Ҡөръән уҡыусыға талаптар | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > вәғәздәр > Ҡөръән уҡыусыға\n« Һөйөнөс көйөнөскә әйләнмәһен\n“Беҙ ниңә йәшәйбеҙ?” »\nҠөръән уҡыусыға талаптар\nПәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд Мостафа ﷺ үҙенең бер хәҙисендә: «Өйҙәрегеҙҙә Ҡөръәнде мөмкин тиклем күберәк уҡығыҙ. Сөнки Ҡөръән уҡылмаған өйҙә яҡтылыҡ аҙ, яманлыҡ күп була һәм унда күңелһеҙ һәм борсоуло йәшәй», — тип әйткән. Ҡөръән уҡыуҙың ни тиклем әһәмиәтле икәнен аңлатыу өсөн, моғайын, ошо хәҙис етә торғандыр.\nМөьмин-мосолман Ҡөръән уҡыуҙан күңел тыныслығы, ауырыуҙарына шифа һәм иң әһәмиәтлеге тормошонда тура юл таба. Шуның өсөн беҙ Ҡөръәнде өйрәнергә һәм даими уҡырға тейеш. Ҡайһы бер кешеләр, борсолоп: «Дөрөҫ уҡыйым микән? Еренә етә микән?» — тип һорауҙар бирәләр. Әлбиттә, был борсолоу урынлы. Аллаһ Раббыбыҙ Ҡөръәндә (73 сө «Мүззәммил» сүрәһе, 4 се аят):\n4. وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتِيلًا\n«Үә раттилил-Ҡур'әәнә тәртииләә», йәғни: 4.Ҡөрьәнде көйләп, (асыҡ итеп) уҡы.«Ҡөръәнде тәртил менән уҡығыҙ», тип белдерҙе. Ғалимдар был «тәртил» тигән һүҙҙе: «Тәртип менән, тәжвид менән ашыҡмайса, кеше һүҙҙәрҙе дөрөҫ итеп аңларлыҡ асыҡ итеп уҡыу», — тип тәфсир ҡылалар. Шуның өсөн дә Ҡөръәне тәжвид менән уҡырға кәрәк. Өйрәнгәндә хәрефтәрҙең дөрөҫ әйтелешен һәм уҡыу ҡағиҙәләренә иғтибарлы булыу мөһим. Үҙендән үҙең үҙләштереүгә ҡарағанда, бер белгән кешенән өйрәнеүең хәйерлерәк.\nҠөръәнде йәки уның сүрәләре яҙылған китапты ҡулға тотоп уҡығанда тәһәрәтле булыу шарт. Ҡөръән аяттарын күңелдән уҡығанда тәһәрәтле булыу талап ителмәһә лә, тәһәрәтле булһаң, сауабы күберәк. Ҡөръән тыңларға аш-һыу табынына барыусылар ҙа тәһәрәтле икән, шулай уҡ сауаплыраҡ булалар. Ғөсөлһөҙ килеш китапҡа ҡарап та, күңелдән лә Ҡөръән уҡыу дөрөҫ түгел.\nҠайҙалыр тәһәрәт алырға мөмкинлегең булмаһа, Ҡөръәнде йәки уның сүрә-аяттар яҙылған китапты танышыу йәки һатып алыу ниәте менән ҡулға алып ҡарарға була, ул ваҡытта был хәл — мәкруһ. Әммә Ҡөръән йәки уның сүрә-аяттар яҙылған китаптарҙы тәһәрәтһеҙ килеш уҡыуҙы ғәҙәт итеп алырға ярамай, сөнки харам була ул.\nМөмкинлек булғанда Ҡөръәне ҡиблаға табан ултырып уҡыу сауаплыраҡ. Табында иһә йәмәғәткә (мәжлескә килеүселәргә) ҡарап ултырып уҡыла. Ҡөръән уҡылған урынға Аллаһтың рәхмәт фәрештәләре килеп, уҡыусыға ла, тыңлаусыларға ла хәйер-доға ҡылып торалар. Ҡөръән уҡыу тамамланғас, фәрештәләр һәм беҙ ҡылған доғаларыбыҙ тура килһә, уларҙың ҡабул булыуына өмөт бар. Әгәр ҙә инде изге Китап уҡылған ерҙә кешеләр тейешле кейемдә булмаһалар, фәрештәләр килмәй икән. Шуға доғабыҙҙы ҡабул булыуына шик тыуа. Шуның өсөн дә Ҡөръән уҡыусы кеше ҡатын-ҡыҙҙарға яулыҡ бәйләргә, оҙон еңле күлдәк кейергә, иҙеүҙәрен, балтырҙарын ҡапларға ҡушһа, үпкәләмәҫкә кәрәк. Сөнки өҫтәл әҙерләп, Ҡөръән уҡытыуҙың сауабы ошо сәбәптәр арҡаһында ғына бик күпкә, кәм булырға, йәки бөтөнләй булмаҫҡа ла мөмкин. Тимәк, тейешле кейем менән булған кешеләргә уҡылған Ҡөръән сүрә-аяттары бәрәҡәтте арттыра һәм ауырыуҙарына шифа була. Аллаһ Раббыбыҙ Ҡөръәндә (17-се «Бәни Исраил» сүрәһе, 82-се аят):\n« 82. Үә нүнәззилү минәл-Ҡур'әәни мәә һүүә шифәә'үү-үә рахмәтүл-лил-мүьминиинә үә ләә йәзиидү-ҙҙаалимиинә илләә хасәәраа.», йәғни: «Аллаһты таныусы мөьминдәр Ҡөръән аяттарынан шифа табалар, Аллаһҡа ҡарышыусыларҙың, (Хаҡ Тәғәлә ҡушҡанды үтәмәүселәрҙең) хәсрәте артыр», — тип белдерҙе...\nҠайһы ваҡыт һорау бирә: «Урыҫ (кирилица) хәрефтәре менән яҙылғандан ҡарап Ҡөръән уҡыу дөрөҫмө?» тип. Шишмә һыуы эсергә мөмкинлек булмағанда, һыу үткәргестән һыу эсеүселәрҙе, һыу булмағанда тәйәмүм менән намаҙ уҡыусыларҙы ғәйепләп булмаған кеүек, өйрәтер кешеһе булмағанда, урыҫ хәрефенән ҡарап уҡыусыны ғәйепләп булмай. Ҡайһы берәүҙәр: «Урыҫ хәрефе менән яҙылған Ҡөръәндән Уны тултырыу (бағышлау) дөрөҫмө?» — тип тә һорайҙар. Үҙегеҙ, атай-әсәйегеҙ өсөн булғанда уны ла ғәйепләп булмай. Кеше өсөн уҡыу шөбһәле. Сөнки: «Ғәрәп хәрефтәрен өйрән», — тиһәң, «Ваҡытым юҡ», — тип яуап бирә. Ә бөтөн Ҡөръәнде урыҫ хәрефе менән генә булһа ла уҡып сығыу өсөн күпме ваҡыт кәрәк. Иң ҙур сауаб ғилем алыуҙа. Әммә хәреф өйрәнгән өсөн аҡса бирмәйҙәр, ә урыҫ хәрефенән генә булһа ла уҡыһаң, нимәлер «эләгергә» мөмкин. Хәреф өйрәнергә мөмкинлеген була тороп, урыҫ хәрефе менән генә баҫылған китаптан уҡыуҙы ғәҙәт итеп алған кешене сауаб ала тип булмай.\nӨйрәнергә мөмкинлеге булмаһа, икенсе хәл. Ауылда бер уҡыусы ла булмаһа, уҡымауға ҡарағанда, кемдең дә булһа үҙ өҫтөнә алып, урыҫ хәрефле китаптан булһа ла ҡарап уҡыуы, әлбиттә, яҡшы, ярай ғына түгел, кәрәк тә. Әйткәнемсә: һыу булмағанда тәйәмүм менән намаҙ уҡыу кеүегерәк. Әммә тәйәммүмдең бер яғы бар. Әгәр һыу барлыҡҡа килде иһә, тәйәмүм дөрөҫ булмай. Шуның кеүек, әҙерлекле, белемле, ғәрәп хәрефенән ҡарап, тәжвид менән уҡый белеүсе булғанда, кешеләрҙә урыҫ хәрефле Ҡөрьәнгә ҡарап уҡып йөрөү дөрөҫ була алмай. Аллаһтың барлығына һәм берлегенә, Әхирәт көнөнә инанған кеше был эште эшләмәҫ. Эшләһә лә, рөхсәт менән генә эшләр. Быны уҡыусы ла, уҡытыусы ла иҫтән сығармаһындар ине.\nҠөръән уҡыу ике төрлө була. Береһе үҙең өсөн, икенсеһе кеше үтенгәне өсөн. Ҡөръән уҡыусыға — бер хәрефкә 10 сауаб, тыңлаусыға бер хәрефкә — бер сауаб. «Ҡөръәне өйрәнгәндә аҙапланып уҡыусыға сауаб икеләтә булыр», тигән хәҙис тә бар. Тимәк, ауыр тип тормаҫҡа, яңынан-яңы аяттарҙы өйрәнергә һәм уҡырға кәрәк икән. Намаҙ уҡығандан һуң, үҙең өсөн, ғаилә тыныслығы өсөн, һинән доға өмөт итеүсе әруахтарҙың рухы шат булһын өсөн, Ҡөръән уҡыуҙа, һис шикһеҙ, гонаһ юҡ, хатта ҡайһы бер ерҙәре килешеп етмәһә лә. Уҡыу — бер ҙә уҡымауҙан хәйерлерәк. Дөрөҫ итеп уҡыу хата уҡыуҙан хәйерлерәк. Шуға күрә лә Ҡөръән аяттарын уҡыуыңды берәр белгән кешегә даими тыңлатып, дөрөҫләтеп тороу мөһим. Уҡыған өсөн дә, өйрәнгән өсөн дә, хатаңды тырышып төҙәткән өсөн дә сауаб бар. Тимәк, күберәк уҡыу кәрәк. Уҡыған һайын шымарабыҙ, яттан өйрәнеү өсөн дә еңел була. Һәр кем күпмелер сүрәне яттан белергә тейеш. Сөнки намаҙҙа сүрәләрҙе күңелдән уҡыйбыҙ. Ҡиәмәт көнөндә Ҡөръән аяттары: «Йә, Раббыбыҙ, был кешеңде утҡа һалма, уның күңелендә Һинең һүҙең булған аяттар бар», — тип әйтерҙәр ти. Күберәк аят ятлаһаң, шул тиклем аяттар беҙҙең өсөн Аллаһтан шәфәғәт һораясаҡтар. Билдәле, ҡарап уҡыу ҙа сауаблы, әммә бер көн күреүебеҙҙең насарайыуы бар, уҡ ваҡытта ҡарап уҡып булмай, күңелдән белгәндәрҙе уҡып ҡәнәғәтләнергә ҡала.\nҠөръән уҡыуҙың әһәмиәтен Ғабдулла Туҡай ҙа күп шиғырҙарында иҫкәртте. Шуларҙай береһе:\nҠөръән алып уҡыһам,\nСәждәләргә ятам, тәсбих әйтәм,\nКитә күңелем тулған тау-тау ҡайғы\nбарлыҡ борсоуҙарынан сафланам.\nТәңремдән көтәм сикһеҙ рәхмәт,\nәллә нәмәләрҙән һаҡланам.\nБеҙ ҡайһы ваҡыт кешеләр үтенесе менән кемгәлер барып Ҡөръән уҡыйбыҙ. Был осраҡта инде талаптар күберәк. Иң беренсе — Ҡөръән уҡыусы биш ваҡыт намаҙ эйәһе, икенсенән, Ҡөръәнде тәжвид ҡағиҙәләренә тура килтереп уҡый белеүсе, өсөнсөнән, үҙе Ҡөръән менән ғәмәл ҡылыусы һәм башҡаларҙы ла аяттар менән вәғәзләп, изге ғәмәлдәр ҡылырға өндәүсе булырға тейеш.\nАллаһ Раббыбыҙ Ҡөръәндә (38 се «Сад» сүрәһе, 87, 88-се аяттар):\n« 87. Ин һүүә илләә ҙикруль-лилғәәләмиин.\n88. Үә ләтәғләмүннә нәбә'әһү бәғдә хиин»,\nйәғни: «Ҡөръән ғәләмдәргә зикер, вәғәҙ һәм диндер. Унда яҙылған хәбәрҙәрҙең, хаҡ икәненә хәҙер һеҙ һуңыраҡ ышанырһығыҙ. Донъяла белмәһәгеҙ, Ахирәттә белерһегеҙ», — тине. Ҡөръән уҡып та, белгәне менән ғәмәл ҡылмаусыларҙы Пәйғәмбәребеҙ ﷺ арҡаһына китап тейәгән ишәк менән тиңләне. Мәғәнәһен белмәйенсә, кешеләрҙе вәғәҙләмәйенсә Ҡөръән уҡыу ул тауыш сығарыу кеүек кенә. Хикмәт аяттарҙы аңлап, улар менән вәғәзләүҙә. Һәр кемдең өйөндә Ҡөръән менән бергә уның тәфсире лә булырға тейеш.\nНамаҙ ваҡыты етә. Шул саҡ намаҙға баҫмайынса, Ҡөръән уҡып ултырыу һис тә дөрөҫ түгел. Ҡөръән уҡыусыға ла, Ҡөръән табыны әҙерләүсегә лә быны иҫтә тоторға кәрәк. Рамаҙан айында ауыҙ асҡас, иң элек ахшам намаҙы уҡылырға тейеш. Фарыз намаҙҙы ҡалдырып, Ҡөръән уҡып ултырһаң — рия (кешегә күрһәтеү өсөн, ялғандан ғына эшләү) була. Кемдер намаҙ ваҡытына табын әҙерләп, ҡунаҡ йыйған икән, үҙендәме йәки күршеһендәме намаҙ уҡыу өсөн урын әҙерләп ҡуйыу кәрәк.\nАллаһ Раббыбыҙ Ҡөръәнде кешеләргә туранан-тура юлды күрһәтер өсөн, хаҡикәтте ялғанынан айырып, дөрөҫ итеп йәшәү өсөн иңдерҙе. Беҙ Ҡөръән аяттар менән вәғәзләнеп, нимәнең хәләл, нимәнең харам икәнен, нимәнең фарыз икәнен белеп һәм тормошобыҙҙа Аллаһ ҡушҡандарҙы үтәп, тыйғандарынан һаҡланып-тыйылып йәшәргә тейеш. Ҡөръән уҡып та, уның менән ғәмәл ҡылмаһаҡ — монафиҡ (ике йөҙлө кеше) булабыҙ, Аллаһ һаҡлаһын. Монафиҡтың хәле кәферҙекенән дә насар. Бөгөн ҡайһы берәүҙәрҙең мәсеткә намаҙға йөрөмәйсә, Ҡөръән уҡып, исем ҡушып йөрөүҙәре лә монафиҡлыҡ ғәләмәте.\nМәшһүр ғалим Әҙһәм Ибраһим да доға ҡабул булмауҙың бер сәбәбе итеп, «Ҡөръән уҡыйһығыҙ, әммә белгәнегеҙ менән ғәмәл ҡылмайһығыҙ», тигән. Әгәр ҡунаҡ йыйып, Ҡөръән уҡытабыҙ икән, йортобоҙға бәрәҡәт иңһен тиһәк, әлбиттә, Ҡөръән менән ғәмәл ҡылыусыны саҡырып уҡытыу кәрәк.\nАллаһ Раббыбыҙ ҡылған ғибәҙәттәребеҙҙән риза булып, хата-кәмселектәрҙе ғәфү итеп, уҡыған Ҡөръәндәребеҙҙе ҡабул ҡылһа ине. Үҙебеҙгә лә, балаларыбыҙға ла, яҡындарыбыҙға ла, етәкселәребеҙгә лә Ҡөръән менән ғәмәл ҡылып, сәждә әһеле булып, донъяла рәхәт йәшәүҙәребеҙҙе насип ҡылһа ине. Ошо бер миҙгел генә булған доньянан мәңгелеккә күскәндә иманыбыҙҙы юлдаш итеп, Аллаһтың йәннәттәрендә лә осрашыуҙарыбыҙҙы насип итһә ине.\nБыл донъяла оноторға ярамаған бер генә нәмә бар Ул — Аллаһ. Әгәр бар нәмәне онотҡанда да Ул иҫеңдән сыҡмаһа борсолма. Әгәр нәмәне хәтерләһәң дә, ниндәй генә бөйөк эштәр эшләһәң лә Уны онотһаң, һин бер нәмә лә эшләмәгән кеүек булаһың.\nӘгәр батша һине берәр ергә йомош менән ебәреп, һин уны үтәмәһәң, унда ниндәй, гүзәл эштәр эшләһәң дә, ошо бер сәбәп арҡаһында уның алдында бер нәмә лә эшләмәүсе булып иҫәпләнәсәкһең.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 24.09.2018 в 01:30, и размещена в категории вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Башҡорт аҡ май кеүек » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Әҙәби күстәнәс » Башҡорт аҡ май кеүек\nБашҡорт аҡ май кеүек 26.12.2018 // Әҙәби күстәнәс\nТел дә тел тип күп һөйләйбеҙ. Башҡортлоҡ телдә генә кеүек күрә башлай ҡайһы берәүҙәр, ә үҙҙәренең фиғеле төптө башҡорт түгел. Башҡорт телен өйрәнгән сит милләт кешеһен хәтерләтә улар.\nТел белмәй ҙә асылы менән башҡорт булып үҫеп еткән әллә күпме ҡала башҡорто бар. Тел белмәү сәбәптәре ул кешелә генә түгел, ата-әсәһе тырышмағандан да түгел, хатта насар ишетеү арҡаһында ла (өндәрҙе ишетмәй, шуға күрә әйтә алмай), ниндәйҙер ауырыу арҡаһында ла теле оҙаҡ сыҡмай, телде өйрәнә алмаған кешеләр була.\nТелде белеү бик мөһим, әммә асылыбыҙ башҡорт булып ҡалыу унан да мөһимерәк! “Башҡорт аҡ май кеүек, – тигәйне бер саҡ бер танышым. – Аҡ май – иң тәмле май, әммә боҙолһа ағыуға әйләнә”.\nИмеш, яңыса йәшәргә өйрәнәбеҙ тип беҙ бик күп яман ғәҙәттәргә өйрәнәбеҙ. Ситтәрҙән өйрәнәбеҙ икән – яҡшыһын өйрәнәйек, туғандар! Боҙолмайыҡ, аҡ май боҙолһа ағыуға әйләнә икәнен онотмайыҡ!\nМилләт хаҡына, туған тел хаҡына турғай суҡышындай бер нәмә ҡылһалар, бар донъяға шуны яр итеп, мин бына шуны эшләнем, ә ниңә тегеләр шулай итмәгән, былар былай итмәгән тип кеше күҙен суҡырға тотонған бәндәләр күренә башланы. Эшләгәнһең икән – был бит һинең бурысың!\nҺәр башҡорт милләт хаҡына көсөнән килгәнен эшләргә бурыслы, милләт тип уйламаһа, ата-бабам хаҡына, улар рухына тип эшләһен! Шул уҡ ваҡытта башҡалар эшләгәнде күрә лә белмәй улар!\nРәми Ғариповтың туған тел тураһындағы шиғырын килтереп сығаралар ҙа, ә ниңә бөгөнгө яҙыусылар шулай яҙмай, тиҙәр! Яҙалар, бик көслө әҫәрҙәр бар! Тик уҡымайһығыҙ бит, дәғүә белдереүселәр! Юғиһә, белер инегеҙ!\nМилли мәсьәләлә ваҡ нәмә юҡ, фил сысҡандан юҡҡа ҡурҡмай. Шуға күрә һәр кемебеҙ ҡулынан килгәнен эшләргә тырышһын.\nКем әле Википедия ирекмәне түгел – шунда саҡырам. Хәҙер виртуалда беҙҙе донъяның төрлө тарафтарынан инеп уҡыйҙар, телебеҙҙе белмәгәндәр машина тәржемәһе аша уҡый. Яндекс та википедистар ярҙамында тулылана, камиллаша, тик ул әле ныҡлы эшләүҙе көтә.\nҮҙебеҙ хаҡында һөйләйек! Үҙебеҙҙе үҙебеҙ ҙә беләйек, башҡорт булып тыуыу ғына етмәй, башҡорт кем ул тигән һорауға ла яуап бирә беләйек, өйрәтәйек.\nХәҙер һайлауҙарҙа туған телдә бюллетень менән тауыш бирергә теләүселәр арта.\nМеталлургия комбинатында бик тәнҡитләргә яратыусы ағай була торғайны. Шул һайлауға татар телендә бюллетень таптырып алған. Үҙе шуның һыртына етәкселекте тәнҡитләп әллә нәмәләр яҙып бөткән. Ҡултамға ҡуймаған. Кем яҙғанын асыҡлағандар ҙа, әйҙә йөрөттөләр уны клевета яҙған тип. Кеше, ҡайҙан белгәндәр, тип аптырашҡан булды. Татар телендә бюллетень таптырыусы бер үҙе булғандыр инде, уны асыҡлау ҡыйынмы ни.\nБыл 70-се йылдарға тиклем булды.\nБер йылы Мәскәүҙә күп балалы ғаиләләргә бағышланған ниндәйҙер сара булды. Бүләктәр тапшырылғанды “Беренсе” каналдан күрһәттеләр. Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән килгәйнеләр. Бүләк алғандарҙың бисәләре сыға ла һөйләй, сыға ла һөйләй. Сират кавказдарға етә башланы. Үәт, мин әйтәм, хәҙер ирҙәр һөйләйәсәк! Тап шулай булды ла – ғаилә башлыҡтары сығып һөйләне! Матур һөйләнеләр, хатта күҙҙән йәштәр сыҡты – бына бит атай тәрбиәһе!\nБеҙ кем тәрбиәләйбеҙ?\nКүрше йәшәгән ике бер туған әбейҙе белә инем. Икеһе лә бик оло йәштә, туҡһанға етеп баралар, әммә ныҡ ҡыналар, тик ултырмайҙар.\nБер хәлдәрен белеп китәйем тип юл ыңғай инһәм, береһе өйҙә юҡ, икенсеһе һуҡрана-һуҡрана бәрәңгенән ҡорт йыйып йөрөй. Апаһына зарлана: ҡортон йыя ла минең яҡҡа ырғыта, ти. Үҙе лә шулай иттеме-юҡмы, гонаһына инмәйем, аралағы кәртә янында йөрөй ине былай.\nСабый аҡылы ингәнсе йәшәргә яҙмаһын ине.\nТуҡтаным, тутҡаным, туҡраным.\nАвтор: Рубриканы Гүзәл СИТДИҠОВА алып бара\nАрҙаҡлы шәхестәр 22.01.2019 // Әҙәби күстәнәс\n“Оло Эйек ҡыҙы”н уҡығас......\n“Ыласындар сөйөр башҡортомдоң яурынына ҡоҙғон ҡунмаһын” 08.01.2019 // Әҙәби күстәнәс\nКеше менән кеше араһында айырма булған кеүек, милләт менән милләт араһында ла айырма бар....\nФольклористика ҡаһарманы 08.01.2019 // Әҙәби күстәнәс\n1964 – 1969 йылдар арауығында Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында белем алған...\nНәшриәттә – “Иҙел ҡыҙы” 02.10.2018 // Әҙәби күстәнәс\nБашҡортостан “Китап” нәшриәтендә яҙыусы, педагог һәм журналист Земфира Аҡбутинаның “Иҙел ҡыҙы”...\n“Был донъяның мең нурынан һарҡҡан Шиғриәттер – күңел дауаһы” 02.10.2018 // Әҙәби күстәнәс\nЮҡҡа ғына тәүге мөхәббәт тип аталмай был тойғо. Ҡулымда — З. Биишева исемендәге “Китап” нәшриәтендә...\nАБДУЛЛА СОЛТАНОВҠА 25.09.2018 // Әҙәби күстәнәс\nҺауа тығыҙ. Ағымына уның Ҡаршы ҡуйғаныңда күкрәкте, Ул йәшенле күктәр Нисәнсе ҡат Аң-ғәмеңде һинең...\nЭлек һәм хәҙер 11.09.2018 // Әҙәби күстәнәс\nҺуңғы ваҡыттарҙа Ғүмәр Бәхтиәр улы ауыр уйҙарға йыш бирелә. Үткән ғүмерен иҫенә төшөрә лә “их” тип...\n“Быуат ҡанатында”: милләт, шәхес азатлығы, халыҡ бәхете 03.08.2018 // Әҙәби күстәнәс\nМарс Нуриевтең исеме әҙәбиәт донъяһында китап уҡыусыға прозаик та, шағир ҙа, публицист булараҡ та...\nГөлнур ЯҠУПОВА: ЙЫРТҠЫС ҠАНЫ 06.07.2018 // Әҙәби күстәнәс\nӘҫәрҙән өҙөк Асанай! Хыялындағы әкиәти матур был ауылға юл төшмәне шул Һәҙиәгә. ...Таң алдынан...\nЗифа менән Заһир 29.06.2018 // Әҙәби күстәнәс\nЙырҙарҙа йырланғанса, икеһе лә пар килеп ҡауышты улар. Зифа исеме менән бергә тыуған кеүек зифа...\nМәҙәктәр 16.06.2018 // Әҙәби күстәнәс\nҺемәйтте Шағир Рәмил Сурағол менән Мәскәүҙең “Внуково” аэропортында торабыҙ. Ҡаҙағстандың Шымкент...\nТормош күренештәре 16.06.2018 // Әҙәби күстәнәс\nҒата ҡәйнеше Рәйесте Ҡөрьән ашына саҡырырға килгәндә, тегеһе бер аҙ төшөргәйне инде. – Ҡәйнеш, бер...


Бөтә Рәсәй “Башҡортостан таланттары” балалар һәм үҫмерҙәр ижады конкурсын уҙғарыу яҡшы йолаға әйләнде. Ул балаларҙың ижадын популярлаштырыу, конкурсанттарҙың белем кимәлен күтәреү һәм тәжрибә уртаҡлашыу маҡсатында үткәрелә. Ойоштороусылар сараның сираттағыһын Балаларҙы яҡлау көнөнә арнарға ҡарар иткән, шуға ла ул 2 июндә уҙғарыла.\nСарала 3 – 17 йәшлек балалар ҡатнаша ала, шулай уҡ 18 йәштән өлкәнерәктәргә лә һәләтен күрһәтеү мөмкинлеге бирелә. Бәйгелә йырларға ла, бейергә лә, нәфис һүҙ һөйләргә лә, үҙенсәлекле жанрҙа сығыш яһарға ла, музыка ҡоралдарында уйнарға ла, үҙең теккән кейемдәрҙе күрһәтеүҙе (мода театры) ойошторорға ла мөмкин. Уларҙың һәр береһе буйынса айырым номинациялар ҡаралған.\nКонкурс Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығының, Спорт һәм йәштәр сәйәсәте министрлығының, Өфө ҡалаһы хакимиәте һәм “МАТУР ТВ” телеканалының мәғлүмәт ярҙамына таянып уҙғарыла.\n– Бөтә Рәсәй “Башҡортостан таланттары” конкурсы – һәләтле балалар өсөн үҙенсәлекле проект. Беҙҙең эшмәкәрлек яҡшыларҙан-яҡшыны асыу, ижадты үҫтереүгә һәм һәләтле балаларҙы асыҡлауға йүнәлтелгән. Ике йылда беҙҙең конкурстарҙа өс меңдән ашыу бала ҡатнашты. Уларҙың һәр береһенә бүләктәр тапшырҙыҡ. Бынан тыш, 1400-ө призлы урынға лайыҡ булды. Был юлы ла бер бала ла бүләкһеҙ ҡалмаясаҡ. Еңеүсегә Магнитогорск ҡалаһының Абҙаҡ янында урынлашҡан комплексындағы “Ял” муниципаль бюджет учреждениеһы ике аҙнаға юллама бүләк итә. Унда ял иткән саҡта хореография һәм лингвистика йүнәлешендә күнекмәләр ҙә ойоштороласаҡ, – тине “Максимум” реклама-маркетинг компанияһы директоры Юлия Рябчинская.\nОйоштороусылар һәр конкурсты айырым темаға бағышлай. Мәҫәлән, V конкурс Башҡортостан Республикаһының 100 йыллыҡ юбилейына арналды. Ошо айҡанлы сара уҙған ерҙә башҡорт тирмәһе атрибутикаһы ҡуйылған фото төшөү урыны булдырылды. Был юлы ла сара барышында балалар өсөн бушлай фотоға һәм видеоға төшөү ойоштороласаҡ. Еңеүселәргә бушлай клип төшөрөргә ярҙам итәсәктәр.\n“Башҡортостан таланттары” конкурсының тағы бер өҫтөнлөгө бар: унда төрлө әҙерлектәге һәм теләге булған һәр бала ҡатнаша ала. Уларҙың һәләтен Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге абруйлы белгестәре баһалай. Шулай уҡ ҡатнашыусыларҙы туҡландырыу ҙа ойошторола.\nӘйткәндәй, Өфөгә килеп ҡатнаша алмағандар өсөн Бөтә Рәсәй интернет-конкурсы уҙғарыла. Унда ла балаларҙың һәләте шул номинациялар буйынса баһаланасаҡ.\nТулыраҡ белешмә алыу өсөн телефон: 8-965-645-33-77. Шулай уҡ социаль селтәрҙә http://talanty-bashkortostana.ru адресы буйынса инеп, ғариза ҡалдырырға мөмкин. Сарала ҡатнашыу өсөн заявкалар 17 майға тиклем ҡабул ителә.


Мөхәббәт илселәре » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nЛуиза һәм Арсен Кәримовтарҙың ғаиләһе менән Мәскәүҙә таныштыҡ. Ҡала китапханаларының береһендә Рәми Ғарипов ижадына арналған сара алдынан үҙ-ара яғымлы итеп башҡортса һөйләшкән атай менән ҡыҙ балаға иғтибар иттем. Бер аҙҙан уларға әсәй кеше лә ҡушылды. Була бит шул тиклем пар килгән йәштәр! Ә кисәлә улар башҡарған дуэттар байрамдың биҙәге булды.\n... Кәримовтарҙы Рәсәйҙең баш ҡалаһында уҙған башҡорт сараларында йыш осратырға мөмкин. Әлеге мәлдә төп эштәре сәхнә менән бәйле түгел. Әммә бәләкәстән йыр-моңға ғашиҡ, байтаҡ ваҡыт профессиональ йырсы булараҡ эстрадала балҡып өлгөргән ғаиләнең ижадтан бөтөнләйгә айырылып тора алмауы тәбиғи.\nЭйе, донъя һәр саҡ кеше теләгәнсә генә тәгәрәмәй. Бөгөн тыуған ерҙән генә түгел, тыуған илдән китеп, сит ҡитғаларҙы яулаған милләттәштәребеҙ, уларҙың уңыштары хаҡында йыш яҙабыҙ, уҡыйбыҙ. Интернет аша төрлө илдәге башҡорттарыбыҙҙың тормошон һоҡланып күҙәтәбеҙ. Ҡыуанырлыҡ та: кемдер донъяның иң билдәле мода журналы тышлығында сыға, кемдер сит ил кешеләренә уларҙың үҙ телен өйрәтә, бәғзеләр Ҡафтау артында бизнес төҙөй. Шөкөр, хәҙер теләге булған һәр кем хыялын тормошҡа ашыра ала.\n«Мәскәүҙә аҙым һайын башҡорт, татар, ҡырғыҙ, ҡалмыҡ һәм башҡа милләт кешеләре осрай. Ил үҙәгендә тормош гөрләй, тырыштар өлөшһөҙ ҡалмай бында. Әммә өлөшлө, мөйөшлө булып, яңынан-яңы үрҙәр яулап йәшәһәк тә, барыбер тыуған яҡ тарта, һағындыра. Уның ҡарауы, беҙ хәҙер ирекле, ҙур ҡалала кешене булдыҡлылығына ҡарап баһалайҙар, танышлыҡ, туғанлыҡ төшөнсәләренең көсө кәмерәк. Шуға ла бында уңышҡа ирешеүе лә еңелерәк. Ә уңышлы булыу ҡанат ҡуя», – ти Луиза. Әйткәндәй, Луизаның бер туған ағаһы Рим дә Мәскәүҙә йәшәй. Ә Арсендың игеҙәге Руслан – алыҫ Себерҙә, Лянтор ҡалаһында, Резана апайы ғына Өфөлә төпләнгән.\nНәзәкәтле геройымдың тамырҙары Учалы районы Илсеғол ауылына тоташа. БАМ төҙөргә сығып киткән йәштәр ғаиләһендә дүрт йәшенән Амур өлкәһендә үҫә ул. Әсәһе Сафия Баһуман ҡыҙы – ғүмер буйы ашнаҡсы, атаһы Айрат Ғәлимулла улы төҙөүсе булып эшләй. Һылыу үҫмерлек ҡорона ингәндә, ғаилә Өфөгә күсеп, Шаҡшала төпләнә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, атаһы йәшләй генә вафат була. Сафия апай икенсегә тормошҡа сығып, әлеге көндә Дамир Ниғәмәт улы менән Нуриман районының Яңы Күл ауылында ғүмер кисерә. Мал ҡарайҙар, баҡса үҫтерәләр, хәлдәренән килгәнсә балаларға терәк булырға тырышып йәшәйҙәр. Арсендың ата-әсәһе иһә Сибайҙа. Айһылыу Закир ҡыҙы рус теле һәм әҙәбиәтенән уҡытҡан, әле хаҡлы ялда, Рәсим Рәфҡәт улы – Сибай башҡорт драма театрында иретеп йәбештереүсе. Икеһе лә хеҙмәт һөйгән, йыр-моңға ғашиҡ ғаиләлә үҫкән Кәримовтарҙың үҙ ояһында ла йылы, матур мөнәсәбәт ҡороуы, мәҙәниәткә, сәнғәткә тартылыуы тәбиғи. Луизаның әсәһе атаһын баянда уйнағанына ҡушылып йырларға яратҡан. Йырсы булырға хыялланһа ла, оялсанлығы арҡаһында ҡыйыу аҙымдар яһарға баҙнат итмәгән. Ҡәйнәһе лә матур тауышлы, заманында Юлай Моратов, Хәлим Ситдиҡовтар менән бергә йырлап та йөрөгән, әммә үҙен балаларға арнап, сәхнәнән баш тартҡан. Моңдо тойоу, уны ҡәҙерләү ҙә ҡан аша бирелгән мөҡәддәс мираҫ шул. Луиза Сидыҡа өләсәһенең мандолинала уйнап, боронғо йырҙарҙы башҡарып, ейәнсәрен халыҡ ижады аша тәрбиәләгән матур бала саҡ осорон өҙөлөп һағына. Арсен да олатаһының ҡурай моңона төрөнөп үҫкән.\nҺылыу мәктәпте тамамлағас, инәһе, танылған йырсы Флүрә Килдейәрованың кәңәшен тотоп, Өфө дәүләт сәнғәт училищеһының йыр бүлегенә уҡырға инә. Билдәле педагог Флүрә Ноғоманова класында белем ала. Мөхәббәтен, тормош иптәшен дә ошонда осрата. Башҡорт милли ҡоралдары бүлегендә, атаҡлы Ришат Рәхимов класында уҡып йөрөгән Арсен менән уны әхирәттәре таныштыра. Булдыҡлы егет каникул мәлен бушҡа уҙғармай, парикмахерҙар курсын үтә. Дөйөм ятаҡтағы барса йәштәр сәс ҡырҡтырырға уға йөрөй, ҡулы килешле, тиҙәр. Ҡыҙҙар оҙаҡ уйламай, Луизаны, сәсен ҡыҫҡартырға кәрәк тип, егеттең бүлмәһендәге ҡәнәфигә алып барып ултырта. Хоҙайҙың «Амин!» тигән сағына тура килгәндер инде, йәш йөрәктәр араһында һөйөү уты тоҡана...\n... Һалҡын елле Себер тарафтарында үҫкән йәш кәләш тәбиғилеген дә, боронғолоғон да һаҡлап ҡалған Сибай тупрағын шул тиклем үҙ итә. Хеҙмәттәштәрен ярата, яңы дуҫтар таба. Иптәше башта «Тархан» төркөмөндә йырлай. Һуңынан икеһе лә Сибай филармонияһында эшләй башлағас, күберәк дуэттар ижад итәләр. Репертуарҙарында башҡорт һәм рус телендә лә йырҙар күп, шуға уларҙы бер саранан да ҡалдырмайҙар. Бергә сәхнәлә йөрөп, биш йыл үткәнен һиҙмәйҙәр. Илһамлы йәштәрҙең тырышлығын, талантын баһалап, ҡала хакимиәте уларҙы «Йыл артистары» номинацияһында билдәләй. Филармонияға улар сикһеҙ рәхмәтле, ни тиһәң дә, тап шунда һоро себештәрҙән аҡҡоштарға әйләнеп, оло юлға сыға йәштәр.\nЭштәре ни тиклем оҡшаһа ла, күңелдәре ниҙер көҫәй, әйтерһең. Бәләкәй генә хеҙмәт хаҡының ҡуртымға алып торған фатирға түләүҙән артмауына ирмен тигән ир нисек түҙһен инде?! Үҙ мөйөштәре булмауы Луизаның да йөрәген өйкәй. Етмәһә, яңы йыр яҙҙырыу, аранжировка эшләтеү кеүек ижадҡа бәйле сығымдар күбәйә, йәштәр бурысҡа бата, хатта никах балдаҡтарына тиклем ломбардта ҡалдырырға тура килә. Шуға ла ҡайҙан, ниндәй яйын табып фатирлыҡ аҡса эшләргә тип баш ватҡан Кәримовтар Ҡазандан килеп төшкән тәҡдимгә балалар һымаҡ ҡыуана. Күнегелгән тормоштарын ҡапыл ҡырҡа үҙгәртеп, улар Татарстандың билдәле артисы, Арсендың күптәнге кумиры Салауат Фәтхетдинов төркөмөндә йырлай башлай. Икенсе аудиторияға сығыу, репертуар яңыртыу уларҙың күңелен үҫтерә. Тик һәр ваҡыт юлда, гастролдә йөрөгәс, ҡыҙҙарын Луизаның әсәһендә – Нуриман районында ҡалдырырға мәжбүр булалар. Бәләкәс Айлиза шунда мәктәпкә төшә. Ваҡыты-ваҡыты менән Луиза үҙе лә ҡыҙы һәм әсәһе янында тороп ала. Тап шунда ул үҙенең ер кешеһе икәнен дә асыҡлай. Әсәһенең баҡсаһында сәғәттәр буйы тупраҡ менән булышып, сәсеү, утау кеүек эштәрҙән йәненә ял табыуын тоя. Ике йыл шулай юлда үтә.\nЯңы йылды ағаһы Мәскәүҙә ҡаршыларға саҡыра. Унда хәҙер яҡташтарының күпләп барып эшләүен, үҙ көстәре менән фатирҙар алыуын күреп дәртләнеп ҡайталар. «Мәскәүгә беҙ башта ҡунаҡ, аҙаҡ әртис сифатында юлландыҡ, шунан тәүәккәлләп күстек тә килдек», – ти Луиза һылыу. Эйе, бында уларҙы берәү ҙә аҡ ҡаластар бешереп көтөп тормай. Ҡыҙҙарын да дүртенсе класты ауылда уҡып бөтөргәс кенә күсерәләр. Өйрәнеп китерме, тип тәүҙә бик борсолалар, күнекмәһә, кире Өфөгә ҡайтырбыҙ, тип уйлашалар. Ҡыуанысҡа күрә, Айлиза Мәскәү мәктәбендә тик яҡшы билдәләргә генә өлгәшә. «Форсаттан файҙаланып, Нуриман районының Яңы Күл мәктәбенә ҙур рәхмәтебеҙҙе еткерге килә. Ҡыҙыбыҙҙың уҡыуын баш ҡалала ауырлыҡһыҙ дауам итеүе Яңы Күл ауылы уҡытыусыларының һөнәри кимәленең юғарылығы хаҡында һөйләй», – ти Луиза һылыу.\nҒаилә башлығы бөгөн «Рәсәй тимер юлдары» компанияһында хеҙмәт итә, ҡатыны иһә балаларға йыр буйынса шәхси дәрестәр бирә. Күптән түгел уларҙың ҙур хыялы тормошҡа ашҡан – фатир һатып алғандар. Үҙ мөйөштәре булғас, илһам ҡошо ла йышыраҡ килер, ижадҡа ваҡыт күберәк ҡалыр, тигән өмөттәләр. Быйыл үҙешмәкәр композитор Әлфиә Агеева ижад иткән байтаҡ йырҙарҙы өйрәнеп, репертуарҙарын байытҡандар. Луизаның: «Беҙҙең тәүҙә Ҡазанға, унан Мәскәүгә сығып китеүебеҙҙе өнәмәүселәр, һеҙ илһөйәр түгелме ни, тип ғәйеп ташлаусылар ҙа табылды. Тыуған ер, туған тел тойғоһо – һәр саҡ беҙҙең йөрәктә. Шөкөр, ҡыҙыбыҙ ҙа ватансыл булып үҫеп килә. Кешене яҙмыш йөрөтәлер, әммә йылдар үткән һайын тыуған яҡ үҙенә нығыраҡ тарта. Ошо юлды үткәнбеҙ икән, тимәк, ул беҙгә ниндәйҙер һығымталар яһар өсөн кәрәк булған», – тигән һүҙҙәрендә ысынлап та хаҡлыҡ бар.\nҠыҙҙары менән мөнәсәбәттәре лә ихлас, дуҫтарса. Үҫмерлек осоронда ғаиләләге иғтибар бигерәк тә мөһим шул. Айлиза ла, яҡындарына оҡшап, һәр яҡлап һәләтле. Хәҙер өйҙә лә ҡул араһына ингән, әсәһенең ярҙамсыһы. Тормош иптәшенең уңғанлығын да ғорурланып телгә ала хужабикә, ул булғанда электрик та, сантехник та кәрәкмәй, ти. Ә өйҙә Луизаның төп биләмәһе – түрбаш. Тап аш-һыу бүлмәһендә ул үҙен тулыһынса ижадсы итеп тоя, тәмле итеп бешеренергә ярата. Шулай ҙа, дөрөҫ туҡланыу яҡлы.\nҒаилә ҡиммәттәрен алға ҡуйған парҙың иң ҙур хыялы, әлбиттә, икәүләп бер сәхнәлә йырлау, ижад менән янып йәшәү, концерт ойоштороу. Сәскә тажына ла тулыһынса асылыр өсөн ваҡыт кәрәк, шуны аңлап, әлеге мәлдәренең ҡәҙерен белеп, ҡайҙа ғына йөрөһәләр ҙә, мөхәббәт илселәре булып йәшәгән Кәримовтарға бары тик уңыштар юлдаш булһын!


Материалы за Июнь 2010 года » Страница 5 » Архив газеты "Йәшлек"\nКүңелдәрен күреп ҡайттыҡ Королтай\nКүп милләтле Башҡортостан lll Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы кеүек оло йыйынды матур итеп үткәреп ебәрҙе.\nОшо ҡорға бағышлап, БР-ҙың М. Кәрим исемендәге милли йәштәр театрының башҡорт труппаһы һәм Стәрлетамаҡ дәүләт башҡорт драма театрының бер төркөм артистары Краснодар ҡалаһында 20 июндә үткән һабантуйҙа ҡатнашып ҡайтты. Милли колорит менән һуғарылған, йыр-моңға, матур йолаларға бай байрам Краснодар өлкәһендә йәшәгән милләттәштәребеҙ күңеленә хуш килде.\nРәсәйҙең гөрләп үҫеүендә Башҡортостан Республикаһы һәм Краснодар өлкәһенең өлөшө ҙур. Ә инде Краснодар халҡы менән беҙҙең аралағы дуҫлыҡ һәм үҙ-ара татыулыҡ барыбыҙға мәртәбә генә өҫтәй. Беҙ унда йәшәгән милләттәштәребеҙ өсөн ҡыуанып, ғорурланып ҡайттыҡ.\nавторы: Нур | 26 июня 2010 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nСаммит имен үтерме?\nБилдәле булыуынса, кисә Канаданың Хантсвилл ҡалаһында «Ҙур һигеҙ» саммиты асылды, баш ҡалаһы Торонтола бөгөн «Егерме» төркөмөндәге ил етәкселәре осраша.\nУнда Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев та ҡатнаша. Ошо әһәмиәтле сара алдынан Торонтола саммит уҙасаҡ бинаға үтеп инергә тырышыусы сәйер кеше ҡулға алынған. Уның автомобилендә ике һауыт бензин һәм арбалет табылған. Торонто полицияһы саммит башланыр алдынан тағы ике шикле кешене ҡулға алған. Улар теракт ойоштороуға әҙерлектә ғәйепләнә. Донъя илдәренән «Ҙур һигеҙ» һәм егерме дәүләт етәкселәре йыйылған саммитта хәүефһеҙлек һаҡлау өсөн 10 мең хәрби, хоҡуҡ һаҡлау, шәхси һаҡ фирмалары хеҙмәткәрҙәре йәлеп ителгән. «Ҙур һигеҙ» илдәре башлыса халыҡ-ара хәүефһеҙлек мәсьәләләрен ҡараны, терроризм проблемаһы хаҡында ла фекер алышынды. Быға бәйле ҡарарҙар ҡабул ителәсәк.\nУрманда усаҡ яҡмағыҙ Яңылыҡтар » Иғтибар\nУрман янғыны хәүефе арҡаһында Башҡортостандың ун районында – Әбйәлил, Баймаҡ, Белорет, Бөрйән, Ейәнсура, Йылайыр, Ишембай, Күгәрсен, Учалы һәм Хәйбулла райондарында ғәҙәттән тыш хәл режимы индерелде.\nБР Ауыл хужалығы министрлығына бөтә көстө янғын һүндереүгә тупларға, урмандарҙа янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итергә, урман ситтәрен һөрөп сығыуҙы ойошторорға ҡушылды.\nРеспубликала урмандарҙы һауанан тикшереү ойошторолған. Был янғын сыҡҡан урындар асыҡланғанда ашығыс сара күреү мөмкинлеген бирә.\nРеспубликала быйыл 189 янғын теркәлгән, шуларҙың һигеҙе ҙур янғын категорияһына инә. Ут «ялаған» майҙан йәмғеһе 3545 гектар тәшкил итә.\nЭшселәр үҙ хоҡуғын белергә тейеш! Яңылыҡтар\n24 июндә «Башинформ» агентлығында БР Дәүләт хеҙмәт инспекцияһының матбуғат конференцияһы үтте.\nБыйыл ғына БР Дәүләт хеҙмәт инспекцияһына 2300 ғариза ҡабул ителгән – уларҙың күбеһе эш хаҡын ваҡытында түләмәү менән бәйле. БР Дәүләт хеҙмәт инспекцияһы етәксеһе урынбаҫары Андрей Цибизовтың әйтеүенсә, эш хаҡын тулы күләмдә һәм ваҡытында түләмәүҙең төп сәбәбе – эшселәрҙең үҙ хоҡуҡтарын белмәүҙә һәм уларҙы яҡлай алмау. Һәр кешенең шуны асыҡ белеүе мөһим – эшкә урынлашҡанда ойошма менән эшсе араһында килешеү төҙөлөргә һәм уның бер данаһы эшсегә бирелергә тейеш.\nКүҙ табиптары кәңәш ҡора Яңылыҡтар\nӨфөлә бөтәбеҙ өсөн дә мөһим, мәртәбәле сара – офтальмологтарҙың Тюбинген курстары ойошторолдо.\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт драма театры бинаһында уҙған был сара быйыл 80-се тапҡыр үтә. Курстарҙа лекция уҡыу өсөн Башҡортостан, Рәсәй, Германия, Бөйөк Британия, Япониянан иң шәп лектор-офтальмологтар килгән. Ә инде остаздарын тыңларға Башҡортостандың райондары һәм күрше төбәктәребеҙҙән 200-ләгән табип йыйылды.\nМуниципаль идара – көн үҙәгендә Яңылыҡтар\nБашҡортостанда тиҙҙән тағы бер иҫтәлекле көн барлыҡҡа килеүе күҙаллана. Ул – урындағы үҙидара хеҙмәткәре көнө. Был хаҡта «БР муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһы идараһы ағзалары Республика йортонда уҙған сираттағы ултырыш ваҡытында фекер алышты.\nТеләктәрҙе күҙ уңында тотоп, ауыл, ҡасаба, ҡала һәм район советтарында эшләүселәрҙең һөнәри байрамдарын апрелдең өсөнсө шәмбеһендә билдәләргә тәҡдим ителде. Был туралағы документ ҡануниәткә ярашлы ҡарар ҡабул итеү өсөн Башҡортостан Президентына ебәреләсәк. Әйткәндәй, Ауырғазы районында бындай дата икенсе йыл рәттән билдәләнә. Ул, район етәкселеге һүҙҙәренсә, муниципаль хеҙмәткәрҙең абруйын күтәрә һәм халыҡ араһында ла хуплау тапҡан.\nБәләгә тарыусылар яңғыҙ ҡалманы Башҡортостан\nГәзитебеҙҙең 17 июндәге 71-се һанында үҙ хәбәрсебеҙ Баныу Ҡаһарманованың Учалы районында янғындар сығыу арҡаһында бер нисә ғаиләнең йортһоҙ тороп ҡалыуы тураһында мәҡәләһе сыҡҡайны.\nБыл мәсьәлә республика етәкселегенең иғтибарынан ситтә ҡалманы. 24 июндә Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов Учалы районында булды һәм янғындан зыян күргән Ураҙ ауылындағы тергеҙеү эштәре барышы менән танышты. Әле яңы йорттар төҙөү өсөн ер бүленгән, 9 бура күтәрелгән дә инде. Янғында зыян күргәндәргә республика бюджетынан 6 миллион һум аҡса бүленде.\nЙәштәр, һеҙҙе байрам менән! ---\nБөгөн Башҡортостан иҡтисади, ижтимағи, сәйәси үҫештең мөһим бер этабында тора. Ошо процестың төп ҡатнашыусылары, әлбиттә, йәштәр. Нәҡ улар – йәмғиәттең әүҙем өлөшө. Төрлө өлкәләрҙә лә инновацион проекттарҙы булдырыуға тиҙ яраҡлашалар, көс-дәрттәре ташып тора, етеҙҙәр.\nЕгерме беренсе быуаттың йәш быуынына тормоштоң ҡатмарлы ғына осоронда йәшәргә тура килә. Беҙҙең бурыс – йәш ватандаштарыбыҙға үҙ юлын табырға, үҙ потенциалын файҙаланырға ярҙам итеү.


"Тамыр" телеканалы директоры "ТЭФИ-РЕГИОН 2018" конкурсының еңеүселәре иҫәбенә инә - Bash.News\n"Тамыр" телеканалы директоры "ТЭФИ-РЕГИОН 2018" конкурсының еңеүселәре иҫәбенә инә\n"Тамыр" телеканалы директоры "ТЭФИ-РЕГИОН 2018" конкурсының еңеүселәре иҫәбенә инә https://bash.news/news/84960_tamyr_telekanaly_direktory_tefiregion_2018_konkursyny_eeselre_iben_in\n"Тамыр" телеканалы етәксеһе, Гөлназ Ҡолһарина, легендар бронза Орфейға эйә булды. Кисә Һамарҙа йыл һайын уҙғарылған "ТЭФИ-РЕГИОН" премияларын тапшырыу тантанаһы үтте. Сараны "Рәсәй телевидениеһы Академияһы" Фонды ойошторҙо.\nТамыр телеканалы директоры ТЭФИ-РЕГИОН 2018 конкурсының еңеүселәре иҫәбенә инә\n"Тамыр" телеканалы директоры Гөлназ Ҡолһарина "Төбәк телевидениеһы үҫешенә ҙур өлөш индергәне өсөн" махсус статуэткаһы менән бүләкләнә. Башҡорт телевидениеһы өсөн был бүләкләү оло шатлыҡ. Республика белгестәренең эше дәүләт телевидениеһы тарихында айырым урын алған.\nБыйыл телевидение конкурсына биш йөҙҙән ашыу эш тапшырыла. 83 район-ҡалаларҙың 152 телекомпанияһының 482 эше конкурсҡа ҡабул ителә.Баһалама ағзалары иң яҡшыларын ике йүнәлеш буйынса егерме номинацияла билдәләй. Конгкурс еңеүселәренең барыһына ла бронза статуэтка һәм диплом тапшырыла.\nbash.news редакцияһы Гөлназ Ҡолһаринаны һәм "Тамыр" телеканалы коллективын сираттағы еңеүҙәре менән ҡотлай!\nСпутник FM Y.Metrika: 704


10 декабрь Викимилектә\nХайуандар хоҡуҡтары көнө.\n: Футбол көнө.\nВенесуэла: Хәрби-Һауа көстәре көнө.\nИраҡ: Еңеү көнө.\nНамибия: Ҡатын-ҡыҙҙар көнө.\nШвеция: Нобель көнө.\nХанты-Манси автономиялы округы — Югра: Округ ойошторолған көн.\nАҠШ: Һатыусы көнө.\nАргентина: Социаль хеҙмәткәр көнө.\nМальдив: Балыҡсы көнө.\nРәсәй: Эске эштәр министрлығының элемтә хеҙмәте ойошторолған көн.\n1828: Санкт-Петербургта Технология институты эшләй башлай.\n1901: Нобель премиялары беренсе тапҡыр тапшырыла.\nАйыуханов Нәджит Миңлеғәле улы (1920—24.08.1990), балет артисы, театр һәм дәүләт эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1939—1940 йылдарҙа һәм 1946 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, 1953 йылдан — баш администраторы, 1955 йылдан — директор урынбаҫары; 1958 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы, 1964 йылдан — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры директоры, 1967 йылдан — Башҡорт АССР-ының мәҙәниәт министры урынбаҫары, 1969—1989 йылдарҙа Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры директоры. РСФСР-ҙың (1981) һәм Башҡорт АССР-ының (1977) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре. Ҡыҙыл Йондоҙ (1966) һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (1985) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Ҡаҙағстандың Атбаҫар ҡалаһынан.\nГинин Николай Степанович (1925—15.08.1999), хеҙмәт алдынғыһы. 1942—1986 йылдарҙа «Уралэнергомонтаж» тресы слесары, 1946 йылдан — бригадир, 1966—1981 йылдарҙа слесарь-бригадир. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). СССР‑ҙың энергетика һәм электрификация отличнигы (1966). Нефтекама ҡалаһының почётлы гражданы (1978).\nСафин Әхмәт Мөхлис улы (1925), ғалим-педагог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1973 йылдан Өфө авиация институты, 1979—2004 йылдарҙа хәҙерге Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1983—1997 йылдарҙа башланғыс белем биреү педагогикаһы кафедраһы мөдире. Педагогия фәндәре докторы (1995), профессор. (1996). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1992). 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1945). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Бурлы ауылынан.\nРәсүлев Әбүбәкер Насирйән улы (1930), ветеран-хеҙмәт алдынғыһы, йәмәғәтсе. 1949 йылдан «Башмедьстрой» тресы ташсыһы, 1951 йылдан—ташсы-монтажсыларҙың комплекслы бригадаһы етәксеһе. Сибайҙың 6—12-се саҡырылыш ҡала Советы депутаты. РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе. Ленин, Октябрь Революцияһы һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры. Сибай ҡалаһының почётлы гражданы (1975). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Мостай ауылынан.\nҠотоев Альберт Әсхәт улы (1940—25.05.1998), журналист, шағир һәм яҙыусы. 1973 йылдан «Кызыл таң» республика гәзите хеҙмәткәре, артабан Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы ҡарамағындағы Матбуғатта дәүләт серҙәрен һаҡлау идаралығы мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы ағзаһы.\nКоротченко Александр Владимирович (1960), спортсы, педагог. Салауат ҡалаһының «Салауат» спорт мәктәбе директорының спорт эштәре буйынса урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура һәм спорт хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо ҡаланан.\nФәйзуллина Эльза Ринат ҡыҙы (1975), спортсы. Ауыр атлетика буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1997). СССР кубогының (1991), РСФСР (1991) һәм Рәсәй (1993, 1996) чемпионаттарының бронза призёры. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nҒариф Ғүмәр (Ғүмәров Ғариф Мортаза улы; 1891—18.08.1974), башҡорт шағиры, прозаик, тәржемәсе һәм журналист. 1934 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Беренсе донъя һәм граждандар һуғышында ҡатнашыусы. 1‑се Бөтә Союз совет яҙыусылары съезы (Мәскәү, 1934) делегаты. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1971). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1955).\nЗиннәтулина Хәнифә Шәкүр ҡыҙы (1911—?), ғалим-әҙәбиәт белгесе. 1937 йылдан К. А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институты һәм Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, 1954 йылдан — кафедра мөдире. Филология фәндәре кандидаты (1954), доцент (1956). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1960).\nСәғитов Рафаиль Мөхәрләм улы (1931—6.09.2017), төҙөүсе, йәмәғәтсе. 1975 йылдан «Салауатремстрой» тресы идарасыһы, 1990 йылдан «Башремстрой» берекәһенең начальник урынбаҫары, 1992—2000 йылдарҙа «Прогресс» фирмаһы директоры. 1974—1989 йылдарҙа Салауат ҡала Советы депутаты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1990). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1986). Ҡаланың почётлы гражданы (2000). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ғафури районы Ҡыҙыл Яр ауылынан.\nХәзиев Фәнис Мирзаһит улы (1941), юғары мәктәп ветераны, ғалим-инженер. 1971 йылдан Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университетының Салауат филиалы уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1982 йылдан декан, 1994 йылдан — директор урынбаҫары, 2002—2011 йылдарҙа — директор. Техник фәндәр кандидаты (1980). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2008) һәм мәғариф отличнигы (2006). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001). Сығышы менән Туймазы ҡалаһынан.\nШәһиев Ғәли Хызыр улы (1951), ауыл хужалығы, партия органдары һәм урта махсус белем биреү мәктәбе ветераны, ғалим-зоотехник. 1977—1982 йылдарҙа Ишембай районы колхоздарында партком секретары; 1982—1990 йылдарҙа Стәрлетамаҡ районы «Труд» колхозы рәйесе; 1990 йылдан Стәрлетамаҡ совхоз-техникумы директорының уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары, 1995—2005 йылдарҙа — техникум директоры. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2001), «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры (2007). Стәрлетамаҡ районының почётлы гражданы (2009). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы Кинйәбулат ауылынан.\n10 декабрҙә тыуғандар\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=10_декабрь&oldid=1101065 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:48 9 декабрь 2021 үҙгәртелгән.


Сирҙе ауыҙлыҡлап булырмы? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Сирҙе ауыҙлыҡлап булырмы?\n08.02.2019 Сирҙе ауыҙлыҡлап булырмы?\n«Башинформ» мәғлүмәт агентлығында Бөтә донъя яман шешкә ҡаршы көрәш көнөнә арналған матбуғат конференцияһы үтте. Һөйләшеүҙә Республика клиник онкология диспансерының баш табибы Руслан Солтанов, Башҡортостан онкологтар йәмғиәте рәйесе Олег Липатов һәм БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығының штаттан тыш баш балалар онкологы Рөстәм Байрамғолов ҡатнашты.\nБилдәле булыуынса, бөгөн халыҡты борсоған иң ҡурҡыныс сирҙәрҙең береһе – ул яман шеш. Ҡасандыр ул ҡайҙалыр ситтә, ләкин беҙҙә булмай торған ауырыу кеүек ҡабул ителә ине, хәҙер иһә һәр өсөнсө ғаилә тиерлек был сир менән күҙгә-күҙ осраша. Туғандары, дуҫтары, таныштары, бергә эшләгән коллегалары араһында был ҡаты сиргә юлығыусылар көндән-көн күбәйә барған кеүек.\nРеспублика дауаханаларында яман сирҙе дауалау буйынса ниндәй һөҙөмтәләргә өлгәшелә? Был сиргә юлыҡҡан кеше ниндәй ваҡыт арауығында медицина ярҙамы ала башлай? Ғөмүмән, яман шеште дауалап бөтөрөп буламы? Унан нисек һаҡланырға? Ҡасан уға ҡаршы дарыу уйлап табырҙар икән? Был һорауҙар һөйләшеүҙә ҡатнашыусы журналистарҙы ғына түгел, бик күптәрҙе ҡыҙыҡһындыралыр.\nРеспубликаның баш онкологы Руслан Зәкир улы әйтеүенсә, быйыл республикала яман шешкә ҡаршы көрәшкә, 2018 йылға ҡарағанда, өс тапҡырға күберәк аҡса бүленгән. Атап әйткәндә, 8,5 млрд һум аҡса ошо маҡсатҡа йүнәлтеләсәк. Ул кәрәкле медицина ҡорамалдары, дарыуҙар алыу һәм сирҙе ваҡытында асыҡлап, ауырыуҙарға тейешле медицина ярҙамы күрһәтеү өсөн тотоноласаҡ. Бынан тыш, Башҡортостанда яман шеш менән сирләүселәргә амбулатор ярҙам күрһәтеү буйынса 13 үҙәк асыу планлаштырыла. Уларҙың дүртәүһе – Өфөлә, ҡалғандары – республиканың башҡа ҡалаларында.\nТабиптар билдәләп үтеүенсә, халыҡ араһында, яман шеште дауалап булмай, тигән хата фекер йәшәй. Был дөрөҫ түгел, яман шеште дауалайҙар һәм, әйтергә кәрәк, уңышлы ғына. Сир ни тиклем иртәрәк асыҡлана, шул тиклем дауалау ҙа һөҙөмтәлерәк. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бик һуңлап, сир аҙғас ҡына дауахана юлын тапай башлайҙар. Был осраҡта инде, ни тиклем генә тырышһалар ҙа, табиптар ҙа көсһөҙ. Мәҫәлән, күкрәк яман шеше иртә асыҡланған осраҡта, сирләүселәрҙең 94 проценты, дауаланып, тулыһынса был ауырыуҙан арына ла. Тимәк, барыһы ла кешенең үҙенән тора. Үҙеңә ҡарата иғтибарлы булырға, сәләмәтлегеңде хәстәрләп, йышыраҡ табиптарға күренеп торорға. Айырыуса организмда ниндәйҙер үҙгәреш, хәлһеҙлек һиҙелгәндә медицина учреждениеһына барыуҙы оҙаҡҡа һуҙырға ярамай.\nАуырыуға юлыҡҡан кешене мөмкин тиклем тиҙерәк дауаланыу курсын башлау мәсьәләһе лә борсой. Был процесты тиҙләтеү йәһәтенән дә саралар күрелә. «Кеше дауаханаға мөрәжәғәт иткән ваҡыттан алып, тулыһынса тикшереү үтеп, диагноз асыҡланып, дауалау курсын башлағансы 14 көндән артыҡ ваҡыт үтергә тейеш түгел», – тип аңлатты әңгәмәлә ҡатнашыусы табиптар.\nҺуңғы ваҡытта был мәкерле сирҙең йәштәрҙә, хатта балаларҙа ла асыҡланыуы күҙәтелә. Балалар онкологы Рөстәм Байрамғолов әйтеүенсә, заманса диагностикалау ысулдары ярҙамында сирҙе тәүге стадияһында асыҡлау һәм дауалау курсын үтеү мөмкинлеге бар. Әммә республикала балалар онкологтарының әҙ булыуы борсоуға һала. Уның әйтеүенсә, әлеге көндә өс кенә балалар онкологы эшләй.\nЯман шештән һаҡланыу юлына килгәндә, табиптар бер тауыштан, сәләмәт тормош алып барыу, дөрөҫ туҡланыу, стрестарҙан һаҡланыу, алама ғәҙәттәрҙән арыныу кәрәк, тип кәңәш бирҙе.


Республикала Ҡаһым түрә музейы булдырылды\n20 Май , 11:30\nФото:Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәте\nСтәрлетамаҡ районы Мырҙаш ауылы мәҙәниәт йортонда 1812 йылғы Ватан һуғышы геройы Ҡаһым түрәнең тарихи-этнографик музейы булдырылды. Был хаҡта Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итте.\nҠаһым түрәнең яңы тарихи-этнографик музейы ете бүлектән тора: башҡорт (Мырҙаш ауылында), рус (Рязановка), мордва (Садовка), татар (Талас), украин (Золотоношка), сыуаш (Ишпарс), ҡаҙаҡ ( Октябрьский).\nМырҙаш ауылында урынлашҡан төп музей 1812 йылғы Ватан һуғышында һәм 1813-1814 йылдарҙа рус армияһының сит ил походтарында ҡатнашҡан башҡорт полктары командиры Ҡаһым түрәгә арналған.\nҠаһым түрә (Ҡаһым Мырҙашев, 1778 –1813) Стәрлетамаҡ районы Айыусы ауылында тыуған. Уның героик фигураһы башҡорт ғәскәрҙәренең 1812 йылғы Ватан һуғышында алған хәрби даны менән айырылғыһыҙ бәйле. Айыусыла Ҡаһым түрә хөрмәтенә стела, башҡорт халыҡ йыры «Ашҡаҙар»ға һәйкәл ҡуйылған.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2022 йылда ил Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә 210 йыл тулыуҙы билдәләй. Унда 28 атлы башҡорт полкы һәм Өфө пехота полкы ла ҡатнашҡан.\nӘлеге ваҡытта экспозицияларҙы тулыландырыу, саралар планын төҙөү эше алып барыла. Учреждениены Республика көнөндә, 2022 йылдың 11 октябрендә, асыу күҙаллана.


“Урман картаһы” барыһын да асыҡларға ярҙам итәсәк\n9 Декабрь 2019, 19:35\nРеспубликала "Урман картаһы" мобиль ҡушымтаһы эшләй башланы. Уның ярҙамында рөхсәтһеҙ ағас ҡыҡыусыларҙы тиҙ арала асыҡларға була. Стәрлетамаҡ урман хужалығында "Башҡортостандың урман картаһы"на һынау үткәрелде.\n"Урман картаһы" эшләү буйынса Башҡортостан илдә әүҙемлек күрһәткән бер нисә төбәк иҫәбенә инә. Ул республика Башлығы Радий Хәбировтың тәҡдиме менән "Экология" милли проекты сиктәрендә тормошҡа ашырыла.\nПрограммаға республикалағы урман участкаларының интерактив картаһы ҡуйылған. Ул ағас файҙаланыусының урынын, төрлө саралар, айырыуса һаҡланған тәбиғи биләмәләрҙең һәм райондарҙың, урман кварталдарының сиктәрен автоматик рәүештә билдәләргә ярҙам итә. Унда шулай уҡ теге йәки был урындарҙы фотоға төшөрөү функциялары ла ҡаралған. Яңы ҡушымта үҙ бурысын тулыһынса үтәүен күрһәткән.\nСмартфоны булған һәр кешегә уны Android йәки iOS системаһында үҙенә күсереп алыу мөмкинлеге бар. Уның аша янғындар, законһыҙ ағас киҫеү йәки башҡа тәртипһеҙлектәр хаҡында тиҙ арала яуаплы органдарға хәбәр итергә мөмкин. Бынан тыш, ағас әҙерләүҙе лә аныҡ күрһәтәсәк. Теләгән һәр кем урмандарҙың кемгә ҡарауын, ниндәй эшмәкәрлек төрөнә инеүен билдәләй ала.


Башҡорт халҡының йолалары. - Минзитаровская сельская модельная библиотека – филиал №18\n/ Новости / Башҡорт халҡының йолалары.\nБашҡорт халҡының йолалары.\nҒүмерҙең, йылдың һәр миҙгеле, айы, көнө һәр кемдән билдәле бер ҡағиҙәләрҙең үтәлеүен талап итә. Әҙәмдең һәр аҙымы, хатта ниәт-маҡсаттары ла әүәл-әүәлдән ҡанундарға яраҡлаштырылған. Улар бөтә кешегә лә фарыз иҫәпләнгән. Ана шуны йола, йола үтәү, йола атҡарыу тейҙәр. Кешеләр борон-борондан тәбиғәт күренештәренә, физик һәм физиологик үҙгәрештәргә, ғаиләлә, йәмғиәттә булып ятҡан хәлдәргә үҙҙәре теләгәнсә йоғонто яһарға тырышҡан. Шул ынтылыштар ҙа фарыз ҡағиҙәләр тыуыуына сәбәпсе булған. Тимәк улар ҙа – йола күренештәре. Йолалар кеше аңын мифологик ҡараштар биләгән тәүтормош дәүерҙәрендә үк барлыҡҡа килә башлаған. Йола атҡарғанда, көйләнә, һөйләнә торған теҙмә һәм сәсмә телмәр өлгөләрен, ғәҙәттә, йола фольклоры тип йөрөтәләр.\nБашҡорт халыҡ йола ижады быуаттар буйы халыҡтың тормош-көнкүрешен, күңел, рух булмышының ыңғай, камил йәшәйешен тәьмин иткән боронғо мираҫ. Йолаларыбыҙ иман нуры булып балҡыһын, рух сафландырыр аманат булып ҡайтһын.\nБире бигерәк тә йәш балалар менән булышырға ярата. Шуға күрә, бире эйәләмәһен тип, баланың сәңгелдәгенә Ҡөрьән бите һалалар. Ҡыҙ баланың ҡулына ҡыҙыл мунсаҡ, ә малайҙың ҡулына күк һүренте еп бәйләйҙәр. Исем ҡушылмаған баланы бире алмаштыра. Шуға, исем ҡуштырмайынса, уның яңғыҙын ташлап ҡалдырмайҙар.\nИке ғаилә, үҙ-ара туғанлашыу-дуҫлашыу ниәтенән, тыуасаҡ балаларын йәрәштерергә һүҙ бирешәләр. Береһенең ҡыҙы, икенсеһенең улы тыуһа, бишек туйы үткәреү ваҡытын тәғәйенләйҙәр. Ғәҙәттә, туй балалар тыуыуына ҡырҡ көн тулғанда уҙғарыла. Исем ҡушыу йолаһы ла ошо туйҙа үткәрелә. Бығаса баланы тәүге исеме менән генә исемләп йөрөтәләр. Бишек туйы ҡыҙ атаһы йортонда үтә. Балаларҙың ата-әсәләре сит ырыуҙан абруйлы кешеләрҙе ҡиәмәтлек ата-әсә итеп һайлайҙар, уларҙы туйға саҡыралар. Ҡиәмәтлек ата-әсә булыу хөрмәтле һәм изге эш иҫәпләнгән. Бишек туйында ике яҡ бер-береһенә бүләк бирешә. Шулай уҡ ҡиәмәтлек ата-әсәгә, килгән әбей-һәбейҙәргә бүләктәр бирелә. Йәрәшеү билдәһе итеп, ике яҡ бер туҫтаҡтан ҡымыҙ эсә. Был йола бата эсеү тип атала. Шунан сабыйҙарҙан бер-береһенән ҡолаҡтарын тешләтәләр. Әбейҙәр әйтә:\n— Ир бала ла ирәбе\n— Атаһынан ҡот ейгән.\nҠыҙ бала ла ирәбе\n— Әсәһенән һөт имгән.\nСобханалла , машалла!\nЯман күҙҙән һаҡлаһын,\nЯман артаҡтан һиҫкәнмәй,\nБеҙ — ҡиәмәт\nКөсөк күлдәк ташлатып,\nЯңы күлдәк бесәбеҙ.\nШулай бишек туйы уйын-көлкө менән уҙғарылған бер байрам төҫөн ала.\nБашҡорт ғаиләләрендә олатай һәм оләсәйҙәргә айырым ихтирам күрһәткәндәр. Башҡорттар ата-бабаларының исемдәрен ете быуынға тиклем белергә тейеш, тип иҫәпләнгән. Ғөрөф-ғәҙәттәрҙе һаҡлау, төрлө байрамдар ойоштороу, көсөргәнешле хәлдәрҙе көйләп ебәреү һ.б. ололар өлөшөнә төшкән. Йәштәр һәр эштең уңышлы барып сығырына уларҙан фатиха алған.\nҮлгәндәрҙе иҫкә алыу, ерләү.\nМосолман диненә ярашлы, үлгән кешенең тәнен туғандары ҡәҙер-хөрмәт менән шул көндә үк, йә икенсе көнөнә (ҡояш байығанға тиклем) ергә тапшырырға, уны иҫкә алып йыназа уҡытырға тейештәр. Ерләүҙә лә тәртиптәр күп: өс тапҡыр тәһәрәт алыу, мәйет күлдәген кейҙереү, доға уҡыу, үҙенсәлекле итеп ҡәбер ҡаҙыу, ҡәберҙе тәртип менән күмеү (ләхет, ярма). Мосолмандар мәйетте табутһыҙ күмә. Башҡорттарҙың мәрхүмде иҫкә алғанда (өсөн, етеһен һ.б. уҡытҡанда), мәйетте ерләгәндә «Аят уҡыу» тигән йолаһы бар. Шулай уҡ яңы өйҙә йәшәй башлағанда ла, алыҫ юлға сыҡҡанда ла аят уҡыла.\nБашҡорттарҙың йомартлығы һәм ҡунаҡсыллығы үҙенсәлекле. Улар саҡырылған ҡунаҡтарға ла, саҡырылмай килгәндәренә лә берҙәй алсаҡлыҡ күрһәткәндәр. Саҡырылмаған ҡунаҡтарға башҡорттар айырыуса хөрмәт күрһәткәндәр. Уларҙың уйынса, өйгә инеүсе ҡиәфәтендә Хоҙай Тәғәлә үҙе, йә Уның тарафынан ебәрелгән пәйғәмбәр булыуы мөмкин. Шуға ла, килеүсегә ҡунаҡсыллыҡ күрһәтмәү, уны ҡундырып сығармау оло гөнаһ тип иҫәпләнгән. «Хоҙай ризығын шайтан ғына йәлләй», — тигән башҡорт мәҡәле лә бар. Ҡунаҡ килгәс, башҡорттар, иң яҡшы ризыҡтарынан өҫтәл әҙерләргә тотонғандар. Ҡунаҡҡа өс көн буйы хөрмәт күрһәтелгән. Башҡорт, һыйыры ҡыҫыр ҡалмаһын өсөн, өҫтәленә һөт аҙыҡтары ҡуйырға, үҙҙәре әҙерләгән һөт ризыҡтарын ҡунаҡтарына ашатырға тейеш. Ҡунаҡтарға аш алдынан, итле аштан һуң, ҡайтыр алдынан ҡулын йыуыу мотлаҡ һаналған. Ашарҙан алда ауыҙ сайҡауҙы ла тейешле тапҡандар. Хушлашҡанда ғәҙәти генә бүләктәр биреүҙе лә урынлы күргәндәр.\nБашҡорттарҙа һәр бер эште бергәләшеп-өмәләп эшләү йолаһы йәшәп килә. Ҡаҙ өмәһен, ҡар ятҡас, көҙ йәки ҡыш башында байрам иткәндәр. Өмәгә ҡыҙҙарҙы, йәш ҡатындарҙы (килендәрҙе) саҡырғандар. Ҡоштарҙың түшкәһен эшкәрткәс, уларҙы йылғала (йәки күлдә) сайҡағандар. Йылғаға барғанда “Ҡаҙ юлы”тигән йола үтәгәндәр — балалар, йөнөнән һыҙырып алынған ҡауырһындарҙы, юл буйына ырғыта барған, ҡатындар, киләһе йылға ла ҡаҙҙар күп булһын, ошо юлдан оҙон итеп теҙелешеп йөрөһөн, тигән теләктәр әйткәндәр. Байрамда йырҙар йырлағандар, парлап та, яңғыҙ ҙа бейеүҙәр башҡарғандар, таҡмаҡтар әйтешкәндәр. Сәй табынына ҡаҙ майы менән майланған ҡоймаҡ ултыртҡандар. Кисен байрам өҫтәленә ҡаҙ итенән аш, бешерелгән баш-тояҡтар, ҡаҙҙың эс-бауырҙарынан бәлештәр, буҙа, бал, сәк-сәк, бауырһаҡ, ҡоймаҡ ултыртҡандар.\nҠарға бутҡаһы байрамын үткәрер алдынан ҡыҙ-ҡырҡын, бисә –сәсә, әбей-һәбей йыйылып кәңәш-төйөш итәләр. Байрймды ҡайҙа, ҡайһы көн үткәреү, уға ҡайһы ауылдарҙан кемде саҡырыға һүҙ беркетәләр. Үткенерәк еткән ҡыҙҙарҙан, килендәрҙән саҡырыусылар һайлана. Ҡарға бутҡаһы – халыҡ байрамы. Әммә унда ҡатын-ҡыҙҙар ғына ҡатнаша ала. Бешерем-төшөрөм, бәйгеләрҙә еңеүселәрҙе бүләкләү сығымдарын да бергәләп күтәрәләр. Ауыл буйлап бүләк, ярма, май йыйыусыларҙы алсабырҙар тип йөрөтәләр. Алсабыр итеп ауылда абруйлы, һүҙе үтемсәк, үҙе күңелсәк, йыр, бейеү оҫтаһы булған әбейҙәрҙе һайлайҙар. Ауыл буйлап бүләк,ризыҡ йыйғанда, алсабырҙар сағыу-сағыу күлдәктәр кейеп, биҙәкле таяҡтар таянып, һамаҡлай-һамаҡлай йөрөйҙәр. Уларға бала-саға эйәрә. Улар шулай тип ҡысҡырыша;\nҠарға әйтә: “Ҡар-ҡар,\nКүңеле булыр тар,тар,\nКүңеле булыр тар,тар-\nҠар иреп, түбәләрҙә йәшел үлән,ағастарҙа бөрөләр тулыша башлағас, ауыл ҡарттары йыйылып тауға баралар. Унда ил йолаһы һабантуйҙы нисек, ҡайҙа, ниндәй ҡунаҡтарҙы саҡырышып, үткәреү тураһында кәңәш ҡоралар. Майҙан урыны билдәле булғас, утыҙ-ҡырҡ йәштәге ир ҡорона ингән уҙаманды ат саптырып, һабантуй урынына бағана ҡағырға һәм ер ҡаҙырға ҡушалар. Ололарҙың ышанысын үтәп, был кеше эйәргә арҡан, арҡан осона ҡамсы, аҡ йә ҡыҙыл төҫтәге йыртынды сепрәк бәйләп, байрам булаһы урынды билдәләп, бер нисә рәт, ғәҙәттә, өс әйләнеп сабып сыға. Быны “ер һыҙыу” йә “майҙан һалыу” тейҙәр. Һуңынан бер нисә ир майҙан уртаһына бағана ултырта. Ҡатын-ҡыҙҙар майҙанды биҙәй: ағастарға суҡ, таҫмалар бәйләй. Аҡһаҡалдар кәңәш ҡора. Улар ил хәлдәрен һөйләшеп, уйлашып бата әйтә, зыяратҡа барыу көнөн билдәләп ҡайталар.


Билдәле «Сникерс»тар етештереүҙә Башҡортостан предприятиеһының киптерелгән һөтө файҙаланыла // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБилдәле «Сникерс»тар етештереүҙә Башҡортостан предприятиеһының киптерелгән һөтө файҙаланыла\n16:30, 16 декабря 2010 Иҡтисад\n16 декабрҙә төбәк буйынса эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты 28 төрлө продукция сығарылған Мәсәғүт һөт-консерва комбинаты эшмәкәрлеге менән танышты. Әммә иң мөһиме – был «Сникерс», «Марс», «Крафтфудс»тар һәм башҡа популяр шоколад батондары етештереү өсөн әҙерләнгән ҡоро һөт.\nТәүлегенә уны бында 20 тоннаға яҡын етештерәләр һәм тулы күләмдә Мәскәүгә оҙаталар.\nМәсәғүт һөтсөләренең Мәскәү етештереүселәре менән тығыҙ бәйләнештәре күптән булдырылған. Мәҫәлән, «Марс» менән комбинат 2006 йылдан алып хеҙмәттәшлек итә.\nДөйөм алғанда предприятие тәүлегенә 200 тонна һөт эшкәртә. Һөт Башҡортостандың биш районынан, шулай уҡ Татарстандан, Силәбе һәм Свердловск өлкәләренән килтерелә.\nБыл турала ишеткәс, Рөстәм Хәмитов аптырауын белдерҙе һәм эшкә бындай ҡараш булмаҫҡа тейешлеген, әкренләп унан китергә кәрәклеген билдәләне.\nТөбәк башлығы фекеренсә, комбинат сеймал сифатында башлыса үҙенең һөтөн ҡулланырға тейеш. Бының өсөн предприятие янында үҙенең фермер хужалығын ойошторорға кәрәк.\nӘлеге ваҡытта Мәсәғүт һөт-консерва комбинатында һөт киптереү буйынса яңы цехты эшкә ҡушыу өсөн барыһы ла әҙер. Уны сафҡа индереү ҡоро һөт етештереү күләмен ике тапҡырға арттырырға мөмкинлек бирәсәк, тип ышана белгестәр.


Написал в 15 февраля 2019, 10:55\nҠәҙерле дуҫтар! 1 февралдән 2019 йылдың икенсе яртыһына гәзит-журналдарға ваҡытынан алда яҙылыу башланды. Әйҙәгеҙ, арзаныраҡ хаҡҡа яҙылып ҡалайыҡ. Акция март аҙағынаса дауам итәсәк.\n«Йәншишмә»гә бер айға яҙылыу хаҡы – 82 һум 31 тин, ярты йылға – 493 һум 86 тин.\nБөгөндән Нуғайҙа модулле медицина пункты эшләй башлай. Унда Өфө ҡалаһының Октябрь районына ҡараған Нуғай, Зинин, Жилин, Нуғай кардоны ауылдарында йәшәгән балаларға медицина-санитар ярҙам күрһәтеләсәк. Пункт Фәриҙә Ҡудашева урамы, 42-се йорт адресы буйынса урынлашҡан. Унда 5-се балалар поликлиникаһының 3 табип-педиатры эш көндәрендә иртәнге 9-ҙан 12-гә тиклем ҡабул итәсәк.\nТулыһынса уҡырға “Нуғайҙа – модулле балалар поликлиникаһы!” »\nРубрика: Һаулығың - байлығың\t| Комментировать\nНаписал в 15 февраля 2019, 10:51\nКүгәрсен районы Хоҙайбирҙин (Бесәнсе) ауылы тарихы менән бала сағымдан уҡ ҡыҙыҡһына башланым. Уның эргәһендәге тау, йылға исемдәре тураһында Фәтих Азаматов, Юнир Аҙнағоловтар сығарған «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» китабынан һәм ҡартәсәйемдең һөйләүҙәренән үҙемә күп кенә мәғлүмәттәр таптым.\nТулыһынса уҡырға “Бесәнсе-Хоҙайбирҙин” »\nЭшләгәнең – кешегә, өйрәнгәнең – үҙеңә…\nНаписал в 15 февраля 2019, 10:48\nБеҙҙең интернат-гимназияла һәр дәрес ҡыҙыҡлы ла, үҙенсәлекле лә үтә. Уҡытыусылар малайҙар һәм ҡыҙҙарҙы белем донъяһына ылыҡтырыу маҡсатында бар көсөн һала. Хеҙмәт дәресен дә уҡыусылар көтөп ала. Сөнки унда тормошта кәрәк буласаҡ һөнәрҙәргә өйрәнәләр бит.\nТулыһынса уҡырға “Эшләгәнең – кешегә, өйрәнгәнең – үҙеңә…” »\nҠанатлы дуҫтар ярҙам көтә\nНаписал в 15 февраля 2019, 10:45\nБеҙҙең илдә 1927 йылдан алып Ҡоштар көнө билдәләнә. Был көндө һәр кеше ҡулынан килгәнсә ҡанатлы дуҫтарыбыҙға ярҙам күрһәтергә тейеш. Ә үҙебеҙ ниндәй яҡшылыҡ эшләй алабыҙ һуң? Ҡышын – тағараҡтар, ә яҙын сыйырсыҡтарға оялар яһап ҡуйһаҡ, ҡошсоҡтарыбыҙ бик тә ҡыуаныр ине.\nТулыһынса уҡырға “Ҡанатлы дуҫтар ярҙам көтә” »\nЯратам һине, ҡыш!\nНаписал в 15 февраля 2019, 10:42\nҠыш! Өс хәрефтән генә торһа ла, ниндәй сихри миҙгел ул. Бар ғаләмде һоҡландырып, ҡырпаҡ ҡар яуыуы, ағастарға бәҫ ҡуныуы, тирә-яҡтың ҡышҡылыҡҡа йоҡоға талыуы… Ә саф һауаһы һуң? Ошо матурлыҡты күреү, рәхәтләнеп уйнау өсөн тышҡа атлығабыҙ. Сана, саңғы шыуабыҙ, ҡарҙа аунайбыҙ…\nТулыһынса уҡырға “Яратам һине, ҡыш!” »\nИлмир ағай ҙа Афған юлын үткән\nНаписал в 15 февраля 2019, 10:37\nБөгөн – Афғанстандан совет ғәскәрҙәрен сығарыуға – 30 йыл\nТыныс холоҡло, һәр кемебеҙгә ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер торған «Йәншишмә» гәзите редакцияһы водителе Илмир Ғәйнуловҡа ла Афған юлын үтергә тура килгән. Уның күргәндәре, кисергәндәре хаҡында һөйләүе һеҙгә, уҡыусылар, шул осорҙо күҙалларға ярҙам итер, тип ышанабыҙ. Тулыһынса уҡырға “Илмир ағай ҙа Афған юлын үткән” »\nНаписал в 15 февраля 2019, 10:22\nБыйыл Башҡортостанда һәм Рәсәйҙә иғлан ителгән Театр йылына арнап «Йәншишмә» гәзите конкурс иғлан итә. Ул ике турҙан торасаҡ. Тәүгеһе – февраль – май, икенсеһе сентябрь – декабрь айҙарында үтәсәк. Һәр турға 25 һорау тәҡдим ителә.\nТулыһынса уҡырға “Театрҙарҙы беләһеңме?” »\nРубрика: Театрҙарҙы беләһеңме?\t| Комментировать\nКүңелле лә, ҡыҙыҡлы ла\nНаписал в 15 февраля 2019, 10:11\nМәктәбебеҙҙә башҡорт теле һәм әҙәбиәте аҙналығы уҙҙы. Уҡыусыларҙа телгә һөйөү, туған телебеҙ менән ғорурланыу тойғоһо уятыу, халыҡ ижадын, йолаларын, балалар фольклорын өйрәтеү, таратыу эштәре маҡсат итеп ҡуйылды. Шулай уҡ аҙналыҡ Театр йылына ла арналды. Уның барышында төрлө саралар уҙғарылды.\nТулыһынса уҡырға “Күңелле лә, ҡыҙыҡлы ла” »\nМәскәүҙә лә булдыҡ беҙ\nНаписал в 15 февраля 2019, 10:08\n«Осҡон» өлгөлө бейеү ансамбле.\nАһәңле, илаһи моң яңғырау менән меңәрләгән тамашасы берҙәй тынып ҡала. Күңелдәрҙе елкендереп, бер-бер артлы бейеүселәр килеп сыҡҡас, хайран ҡалып тамаша ҡылалар. Бейеү тамамланғас, бик оҙаҡ ҡул сабып, үҙҙәрен сәхнәнән ебәрмәй торалар.\nТулыһынса уҡырға “Мәскәүҙә лә булдыҡ беҙ” »


Мысырҙа ял иткән пассажирҙарҙың багажы килеү дауам итә - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБөгөнгә Өфөгә мең сумаҙан килгән. Уларҙың 785-е хужаларына тапшырылған. 251-е почта аша ебәрелгән. Мысыр менән авиабәйләнеш туҡтатылғандан һуң Башҡортостанға 2 мең 340 турист ҡайтарылған. Уларҙың багажы илгә айырым Мәскәүҙең Внуково аэропорты аша ҡайтарыла. Туристар үҙ әйберҙәрен тәүлек әйләнәһенә ала ала. Килергә мөмкинлектәре булмағандарға ул почта аша ебәрелә.\n25 ноября Һауа торошо әлеге көндә бар халыҡты борсоған төп мәсьәләгә әйләнде


Башҡортостандың баш ҡалаһында I «Ирҙәр ҡоро» бара // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n14:53, 16 апреля 2021 Йәмғиәт\nБөгөн, 16 апрелдә, Өфөлә I «Ирҙәр ҡоро» ойошторолдо. Унда ҡатнашыу өсөн «Торатау» конгресс-холына республиканың көслө зат вәкилдәре – сәйәсмәндәр, эшҡыуарҙар, йәмәғәтселәр, күп балалы атайҙар килде.\n«Башҡортостан ир-егеттәренең форумы – беҙҙең ошондай тәүге сара, — тип билдәләне «Ирҙәр ҡоро» рәйесе, Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаров. — Маҡсатыбыҙ — ауылдарҙан, райондарҙан әүҙем ир-егеттәрҙе туплап, берлектә эшләү. Ойошмабыҙ һөҙөмтәле эшләһен өсөн эште системаға һалыу, аныҡ маҡсаттар билдәләү һәм шуларға бергәләп өлгәшеү мөһим. Төп йүнәлештәребеҙ айыҡ йәшәү рәүешенә, йәмғиәттә атайҙарҙың ролен күтәреүгә, райондарҙа ирҙәр ҡорҙары менән эште ойоштороуға ҡағыла.Ошо йүнәлештәрҙе тормошҡа ашырыу өсөн бөгөн Башҡортостан ир-аттарының I ҡорона йыйылдыҡ».\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәте етәксеһенең эске сәйәсәт буйынса урынбаҫары Урал Килсенбаев Башҡортостан Башлығының сәләмләүен уҡып ишеттерҙе. Элек-электән республиканың социаль-иҡтисади именлеге, ғаиләлә тыныслыҡ һәм етеш тормош ир-егеттәргә бәйле булған – «Яҡшы ир – ил терәге», тигән башҡорт халыҡ мәҡәлен иҫенә төшөрҙө Радий Хәбиров. Ул шулай уҡ ир-аттарҙың, элекке кеүек үк, көслө һәм үҫешә барған Башҡортостан өсөн хеҙмәт итеренә ышанысын белдерҙе.\nУрал Килсенбаев иһә үҙенең тотош республиканан абруйлы ир-уҙамандарҙың түңәрәк өҫтәл артына йыйылып кәңәшләшеү йолаһының тергеҙелеүенә ныҡ шат булыуын әйтте. «Башҡорттар борон-борондан көнүҙәк мәсьәләләрҙе бергәләп, аҡһаҡалдар ҡоронда хәл иткән. Бөгөнгө форум да ошо йоланың үҙенсәлекле дауамы ул», — тине ул.\nБашҡортостан ир-егеттәре форумын ойоштороусы – республика Башлығы Хакимиәте булышлығында Башҡортостан Республикаһының «Ирҙәр ҡоро» төбәк йәмәғәт ойошмаһы. Сараның төп бурыстары – Ирҙәр ҡороноң эшмәкәрлеген әүҙемләштереү, ойошманың проекттары координаторҙары берлеген төҙөү, хәҙерге йәмғиәттә ирҙәрҙең һәм атайҙарҙың социаль статусын күтәреү, уларҙың Башҡортостан Республикаһының социаль-иҡтисади үҫешенә индергән өлөшөнә йәмәғәтселектең иғтибарын йәлеп итеү, ир-егеттәрҙе ҡала, район һәм ауылдарҙың йәмәғәт тормошона нығыраҡ йәлеп итеү.\nКөндөң икенсе яртыһында форумда тематик сессиялар, «Ил терәге» наградаһы менән бүләкләү ойошторола.\nФорумдың йомғаҡтары буйынса мөһим ҡарарҙар ҡабул ителә.


Ән-Нәмл сүрәһе - Wikisource\n27 — Нәмел (Ҡырмыҫҡа) сүрәһе\n(Нәмел сүрәһе 93 аяттан тора. Мәккәлә ингән. «Нәмел» — ҡырмыҫҡа тигән һүҙ. 18 нсе аятта ҡырмыҫҡалар тураһында һөйләнгәнгә күрә, сүрәгә ошо исем бирелгән.)\n1. Та. Син. Былар Ҡөръәндең, (яҡшы менән яманды) ап-асыҡ айырып биреүсе Китаптың аяттарыҙыр. (2) Мөьминдәр өсөн тура юл күрһәтеүсе һәм һөйөнөс хәбәре килтереүсеҙер.\n3. Намаҙҙы дөрөҫ уҡығандар, зәкәт биреүселәр — ысын мосолмандыр. Улар—Әхирәт көнөнә лә ысын күңелдән инанған кешеләр, (4) Әхирәт көнөнә ышанмағандарҙың яман эштәрен Беҙ яҡшы итеп күрһәттек (улар яҡшы эш ҡылабыҙ, тип уйлайҙар). Ләкин уларҙың күңел күҙҙәре һуҡыр килеш ҡала. (5) Улар шундай кешеләрҙер, улар хәтәр язаға мәхкүм. Улар — Әхирәттә лә иң күп зыянға дусар ителгән кешеләрҙер. (6) Шик юҡ, Ҡөръән һиңә һәр нәмәнең асылын белеүсе, берҙән-бер, хикмәт эйәһе тарафынан бирелде.\n7. Иҫегеҙҙәме, нисек итеп Муса ғәйләһенә:\n— Мин ут күрҙем. Шунда барып юл һораштырайым йәки утлы киҫәү алып киләйем, йылынырһығыҙ, — тине. (8) Шунда барғас, бер ауаз ишетелде:\n— Ут янындағы (Муса), әйләнә-тирәләге (фәрештә)ләр мөбәрәк ҡылынды (уларға бәрәкәт бирелде). — Ғәләмдәрҙең Раббыһы Аллаһ (камил) һис кәмселекһеҙ. (9) — Әй, Муса, Хәҡиҡәт — Мин ул, һәр уаҡыт еңеүсе, берҙән-бер хөкөм һәм хикмәт эйәһе Аллаһ. (10)\n— Ҡарышҡыңды (таяғыңды) ташла! —тине Аллаһ. (Муса таяғын ташланы) ул шунда уҡ йыланға әүерелде, уны күреп (Муса) артына боролоп ҡарамайынса, ҡаса башланы.\n- Әй, Муса, ҡурҡма. Мин бында ғына. Мин булғанда пәйғәмбәр бер нимәнән дә ҡурҡмаҫ, — тигән тауыш ишетелде.\n11. Әгәр ҙә берәйһе яманлыҡ ҡылғандан һуң (тәүбә итеп) изгелек ҡылһа, һис шикһеҙ Мин уны ярлыҡармын һәм уға сикһеҙ мәрхәмәтле булырмын.\n12. Ҡулыңды ҡуйыныңа тыҡ та, Фирғәүенгә һәм тоҡомона туғыҙ мөғжизәнең берһен күрһәт: (ҡулың) һис зыян күрмәйенсә, (күҙ яуын алырҙай) ап-аҡ булып (нур сәсеп) күренер. Шик юҡ, улар аҙғын халыҡ булып сыҡты.\n13. Аяттарыбыҙ ап-асыҡ булып килгәс, улар:\n— Был, һис шикһеҙ, бер күҙ буяу-сихыр ғына, — тинеләр.\n14. Гәрсә улар эстән генә аяттарҙың дөрөҫ икәненә ышанһалар ҙа, тәкәбберлектәре һәм кирелектәре арҡаһында, телдәре менән инҡар иттеләр. Ҡара әле, боҙоҡлоҡ таратыусыларҙың ахыры нимә менән бөттө!\n15. Хаҡтыр, беҙ Дауытҡа һәм (уның улы) Сөләймәнгә ғилем бирҙек. Улар әйтте:\n— Беҙҙе мөьмин ҡолдарының күбеһенән өҫтөн ҡылған Аллаһҡа маҡтауҙар булһын, — тинеләр.\n16. Сөләймән Дауытның вәриҫе булды. Әйтте:\n— Әй, кешеләр, беҙгә ҡоштар теле өйрәтелде. Беҙгә бар нәмәнән дә өлөш сығарылды. Шик юҡ, был Аллаһ Тәғәләнең беҙгә булған айырыуса мәрхәмәте һәм йомартлығы, — тине.\n17. Сөләймән янында ендәрҙән, кешеләрҙән, ҡоштарҙан торған ғәскәр тупланды. Быларҙың барыһы ла (уның тарафынан) идара ителә ине. (18) Ҡырмыҫҡалар күп булған үҙәнгә килеп сыҡҡас, бер ҡырмыҫҡа әйтте:\n— Әй, ҡырмыҫҡа халҡы! Ояғыҙға кереп ҡасығыҙ. Һаҡ булығыҙ, Сөләймән ғәскәрҙәре, үҙҙәре лә белмәҫтән, һеҙҙе таптап-һытып китмәһен, — тине.\n(«Нужно отметить, что выражение вади-л-намл нельзя перевести как «долина Муравьев», ибо «Намл» — это имя собственное; согласно Т(см. коренъ вади), долина Намл расположена между Джибрином и Аскаланом. «Намлах» — это название племени...» Мөхәммәд Али тәфсиренән.)\n19. (Ҡырмыҫҡа әйткәндәрҙе ишеткәс) Сөләймән ғәжәпләнде һәм йылмайҙы ла әйтте:\n— Йә, Раббым, — тине. — Үҙемә һәм атам-әсәмә биргән ниғмәттәреңә шөкөр итергә һәм Һинең ризалығыңды алырҙай изгелектәр ҡылырға миңә форсат бир. Рәхмәтең менән миңә лә (йәннәттә) башҡа тоғро ҡолдарың менән бер рәттән урын бир, — тине.\n20. Ул (Сөләймән) ҡоштарҙы күҙҙән кисергәс:\n— Ни өсөндер һөҙһөттө күрмәйем. Әллә ул юғалып ҡалдымы? — тине. (21) — Һәр хәлдә мин уға ҡаты яза бирәсәкмен йәки уның башын саптырасаҡмын, әгәр ҙә ул ни өсөн килмәгәнен аҡларлыҡ асыҡ дәлил килтермәһә.\n22. Оҙаҡ та уҙмаҫтан, Һөҙһөт килеп етте һәм әйтте:\n— Мин һин белмәгән нәмәне беләм, — тине. — Сәбәнән мин һиңә бик тә мөһим бер хәбәр килтерҙем; (23) хаҡтыр, мин шунда батшалыҡ итә торған бер ҡатынды осраттым. Уның бөтөн нәмәһе бар. Ул бик ҙур тәхеткә эйә; (24) улар Аллаһ урынына Ҡояшҡа табына торған халыҡ. Яман ғәмәлдәрен матур күрһәтеп, шайтан уларҙы юлдан яҙҙырған. Шунлыҡтан улар тура юлды тапмай; (25) күктәрҙә һәм Ерҙәге асыҡ һәм йәшерен нәмәләрҙең бөтөнөһөн белеп тороусы Аллаһҡа улар сәждә итмәй; (26) бөйөк Ғәрештең хужаһы, Үҙенән башҡа һис бер тиңе булмаған Аллаһ — берҙән-бер Илаһ (тип танымай).\n27. Сөләймән әйтте:\n— Ҡарап ҡарайыҡ, һин дөрөҫөн һөйләнеңме, әллә ялғанланыңмы? — тине. (28) — Һин ошо хатты алып кит, уларға тапшыр. Бер аҙ уаҡыт яуап көт. Нисек яуап бирерҙәр икән?\n29. (Хатты алғас, батшабикә яҡындарына) әйтте:\n— Әй, ярандарым, хаҡтыр, миңә бик тә әһәмиәтле бер хат килеп төштө; (30) ул хат Сөләймәндән һәм ул рәхимле, мәрхәмәтле Аллаһ исеме менән: бисмилләһир-рахмәәнир-рахиим, тип башлана: (31) «Миңә ҡаршы баш ҡалҡытмағыҙ. Баш эйеп, яныма килегеҙ,» тип әйтелгән. (32) Батшабикә:\n— Әй, кәңәшселәрем, — тине. — Фекерҙәрегеҙҙе миңә әйтегеҙ. Һеҙҙән башҡа был мәсьәләне үҙемә генә сисеүе бик ҡыйын булыр.\n— Беҙ — көс-ҡеүәт эйәләре, ҡаты һуғыш өсөн яралтылған. Әмер — һинәндер, үтәү — беҙҙәндер, (Ниндәй әмер биреү Һинең ихтыярыңда.) — тинеләр.\n34. — Хаҡтыр, батшалар берәй илгә баҫып керһә, шул илде туҙҙырып ташлай. Шул халыҡтың абруйлы әҙәмдәрен хур итеп, мәсхәрәгә ҡалдыралар. Былар ҙа беҙҙе шулай итәсәк; (35) мин уларға берәй бүләк юллайым, илселәрем ниндәй яуап алып ҡайтыр, ҡарап ҡарайыҡ.\n36. Илсе килеп еткәс, Сөләймән әйтте:\n- Һеҙ мал биреп ярҙам итергә булаһығыҙмы ни? Аллаһтың миңә биргән ниғмәтттәре, һеҙгә Аллаһ биргән ул бүләгегеҙҙән хәйерлерәк. Һеҙ шул бүләктәрегеҙ менән ғорурланаһығыҙмы? (37)Кире ҡайт(ып әйт), һис шикһеҙ, еңелмәҫ ғәскәрем менән мин һеҙгә яу асам, уларҙы хур итеп, пыран-заран килтереп өйҙәренән ҡыуып сығарып, ҡайтып китәсәкмен. (38) Һәм тағын әйтте:\n— Әй, оло кәңәшселәрем, улар миңә баш эйеп килгәнгә саҡлы, ҡайһығыҙ шул тәхетте миңә алып ҡайта ала? — тине.\n39. Ендәр араһындағы бер ғифрит шикеллеһе:\n— Һин урыныңдан ҡалҡҡансы уҡ, мин уны һиңә алып ҡайтырмын. Был эште башҡарырға ышанысым, ҡеүәтем етәрлек, — тине.\n40. Китап уҡып белем алған берәү:\n— Күҙ асып йомғансы мин (ул тәхетте) һиңә алып ҡайтырмын, — тине.\nҺәм ул (Сөләймән) уны (тәхетте) алдында күрҙе лә әйтте:\n— Был Раббымдың мине һынап ҡарауыҙыр, моғайын: шөкөр итәсәкме мин, әллә шөкөр итеүҙән баш тартасаҡмынмы, тип.\nШөкөр итеү кешенең үҙ файҙаһына булыр. Кем шөкөр итмәй, (үҙенә зыян), хаҡтыр, Аллаһ уның шөкөрөнә мохтаж түгел. Сөнки Аллаһ Үҙе байлыҡҡа хужа.\n— Был тәхетте ул танымаҫлыҡ итеп үҙгәртегеҙ, — тине. — Күрербеҙ, ул уны танырмы, юҡмы? Дөрөҫ юлдамы был батшабикә, әллә ҡыйыш юлдамы? (42) Ханым килгәс, һоранылар:\n— Был һинең тәхетеңме? — тинеләр. Ҡатын әйтте:\n— Әйе, шул буғай, — тине. (Сөләймән әйтте):\n— Бынан элек беҙгә (Аллаһ) белем бирҙе һәм беҙ мосолман булдыҡ.\n43. Аллаһты инҡар итеп, табына торғандары (Ҡояш) Исламды ҡабул итергә ҡамасаулыҡ иткән. Сөнки ул ҡатын кәферҙәр тоҡомонан ине.\n44. Уға (батшабикәгә) әйттеләр:\n— Һарайға кер, — тинеләр. (Аҫтына һыу ебәрелгән бәллүр-быяла иҙәнгә баҫыр алдынан) тәрән һыуға керәм тип, батшабикә итәген күтәрә төштө, уның матур балтырҙары күренде. (Сөләймән) әйтте:\n— Был бәллүрҙән түшәп һалынған иҙәндер, — тине. Бикә әйтте:\n— Йә, Раббым, ысындан да, мин оятлы булдым, гөнаһ ҡылған ҡатын булып сыҡтым түгелме? Ғәләмдәрҙең Раббыһы булған бер Аллаһҡа Сөләймән менән бергә иман килтереп, мосолман булдым, — тине.\n(«Ҡояшҡа табына торған был гүзәл батшабикәнең исеме Бәлҡис ине. Уның балтырҙары төк менән ҡапланған, тигән хәбәр таралған була. Имеш, ул йөнлө аяҡтарын кешеләрҙән генә түгел, Ҡояштан да йәшерә икән. Ошо ғәйбәттең дөрөҫме, түгелме икәнен беләһе килепме, күрһәтергә ярамаған аяҡты күрергә генә Ҡояштың Бәлҡискә һис бер тәьҫире булмаясағын иҫбат итергә теләпме, Сөләймән батша асыҡ түбәле, үтә күренмәле, бәллүр иҙәнле һарай ҡорҙороп, бәллүр аҫтына һыу тултырта, балыҡтар ебәрә. Бәлҡис алдана, затлы кейемен сылатмаҫ өсөн, ул итәген күтәрә төшә: уның тәне һәм Ҡояшҡа, һәм Сөләймәнгә күренә. Әммә шуныһы асыҡлана, батшабикәнең балтырҙары йөнлө түгел, ғәжәйеп матур икән. Күргәнегеҙсә, батшабикә Аллаһҡа иман килтерә».\nХәсән Чантай һәм Шәйх Ноғмани тәфсирҙәренән.)\n45. Хаҡтыр, Беҙ Салихты үҙ халҡы Сәмудкә күндерҙек:\n— Аллаһҡа ғибәҙәт ҡылығыҙ, — тип ҡәрҙәштәрен өндәһен өсөн. Ләкин улар ике фирҡәғә айырылып, талашып бөттөләр.\n(«Бер фирҡә Аллаһҡа иман килтерҙе. Икенсеһе кәфер булып ҡала бирҙе. Уларҙың һәр икесе лә: беҙҙең дин — хаҡ дин, ти»\n.Хәсән Чантай тәфсиренән.)\n46. Салих уларға әйтте:\n— Әй, ҡәрҙәштәрем, ни өсөн һеҙ изгелек ҡылаһы урынға яманлыҡ ҡылырға ашҡынаһығыҙ? Аллаһтан ярлыҡау һораһағыҙ яҡшыраҡ булмаҫмы икән? Бәлки, ул һеҙгә мәрхәмәтле булыр, — тине.\n47. Улар әйтте:\n— Һинең арҡаңда һәм һиңә эйәргәндәр арҡаһында өҫтөбөҙгә афәт (аслыҡ) килде, — тинеләр. Салих:\n— Һеҙҙең ғәмәлдәрегеҙ Аллаһтан йәшерен түгел. Бәлки, һеҙ һынауға дусар ителгән нәҫелдер, — тине.\n48. Был шәһәрҙә туғыҙ ир кеше (туғыҙ яуыз төркөм) бар ине. Былар тирә-яҡҡа боҙоҡлоҡ таратыусы (башлыҡтарҙың балалары) ине. Улар изгелек ҡылыу тураһында уйлап та ҡараманылар.\n49. Улар үҙ-ара Аллаһ исеме менән ант иттеләр:\n— Уға (Салихҡа) һәм яҡындарына төндә һөжүм итәбеҙ (ҡырып сығабыҙ). Унан һуң ҡан үсен алыусыларға әйтербеҙ:\n— Валлаһи, дөрөҫөн һөйләйбеҙ, беҙ уның ғаиләһенең һәләкәтен күрмәнек, белмәйбеҙ, —тип әйтербеҙ.\n50. Шулай итеп, улар хәйлә ҡорҙо. Беҙ ҙә һиҙҙермәй генә уларға хәйлә ҡорҙоҡ. (51) Ана ҡара, улар ҡорған хәйләнең нәтижәһе нисек булғанын. Беҙ уларҙы (таш яуҙырып) нәҫелдәре менән һәләк иттек. (52) Бына, ғәҙелһеҙлектәре арҡаһында уларҙың йортонан емеректәр генә ҡалды. Хаҡтыр, аңлаған халыҡтар өсөн бында ғибрәт бар. (53) Иман килтереп, (гөнаһтарҙан) һаҡланғандарҙы Беҙ ҡотҡарабыҙ.\n54. Лутҡа ла (пәйғәмбәрлек) бирҙек. Ул халҡына әйтте:\n— Һеҙ белгән килеш, яманлыҡ ҡылаһығыҙмы (егеттәрҙе ҡатын сифатында ҡулланаһығыҙмы)? — тине. (55) Ҡатындарығыҙҙы яңғыҙ (нәумиз) ҡалдырып, шәһүәти ихтыяждарығыҙ өсөн ирҙәр янына бараһығыҙ. Юҡ, һеҙ нимә ҡылғанығыҙҙы белмәйенсә, боҙоҡлоҡтоң арғы яғына сыҡҡан ҡәүем. (56) Халҡының яуабы шул булды:\n— Лут тоҡомон ватанығыҙҙан ҡыуып ебәрегеҙ. Сөнки улар — сафлыҡтарын һаҡларға тырышыусы нәҫел, — тинеләр.\n57. Шунан һуң Беҙ уның үҙен дә, нәҫелен дә ҡотҡарҙыҡ, фәҡәт алдан уҡ һәләкәткә дусар ителгән ҡатынынан башҡа. (58) Уларҙың өҫтөнә шундай бер (утлы көкөрттәр, таштар ҡатнашҡан) ямғыр яуҙырҙыҡ. Өгөтләп тә, ғибрәт алмағандар өсөн бик тә хәтәр ине ул ямғыр.\n— Аллаһҡа булһын маҡтауҙар. Уның яҡын иткән бәндәләренә (нәбиҙәргә, рәсүлдәргә) сәләмдәр булһын. Илаһ булыр өсөн Аллаһ хәйерлерәкме, әллә уларҙың Уға тиңләштергән нәмәләреме? — тип. (60) — Әллә күктәрҙе һәм Ерҙе яралтҡан, Күктән һеҙҙең өсөн ямғырҙар яуҙырған хәйерлерәкме? Шул һыу менән һуғарып, Беҙ ағастарын ҡоротмайынса, ниндәй гүзәл баҡсаларҙа үҫемлек-емештәр яралттыҡ. Аллаһҡа тиң башҡа берәй Илаһ бармы әллә? Юҡ, әлбиттә, улар ҡыйыш юлдан киткән халыҡтыр.\n61. Әллә Ерҙе тотороҡло итеп яралтҡан, араларынан йылғалар ағыҙған, бейек тауҙар ҡорған, ике диңгеҙ араһына пәрҙә (ҡойма) ҡуйған хәйерлерәкме? Аллаһҡа тиң башҡа берәй Илаһ бармы әллә? Юк! Ләкин уларҙың күбеһе (Хаҡты) белмәй.\n62. Ҡыйын ваҡытында Үҙенә доға ҡылған кешегә ярҙам итеүсеме йә иһә әфәттәрҙе кире ҡайтарған, һеҙҙе Ер өҫтөндә хаким ҡылған хәйерлерәкме? Аллаһҡа тиң башҡа берәй Илаһ бармы әллә? Һеҙ бик әҙ уйлай торған ҡәүем.\n63. Йәки ҡоро ерҙә һәм диңгеҙҙәрҙә ҡараңғы төндәрҙә һеҙгә юл күрһәткән, йомартлығы (ямғыр) алдынан һөйөнөс килтереүсе елдәрҙе иҫтергән хәйерлерәкме? Аллаһҡа тиң башҡа бер Илаһ бармы әллә? Улар табынғандарҙан Аллаһ сикһеҙ бөйөк һәм паҡтыр. (64) Әллә башта яралтып та, һуңынан юҡҡа сығарғанмы, һеҙҙе Күктән һәм Ерҙән ризыҡландырғанмы хәйерлерәк? Аллаһтан башҡа Уға тиң берәү бармы? Әйт һин:\n— Әгәр һеҙ хаҡлы икән, һүҙегеҙгә иҫбат килтерегеҙ,— тип.\n— Күктәрҙә һәм Ерҙә йәшерелгән серҙәрҙе Аллаһтан башҡа кем белер? (Фәрештәләр ҙә, кешеләр ҙә, пәйғәмбәрҙәр ҙә белмәй.) Улар ҙа Ҡиәмәттең (яңынан терелеүҙең) ҡасан буласағын белмәҫ, — тип.\n66. Юҡ, уларҙың белеме Әхирәтте асыҡлай алмай, улар был турала шик-шөбһә кисерәҙер. Юҡ! Уларҙың күңел күҙе һуҡыр. (67) Инҡар итеп, кәфер булғандар әйтте:\n— Беҙ ҙә, вафат булған аталарыбыҙ ҙа тупраҡ булғас, ысынлап та, (яңынан терелеп, ҡәберҙәрҙән) сығарыласаҡбыҙмы? (Беҙ быңа ышанмайбыҙ!); (68) хаҡтыр, был турала бынан алда аталарыбыҙға ла һөйләгәндәр ине инде. Был боронғолар уйлап сығарған әкиәттән башҡа нәмә түгел.\n— Донъя буйлап сәйәхәт итегеҙ, гөнаһлыларҙың ахыры нимә менән бөткәнен күрерһегеҙ, — тип. (70) (Эй, Мөхәммәд) һин улар (иман килтермәгәндәр, һиңә эйәрмәгәндәр) өсөн ҡайғырма. Улар ҡорған мәкерҙәр өсөн дә борсолма. (71) Улар:\n— Был вәғәҙә ителгән ғазаптар ҡасан килер? Әгәр һеҙ дөрөҫ һөйләйһегеҙ икән (әйтегеҙ), — тип әйтәләр. (72) Әйт:\n— Һеҙ тиҙ килһен тип теләгән язаның бер өлөшө оҙаҡламай киләсәк, — тип.\n73. Шик юҡ, ысындан да, һинең Раббың кешеләргә бик тә миһырбанлы. Ләкин уларҙың күбеһе шөкөр итмәй. (74) Һинең Раббың уларҙың күңелдәренә йәшерелгән серҙәрҙе лә, асыҡ ғәмәлдәрен дә тулыһы менән белеп тороусы. (75) Ерҙә һәм Күктә йәшерелгән серҙәрҙең барыһы ла асыҡ рәүештә китапҡа (Ләүхел Мәхфүзгә) яҙылған. (76) Шик юҡ, был Ҡөръән — Исраил улдарына бәхәс-ғауға ҡуптарған нәмәләрҙең күбеһен аңлатып бирә торған Китап. (77) Ысынлап та, ул тура юлға өндәүсе һәм мөьминдәр өсөн бер рәхмәттер.\n78. Хаҡтыр, һинең Раббың улар араһындағы бәхәсте дөрөҫ хөкөмгә килтерәсәктер. Ул — һәр саҡ еңеүсе, дөрөҫөн белеүсе.\n79. Тик, һин Аллаһҡа инанып һыйын. Сөнки һин ап-асыҡ бер Хәҡиҡәт. янындаһың. (80) Ысындан да, һин (күңелдәре) үлеләргә (вәғәзләреңде) ишеттерә алмаҫһың, арҡа тарафка боролоп, ҡолаҡтары ишетмәҫ дәрәжәлә һаңғырау булып, ҡасып барыусыларҙы ла иманға саҡыра алмаҫһың. (81) Һәм һин (күңел күҙҙәре) һуҡырҙарҙы ла аҙашҡан юлдарынан айырып, тура юлға күндерә алмаҫһың. Һин аяттарыбыҙға иман килтерәсәк кешеләргә генә һүҙ тыңлата аласаҡһың. Бына шулар инде ысын мосолман булыр. (82) Вәғәҙә ителгән Көн килгәс, (Ҡиәмәттә), улар өҫтөнә ер аҫтынан бер Дәббәне (тип аталған ҡурҡыныс затты) сығарасаҡмын. Ул кешеләрҙең аяттарыбыҙға ысын күңелдән инанмағандары тураһында һөйләр.\n83. Ул Көндө һәр өммәттең аяттарыбыҙҙы ялғанға сығарыусыларын бергә йыйнарбыҙ, һәм улар (яза өсөн) ҡулға алынасаҡтар.\n84. Ниһайәт, улар (хисап еренә) килеп еткәс, (Аллаһ) бойорор:\n— Минең аяттарымды, уларҙың яҡшымы, яҡшы түгелме икәнен уйлап тормаҫтан, ялғанға сығарыусылар һеҙме? Нимә ҡылғанығыҙҙы аңлатып бирегеҙ.\n85. Ғәҙелһеҙ йәберләүҙәр ҡылғандары арҡаһында Һүҙ ғәмәлгә кергәс, (уларға үҙҙәре ҡаҙанған язаға әмер бирелгәс) улар телдән ҡалыр.\n86. Истирәхәт ҡылыр (ял итер) өсөн төндө, яҡтылыҡ өсөн көндө Беҙ яралтҡанды күрмәнеләрме? Бында иман килтергәндәр өсөн, әлбиттә, ғибрәттәр бар.\n87. Сурға өрөлгән Көндө, Аллаһтың Үҙе теләгәндәрҙән башҡаһы, күктәрҙә һәм Ерҙә булғандарҙың барыһы ла ғәрәсәткә дусар ителер. Уларҙың барыһы ла түбәнселек менән баш эйеп, Уның хозурына килеп баҫасаҡтар.\n88. Һин тауҙарҙың үҙ урындарында торғандарын күрермен тип уйлайһыңмы? Улар болот күскән кеүек күсеп китер. Был бар нәмәне тәртип менән яралтҡан Аллаһтың әмере менән эшләнер. Шик юҡ, Ул һеҙҙең нимә ҡылғанығыҙҙың барыһын да белеп тороусы.\n(«Был аят Ер шарындағы бар нәмәнең дә хәрәкәттә булғанына ишара итә, хатта тауҙар ҙа күрер күҙгә генә мәңгелек кеүек күренһә лә, ахырҙа улар ҙа — хәрәкәттә, үҙәндәр — хәрәкәттә. Тора-бара Ерҙәге тауҙар урынында — үҙәндәр, иңкеүлектәр урынында — тауҙар хасил буласаҡ». Ибраһим Дөнмәз тәфсиренән.)\n89. Изгелектәре менән килгән кешегә изгелек бирелер. Улар ҡурҡыныстан ҡотолор. (90) Яман ҡылмыштары менән килгән кешеләр йөҙ түбән йәһәннәмгә ырғытылыр. Уларға:\n- Әй, ҡылмыштарығыҙға күрә һеҙгә бирелгән язалар артыҡ ғәҙелһеҙ түгелдер бит? - тип әйтелер.\n- Мин бары тик гөнаһ эшләүҙе харам ҡылған был шәһәрҙең Раббыһына ғибәҙәт итергә күндерелдем. Бөтөн нәмәгә Аллаһ хужа; һәм мин мосолман булырға бойоролдым, - тип. (92) - Миңә Ҡөръән уҡыу әмер ителде, - тип әйт. - Кем тура юлдан барһа, үз файҙаһына.\nКем аҙашһа, әйт:\n— Мин бары тик (гөнаһ ҡылмағыҙ) тип киҫәтүсе генә — тип. (93) Тағын әйт:\n- Аллаһҡа маҡтауҙар булһын, - тип. - Ул әле һеҙгә әмерҙәрен еткерәсәк һәм һеҙ ҙә улар менән танышасаҡһығыҙ. Раббы һеҙ ҡылғандарҙы белмәй түгел.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Ән-Нәмл_сүрәһе&oldid=496505"


4 Декабрь 2010, 17:21\nҮткән аҙна мөһим сәйәси ваҡиғалары менән иҫтә ҡалды. Лиссабонда НАТО илдәре етәкселәренең саммиты үтеүе, КНДР һәм Көньяҡ Кореяла башланған ыҙғыш, Белоруссиялағы һайлауға әҙерлек барышы бөтә донъя йәмәғәтселегенең иғтибары үҙәгендә булды.\nМедведев альянс тарихында яңы бит асты\nНАТО илдәре етәкселәренең Лиссабонда үткән саммитында Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев та ҡатнашты. Бынан 10 – 20 йыл элек бындай хәлдең булырын күҙ алдына ла килтереү мөмкин түгел ине. Сөнки НАТО СССР һәм уның союздаштарының төп дошманы булып иҫәпләнде. Билдәле булыуынса, Икенсе Бөтә донъя һуғышы тамамланғандан һуң СССР-ҙың союздаштары Варшава килешеүенә ҡул ҡуйып, асылда, капиталистик ҡоролошҡа ҡаршы йәшерен һуғыш аса. Ошоға яуап итеп, бер төркөм капиталистик ил 1949 йылда бергә йыйылып, берлектәге хәрби союз төҙөү тураһында килешә. Башта НАТО-ға Бельгия, Бөйөк Британия, Италия, Франция, АҡШ, Канада, Португалия, Испания кеүек илдәр инә. Һуңғараҡ уларҙың сафын ГФР, Греция, Төркиә кеүек илдәр тулыландыра. СССР тарҡалғандан һуң инде уның элекке союздаштары булған илдәр ҙә был альянсҡа ағза булып инә башланы. Башта Венгрия, Польша, Чехия НАТО-ға ағза булып инһә, 2004 йылда ете ил – Латвия, Литва, Эстония, Словакия, Словения, Болгария, Румыния хәрби берләшмә сафын тулыландырҙы. Ә былтыр иһә Албания менән Хорватия ла НАТО ағзаһы булып китте. Шулай итеп, барлығы 28 ил НАТО ағзаһы булып тора. НАТО ағзалары, үҙҙәренең уставына ярашлы, ике йылға бер тапҡыр йыйылышып, мөһим мәсьәләләрҙе бергәләшеп хәл итә. Португалияның баш ҡалаһы Лиссабонға йыйылышыуҙары шуның сираттағыһы ине. Әйтергә кәрәк, Португалия НАТО саммитын беренсе тапҡыр үҙ ерендә ҡабул итте. Алда әйтеп үтеүемсә, был ҙур сарала Рәсәй Президенты Д. Медведев та ҡатнашты. Кисәге дошмандарҙың бөгөн килеп бер өҫтәл артына ултырып яңы барлыҡҡа килгән дошманға – терроризмға ҡаршы бергәләшеп көрәшергә йыйыныуы, бер ҡарағанда, бик сәйер ҙә күренде. Ни тиһәң дә, беҙ һәм беҙҙән олораҡ быуын НАТО менән АҡШ-ты ябай халыҡҡа йәшәргә ирек бирмәгән, үҙ мәнфәғәтен генә ҡайғыртҡан ҡап ҡорһаҡлы буржуйҙар итеп күҙ алдына килтерә инек. Баҡһаң, улар ҙа беҙҙең кеүек кешеләр, улай ғына ла түгел, беҙҙән күпкә мәрхәмәтлерәктәр, имеш. Лиссабондағы саммитта НАТО-ның Генераль секретары Андерс Фог Расмуссен сарала Д. Медведевтың ҡатнашыуын юғары баһаланы һәм, был ваҡиғанан һуң альянстың өр-яңы этабы башлана, тип белдерҙе. Ысынлап та, бынан бер нисә йыл элек, йәғни АҡШ Президенты Дж. Буш булған ваҡытта ғына НАТО-ның ПРО системаһын Европала урынлаштыртмау өсөн ҡырталаша инек, хәҙер килеп Рәсәй быға үҙе булышлыҡ итмәксе. Дөрөҫ, туранан-тура булышлыҡ итмәһә лә, берлектәге ПРО системаһы булдырыу тураһында ла һүҙ алып барыла. Йәғни хәҙер НАТО-ның дошманы түгел, ә стратегик партнеры булып торасаҡбыҙ. Ә бит бынан ике йыл элек кенә НАТО-ның ПРО системаларын үҙ биләмәләрендә урынлаштырырға рөхсәт биргән Польша менән Чехия етәкселеген һүгеп бер була инек. Баҡһаң, улар Рәсәй менән НАТО-ның дуҫлашырын алдан тойомлаған булып сыға түгелме һуң? Лиссабондағы саммитта, Д. Медведевтан тыш, НАТО-ның тағы ла бер “төп дошманы”– Афғанстан Президенты Хәмид Карзай ҙа ҡатнашты. НАТО Афғанстанда оҙайлы йылдар һуҙымында һуғыш алып барһа ла, Хәмид Карзай АҡШ-тың үҙ кешеһе иҫәпләнә. Шуға ла “Мәк сәскәһе иле”ндәге боевиктарға ҡаршы бергәләшеп көрәшеү өсөн уның Лиссабонға саҡырылыуы осраҡлы түгел. Бер яҡтан ҡарағанда, АҡШ боевиктарға ҡаршы көрәшә лә кеүек, ә икенсе яҡтан ҡарағанда, уларға үҙе үк булышлыҡ та итә. Шулай булмаһа, барлыҡ донъяны наркотиктар менән туйындырған мәк плантацияларын юҡ итәһе урынға, уны урындағы крәҫтиәндәрҙең төп килем сығанағы тип ҡарамаҫ ине. Ә бит шул уҡ афған мәгенән юғары сифатлы героин етештерелеп, Европа илдәренә, Рәсәйгә, шул уҡ АҡШ-ҡа әҙер сеймал таратыла. Афған наркотигының йәшертен юл менән сит илдәргә сығарылыуында шул уҡ АҡШ хәрбиҙәренең дә ҡатнашлығы барлығы бер кемгә лә сер түгел. Ошондай шарттарҙа Америка етәкселегенең донъя йәмәғәтселеге алдында демократия уйыны уйнарға маташыуы ғына аптырата. Иҡтисади потенциалы менән дә, хәрби көс-ҡеүәте менән дә бар донъяны үҙенә ҡаратып торған илдең афған боевиктарына, ундағы наркотик етештереүселәргә генә ҡаршы торорлоҡ мөмкинлеге юҡмы һуң инде?! Американдар был илдә нисәмә йыл буйы һуғыш уйыны уйнап ялҡты ла шикелле. Был саммит барышында билдәле булды. Киләсәктә Афғанстандан АҡШ ғәскәрҙәре сығарыласаҡ. Йәғни 2014 йылға тиклем илдә тәртип урынлаштырыу бурысы Хәмид Карзай етәкселегендәге Афғанстан Хөкүмәтенә йөкмәтелә.\nИке Корея ыҙғыша\nБашҡа донъя хәлдәренә килгәндә, 23 ноябрҙә ике Корея араһында йәнә ыҙғыш башланды. Көньяҡ һәм Төньяҡ Кореяға бүленгән был илдәр араһында 1945 йылдан бирле үҙ-ара тартҡылаш бара. Корея ярымутрауы 1910 йылдан Икенсе Бөтә донъя һуғышы тамамланғанға тиклем Японияның колонияһы була. Икенсе Бөтә донъя һуғышы барышында, Япония СССР-ға ҡаршы һуғыш башлағандан һуң, совет һалдаттары Кореяның төньяҡ өлөшөн япондарҙан азат итә. СССР-ға теләктәш булған КНДР ошолай барлыҡҡа килә. Ә утрауҙың көньяғын АҡШ һалдаттары биләп ала. Һуңынан был биләмәләрҙә Көньяҡ Корея Республикаһы барлыҡҡа килә. Бер үк халыҡты ике ҡоролошҡа, ҡапма-ҡаршы лагерға бүлгән илдәр яҙмышы ошолайыраҡ. 1945 йылда Корея ярымутрауының көньяҡ өлөшөн биләп алған СССР ҙа, төньяҡта урынлашҡан АҡШ яғы ла быны, ваҡытлы күренеш, иртәме-һуңмы Корея бер бөтөн ил буласаҡ, ә төп бурыс – ил халҡын япон иҙелеүенән ҡотҡарыу, тип кенә ҡарай. Ә асылда, бындағы хәл-торош бөтөнләй икенсе төҫ ала. Илдең төньяғында СССР ярҙамы менән коммунистик режим урынлаштырылып, власҡа Ким Ир Сен ҡуйыла. 1950 йылда ул, Сталин ярҙамына таянып, Көньяҡ Кореяны буйһондороу маҡсатында был биләмәләргә ҡаршы һуғыш аса. Башта ул ниндәйҙер кимәлдә уңышҡа өлгәшеп, ярымутрауҙы тулыһынса тиерлек баҫып алыуға өлгәшә. Һуңынан һуғышҡа, Көньяҡ Кореяны яҡлап, АҡШ етәкселегендә БМО ғәскәрҙәре ҡушыла. Өс йыл буйы барған һуғыш 1953 йылда, Сталин үлгәндән һуң, бер кемдең дә еңмәүе менән тамамлана. Мәғәнәһеҙ һуғыш ике яҡҡа ла бихисап ҡорбан килтерә. Һуңғараҡ ике илде яңынан берләштереү ҡайғыһы бөтә. Көньяҡ Корея менән Төньяҡ Корея СССР менән АҡШ араһында башланған “һалҡын һуғыш” уйынының плацдармына әүерелә. Төньяҡ Кореяны ҡоралландырыуға башта СССР тотона, һуңғараҡ был эшкә ҡытай ҡушылып китә. АҡШ менән СССР араһында төрлө тармаҡтар буйынса алып барылған йәшертен ярыш та ошо ике ил өлгөһөндә ғәмәлгә ашырыла. Әлбиттә, Көньяҡ Кореяның төп бағыусыһы ла, ярҙамсыһы ла булған АҡШ “һалҡын һуғыш” йылдарында үҙ “тәрбиәләнеүселәрен” әленән-әле коммунистик режимға ҡаршы һөскөртөп торорға ла онотмай.\nБөгөн КНДР-ҙа Ким Чен Ир етәкселегендә диктатура хөкөм һөрөп, ҡытай йоғонтоһо бик көслө булһа, Көньяҡ Кореяла АҡШ менән Японияға ҙур өмөт бағлайҙар. Анығыраҡ итеп әйткәндә, әлеге ыҙғыш ысын һуғышҡа әүерелеп китһә, ике яҡтың да ныҡлы союздаштары бар һәм был йүнлегә алып килмәйәсәк, тимәксемен.\n«Батька»ның тәгәрмәсенә таяҡ тыҡмаҡсылар\nБелоруссияла 19 декабрҙә үтәсәк президент һайлауҙарына әҙерләнәләр. Билдәле булыуынса, был юғары посҡа 16 кеше дәғүә итә һәм улар араһында бөгөнгө Президент Александр Лукашенко ла бар. Ошо көндәрҙә Минскиҙа оппозиция вәкилдәре, А. Лукашенконың һайлау алды агитацияһын дөрөҫ алып бармауына ҡаршылыҡ белдереп, митинг ойошторҙо. Власть вәкилдәре, митингыны законһыҙ тип табып, унда ҡатнашыусыларҙы эҙәрлекләй башлаған. Бөгөн рәсми Мәскәү “батька” менән уртаҡ тел таба алмай йонсой. Шуға ла уның власта ҡалыуы Мәскәү файҙаһына түгел. Ә А. Лукашенко һайлау алды марафонында Көнбайыш Европа илдәре ярҙамына өмөт итә һәм ниндәйҙер кимәлдә был ярҙамды алды ла инде. Бөгөнгө Рәсәй етәкселеге “батька”ны төрлө яҡлап кәмһетергә, уның һайлау алды марафоны тәгәрмәсенә таяҡ тығырға маташа кеүек. Шуға ла уның, ярҙам өмөт итеп, Көнбайышҡа йөҙ бороуы осраҡлы түгел. Ә инде Рәсәй етәкселегенең А. Лукашенконы ситләтә башлауын да аңларға була. Сөнки элекке СССР составында булған 15 союздаш республика араһында Белоруссия бөгөн иң юғары иҡтисади бейеклеккә күтәрелде. Йәғни “батька”, Медведев менән Путиндың “танауына сиртеп”, уларҙы уҙып китте. Уның быны ниндәй юл менән башҡарыуы мөһим түгел, ә Белоруссия халҡын Рәсәй халҡына ҡарағанда етешерәк, мулыраҡ тормошта йәшәтә башлауы мөһимерәктер. Гел генә “оло ағай” булып өйрәнгән Рәсәй үҙенең ярҙамы менән үҙен уҙып китеүселәрҙе өнәп етеңкерәмәй шул. Ни хәл итәһең, Рәсәй сәйәсмәндәренең менталитеты шундай.


Гонг XI Фа Цай Гонг XI Фа Цай\nҠытай Яңы йылы булараҡ, иң ҙур байрам, ерҙә. Уның туйын миллиард күп ҡытайлыларҙан бөтә донъя буйынса оло байрам даром. Һәм был уйын автомат-се igt базис тап бына шул. Ысынлыҡта мәғәнәһе үҙе Гонг XI Фа Цай бәхетле Яңы йыл,. Нисек фестивале ул нигеҙ һалына был уйын Гранд, күңелле һәм ҡыҙыҡ. Шулай уҡ, был уйын яһай бер ни тиклем күберәк ябай развлекаться, һеҙ получает шанс утарға крутой 8 миллион доллар. Был иң яҡшы онлайн бөйөк британия слотов.\nIgt йәки халыҡ-ара уйын технологияһы алып тора слот тарафынан эшләп сығарыусы уйын, ул бар, үҙ штаб-квартираһында бөгөн Лас-Вегас, Невада. Улар бизнеста дауамында оҙаҡ ваҡыт етте эйә танылған ҡайһы бер слот-уйындар уларҙың составына кеүек К һәм пирамида бриллианты да Винчиның. Уның үҙенсәлеге уйындары слот бөйөк британия онлайн\nБыл онлайн видео уйын менән слот 5 барабаны һәм 50 линияларын. Уйында ҡатнашыуын Көнсығыш темаһы, асылы, уның ине захвачена иҫ киткес матур, шул тиклем дизайн һәм графика уйындар. Символдар бөтә менән бәйле темалар. Һеҙҙә Пиньята Дракон тора 100x ставка, Карп кои тора 125x, Феникс тора х һәм, ахыр сиктә, һары һәм йәшел дракон, тип’S һумлыҡ 500 тапҡыр. Ул ваҡытта, әлбиттә, бар-был дикий символы, ул булараҡ сығыш яһай алыштырыу башҡа бөтә символдарын ҡала символы разброска. Шулай уҡ дикий тора 600x һеҙҙең ставка, әгәр һеҙ приземлить 5 донъя барабана. Был яһай, уның иң яҡшы онлайн бөйөк британия слотов\nУл ирекле хужа спид бонус раунд, ул эшләй башлай, шул ултыртыу " сатторов был барабана 1,3 һәм 5. Томы бушлай синов һеҙ получает үҙгәрә һәм һәр тапҡыр, һеҙ вызывает функци, ул шул тиклем билдәләнә сығыш яһауын осраҡлы хәл итеп.\nӘммә яҡшыраҡ барлығы тураһында Си слот Гун Фа Цай-был джипта. Был функция сығыш яһауын осраҡлы хәл итеп бер сабаева 4 дәрәжәләрен. Уратып 4-се дәрәжәһенә килтерә һеҙгә джекпот 8 миллион доллар. Юҡҡа ғына ул иң яҡшыларҙың кем дә булһа онлайн бөйөк британия слотов\nГонг XI Фа Цай-был слот үрге бәйләмесе волатильность. Уйын махсус ориентировано ул итеүсе уйынсыларҙы ярата көслө тойғо үрге ҡурҡынысын уйында. Әммә ул да’т аңлата башҡа мөмкин’т наслаждаться, был уйын. Әгәр уйынсылар мудро ставка, улар мөмкин эйә тәм-том уйнағанда уҡ өйрәнә был уйын түгел, беспокойтесь тураһында үҙ колька. Ҡарағыҙ әле был – Был иң яҡшы онлайн бөйөк британия слотов


Өфө ҡалаһында йәшәүсе йәш кеше яуапһыҙ мөхәббәттән яраланған йөрәген 200 мең һумдан ашыу суммаға баһалаған\nҺөйгәне менән ташлашҡандан һуң, егет үҙе менән элекке мөхәббәтенең сейфын алып китә. Унда ҡатындың бөтә ҡиммәтле биҙәүестәре һаҡланған булған. Эштән ҡайтҡас, 36 йәшлек хужабикә фатирынан ювелир әйберҙәре менән сейф юғалыуын шәйләп ҡала. Ул шунда уҡ полицияға мөрәжәғәт итә.\nХанымдың шикләнеүҙәре дөрөҫкә сыға. Полиция уның 28 йәшлек танышын - бер ҡайҙа ла эшләмәгән, уғрылыҡ өсөн шартлы рәүештә хөкөм ителеп, срогын тултырыусы Шишмә районы гражданын ҡулға ала. Бур алтын биҙәүестәрҙең бер өлөшөн ҡиммәтле хаҡҡа һатып өлгөрә. Ҡалғандарын тәртип һаҡсылары тартып ала.\nСейфты урлап, егет һөйгәненән үс алырға теләй. Әлеге ваҡытта ул кеше һаҡ аҫтына алынған, уға ҡарата енәйәт эше ҡуҙғатылған. Асыҡланыуынса, егет быға тиклем дә ҡатындың ҡиммәтле әйберҙәрен урлаған булған. Әммә ҡатын һөйгәнен ғәфү итә килгән.


Өфөлә бәләкәй фатирҙарҙың уртаса хаҡы — 2 миллион һум самаһы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә бәләкәй фатирҙарҙың уртаса хаҡы — 2 миллион һум самаһы\n14:54, 24 февраля 2016 Иҡтисад\nӨфөлә бәләкәй фатирҙарҙың уртаса хаҡы — 2 миллион һум самаһы Фото: Олег Яровиков\nҒинуар айы йомғаҡтары буйынса Өфөлә майҙаны 32 квадрат метрлыҡ бәләкәй фатирҙар ҡиммәтләнгән. «Фатирҙар донъяһы» порталы аналитиктары илдең ҙур ҡалаларындағы беренсел һәм икенсел баҙар буйынса дөйөм мәғлүмәттәр менән бүлеште. Башҡортостандың баш ҡалаһы иң ҡиммәтле бәләкәй фатир хаҡы булған ҡалалар исемлегендә унынсы урын биләй.\nКүсемһеҙ милек баҙарында бер бүлмәле фатирҙар һәм «студиялар»ға ихтыяж ҙур. Ҡағиҙә булараҡ, бәләкәй фатирҙың бер квадрат метры ҙур майҙанлы фатирҙарға ҡарағанда 5-10 процентҡа ҡыйбатыраҡ.\nИң ҡиммәтле бәләкәй фатирҙар Мәскәүҙә — 6 миллион һумдан ашыу. Санкт-Петербургта иһә 2,6 миллион һум тора. Владивосток бер бүлмәле фатирҙарҙың хаҡы буйынса төньяҡ баш ҡаланан ҡалышмай. Тәүге бишәү араһында Мәскәү өлкәһе (2,6 миллиондан ашыу) һәм Сорғот (2,2 миллион) та бар.\nИң «арзан» ҡалалар — Магнитогорск, Ставрополь, Новокузнецк, Барнаул һәм Киров — 1 миллиондан 1,2 миллион һумға тиклем.\nӨфөлә бәләкәй фатирҙарҙың уртаса хаҡы — 2 миллион һум самаһы. Көрсөккә тиклемге осорҙа уларҙың хаҡы 3 миллион һумға етә ине.\nДөйөм алғанда, бәләкәй торлаҡ күсемһеҙ милек баҙары менән бергә арзаная, тип йомғаҡ яһай эксперттар. 2015 йылдың февраленән мониторингка индерелгән 62 ҡаланың 11-дә квадрат метр ҡиммәтләнгән, 51-дә иһә осһоҙланған.


Өфөлә ирекмәндәрҙең бер төркөмө Сергиев зыяратында өмә ойошторҙо | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 268252\n12 Май 2022 — 14:03 ГТРК «Башкортостан»\nБөйөк Ватан һуғышы ҡаһармандарының ҡәбер таштары таҙартылды, хаталы исемдәр төҙәтелде. Азамат Зиннуров бындай сарала ҙур теләк менән ҡатнаша. Ил азатлығы өсөн яуҙа һәләк булған һалдаттарыбыҙҙың ҡәберҙәрен тәртипкә килтереп иҫкә алыу беҙҙең изге бурыс, ти ул. Өмәлә ойошма вәкилдәре, студенттар, юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары ла ҡатнашты. Активистар быйыл Сергиев зыяратында өсөнсө тапҡыр өмә ойоштора. Был юлы ҡәбер ташында яҙылып юйыла башлаған исемдәр ҡабаттан яҙыла, хаталар төҙәтелә. Бер генә хәрефтә хата китһә лә, ситтә йәшәүсе яҡындары һуғыш мәлендә һәләк булған ата-бабаларының ҡайҙа ерләнгәнен таба алмай. Ҡәбер таштарында исемдәрҙе төҙәтергә ағалы-ҡустылы Руслан һәм Денис Сабировтар ярҙам итә. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында 36 эвакогоспитале булған Өфө яраланған һалдаттарҙы дауалау үҙәге булып тора. Башҡа төбәктән килгән яугирҙар ҙа бында дауалана. Сергиев зыяратында 2 мең ярымдан ашыу илдең төрлө төбәктәренән булған Бөйөк Ватан һуғышы ҡаһарманы ерләнгән. 437 ҡәбер әле тәртипкә килтерелмәгән. Был эште көҙгә тиклем башҡарырға ниәтләй ирекмәндәр.


Тамырыбыҙ ике быуат аша Салауатҡа барып тоташа… » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\nТамырыбыҙ ике быуат аша Салауатҡа барып тоташа…\nМилли батырыбыҙ Салауат Юлаев исеме халыҡ хәтерендә быуаттар буйы һаҡланған. Һәр заман уның образын үҙенсә баһалай, үҙенсә аса, үҙенә кәрәкле мәғлүмәтте эҙләүен дауам итә. Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге Хөкүмәт премияһы лауреаты, бер нисә китап, шул иҫәптән «Салауаттың шәжәрәһе» китабы авторы Радик ВАХИТОВ менән әңгәмәбеҙ – Салауат Юлаевтың вариҫтары хаҡында.\n– Совет осоронда, Степан Злобиндың «Салауат Юлаев» әҫәренә нигеҙләнеп, милли батырыбыҙҙың вариҫтары ҡалмаған, документтарҙа иҫкә алынған ҡатындары һәм балалары, йәнәһе, эҙһеҙ юғалған, тигән ҡараш йәшәне. Дөрөҫөн әйткәндә, уларҙы эҙләүсе лә булманы. Салауаттың тыуған ауылын карателдәр яндырғандан һуң, күрше-тирәһендә иҫән ҡалған иң яҡын ауылдарҙың береһе булған Шағанайҙа, Мәнзүмә исемле апайым уҡытыусы булып эшләп алды. Ул унда үҙҙәрен Салауаттың тоҡомо тип иҫәпләүселәр барлығы хаҡында һөйләгәйне. Был хәбәр тыныслығымды урланы һәм, уҙған быуаттың 90-сы йылдары уртаһында, бер нисә йыл архивтарҙа эҙләнгәндән һуң, Салауат Юлаевтың шәжәрәһен төҙөнөм. Ҡайһы бер тармаҡтарҙа ул бөгөн йәшәгән замандаштарыбыҙға килеп тоташты.\n– Шәжәрәне коллектив хеҙмәт емеше тип әйтергә булалыр, сөнки уны төҙөүҙә әллә күпме кеше ҡатнаша, ул йылдар буйы тулылана, камиллаша бара. Шулай ҙа Салауат Юлаевтың шәжәрәһе беҙҙең көндәргә килеп етеүенә кемдәргә рәхмәтле булырға тейешбеҙ?\n– Бар ғүмерен туғанлыҡ ептәрен эҙләүгә арнаған Хәйрулла Ҡолмөхәмәтов 1950 йылда был шәжәрәне үҙен Салауат Юлаевтың вариҫы тип һанаған Гөлсафия Исламованан яҙып ала, уны үҙенең мәғлүмәттәре менән тулыландыра. Шәжәрәнең осона ул үҙенең ейәндәре Фәнил менән Илдарҙы, шулай уҡ Вәрис ағаһын һәм уның балалары Фәүзиә менән Энгельсты ла өҫтәй. Миңә бабайҙың ҡулъяҙмаларын уның Ҡыйғыла йәшәгән Әминә исемле ҡыҙы бирҙе. Уларҙың араһында үҙемдең шәжәрәмде, унда атайым Шакирйәнде, бабайым Ҡазыханды, башҡа туғандарымды күргәс, аптырауымдың сиге булманы. Уның яҙмалары менән сағыштырып, өҫтәп, тағы ла байыраҡ шәжәрә төҙөнөм.\nНәҫел ағасының башҡа тармаҡтары ла бар. Уларҙың һәр ҡайһыһы Салауаттың бөгөнгө туғандарына алып сыға. Шулай итеп минең төҙөгән шәжәрәмдең дөрөҫлөгөн иҫбатлаусы яңынан-яңы дәлилдәр бер епкә теҙелә барҙы.\nАлда телгә алған Гөлсафияға килгәндә инде, ул 1875 йылда Йонос ауылында тыуа. Әсәһе Кинйәбикә, Салауат Юлаевтың бүләсәре, Шағанай ауылында йәшәй. Йонос ауылына Дусмөхәмәт Фәрхетдиновҡа (1851 йылғы) кейәүгә сыға. Метрика кенәгәһендә уларҙың никахы теркәлгән (Ф.И-295. Оп.9.д.1015. Метр. кн№136, л.8. д. Шиганеевой). Был тантанала ҡатнашыусы кешеләр ҙә ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Кәләш яғынан ағаһы Килдейәр (29 йәштә) Салауат Юлаевтың бүләре була. Шаһиттар милли геройҙың ейәндәре – Ғабдрахман (55 йәштә) һәм Заһиҙулла (49 йәштә) – Салауаттың улы Рәхмәтулланың балалары. Был ғаиләлә тәүге бала булып Гөлсафия тыуа ла инде.\n1892 йылда Гөлсафия, Байрамғол Исламовҡа кейәүгә сығып, Ҡаратаулыға күсә. 1904 йылда ошо ауылда тыуған Хәйрулла бабайҙар менән, күрәһең, улар күрше йәшәгәндәрҙер. Сөнки Хәйрулла бабай үҙенең яҙмаларында бала сағында Гөлсафияның ҡыҙы Хасмия менән уйнауын иҫкә ала.\nБирәм тигән ҡолона, сығарып ҡуйыр юлына, ти бит халыҡ мәҡәле. Башҡортостан Республикаһының Үҙәк архивы хеҙмәткәрҙәре Салауат районының Урмансы ауылында тыуған һәм 90 йәшкә етеп барған Мәрфуға Хәбибулла ҡыҙы Ғиззәтова инәйҙең нәҫеле Салауат Юлаевҡа барып тоташҡан шәжәрәһен законлаштырыуҙы һорап мөрәжәғәт итеүе хаҡында әйтте. Беҙ уны эҙләп табып, яҡташтар ойошмаһының йыйылышына саҡырҙыҡ. Минең менән һөйләшкәндә атайым Шакирйән һәм олатайым Йомаҙил хаҡында һүҙ башлағас, иҫем китте. Феноменаль хәтерле әбейҙең шәжәрәһен уҡып шаҡ ҡаттым!\nМәрфуға Ғиззәтова үҙенең атаһы аша Салауат Юлаевтың улы Рәхмәтулла менән туған булыуын раҫлай. Был – замандашыбыҙҙың Салауат Юлаевтың улының исемен, уның тоҡомон ғаилә риүәйәттәре аша белеүе менән бәйле үҙенсәлекле осраҡ.\nШулай уҡ 1994 йылда Салауаттың шәжәрәһе беренсе тапҡыр донъя күргәс, мине район һабантуйында эҙләп табып, үҙҙәренең милли батырыбыҙҙың вариҫтары булыуын белдереүселәр, шылтыратыусылар, хат яҙыусылар күп булды. 2010 йылда Лаҡлы ауылынан тыуған яҡты өйрәнеүсе Гранит Зинуров менән таныштым. Ул Лаҡлыға тәүге күсенеүселәр араһында Мансур, Мортаза, Моратбаҡый һәм Мәсәғүт исемле улдары менән башҡорт Арыҫланбәктең булыуын да асыҡлай. Уларҙың береһе – Мортаза Юлай Аҙналиндың һеңлеһенә – Мәликәгә өйләнгән була. Мәликә Аҙналинанан өс бала тыуған: Әбделнасир, Мәрхәбә, Әбделхәким Мортазиндар. Гранит Зинуровтың китабындағы Лаҡлы ауылы халҡы исемлегендә уларҙың вариҫтары еңел табыла, теләүселәр үҙҙәренең Юлай Аҙналин һәм Салауат Юлаев менән туғанлығын тергеҙә ала.\n– Салауат Юлаевтың вариҫтарының сит илдә лә булыуы хаҡында әйтә биреп ҡуйғайнығыҙ...\n– Баязит – Гөлсафияның улы. Ул 1896 йылда Ҡаратаулы ауылында тыуа. 1915 йылда батша армияһына, 6-сы Гренадер Таврический полкына, 8-се рота һалдаты итеп, 1916 йылдың июлендә Рәсәй экспедиция корпусына алына. Был 30 мең һалдат һәм офицерҙан торған корпус пароходтар менән Францияға, Марсель ҡалаһына, килтерелә. Рус батшаһы Николай Икенсе үҙ граждандарын Германияға ҡаршы һуғышыр өсөн пушкаларға һәм снарядтарға алмаштыра.\nРәсәйҙәге Бөйөк Октябрь революцияһынан һәм Беренсе донъя һуғышынан һуң, Франциялағы Рәсәй һалдаттарын төрлө маҡсатта файҙалана башлайҙар. 1920 йылда уларҙы демобилизациялайҙар, әммә тыуған илдәренә ҡайтармайҙар – улар өсөн пушкалата һәм снарядлата хаҡ түләнгән. 1932–1933 йылдарҙа яҙмыш Баязитты француз коммунисы Травер Морис менән осраштыра. Уның ғаиләһе менән яҡындан таныша, ҡыҙына өйләнә һәм тиҙҙән улдары һәм ҡыҙҙары тыуа.\n1935 йылдың майында Баязит Совет консуллығына тыуған иленә сығыуға рөхсәт һорап мөрәжәғәт итә. Ҡатынын да үҙе менән барырға өгөтләй. 1935 йылдың июнендә улар совет пароходында СССР-ға сығырға документ ала. Ләкин һуңғы мәлдә генә ҡатыны СССР-ға сығыуҙан баш тарта. Шулай итеп, уның балалары – Виктор менән Нелли, был тармаҡ буйынса Салауат Юлаевтың вариҫтары, Францияла тороп ҡала.\nТыуған яғына ҡайтҡас, Баязит, Фатима Камаловаға өйләнеп, Яңы Ҡаратаулы ауылында төпләнә, Вәғиз исемле уланға ғүмер бирә. Энеһе Франциялағы туғандары хөрмәтенә балаларына Виктор һәм Нелли тип исем ҡуша. Әммә Салауат Юлаевтың француз тармағындағы вариҫтарының яҙмышы, үкенескә күрә, билдәһеҙ.\nӘлбиттә, бөгөн белеме һәм түҙемлеге булған һәр кем, боронғо ҡағыҙҙар эсендә һаҡланған туҙанды йота-йота архивтарҙа ҡаҙынып, үҙенең шәжәрәһен төҙөүе мөмкин. Хатта Интернет аша ғына заказ биреп тә, кәрәкле тармаҡты эшләтеп алырға була. Әммә хәҙерге йәштәр күҙлегенән ҡарағанда, “ҡара наҙан” олатай-өләсәйҙәребеҙҙең телдән-телгә, хәтерҙән-хәтергә тапшырылған тоҡом сылбырының өҙөлмәй беҙҙең көндәргә килеп етеүе – үҙе бер мөғжизә. Ә инде төрлө ауылдарҙа йәшәп тә уларҙың бер үк кешеләр хаҡында һөйләүе, нәҫел ағасын бер тамырға алып барып тоташтырыуы өсөн ниндәй хәтергә эйә булырға кәрәк? Һәм әлеге күренеш бер нисек тә осраҡлылыҡ була алмай. Был бары тик тарихи хәҡиҡәттең тантана итеүелер, моғайын...\nДаяна АТАНОВА һөйләште.