Эшһеҙлек — Башҡорт Википедияһы\n2009 йылдың ғинуарына ҡарата донъяла эшһеҙҙә кимәле (ЦРУ мәғлүмәте буйынса)\nҮҙегеҙгә эш талап итегеҙ! Эш бирмәһәләр икмәк һорағыҙ! Икмәк бирмәһәләр үҙегеҙ алағыҙ!\n1893 йылда Манхэттенда Эмма Гольдмандың сығышынан \nЭшһеҙлек — илдәге эшкә һәләтле кешеләрҙең бер өлөшөнөң үҙенә яраҡлы эш таба алмауы; социаль-экономик бәлә. Йәше буйынса эшкә һәләтле кешеләрҙең (ғәҙәттә 15-18 йәштән 60-65 йәшкә тиклем) эшһеҙ булыуы. Улар эш хаҡы алмай. Ҡайһы бер илдәрҙә эшһеҙҙәрҙе яҡлаусы социаль селтәрҙәр бар.\nЭшһеҙлек кимәлен биләләү өсөн илдәге йәше буйынса эшһеҙҙәр һанын шул йәштәге дөйөм кешеләр һанына бүлергә кәрәк. Эшһеҙлек кимәле бик күп күренештәргә бәйле, шул иҫәптен хөкүмәттең урта йәштәге кешеләргә мөнәсәбәтенән. Эшһеҙлек йәмғиәттә насар күренеш.\nНиндәйҙер кимәлдәге эшһеҙлек тәбиғи күренеш. Тулы мәшғүллек бөтә кеше лә эшләй тигәнде аңлатмай. Хөкүмәт эш урындары булдырырға тырыша.\nЭлекке СССР-ҙа 1930 йылда уҡ беҙҙә эшһеҙлек бөтөрөлдө тип иғлан ителһә лә, миллионлаған кеше нахаҡҡа лагерҙарға ебәрәлеүенә, төрлө «бөйөк төҙөлөштәргә» алыныуына ҡарамаҫтан, был идеологик лозунг хәҡиҡәткә тура килмәй.\nЭшһеҙлек ауыл ерҙәрендә, йәштәр араһында күп.\n↑ Tom de Castella & Caroline McClatchey 2011.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Эшһеҙлек&oldid=670417 ҡабул ителгән\nСоциология буйынса тамамланмаған мәҡәләләр\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:58 3 апрель 2017 үҙгәртелгән.


Юҡ-барға ҡыҙам да китәм... » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Юҡ-барға ҡыҙам да китәм...\nЮҡ-барға ҡыҙам да китәм...\nКешеләр менән уртаҡ тел табыуы, аралашыуы ауыр. Сәбәбе: юҡ-барға тиҙ генә үпкәләп, асыуланып барам, үҙемде тупаҫ тотам. Мәҫәлән, аяғыма яңылыш баҫһалар ҙа, урынһыҙыраҡ шаяртһалар ҙа, ҡыҙам да китәм. Ситтән ҡарағанда, был бик йәмһеҙ күренәлер. Ләкин үҙемде контролдә тота алмайым. Нисек итеп ошо хәлдән ҡотолорға?\nБындай проблема киң таралған. Күптәргә тойғоларҙы теҙгендә тотоу еңел генә бирелмәй. Эмоциялар контроле үҙ-үҙеңә бикләнеү тигәнде аңлатмай. Хистәр менән идара итергә өйрәнергә кәрәк.\nЙәнегеҙ көйгәндә, бының сәбәбен асыҡларға тырышығыҙ. Күп осраҡта беҙ быны аңлап та, белеп тә етмәйбеҙ. Һәр саҡ кемделер, нимәнелер ғәйепләргә тырышабыҙ. Мәҫәлән, һеҙҙең осраҡта, аяғығыҙға яңылыш баҫҡан кеше тураһында һеҙҙә кире уйҙар барлыҡҡа килә. «Әрпеш, башҡалар тураһында уйламай, иғтибарһыҙ һ.б.», – тип уны эстән генә битәрләйһегеҙ. Кәйефегеҙҙең төшөүенә кем ғәйепле? Аяғығыҙға яңылыш баҫҡан кешеме? Юҡ. Кәйефегеҙ баяғы уйҙарығыҙ арҡаһында юҡҡа сыҡты. Асыуланыуығыҙ хаҡында баяғы кеше бер нәмә лә белмәй, һеҙҙе күптән онотҡандыр ҙа. Ә бәлки, был осраҡта үҙегеҙҙең дә ғәйебегеҙ барҙыр. Һеҙ уны күрмәйенсә, юлында торғанһығыҙҙыр? Әммә тик уны ғәйепләйһегеҙ. Һөҙөмтәлә үҙегеҙгә генә зыян килтерәһегеҙ.\nҺеҙгә кире эмоцияларҙан ҡотолорға өйрәнергә кәрәк. Ғәйептең башҡаларҙа ғына түгел, үҙегеҙҙә лә булыу ихтималлығын онотмағыҙ. Уйҙарығыҙҙы яҡшы яҡҡа көйләп, тәртибегеҙҙе, хатта тормош сифатығыҙҙы ла үҙгәртә алаһығыҙ. Һөҙөмтәлә тирә-йүндәгеләр менән мөнәсәбәттәр яҡшырыр. Уңыштар һеҙгә!\nСығыу ваҡыты 21-12-2017, 08:00 | Ҡаранылар: 465


Нефтекаманың Йәштәр советы мәктәп уҡыусыларына һөнәр һайлауҙа ярҙам итә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nНефтекаманың Йәштәр советы мәктәп уҡыусыларына һөнәр һайлауҙа ярҙам итә\n12:55, 14 апреля 2012 Йәмғиәт\nНефтекама ҡалаһы ҡала округы Советы ҡарамағындағы Йәштәр советы ҡаланың уҡыу йорттарын тамамлаусыларға һөнәри йүнәлеш биреү эшмәкәрлегенә ҙур әһәмиәт бирә. Ошо көндәрҙә Йәштәр советының Социаль мәсьәләләр буйынса комиссияһы Нефтекамалағы 1-се интернаттың сығарылыш класс уҡыусылары өсөн «НефАЗ» предприятиеһына экскурсия ойошторҙо.\n«Башинформ» агентлығына Йәштәр советы ағзаһы Артур Арыҫланов хәбәр итеүенсә, уҡыусылар предприятие музейы һәм уның етештереү цехтары менән танышты. Музейҙа уларға завод, уның иң яҡшы хеҙмәтсәндәре тураһында һөйләнеләр, предприятиела етештерелгән техника моделдәрен күрһәттеләр. Бынан һуң улар цехтарҙа булды.\n— Бөгөнгө үҫмерҙәргә производство «деталдәре» ҡыҙыҡ түгел, тигән борсоулы уйҙарыбыҙ нигеҙһеҙ булып сыҡты, уҡыусылар станоктар һәм агрегаттарҙың нисек эшләүен ҡыҙыҡһынып күҙәтте, белгестәргә һорауҙар бирҙе, — тип билдәләне Артур Арыҫланов. – Иң ҡыйыуҙары теге йәки был станоктарҙың тәғәйенләнеше һәм мөмкинлектәре, хеҙмәткәрҙәрҙең эш хаҡы тураһында ҡыҙыҡһынды. Нефтекама интернатын тамамлаусылар өсөн бындай экскурсиялар ҡаланың башҡа предприятиеларына ла ойоштороласаҡ. Бынан һуң эш яңы форматта дауам ителәсәк: экскурсиялар Нефтекаманың урта махсус һәм юғары уҡыу йорттарында үткәреләсәк. Бындай саралар уҡыусыларға һөнәр һәм эш урынын һайлауҙа ярҙам итәсәк.\nТеги: йәштәр советтары,һөнәри йүнәлеш


Хәбәрҙәр: Халҡыма икенсе хитап.\nХалҡыма икенсе хитап.\nБашҡорттарым, айныу кәрәк, айныу кәрәк!\nАрабыҙҙа айыҡ булған ирҙәр һирәк.\nЭй, туғандар, сәрхүшлектән ҡурҡыу кәрәк!\nҒәзиз Башҡортом, айны, уян!\nМин – Һинең тыуған ерең – Башҡорт Илемен. Һиңә тәүге хатым өлгәштеме-юҡмы, хәбәрҙар түгелмен. Әммә мин һинең айыҡ хәлдә тормош көтөүең өсөн даимән доғаламын һәм артабан да доға ҡылыуымды туҡтатмаясаҡмын.\nКиләсәктә лә Башҡорт Иле йәшәһен өсөн, һиңә тағы ла ғибрәтле нәсихәт әҙерләнем. Һин, сәрхүшлек тик хәмер, иҫерткес эсемлектәрҙән генә булалыр, тип уйлайһыңдыр. Әммә Һинең элеге дәүерҙәге сәрхүшлегеңдең сәбәптәре тик хәмер генә түгел.\nУл сәрхүшлегең сәбәптәрен мине Бар ҡылыусы, мине йәйеп, өҫтөмә тауҙар, далалар, урмандар Ерләштереүсе, саф һыуҙар менән йылғаларымды һәм күлдәремде Тултырыусы, бихисап хайуандар, ҡоштар, балыҡтар, ҡорттар-бөжәктәр Үрсетеүсе, һәм мине һәм бөтә был нигмәттәрҙе Һиңә аманат итеп Тапшырыусы Аллаһ Субхәнәһү үә Тәғәләнең Изге Китабы – Ҡөрьән Кәримдең аяттары менән Һиңә аңлатасаҡмын. Һәр кешегә киләсәк Ғазраил фәрештә Һиңә лә бер көн килер, Һинең Рухыңды тәнеңдән һурып алыр. Унан һуң был донъяға кире ҡайтып, Изге Китабты – Ҡөрьән Кәримде уҡыу мөмкинлегең булмаҫ...\nБыл донья һәм баҡыйлыҡ бәхетенән мәхрүм итеүсе сәрхүшлектең туғыҙ төрө\n1. Шәһүәт (Енси тойғолар) сәрхүшлеге\nНисә (Ҡатындар) сүрәһе, 27-се аят:\nЫсындан да, Аллаһ һеҙҙең тәүбәләрегеҙҙе ҡабул итергә теләй. Енси теләктәренә ҡол булған кешеләр иһә һеҙҙе мотлаҡ юлдан яҙҙырмаҡсы була.\n2. Эрелек (Тәкәбберлек, Һауалылыҡ) сәрхүшлеге\nНәзиғәт (Йолҡоп алыу) сүрәһе, 22-24-се аяттар:\nАхырҙа ул (Фирғәүен) йөҙ сөйөрөп, китеп барҙы. Унан һуң ул халыҡ йыйып: “Һеҙҙең иң бөйөк аллағыҙ ул - мин!” - тип ҡысҡырҙы. Шуның арҡаһында Аллаһ уны Әхирәт көнөндә лә, донъялыҡта ла язаһы менән тотто.\n3. Уйын-көлкө (Кәйеф-сафа ҡороу, Күңел асыу) сәрхүшлеге\nМөьмин (Мөьмин) сүрәһе, 4-се аят:\nШәһәрҙәрҙәге (кәферҙәрҙең рәхәт муллыҡта) йәшәйештәре һине ҡыҙыҡтырмаһын. (Уларҙың байлығына, сауҙалағы уңыштарына алданма).\nЛоҡман (Лоҡман) сүрәһе, 24-се аят:\nБеҙ уларға (фани донъяла рәхәт сигергә) ирек ҡуйырбыҙ, ахырҙа үҙҙәрен ауыр ғазаптарға дусар итербеҙ.\n4. Асыу (Асыу тоҡаныу) сәрхүшлеге\nҒимран (Мәрйәмдең атаһы) сүрәһе, 38-39-сы аяттар:\nШунда Зәкәрийә Раббыға доға ҡылды: “Раббым, Һин миңә бер пак бала бир. Әлбиттә, Һин минең доғаларымды ишетәһең”. Ул, ғибәҙәт бүлмәһендә доға уҡып ултырғанда, фәрештәләр әйтте: “Ысынлыҡта, Аллаһ Һине Йәхйә исемле бер бала менән ҡыуандырасаҡ, ул (Йәхйә) нәфсеһенә хужа була белеүсе (Асыуын тота белеүсе), Аллаһ әйткән һүҙҙең (Китаптың) тура икәнлеген иҫбатлаусы Пәйғәмбәр буласаҡ, - тинеләр.\n5. Ҡурҡыу (Ҡот осоу) сәрхүшлеге\nХаҗ (Хаж) сүрәһе, 2-се аят:\nУл Көндө күргәс, сабыйын имеҙеп ултырыусы ҡатын сабыйын онотор, йөклө ҡатындың (ҡурҡыуҙан) балаһы төшөр. Кешеләр айныҡ булһалар ҙа, иҫерек кеүек күренер, тик улар иҫерек түгел. Аллаһтың язаһы шулай ҡаты буласаҡ.\nӘхзәб (Төркөмдәр) сүрәһе, 19-сы аят:\nЙөрәктәренә ҡурҡыу төшһә, һин уларҙы, үлем иҫереклеге менән, күҙ-баштары аҡайған килеш, һинән ярҙам көтөп, шашып ҡалғандарын күрерһең.\n6. Мөхәббәт (Ғишыҡ, Яратыу, Мауығыу) сәрхүшлеге\nЙософ (Йософ) сүрәһе, 24-се аят:\nҠатын (Зөләйха) һәр ваҡыт Йософто теләй ине. Раббының (зина ҡылыуҙың ҙур гонаһ икәнен) дәлилен күрмәгән булһа, уны яуызлыҡ һәм нәжес ғәмәлдәрҙән ҡотҡарырға теләүен һиҙенмәгән булһа, бәлки, Йософ та был ҡатынды теләгән булыр ине. Шик юҡ, ул ихлас ҡолдарыбыҙҙан ине.\n7. Хыял (Уй, Буш фантазиялар) сәрхүшлеге\nБаҡара (Һыйыр) сүрәһе, 78-се аят:\nУлар араһында наҙандар ҙа осрай, улар Китап уҡый белмәй. Уларҙың бөтөн мәғлүмәте имеш-мимештән генә тора.\nХәдид (Тимер) сүрәһе, 14-се аят:\n(Ислам дине хаҡмы, ялғанмы тип) икеләнеп, шикләнеп ҡалдығыҙ. Шул шикләнеүҙәрегеҙ һеҙҙе төп башына ултыртты. Вәсүәсәләр һеҙҙе аҙҙырҙы, Аллаһ юлынан яҙҙырҙы. Ниһайәт, һеҙҙе Аллаһтың әмере килеп тотто.\nНәжем (Йондоҙ) сүрәһе, 23-сө аят:\nБыл боттар һеҙҙең аталарығыҙ таҡҡан исемдәрҙән (уйлап сығарған һүрәттәрҙән) башҡа бер нимә лә түгел. Улар хаҡында Аллаһ һис бер дәлил индермәне. Улар бары тик хыялый фараз һәм нәфсегә бирелгәндәр.\n8. Ғәфләт (Ҡыҙыҡһынмаусанлыҡ, Хәстәрһеҙлек, Наҙанлыҡ) сәрхүшлеге\nӘнбийә (Пәйғәмбәрҙәр) сүрәһе, 1-2-се аяттар:\nКешеләрҙең иҫәп-хисап тотаһы көндәре яҡынлаша. Шулай ҙа улар томаналыҡтары арҡаһында (Хаҡтан) йөҙ сөйөрә. Раббынан үҙҙәренә киҫәтеү-күрһәтмәләр килгән һайын, улар (аяттарҙы) ысын күңелдән тыңламайынса, уйын-көлкөгә ала килде.\nНәжем (Йондоҙ) сүрәһе, 60-61-се аяттар:\n(Ҡөрьәндән) көлөүен көләһегеҙ, (яза килер тип) иламайһығыҙ. Һеҙ ҡара наҙанлыҡ эсендә ҡаласаҡһығыҙ.\nҒәзиз Башҡортом, Сәрхүшлектең туғыҙынсы төрө килмәҫ борон, айны! Уян!\nҠаф сүрәһе, 17-19 аяттар:\nӘҙәмдәрҙең уң яғында (сауаптарын) һәм һул яғында (гонаһтарын) ғәмәлдәрен яҙып барыусы ике фәрештә бар. Кешенең ауыҙынан сыҡҡан бер генә һүҙ ҙә күҙәтеүсе тарафынан яҙылмай ҡалмай. Көндәрҙән бер көндө үлем сәрхүшлеге (иләҫлеге) килер. Һинең ғүмер буйы ҡасып йөрөгән нәмәң шул (әжәл) булыр...\nЯҡтылыҡ һәм иман йырсыһы Мифтахетдин Аҡмулла әйткән:\nҺүҙеңдең ҡәҙерен белер шундай әҙәм –\nАҡылы – аҡылыңа тиңдәш булһа.\nСалауаттар, Кинйәләр, төньяҡ амурҙары вариҫы киҫәтеүемде дөрөҫ аңлар, иман юлына баҫып, Аллаһу Тәғәләбеҙҙең ризалығына ирешеп, Йортобоҙҙо Раббыбыҙҙың рәхмәте төшкән күркәм төбәккә әйләндерер, тигән өмөттә ҡалам. Мин ышанам һиңә, Башҡортом!\nҺау бул! Һинең тыуған ерең – Башҡорт Иле.\n(декабрь, 2018; Айҙар Ғәййәр)


Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов: предприятие ауырлыҡтары – етәкселәренең намыҫында // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов: предприятие ауырлыҡтары – етәкселәренең намыҫында\n17:44, 12 марта 2010 Сәйәсәт\nБашҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимовтың әйтеүенсә, предприятие эшмәкәрлеге күп осраҡта етәксеһенең профессионаллегенән тора, һәм был һүҙҙәр көрсөк осоронда раҫлау тапҡан.\n— Күп кенә предприятиеларҙағы хәлдәр торошо борсоуға һала. Шул уҡ ваҡытта бик матур эшләгән, килем алған һәм социаль мәсьәләләрен хәл иткән предприятиелар бар, — тип билдәләне төбәктең 2009 йылдағы социаль-иҡтисади үҫеше йомғаҡтарына һәм 2010 йылға билдәләнгән бурыстарға арналған БР Хөкүмәтенең ултырышында республика башлығы. – Беҙ эшләмәйбеҙ генә, ә мөмкинлектәр бар.\nУрындарҙағы менеджерҙарҙың яуаплылығының түбән кимәлдә булыуы камил булмаған идара итеү структураһы арҡаһында йәнә киҫкенләшә, тип иҫәпләй Президент.\n— Байтаҡ етәкселәр үҙҙәрен иркен тота, улар – акционер йәмғиәттәре, тимәк, нимә теләйҙәр, шуны эшләйҙәр, ҙур эш хаҡы алалар. Үкенескә күрә, беҙҙә иҡтисад структураһы ла, власть структураһы ла шулай. Барыһын да беҙ хәл итмәйбеҙ. Ҡайһы бер мәсьәләләрҙе беҙ бөтөнләй хәл итә алмайбыҙ. Предприятие ауырлыҡтары – производствоны ошо хәлгә еткергән етәкселәренең намыҫында. Мәҫәлән, яғыулыҡ блогы предприятиеһын зыянға эшләү кимәленә нисек еткерергә мөмкин? Был аңлашылмай миңә.\nҺүҙ «Салауатнефтеоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәте хаҡында бара. Уҙған йыл йомғаҡтары буйынса ул зыянды 3,8 миллиард һум күләменә еткергән. Бөгөн «Салауатнефтеоргсинтез»ға республика буйынса зыян суммаһының өстән бер өлөшө һәм эшкәртеү производствоһының кире финанс һөҙөмтәһенең 40 проценты тура килә.\n— Етештергәнеңде һатыу булмаһа – бер эш, — тине Мортаза Рәхимов. – Әммә һатыу бар. Сеймал юҡ икән – быныһы икенсе мәсьәлә. Ләкин сеймал да бар. Нисек шулай?\nПрезиденттың һорауҙары яуапһыҙ ҡалды: ултырышта генераль директор булмай сыҡты, ә уның урынына килгән дөйөм мәсьәләләр һәм корпоратив хәүефһеҙлек буйынса урынбаҫары хәл-ваҡиғалар торошона аңлатма бирә алманы.\n— Республика буйынса килем кәмеһә лә, бар социаль йөкләмәләр ҙә үтәлде, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәк башлығы. – Беҙ көн һайын райондарҙан хат алабыҙ: дауахана кәрәк, мәктәп кәрәк... Эйе, төҙөргә кәрәк. Ләкин төҙөр өсөн тәүҙә аҡса эшләргә кәрәк. Әйтегеҙ әле, ауылда ҡайҙан эшһеҙлек булһын? Ярҙамсы хужалыҡтарға техника һатып алабыҙ. Бөгөн шәхси хужалыҡтарҙа колхоз һәм совхоздарға ҡарағанда ла техника күберәктер әле.\nУҙған йылда ярҙамсы хужалыҡтарға алған кредиттары буйынса проценттарҙы ҡаплау өсөн бар кимәлдәге бюджеттарҙан 118 миллион һум күләмендә дәүләт ярҙамы күрһәтелгән. Республика бюджеты иҫәбенә 60 процентҡа арзанайтыу юлы менән, лизингы буйынса тағылма инвентаренең тулы комплекты менән бергә 215 трактор тапшырылған. Һәм бына быйыл шәхси ярҙамсы хужалыҡтарға 200 миллион һум күләмендә ярҙам күрһәтелде.\n— Беҙҙә мөмкинлектәр бар – эшләргә кәрәк, — тине республика Президенты.\nТеги: РБ Хөкүмәте, БР Президенты, сәнәғәт, ауыл хужалығы, йыл йомғаҡтары


23:29, 8 октябрь 2021 версияһы\n3838 байт өҫтәлгән , 7 месяцев назад\n23:24, 8 октябрь 2021 версияһы (төҙәтеү)\n23:29, 8 октябрь 2021 версияһы (төҙәтеү) (кире алыу)\n14. Бер кешенең тамағына туҙан, тупраҡ, йөн йәки төтөн инһә, йәки төкөрөгөн, ҡаҡырығын, теш араһында ҡалған тәғәм киҫәген йотһа, йәки ураҙа икәнен онотоп ашап-эсһә йә енси яҡынлыҡ ҡылһа, ураҙаһы боҙолмаҫ.\n3.Зәкәт ғалимға, зәкәт йыйырға тәғәйенләнгән кешегә лә бирелер: унда йыйылған зәкәт ундааҡсаһы'малдың фәҡирҙәргә бирелә торған өлөшөнә ҡушылыр. Ғамил бай кеше булған хәлдә лә, уға хеҙмәт хаҡы итеп зәкәттән йыйылған малдан өлөш сығарыла.\nйыйылған зәкәт аҡсаһы'малдың фәҡирҙәргә бирелә торған өлөшөнә ҡушылыр. Ғамил бай кеше булған хәлдә лә, уға хеҙмәт хаҡы итеп зәкәттән йыйылған малдан өлөш сығарыла.\n4.Утын, ҡамыш кеүек нәмәләрҙән ғөшөр сығарыу л^зымлазым булмаҫ.\n7.Фытыр саҙаҡаһы өсөн уртаса йәшәгәндәрҙең кеше башынан дүрт ҡаҙаҡ бойҙай йәки һигеҙ ҡаҙаҡ арпа биреү, байыраҡтарҙың кеше башынан дүрт ҡаҙаҡ хөрмә, йә һигеҙ ҡаҙаҡ йөҙөм биреү ҙә ярай. \_ Уларҙың урынына хаҡтары ҡәҙәр аҡса биреү ҙә дөрөҫ булыр.\n== '''ФИДИӘ''' ==\n== '''Саҙаҡа''' ==\n'''7.Саҙаҡа бирелгәндән һуң, биргән кешегә хәйер теләп, ошо доға уҡыла:'''\n'''Мәғәнәһе:''' Әй, Аллаһы ошо саҙаҡа биреүсене v афәт һәм бәләләрҙән һаҡла үә йәнә уның гонаһтарын ғәфү ит. Үә йәнә уның иманын ҡеүәтле ҡыл, үә йәнә уның малдарын арттыр, үә йәнә уны хәйерле маҡсаттарға ирештер.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/24208»


Ҡырмыҫҡалының итальян серҙәре баҙарҙы яулай\nТөбәктә сыр етештереүҙе ағалы-ҡустылы фермер Әхмәҙуллиндар яйға һалған. Әле цехта продукцияның ике тиҫтәгә яҡын төрө етештерелә. Монтазио, Страккино, Рикотта, Моцареллалар ҡиммәтле сит ил сырҙарынан бөтөнләй айырылмай. Әле Әхмәҙуллиндар швейцар сырҙарын бешереүҙе лә үҙләштерә башлаған. Бөгөн йүнселдәрҙең эш шарттары һәм киләсәккә пландары менән Республика башлығы ла танышты.\nБыл хуш еҫле швейцар сыры Белпер Кнолленың тәүге партияһы ғына, әммә уның һатыуға сығарылыуын көтөп тороусылар күп. Ошо быуат башында осраҡлы рәүештә генә барлыҡҡа килгән сыр гурмандарҙың яратҡан ризығына әйләнеп өлгөргән. Белпер кнолле өс көн бешерелә, бер ай өлгөрә.\nТиҙҙән был сыр Башҡортостан кәштәләрендә лә үҙ урынын аласаҡ. Ярты йыл элек сығарыла башлаған итальян сырҙары иһә һатып алыусыһын тапҡан да инде. Бер килоһына хаҡ меңдән ашыуға ҡарамаҫтан ихтыяж ҙур. Сыр бешереүселәр әйтеүенсә, сифатлы сырҙың осһоҙ тороуы мөмкин дә түгел, сөнки бер килоға ун литрҙан ашыу һөт тотонола һәм эш ҡул көсө менән башҡарыла. Әле бында тәүлегенә 80 килограммға тиклем ҡаты сорттар, 20 килограмм тирәһе йомшаҡ сыр етештерелә.\nҺәр төрлө сырҙы бешереүҙең үҙ нескәлеге, сере бар. Мәҫәлән, рикотта тәме буйынса эремсеккә тартым, ә бына качоттаның сорттары күп төрлө. Уға сәтләүек тә, ҡыҙыл борос та, тәмләткес үләндәр ҙә ҡушырға була. Ә моцарелла өсөн иртәнге һауындағы ҡуйы һөт кенә ҡулланыла.\nРеспублика башлығы сыр бешереү, һаҡлау бүлмәләрен ҡарап сыҡты.Һеҙҙеңэш тәжрибәгеҙҙе ҡулланыу һәм таратыу мотлаҡ, тине Рөстәм Хәмитов.\nЙүнселдәр әйтеүенсә, сыр өсөн һөт бер ферманан ғына алына. Был продукция өсөн юғары сифатлы, ҡуйы һөт кәрәк. Шуға күрә малдарҙың дөрөҫ туҡланыуы ла мотлаҡ. Икенсенән, ҡырмыҫҡалы оҫталары сырға бер ниндәй заралы ҡатнашмалар ҡушмай.\nСыр бешереүҙә һәр бер минут ҡәҙерле, ваҡытында болғамау йәки температураның үҙгәреүе сырҙың тәмен ҡырҡа боҙоуы мөмкин. Әхмәҙуллиндар ярты йыл инде ошондай ҡаты режим буйынса йәшәй. Нефтсе һөнәрен сыр бешереүсегә алмаштырғандан алып. Әммә үкенмәй. Киләсәккә лә пландар ҙур.\nЦехта хатта сырҙар һаҡланған таҡталар ҙа әһәмиәткә эйә, ул шыршы ағасынан яһалған. Еҫ сырҙың төп дошманы, шуға күрә бында хушбуй һөртөү йәки косметика ҡулланыу тыйыла. Уның ҡарауы эш классик музыкаһыҙ башланмай. Сыр бешереүселәр йырлап ҡына етештереү ҡеүәтен өс тапҡырға арттырырға ниәтләй. Һөт илендә йәшәп эшкәртеү менән шөғөлләнмәү енәйәт, бигерәк тә санкция шарттар тыуҙырғанда, ти Әхмәҙуллиндар.


Хәбәрҙәр: Йоханнис ғауғаһыҙ президентлыҡ вәғәҙә итә.\nЙоханнис ғауғаһыҙ президентлыҡ вәғәҙә итә.\nРумыниялағы президент һайлауҙарында еңеп сығып, Клаус Йоханнис сюрприз яһаны- Национал-либераль фирҡә фигураһы, Чаушеску режимы бәреп төшөрөлөүгә сирек быуат үтһә лә, Евросоюзда иң ярлыһы булып ҡала килгән был элекке коммунистар иленең сәйәси ландшафтында уникаль күренә.\nДиктатура емерелгәндә, Трансильвания сакстары тоҡомонан булған иргә 30 йәш була. 90-сы йылдар башында сығыштары буйынса немец һаналған меңдәрсә румын, шулар иҫәбендә уларҙың ата-әсәһе лә, ҡайтыу хоҡуғынан файҙаланып, Германияға күсенә. Клаус Йоханнис иһә Румынияла ҡала.\n2000 йылда ул Сибиу мэры һайлауҙарында еңеп сыға һәм бында үҙен эште оҫта ойоштороусы итеп таныта. 2007 йылда халҡы 150 мең булған был урта быуаттар ҡалаһы туристарҙың иң популяр урынына әүерелә һәм Европаның мәҙәни баш ҡалаһы итеп һайлана.\nЙоханнис, элекке физика уҡытыусыһы, һәр ваҡыт эште сифатлы итеп башҡарыуҙы алға һөрә. Әммә, законға ҡаршы барып, мэр посын һәм ҡала һыу каналы башлығы вазифаһын биләүе уның намыҫлы тип иҫәпләнгән образына тап төшөрә. Суд органдарына был мәсьәләгә асыҡлыҡ индерәһе бар.\n2009 йылда уның кандидатураһын премьер-министр посына тәҡдим итәләр, тик яңы президент булып һайланған Траян Бэсеску быға ҡаршы килә.\nӨндәшмәҫ һәм ҙур сынығыу алған холҡона тоғро ҡалып, Клаус Йоханнис үҙенең президентлыҡ программаһын бәхәстәрһеҙ һәм ғауғаһыҙ тәҡдим итте, ә был инвесторҙарҙы йәлеп итеүе ихтимал:\n“Беҙгә шау-шыу кәмерәк булған һәм килеп тыуған проблемаларҙы хәл итерлек сәйәсәт кәрәк, буш шоуҙар урынына Румыния һәм румындар алдында торған мәсьәләләрҙе хәл итеүгә көстө бирергә кәрәк.”\nЙоханнис немец һәм инглиз телдәрен белә, халыҡ-ара аренала был мөһим плюс булыуы ихтимал.\nРумынияла президенттың вәкәләттәре киң: ул премьер-министрҙы, судья һәм прокурорҙарҙы тәғәйенләй, хөкүмәт тәҡдимдәрен блокировкалау хоҡуғы ла бар.


Башҡортостанда 26 меңләп теркәүҙән төшөрөү таныҡлығы бирелгән // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда 26 меңләп теркәүҙән төшөрөү таныҡлығы бирелгән\n8:32, 12 сентября 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 12 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nБашҡортостанда республика башлығы һәм БР Дәүләт Йыйылышы депутаттары һайлауҙарында 25740 теркәүҙән төшөрөү таныҡлығы бирелгән, тип хәбәр иттеләр Үҙәк һайлау комиссияһында. Документтар участка һайлау комиссияларында 13 сентябргә ҡәҙәр биреләсәк.\nТеркәүҙән төшөрөү таныҡлығын тауыш биреү көнөндә һайлау участкаһына килә алмаған граждандар алырға хоҡуҡлы.\nТерриториаль һайлау комиссияларында алдағы 14 сентябрҙәге һайлауҙарҙа тауыш биреү өсөн теркәүҙән төшөрөү таныҡлығы 2014 йылдың 30 июленән алып бирелә башланды. Уларҙы ваҡытынан алда төбәк башлығы һайлауҙарына, шулай уҡ Башҡортостан Дәүләт Йыйылышына өҫтәмә депутаттар һайлауҙарына ла алырға мөмкин.\nУчастка һайлау комиссиялары эш көндәрендә 14 сәғәттән алып 20 сәғәткә тиклем, ял һәм байрам көндәрендә 9 сәғәттән алып 13 сәғәткә тиклем эшләй.


Сауҙа объекттарында рейд бара\n16 Октябрь 2021, 10:47\nБөгөн Малаяҙ ауылында ведомство-ара комиссия йәнә магазиндарҙа коронавирус сирен иҫкәртеү талаптарының үтәлешен тикшерҙе. Рейд мәлендә битлек режимын боҙоусы һатып алыусыға ҡарата полиция хеҙмәткәре протокол төҙөнө, Роспотребнадзор белгесе санитар-эпидемиологик талаптарҙы һанламаусы һатыусыларға һәм магазин хужаларына предписание бирҙе.\nСалауат районы хакимиәте башлығы Марс Кашапов, уның социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Марат Ғилманов, финанс идаралығы начальнигы Эльвира Кәбирова, хакимиәттең административ комиссияһы яуаплы секретары Лариса Шәрипова, БР Роспотребнадзор идаралығының территориаль бүлегенең баш белгес-эксперты Зинаида Зәйнетдинова, полиция хеҙмәткәре, журналистар һ.б. рейдҡа сыҡты.\nРайондың ведомство-ара комиссияһы Малаяҙ ауылының шәхси магазиндарын тикшерҙе. Улар битлек режимы үтәлешен, термометрия, дезинфекция сараларының, журналдарҙы ҡараны. Роспотребнадзор вәкиле бер нисә магазинда антисептиктар, дезинфекция сараларының талапҡа ярашлы булмауын асыҡлап, һатыусыларға һәм шәхси эшҡыуарҙарға предписание бирҙе.\nРейд мәлендә битлек режимын боҙоусы һатып алыусыға ҡарата полиция хеҙмәткәре протокол төҙөнө.\n– Беҙ материалды судҡа ебәрәбеҙ, тәүге тапҡыр иҫкәртеү яһаласаҡ. Икенсе тапҡыр тотолһа, суд тарафынан гражданға 15 мең һумға тиклем штраф һалыу ҡаралған, – тине полицияның участка уполномоченныйы Айгиз Хужин.\nРайонда ошондай рейдтар көсәйтеләсәк. 12 октябрҙән, Башҡортостан Башлығының Указындағы үҙгәрештәргә ярашлы, сауҙа үҙәктәренә килеүселәрҙе коронавирустан вакцина яһатыу тураһында сертификат, сирҙе үткәреүгә справка йәки ПЦР-тест тураһында белешмә күрһәтеп кенә индерергә мөмкин. Был ҡағиҙә музейҙар, китапханалар, кинотеатрҙар, концерт залдарына инеүгә, ҡала-ара маршрут автобустарында йөрөүгә лә ҡағыла. Йәғни, коронавирустан вакцина эшләтеүеңде йәки сирҙе үткәреүеңде, йә иһә инфекция булмауын документ менән иҫбатлай алмаһаң, үрҙә һанап үтелгән объекттарға үткәрмәйәсәктәр, автобусҡа ла ултыртмаясаҡтар. Ә кире ПЦР-тест тураһында ҡағыҙ өс көндән иҫке булмаҫҡа тейеш һәм ул 27 октябргә тиклем генә ғәмәлдә була. Әлбиттә, шул уҡ ваҡытта битлек режимы, социаль дистанция буйынса талаптар ҙа һаҡлана.\n18 октябрҙән Указдағы үҙгәрештәрҙең өсөнсө сикләү саралары үҙ көсөнә инәсәк. Унда инде сертификат-белешмәһеҙ матурлыҡ, массаж салондары, физкультура-һауыҡтырыу комплекстары, бассейндарға, 50 кешенән артыҡ урынлы дөйөм туҡланыу урындарына керетмәйәсәктәр. Салауат районы Хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ҡағиҙә талаптарын боҙоусыларға административ саралар ҡулланыласаҡ.


8 Июнь 2020, 20:00\nОператив мәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, Башҡортостанда коронавирус инфекцияһын йоҡторғандар һаны 4017 –гә етте. Тәүлек эсендә ауырыуҙар һаны йәнә 89 кешегә артҡан.\nВафат булыусылар юҡ, уларҙың һаны үҙгәрешһеҙ – 18 кеше. Әле стационарҙарҙа 1086 ауырыу дауалана, 41 пациент ауыр хәлдә, тип белдерҙе һаулыҡ һаҡлау министры Максим Забелин. 1460 ауырыу амбулатор шарттарҙа дауалана. Республиканың һәр 100 мең кешеһенә бөгөн 92 коронавирус сирле кеше тура килә. Сирҙең үҫеш темпы республикала 2,2 процент тәшкил итә.\nҮткән тәүлектә Рәсәйҙә сирҙе йоҡторғандар һаны 8 985 кешегә артты. Тәүлек эсендә 112 пациент һәләк булған. Ауырыуҙар һаны буйынса беҙҙең ил донъя рейтингында өсөнсө урында. Үлем осраҡтары буйынса 14-се урында киләбеҙ. Рәсәйҙә инфекциянан бөтәһе 5 971 ауырыу вафат булды, 230 688 кеше һауыҡты.


Радий Хәбиров: Башҡортостанда «Берҙәм Рәсәй» өҫтөнлөклө еңеү яуланы\n8 сентябрҙә «Берҙәм Рәсәй» фирҡәһе Рәйесе, Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев видеоконференция режимында төбәктәр менән селектор кәңәшмә үткәрҙе. Ул Берҙәм тауыш биреү көнө һөҙөмтәләренә арналды. Кәңәшмәлә Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров та ҡатнашты.\nДмитрий Медведев билдәләүенсә, был көндә илдең 85 субъектында һайлауҙар үтте, тәүге һөҙөмтәләргә ҡарағанда «Берҙәм Рәсәй» фирҡәһе алдынғы позицияһын юғалтмай һәм илдең төп сәйәси көсө булып ҡала.\n– «Берҙәм Рәсәй» фирҡәһе өсөн тауыш биреүселәргә ысын күңелдән рәхмәтемде белдерәм. Һеҙҙең ышаныс, әлбиттә, киләсәктә бары дөрөҫ ҡарарҙар ҡабул итеү өсөн нигеҙ, – тине Премьер-министр. – Һайлау процессында байтаҡ ҡына йәштәр ҡатнашты. Тимәк, беҙҙең партия составы яңыра, йәшәрә.\nРадий Хәбиров Башҡортостанда үткән һайлау һөҙөмтәләре менән таныштырҙы. Төбәктә Республика Башлығын һәм ауыл биләмәһе депутаттарын һайланылар.\n– Әлеге мәлгә халыҡтың әүҙемлеге 70 процент тип баһалана. Тимәк, 2,1 млн кеше һайлауға килгән. Бындай һөҙөмтә беҙҙе һөйөндөрә, – тине төбәк етәксеһе. – Экзитпол мәғлүмәттәре буйынса, ауыл биләмәһе депуттарын һайлауҙа «Берҙәм Рәсәй» лидерлыҡ позицияһында. Шуға ла беҙ киләсәккә тулы ышаныс менән ҡарайбыҙ һәм төп һөҙөмтәләрҙе көтәбеҙ.\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Дмитрий Медведевҡа рәхмәт белдерҙе һәм сентябрь аҙағында Өфөлә үтәсәк ШОС һәм БРИКС дәүләттәре төбәктәренең V Кесе эшҡыуарлыҡ форумында ҡатнашырға саҡырҙы.


Кроссвордтар » Страница 9 » Башҡортостан гәзите\nӘйтәмен бер йомғаҡ\nАҡмулла, Кроссвордтар // 9-11-2012, 01:18\n1 Ҡыяр, ҡарбуздар өлгөрөп,\nСөнки улар бөтәһе лә\nКүлдәк кейгән (…)дән.\n2. Юҡ шаҡ ҡатыр гөлдәрем дә,\nМин һәр ваҡыт күк әрем.\nКүк әрем дә арттыра бит\nТыуған ерҙең (…)дәрен.\nКом: 0 // Уҡынылар: 925 тапҡыр // Тотош уҡырға\nМатбуғат яҙмышы — халыҡ яҙмышы\nКроссвордтар // 18-10-2012, 09:21\nГоризонталь буйынса: 1. Һауа шарының ҡом тултырылған тоҡтары. 3. Ун ике йыл “Совет Башҡортостаны” гәзитендә хәбәрсе, бүлек мөдире булып эшләгән яҙыусы, “Салауаттың йәше” романы авторы. 6. 90-сы йылдар аҙағында гәзиттең баш мөхәррире, яҙыусы. 11. Ковбойҙарҙың ҡороғо, боғалы. 12. “Өйҙө һалғанда (...)ҙән башла, һүткәндә — түбәнән”. 13. Ауыҙын тар итеп талдан үрелгән балыҡ тотоу ҡоралы. 14. Доға яҙып, күн менән өскөлләп көпләп, ауырыу, зәхмәттән муйынға йәки кейемгә тағып йөрөй торған нәмә. 15. Шағирә, СССР халыҡ депутаты, Һ. Дәүләтшина исемендәге премия лауреаты. 18. Геннадий Зюганов партияһының ағзаһы. 21. Рәссам, исемле йылдарға арналған эмблемаларҙың авторы. 26. Кеше көлгәнгә оҡшатып ҡысҡырған ҡош. 28. Фламанд короле Гамбринус шөғөлө буйынса. 29. Бильярдтағы туп. 31. “Яуыз ҡатындан (...) ҡасҡан”. 33. Бөйөк Ватан һуғышынан ҡайтҡас, “Ҡыҙыл Башҡортостан” гәзитендә эшләгән йырсы-шағир.\nСовет кешеһенең нисә “графаһы” бар?\nКроссвордтар // 13-10-2012, 01:26\nГоризонталь буйынса: 4. Шәриғәтле дин. 7. Ейәнсәрен яратҡан бабай. 9. Организм төҙөлөшөн яҡшы белгән табип. 11. Быйыл вафат булған Рәсәй тележурналисы, театр һәм кино белгесе. 18. Ауыртҡанды баҫа, температураны төшөрә торған “Фирғәүендәр кәшәнәһе” дарыуы. 21. Пианистың музыка ҡоралы. 24. Артист өсөн шахмат уйыны. 25. Туҙлы, дегетле ағас. 26. Эшкә ... менән тотоноу. 28. Бик күп, иҫәпһеҙ күпте аңлатҡан һан. 30. Тула ҡалаһының символы булған ашамлыҡ. 32. Сәбәптең синонимы. 33. Мыҫҡыллы, аҫтыртын көлөү. 34. Йылҡы малының туҡ эсәге.\nВертикаль буйынса: 1. Терәктән, таяныстан яҙғанда нимә ҡайырыла? 5. Индеецтарҙың сәсле “трофейы”.\nКом: 0 // Уҡынылар: 748 тапҡыр // Тотош уҡырға\nКроссвордтар // 5-10-2012, 19:04\nГоризонталь буйынса: 4. Арал йылғаға ҡарата. 7. “Урынлы йомартлыҡ” — (...), урынһыҙ һаранлыҡ-хурлыҡ”. 8. Дөрөҫ булмаған хәбәр, ялған һүҙ. 9. “(...)ҡа итһәң хыянат, алырһың ғүмерлек яман ат”. 11. “Муйынға (...) кейеү” ауыр бурыс алыуҙы, эш йөкмәүҙе аңлата. 14. Ҡәҙер, хөрмәт. 18. Бактерияларҙы күрһәтә алған “лупа”. 21. “Ҡыҙ оҙатҡан яланғас ҡалыр, (...) алған түренә урын һалыр”. 23. Тәме һәм еҫе насар булған ағыулы этил спирты. 24. Шешәктең балаһы. 26. Шаман. 30. Күпкә етә, файҙа бирә торған сифат, ҡәҙер. 31. “Һәр кем осоп (...) булмай”. 32. “Туҡран (...)һе таңға тиклем”. 33. Халыҡ алдында танылған хөрмәтле оло кеше. 34. “Атлы тәртә төҙәтер, атһыҙ (...) төҙәтер”.\nКом: 0 // Уҡынылар: 977 тапҡыр // Тотош уҡырға\nБашыңды эшләтеп ал!\nКроссвордтар // 2-10-2012, 01:24\nГоризонталь буйынса: 4. Район гәзиттәре журналистары араһынан Ш. Хоҙайбирҙин премияһының беренсе лауреаты. 7. “Йәшәү йәме — (...)тә, тәме — ҡартлыҡта”. 8. Ҡарама (...)кә, ҡара йөрәккә. 9. Ауыҙҙан иң “алыҫ” урынлашҡан тән өлөшө. 11. Йәш баланың түбә ҡапҡасындағы ҡатып өлгөрмәгән ере. 14. Был халыҡ ҡарҙың һикһәнләп төрөн айыра белә. 18. Ҡатайҙар тарихында үтә ныҡ төпсөнгән Силәбе өлкәһенең Өфөлә йәшәгән Әсләме. 21. Алланың ярлыҡауын һорап, доға ҡылдырып биргән нәмә. 22. Башҡортостан журналистары араһында “бөгөнгө мәғарифҡа бер ҡарашлы”, Берҙәм дәүләт имтиханына ҡаршы сыҡҡан Сәлимйән. 23. Шешәгә йыш ҡараған сәрхүштең “шөғөлө”. 24. Ипкә килгәндә, тәртипләнгәндә ҡайҙа инәләр? 25. Ниндәйҙер хәл-ваҡиғаға бәйле яңылыҡ, мәғлүмәт. 26. Шаман. 28. Факультеттың штабы. 30. Өйөргә ҡушыу өсөн өлгөрөп етмәгән йәш айғыр малына оҡшаған өйләнмәй йөрөгән йәш егет. 31. Халыҡ алдында абруй ҡаҙанған оло йәштәге ир кеше.\nБелорет районын беләһегеҙме?\nМатур үтһен ялығыҙ, Кроссвордтар // 3-08-2012, 19:21\nГоризонталь буйынса: 1. Фотоны ҡара. 3. Фотоны ҡара. 6. Юл төҙөү машинаһы. 11. Фотоны ҡара (исеме). 12. “Теле оҙон булмағандың (...) е оҙон”. 13. Оло юл. 14. Никахһыҙ йәшерен енси мөнәсәбәт. 15. Һерәйеп торған яңғыҙ ҡая. 18. Ҡабул итеү бүлмәһендә “ултырған” Африка ҡошо. 21. Фотоны ҡара. 26. Тартыштырып, һушты алып, ҡапыл йыға торған ауырыу; быума. 28. Ҡыллы музыка ҡоралы. 29. Кемгәлер яғылған ялған ғәйеп. 31. Шағирҙың үҙ әҫәрҙәрендә сағылдырылған эске тәрән кисереше, уй-тойғоһо. 33. Фотоны ҡара. 34. Күңелгә ҡәнәғәтлек, рәхәтлек бирер нәмә; ҡот, йәм. 35. Бартер түләүе. 36. АҠШ-тағы казинолар ҡалаһы Лас-Вегас, атом полигоны урынлашҡан штат. 37. Мин-минлек тойғоһо, намыҫ, ғәр. 39. Трибуналағы телмәр. 42. Ҡатыҡтың башланғысы. 45. Ҡамасау яһап, эш-хәлде ҡатмарлаштырған ҡыйынлыҡ. 47. Фотоны ҡара. 50. Межгорье ҡалаһына яҡын ғына урынлашҡан “бик насар” түбә. 55. Мосолман диненә хеҙмәт иткән уҡымышлы кеше.\nОса арғымағым, оса!\nМатур үтһен ялығыҙ, Кроссвордтар // 14-07-2012, 01:59\nХәсән Назар ижады буйынса\n1. Юҡ хәҙер Рәғинә инәй,\nУрыны – әхирәттә.\nУл мал туплаған бөгөлдә\nШаулаша күк (…)тәр. (Рәғинә туплауы)\n2. Араларҙа – яҙмыш саҡрымдары,\nТик аралар һыуынманы һис тә,\nЕтегән йондоҙ яна… Етегеҙҙе\nИҫкә алдым йәнә бөгөн (…)тә. (Ғәзиз көндәр)\nСудоку сисеп ҡарағыҙ әле\nКроссвордтар // 7-07-2012, 01:02\nБына уның шарты: буш шаҡмаҡтарҙы 1-ҙән 9-ға тиклемге һандар менән тултырығыҙ. Һәр юлда горизонталь буйынса ла, вертикаль буйынса ла, шулай уҡ ҡалын һыҙыҡтар менән билдәләнгән барлыҡ туғыҙ блокта ла бер иш ике һан булырға тейеш түгел. Ябай һәм ауырыраҡ ике вариант тәҡдим итәбеҙ.\nКом: 0 // Уҡынылар: 804 тапҡыр // Тотош уҡырға\nҺыбай сыҡтым... (Әсхәл Әхмәт-Хужа)\nКроссвордтар // 5-07-2012, 01:18\n1. Күңелдәрҙең йырлы сыуаҡтары\nЭйә бит ул бүтән ҡөҙрәткә:\nАй-ҡояш та янмай баш осонда —\nЙәйғор көлөп тора (...)тә. (Күңел офоҡтары).\n2. Ҡосаҡлағым килә бар донъяны,\nОсҡом килә йондоҙ эҙенән,\nАйҙы аҡбур итеп,\nЯҙғым килә сөм күк (...)өнә! (Айлы төндәр).\nКом: 0 // Уҡынылар: 1151 тапҡыр // Тотош уҡырға\nКом: 0 // Уҡынылар: 1470 тапҡыр // Тотош уҡырға\nАртҡа 1 ... 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Алға Бит башына


13 Июнь 2019, 12:23\n“Берҙәмлек” вәкилдәренең экзотик сығыштары бик сағыу булды һәм күңелдә онотолмаҫлыҡ тәьҫораттар ҡалдырҙы. Әммә был тантананың төп хужалары, әлбиттә, игенселәр булды.\nЯҙғы баҫыу эштәре тамамланыу менән элек-электән бөтә халыҡ бергә йыйылып, һабан байрамы үткәргән. Быуаттар дауамында был байрамдың үҙ йолалары һәм традициялары барлыҡҡа килгән, һәр яңы быуын, уларға ниндәйҙер айырым элементтар өҫтәгән, яңылыҡ индергән.\nБыйыл барыбыҙ ҙа яратҡан халыҡ байрамы айырыуса матур уҙҙы. Традицион уйындар, милли көрәш һәм конкурстар менән бер рәттән, майҙанда сағыу бер ваҡиға - милли мәҙәниәттәрҙең “Берҙәмлек-Содружество” халыҡ-ара фестивален асыу тантанаһы ла үтте. Әлшәй еренә хөрмәтле ҡунаҡтар – Фольклор фестивалдәр һәм традицион сәнғәттәрҙең халыҡ-ара советы президенты Филипп Боссан һәм Бөтә донъя фольклориадаһына әҙерлек буйынса CIOFF ағзалары, Белоруссия, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Көньяҡ Корея, Македония, Чили, Шри-Ланка, Сенегал һәм башҡа илдәрҙән ижади коллективтар килгәйне. “Берҙәмлек” вәкилдәренең экзотик сығыштары бик сағыу булды һәм күңелдә онотолмаҫлыҡ тәьҫораттар ҡалдырҙы. Әммә был тантананың төп хужалары, әлбиттә, игенселәр булды.\nҺәр ваҡыттағыса, һабантуй башланыуын белдереп һәм байрам кәйефен тыуҙырып, ҙур флешмоб үтте. Унда районыбыҙҙың даны һәм ғорурлығы булған күренештәр асыҡ сағылды. Һабантуйҙы элек-электән аҡһаҡалдар асҡан, быйыл был хоҡуҡ ауыл хужалығы ветераны Анатолий Кадысевҡа, райондың почетлы гражданины Фәрит Хәйбрахмановҡа һәм хәрби-диңгеҙ флоты ветераны Октябрь Ғәниевҡа бирелде. Иң яҡшы спортсылар һәм алдынғы ауыл эшсәндәре оҙатыуында флагты фермер Наил Ғәлиәкбәров менән “Башҡортостан игенселек компанияһы” механизаторы Рөстәм Хәйретдинов күтәрҙе.\nИгенселәрҙе тәбрикләп, район хакимиәте башлығы Дамир Мостафин, Монополияға ҡаршы федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы етәксеһе Андрей Хомяков, Дәүләт Думаһы депутаты Алексей Изотов, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Антон Матренин, мәҙәниәт министры етәксеһе урынбаҫары Наталья Лапшина изге теләктәрен еткерҙе. Артабан да эштәрендә уңыштар теләп, хеҙмәт алдынғыларына лайыҡлы наградалар тапшырыла.\nАуыҙ-тел ижады хазиналары\n“Берҙәмлек” фестивален асыу тантанаһы, ул быйыл ун бишенсе тапҡыр уҙҙы, ысын Бразилия карнавалын хәтерләтте. Сағыу костюмдар, төрлө ил халыҡтарының дәртле бейеүҙәре, күңелле музыка, йырҙар, был тиклем экзотик күренештәргә хайран ҡалып, бар халыҡ тын да алмай тамашаны күҙәтте. Филипп Боссан билдәлә-үенсә, фестиваль 2020 йылда республикала уҙасаҡ Бөтә донъя фольклориадаһының үҙенсәлекле репетицияһына әйләнде.\n- Ер йөҙөндәге бөтә кешеләрҙе, ниндәй милләттән, ниндәй расанан булыуҙарына ҡарамаҫтан, мәҙәниәт берләштерә. “Берҙәмлек” фестивале –ярыш түгел. Ул – фольклор, изгелек һәм дуҫлыҡ байрамы. Уның маҡсаты - ерҙә йәшәүсе халыҡтар араһында тыныслыҡ тантана итһен өсөн кешеләрҙе берләштереү, - тине CIOFF комитеты президенты Филипп Боссан.\nБыл матур тамашаны Әлшәй гүзәлдәре – “Һылыуҡай” республика конкурсы еңеүселәре Әлфинә Кашапова менән Ләйлә Шәкүрова алып барҙы.\nКарнавалдан - ат сабыштарына\nҺабантуйҙың йөҙөк ҡашы булған бәйге майҙандан тантаналы рәүештә хеҙмәт алдынғылары колоннаһы үткәс башланды. Бына һыбайлылар ярһыу сабыш аттарында ҡулса юлдан елдәй етеҙ елеп үтә. Әммә уңыш, һәр ваҡыттағыса, көслөләргә генә түгел, бындай бәйгеләрҙә йыш ҡатнашып, тәжрибә алған һыбайлыларға ла йылмайҙы.\nТамашасылар тағы ла бер традицион ярыш – бригадирҙар конкурсын түҙемһеҙләнеп көттө. Тәүҙә атты туғарып егергә һәм ике тоҡ иген фуражы тейәп, 1600 метр араны үтергә кәрәк ине. Бында инде бригадирҙарҙан оҫталыҡ ҡына түгел, етеҙлек тә талап ителде. Ярышта Ғәлиәкбәров крәҫтиән-фермер хужалығы бригадиры Алмаз Әхмәтйәнов еңеү яуланы, Сергей Карпов (“Заря”) – икенсе һәм Зөлфәт Фазылов (“Раевка” йәмғиәте) өсөнсө урынды алды.\nӘ был матур тамашала быйыл беренсе тапҡыр беҙҙең коллегабыҙ, “Әлшәй” телевидениеһы директоры Илфаҡ Фаризов үҙен комментатор сифатында ла һынап ҡараны. Афарин, уңыштар теләйбеҙ уға!\nБил бирмәҫ батырҙар һәм йүгеректәр\nКөрәшселәр араһында ла бәйге ҡыҙғандан-ҡыҙҙы. Мауыҡтырғыс милли көрәш алымдарын күрһәтеп, Флүр Кәримов (60 килограмға тиклем), Алмаз Еникеев (70 кг), Салауат Йосопов (80 кг), Азат Ҡотлозаманов (90 кг) һәм Айтуған Әхмәтов (90 килограмдан ашыу) еңеү яуланы. 1600 метрға еңел атлетика уҙышында ир-егеттәр араһында Илнар Йәғәфәровҡа, ә гүзәл заттарҙан Арина Мортазинаға тиңдәр булманы.\nТирмәләр ҙә ҡунаҡ ҡаршыланы\nҺабантуй ҡыҙғандан-ҡыҙҙы. Тирмәләр ҡаласығында ла тормош ҡайнаны. Ауыл хужалығы предприятиелары, фермер хужалыҡтары һәм ауыл биләмәләре быйыл да береһенән-береһе уҙҙырып, тирмәләр ҡорған, милли ризыҡтар әҙерләгән, төрлө кәсеп өлгөләрен ҡуйған, улар милли уйындар, йыр-бейеү менән ҡунаҡтар ҡаршыланы. Жюри быйыл да Аксен агросәнәғәт колледжы тирмәһен иң яҡшыһы тип билдәләне, икенсе – “Заря” йәмғиәте, “Башҡортостан игенселек компанияһы” өсөнсө урында.\nСпорт майҙансыҡтарында ла көсөргәнешле ярыштар барҙы. Күңелле конкурстар, бәйгеләр, уйындар һәм аттракциондар, һәр ваҡыттағыса, бик күптәрҙе үҙенә йәлеп итте. Әлшәйҙәр менән бер рәттән, был ярыштарҙа CIOFF президенты Филипп Боссандан башлап, һабантуйға килгән сит ил ҡунаҡтары ла үҙ көстәрен һынап ҡараны. Улар етеҙ генә ҡапҡаға туп, шайба ырғытты, кемуҙарҙан арҡан тартышты.\nӘ кескәйҙәр үҙ майҙансығында күңел асты. Балалар һабантуйында башҡорт, рус, татар, украин этноихаталары ҡуйылған, унда халыҡ көнкүреше һәм кәсептәре менән танышырға мөмкин ине. Оҫталар ҡаласығы, бер миҙгелгә артист булыу мөмкинлеге биргән театр майҙансығы, теләһәң, йүгереүҙә, көрәштә, гер һәм армспортта рекордтар ҡуй, теләйһең икән, “Халыҡ уйындары каруселендә” әйлән йәки йомаҡ ҡойоп, Әлшәй сувенирын ал. Ә ҡыйыуыраҡ булһаң, концертта ҡатнашып, Тылсымлы таш янында сит ил ҡунаҡтары менән фотоға төш.\nСит ил ҡунаҡтары сығыш яһаған байрам сәхнәһе янына яҡын барырлыҡ түгел ине. Яҡташыбыҙ Рөстәм Ғиззәтуллиндың Әлшәйгә арналған дәртле йырын “Берҙәмлек”тә ҡатнашыусылар ҙа күтәреп алды. Ә йәнәшәләге тирмәлә тынлыҡты туҡыу станогы тауышы ғына боҙа. Бында “Быуаттарҙы-быуаттарға бәйләп...” башҡорт балаҫы республика конкурсы уҙа. Өфө, Бөрө, Сибай, Салауат, Октябрьский ҡалаларынан, Миәкә, Архангель, Ғафури, Бишбүләк һәм, әлбиттә, беҙҙең райондан егерме ике ҡатнашыусы балаҫ аҫалауҙа ярышты. Жюри ағзалары һәм тамашасыларҙың күҙ алдында ябай ғына ептәрҙән һоҡланғыс биҙәктәр хасил булды. Аҫалы балаҫ һуғыусылар араһында беҙҙең Зәкирә Воронцоваға тиңдәр булманы, ул фестивалдең төп призын алды. “Буй балаҫ” номинацияһында Бөрөнән Рәзилә Ғәрифуллина еңде. Әйткәндәй, ул да беҙҙеке, Торонтайышта тыуып үҫкән. Лауреат исеменә лайыҡ булғандар араһында Ҡармыш ауылынан Лилиә Сәлимгәрәева ла бар. “Ағиҙел” башҡорт художество кәсептәре предприятиеһы һәм район мәҙәниәт бүлеге сарала ҡатнашыусыларға иҫтәлекле бүләктәр һәм приздар тапшырҙы.\nҺабантуй ҡунаҡтары ла туҡыусылар тирмәһендә булып, “Дуҫлыҡ келәме”н һуғыуға үҙ өлөшөн индерҙе. Оҫталар ихатаһында улар онотолоп китеп, Минлеғәфүр Зәйнетдиновтың ҡумыҙ сиртеүен тыңланы, башҡорттарҙың музыка ҡоралдары, милли кейемдәр һәм биҙәүестәре яһаусы халыҡ оҫталары менән танышты, ағастан һәм кейеҙҙән эшләнгән әйберҙәрҙе ҡараны. Бейә һауып, ҡымыҙ бешеү ҙә ҡунаҡтарҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты, был кәсепте Ыҫлаҡ ауылынан йылҡы үрсетеүсе фермер Айрат Ғәниев тәҡдим итте.\nАксен агросәнәғәт колледжы йәнә чемпион!\nАртистар ҙа, тамашасылар һәм спортсылар ҙа түҙемһеҙләнеп, һабантуй һөҙөмтәләрен көттө. Дөйөм иҫәпкә, йылдағыса, 1600 метрға еңел атлетика кросы, милли көрәш, ат сабыштары һәм тирмәләр конкурсы индерелде. 2019 йылдың һабантуй еңеүсеһе тип Аксен агросәнәғәт колледжы (етәксеһе Р. Р. Әбделвәлиев) танылды. Чемпионға бүләккә сапҡысы һәм арбаһы менән мотоблок, ә икенсе урын өсөн “Башҡортостан игенселек компанияһы”на (Ю. В. Оренбуркин) һыуытҡыс, өсөнсө урынға сыҡҡан “Заря” йәмғиәтенә (Н. М. Әминев) бензинда эшләүсе генератор тапшырылды.\nШаулап-гөрләп быйылғы һабантуй ҙа уҙып китте, әммә уның иң сағыу миҙгелдәре бик оҙаҡ хәтерҙә һаҡланыр әле.


Порно Онлайн Уйын – Уйын Бушлай Секс\nОнлайн Порно Өсөн, Уйынсылар Уйын Әҙер Инде.\nПорно онлайн уйындар һәм һаумы на рәхим итегеҙ, беҙҙе бөгөнгө көндә иң амбициоз проектыбыҙ. Беҙ әҙер ne платформа беҙҙе сәләмләп өлкәндәр бөтә төрҙәре уйынсылары. Һөҙөмтәлә кросс-нисек платформа совместимость беҙҙең сайт, һәм уны бөтә уйындарҙы ла ҡарауын, интернет мең көтә беҙҙә-һәр көн уйынсы. Бына ни өсөн беҙ шулай ҡайғыртабыҙ, инвестициялар өсөн иң яҡшы серверы хостинг, һәм беҙ һәр уйыбыҙ, һәр алалар наслаждаться неограниченный тапҡыр йөрөү өсөн, берәй ҡасан ул наслаждайся порно. Беҙ ышана һәм, тип, булыу-булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ эҙләгән, һеҙ беҙҙең был коллекцияһын таба.\nҺәм беҙ барлыҡ йүнәлештәр категория әлеге ваҡытта иң популяр уйын күрһәтте. Раят ә ҡасан етә эш стиле, жанр мөмкин теләсә ниндәй уйын наслаждайся, нисек өсөн, һеҙ геймер күнекмәләр саҡырыу ташларға, һәм шулай булмаһын өсөн, һеҙҙең өсөн бөтә каприз хистәр тыуҙыра. Беҙ беләбеҙ, теләһә ниндәй төрлөлөгө коллекцияһы порно мөһим роль уйнай,шуға күрә беҙ күнеккәнбеҙ, был стратегия, һәм порно онлайн-үҙәктә төп уйынсылар өсөн теләһә ниндәй уйын уйнарға мөмкин буласаҡ. Функцияһында шулай уҡ ҡайһы бер ойошмаһын аса беҙҙең сайттың тап шуға күрә беҙ, өлкәндәр өсөн геймер берләшмәләр төҙөргә ярҙам итә, һәм уларҙы йәшереү мөмкин донъя уйындары өлкәндәр өсөн бер-береһе менән аралашырға ярҙам итә., Шуға ҡарамаҫтан, булыу-булмауға ҡарамаҫтан, беҙҙең берләшмә ағзаһы була, йәки өлкәндәр әүҙем уйынсы annonimus теләһәгез ли һеҙ, һеҙ беҙҙең сайттар һәм уйын наслаждайся барыһы ввязаться төндә хардкорный тейеш икән, реклама тәнәфесенән түгел, теләһә ниндәй диуарҙарҙы түләүле йәки техник проблема. Мөмкинлектәре тураһында күберәк һөйләй, беҙ һеҙгә, һеҙ беҙҙең сайттан таба, ышандырыу өсөн һеҙ, беҙ-сайт өсөн был закладка.\nҺеҙ Бушлай Онлайн Теләгәнен Уйнарға Фэнтези\n- Булмауға ҡарамаҫтан, ниндәй тибы һеҙ яратҡан ҡатын-ҡыҙҙар, эҫе йәки бысраҡ чувственный, наслаждаться секск һеҙ үҙегеҙ, йәки һеҙҙең оҡшай йәки малай әгәр транс-һылыуҡай, һеҙ нисә уйын беҙҙең өсөн булһа, моғайын. Ҡасан етә эш ҡатын-ҡыҙ тышҡы ҡиәфәтенә һеҙҙе яратҡан, һеҙ уны үҙе булдыра ала. Беҙҙең меню сайтында күпселеге менән көйҙәрҙе уйнау, уның мөмкинлек бирәсәк һезгә үҙгәртергә барыһы тураһында персонаждары, хатта этник сығышын һәм енси төрөнә һәм йәшенә тиклем кәүҙә күнекмәләре. Был уйында күбеһенең өҫтәмә кастомизационный - был секс-симулятор, енси теләк менән һеҙ шулай уҡ унда ниндәй эксперимент алмай, крутиться у ул һеҙҙең башығыҙ.\nӘммә әлеге ваҡытта беҙҙең өсөн булыуы һәм уйын шул уҡ геймер. Уйын, уның сюжеты ҡатмарлы һәм күп раят менән барғанда, ул артыҡ ябай басыгыз һәм уйнай. Нисек был мажаралы сюжет үҙенсәлекле уйын күрһәтте, шулай төшөрөлгән фильмдар һәм йәнһүрәттәрҙе сериал, персонаж шлюха һеҙ яратҡан. ул тилегә әйләнә. Әгәр төҙөүсе үҙ тарихы һәм һеҙ телисез, һеҙ интерактив уйын енсә, тикшерергә кәрәк, тип тәҡдим итәбеҙ беҙ. Был уйында һеҙгә ни булды, кем булыуын билдәләне, тарихыбыҙҙы шул тиклем үҫешкән була, ҡарар ҡабул итә, уларҙы ғәмәлгә йоғонто яһай., Әммә күп осраҡта беҙ шулай уҡ бар була шул уйындар өсөн, ҡасан ғына һеҙгә еңеләйтергә теләй һәм наслаждайся эротическое наградаға, йә башватҡыстар тамамланды өсөн, аҡыл күңел һеҙ булғанға, йә джекпот казино һәм уйын өсөн алынған.\nГрафика Һәм Яҡшы Кросс-Платформа Совместимость\nЙәғни, нимә эшләргә порно онлайн-уйын башҡа уйындар шул тиклем бирелгән мәлдәр үҙәккә бөтә яҡшы булыр, - был html5 ғына күрһәтелгән хәл-уйын. Был уйын графигы кеүек яңы быуын күпкә сифатлы ла, ижадында азатлыҡ, оло быуын флеш-уйыны. С графика, реалистик ул движок тауышлы өсөн, барыһын ла артыҡ эшләргә, тауыш эффекты бирә торған безупречную енсә, шулай уҡ реаль озвучка ә, һеҙгә яңы уйын уйланырға мәжбүр итә был, тип, һеҙ, анимация ҡарарға, ә ҡайһы берҙә хатта фильм., Һезгә кәрәк түгел ҡуйырға һәм ниндәй ҙә булһа уйындың йәки клиент, был тәү сиратта яңылығы тип уйын уйнай. Хатта әгәр уларҙы күпкә яҡшыраҡ, улар яҡшы эшләй, теләсә ниндәй браузер.\n- Булмауға ҡарамаҫтан, һеҙҙең санкт йәки мобильном төҙөлөшө ҡулланыла, һәм шуға ҡарамаҫтан, ул планы эшләй, Windows Android iOS йәки, теләсә ниндәй браузер был уйын бик яҡшы эшләргә булһа, һеҙ уларҙы алыр булған. Онлайн уйын процесы бара, беҙҙең серверы туранан-тура, башҡа шикле сайттың адресы йүнәлтелгән менән бирергә була. Беҙ өлкәндәр өсөн хәүефһеҙ уйын сайттар тәҡдим итәләр, тәжрибәләрҙе, программаларҙы яҡлау һәм зарарлы программа булыуы ул шпион булғандыр. Һәм беҙ һеҙҙең менән был һеҙҙең шәхси мәғлүмәт сөнки уйындар бөтә мохтаждарға ла бирербеҙ, бер кем дә белеп була, хатта һеҙ беҙҙең сайттан йәки һеҙ кем ҡушыла.\nҺеҙ Беҙҙе Шатландырып Хардкорный Ғаләм Әҙер Фантазия Виртуаль\nСайтта шулай беҙҙең уйындар күп буласаҡ. - Булмауға ҡарамаҫтан, ниндәй һы һин, һин табырһың, уйын кончать һиңә мәжбүр итә. Беҙ күрәбеҙ, ғаиләләрҙең һәм бдсм был секс-һына иң кәрәклеләрҙән һанала, шуға күрә беҙ шулай ҡайғырта, улар өсөн күп булды. Категория БДСМ һеҙ табан уйындар, һәм унда бер үк ваҡытта һеҙгә хужа булған, һәм хужабикәләре. Хәйер, уйын барған был категориялағы күпселек рабыня менән, һеҙ улар менән уйнай аласаҡ, беҙгә парыбыҙҙы табыу уйын, улар аласыз наслаждаться фемдом рабыня булдыҡһыҙ була., Ҡасан етә эш порно ғаилә, барлыҡ фантазияһын тыйылған беҙҙә бар, һеҙгә кәрәк булһа, gnu лицензияһы һәм тулы ғаилә orgy бабушкин. Шулай уҡ беҙҙең сайтыбыҙ секс популяр офис-токарчукты фантазия һәм мажаралар. Әсәйем беҙҙе бөтә төр һәм үҫмерҙәр уйындары булды. Аниме шулай уҡ беҙҙең булыр-булмаҫ хентай красотки-уйын, шул иҫәптән секс-уйын монстр, с йән эйәләре, улар унда щупальце насиловаться, подружкаларың менән невинный һәм уйын шулай уҡ, наслаждаться уларҙың һеҙ йәлеп иткән.\nБеҙ шулай уҡ ҡайһы бер табы ла индереү-беҙҙең өсөн иң уйынсылар уйын юғиһә беҙҙең сайтта. Беренсенән, аяҡ уйын уйнап беҙҙә бар, һеҙҙең менән уйын иң ҡыҙыу ваҡытында өлкәндәр footjobs күрҙе. Порноигра беҙҙең йөклө булған, һәм беҙгә күп уйын булды, хатта енси ялбыр. Был принцип, булыу-булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ ниндәй табы йәки һыныу, һеҙгә таянып порно онлайн-уйын, интерактив алымдар ҡәнәғәтләндереү өсөн, уның иң.


Рөстәм Хәмитов «Система» акционерҙар финанс корпорацияһының предприятие етәкселәре менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов «Система» акционерҙар финанс корпорацияһының предприятие етәкселәре менән осрашты\n10:44, 18 ноября 2011 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов «Система» акционерҙар финанс корпорацияһы составына ингән республиканың яғыулыҡ-энергетика комплексының предприятие етәкселәре менән осрашты. Кәңәшмәлә «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең топ-менеджерҙары һәм компанияның структур бүлексәләре директорҙары ҡатнашты.\nОсрашыуҙа 2011 йылда нефть сығарыу һәм эшкәртеү, нефть продукттарын һатыу буйынса күрһәткестәр хаҡында әйтелде, предприятиеларҙы үҫтереү буйынса пландар тикшерелде.\n— Яғыулыҡ-энергетика комплексының Башҡортостан өсөн ниндәй әһәмиәткә эйә булыуын әйтеп тораһы ла түгел, — тине Рөстәм Хәмитов, осрашыуҙа ҡатнашыусыларға мөрәжәғәт итеп. – Бер нисә һан килтерәм. Республика тупланма бюджетының дөйөм килем күләменең 24 проценты һеҙ етәкселек иткән предприятиеларға тура кула. Был 30 миллиард һумдан ашыу аҡса. Тейәп оҙатылған продукция дөйөм республикалағы күләмдең 50 процентын тәшкил итә. Килем республиканың барлыҡ предприятиелары буйынса – 60%, экспорт күләмдәре – 85%. Шуға күрә яғыулыҡ-энергетика комплексы Башҡортостан Республикаһы иҡтисадының төп өлөшө булып тора, тип әйтергә була. Һеҙҙең пландарығыҙ ҙа, артабан нисек эшләйәсәгебеҙ ҙә беҙҙе ҡыҙыҡһындыра.\nРөстәм Хәмитов бөгөн нефть сығарыуҙың 1970-80-се йылдарҙағы күрһәткестәргә ҡарағанда күпкә түбәнерәк булыуын билдәләне. Ул ваҡытта йылына – 40 миллион тоннаға тиклем нефть сығарылған, ә хәҙер – 12-13 миллионн. Әммә быға ҡарамаҫтан, Рөстәм Хәмитов фекеренсә, республиканың был өлкәлә перспективалары бар.\n— Яңы ятҡылыҡтар эҙләүҙе дауам итергә кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов. – Нефть ташыу һәм эшкәртеү өлкәһендә артабан нисек эшләйәсәгебеҙҙе аныҡ аңларға тейешбеҙ. Әммә беҙ химия производствоһы, бәләкәй һәм урта предприятиеларҙа етештереү күләмдәрен арттырыу менән шөғөлләнергә тейешбеҙ.\n«Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте идаралығы рәйесе Александр Корсик Рөстәм Хәмитовҡа «Башнефть» компанияһының һуңғы ваҡыттағы төп ҡаҙаныштары хаҡында һөйләне.\n— Дөйөм алғанда 15 миллион тонна кимәленә яҡынлашабыҙ, уларҙың 500 мең тоннанан әҙерәге – Ханты-Манси автономиялы округында, ҡалғаны Башҡортостанда сығарыла, — тине ул. – Шуға күрә был өлкәлә алға китеш буласаҡ.


Һәр һүҙе аң-белем тарата » Башҡортостан гәзите\nҺәр һүҙе аң-белем тарата\n31-10-2017, 00:06 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға\nЯратҡан гәзитебеҙ “Башҡортостан”ыбыҙға — ут-ялҡын, нәфрәт-өмөт эсендә, синыф-ара бәрелештәр ҡыҙа башлаған саҡта, милли хәрәкәттең көсәйә барған тулҡынында тыуған баҫмабыҙға — теүәл\nКөндәлек баҫмаларҙы, ғәҙәттә, дәүер йылъяҙмаһы тип атайҙар. Беҙҙең гәзитебеҙ ҙә тейешле мәғлүмәтте халыҡҡа ваҡытында еткереү бурысын үтәү менән бергә заман йылъяҙмаһы тигән тәғәйенләнешен дә үтәй. 1917 йылдың февраль, унан һуң Октябрь революциялары иғлан иткән, тормошҡа мотлаҡ ашырыласаҡ тип вәғәҙәләнгән азатлыҡ, милли үҙбилдәләнеш идеялары хаҡында ла, милли үҙаңдың үҫеүе, милли хәрәкәттең көсәйеүе, Башҡорт дәүләтселеген булдырыу, тулы мәғәнәһендәге ерле автономия өсөн көрәш тураһында ла бәйнә-бәйнә һөйләп барҙы “Башҡортостан”ыбыҙ.\nӘлбиттә, уның биттәрендә НЭП осоро ла, аслыҡ та, коллективлаштырыу ҙа, индустриялаштырыу ҙа яҡтыртылды. “Вәлидовсылыҡ” тигән ҡот осҡос төшөнсәнең тыуып, көндәлек тормошобоҙға вата-емерә килеп кереүе, милли интеллигенцияның шул мөһөр һуғылып ҡырылыуы ла сағылыш тапмай ҡалманы. Халҡыбыҙҙың Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында фронтта ла, тылда ла ҡаһарманлыҡ күрһәткән, күтәрә алмаҫлыҡ ҡайғы-хәсрәттәрҙе кисергән, ауырлыҡтарҙы еңгән, һуғыштан һуң тормошто бөтәйтеү-ҡотайтыу өсөн иҫ китмәле көс түккән көндәре-төндәре лә баҫманың үҙәгендә булды. Шәхес культын фашлау, волюнтаризм һөҙөмтәһенән арыныу. Үҫешкән социализм, үҙгәртеп ҡороу, демократия... Был темалар ҙа гәзит биттәренә “ҡунаҡлап”, унан төшөргә ашыҡманы. Тора-бара илебеҙҙә яңы (яңымы икән?) ижтимағи-сәйәси, социаль-иҡтисади ҡоролоштоң нығынырға тырышыуы, улар тыуҙырған ауырлыҡтар, проблемалар түрҙән урын алды. 80-се йылдарҙың икенсе яртыһына халҡыбыҙҙың аңын уятыу, милли дәрәжә, милли бәҫ, милли тел, милләттәр тиңлеге – дуҫлығы, республикабыҙ суверенитеты мәсьәләләре төп темаға әйләнде. Бер һүҙ менән әйткәндә, бер быуат ғүмеребеҙҙең һулышы, йөрәк ҡағышы, шатлыҡ-ҡыуаныстары, ауырлыҡтары-проблемалары сағылыш таба килде.Әммә матбуғатты тик йылъяҙмаға ғына ҡайтарып ҡалдырһаҡ, ул үтә лә бер яҡлы булыр ине. Һәр баҫма, теләйһеңме-юҡмы, һәр һүҙе менән аң-белем тарата, тәрбиәүи мәғәнә еткерә, йәшәргә, донъяны аңларға өйрәтә, бер үк ваҡытта бик көслө идеологик ҡорал да ул.\n“Башҡортостан” менән минең дә тормошом ныҡ бәйләнгән. Даими уҡыусыһы ғына түгел, 1990—1997 йылдарҙа унда эшләү бәхете лә тейҙе миңә. Ул заман илебеҙ артабанғы үҫеш юлына күсә алмай этләнә, СССР тарҡала башланы, һәр кем үҙ көнөн үҙе күрергә теләне.\nРеспубликабыҙ ҙа, үҙ яҙмышына үҙе хужа булырға ҡарар итеп, иң дөрөҫ һәм иң ҡулай юл суверенитет тип танып, шул үҙаллылыҡ өсөн көрәш йәйелдерҙе. Киң аңлатыу эшен алып барыуҙа, тиңдәр араһында тиң булыу өсөн көрәштә милли баҫмаларҙың һәм, әлбиттә, “Башҡортостан”дың әһәмиәте үтә лә ҙур булды. Ныҡышмалы көрәш үҙ емешен бирҙе: 1990 йылдың 11 октябрендә Башҡортостандың үҙаллылығы иғлан ителде... Тиҙҙән гәзиттең исемен есеменә тап килтереү зарурлығы тыуҙы, һәм шул уҡ октябрь айында гәзит “Башҡортостан” исеме менән сыға башланы. Бер аҙҙан баҫманың тыуған көнөн асыҡлап теүәл датаһы билдәләнде — 1917 йылдың 14 июне.\n1990 йылдың декабрендә халҡыбыҙҙың милли рухын тағы ла нығыраҡ күтәргән ҙур тарихи әһәмиәткә эйә ваҡиға булды. Башҡортостаныбыҙға тыуыуына 100 йыл тулған көндәрҙә Башҡорт дәүләтселегенә нигеҙ һалған, Рәсәйҙең федератив дәүләт булып формалашыуының башында торған, донъяла киң танылыу тапҡан олуғ ғалим, башҡорт халҡының данлыҡлы улы Әхмәтзәки Вәлиди ҡайтты... Әлбиттә, юғарыла һанап үтелгән ваҡиғалар беҙҙең гәзиттең төп йүнәлешен, эстәлеген билдәләне, уның төп темаларының береһенә әйләнде.\nБөгөн дә халҡыбыҙ яҙмышы, уның иртәгәһе, ил, тел, дин киләсәге баҫма битенән төшмәй. Халҡыбыҙҙы бер туҡтамай белемгә, ғилемгә, үҙ дәрәжәң, мәртәбәң өсөн, йәмғиәттәге лайыҡ урының өсөн көрәшкә әйҙәй, ысын азатлыҡтың ни икәнен төшөндөрә, көндәлек ығы-зығыға бирешмәҫкә, оло маҡсатыбыҙға ирешеү өсөн һүлпәнлеккә юл ҡуймай эшләргә лә эшләргә саҡыра “Башҡортостан”ыбыҙ. Ҡасан ғына әле Өфөбөҙҙә хатта башҡортса һөйләшеү ҙә тәрбиәһеҙлек, яҙыҡ эш тип һанала ине. Шунда уҡ “говорите на понятном языке” тип иҫкәртә һалған кешеләр етерлек ине. Юҡҡа ғына Рәмил Ҡолдәүләт, әсенеүенә түҙә алмай, “...Шып-шым ғына йөрөй торғас юғала яҙҙы телең” тип яҙмағандыр. Хәҙер иһә, шөкөр, иркенләп туған телебеҙҙә һөйләшәбеҙ. Тимәк, беҙ гәзитебеҙ менән бергә был тәңгәлдә хата булған ижтимағи уй-фекерҙе үҙгәртә алғанбыҙ. Шул уҡ ваҡытта көн үҙәгендә әле лә өлгәшелгәндәрҙе юғалтмау, киреһенсә, ишәйтеү бурысы тора. Ул бурысты үтәүҙе гәзитебеҙгә генә йөкмәтеп ҡуймай, бөтәбеҙ бергә эшләргә тейешбеҙ. “Башҡортостан”дың телде һаҡлау, илде яҡлау, рухты үҫтереү, милләтеңде ҡурсалау кеүек изге эштәрендә беҙ — ҡыҙғанысҡа ҡаршы, аҙ һанлы гәзит алдырыусылар, әммә, ышанам, күп һанлы уҡыусылар, фекерҙәштәр, теләктәштәр бергә булайыҡ, баҫмабыҙҙың таянысы булайыҡ. Беҙ булмаһаҡ кем һуң? Юҡ-юҡта осраштырған “гәзиттә уҡырлыҡ нәмә юҡ бит” тип дорфа ғына һөйләшеүселәр түгел бит. Улар үҙҙәре беҙҙең ярҙамға мохтаж, аңлатыуға мохтаж, изге эшебеҙгә йәлеп ителеүгә мохтаж.\nХалҡыбыҙҙа “Булыр илдең балаһы бер-береһенә батыр, ти” тигән бик тә фәһемле, тапҡыр, тәрән мәғәнәле әйтем бар. “Башҡортостан” гәзите беҙгә даими ошо фекерҙе һеңдерә. Әйҙәгеҙ, беҙ ҙә, яҡты киләсәгебеҙгә ышанып йәшәгән-эшләгән милләттәштәр, бер-беребеҙгә “батыр” тиек, яратҡан баҫмабыҙға ла “Батыр” тип оҙон, йөкмәткеле, мәғәнәле матур ғүмер теләйек.\n1990 – 1998 йылдарҙа “Башҡортостан” гәзитенең баш мөхәррире.


КҮКРӘП ҮҪҺЕН АЛМАҒАСТАР | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» КҮКРӘП ҮҪҺЕН АЛМАҒАСТАР\nКҮКРӘП ҮҪҺЕН АЛМАҒАСТАР\nЯҙ – күңелле мәшәҡәттәр осоро. Ҡыш буйынса йәшеллекте һағынып өлгөргән баҡсасыларҙың ҡайһы берәүҙәре ең һыҙғанып тәҙрә төптәрендә үрсентеләр үҫтерә башлаһа, икенселәре матур көндәрҙе файҙаланып, ағас үҫентеләре ултыртып ҡалырға тырыша.\nҠырмыҫҡалы ауылында йәшәүсе Филүзә Хәйретдинова иһә беҙҙең шарттарға яраҡлашҡан районлаштырылған алмағастар һәм грушаларҙың төрлө сорттарын үҫтерә. Архангел районы ҡыҙы был шөғөлгә Силәбе өлкәһендә питомникта эшләгәндә өйрәнә. Беҙҙең районға 14 йыл элек күсеп ҡайтҡандан һуң, тормош иптәше менән был эште дауам итәләр. Һөнәрҙәре буйынса баҡсасы булмаһалар ҙа, селекция эше менән яратып шөғөлләнә улар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бер нисә йыл элек тормош иптәше вафат булғандан һуң, Филүзә апайға был эште яңғыҙына дауам итергә тура килә. Уның баҡсаһында алмағастарҙың ят, һирәк осрай торғандарын да, һәр бер ауылда үҫкән “Антоновка”, “Башҡорт һылыуҡайы” сорттарын да күрергә мөмкин. Бөтәһе 20-ләп төр. Бер урында орлоҡтан үҫтерелгән сыбыҡсалар теҙелһә, икенсе рәттә сыҙамлыраҡ алмағастарға ялғанған йәш үҫентеләр үҫеп ултыра. Уларын быйыл яҙ уҡ күсереп ултыртырға мөмкин икән. Филүзә Асфа ҡыҙынан ағастарҙың ниндәй сорттарына өҫтөнлөк бирергә кәрәклеге һәм уларҙы тәрбиәләү серҙәре хаҡында һорайбыҙ.\n- Баҙарҙа алмағастарҙың төрлөһөн һаталар, ләкин уларҙың нәҡ беҙҙең район шарттарына тап килгәндәрен ултыртыу отошло. Шуға күрә үҫентеләрҙе һатып алғанда ботаҡтарҙың шыма булыуын, прививкаланған урындарын тикшереп ҡарап алығыҙ. Ултыртҡанда ҡар ятҡан, ышығыраҡ урынды һайларға кәрәк. Ағас үҫентеләрен бөрөләнгәнгә тиклем ултыртып ҡалһаң, яҡшыраҡ тамыр ала. Алмағастар араһы 3,5 м булһа етә, соҡорона 3-4 биҙрә һыу һалып ултыртырға кәрәк. Грушаларҙы ла алмағастар эргәһенә ултыртырға ярай. Яҙын ағас олондарын эзбиз менән буятам, ҡыш өшөмәһендәр өсөн төбөнә тиреҫ, ағас онтағы һибәм. Алмағастарҙың “Уэлси”, “Бельфлер башкирский”, “Антоновка”, “Жигулевский”, “Белый налив” кеүек сорттары бик эре, татлы емештәр бирә. Мин прививкалаған ике төрлө сорт груша ла бик тәмле. Ҡоротҡостарға ҡаршы бер ниндәй препараттар һиптермәйем, ҡорттарҙан ҡалған емештәр ҙә етерлек. Ҡырмыҫҡалар ғына бик теңкәгә тейә, уларға ҡаршы төрлө ысулдар менән көрәш алып барам, - тип ихлас уртаҡлашты ул.\nУңған хужабикәнең баҡсаһында розаларҙың төрлө сорттары, виноград, жасмин, гортензия ҡыуаҡтары ла үҫә. Филүзә апай балаларына ла селекция серҙәрен өйрәткән. Ҡырмыҫҡалыла йәшәүсе ҡыҙы ла ағастарҙы прививкалай белә, төрлө матур-матур сәскә үҫентеләре үҫтерә. Филүзә Хәйретдинованың алмағастары һәм грушалары районда ғына түгел, башҡа төбәктәрҙә лә мул уңыш бирә. Күрше-күлән генә түгел, башҡалар ҙа үҙ баҡсаһында үҫтергән емештәр ашап ҡыуанһын, ти йомарт апай.\nРоза Тажетдинова фотоһы.


Баланы туған теленән мәхрүм итмәгеҙ! » "Урал" гәзите\nХалҡыбыҙҙың “Баланы бишектән ѳйрәт” тигән әйтеме бар. Уның мәғәнәһен түбәндәгесә аңларға мѳмкин: ата-әсә үҙ сабыйын сәңгелдәктән үк яҡын кешеләренә, милләтенә, теленә һәм иленә ҡарата һѳйѳү тәрбиәләүе ул.\nӘйткәндәй, әсә телен ҡәҙерләү, уны һаҡлау йолаһын ҡалала йәшәүсе байтаҡ башҡорт ғаиләләре лә дауам итә. Ләкин был йәһәттән кѳйѳнѳсѳ лә бар. Азамат, Айбулат, Айһылыу һәм башҡа матур башҡорт исемдәрен йѳрѳткән баланың туған телендә бер ауыҙ һүҙ белмәүе аяныслы. Әлбиттә, бында сабый түгел, ә ата-әсә ғәйепле, сѳнки улар үҙ халҡының яҡты киләсәгенә битараф. Милли рух, аң кимәле түбән. Шуға ла балаларын да ошондай түбәнселеккә этәрәләр.\nРеспубликабыҙҙа башҡорт теле дәүләт теле булып һанала. Уны балалар баҡсаһында, мәктәптәрҙә ѳйрәтеү буйынса күп эш алып барыла. Әммә был йүнәлештә тотҡарлыҡтар ҙа бар. Һүҙ юҡ, уҡытыусылар, тәрбиәселәр әсә телендә мѳмкин тиклем балаларға тәрбиә бирергә тырыша. Башҡорт телендә күп кенә саралар үткәрелә. Ләкин башҡорт балаларының күбеһе үҙ телен яҡшы белмәй. Йәнә күңелде ѳйкәгән бер күренеш: балаһын иртәнсәк баҡсаға алып килгән ата-әсә сабыйына үҙ телендә түгел, ә сит телдә ѳндәшеүҙе хуп күрә, сѳнки мәктәпкә уҡырға тѳшкәс, балаһының урыҫ телен ауыр үҙләштереүҙән ҡурҡа. Минеңсә, был хата күренеш. Ҡала шарттарында йәшәгән башҡорт балаһы барыбер рус телен ѳйрәнмәй ҡалмай. Әлбиттә, был осраҡта уның башҡа милләт балалары менән аралашыуы мѳһим.\nҠала башҡорттары балалары күбеһе рус мәктәптәрендә белем ала. Туған тел - улар ѳсѳн ят нәмә. Үҙ телендә “атай”, “әсәй” тип әйтеүҙән мәхрүм улар, күңелдәренә яҡын кешеләре тарафынан милли тойғоларға орлоҡ һалынмаған. Хатта ҡайһы бер ата-әсәләр мәктәптә балаһына туған телендә уҡытыуҙан баш тартырға тартынмай. Мәҫәлән, ҡаланың рус мәктәбендә уҙғарылған йыйылышта башланғыс класта уҡыған башҡорт малайының әсәһе: “Башҡорт телен ѳйрәнеүҙән файҙа юҡ, уның менән алыҫҡа китеп булмай!” - тип уҡытыусыны, ата-әсәләрҙе аптырашта ҡалдырҙы. Уҡытыусы был ата-әсәнең ризаһыҙлығына түбәндәгесә яуап бирҙе: “Башҡорт теленең дәүләт теле икәнлеген оноторға ярамай. Ул һәр мәктәптә лә уҡытыла! Башҡорт була тороп, үҙ телегеҙҙе һанға һуҡмауығыҙ тупаҫлыҡ”. Ошо рәүешле, милләтен хурларға маташҡан әсә уңайһыҙ хәлгә ҡалды. Ә бит урыҫ балалары ла башҡорт телен дәүләт теле булараҡ ѳйрәнә. Уларҙың ата-әсәләре үҙ ҡаршылыҡтарын белдермәне.\nҒѳмүмән, ҡала ғаиләләрендә туған телде үҙләштереүҙә ата-әсәнең роле ифрат ҙур. Ниндәй генә ҡатмарлы хәлдәр килеп тыумаһын, бѳгѳнгѳ кѳндә үтәй торған тѳп бурысыбыҙ - башҡорт милләтле уҡыусыларҙы бүтән милләт вәкилдәре араһында: “Мин башҡорт!” - тип ғорур рәүештә әйтә алырлыҡ итеп тәрбиәләү.\nТеле барҙың - иле бар! Туған телебеҙ киләсәктә лә йәшәүен дауам итһен!\nмәғариф идаралығының милли мәғариф бүлеге методисы.


Башҡортостанда күп балалы әсә үҙенең 5 йәшлек ҡыҙын үлтерергә маташыуҙа ғәйепләнә\n8 Апрель 2019, 18:40\nБашҡортостанда 7 апрелдә тәфтиш бүлегенә Иглин районы ауылдарының береһенән йәрәхәтләнгән 5 йәшлек ҡыҙыҡайҙы дауаханаға килтереүҙәре тураһында хәбәр килә.\nӨФӨ, 2019 йыл, 8 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nБашҡортостанда 7 апрелдә тәфтиш бүлегенә Иглин районы ауылдарының береһенән йәрәхәтләнгән 5 йәшлек ҡыҙыҡайҙы дауаханаға килтереүҙәре тураһында хәбәр килә. Медицина учреждениеһына һәм ваҡиға урынына шунда уҡ тәфтиш-оператив төркөм сыға.\nАсыҡланыуынса, был көндө ҡатын 7, 5 һәм 3 йәшлек балалары менән мунса ингәндә 5 йәшлек ҡыҙының күкрәгенә һәм арҡаһына бысаҡ менән сәнскән. Ҡысҡырған тауышты ишетеп, балаларҙың атаһы ҡатынын туҡтатып өлгөргән һәм ашығыс ярҙам саҡыртҡан.\nИглин район-ара тәфтиш бүлеге 40 йәшлек ҡатынға ҡарата енәйәт эше ҡуҙғатҡан.\n«Әле бала дауаханала. Ғәйепләнеүсе тотолған, уны һаҡ аҫтына алыу тураһында мәсьәлә хәл ителә. Тәфтишселәр зыян күреүсенең һәм ғәйепләнеүсенең туғандарынан һәм яҡындарынан һорау ала. Енәйәттең шаһиты булған ике балаға белгестәр психологик ярҙам күрһәтә. Ғаиләнең торлаҡ-конкүреш шарттары тикшерелә. Быға булышлыҡ иткән башҡа сәбәптәр һәм шарттар асыҡлана. Ғәйепле ҡатынға психологик-психиатрик суд экспертизаһын үткәреү күҙаллана», — тип белдерҙеләр төбәк Тәфтиш комитетының матбуғат хеҙмәтендә.


Дауыл, ташҡын, ләйсән һәм ут та!\n26 Февраль 2019, 16:23\n“Шундай ҡатындар килә был донъяға, уларҙың яралыуында, бар булыуында илаһи көстөң, илаһи уттың ҡатнашы күҙгә бәрелеп тора. Улар иң бейектә саҡта ла ерҙән айырылмайҙар, иң түбәнгә төшкәндә лә түбәнлеккә төшмәйҙәр, хурлыҡҡа батмайҙар, юғалтыуҙар кисергәндә юғалып ҡалмайҙар; уларҙы хатта аслыҡ-яланғаслыҡ та кәмһетә алмай, сибәрлектәренә ҡағылырға ҡартлыҡ үҙе тартына”.\n“Шундай ҡатындар килә был донъяға, уларҙың яралыуында, бар булыуында илаһи көстөң, илаһи уттың ҡатнашы күҙгә бәрелеп тора. Улар иң бейектә саҡта ла ерҙән айырылмайҙар, иң түбәнгә төшкәндә лә түбәнлеккә төшмәйҙәр, хурлыҡҡа батмайҙар, юғалтыуҙар кисергәндә юғалып ҡалмайҙар; уларҙы хатта аслыҡ-яланғаслыҡ та кәмһетә алмай, сибәрлектәренә ҡағылырға ҡартлыҡ үҙе тартына”. Мостай Кәримдең был һүҙҙәре тап сираттағы геройыбыҙ хаҡында кеүек.\nАңлағанһығыҙҙыр, бөгөнгө “Самауыр”ыбыҙ ҡунағы – һәр ваҡыт хәрәкәттә булған сәйәси-ижтимағи фигура, дәрт-дарманы ташып торған үҙенсәлекле, ҡапма-ҡаршылыҡлы шәхес, ойоштороусы, В. Жириновскийҙың “аҡыллы ҡатын” тигән комплиментына эйә булыусы, комбриг Муса Мортазин нәҫеле ҡыҙы, Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы СОЛТАНОВА.\n«Шоңҡар»ҙар. Үҙебеҙҙең сәй табынында, “Шоңҡар” журналы редакцияһында күреүебеҙгә шатбыҙ һеҙҙе, Рәшиҙә Искәндәровна. Төп шартыбыҙ – асыҡ, ихлас булыу, һәр һорауға дөрөҫ яуап биреү. Ҡабул итһәгеҙ, башлайыҡ.\nРәшиҙә Солтанова. Хәйерле сәғәттә.\n«Шоңҡар»ҙар. Күп йылдар ижтимағи мөхиттә ҡайнаған кешеһегеҙ, биографияғыҙ халыҡтың күҙ алдында, ә бер көндө шуларҙан арып, ялҡып китеп, бөтә амбицияларҙы сөйгә элеп ҡуйғы килмәйме? Минән етте, тип.\nРәшиҙә Солтанова. “Минән етте” түгел, “Нимәгә ул миңә?” тип уйлаған саҡтар булғылай. Әммә аҙаҡ, “Ә кем һуң, мин булмағас?! Кемдер эшләргә тейеш бит” тигән уй тынғы бирмәй. Ата-бабаларым харунжий, унтерофицер, есаул булған. Олатайымдың ҡустыһы, мәҫәлән – Муса Мортазин. Бәлки, улар тарафынан күп гонаһ ҡылынғандыр, һәм мин улар өсөн яуап бирергә тейешмендер.\n«Шоңҡар»ҙар. Һеҙҙе “Аҡтирмә” милли үҙәген ойоштороусыларҙың береһе итеп тә беләбеҙ... Партия хөкөм һөргән осорҙа бындай эштәр бик үк хупланмағандыр бит.\nРәшиҙә Солтанова. Яңы ғына ЦК КПСС эргәһендәге йәмәғәт фәндәр академияһын тамамлап ҡайтып, партияның Киров район комитеты секретары вазифаһын башҡарған осорҙа, 1986-87 йылдарҙа булды был хәл. Бындай тәҡдим менән барғас, бүлек мөдире Урал Насыровичтың: “Ундай эшкә тотонорға ике партбилетың бармы әллә?” тигәне хәтерҙә. Хатта, ҡайһы берәүҙәр минең был эшемде “КГБ-ға хеҙмәт итер өсөн асҡан” тигән “баһа” менән билдәләне. Башҡорттар мине татарҙарға хеҙмәт итә тип уйланы, ә татарҙар төп башҡорт тип һананы. Һәм ғүмер буйы шулай. Әммә мин ярты юлда туҡтап ҡала торғандарҙан түгел. Ул аҙымды яһауыма бер ҙә үкенмәйем. Сөнки шул “Аҡтирмә” булмаһа, Башҡортостан Чечня кимәленә үк етмәһә лә, шуға яҡын хәлдә булыр ине, моғайын.\n«Шоңҡар»ҙар. Тимәк, Белинскийҙың: “Бөгөнгө рус әҙәбиәте Гоголдән башлана”, тигәне кеүек, бөгөнгө беҙҙең милли хәрәкәттәр – Башҡорт йәштәре иттифағы, “Урал” башҡорт милли үҙәге һ.б. – барыһы ла “Аҡтирмә”нән сыҡҡан.\nРәшиҙә Солтанова. Тап шулай.\n«Шоңҡар»ҙар. Әйтәйек, бер 20 йылдан милли хәрәкәткә бөтөнләй яңы кешеләр киләсәк, яңы исемдәр асыласаҡ, халыҡтың йолаһы буйынса, тарихты яңынан яҙасаҡ. Шунда милли хәрәкәттең башында тороусылар араһында Рәшиҙә Солтанованың исеме булмаһа, һеҙҙең күңелегеҙ рәнйейәсәкме?\nРәшиҙә Солтанова. Һис юҡ. Сөнки әле үк бындай хәл күҙәтелә. Бер нисә йыл элек Сенеж форумында ҡатнашырға тура килгәйне. Шунда милли хәрәкәттәр менән шөғөлләнгән кешеләр Рәсәйҙә милли хәрәкәттең башланғысы булып “Аҡтирмә” тора тип әйткәйне, “Уны кем асҡанын беләһегеҙме?” тип һорайым. Әлбиттә, Марат Ҡолшәрипов, Рәшит Шәкүр, тиҙәр. Ысынында иһә улар клубтың эше көйләнгәс кенә килде. Күптәр йөрөргә ҡурҡа ине. Ә мин алды-артыма ҡарамай эшләнем. Ниндәй ҡурҡыныс янағаны хаҡында уйлап та бирмәнем хатта. Саҡырған кешеләремдең етәксе менән кәңәшләшергә кәрәк тигән һүҙҙәренән генә аңлап ҡалдым ниндәй хәүефле эшкә тотонғанымды. Киске етенән төнгө ун икегә хәтлем йыйылыштар үткәрә инек. Иң мөһиме – бөтәһе лә бушлай эшләне. Ғүмер буйына бушлай эшләнем, тиһәм дә була, хәҙер ҙә шулай – Йәмәғәт палатаһында. Әммә мине бер ҙә үртәмәй был. Ҡатын-ҡыҙҙар йәмғиәте филиалдарында ҙур-ҙур эштәр атҡарыла. Уныһына ла һуҡыр тин дә түләмәйҙәр. Әле бына ир-аттарҙың статусын күтәреү ниәте менән Баймаҡта атайҙар форумын ойошторҙоҡ.\n«Шоңҡар»ҙар. Ә ниндәй ниәт менән тотондоғоҙ был эшкә?\nРәшиҙә Солтанова. Был өлкәлә эшләй башлағандан бирле “Ата-әсәлек даны” (“Родительская слава”) миҙалы өсөн көрәшәм. Ҡатын-ҡыҙ парламентарийҙарҙың форумында ҡатнашҡанда ошо турала сығыш яһағайным. Мәскәүҙә уны ҡабул иттеләр, йәғни минең хеҙмәтем бушҡа китмәне. Төрлө ирҙән бала тапҡан ҡатын-ҡыҙҙарға миҙал таратҡансы, ата-әсәлек данын күтәрергә кәрәк, минеңсә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙә ул әлегә юҡ. Гендер мәсьәләһендә ирҙәр нығыраҡ яҡлауға мохтаж. Һуңғы 50 йыл эсендә ҡатын-ҡыҙҙарҙы яҡлау өсөн 400 тирәһе документ ҡабул ителгән, ә ирҙәр хаҡында бер һүҙ ҙә юҡ.\nҺуңғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәйҙә һәр икенсе ҡатын-ҡыҙ кейәүҙә түгел: йә тол, йә айырылған, йә ирһеҙ бала тапҡан. 30 йәшкә тиклем ирҙәр менән ҡатындар бер кимәлдә ул, 35-тән һуң ирҙәрҙең һаны кәмей, ә 70 йәшкә уларҙың 20 проценты ғына барып етә. Шуға ла ирҙәрҙе һаҡларға кәрәк. Беҙҙең йәмғиәттең төп акцияһының береһе – “Ирҙәрҙе һаҡлағыҙ!” Машинамдың арт яғына ла шундай яһыу ҡуйып алғанмын әле (көлә). Нимәгә беҙҙең пенсия фондтары рәхәтләнә тиһегеҙ? Сөнки ир-аттың күбеһе пенсия йәшенә етә алмай, еткәндәре оҙаҡламай баҡыйлыҡҡа күсә. Ә уларҙың аҡсаһы ҡайҙа китә һуң? Ошо һәм башҡа мәсьәләләрҙе асыҡларға кәрәк.\n«Шоңҡар»ҙар. Рәшиҙә Искәндәровна үҙен уңышлы ҡатын тип һанаймы икән?\nРәшиҙә Солтанова. Һәр хәлдә, Рауил Бикбаев әйтмешләй, минең күргәнде Рәсәй кимәлендә берәү ҙә күрмәгәндер. Был юлды үттем, үтәм, әле лә дауам итәм, туҡтарға йыйынмайым да.\nУчалы районының төпкөл ауылында ғаиләлә 15-се бала булып донъяға тыуып, бер урыҫты ла күреп белмәйенсә Өфөгә килеп, 1965 йылда Комсомолдың обком ағзаһы булып, митингылар үткәрә инем. Ә карьера тип ынтылып йөрөгәнем булманы, ҡайҙа ғына эшләмәнем, барыһында ла үҙҙәре саҡырып, ҡай ваҡыт хатта минән дә һорамайынса, тәғәйенләп ҡуя торғайнылар. Бәлки, уңыш шунан ғибәрәттер ҙә.\nМәскәүҙә уҙғарылған бер йыйылышта В. Жириновский менән күп ҡатынлылыҡ хаҡында бәхәсләшергә тура килгәйне. “Үҙ ғүмеремдә беренсе аҡыллы ҡатынды күрәм”, – тигәйне ул. Был да үҙенә күрә баһа.\n«Шоңҡар»ҙар. Һеҙ тыуған ваҡытта организмда тимер – аҙ, ә рухта күп булған, ахыры.\nРәшиҙә Солтанова. Йәшмә поясы (алтын пояс) үтә беҙҙең ауылдан. Урал йылғаһы һәм Европа менән Азия киҫешкән ерҙә урынлашҡан. Минең өйөм Азия яғынан ултыра. Ирәмәл үҙе ни тора! Быларҙың барыһының да йоғонтоһо булғандыр.\n«Шоңҡар»ҙар. Ҡатын-ҡыҙға карьера буйынса уңышҡа өлгәшер өсөн нимәнәндер баш тартырға, нимәнелер ҡорбан итергә тура килә тигән стереотип менән килешәһегеҙме?\nРәшиҙә Солтанова. Әлбиттә. Бигерәк тә беҙҙең халыҡта ҡатын-ҡыҙҙың ир-аттан өҫтөнөрәк булыуы ҡабул ителмәй. Бындай осраҡта бик һирәк ғаиләләр генә ныҡлығын һаҡлап ҡалалыр ул. Миҫалға үҙемдең шәхси тормошомдо килтерә алам: Комсомол обкомында эшләй башлағас, миңә фатир биргәйнеләр, ордерҙа ғаилә башлығы тип Солтанова Рәшиҙә Искәндәр ҡыҙы күрһәтелгән. Иптәшем быны күтәрә алманы – нисек инде ҡатын – ғаилә башлығы? Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, минең менән эшләгән ҡыҙҙарҙың күпселеге яңғыҙ ҡалды. Беренсенән, беҙ, 1946-47 йылғылар, һуғыштан һуңғы быуын. Икенсенән, быға Һәҙиә Ҡаһарманова (Яҡупова) апайҙың “Беҙҙең йөрәк ғорур ҡаялай” тигән шиғыры ла булышлыҡ иткәндер. Һөйләйемме?\nУрам буйлап ике егет килә,\nИшетелеп ҡала һүҙҙәре:\nБашҡорт ҡыҙҙары бик матур ҙа ул\nҮтә эре тота үҙҙәрен.\n“Эре тота”. Инде нисә тапҡыр\nЕгеттәрҙән быны ишетәм.\nНишләйһең бит, бындай ғорурлыҡты\nӘсә тәрбиәләй бишектән.\nСәнскеле һүҙ, үткер ҡараш беҙҙә,\nСаҡырмайбыҙ, ситкә ҡыуабыҙ.\nЭстән янһаҡ та беҙ, һиҙҙермәйбеҙ\nХур ҡыҙҙары кеүек уҙабыҙ.\nБуйы етмәгәндәр, үрелмәгеҙ\nБеҙҙең йөрәк ғорур ҡаялай.\nБелегеҙ һеҙ, бейек ҡаяларға\nТик бөркөттәр генә оялай.\n«Шоңҡар»ҙар. Рәшиҙә Искәндәровнаның йырға маһир икәне билдәле беҙгә. Һеҙҙән, моғайын, яҡшы актриса ла сығыр ине. Мәҫәлән, Тәңкәбикә образын уңышлы һынландырыр инегеҙ.\nРәшиҙә Солтанова. Эйе, минең актриса булырға теләгем ҙур ине. Әммә элек сәнғәт училищеһында 4 йылға бер генә ҡабул иттеләр. Мин мәктәпте тамамлаған йылда ҡабул итеү булманы. Шунан, халыҡ театры булған өсөн генә, Башҡорт дәүләт университетына уҡырға индем. Республика ауылдарын ҡыҙырып гастролдәрҙә йөрөнөк. Ейәнсурала “Ҡыҙ урлау”ҙы ҡуйып, бер ҡыҙыбыҙҙы урлатып ҡайттыҡ, хатта.\nӘ 1966 йылда, III курста уҡығанда, Илшат Йомағоловҡа: “Университетты ташлайым, сәнғәт буйынса уҡырға теләйем”, – тигәйнем, ул: “Туғаным, хәҙер театр заманы түгел, кино, телевидение өҫтөнлөк ала”, – тип ҡаршы төштө. Әммә уның өсөн ҡайғырмайым. Сөнки мин барыбер сәхнәләмен: ҡайҙа ғына сығыш яһаманым да, ниндәй генә кимәлдәге форумдарҙа ҡатнашырға насип булманы. Ә артислыҡ һәләттәре миңә эшемдә ярҙам ғына итә. Харизмалы булыу, сығыш яһай белеү күп нәмәгә өлгәшергә мөмкинлек бирә. Беҙҙең халыҡҡа был сифат етешмәй әлбиттә, шуға ла йәштәргә эсегеҙҙән ялҡын бөркөлөп, урғылып торһон, ташҡын булып, яурынығыҙҙы киреберәк йөрөгөҙ тип өйрәтәм. Һәм һәр ваҡыт етәксе кабинетына нисек инергә икәнен күрһәтәм.\nБашҡорт ишекте ҡыйыр-ҡыймаҫ ҡына аса. Ингәс: “Унда милиция индермәй...” һәм башҡа кәрәкле-кәрәкмәгән һүҙ сурыта башлай. Ултыр, мин әйтәм, ултыр тәүҙә. Барып ултыра. Һәм, әлбиттә, мотлаҡ минең берәй әйбер йә эшләпә ятҡан ултырғысҡа. Артабан “ҡалай ҡартайып киткәнһең, апай” тиеберәк һүҙен дауам итә был. Шунан, инде хәҙер һорауыңды әйт, тим. Һорауын иғтибар менән тыңлайым да, хәҙер етәксе кабинетына нисек инергә кәрәклеген күрһәтәм тип, йәһүд булып ҡыланам.\nҒәҙәттә улар ҡаты ғына итеп шаҡыйҙар һәм шунда уҡ ишекте асып: “Һеҙгә мөмкинме? О-о, һаумыһығыҙ, Рәшиҙә Искәндәровна! Әллә барған һайын йәшәрәһегеҙ инде! Бүлмәгеҙ бигерәк йәмле! Ой, бөгөн һеҙгә эләгеүемә бик шатмын! Ултырырға рөхсәтме? Минең һорауымды тик һеҙ генә хәл итә алаһығыҙ тинеләр. Тәү сиратта ул миңә түгел, һеҙгә кәрәк һәм башҡалар тип дауам итә. Бына шундай айырма.\n«Шоңҡар»ҙар. Тәңкәбикә роле тигәндән, әгәр Тәңкәбикә булһағыҙ, балағыҙҙы далаға ҡыуырға көсөгөҙ етер инеме һуң?\nРәшиҙә Солтанова. Йәмәғәт фәндәре академияһында уҡығанда “Үҙегеҙҙең улығыҙҙы һуғышҡа ебәрер инегеҙме?” тигән һорау биргәйнеләр. Ул ваҡытта Чечняла һуғыш бара ине. Эйе, тинем, ә нисек башҡаса? Әгәр Ватан саҡыра икән, ул барырға тейеш. Бына шундай яуап.\n«Шоңҡар»ҙар. Улығыҙ армияла хеҙмәт иттеме?\nРәшиҙә Солтанова. Әлбиттә. Улым Илдар Ҡазан суворов училищеһында уҡыны һәм “блат” буйынса хеҙмәт итмәйем тип, Алыҫ Көнсығышҡа, Сахалинға юлланды. Авиация институтын тамамланы. Әле ғаиләһе менән Мәскәүҙә тора. Унда ҡалыуының да сәбәбе бар: комбриг Муса Мортазиндың һәм уның яҡындарының (4 балаһы, ҡустыһы) ҡәберен тәрбиәләүҙе үҙ өҫтөнә алды.\n«Шоңҡар»ҙар. Бәләкәй сағында Илдарҙы ҡосаҡлап, башынан һыйпап, иркәләп ултырырға ваҡытығыҙ булдымы?\nРәшиҙә Солтанова. Һирәк. Күберәк телефон аша тәрбиәләргә тура килде, үҙ аллы үҫкәнгә, асҡыс гел муйынында йөрөнө. Бер ваҡыт өйҙә нимәнелер онотоп ҡалдырғанмын да, эштән йүгереп ҡайтһам, урамда уйнап йөрөп ята был, өҫтө бысранып бөткән. Ғәҙәттә, балалар баҡсаһына юл аша сығарам да, артабан үҙе китә торғайны. Был юлы бармаған...\n«Шоңҡар»ҙар. Ҡараңғы оҙон төндәрҙә шул малайҙың яңғыҙ үткән бала сағын иҫләп күңелегеҙ әрнемәйме?\nРәшиҙә Солтанова. Әрней. Шуға ла хәҙер ғәйебемде ҡапларға тырышам. Киләсәктә улымдың балаларына бағышлармын тип уйлайым үҙемде. Әле ейәнем үҫә, икенсегә бәпес алып ҡайтырға торалар, Аллаһы бойорһа.\n«Шоңҡар»ҙар. Үҙегеҙҙең бала сағығыҙҙан нимәләр иҫегеҙҙә?\nРәшиҙә Солтанова. Дөрөҫөн әйткәндә, беҙҙең бала саҡ булманы ул. Минең атай 23 йәшендә генә волисполком председателе итеп тәғәйенләнә. Волостарҙы бөтөргәс, уны Свердловскийҙағы Урал-Ҡаҙағстан сәнәғәт академияһына уҡырға ебәрәләр. Ә 1937 йылда, өсөнсө курста уҡыған сағында, комбриг Муса Мортазиндың кейәүе булған өсөн, академиянан ҡыуалар. Унан ауылға ҡайтып, колхоз председателе йөгөн тарта. Ә 1948 йылда (мин тыуғас) сельсовет ҡыйығы тишелеп, документтарға һыу үтә башлай. Ҡыйыҡ ябырға тигән материалды атайым 3 тоҡ игенгә алмаштырып ала. Бының өсөн үҙенең дуҫ тип һанап йөрөгән кешеләре уны 10 йылға төрмәгә оҙаттыра. Шуға ла мин хәҙер “Абдрахман” йырын тыныс ҡына тыңлай алмайым.\nҺәм ул үҙе колхоз рәйесе булған ваҡытта төрмәгә ултырған кешеләр (бурҙар һ.б.) менән бер камераға эләгә. Бер аҙнанан уны Белорет төрмәһендә туҡмап үлтерәләр. Шулай итеп, әсәйем 5 бала менән тороп ҡала. Шунан һуң булған мөлкәтте тартып алалар. Ярлылыҡтың сигендә йәшәнек, тиһәң дә була. Хатта мәктәпте тамамлау кисәһенә күршенең тапочкаһын һорап кейеп барҙым.\n«Шоңҡар»ҙар. Яҡты хәтирәләр ҙә булғандыр бит?\nРәшиҙә Солтанова. Ниндәй яҡты?! Һыҙаты ла булманы. Инәйемдең бер көн займ алып ҡайтып: “Коммунизм килгәс, кире ҡайтарырһығыҙ тип бирҙеләр, ҡасан етә һуң ул коммунизм?” – тип илап ултырғаны хәтерҙә ҡалған. Һәм шул саҡта мин ҡасан икмәк була, шунда коммунизм етә тип уйлағайным. Бына шундай бала саҡ. Шуға күрә быларҙы бөгөн компенсациялайым: көн һайын бер үк кофтала йөрөй алмайым, мәҫәлән. Көн дә кейем алмаштырырға тейешмен.\n«Шоңҡар»ҙар. Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте етәксеһе, халыҡ менән күп аралашҡан кеше булараҡ һеҙгә шундай һорау бирге килә: ни өсөн бөгөн айырылышыуҙар күп һәм уның сәбәбе ниҙә икән?\nРәшиҙә Солтанова. Беренсенән, һәр икенсе ғаилә айырылыша тигән статистика дөрөҫ түгел. Дөйөм ғаиләләрҙең һанын алып тикшерергә кәрәк. Юғиһә, йылына нисә кеше өйләнгән, нисәһе айырылғанын һанайҙар ҙа, шунан дөрөҫ статистика сыҡмай. Әгәр дөйөм алып һанағанда, бөтә ғаиләләрҙең 20 процент тирәһе тарҡала. Быйылғы өйләнешкәндәргә, мәҫәлән, 50-60 йәшлектәрҙең айырылышыуының ниндәй ҡыҫылышы бар һуң? Фатир бүлешеү һәм башҡа сәбәптәр арҡаһында фиктив айырылышыуҙар күп.\nБыл мәсьәлә буйынса психотерапевтарҙың хеҙмәте менән файҙаланам. Мәҫәлән, 56 көн комала булған, Афған һуғышында ҡатнашҡан Регина исемле ҡатын менән бәйләнеш тотабыҙ. Уның әйтеүенсә, айырылышыуҙарҙың төп сәбәптәренең береһе – көнләшеү. Ә был – иң ҙур гонаһ. “Һабын түгел бит ул, бөтмәй, ниңә уны ҡыҙғанырға, – ти Регина. – Һис юғында ғәфү итергә була. Ниңә трагедия яһарға?” Шулай уҡ төп сәбәптәрҙең береһе – эскелек.\nБыл йәһәттән беҙҙә ата-әсәнән килгән тәрбиә, мәктәптә ғаилә дәрестәре юҡ. Балаларҙы тормошта бер кәрәге лә булмаған ниндәй генә предметтарға өйрәтмәйбеҙ, ә атай, әсәй, ҡатын, ир була белеү, төрлө ситуацияларҙа үҙеңде нисек тотоу хаҡында ләм-мим.\n«Шоңҡар»ҙар. Тәүәккәллегегеҙ, телегеҙҙең әселеге өсөн үкенгән саҡтарығыҙ буламы?\nРәшиҙә Солтанова. Юҡ, сөнки мин күңелемдәген әйтмәһәм, йоҡлай алмайым.\n«Шоңҡар»ҙар. Ә уйламайса әйтеп, һуңынан тағы йоҡлай алмауығыҙ мөмкинме?\nРәшиҙә Солтанова. Һирәк. Әммә кешене хаҡһыҙ рәнйетһәм, төрлө ысулдар табып, ғәфү үтенәм. Сөнки был тағы ла ауырыраҡ бирелә.\n«Шоңҡар»ҙар. Күпте күргән, ҡатмарлы юл үткән шәхесһегеҙ. Мемуар яҙасаҡһығыҙмы?\nРәшиҙә Солтанова. Бер өс йыл тирәһе элек компьютерға ултырып, датаһын ҡуйып, “Ошо көндән мемуар яҙа башлайым. Бөтә мемуаристар ял итә!” – тип яҙып ҡуйғанмын. Әле лә шул килеш тора. Башы бар (көлә). Яҙырға кәрәк, әлбиттә. Сөнки ғүмеремдә Мостай Кәрим, Зәкәриә Шәрәфетдинович, Фәриҙә Ҡудашева, Заһир Исмәғилев кеүек бөйөк шәхестәр менән аралашырға, бергә эшләргә тура килде. Улар тураһында яҙмауҙы гонаһҡа тиңләр инем.\nМостай ағайҙың һуңғы көндәренә тиклем бергә булдым мин. Үлер алдынан ул: “Рәшиҙә, минең дуҫтар бөттө инде, берҙән-бер дуҫым һин генә ҡалдың”, – тигәйне. Һуңғы йылдарҙа ул күберәк дүрт юллыҡтар яҙҙы. Яҙа ла, Рәшиҙә, тыңла әле, тип миңә шылтырата.\n«Шоңҡар»ҙар. Берәй шиғырын яттан иҫләйһегеҙме?\nРәшиҙә Солтанова. Кемдәр егерме бишкә етмәй,\nТаҡташ, Туҡай, Бабич булғандар,\n85-тә мин тик Мостай ғына,\nНи эшләргә инде, туғандар?\nКөндән-көнгә һүнә барам, һүнә барам,\nҮкенескә ҡаршы, һүнеүемә күнә барам, күнә барам...\nБер көн шылтыратып: “Һиңә бер шиғыр ҙа бағышлағаным юҡ, быныһын һиңә бағышлайым әле”, – тип уҡып күрһәтте:\nБәхиллек һора тарихтан,\nБәхил бул, ярлыҡа беҙҙе,\nШайтан ҡотортһа, һин шашып,\nТәңре ҡушһа, һин әҙәмде\nИзге лә һин, яуыз да һин,\nБына ни саҡлы:\nҮҙең гонаһҡа батҡанһың,\nҺин - минеке, мин - һинеке,\nИке һыңар беҙ.\nИкебеҙ ҙә шыр яланғас,\nИкебеҙ ҙә дер.\nҺиңә үпкәм юҡ минең,\nҮҙемә юҡ зарым.\nҮҙем менән алам барын,\nБыуат менән хушлашыуын ошо шиғыр юлдарына һалды ул.\n«Шоңҡар»ҙар. Ә бында бит холҡоғоҙға, эшмәкәрлегегеҙгә тап килгән мәғәнә лә бар.\nРәшиҙә Солтанова. Барҙыр инде.\n«Шоңҡар»ҙар. Мостай ағай тураһында һүҙ сыҡҡанда, ул үлгәндән һуң уның дуҫтары бермә-бер артты түгелме һуң?\nРәшиҙә Солтанова (был һорауға яуап итеп Мостай Кәримдең шиғыр юлдарын ғына килтереүҙе хуп күрҙе әңгәмәсебеҙ).\nТекләп тороп миңә баға ла,\nҺаумы, дуҫ, ти, күҙле бағана.\n«Шоңҡар»ҙар. Дуҫлыҡ тураһында һүҙ сыҡҡас, шундай һорау: тимәк, ир менән ҡатын араһында дуҫлыҡ булмай тигәнде һеҙ инҡар итәһегеҙ?\nРәшиҙә Солтанова. Инҡар итәм, сөнки минең иң һәйбәт дуҫтарым – Вәзир Мостафин, Денис Бүләков һәм Мостай Кәрим булды. Ысын дуҫтар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, өсәүһе лә (тәүге икәүһе бик иртә) үлде инде. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында ундай дуҫтарым юҡ.\nӘйткәндәй, Мостай ағай бер ваҡыт миңә: “Рәшиҙә, мин киткәс тел сарлаусылар күп булыр, яҙып китәйем әле, кешеләргә уҡытырһың”, – тип, “Моей нежнейшей сестре, надежному другу, которая из маленьких радостей умеет создавать большое счастье”, – тигән һүҙҙәрен бер китабына яҙып ҡалдырҙы. Бәлки, теләһә ниндәй һүҙҙәр йөрөгәндер. Ул шуны ишетеп борсолғандыр, күрәһең.\n«Шоңҡар»ҙар. Ә гүзәл зат араһында шундай тоғро дуҫлыҡ булыуға нимә ҡамасаулай тип уйлайһығыҙ?\nРәшиҙә Солтанова. Көнсөллөк. Иң һәйбәт ҡәйнәнән дә ҡандала еҫе сыға тиҙәр бит, шуның кеүек, иң һәйбәт әхирәттең дә хыянат итеүе бар. Үҙемдә кисергәнем бар быны: әхирәттәрем миңә ҡаршы ялыу яҙып маташты ваҡытында. Асыҡ кешемен, барыһын да һөйләп барам. Шуға был йәһәттән ғәйеп тә үҙемдәлер, әммә мине үҙгәртеп булмай.\nБер заман союзда “Үҙең күтәрелгәнһең икән, әхирәтеңә ярҙам ит!” тигән акция ла булдырғайныҡ. Әммә беҙҙә уның ҡапма-ҡаршыһы – “Үҙең күтәрелгәнһең икән, әхирәтеңде батыр” тигәне нығыраҡ эшләй, ахыры.\n«Шоңҡар»ҙар. Йәштәр бөгөн күпләп дин юлына баҫа. Ошо күренешкә һеҙҙең ҡарашығыҙ?\nРәшиҙә Солтанова. Ыңғай ҡараштамын. Сөнки әхлаҡтың яңырыуын тик иманда ғына күрәм. Мәскәүҙә лә, мәҫәлән, эскеселәрҙе тик дин юлына баҫтырып ҡына асылдарына ҡайтаралар. Үҙем дә бына ун йыллап ураҙа тотам, тик намаҙға баҫырға әлегә әҙер түгелмен. Йыл һайын ятаҡҡа барып ауыҙ астырам. Үҙебеҙҙең йәмғиәт эргәһендә теләүселәр өсөн ғәрәп теле, намаҙ уҡырға өйрәнеү буйынса курс асырға тигән ниәтем дә бар.\n«Шоңҡар»ҙар. Дин юлына баҫабыҙ тип ҡайһы берәүҙәр секталар тоҙағына ла эләгә. Ошо йүнәлештә халыҡты яҡлау, йәки эләккәндәрен унан сығарыу йәһәтенән дәүләт кимәлендә эш алып барыламы икән?\nРәшиҙә Солтанова. Ысынлап та, был күренеш республикабыҙҙа ныҡлап тамыр йәйә бара. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлегә уның буйынса закондар сығарылмаған. Ундай ойошмалар бит психологик, хәйриә үҙәге, йәки башҡа төрлө исем аҫтында эш итә. Дин менән дә ҡапланалар. Һәм ғәҙәттә кешене ауыр, ҡайғылы сағында үҙҙәренә ылыҡтыралар. Беҙҙә психологик үҙәктәр, психоаналитиктар юҡ кимәлендә, булһа ла, уларға мөрәжәғәт итеп бармайбыҙ. Шуға ла бының өсөн иң беренсе ата-әсә яуаплы тип уйлайым. Балаһының ҡайҙа йөрөгәнен белергә, ҡыланыштарын, уҡыған китаптарын иғтибарға алырға тейештер. Ә иң мөһиме – ышаныслы мөнәсәбәттә булыу. Әгәр был яман тоҙаҡҡа эләккән икән, уны башта уҡ йолоп ҡалыу хәстәрлеген күрергә кәрәк, сөнки һуңынан унан сығарыуы бик ауыр. Был һорау менән үҙемә әллә күпме мөрәжәғәттәр булды, прокурорҙарҙы йәлеп итеп эш алып барҙыҡ, ләкин файҙаһыҙ. Беҙҙең башҡортта араҡыға иммунитет булмаған кеүек, секталарға ла иммунитетыбыҙ юҡ, тиҙ ышанып барабыҙ. Шуға ла тәү сиратта үҙебеҙгә һаҡланырға кәрәк.\n«Шоңҡар»ҙар. Балалар йортонан патронатҡа бала алыу күренешенә мөнәсәбәтегеҙ?\nРәшиҙә Солтанова. Дөйөм алғанда, бик сауаплы эш, сөнки тап ана шул етем балаларҙы алып тәрбиәләһендәр өсөн, Аллаһы Тәғәлә ҡайһы бер ғаиләләргә бала бирмәй икән. Әммә ата-әсәле “етем”дәрҙе алыуға ҡырҡа ҡаршымын.\n«Шоңҡар»ҙар. Тормошоғоҙҙа иң мөһиме нимә?\nРәшиҙә Солтанова. Үҙ-үҙең алдында таҙа булыу. Бар йәһәттән үҙең менән ҡәнәғәт ҡалыу, эшләп өлгөрөү.\n«Шоңҡар»ҙар. Ә принциптарығыҙға хыянат иткәнегеҙ булдымы?\nРәшиҙә Солтанова. Юҡ, сөнки яуапһыҙлылыҡты яратмайым.\n«Шоңҡар»ҙар. Ялдарығыҙҙы нисек үткәрәһегеҙ?\nРәшиҙә Солтанова. Чиновник булып эшләгән ваҡыттарҙа ял һирәк эләгә торғайны, ә хәҙер ҡайҙа теләйем, шунда барам: теләһәм диңгеҙгә, теләйем икән – шифаханаға. Был йәһәттән бик мобиль кешемен. Фитнес менән шөғөлләнәм – ул үҙе бер ял минең өсөн. Боулинг уйнарға йөрөйөм. Тау саңғыһында шыуырға яратам. Интернетта эрудит уйынын уйнайым. Ҡыҫҡаһы, беҙҙең йәш саҡта нимә булманы – барыһын да ҡыуып етергә тырышам.\n«Шоңҡар»ҙар. Барыһын да ҡыуып етергә тырышам тиһегеҙ, ә мөхәббәт..?\nРәшиҙә Солтанова. Ә ул мине урап үткәндер тип уйлайым. Сөнки кемделер үлеп яратҡанымды хәтерләмәйем. Учалынан бер дуҫым гел генә: “Мөхәббәт тип маңҡағыҙҙы ағыҙып йөрөмәгеҙ!” – ти торғайны. Шуның кеүек, мөхәббәт тип маңҡа ағыҙып йөрөгәнем булманы. Һәм китаптарҙа һүрәтләнгән кеүек оло мөхәббәттең барлығына шикләнеп тә ҡуям. Бөтә кеше лә ул тойғоно бер төрлө кисермәй бит. Үтә хислеләр бар, һалҡын ҡанлылар... Берәйһенә ярҙам итһәм, нығыраҡ ҡәнәғәтлек кисерәм.\n«Шоңҡар»ҙар. Хәҙер осратһағыҙ, ҡабул итер инегеҙме?\nРәшиҙә Солтанова. Арттан йөрөүселәр, күҙ һирпеүселәр булманы түгел булды. 30 йыл тирәһе үткәндән һуң, класташтарым: “Беҙ һинән ҡурҡа торғайныҡ”, - тип әйтеп һалдылар. Ниңә? Белмәйем. Хәҙер ҙә ҡурҡалар. Бәләкәй саҡта инәйем: “Мортазиндың дурной ҡаны һиндә генә!” тип ороша торғайны. Бәлки, шуғалыр.\n«Шоңҡар»ҙар. Ә йомшаҡ ҡына, ярҙамһыҙ ғына булып, кемдеңдер ҡуйынына һыйынып ҡына ятырға теләгегеҙ юҡмы?\nРәшиҙә Солтанова. Ундайҙар юҡтыр ул. Минең бер әхирәтем Рәшиҙә кеүек хужабикәне күргәнегеҙ юҡ, тип һөйләй башлаһам, ышанмайҙар, ти. Ул бешерә беләме ни ул, тип аптырайҙар икән, баҡһаң. Ысынлап та, мин көндәр буйы кухняла, плита артында тора ла, 5-10 минут эсендә төрлө кимәлдәге ризыҡты әҙерләй ҙә алам. Ләкин шуны аңларға теләгән кешенең барлығына шикләнәм.\n«Шоңҡар»ҙар. Бүләк алырға яратаһығыҙмы?\nРәшиҙә Солтанова. Бүләк алыуға ҡарағанда, биреүҙән нығыраҡ ҡыуаныс кисерәм. Һәр бүләкте йыйып барһам, ҙур бер склад йыйылыр ине. Шуға ла мин уларҙы кем был әйберҙәргә нығыраҡ мохтаж, шуларға таратам. Бер-береңә ярҙам итеүҙә лә шулай уҡ: күпме яҡшылыҡ ҡылаһың, шунса уҡ, хатта артып үҙеңә кире әйләнеп ҡайта.\n«Шоңҡар»ҙар. Рәшиҙә Искәндәровна, саҡырыуыбыҙҙы ҡабул итеп беҙгә килгәнегеҙ, күҙҙәребеҙҙә осҡондар ҡабыҙғанығыҙ өсөн ҙур рәхмәт. Һеҙҙең иҫ киткес ҡатын икәнегеҙгә тағы бер мәртәбә инандыҡ. Журнал уҡыусыларға теләктәрегеҙ булһа, рәхим итегеҙ.\nРәшиҙә Солтанова. Шөкөр ҡылып, юҡ тип түгел, бар, була тип, оптимистик рухта, ыңғай уйҙар менән йәшәргә кәрәк. Сөнки нимә уйлайһың, ғәҙәттә шул тормошҡа аша. Юҡҡа ғына йәһүдтәр балаларын “һин иң аҡыллыһы, иң уңғаны, иң матуры” тип тәрбиәләмәй. Балаға ҡанат ҡуйырға, уны үҫтерергә кәрәк. Ә беҙ, киреһенсә, һындырабыҙ, түбәнһетәбеҙ, лидерлығын юҡҡа сығарабыҙ. Бығауҙарҙан ысҡынып, турайырға күптән ваҡыт.\n“Самауыр” артындағы әңгәмәне\nЛәйсән ШӘРИПОВА ҡағыҙға теркәне.\nҠояш ҡыҙы тиһәм, яңылышмамын,\nКүпме кеше тоя йылыңды.\nӘ изгелек ерҙә ятып ҡалмай,\nЯҡтыртыр ул барыр юлыңды.\nҺыуһағанға һыуҙар һин бирәһең,\nӨмөт бирәң һуңғы минутта.\nҠыҫҡаһы: һин бит изге бер йән:\nРәшиҙә Искәндәровна үҙенең тыуып үҫкән ерлегенә хас һөйләштә, әммә дөйөм менталитетыбыҙҙы билдәләүсе бер хәл һөйләп, әңгәмәне баштан уҡ йәнләндереп ебәрҙе:\nНиндәйҙер етәксегә ауылдан бер ҡустыһы килә. Етәксе һорай:\n- Ҡустым, белемең бармы?\n- Берәй ерҙә уҡыйһыңмы?\n- Ниңә уҡымайһың һуң?\n- Уҡырға кәрәк, ҡустым, уҡырға.\nОшо ҡыҫҡа ғына диалогта ла беҙҙең менталитет ярылып ята. Булмышыбыҙҙы биләгән шул вайымһыҙлыҡтан ҡотолорға ине лә бит, ҡырҡып йә соҡоп ҡына ташлап булмай шул, ҡыҙғанысҡа ҡаршы.


Көсһөҙ Кеше. Рәйсә Сабитова. Башы\n– Ярай, апай, килерһегеҙ, йәме, – ул тағы бер нурлы йылмайып ҡараны ла сығып юғалды. Әллә ниндәй кеше… йондоҙмон тип маһаймай ҙа, йылмайыуын тирә-яҡҡа сәсә. Ә шул нурҙар хәүефте тарата, йонсоу көн дә яҡтырып китә. Шуны үҙе беләме икән? Юҡтыр. Ул бөйөк эштәр өсөн яралған ижадсы. Ваҡлыҡтар ят уға. Эскерһеҙ күңеленең шар асыҡ булыуын күреп хафаланып ҡуям ҡай саҡта. Яңылышмаһа ярар ине, тим, берәй эскерле әҙәм асыҡ күңеленә ласлатҡансы төкөрөп китмәгәйе. Тәҙрәнән тышҡа баҡтым. Бәй-бәй, ни күрәм? Минең ҡарашҡа ниндәйҙер дәрәжәлә идеаль күренгән ҡояш малайы ят ҡыҙҙы ҡосаҡлап тора. Хәйер, “ҡосаҡлап” уҡ түгел икән. Бер-береһенә яҡын тороп һөйләшкәнгә шулай тойолған, ахыры. Ҡараштары ғына түгел, ҡулдары ла, күрешеүҙән һуң кире йылы бирсәткәгә кереп ҡасмай, тотоношоп торалар. Бер нисә секунд ҡына дауам иткәндер был күренеш, ә миңә бик оҙаҡ тойолдо. “Алтын” малай һүҙ ыңғайында ғына ҡыҙҙы битенән үбеп алды ла, ғәҙәттәгесә йүгерә-атлай машинаһына ыңғайланы.\n– Хәйерле көн, Һылыубикә апай, нисек хәлдәр?\nИхласлыҡтың йәнә бер сағыу өлгөһөнә ҡарап тағы баҙап ҡалдым. Бәлки, мин – биш тиҫтәне ваҡлаған “ҡарсыҡ” – гонаһлылыр? Шул арала әллә ниҙәр уйлап бөттөм. Етмәһә, уны “һин – ир ҡатыны, ни йөҙөң менән ул ҡатынлы ирҙең ауыҙына инерҙәй булып хаяһыҙ ҡыланаһың”, тип орошмаҡҡа булып торам. Ә бәлки, улар туғандарҙыр… Эштең айышына төшмәйенсә нишләп хыянатта ғәйепләмәк буламдыр был баланы? Күптән беләм, тиһәм дә, ғаиләле, балалы икәненән артыҡ бер һүҙ әйтә алмайым уның тураһында. Һөйләшеп китһәң, бик аҡыллы, үҫешкән кеше былай. Ниндәй тема ҡуҙғатаһың, һәр саҡ үҙ фекере була, һәр хәл-ваҡиға хаҡында хәбәрҙар. Үҙемдең коллективҡа ла алырға уйлап йөрөй инем, кире ҡаҡты. “Мин ҡаланы яратам, кинәнеп йәшәп китермен, кеше тупһаһында йөрөһәм дә ауырһынмаҫмын, бәлки… Әммә иремде атаһы нигеҙенән ҡутарып алып китһәм, ә ул бында урынлаша алмаһа? Мин унан күберәк аҡса алып карьера эшләй башлаһам, уны шуның менән кәмһетермен тип ҡурҡам. Ә ул – ғаиләне туйҙырыусы, баш булып йөрөй. Мин дә һалпы яғына һалам ҡыҫтырып ҡына торам. Хәлдәр кирегә әйләнһә, һынасаҡ бит ул. Һыныҡҡа терәк булып ғаилә ҡороп буламы ни?”\n“Һындырмаҫһың, һығылмалыраҡ булырһың. Ошондай аҡылың менән дә карьера эшләмәй әрәм булһаң, яҡшыраҡмы ни? Һин дә илгә хеҙмәт итәсәкһең, халыҡҡа! Ирең дә аңлар, моғайын, һин дә аҡса эшләһәң, ғаилә өсөн тағы ла яҡшыраҡ түгелме ни? Ни өсөн кәмһенергә уға?”\n“Эй, апай! Үҙ холҡомдо үҙем белмәйемме ни мин? Көсһөҙ бит мин, аңлайһыңмы, көсһөҙ! Аҡсаны, данды башҡа ҡапыл ғына килеп төшкәнде күтәрә алмайым. Танау күтәрелә, ҡайҡая башлайым, холҡом боҙола. Иремде үҙем кәмһетәсәкмен. Дөйөм кешелеккә – ниндәйҙер бер абстракт төшөнсәгә ҡарағанда, берәүҙе – иремде бәхетле итеү Хаҡ Тәғәлә ҡаршыһында дөрөҫлөк булмаҫмы?”\nУның был һүҙҙәре оҙаҡ ваҡытҡа уйға һалды мине. Ниндәйҙер дәрәжәлә хаҡлыҡ уның яғында ла һымаҡ бит. Әҙме ни беҙҙең халыҡта шундай ҡатын-ҡыҙҙар – аҡыллы ла, сибәр ҙә, булдыҡлы ла. Теләһә ниндәй вазифалы дәрәжәгә ҡуй – емертеп эшләй, ил, халыҡ өсөн йәнен фиҙа ҡыла. Шунан ил-йорт өсөн янып-көйөп һуты бөткәнсе һығыла ла, ҡартлығында ярыҡ ялғаш янында тороп ҡала. Ғаилә ҡороп, балалар үҫтерә торған ваҡыты үтеп киткән, ә ул, янып-көйгән “халыҡ”, ысынлап та, абстракт төшөнсә, баҡтиһәң, һалҡын төндәрҙә арҡаңды йылытмай, сарсағанда һыу һонмай, күңелеңә ауыр саҡта һөйләшеп ултырып шомдарыңды таратып ебәрмәй… Гәрсә үҙ ваҡытында ғаилә ҡороп, бала тапҡан булһаң да, вазифа ялмауыҙҙай көсөңдө ялмап, һағалап торғас, йыш ҡына ир тигән әҙәм балаһын, берәү генә булһа ла, бәхетле итеп булмай шул. Уйлана торғас, төшөндөм, бик күп әхирәттәрем, иптәштәрем минең кеүек яңғыҙ икән. Йәшерәк саҡта аптырала ине – төҫ тиһәң, төҫ бар, һын тиһәң – һын, аҡыл тиһәң – аҡыл, ҡулдан килмәгән эш юҡ, был ирҙәр ҡайҙа ҡарай икән, нимә етешмәй икән уларға, тип. Олоғая килә “ирҙәр ваҡайланды, көслө ҡатындарҙан ҡурҡалар”, тигән фекергә киленгәйне. Әле бынау бала, минән ике тапҡыр әҙерәк йәшәгән булһа ла, нимә ти? “Һеҙ, ирҙәр беҙҙең өсөн, тип яңылышаһығыҙ, асылда иһә, Хоҙай беҙҙе улар өсөн яратҡан бит. Тимәк, беҙ үҙебеҙ үҙгәрергә, кәрәк икән шәхси амбицияларҙы ҡуйып торорға тейешбеҙ”, – ти.\n– Ә Хоҙай һиңә талант биргән икән, һин уны халыҡҡа ҡайтарырға тейеш түгелме ни? Талантлы булыу – яуаплылыҡ бит ул. Хоҙай биргән осҡондо ваҡ-төйәк мәшәҡәт саңына күмеү – оторо гонаһ түгелме?\n– Эй, апай, талант нимә икәнлеген кем белә һуң? Минең һәләтем – Хоҙайҙан, тип өҙөп әйтә алыр инегеҙме һеҙ? Әллә уны халыҡҡа ҡайтарһын тип биргән, әллә ни бары һынамаҡ өсөн генә.\n–Нисекме? “Һәләтлемен”, тип алданып ғүмерен ижадҡа бағышланы, ти берәү. Әммә көсәнеп тә гениаль әҫәр тыуҙыра алманы, ти, мәҫәлән. Шул талант шәүләһе бар тип ышанып, кешелекте дауам иттереү бурысын үтәмәй ҡалған булды, ти. Халыҡтың рухи донъяһын да байытманы, кешелектең үҙен дә кәметте була түгелме? Шул кешелек араһындағы берәүҙе бәхетле итеп, ергә тағы ла бер нисә бәхетле кешеләр тыуҙырған булһалар?\n– Таныш икәнегеҙҙе белмәй инем, нимә серләштегеҙ ул Дарман менән?\n– Ниндәй Дарман? Ә-ә-ә, Дарман Бәхетбирҙинды әйтәһеңме? – шарҡылдап көлөп ебәрҙе. – Нимә тиһен инде ир-егет йәш һәм әллә ни йәмһеҙ булмаған ҡатын-ҡыҙға? Билдәле инде, осрашайыҡ кискә, ти.\n– Ә һин нимә тинең?\n– Ә мин, көсһөҙ ҡатын-ҡыҙ, нимә тип яуап бирә алам әле апаруҡ йәп-йәш һәм Иблистең үҙе кеүек сибәр һәм ымһындырғыс ир-егеткә? Әлбиттә, фәҡәт “эйе”, тип кенә.\n– Эйе, тинеңме?\n– Эйе, тинем. Ә ниңә тимәҫкә? Ул бит миллион уҡ булмаһа ла, меңәрләгән ҡатын-ҡыҙҙың хыялы, идеалы, кемдер уға ҡағылыу түгел, тере килеш йөҙөн күрергә зар-интизар. Ә миңә иһә – тиктомалдан ысынбарлыҡ. Шундай мөмкинлекте лә файҙаланманым тип әйтһәң берәйһенә, бот сабып көлөр бит!\n– Иреңә хыянат булмаймы ни был?\n– Ниндәй хыянат, һеҙ нимә? Хыянат ул тиңдәр араһында була! Ә был хыянат түгел, был бүләк!\n– Ә ниңә, һеҙ минең урында баш тартыр инегеҙме? Ул кем дә, мин – кем? Ул – йондоҙ. Уның таланты “ҡара пиар” хеҙмәте түгел. Ысынлап та йыһандан тамған тамсы. Электр шәме яҡтыһы түгел, ҡояш нуры. Ә мин? Мин уның менән сағыштырғанда саң, туҙан! Һуш алырлыҡ сибәрлегем дә юҡ, аҡылым да том-том китап яҙырлыҡ түгел. Уға берәй файҙам тейерлек вазифа ла биләмәйем, исмаһам. Әйтәм бит, мин – бер кем дә түгел. Ә ул мине таный. Нисә йылдар үткән, ә ул исемемде онотмаған, ғәжәп бит! Һеҙҙең ҡояш нурында уйнаған саңды күргәнегеҙ бармы? Һәр бөртөгө алтын булып йым-йым ялтырай, эйеме? Ә шул уҡ ваҡытта ул бит туҙан, саң булыуҙан туҡтамай. Ни бары саң. Ә ҡояш нуры уны нисек үҙгәртә, ниндәй матурлыҡ өҫтәй, зиннәткә әйләндерә! Шул уҡ ваҡытта ҡояштың яҡтыһы ла кәмемәй, нуры ла тоноҡланмай, бер ниндәй ҙә саң ҡунып ҡараламай уны. Ул барыһынан да көслөрәк. Күгеңде ҡара быяла менән ҡаплаһаң да, тәнең шул йылыны, яҡтыны тоймай ҡала алмай. Сөнки гонаһлы ерҙә генә була торған саңдан күк ҡото ҡояш бик ныҡ, бик ныҡ йыраҡ. Беҙ ҙә шулай түгелме ни? Уның саҡ ҡына иғтибары тарафыма йүнәлгәйне, мин дә әллә кем булып үҫеп киттем. Үҙемде мөһим кеше итеп тоям. Иң ғәжәбе – үҙем өсөн мөһим кешемен. Үҙемде яҡшыраҡ баһалайым. Аҡылым менән, әлбиттә, бик яҡшы аңлайым – ул минән бик йыраҡ. Ул – юғарыла, ул башкөллө ижад тигән серле донъяла. Мин уның өсөн бөтөнләй әһәмиәтле түгелмен. Бөгөн уның шундай кәйефе шәп. Шул етте. Һәм уға осраҡлы ғына рәүештә мин тап булғанмын. Мин осрамаһам, бөгөн тәҡдим икенсенең өлөшөнә төшөр ине…\n“Алтын саң бөртөгө” Дарман биргән саҡырыу билетын әйләндереп-әйләндереп ҡарап, бер талай һүҙһеҙ торғас, минән яуап ала алмаҫын аңлап һаубуллашты.


Умыртҡалылар — Башҡорт Википедияһы\nУмыртҡалылар (лат. Vertebrata), йәки Башһөйәклеләр (лат. Craniata) — умыртҡалығы булған хордалыларҙың ярым тибы. Хордалыларҙың 95 % тирәһе төрөн үҙ эсенә ала.\nУмыртҡалылар бөжәктәр менән бергә, Ер йөҙөндә өҫтөнлөк итеүсе хайуандар төркөмө.Төр һаны буйынса бөжәктәрҙән ныҡ ҡалышһалар ҙа, биосфералағы әһәмиәте буйынса алдынғы урын биләйҙәр.\nБашҡа хайуандарҙың бөрәһен дә умыртҡаһыҙҙар тигән йыйылма төркөмгә керетәләр. Умыртҡаһыҙҙар атамаһы систематик категория (таксон) түгел.\nУмытҡалылар — төҙөлөш һәм физиологик яҡтан юғары үҫеш алған хордалыларҙың ярым тибы.\nУмыртҡалыларҙа ултыраҡ тереклек иткән төр юҡ. Улар әүҙем хәрәкәт итәләр, аҙыҡ табыу өсөн һунар итәләр, үрсеү өсөн үҙ төрө эсендә икенсе енесле зат табалар.\nЯралғы үҫеше дәүерендә хорда урынында умыртҡа һөйәктәренән торған умыртҡалыҡ бағаныһы хасил була.Ул хорда ситенән өҫкә ҡарай улаҡ яһап үҫә һәм нервы көпшәһен уратып ала. Шулай итеп, арҡа мейеһе умыртҡалыҡ каналы эсендә ҡала. Умыртҡалыҡ арҡа мейеһен ышаныслы һаҡ аҫтына ала.\nЯралғы үҫеше дәүерендә арҡа мейеһенең алғы өлөшөнән баш мейеһе үҫешә. Шулай уҡ, баш һөлдәһе хасил була. Баш һөлдәһендә бш мейеһен һаҡлаусы мейе ҡумтаһы була.\nШулай итеп, умыртҡалыларҙың үҙәк нервы системаһы баш мейеһенән(биш бүлек) һәм арҡа мейеһенән тора.\nҺулыш ағзалары — айғолаҡтар (типик һыу хайуандарынды) йәки үпкәләр (яралғы үҫеше дәүерендә айғолаҡ ярыҡтары юҡҡа сыға һәм эсәклектең бер өлөшөнән упкәләр хасил була).\nБиш төрлө төп һиҙеү ағзаһы була (күреү, ишетеү, еҫ һиҙеү, тәм һиҙеү, тейеп һиҙеү.\nУмыртҡалыларҙың һиҙеү ағзалары ҡатмарлашҡан. Ишетеү һәм күреү ағзалары камиллашҡан. Мускулдарҙың күп һанлы төркөмдәре хайуандарҙың хәрәкәтсәнлеген тәьмин итә. Хәрәкәтсәнлек парлы ослоҡтар ярҙамында башҡарыла. Йомоҡ ҡан тамырҙары системаһы буйынса ҡанды йөрөткән йөрәк барлыҡҡа килгән. Һыу хайуандарының һулыш алыуҙа айғолаҡтар, ер хайуандарында ысын үпкәләр ярҙамында башҡарыла. Башһөйәклеләр һыуҙа, ҡоро ерҙә йәшәйҙәр. Айырым бер өлөшө һауала осоуға һәм ер аҫтында йәшәүгә яраҡлашҡан. Башһөйәклеләр, йәки умыртҡалылар инфратибына\nҺөтимәрҙәр, йәки имеҙеүселәр кластары инә.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Умыртҡалылар&oldid=998101 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 26 декабрь 2020 в 22:46\nБыл бит һуңғы тапҡыр 22:46 26 декабрь 2020 үҙгәртелгән.


Инфоурок / Другое / Конспекты / "Әсә йөрәге"ҡобайырын өйрәнеү (5 класс)\n5-се синыфтың башҡорт төркөмө өсөн дәрес планы.\nДәреслек авторҙары:Хажин В.И.,Вилданов Ә.Х. Өфө “ Китап”2005.\nТема: “Әсә йөрәге”ҡобайыры.\nМаҡсат:ҡобайыр тураһында төшөнсә биреү,әҫәрҙең идея-тематик йөкмәткеһенә төшөндөрөү,әсәйҙәргә һөйөү,хөрмәт тәрбиәләү,уҡыусыларҙың һөйләү телмәрҙәрен үҫтереү.\nКүргәҙмәлелек:Әсә,бала һүрәттәре,ҡурай моңо,ҡобайыр,әсәйҙәр тураһында йыр яҙылған кассета.\nДәрес барышы:1)ойоштороу.2)таҡтанан шиғыр уҡыу:\nИң матур кеше.\nКем шиғырҙы ятлап алды? (1-2 уҡыусынан ятлатыу)\nБеҙҙең дәрестең темаһы ниндәй булыр?Кем әйтә?\nКөндө,теманы яҙып ҡуялар.\nНимә һуң ул ҡобайыр?Аңлатмаһын яҙҙырыу.\nҠобайыр-ҡоба һәм йыр һүҙҙәренән алынған,маҡтау,данлау йыры тигән мәғәнә аңлатыусы термин.Ҡобайырҙарҙа тыуған илдең матурлығына,уның азатлығы өсөн көрәшеүсе батырҙарына дан йырлана.Ул үҙенең төҙөлөшө буйынса шиғри формала була.\nӘ беҙ уҡыясаҡ ҡобайырҙа әсәйҙәргә дан йырланырмы?\nНи өсөн ҡобайырҙың авторы яҙылмаған? (“сөнки ҡобайыр ҙа халыҡ ижадының бер жанры.Сәсәндәр ижад иткән.Күп сәсәндәребеҙҙең исемдәре онотолған,сөнки уларҙың исемдәренә ҡарағанда әйткән һүҙҙәре мөһимерәк булған.Ә ҡобайырҙары телдән-телгә күсеп,беҙҙең көндәргә тиклем килеп еткән”,-тигән яуап алыу.\nХәҙерге көндә лә ҡобайырҙар ижад ителә,йәш сәсәндәр үҫә.( “Урал батыр”эпосын яттан һөйләү конкурсы,5-6 телдә һөйләгән уҡыусылар тураһында әйтеү )\nРәсүл Ҡарабулатов башҡарыуында ҡобайыр тыңлатыу.\n? Был ҡобайырҙа кемгә дан йырланды? Ниндәй музыка ҡоралдарының тауышын ишеттегеҙ?\nҠобайырҙың йөкмәткеһе менән танышырҙан алда ҡайһы бер һүҙҙәрҙең мәғәнәһен асыҡлап китәйек:шом,йәр,арғымаҡ,ғорур,шарт,ант,мөһабәт,абыныу,осҡон,ялҡын,йәйләү.\nМаҡсат ҡуйыу: ни өсөн “Әсә йөрәге”тип атала?Был әҫәрҙәге әсәне һеҙ күҙ алдына нисек килтерерһегеҙ? Ҡыҙ һәм егет образдарына характеристикабирергә кәрәк буласаҡ.\nәҫәрҙе ҡурай моңо аҫтында үҙем уҡып сығам.\nҮрҙә әйтелгән һорауҙарға яуап алыу.Ҡыҙға характеристика алыу.\nЕгет образы һеҙҙә ниндәй уй-тойғолар уятты?Уның ҡылығына баһа бирегеҙ.\nӘсәне һеҙ нисек күҙ алдына килтерҙегеҙ? Был образға хас сифаттарҙы һанап сығығыҙ.Уның улына булған мөхәббәте нимәлә күренә?\nӘҫәрҙең ҡайһы урыны һеҙҙе бигерәк тә ныҡ тулҡынландырҙы? Күҙ алдығыҙға нимә килде?\nә бәгәнгө кәндә ҡобайырҙағыкеүек ҡыҙ һәм егеттәр бармы?( Ҡарттар йорто тураһында,балалары булып та ҡайһы бер әсәй-атайҙарҙың ҡарттар йортонда йәшәүҙәре тураһында әйттереү.)\nҠыҙ егеткә үҙенең шартын әйткәс,тәбиғәттә ниндәй үҙгәрештәр була?\nЕгет шундуҡ риза буламы?\nҠобайырҙың йәкмәткеһен 1-2 уҡыусынан һөйләтеү.\nҠобайырҙа мәҡәл осранымы? Һеҙ ризаһығыҙмы был мәҡәл менән?\nИшетеү хәтерегеҙҙе тикшереү өсөн бер нисә мәҡәл әйтәм,кем бер әйтеүҙән хәтерендә ҡалдырыр?\n1.Әсәй булмайса,әсәй ҡәҙерен белмәҫһең,атай булмайса,атай ҡәҙерен белмәҫһең.2.Ата-әсәңә ни ҡылһаң,алдыңа шул килер.\nБыл мәҡәлдәр нимә аңлата?\nОшо мәҡәлгә ҡарата бер әкиәт уҡыйым.”Ярыҡ ялғаш”.\nБыл әкиәттең йөкмәткеһендә ниндәй мәғәнә ята?\nКүптәр,бигерәк тә йәштәр,атай-әсәйҙәренең иҫән саҡта ҡәҙерен белмәй,уларҙы хафаға һалалар.Эске,наркомания менән дә мауығып,әсәйҙәрен ҡара ҡайғыға батыралар.Мин һеҙҙе,хәҙерҙән үк,әсәй-атайҙарығыҙҙың ҡәҙерен белергә,уларҙы хөрмәт итергә саҡырам.Улар һеҙҙең менән ғорурланырҙай,аҡыллы балалар булып үҫеүегеҙҙе теләйем.\nӘсәйҙәр тураһында йыр тыңлау.\nДәрескә йомғаҡ яһау.Һеҙ дәрестән нимәләр белдегеҙ,алдығыҙ?\nҺеҙ бәхетлеме? (“ мин бәхетле-әсәйем бар.”-яуабын алыу.)\nЙомғаҡлау һүҙе:Әсә йөрәге-иң тоғро һәм һиҙгер йөрәк,уның балаға булған мөхәббәт хисе бер ҡасан да һүрелмәй.Һәр кем-сабыйҙар ҙа,сал сәсле өлкәндәр ҙә әсә наҙына,уның мөләйем ҡарашына мохтаж.Әсәйегеҙгә мөхәббәтегеҙ,ихтирамығыҙ ни ҡәҙәр көслө булһа,тормошоғоҙ ҙашул тиклем шат һәм яҡтыраҡ булыр.\nАктив уҡыусыларҙы баһалау.\nӨйгә эш:ҡобайырҙан өҙөк ятларға,иншаға әҙерләнергә.\nНомер материала: ДВ-476044


Хәбәрҙәр: Испандар “келәп законы”на ҡаршы сыға.\nИспандар “келәп законы”на ҡаршы сыға.\nМадридта шәмбе көн меңдәрсә кеше йәмәғәт именлеге хаҡындағы митингылар үткәреү талаптарын ҡатыландырыусы яңы законға ҡаршы акцияға сыҡты. Депутаттар палатаһы раҫлаған документ, айырым алғанда, парламенттың түбәнге һәм юғары палаталары, автономия парламенттары биналары алдындағы митингылар барышында именлек ҡағиҙәләрен етди боҙоу өсөн, тиҫтәләрсә, хатта йөҙҙәрсә мең евро штраф түләүҙе күҙ уңында тота.\n“Беҙ Франко осорона ҡайтабыҙ,-ти акцияла ҡатнашыусы ҡатын.-Был Конституцияға ярашлы ҡарар түгел. Беҙ ҡаршы сығырға тейеш, сөнки ауыҙ йомоп ҡала алмайбыҙ.”\n“Улар азатлығыбыҙҙы сикләүсе закондарҙы беҙгә көсләп таға, улар урамдарға сығыуыбыҙ, ҡаршылыҡ акцияларыбыҙ өсөн штрафтарҙы, язаны арттыра,-ти манифестант.-Кемдер берәү кешене туҡмаған полицейскийҙы камераға төшөрә икән, полицейский түгел, был ваҡиғаны төшөрөп алыусы ғәйепле була.”\nХалыҡ араһында “келәп законы” атамаһын алған закон проектын хөкүмәт ҡаты экономия сараларына ҡаршы бөтә ил буйынса уҙған ҡаршылыҡ акциялары фонында ҡабул итте. Киләһе йыл башында ул сенатта тауышҡа ҡуйыласаҡ, ә унда, Депутаттар палатаһында һымаҡ, идара итеүсе “Халыҡ фирҡәһе” күпселекте тәшкил итә.\nДокумент легаль булмаған иммигранттарҙы, һыйыныу хоҡуғы бирмәйенсә, Испаниянан сығарып ебәреү мөмкинлеген дә күҙ уңында тота.