҡалаларҙағы комплекслы социаль ярҙам үҙәктәренә мәкәтәп-кәрәк яраҡтары тупланды. Улар барыһы ла, исемлеккә ярашлы мохтаждарға бушлай таратыласаҡ. Һәр йылдағыса республика халҡы акцияға битараф ҡалманы. Сара барышында быйыл Украина ҡасаҡтарының балалары өсөн дә ярҙам тупланды.\nҒәлиә Булгакова, Ленин районының комплекслы социаль ярҙам үҙәге етәксеһе: «Бөгөн 15 ғаилә саҡырылды. Аҙна дауамында ярҙамға мохтаждарҙың барыһыла беҙҙең үҙәктән үҙҙәренә тәғәйен әйберҙәрҙе аласаҡ. Был категорияға 26 ғаилә ҡарай».


Киләсәккә бер аҙым\n4 Июнь 2021, 11:57\nМарт һәм апрель айҙары минең өсөн мажараларға бай һәм фәһемле булды. Беҙ, гимназия уҡыусылары, тәүҙә Ҡазанға сәйәхәт ҡылып, ер-һыу күреп, үҙебеҙҙе күрһәтеп ҡайттыҡ.\nКүрше Татарстан Республикаһы беҙҙе һалҡын елле көндәре менән ҡаршы алды. Әйткәндәй, сәйәхәтебеҙ Бауман урамынан башланды. Ҡазан – бик боронғо ҡала, Ҡол-Шәриф мәсете – бигерәк тә һоҡландырғыс архитектура ҡомартҡыһы, төҙөлөшө лә үҙенсәлекле. Ҡазан Кремлен дә күрергә насип булды. Ләкин бында килеүҙең маҡсаты икенсе ине, беҙ Лобачевский исемендәге халыҡ-ара фәнни-практик конференцияла үҙебеҙ яҙған ғилми эштәр менән сығыш яһарға тейешбеҙ. Ҡазан федераль университеты тарафынан үткәрелгән сарала төрлө секцияларҙа сит өлкәләрҙән, Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән килгән йәш ғалимдар көс һынашты. Синыфташым Рушана Хисаметдинова, һигеҙенсенән Данияр Ғафаров тарих секцияһында уңышлы сығыш яһап – сертификатҡа, ә мин лингвистика менән бәйле секцияла «Билингва булыу яҡшымы?» темаһына яҙған эҙләнеү эшем менән III дәрәжә дипломға лайыҡ булдым.\nИкенсе сәйәхәтебеҙ төньяҡ баш ҡалабыҙ Санкт-Петербургҡа ине. Беҙ был юлы «Үҙеңдә ғалимды ас» Бөтә Рәсәй конференцияһында ҡатнаштыҡ. Унда Әбйәлил районынан Альбина Ринат ҡыҙы Мулләхмәтова һәм Мәүлиҙә Камил ҡыҙы Мәхийәнова етәкселегендә юлландыҡ. Был сәйәхәттә барыбыҙға ла беренсе тапҡыр самолётта осоу бәхете тейҙе. Санкт-Петербург шул тиклем һоҡланғыс, һәр урам – үҙе бер тарихи ҡомартҡы. Ҡала үҙе асыҡ һауалағы бер мөғжизәле музей кеүек ине. Бер күреп тә, ҡарап та туя алмаҫһың. Төрлө ғилми-эҙләнеү эштәре менән сығыш яһап, ҙур уңышҡа ирешеп, башҡаларҙы һоҡландырып ҡайттыҡ. Асҡарҙағы 1-се мәктәптең X cиныфынан Арыҫлан Сафин һәм беҙҙең гимназияның VIII cиныф уҡыусыһы Алһыу Рәхимова – II, Дарина Сәғитова менән мин III урын алдыҡ. Ә унынсынан Айлина Рамаҙанова, Диана Ырыҫйәнова, һигеҙенсенән Данияр Ғафаров, Диана Таһирова дипломант исеменә лайыҡ булды. Фәнни эштәребеҙҙең йыйынтыҡта баҫылыуы – үҙе бер ғорурлыҡ!\nБында беҙ башҡа милләт балаларына, белемебеҙҙән тыш, үҙ һөнәрҙәребеҙҙе лә күрһәттек. Диана Таһирова башҡорт халыҡ бейеүе «Тыпырҙаҡ» менән таң ҡалдырһа, Алһыу Рәхимова башҡорт көйөн скрипкала уйнап, бар залды әсир итте, ә мин йыр башҡарҙым.\nСараны ойоштороусылар беҙгә ҡарата маҡтау һүҙҙәрен әйтте, Башҡортостаныбыҙҙы күрергә, тарих һәм мәҙәниәтебеҙ менән яҡындан танышырға теләүҙәрен белдерҙе. Төрлө экскурсияларҙа йөрөнөк: төнгө Нева йылғаһы буйлап теплоходта йөҙөү һәм күперҙәрҙең асылыуын күреү онотолмаҫлыҡ тәьҫорат ҡалдырҙы. «Аврора» крейсеры – үҙе бер тарих. Бөйөк яҙыусыларҙың өйҙәрен күрҙек. Пётр I нигеҙ һалған ҡалала булыу күңелебеҙҙе байытты, беҙ үҙ төйәгебеҙгә ҡанатланып ҡайтып төштөк.\nБыл фәнни-ғәмәли конференцияларҙа ҡатнашыу киләсәгебеҙгә бер аҙым һымаҡ булды. Бер башҡа үҫтек, үҙебеҙҙе Башҡортостаныбыҙҙың йәш ғалимдары итеп хис иттек. Беҙгә фатиха биргән атай-әсәйҙәребеҙгә, район мәғариф бүлегенә, гимназия етәкселегенә, остаздарыбыҙға ҙур рәхмәт.\nОшондай аралашыуҙар, осрашыуҙар беҙгә бик оҡшай. Артабан да беҙҙе яңы үрҙәр, асыштар көтөп кенә торһон ине.\nX «А» синыфы уҡыусыһы.\nАсҡарҙағы Таһир Күсимов исемендәге гимназия.


Башҡортостанда ЮХХДИ хеҙмәткәрҙәре тишереүҙәр үткәрәсәк\nКиләһе ике көндә ЮХХДИ хеҙмәткәрҙәре Башҡортостан юлдарында күләмле тикшереүҙәр үткәрә. Профилактика сараһының төп маҡсаты - водителдәрҙе юл хәүефлеге ҡағиҙәләрен үтәргә саҡырыу һәм иҫерек килеш руль артына ултырыусыларға ҡаршы көрәш алып барыу.\n02 мар, 15:54\nБашҡортостанда былтыр юғалған ҡатын табылды\nБижбүләк районының Ҡушйылға ауылынан Светлана Мөлдрәкованы эҙләү уңышлы тамамлана.\n02 мар, 14:51\nЯл көнөндәрендә һауа торошо менән хәлдәр нисек була?\nИртәгә көндөң аяҙлы-болотло булыуы, урыны менән бер аҙ ҡар яуыуы көтөлә.\n02 мар, 14:45\nХЕҘМӘТ КЕШЕЛӘРЕ ҠУЛ ҠАУШЫРЫП УЛТЫРЫРҒА КҮНЕКМӘГӘН\nДүртөйлө районында мәҫәлән Яҙғы-сәсеү кампанияһына әҙерлек октябрҙә үк старт ала. Төбәктә урып-йыйыу эштәре тамамланыу менән техниканы төҙөкләндереү башлана. Дүртөйлө ҡалаһында урынлашҡан ауыл хужалығы техникаһын ремонтлау оҫтаханаһында ҡышҡы миҙгелдә 20-ләп комбайн төҙөкләндерелә. Улар араһында тармаҡтың башҡа техникаһы ла бар.\nБыйыл респулика урмандарында янғын хәүефһеҙлеген күҙәтеү эшен пилотһыҙ осоу аппараттары алып барасаҡ\n2017 йылдағы тәжрибә был алымдың һөҙөмтәлелеген иҫбатлаған. Был турала Республика башлығы бөгөн Өфөлә, Волга буйы федераль округвнда урман ресурстарын файҙаланыуған арналған кәңәшмәлә белдерҙе.\n02 мар, 13:55\nӨфөлә енәйәтселәр оло йәштәге кешене зыяратта бәйләп ҡалдырып киткәндәр\nҒафури районы кешеһе талау, кеше урлау һәм уны үлтереү ниәтендә ғәйепләнә.\n02 мар, 13:43\nБашҡортостанға Рәсәй Президентының Волга буйы федераль округының тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич килә\nМихаил Бабич Өфөгә иртәгә, 2 мартта, килә. Был турала Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиллектең матбуғат-хеҙмәте хәбәр итте.\n02 мар, 12:12\nРеспублика прокуратураһы Өфөләге төҙөлөш майҙандарының береһендә биш кешенең ғүмере өҙөлөүенә бәйле, тикшереү эшен башланы\nБилдәле булыуынса, тимер будка эсендә һөрөм еҫенә ағыуланып Корея граждандары һәләк була. Улар Блюхер урамындағы күп ҡатлы йорт төҙөлөшөндә ҡатнашҡан. Объект «Сальвия» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте иҫәбендә. Хеҙмәт килешеүе буйынса сит ил вәкилдәре штукатур һәм маляр булып эшләгән.\n01 мар, 21:59\nӨфөлә сығарылыш курс студенттары өсөн кадрҙар форумы үтә\nЮғары уҡыу йорттарын тамамлаусылар унда эш биреүселәр менән танышып, резюмелар ҡалдыра ала.\n01 мар, 21:03\nБөгөн башҡорт ғаиләһе көнө уңайынан Өфөлә өлгөлө парҙар «Ғаилә- туған тел һаҡсыһы» фестиваленә йыйылды\nСарала ҡатнашыусыларға Рөстәм Хәмитовтың ҡотлау хаты уҡып ишеттерелде.\nСалауат районында яңы геопарк барлыҡҡа киләсәк\nБөгөн төбәккә фәнни экспедиция юлланды.\nБөгөн Өфөнөң Чесноковка биҫтәһендә уҡыусылар араһында икенсе тапҡыр «Хәүефһеҙлек мәктәбе-2018» тип аталған ярыштар үтте\nБәйгелә баш ҡаланың һәр районынан икешәр команда ҡатнашты. Уҡыусылар үҙ көстәрен тиҫтәгә яҡын этапта һынаны. Быйылғы сара Бөтә донъя граждандар оборонаһы көнө һәм Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы системаһында хәүефһеҙлек мәҙәниәте йылына арналды. Ҡыҙыу ярыш барышын беҙҙең ижади төркөм күҙәтте.\n01 мар, 20:08\nӘбйәлилдә йәштәр форумы\nҺуңғы йылдарҙа Башҡортостанда йәштәр араһында төрлө осрашыуҙар йыш ойошторола. Улар өсөн универсаль майҙанда төрлө идея һәм проекттар яҙыла.\n01 мар, 20:02\nБыйыл Баймаҡ районында 300-гә яҡын сығарылыш синыфы уҡыусыһы Берҙәм дәүләт имтихандарын тапшырасаҡ\nТәүге һынау имтихандары яҙғы каникул осоронда үтә. Ошо көндәрҙә Бөтә Рәсәй акцияһы сиктәрендә имтихандарҙы 11-се синыфтарҙың ата-әсәләре тапшырып ҡараны һәм төп фәндәр буйынса үҙҙәренең белемдәрен тикшерҙе. Был турала тулырак артабанғы яҙмала.\n01 мар, 19:47\nРеспубликаның төп телеканалында яңы фотоконкурс\nХалыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө алдынан коллегаларыбыҙ, «Сәләм» тапшырыуы хеҙмәткәрҙәре «Йоматау» шифаханаһына ете көнгә ике кешелек путевка уйната.\n01 мар, 19:02