Һыу ҡәҙерен шишмә ҡороғас белерһең » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Социаль мәсьәлә » Һыу ҡәҙерен шишмә ҡороғас белерһең\nЯңы эш урындары, лайыҡлы хеҙмәт хаҡы төбәгебеҙҙе ылыҡтырғыс итәсәк.\nХәҙерге иҡтисад үҫешен хеҙмәт миграцияһынан башҡа күҙ алдына килтереп булмай. Башҡортостанға күрше дәүләттәрҙән эш эҙләп юлланыусылар йыл да артып тора. Ҡояшлы Тажикстан, Үзбәкстан илдәренән килгән йәш көстәрҙең беҙҙең төбәктә хәҙер инде икенсе, өсөнсө быуыны үҫеп сыҡты тиһәң дә була. Балалары рус мәктәптәрендә белем алһа ла, үҙҙәренең телен, ғөрөф-ғәҙәттәрен юғалтмай, милли традицияларын һаҡлай белгән халыҡтың әрһеҙлеге, сослоғо хайран ҡалдыра.\nСағыштырмаса иҡтисади, сәйәси, социаль-демографик яҡтан тотороҡло республикабыҙҙан да халыҡтың сит төбәктәргә ағылыуын нисек аңларға? Хәлде төҙәтеү өсөн ниндәй саралар күреү мөһим? Хеҙмәткә һәләтле йәштәгеләрҙең һаны кәмеүе киләсәктә иҡтисад үҫешендә ниндәй сағылыш табыр? Ошо көн ҡаҙағындағы һорауҙарға яуап биреүен һорап, иҡтисад фәндәре кандидаты, төбәктәге хеҙмәт миграцияһы буйынса монография авторы Гөлнара Вахит ҡыҙы ЯҠШЫБАЕВАға мөрәжәғәт иттек.\nБалыҡ лайлы, әҙәм яйлы ер эҙләй\n– Статистика мәғлүмәттәренән күренеүенсә, төбәктән халыҡтың күпләп китеүе 2004 йылдан алып күҙәтелә. Ә былтырҙан республиканы ташлап, башҡа ерҙәргә күсеүселәрҙең 1,3 тапҡырға артыуы күңелде бер аҙ шомландыра. Халыҡ ни өсөн, ҡайҙа китә?\n– Эш эҙләп сит өлкәләргә юл тотҡандарҙың һаны буйынса Башҡортостан Рәсәйҙең тәүге биш төбәге иҫәбендә. Шуның менән бергә ул – хеҙмәт мигранттарын үҙенә күпләп һыйындырған республика ла. Быйыл ярты йыл эсендә халыҡ 6,6 мең кешегә кәмене. “Башҡортостанстат” хәбәр итеүенсә, сәбәбе – тыуымдың кәмеүе һәм миграция. Алты айҙа 23 мең 162 сабый донъяға килде. Был үткән йылдың ошо осоро менән сағыштырғанда 893 балаға аҙыраҡ. Үлем осраҡтары ла 203 кешегә күберәк. Республикаға килгән кешеләр һанынан ситкә бәхет эҙләп киткәндәр 3 мең 786 кешегә артығыраҡ. Күрше Татарстанда халыҡ артымы тотороҡло үҫешкәндә, беҙҙә, киреһенсә, кәмей.\nКешеләр Татарстанға, Силәбе, Свердловск, Мәскәү, Һамар өлкәләренә, Краснодар крайына ағыла, егет һәм ҡыҙҙар Мәскәү, Санкт-Петербург ҡалаларына белем алыу өсөн юл тота. Ямал-Ненец һәм Ханты-Манси автономиялы округтарында Башҡортостандан килгән эшселәр байтаҡ.\nРеспубликала даими йәшәгән, әммә вахта ысулы менән Төмән һәм Силәбе өлкәләренә, Мәскәүгә эшкә йөрөгәндәр ҙә етерлек.\nМиграция – йәмғиәттәге тәбиғи күренеш, үҫештең һәр осоронда сифат яғынан үҙгәрештәр кисерә, үҙенсәлектәре лә, йүнәлештәре лә төрлө булыуы ихтимал. Ҡатмарлы, күп яҡлы күренеш ул. Уны “насар” йә “яҡшы” тип кенә баһаларға ярамай. Был процесс бер ерҙә етешмәгән эшсе көстәрен үҙенә йәлеп итә һәм артығынан ҡотолдора. Хәҙерге ваҡытта демографик хәлдең мөшкөлләнеүе, халыҡтың тәбиғи кәмеүе уға кире йоғонто яһай. Эксперттарҙың билдәләүенсә, 2006 – 2026 йылдар эсендә хеҙмәткә һәләтле йәштәгеләр һаны 16,4 миллион (18 %) кешегә кәмейәсәк, айырыуса был хәл 15 – 29 йәшлектәр араһында ныҡ һиҙеләсәк. Тимәк, эске ресурстар ярҙамында ғына хеҙмәт баҙарын тулыландырыу икеле, башҡа төбәктәрҙең эшсе ҡулдарына йөҙ тотасаҡбыҙ тигән һүҙ.\n“Балыҡ лайлы, әҙәм яйлы ер эҙләй” тигән халыҡ аҡылы ла йәшәй бит әле. Кешенең үҙенә йәшәү өсөн яҡшыраҡ, ҡулайлыраҡ урынды эҙләргә тырышыуы ғәжәп түгел. Айырыуса йәштәрҙе бәләкәй эш хаҡы, үтә ҡиммәтле фатир, эшһеҙлек, һөнәри үҫеш өсөн мөмкинлектәрҙең сиклелеге һис ҡәнәғәтләндермәй. Мәктәпте тамамлаған егет-ҡыҙҙар сифатлы белем алыу теләге менән Рәсәйҙең танылған вуздарына уҡырға китә, күптәре шунда бөтөнләйгә ҡалып төпләнә, ғаилә ҡора. Тимәк, сабыйҙары ла ошо төбәккә ерегәсәк һәм уның демографик күрһәткестәрен яҡшыртыуға йоғонто яһаясаҡ.\n– Һуңғы йылдарҙағы статистика мәғлүмәттәре республиканың даими рәүештә халыҡтың йәш, энергиялы, белемле, эшкә һәләтле өлөшөн юғалтыуын раҫлай. Киләсәктә хеҙмәт ресурстары ҡытлығына юлыҡмау өсөн бөгөн ниндәй саралар күреү мотлаҡ?\n– Хеҙмәт миграцияһын лакмус ҡағыҙы менән сағыштырыр инем: ул йәмғиәттәге бөтә яҡшы-яман яҡтарҙы көҙгөләй сағылдыра. Минеңсә, һәр ҡала һәм райондың үҫеш мөмкинлектәрен, үҙенсәлектәрен, миграция ағымын тәрән өйрәнеү нигеҙендә хәлде яҡшыртҡан саралар ҡабул итергә мөмкин. Халыҡ күпләп киткән Ағиҙел, Яңауыл, Баймаҡ, Мәләүез, Белорет ҡалаларына, Балтас, Бишбүләк, Асҡын, Борай, Йылайыр, Салауат һәм башҡа райондарға мигранттарҙы йәлеп итеүҙән тыш, хеҙмәт хаҡы юғары булған яңы эш урындары булдырыу, производство һәм агросәнәғәт комплекстарына инвестициялар һалыу тәьҫирле булыр ине.\nКеше бит йыш ҡына “оҙон” аҡса артынан ҡыуыуҙы маҡсат итеп ҡуймай. Уға инфраструктураһы – балалар баҡсаһы, медицина учреждениеһы, спорт залдары һ.б. социаль объекттары булған йәшәү урыны кәрәк.\n– Ғәйепте тормош сифатынан эҙләргәме?\n– Әгәр ҙә элек электр уты, яҡшы юлдар, мәктәп булыуы ғына ла кешеләрҙе үҙенә ылыҡтырһа, хәҙер бындай уңайлыҡтар күптәрҙе тулыһынса ҡәнәғәтләндерә алмай. “Башҡортостанстат” мәғлүмәттәренән күренеүенсә, республикала социаль проблемалар етерлек.\nӘлеге ваҡытта ауыл кешеләренең тормошон яҡшыртыу буйынса байтаҡ эшләйһе бар. Субсидия, кредит биреү системаһын уңайлы итеү, эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә, шәхси йорт һалыуға булышлыҡ итеү, халыҡ күпләп киткән урындарҙа квалификациялы хеҙмәтте дәртләндереү буйынса төрлө саралар ҡулланыу ҙа киҫкенлекте “йомшартасаҡ”. Эшсе ҡулдар талап ителгән райондарға килгән мигранттарҙың патент алыу өсөн түләнгән дәүләт пошлинаһы күләмен кәметеү ҙә күптәрҙе ылыҡтырыр ине.\nБушлыҡты кем тултырыр?\n– Республиканан ситкә киткәндәр урынын Урта Азиянан эш эҙләп килгән квалификацияһыҙ, түбән белемле, мәҙәниәте һәм менталитеты менән ҡырҡа айырылып торған кешеләр биләй. Тыуымды улар иҫәбенә арттырыуға йөҙ тотоу, һеҙҙеңсә, дөрөҫмө?\n– Был һорауға бер генә төрлө яуап ҡайтарыуы ауыр. Ысынлап та, беҙҙән ситкә киткәндәрҙең күбеһе юғары йә иһә урта һөнәри белемле (уртаса 75-85 %). Ә беҙ юғалтҡан “йомро баш”тарҙың урынын белеме һай йә бөтөнләй белемһеҙ кешеләрҙең алыуы үкенесле. Әммә шуныһы ла бар: тыуымдың кәмеүе, халыҡтың ҡартайыуы һәм эшкә һәләтле йәштәгеләрҙең аҙайыуы шарттарында хеҙмәт миграцияһы зыянға ҡарағанда күберәк файҙа килтерәсәк, тик дөрөҫ стратегия һайлау мөһим. Әле мигранттар Рәсәй тулайым продуктының 8-10 процентын етештерә, уларҙың өлөшөнә йылына 2,5 триллион һум аҡса тура килә. Легаль булмаған хеҙмәтте “күләгә”нән сығара алғанда, был һан күпкә артасаҡ, әлбиттә.\nБилдәле булыуынса, бөтә алдынғы илдәр – АҠШ, Франция, Англия, Германия, Канада һәм башҡалар тап хеҙмәт мигранттары индергән өлөш һөҙөмтәһендә юғары үҫешкә өлгәшкән дә инде. Башҡортостанға килгәндә, ул әлегә мигранттарҙың белем кимәле буйынса файҙаға ҡарағанда күберәк зыян күрә. Кире эҙемтәләрҙе кәметеү өсөн эш эҙләп килгәндәр ағымын аныҡ күҙәтеп, контролгә алып, уларҙы иҡтисади яҡтан аҡһаған, эшсе ҡулдар талап ителгән биләмәләргә йүнәлтеүҙе ойошторорға кәрәк.\nМәғлүмәттәрҙән күренеүенсә, беҙгә килгән эшсе көстәрҙең күпселеге төҙөлөштә, ауыл хужалығында, транспортта, эшкәртеү производствоһында, бер өлөшө сауҙала эшләй. Ауыр хеҙмәттә тир түккәндәр ҙә байтаҡ. Шулай ҙа социологтарҙың һорау алыуҙары башҡа, ҡапма-ҡаршылыҡлы һөҙөмтә күрһәтә: ғәмәлдә күпселек сауҙа менән шөғөлләнеүҙе хуп күрә, автосервис һәм көнкүреш хеҙмәттәре күрһәтеү менән мәшғүл.\nДәүләт кимәлендәге мәсьәләләрҙе хәл итә улар\n– Тикшеренеүселәр әйтеүенсә, миграция өлкәһендәге ғәйәт ҙур үҙгәрештәр баҙар мөнәсәбәттәренең заман талаптарына яуап бирмәй. Һеҙ ҙә шул фекерҙәме?\n– Килешәм, сөнки тотош ил буйынса хеҙмәт ресурстарын бүлеү, таратыу системаһы эшләмәй. Элек урта махсус һәм юғары уҡыу йорттарын тамамлағандарға эш, торлаҡ менән тәьмин итеү, дәртләндереү саралары кеүек дәүләт ярҙамы күрһәтелһә, алыҫ райондарға өҫтәмә эшсе ҡулы йүнәлтелһә, хәҙер кадрҙар илдә тигеҙ бүленмәй. Мәскәү, Мәскәү өлкәһе, Санкт-Петербург, Себер, Алыҫ Көнсығыш аҡса эшләү маҡсатында килгән мигранттар менән тулған.\nБашҡортостандағы халыҡ бүленешенә күҙ һалайыҡ. Кеше һаны күплеге буйынса иң ҙуры – Туймазы районы (132,1 мең кеше), иң аҙы – Йылайыр районы (15,2 мең). Халҡы 20 меңдән дә кәм төбәктәр иҫәбендә – Йәрмәкәй, Бөрйән, Федоровка, Архангел, Ҡыйғы, Стәрлебаш, Балаҡатай, Асҡын, Балтас райондары. Һуңғы йылдарҙа республиканың ни бары ете төбәгендә халыҡтың бер аҙ артыуы күҙәтелә: баш ҡалаға яҡын Өфө, Иглин, Бөрө, Шишмә, Благовещен һәм алыҫыраҡ Стәрлетамаҡ, Туймазы райондарында. Халыҡтың ҡартайыуы ла хәлде ҡырҡыулаштыра, сөнки эшсе ҡулдарға ҡытлыҡ арҡаһында республиканың социаль-иҡтисади үҫеше тотҡарланыу хәүефе бар.\n– Республика эсендә лә бер ерҙән икенсеһенә, ҡаланан – ауылға, ауылдан ҡалаға күсеүселәр күбәйҙе. Тормош ҡырмыҫҡа иләүе кеүек ҡайнап тора...\n– Республикабыҙҙағы эске миграцияның да әүҙемләшеүе һиҙелә. Баш ҡалала фатирҙарҙың ҡиммәт булыуы башҡа уңайлыраҡ варианттарҙы эҙләүгә этәрә. Әйтеүебеҙсә, ҡала яны биләмәләре халыҡты үҙенә ныҡ ылыҡтыра. Бында эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеү, ял итеү өсөн уңайлыҡтар булыуы, фатирҙарға хаҡтың сағыштырмаса арзанлығы, Өфөгә эшкә йөрөүҙең ауырлыҡ тыуҙырмауы хәл иткес әһәмиәткә эйә. Алыҫ райондарҙа йәшәгән кешеләрҙең эре ҡалалар эргәһенә яҡынлашыуы ла яңылыҡ түгел.\nШулай итеп, кеше килем алыу, ғаиләһен туйындырыу, бала-сағаһын уҡытып кеше итеү өсөн төрлө юлдар һайлай. Кемдер яҡындарын ҡалдырып Себергә, кемдер Мәскәүгә йә сит илгә йүнәлә, бер һүҙ менән әйткәндә, ул дәүләт өсөн етди мәсьәләләр комплексын хәл итә: ярлылыҡты ҡыҫҡартыу, йәшәү сифатын яҡшыртыу, хеҙмәт етештереүсәнлеген күтәреү һәм башҡалар. Вахта ысулы менән республикала әле 153 мең кеше (73 % – ауылдыҡылар) эшләй. Тәү сиратта был хәл ауылдарҙа эш урындары булмауы, хеҙмәт хаҡының түбәнлеге, лайыҡлы йәшәү өсөн шарттарҙың юҡлығы, ғаилә ағзаларының ихтыяжын ҡәнәғәтләндерә алмау һәм башҡа эреле-ваҡлы проблемалар менән бәйле. Айырыуса ир-атҡа ауыр хеҙмәт, ҡырыҫ тәбиғәт шарттарында, бала-сағаһын тәрбиәләүҙән ситләшеп йәшәргә тура килә.\nӨҫтәүенә йәштәр ауылда йәшәргә ынтылмай, ауыр физик хеҙмәт, уңайһыҙ йәшәү шарттарынан туйған егет-ҡыҙҙар, бәхет эҙләп, ситкә китеү яғын ҡарай. Эш хаҡы ла үҙенең төп функцияһын – етештереүсәнле хеҙмәткә дәртләндереү сараһын үтәмәй.\n– Хеҙмәт миграцияһынан кем ота?\n– Ҡағиҙә булараҡ, хеҙмәт миграцияһы дәүләт закондары, төрлө норматив-хоҡуҡи акттар менән көйләнә, эшсе көсөнә булған ихтыяжды ҡәнәғәтләндереп, һөҙөмтәлә төбәктә етештереүсәнлекте һәм йәшәү кимәлен үҫтереүгә булышлыҡ итергә тейеш. Тимәк, ул – республика бюджетына һалымдар дәүмәлен, эшсе ҡулдар һанын, тауарҙарҙы ҡулланыу күләмен, инвестицияларҙы арттырыуға һәләтле көс. Башҡортостанда хеҙмәт мигранттары ай һайын бығаса 2900 һум күләмендә һалым түләне, әммә коэффициент-дефлятор артыуы һөҙөмтәһендә ул яңыраҡ бер аҙ күтәрелде. Патенттар ҙа республика бюджетын байытыуға өлөш индерә.\nСит ил граждандары ваҡытлыса йәшәү урындарында тауар һәм хеҙмәттәргә ихтыяж артыуына ла йоғонто яһай. Улар үҙҙәренең ғаиләһенә аҡса ебәреү менән бергә тыуған илдәренең иҡтисадын күтәреүгә лә булышлыҡ итә. Үткән йылда ғына Рәсәй мигранттары туған-тыумасаһына 33 миллиард доллар аҡса күсергән!\nРеспубликала легаль булмаған миграцияның күләме борсолоу тыуҙыра. Теүәл һанды әйтеүе лә ауыр.\nЭске миграция Башҡортостандың социаль-иҡтисади тотороҡлолоғон, муниципаль берәмектәрҙең үҫеш кимәлен тигеҙләү өсөн ҙур әһәмиәткә эйә, тик төплө уйланылған сәйәсәт кенә ошо маҡсатҡа өлгәшергә ярҙам итәсәк. Башҡа дәүләттәрҙең тәжрибәһенә, тарихына таянып, стихиялы, дәүләт тарафынан көйләнмәгән миграцияның сәйәси, социаль, милли бәрелештәргә, низағтарға, иҡтисадты ҡаҡшатыуға, хатта илде ҡыйратыуға килтереп еткереүе ихтимал.\n“Һыу ҡәҙерен шишмә ҡороғас белерһең”, – тип киҫәткән беҙҙе боронғо ата-бабалар. Республикабыҙҙың социаль-иҡтисади үҫеш һөҙөмтәләрен дөйөм алғанда ыңғай тип баһаларға мөмкин, халыҡтың тормош кимәле, беҙ теләгәнсә юғары булмаһа ла, яйлап күтәрелә. Бары дәүләттең һаҡсыл мөнәсәбәте, ихтыяр көсө, сәйәси аҡылы беҙҙе көтөлмәгән тетрәнеүҙәрҙән, репродуктив йәштәге халыҡ һанын юғалтыуҙан, хаталарҙан аралар.


Имран (Мәрйәмдең атаһы) сүрәһе 3 страница\nЭлектронная библиотека » Религиоведение » Имран (Мәрйәмдең атаһы) сүрәһе 3 страница\n102.Сөләймәндең хөкөмдарлығы ваҡытында улар шайтандарҙың (уйҙырма) ялғандарына эйәрҙеләр. Сөләймән кәфер түгел ине. Әммә шайтандар кәфер булды. Сөнки улар Һарут менән Марут исемле ике фәрештәгә индерелгән сихырҙарҙы Бабил илендәге кешеләргә өйрәттеләр. Гәрсә, был ике фәрештә бөтөн кешегә:\nУлар ошо ике фәрештәнән ир менән ҡатын араһын боҙа торған сихырҙар өйрәнделәр. Сихырсылар, Аллаһтың рөхсәте булмаған килеш, һис кемгә зарар эшләй алмаҫ. Улар үҙҙәренә файҙа килтерә торғанды түгел, үҙҙәренә зарар килтерә торған сихырҙы өйрәнделәр. Сихырға ҡатнашҡандарҙың Әхирәттә насибы булмаясағын улар бик яҡшы белә ине. Сихыр бәйәһенә улар үҙҙәрен һатты. Бынан да яман эш булырмы? Әгәр улар быны аңлаһа... (103)Иман килтереп, үҙҙәрен был яманлыҡтан ҡотҡарһалар, шөбһәһеҙ, Аллаһ тарафынан биреләсәк сауап улар өсөн тағын да хәйерлерәк булыр ине. Улар быны аңлаһындар ине!\n104.Һәй, иман килтергән кешеләр!\n— Рағийнә (беҙҙе һаҡла) — тимәгеҙ. — Унҙурнә(беҙгә ҡара), — тип әйтегез! Уның вәғәзен ҡолаҡ һалып тыңлағыҙ.Кәферҙәр өсөнҡайғы биреүсе язаәҙерләнгән.\n105.(Ий, мөьминдәр) китаплы халыҡ та, кәферҙәр ҙә, мөшриктәр ҙә Раббығыҙҙан һеҙгә ниғмәттәр индерелеүен һис тә теләмәйҙәр. Аллаһ рәхмәтен Үҙе теләгәндәргә индерә. Аллаһ — сикһеҙ мәрхәмәт эйәһеҙер.\n106.Беҙ берәй аяттың көсөн ғәмәлдән сығарһаҡ йәки уны онотторһаҡ, һис шикһеҙ, тағын да яҡшырағын йәки шуға оҡшашын бирербеҙ. Аллаһтың бар нәмәгә ҡөҙрәте еткәнен һин белмәйһеңме әллә?\n107.Күктәрҙең, Ерҙең байлығы, шулар менән идара итеү бары тик Аллаһ ихтыярында икәнен Һин белмәйһеңме ни? Һеҙҙең өсөн Аллаһтан башҡа дуҫ та, ярҙамсы ла юҡ.\n108.Әллә һеҙ әүәлдәгесә, Мусаға һорауҙар биргәнегеҙ кеүек, был пәйғәмбәрегеҙгә лә һорауҙар яуҙырмаҡ булаһығыҙмы? Иманын юғалтҡан кеше, һис шикһеҙ, тура юлдан тайған булыр.\n109.(Әй, мөьминдәр) китап әһелдәренең күбеһе, Хаҡ Тәғәлә үҙҙәренә (Тәурәт менән) ысын дөрөҫлөктө бәйән иткәндән һуң, эстәрендәге хөсөтлөк, көнләшеү арҡаһында, һеҙҙе иманығыҙҙан яҙҙырып, яңынан кәфер итмәксе булалар. Хәҙер инде һеҙ уларҙы кисерегеҙ һәм Аллаһтың әмере килгәнсегә ҡәҙәр, улар менән аралашмағыҙ. Шик юҡтыр, Аллаһтың бөтөн нәмәгә ҡөҙрәте етә.\n110.Намаҙ ҡалдырмағыҙ, зәкәтте тейешенсә һәм ваҡытында биреп барығыҙ. Алдан уҡ үҙ файҙағыҙға ҡылған изгелегегеҙ өсөн Аллаһ ҡаршыһында әжерен аласаҡһығыҙ. Шик юҡтыр, Аллаһ һеҙ ҡылғандарҙы тулайым күреп тора.\n112.Юҡ инде! Йөҙөн ихластан Аллаһ тарафына йүнәлдергән кешегә әжер Раббы менән ҡауышҡас булыр. Шулар өсөн ҡурҡыныс булмаҫ, шуларға ҡайғы килмәҫ.\n114.Мәсеттәрендә Аллаһтың исемен телгә алмаҫҡа бойороусы һәм (мәсеттәрҙе) емерергә тырышыусыларҙан да залимыраҡ кем бар икән был донъяла? Ысынлыҡта, улар шунда ҡурҡа-ҡурҡа керергә тейеш. Улар өсөн донъяла түбәнлек, Әхирәттә яза әҙерләнгән.\n115.Көнсығыш тарафы ла, Көнбайыш тарафы ла Аллаһтыҡыҙыр. Ҡайһы тарафҡа ҡараһағыҙ ҙа, һеҙ йөҙөгөҙ менән Аллаһҡа ҡарап баҫҡан булырһығыҙ. Хаҡтыр, Аллаһтың рәхмәте киң. Ул һәр нәмәне белеп тора.\n117.Ул күктәрҙе һәм Ерҙе юҡтан бар итеүсе. Берәй нәмә барлыҡҡа килтерергә теләһә, Ул:\n119.Дөрөҫө шулдыр, Беҙ һине Хаҡ (Ҡөръән менән йәннәт тураһында) һөйөнөслө хәбәр бирер өсөн һәм (йәһәннәм тураһында) киҫәтеүсе сифатында күндерҙек. Һин (Мөхәммәд) йәһәннәмдәгеләр өсөн яуап тотмаясаҡһың.\n120.Уларҙың динен ҡабул итмәһәң, йәһүдтәр ҙә, христиандар ҙа асылда Һинән ҡәнәғәт булмаҫтар. Әйт һин уларға:\n121.Үҙҙәренә китап индерелгән кешеләр (мәғәнәһен боҙмайынса, һүҙҙәрен үҙгәртмәйенсә) инанып уҡыйҙар, сөнки улар китап уҡығандан һуң иман килтерҙеләр. Шул китапты инҡар итеүҙе кәферҙәр иһә (һәм мәтди, һәм мәғәнәүи) зыян күрәсәк.\n122.Әй, Исраил тоҡомо, һеҙгә биргән ниғмәттәремде һәм бөтөн ғәләм халыҡтарынан һеҙҙе өҫтөн ҡуйғанымды иҫегеҙгә төшөрөгөҙ. (123)Һис кем башҡа кеше өсөн һис бер нәмә эшләй алмаясаҡ, (гөнаһтарҙы йыуыу өсөн түләү) фидийә ҡабул ителмәйәсәк, хатта шәфәғәттең һис кемгә ярҙамы теймәйәсәк Көндән (Ҡиәмәттән) ҡурҡығыҙ.\n124.Заманында Раббы Ибраһимды бер нисә һүҙ менән һынап ҡараны һәм эш тамам булғас, әйтте:\n125.Беҙ Йортто (Кәғбәне) кешеләр бергә йыйылһын тип, именлек урыны иттек.\n127.Ул заманда Ибраһим менән Исмәғил икәүләшеп Бәйтулланың (Кәғбә) нигеҙен күтәрҙеләр.\n128.(Ибраһим менән Исмәғилдең доғаһы):\n— Йә, Раббыбыҙ, зинһар, беҙҙе Үҙеңдең мосолман ҡолдарыңдан һана, нәҫелебеҙҙән Һиңә итәғәт итеүсе бер өммәт әҙерлә; беҙгә ғибәҙәт урындарын һәм ысулдарын өйрәт; тәүбәләребеҙҙе ҡабул әйлә, беҙҙе ярлыҡа. Хаҡтыр, тәүбәләрҙе ҡабул итеүсе, сикһеҙ мәрхәмәтле Раббы бары тик Һин генә. (129)Йә, Раббыбыҙ, (Ибраһим тоҡомона) үҙ араларынан сыҡҡан, уларға аяттарыңды уҡып биреүсе, китап һәм хикмәттәрҙе өйрәтеүсе, уларҙың күңелдәрен сафландырыусы бер пәйғәмбәр күндер. Хаҡтыр, бөтөнөбөҙҙән өҫтөн, һәр нәмәне кәрәгенсә башҡарыусы бары тик Һин генә.\n130.Ибраһим тотҡан диндән үҙен-үҙенә ахмаҡлыҡ ҡылған диуаналарҙан башҡа кем баш тартһын? Беҙ уны был донъяла һайланыҡ. Шөбһәһеҙҙер, ул Әхирәттә изгеләр рәтендә булыр. (131)Сөнки Раббы уға:\n132.Ибраһим ғәләйһис-сәлләм дә быны балаларына васыят итте. Хәҙрәти Яҡуп та:\n133.(Әй, кәферҙәр) Яҡуп йән биргәндә, һеҙ уның янында инегеҙме, юҡһа?\n134.Донъяға килеп-киткән өммәттәр ҡылған (гөнаһ-сауап) уларҙың үҙҙәренә булыр. Һеҙ ҡылғандар — үҙегеҙгәҙер. Һеҙ улар (гөнаһлылар) өсөн яуапҡа тартылмаҫһығыҙ.\n135.(Йәһүдтәр менән христиандар):\n136.— Беҙ Аллаһҡа ышанабыҙ һәм беҙгә индерелгән (Ҡөръән)гә ышанабыҙ; Ибраһим, Исмәғил, Исхаҡ, Яҡуп һәм уның ейәндәренә индерелгәнгә, Мусаға индерелгәнгә Китап (Тәурәт)кә, Ғайсаға индерелгән (Инжил)гә, Аллаһ тарафынан бүтән пәйғәмбәрҙәргә индерелгәндәргә айырмайынса ышанабыҙ һәм бары тик Аллаһҡа ғына итәғәт итәбеҙ, — тип әйт.\n137.Әгәр улар ҙа, һеҙ инанған кеүек, (Аллаһҡа) инанһа, тура юлды тиҙ табасаҡтар. Әгәр ҙә инде Аллаһтан баш тартһалар, һис шикһеҙ, ҡаршы булып, аҙашасаҡтар. Уларға ҡаршы көрәшер өсөн һиңә бер Аллаһ етә. Аллаһ барыһын да ишетеп, белеп тора.\n138.Аллаһтың (дине Ислам) нурынан башҡа кемдең нуры (кемдең дине) яҡшыраҡ? Беҙ Аллаһтың нурына ҡойондоҡ. Беҙ Аллаһҡа ғына ғийбәҙәт ҡылабыҙ, — тип әйтегеҙ.\n(«Бына Аллаһтың буяуы... Аллаһтан башҡа тағын да гүзәл буяуы булған кем барҙыр? Беҙ Аллаһға ғына ҡоллоҡ итәбеҙ». Талат Кочигит тәфсиренән.)\n«Мы берем цвет Аллаха, и кто лучше Аллаха в расцвечивании, и мы — ему поклоняющиеся» Мәүланә Ғәли тәфсиренән.)\n139.Әйт Һин уларға:\n140.Һеҙ — Ибраһим, Исмәғил, Исхаҡ, Яҡуп һәм уларҙың ейәндәре ҡайсандыр йәһүд һәм христиан булған, тип уйлайһығыҙмы? Әйт Һин уларға:\n141.Донъяға килеп киткән өммәттәр ҡылған (гөнаһ-сауап) үҙҙәренә булыр. Һеҙ ҡылғандар — һеҙгә. Һеҙ улар ҡылған (гөнаһтар) өсөн яуапҡа тарттырытылмаясаҡһығыҙ.\n142.Кешеләрҙең ахмаҡ-наҙандары әйтте:\n143.Бына шулай итеп, Беҙ һеҙҙе кешеләр ҡылған ғәмәлдәргә шаһит булһындар тип, араҙашсы олуғ өммәт иттек. Рәсүлебеҙҙе лә һеҙҙең тура юлда булыуығыҙға шаһит булһын тип, ебәрҙек. (Ий, Мөхәммәд) Һин сәждә иткән ҡибланы мин һынар өсөн бирҙем: һиңә эйәреп барырҙармы, әллә үксәләрен ялтыратып, башҡа юлдан китерҙәрме, тип. Әлбиттә, имандары ҡаҡшау булғандарға ҡибла үҙгәртеү бик тә ҡыйын эш ине. Аллаһ һеҙҙең иманығыҙҙы, теге ҡиблаға ҡарап ҡылған намаҙҙарығыҙҙы юҡҡа сығармаҫ. Шик юҡ, Аллаһ кешеләргә сикһеҙ мәрхәмәтле һәм рәхимле.\n144.- (Ий, Мөхәммәд) Хаҡтыр, беҙ һинең Күккә ҡарап торғаныңды (югарынан хәбәр көткәнеңде) күрәбеҙ. Хәҙер Беҙ Ҡибланы һин бик тә риза буласағың тарафҡа күсерәбеҙ. Хәҙер инде һин йөҙөңдө Мәсжиди Харам (Кәғбәтулла) тарафына йүнәлт! (Ий, мосолмандар) ҡайҙа ғына булһағыҙ ҙа (намаҙ ваҡытында) йөҙөгөҙҙө шул Ҡиблаға тура тотоғоҙ.Шик юҡ, китаплы халыҡ (йәһүдтәр һәм христиандар) был ғәмәлдәрҙең Аллаһтан килгән ысынбарлыҡ икәнен бик яҡшы белә. Аллаһ уларҙың нимә ҡылғандарынан хәбәрһеҙ түгел.\n145.Һин ни ҡәҙәр генә ышандырырлыҡ итеп һөйләһәң дә, үҙҙәренә китап индерелгәндәр (йәһүдтәр, христиандар) һинең ҡиблаңа сәждә итмәҫ. Һин дә уларҙың ҡиблаһына йүнәлмәҫһең. Улар ҙа бер-берһенең ҡиблаһына эйелмәҫ. Үҙеңә индерелгән ғилемдән һуң да һин улар ихтыярына эйәрһәң, ысындан да, залим-кәфер булырһың.


Башҡортостанда яңы коронавирус инфекцияһына ҡаршы вакцинация башланды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n23 сентября 2020 — 11:59 ГТРК «Башкортостан»\nБеренсе ун прививка Республика инфекцион клиникаһының медицина хеҙмәткәрҙәренә яһалды. Гам-Ковид-Вак уның менән эш иткән һәр кемдән һаҡлыҡ һәм тиҙлекте талап итә. Башҡаланың 52-се поликиликаһы провизоры талымлы вакцинаны махсус машинала “Башфармация” һыуытҡысынан һанаулы ваҡыт эсендә алып килеп процедура бүлмәһе хеҙмәткәрҙәренә тапшыра. Вакцина ҡабул итергә теләк белдергән пациенттар тәү сиратта табип белешмәһен үтә, тән температураһы үлсәнә, ризалыҡ тураһында килешеүгә ҡул ҡуйыла. Республика инфекцион клиникаһы табип-лаборанты Ләйсән Ҡунафина КОВИД19-ға ҡаршы вакцина алған тәүге пациенттар исемлегендә. Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә өсөнсө йыл эшләй. Сәләмәтлек тураһында хәстәрлекте яуаплы мәл тип иҫәпләй табип. Пациенттар ғына түгел яңы вакцинаны ҡулланған медицина хеҙмәткәрҙәре өсөн дә беренсе булыу — яуаплы һәм тулҡынлдандырғыс мәл. Прививканың һаҡлау талаптары теүәл үтәлергә, һалыу ваҡыты иһә ярты сәғәт эсендә тамамланырға тейеш. Вакцина ике өлөштән тора. Тимәк уны яһау ваҡыты ике арауыҡҡа бүленгән. Һәр ҡайһы миҡдарҙың организмға хас тәьҫире бар. Нәфисә Кинйәбаева Бөгөн вакцинаның беренсе миҡдарын алған пациенттар өс аҙна үткәс уның икенсе миҡдарын алырға ошо уҡ поликлиникаға саҡырыла. Вакцина һалынғас тәүге ярты сәғәтте пациенттар поликлиникала табип күҙәтеүендә ҡала, артабан 4 көн дауамында үҙ хәлен үҙ-аллы күҙәтә. Вакцинаны яһатыу шәхси теләк буйынса башҡарыла. Күмәк вакцинация тураһында махсус ҡарар өсөн айырым шарттар бар.Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министрлығынан алынған мәғлүмәттәр буйынса республикаға әлегә КОВИД19-ға ҡаршы вакцинаның 4 тиҫтәгә яҡын миҡдарҙа пилот партияһы ғына ҡайтарылған. Улар тәү сиратта һаулыҡ һаҡлау өлкәһе хеҙмәткәрҙәре менән уҡытыусыларға яһала.


Күмертауҙа ун кеше ағыуланып дауаханаға эләккән - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nЯпон ресторанында төп ризыҡ - роллдар ашаусылар эс ауыртыуы һәм баш әйләнеүенә зарланып табиптарға килгән. Тикшереү барышында уларҙың барыһының да бер урында тамаҡ туйҙырыуы асыҡлана. Әлегә йәмәғәт туҡланыу ойошмаһы ябылған. Япон ресторандарында ағыуланыуҙың был беренсе генә осрағы түгел. Уға тиклем Өфөлә роллдар ашаусы бер-нисә кеше ағыуланғайны.


Кеше ғүмере – асылмаған һандыҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Кеше ғүмере – асылмаған һандыҡ\nКеше ғүмере – асылмаған һандыҡ 30.10.2015 // Йәмғиәт\nЯҙмыш, әсе яҙмыш... Әҙәм балаһын ҡайҙа ғына ташламай ҙа ул, башына ниндәй генә ҡайғы-ғазап төшөрмәй. Берәүгә өйөп-өйөп шатлыҡ бирһә, икенсеһен ығы-зығылы хәсрәт-һағышҡа сорнай. Аллаһ Тәғәлә кешегә йәшәү бүләк итә, яҙмышын һәм тормош һуҡмағын иһә һәр кем үҙе һайлай. Берәүҙәргә уның киңе һәм тигеҙе насип, әммә ул – хаҡлыҡ, дөрөҫлөк юлы түгел, ә бихисаптар тапаған ялғанлыҡ һәм яуызлыҡ юлы; икенселәрҙеке иһә – тар ғына, бормалы-бормалы һәм һикәлтәле, бер бейеккә үрләтә, бер түбәнгә ҡолата торған юл — батыр йөрәклеләр юлы. Уның буйлап барыусыларға донъяла булған иң ауыр ғазаптар һәм бер үк ваҡытта оло ҡыуаныстар менән шатлыҡтар биреләлер. Ләкин улары ла мотлаҡ ҡайғыға төрөлгән була, шул “ҡара” төргәкте һүтмәй тороп, бәндә шатлығын да күрә алмай икән…\nДөлә Ғәлекәй ҡыҙы 1930 йылда Ҡалтасы районының Яңы Аткүл ауылында ғаиләлә етенсе бала булып донъяға килә. Шул заманда тыуғандарға тормоштоң әсеһен дә, сөсөһөн дә етерлек татырға тура килә: сәйәси золом-йәбер, һуғыш йылдарындағы аслыҡ-яланғаслыҡ…\n«Халыҡ дошманы» мөһөрө тағылып ҡулға алынған атаһын бөтөнләй хәтерләмәй ул саҡта ни бары ике йәштә булған ҡыҙыҡай. Әсәһе дүрт бала менән (өсәүһе бәләкәй саҡтарында уҡ үлә) яңғыҙы тороп ҡала. Ҡатын балаларын ас-яланғас итмәҫ, уларҙы аяҡҡа баҫтырыр өсөн бөтә көсөн һала. «Әсәйемдең тырышлығы, эш һөйөүе арҡаһындалырмы, ас йөрөгәнемде, башҡалар кеүек серек бәрәңге ашағанымды хәтерләмәйем», – ти Дөлә инәй.\nСәйәси золом ҡорбандарының һәм уларҙың яҡындарының башынан үткәндәрҙе тыңлауы ғына ла иҫ китерлек. Нахаҡҡа ғәйепләнгән Ғәлекәй Минәжев тә тап шуларҙың береһе була. Ауылдарындағы «Яңы тормош» колхозын ойоштороуҙа ҡатнаша, уның рәйесе вазифаһын йөкмәй. Өйөндәге итәк тулы балаға ҡарамай, мөлкәтен, мал-тыуарын тәүгеләрҙән күмәк хужалыҡҡа тапшыра. “Ғәҙел етәксе, кеше хәлен аңлай белә”, – тип әйтер булған ауылдаштары уның тураһында. Әммә… Улар араһында ҡара эслеләр һәм көнсөлдәр ҙә табыла. Бер түгел, ете ҡултамға ҡуйылған яла-ошаҡ нигеҙендә совет власына ҡаршы өгөт-ҡотҡо таратыуҙа ғәйепләнеп ҡулға алына Ғәлекәй Минәжев. Нахаҡ бәлә яғылып, 10 йылға хөкөм ителә колхоз рәйесе.\n– Бәләкәй булғанлыҡтан, атайымдың ни өсөн ҡулға алыныуын да, «халыҡ дошманы» ғаиләһе икәнебеҙҙе лә, ул ваҡытта, әлбиттә, бөтөнләй аңламағанмын. Бар кәмһетеү-мыҫҡыллауҙар әсәйем иңенә төшкән. Хәҙер, быларҙың бөтәһен дә белгәс, уйҙарымда ғына ла ул хәтәр замандарға ҡайтһам да, күҙ йәшемде тыя алмайым. Әсәйемдең түҙемлегенә, аҡылына хайран ҡалам. Ул, беҙгә етемлекте һиҙҙертмәҫкә тырышыуы менән бергә, “балаларыма һүҙ әйтмәһендәр, уларҙы ҡыйырһытмаһындар” тип тә тырышҡан. Уның йөрәге әрнеүҙәрен, оҙон төндәрҙә түккән күҙ йәштәрен үҙенән башҡа берәү ҙә белмәгән. Беҙ әсәйемдең зарланыуын һәм һыҡтаныуын ишетмәнек, илағанын да күрмәнек. Мөләйемлеге, кешелеклелеге, йомартлығы һәм намыҫлы булыуы менән ул күптәргә үрнәк булды, – тип күҙ йәштәрен һөртөп ала Дөлә инәй хәтер йомғағын һүткәндә.\n…Билдәләнгән ун йылды тулыһынса төрмәлә ултырып үткәрә Минәжев. Иң ҡыҙғанысы – уға тыуған яҡтарына, һөйөклө ҡатыны һәм ғаиләһе янына башҡаса әйләнеп ҡайтырға насип булмай. Шулай ҙа был аяныслы яҙмыш Ғәлекәй Минәжевте бөгә алмағанына, көслө рухлы шәхестең йәшәүҙән өмөтөн өҙмәгәненә иманым камил! Ул 1942 йылда иреккә сығарыла, әммә өйөнә ҡайтыр юлы өҙөлә — һуғышҡа оҙатыла. Үкенескә ҡаршы, ҡасан һәм ҡайһы фронтҡа барып эләккәне, нисек вафат булғаны билдәһеҙ.\nҒүмере буйы атаһының ғәҙел исемен кире ҡайтарыу теләге менән йәшәй Дөлә Ғәлекәй ҡыҙы. Уның ошо маҡсатта төрлө инстанцияларға яҙған хаттарына яуаптарҙы ҡарайым. Беренсеһендә: «Яуапҡа тарттырылған Минәжев Ғ.М. 1940 йылдың 21 сентябрендә «Бурлаг»ка (Алыҫ Көнсығыш тимер юлының “Известковая” станцияһы) эшкә күсерелгән. Уның артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. Был һорауығыҙ буйынса Хабаровск крайының Эске эштәр идаралығына мөрәжәғәт итеп ҡарағыҙ», – тиелгән.\nАтаһына ҡағылышлы мәғлүмәт йомғағының осона тотонған Дөлә инәй тәҡдим ителгән ергә лә хат яҙып ебәрә. Хабаровскиҙан килгән яуап хатына күҙ һалам: «Атайығыҙ 1942 йылдың 17 ноябрендә азат ителгән. Уның тураһында башҡа мәғлүмәтебеҙ юҡ. Ул ваҡытта төрмәнән сығарылғандарҙы хәрби комиссариатҡа алып барып тормай, тура фронтҡа ебәргәндәр. Уның артабанғы яҙмышын асыҡлар өсөн Оборона министрлығының Мәскәү өлкәһенең Подольск ҡалаһында урынлашҡан Үҙәк архивҡа мөрәжәғәт итегеҙ». Был учреждениенан килгән хатта ла файҙаһыҙ хәбәр: «Минәжев Ғ.М. хәбәрһеҙ юғалғандар, һуғышта яраланып үлгәндәр исемлегендә юҡ».\nБына шулай, ниндәйҙер яла яғыуҙар, бәндәләрҙең бәғерһеҙлеге, көнсөллөгө арҡаһында кеше ғүмере таплана, ул үҙе бөтөнләй юҡҡа сығарыла…\nБашҡорт АССР-ының Дәүләт именлеге комитеты хәбәр итеүенсә, СССР Юғары Советы Президиумының 1989 йылдың 16 ғинуарындағы Указы нигеҙендә Ғәлекәй Минәж улы Минәжев тулыһынса аҡланған. Ошо уҡ рәсми хатта: «Минәжев Ғ.М. дәлилһеҙ, ялған ғәйеп нигеҙендә ҡулға алынған. Атайығыҙҙың ике айлыҡ эш хаҡына (аҡланған көнгә ҡарата айлыҡ окладына) хоҡуғығыҙ бар», — тип әйтелә...\nБер нисә тиҫтә йыл дауамындағы күңел һыҙланыуҙарын, әсенеүҙәрҙе бер указ менән шулай еңел генә юйып ташлап буламы? Хатта нигеҙһеҙ ғәйепләнгән өсөн аҡса тәҡдим итәләр. Әйтерһең, кеше ғүмерҙәрен, емерелгән яҙмыштарҙы һумдар менән үлсәп була…\nВаҡыт аҡҡан һыуға тиң: бик тиҙ үтә лә кире әйләнеп ҡайтмай. Дөлә Ғәлекәй ҡыҙы ла быйыл апрелдә 85 йәшен тултырҙы. Бала сағын ярым етемлек ҡаплаһа ла, артабанғы тормошо бәхетле булған уның. Оҙайлы яу юлдарын үтеп, дошманды Берлиндың үҙендә дөмөктөрөп ҡайтҡан яугир Нурулла Шәйҙуллин менән 1951 йылда ғаилә ҡорғандар. Бер-береһенә терәк-таяныс булып, 60 йыл ғүмер иткәндәр, бер ҡыҙ һәм ике малайға ғүмер биреп, оло тормош юлына сығарғандар.\nКешенең уй-хәтере иҫ киткес инде: әле генә ҡайғылы мәлдәр күңелен тырнаһа, күҙ асып-йомғансы ҡыуаныслы, матур саҡтар йөҙөн йылмайыу менән нурлай.\n— Аллаға шөкөр, яҡындарымдың барыһы ла иҫән-һау, һәр ҡайһыһының ғаиләһе, йорто, бала-сағаһы, яратҡан эше, донъя көтөргә иштәре бар, үҙ-ара татыуҙар. Күҙ генә теймәһен үҙҙәренә! – ти Дөлә инәй, ҡәнәғәт йылмайып, ҡыҙы һәм улдары хаҡында.\nСабыр холоҡло, аҡыллы кәңәштәр бирә белеүсе, йор һүҙле, тырыш һәм ғәҙел хеҙмәт ветераны, оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, гәзит-журналдарҙы күҙлекһеҙ уҡый. Бөгөн алты ейәне һәм һигеҙ бүлә-бүләсәһе өсөн һөйөклө өләсәй булып, бәхетле ҡартлыҡ кисерә.\nТотош уҡырға 1 361\nТотош уҡырға 1 116


«Тәбиғәт күренештәрен өйрәнеү – йыһан серҙәрен асыу»\nИнбер Мөхәмәт улы Япаров – республикабыҙҙың күренекле ғалимдарының береһе, география фәндәре кандидаты, Башҡорт дәүләт университеты доценты. Ошо юғары уҡыу йортонда 40 йылға яҡын хеҙмәт эшмәкәрлеге осоронда ул бик күп белгестәр әҙерләп сығарыуҙа ҡатнашҡан. Уның етәкселегендә байтаҡ кеше кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлауға өлгәшкән. Фәнни хеҙмәттәрен яҙғанда ул тәбиғәт объекттарын, мәҙәни ҡомартҡыларҙы тәрән өйрәнеп ижад итә. Йәмәғәт тормошонда ла ғалим әүҙем ҡатнаша, ауыл һәм ҡалаларҙа география һәм геология темаларына лекциялар уҡый, гәзит-журналдарҙа яҙмаларын баҫтыра.\n– Һеҙ әле генә лекциянан сыҡтығыҙ. Ул ниндәй темаға бағышланды? Әһәмиәте нимәлә? Студенттар яғынан ҡыҙыҡһыныу булдымы?\n– Ҡыҙыҡһыныу булды, әлбиттә. Бөгөнгө тема – ваҡытты иҫәпләү. Ул астрономик тема тип иҫәпләнә, сөнки минең әлеге курсым «Ер үҫешенең дөйөм ҡануни үҙенсәлектәре» тип атала. Ер шарында ниндәй үҙгәрештәр бара, ул ниндәй ҡанундарға буйһона, ҡайһы йүнәлештәрҙә үҙгәреш көтөргә мөмкин, шул уҡ экологик проблемалар, геологик үҙенсәлектәрҙән башлап тәбиғәттең төрлө компоненттарына хәтлем – барыһы ла ошо курстың эсенә инә. Кешеләр, хайуандар донъяһы, тектоник күренештәр ҙә иғтибарҙан ситтә ҡалмай. Был йүнәлештәге лекцияларҙы ун йылға яҡын уҡыйым, улар камиллаша һәм тулылана бара, әлбиттә.\nБөтә был үҙгәрештәр Ер өҫтөндә генә түгел, ваҡыт эсендә лә бара. Яҙ көнө, әйтәйек, бер төрлө, көҙгө мәлдәрҙә – башҡаса. Тәүлек эсендә лә ваҡыт үҙгәрештәргә дусар. Һауаның температураһы бер күтәрелә, бер түбәнәйә һәм башҡалар – барыһы ла Ер шарының үҙгәреш ҡанундарына ярашлы бара. Ә бөгөнгө лекция, йәғни ваҡытты иҫәпләү, шул үҙгәрештәрҙе тәрәнерәк аңларға ярҙам итә.\n– Журналды уҡыусыларға нисек ябайыраҡ итеп төшөндөрөргә мөмкин был теманы?\n– Бына беҙ «ваҡыт аға» тип һөйләйбеҙ. Хәҙерге ваҡытта уның аҡҡанын нисек тикшерәбеҙ? Беренсенән – көн менән төндөң алмашыныуынан, икенсенән – аҙналар бер-бер артлы үтеп тороуынан. Артабан айҙар, йыл миҙгелдәре уҙа... Был – бер төрлө, ә икенсенән, күктәге айға ҡарайбыҙ: яңы ай, тулған ай, айҙың беренсе сиреге, икенсеһе... Улар барыһы ла ваҡытты иҫәпләү берәмектәре булып тора. Уларҙы күҙәтеп барыу өсөн календарь тигән нәмә бар. Ә был әйбер ҡайҙан килеп сыҡҡан, кем уны беренсе уйлап сығарған? Улар бер төрлө генә түгел. Барыһы ла теүәл ваҡытты күрһәтергә ярҙам итәме, ниндәй етешһеҙлектәре бар?\nЯбай ғына миҫал: өс йыл уҙғас, дүртенсе йылда «кәбисә йылы» тип аталған осор башлана, йәғни йыл һайын алты сәғәт иҫәпкә инмәй ҡала. Өс йылда ул йәмғеһе 18 сәғәт булып йыйыла, дүртенсе йыл 24 сәғәткә, йәғни бер тәүлеккә тула. Шуға кәбисә йылының календарында февраль 29 көндән тора, йәғни йылға бер тәүлек өҫтәлә. Һөҙөмтәлә был иҫәпләү системаһында минуттар артығыраҡ килеп сыға һәм 128 йылда артыҡ бер тәүлек хасил була. Тимәк, шул дәүерҙән һуң бер тәүлекте алып ташларға кәрәк. Ни өсөн шулай килеп сыға? Бының сәбәптәрен студенттарға аңлатам да инде.\nКалендарҙар килеп сығыуҙың да үҙенсәлектәре бар. Бөгөнгө көндә донъяның күпселек өлөшөндә Григориан календарын файҙаланалар. Беҙ ҙә ошо календарь буйынса йәшәйбеҙ. Православие дине Юлиан календарын ҡуллана. Шуға ла «иҫкесә бөгөн фәләнсә число» тип һөйләйбеҙ. Яңы йылды «иҫкесә» ҡаршы алырға яратыусылар ҙа бар. Советтар Союзы заманында 7 ноябрҙәге байрам «Бөйөк Октябрь революцияһы» тип аталып килде, сөнки был ваҡиға ғәмәлдә октябрь айында, йәғни иҫкесә календарь менән йәшәгәндә булған. Йәки католик христиандарҙы алып ҡарайыҡ: улар үҙҙәренең Раштыуа байрамын 25 декабрҙә билдәләй, православие христиандары өсөн иһә был байрам 7 ғинуарға тура килә. Йә булмаһа, Пасха байрамын алайыҡ: православие динендә уның аныҡ ҡына датаһы юҡ, ә католиктарҙа фәҡәт 21 мартта билдәләнә. Былар барыһы ла календарҙағы үҙгәрештәргә бәйле.\nМосолмандарҙың календары, белеүебеҙсә, бөтөнләй башҡаса. Ул айға бәйле, ә ай календары 28 көндән тора. Бөгөнгө лекцияла шуларҙы ла иҫкә алырға тура килде, сөнки бөтә нәмә ваҡыт эсендә үҙгәрә.\n– Ни өсөн тәүлек 24 сәғәттән тора? Әйтәйек, 20 йә 30 түгел?..\n– Ә ул ҡояштың йөрөүенә бәйле. Календарь нигеҙендә лә ҡояштың ҡалҡыу һәм байыу мәлдәре ята бит. Уның горизонттағы бер офоҡтан икенсеһенә күсеү ваҡытын 24 сәғәткә бүлгәндәр. Аҙна, мәҫәлән, ете көндән тора. Бөгөн студенттар: «Ә ни өсөн ете көн?» тип һораны. Бының үҙ нигеҙҙәре бар. Боронғо Римда астрономдар күк йөҙөндәге «аҙашып йөрөгән» йондоҙҙар, хәҙергесә әйтһәк – планеталарҙың күсеп йөрөүенә иғтибар иткән: Меркурий, Венера, Марс, Сатурн, Юпитер, уларҙан тыш – Ай менән Ҡояш. Тимәк, йәмғеһе етәү килеп сыға. Аҙнаның нигеҙендә лә ошо 7 һаны ята.\nИкенсе яҡтан алып ҡарағанда, Ай Ер шары тирәләй 28 көндә урап сыға. Беҙ Айҙың бүленештәрен, йәғни әлеге мәлдә Ер шарына ҡарата ниндәй урында булыуын һәйбәт күрәбеҙ. Яңы ай, тулған ай тип шуға әйтәбеҙ ҙә инде.\nКалендарҙар, шулай итеп, теүәл һәм аныҡ түгел. Киләһе лекцияла Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының ошо тәңгәлдә алып барған эше тураһында һөйләйәсәкмен. Был эш бөтә донъя өсөн ниндәйҙер яңы универсаль календарға күсеүҙе маҡсат итеп ҡуя. Һәр айҙы 30 көн тип иҫәпләү, миҙгел һайын айырым көндәр иҫәбе булдырыу һәм башҡалар – ғөмүмән, был өлкәлә проекттар күп. Төрлө илдәрҙең хөкүмәттәренән тәҡдимдәр менән сығыусылар ҙа аҙ түгел.\nӘ ни өсөн 30 көн тип тәҡдим итәләр? Сөнки был һан бишкә лә, алтыға ла бүленә. Тимәк, бер айҙы, алтышар көндән алғанда, биш аҙна итеп эшләргә мөмкин. Дүрт көнлөк эш аҙнаһына күсһәк, ял көндәре ҡушылһа, тимәк, бер айҙы алты аҙналыҡ итергә мөмкин буласаҡ.\nӘммә бында барыһы ла ябай түгел. Мосолмандар һаны арта бара һәм улар Ай календары буйынса йәшәргә күнеккән, башҡа бер ниндәй календарҙы ла ҡабул итергә теләмәй. Ураҙа, Ҡорбан һәм башҡа айҙар йыл һайын үҙгәреп тора бит, уларҙың был тәртипте боҙаһы килмәй.\nДонъя халыҡтары араһында был тәңгәлдә берҙәм фекер булмауы универсаль календарь булдырыуҙы тотҡарлай.\nАртабанғы лекцияларымдың темаһы – Ай эсендә булған ритмик күренештәр. Улар кешенең һәм хайуандарҙың организмына ла ҙур йоғонто яһай. Һуңынан дәрестә Ерҙең ритмик күренештәрен өйрәнеү ҙә планлаштырыла.\n– Ни өсөн Һеҙ географ һөнәрен һайларға ҡарар иттегеҙ? Миңә лә был фән бала саҡтан күңелемә яҡын. Филолог булмаһам, географ булып китер инем, моғайын. Башҡортостандың, илебеҙҙең һәм башҡа дәүләттәрҙең физик, тарихи үҫеш, административ бүленеш һәм башҡа карталары миндә һәр саҡ ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра торғайны. Әле лә донъя картаһын яттан һыҙып күрһәтә алам. Һеҙҙә лә шуға оҡшаш ҡыҙыҡһыныу булғандыр, бәлки?\n– Һеҙ һорауығыҙға яртылаш яуап бирҙегеҙ ҙә инде. Беренсенән, мин бит ауыл малайы. Ә ауыл кешеләренең барыһын да тәбиғәт балалары тип атарға була. Ауыл балаһы ҡаланыҡыларҙан ниндәй яғы менән айырыла? Тәбиғәт ҡосағында үҫкәс, улар тирә-яҡта барған һәр төрлө үҙгәрештәрҙе теләһәләр ҙә, теләмәһәләр ҙә күрәләр. Тәбиғәттәге үҙгәрештәрҙе беҙ бөтә организм менән һиҙәбеҙ тиһәк тә, һис арттырыу булмаҫ. Күп нәмәләрҙе түҙемһеҙлек менән көтә инек. Мәҫәлән, яҙ ҡарҙың иреп бөткәнен. «Ҡасан сана шыуыу ваҡыты етә инде!?» – тип тә көтөп йөрөй торғайныҡ. Бәғзе бер көрттөң өҫтөнән йөрөргә мөмкин, ә ҡайһы береһенә баҫыу менән билгә хәтлем төшөп китәһең. Уларының айырмаһын белергә лә өйрәнә ауыл балаһы. Ҡуян йәки төлкө үткән урындарҙы эҙләйбеҙ, ҡайһы йәнлектең эҙе икән тип бәхәсләшәбеҙ.\nТәбиғәт үҙенән-үҙе беҙҙең аңға һеңдерә барған күренештәрҙе нисек күрмәй үтеп китәһең, нисек һиҙмәй йәшәйһең инде... Ҡоштар һайрағанда тауышынан танырға, уларҙы күрергә тырыша торғайным. Тик быныһы анһат түгел. Һайыҫҡан менән ҡарға ағас башында оялай, күреп ҡалыуы ҡыйын түгел, ә бына матур итеп һайраған бәләкәй ҡоштарҙың оялары ҡайҙа – шәйләрлек тә форсат юҡ. Урман аша үткәндә ҡыуаҡтан берәй ҡош осоп сыҡһа, әкрен генә яҡын барып ҡарай торғайным – ояһы шунда түгелме икән... Күп осраҡта таба ла торғайным. Тик артыҡ яҡын бармайым, сөнки йомортҡаларына ҡул менән ҡағылғанда ҡоштоң бында ҡабат ҡайтмаҫын беләм бит инде. Шуға күрә оя эргәһенә билдә һалып китәм һәм ике-өс көн һайын тағы килгеләп китәм – бала сығарҙымы икән, ҡошсоҡтары осоп сығамы...\nЙондоҙҙар менән дә ҡыҙыҡһына инем бала саҡта. Тик астрономияны бында университетҡа килгәс кенә өйрәнеү форсаты сыҡты, сөнки уны мәктәптең өлкән кластарында ғына үтәләр бит, ә мин һигеҙҙән һуң педучилищеға киттем. Университетта был фәнде лә яраттым. Телеүҙәк артында кирбес башня беҙгә астрономия станцияһы булып хеҙмәт итте. Үткән быуаттың 70-се йылдары башында был башняла Ер юлдаштарын күҙәтеү пункты эшләй ине. Уҡытыусыбыҙ Вафа Сөләймәнов беҙҙе сиратлап үҙенең эргәһенә дежурствоға алып бара һәм йондоҙҙарҙы күҙәтергә өйрәтә. Һөҙөмтәлә беҙҙә лә астрономия менән ҡыҙыҡһыныу уянды.\nБала саҡта атайым карталар алып ҡайта торғайны. СССР-ҙыҡын, Башҡортостандыҡын, башҡа төрлө масштабтағы карталарҙы. Шунан өлкәләрҙе, ҡала һәм райондарҙы эҙләп табыуҙа ярыша торғайныҡ. «Сибай ҡалаһы ҡайҙа, мин күрәм, ә һин?» – тим ҡустыма. Ул тиҙ генә таба алмай аптырай. Ә мин һанай башлайым, бер, ике, өс... Ул тапһа, миңә «задание» бирә. Шулай итеп беҙ картаны яттан белергә өйрәндек.\nТәбиғәтте күҙәтергә яратыу, карталар менән мауығыу географияға алып килгәндер ҙә инде.\nБылай мин тарихты ла ярата торғайным, әле лә оҡшай миңә был фән. Тик уны ғүмерлек һөнәр итеп һайлау теләге юҡ ине. Тарихи ваҡиғаларға һәм шәхестәргә арналған фильмдар ҡарарға, уҡырға яратам. Дөрөҫ, ҡайһы бер ваҡиғаларҙы, тарихи шәхестәрҙе боҙоп биргән осраҡтар ҙа булғылай. Илебеҙ йәки донъя күләмендәге ваҡиғалар, һәйбәт тарихмы, насармы – улар беҙҙең тарих. Шулай уҡ, һәр ваҡиғаның тарихи шарттары була һәм төрлө күренештәр ҙә шуға нигеҙләнә.\nКөнбайыш илдәренең Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы дәһшәтле ваҡиғаларҙы, Европаны фашизмдан азат итеүҙә совет һалдатының ҡаһарманлығын оноторға тырышыуы аңлашылмай, быны миһырбанһыҙлыҡ тимәй, нисек атайһың инде. Халыҡтың батырлығын бер ҡасан да оноторға ярамай. Беҙ тарихты бала саҡтан өйрәнергә, белергә, тарихи хәтерҙе киләсәк быуындарға мираҫ итеп ҡалдырырға тейешбеҙ.\n– География менән тарих бәйлеме?\n– Һис һүҙһеҙ, бәйле. Донъялағы ике ҙур илде алайыҡ – Ҡытай һәм беҙҙең Рәсәй. Тәүгеһе нисәмә мең йылдар дауамында үҙ территорияһын һаҡлап ҡалған, был биләмә кәмемәй ҙә, артмай ҙа. Рәсәй, боронғо замандарҙы алып ҡараһаҡ, тәүҙә бәләкәй генә ил булған – Новгород Русе, Киев Русе һәм Владимир Русе тигән кенәзлектәрҙән торған. Артабан улар берләшә, Иван Грозный дәүерендә Көнсығышҡа табан киңәйә башлай. Һөҙөмтәлә, беҙҙең дәүләт йөҙ йыл самаһы эсендә Тымыҡ океан ярҙарына тиклем барып сыға.\n90-сы йылдарҙа Балтик буйы республикалары, Урта Азия һәм Кавказ дәүләттәре айырым дәүләт ойошторғас, бүленеү процесы туҡтап ҡалды. Ни өсөн? Сөнки беҙ ошо йылдар эсендә берҙәмлекте һәм уның ҙур өҫтөнлөктәрен күрҙек. Ирекле ҡушылыуҙың, халыҡтар берҙәмлегенең өҫтөнөрәк икәнен даими күреп йәшәйбеҙ. Айырыуса Бөйөк Ватан һуғышы быға асыҡ миҫал.\nБашҡортостандың Рәсәйгә ирекле ҡушылыуының 450 йыллығына арналған «Башҡортостандың тарихи-мәҙәни энциклопедик атласы» нәшер ителгәйне. Мөхәрририәт составында инем, тик уның буйынса мин биргән тәҡдимдәр ни өсөндөр иҫәпкә алынманы. Энциклопедияла тарих бүлектәр буйынса ғына һалынған: мәҙәниәт тарихы, уҡыу-уҡытыу, индустриялизация тарихтары һәм башҡалар. Энциклопедик атлас булғас, ул бөтөнләй икенсе төрлө төҙөлөргә тейеш ине.\nШул ваҡиғанан саҡ ҡына алдараҡ Татарстанда Ҡазандың 1000 йыллығына арналған «Тартария» тигән китап сыҡҡайны. Был фолиантты мин ҡарап сыҡтым. Беренсе битендә үк «Л.Гумилевтың яҡты иҫтәлегенә бағышлана» тип яҙылған. Мин тәүҙә аптырап ҡалдым. Гумилевтың әҫәрҙәрен һәм уларҙың әһәмиәте тураһындағы мәғлүмәттәрҙе эҙләй башланым. Был шәхес, билдәле булыуынса, пассионаризм теорияһының авторы. Был теория шуға ҡайтып ҡала: халыҡтарҙың күсенеп йөрөүе һөҙөмтәһендә, ҡаймаҡты оҙаҡ болғағанда май хасил булған кеүек, ниндәйҙер бер «ядро» халыҡ барлыҡҡа килә, тимәк, ошо китапты сығарыусылар татар халҡы тураһында шундай мәғәнә һалған.\nШуларҙы уйланым да, тәҡдим менән сығыш яһаным. Беҙ, башҡорттар, ХVI быуаттың уртаһында Рәсәйгә үҙ иркебеҙ менән ҡушылғанбыҙ. Был ҡушылыу буйынса төҙөлгән килешеүҙәрҙең йөкмәткеһе лә бик фәһемле. Фәҡәт беҙҙең ата-бабалар Рус дәүләтенә яһаҡ түләү һәм көнсығыш сиктәрҙе һаҡлау буйынса йөкләмә алған. Ҡалғаны – ер, тәбиғәт байлыҡтары һәм башҡалар – башҡорттарҙың үҙ иркендә. Хәҙерге федерализм принциптарының нигеҙендә лә ошолар ята бит. Тимәк, федерализм миҫалын донъяға беҙҙең халыҡ биргән! Бөгөн килешеүгә нигеҙләнгән федерализм барлыҡ донъяға таралған. Германияны алып ҡарайыҡ, АҠШ-ты һәм башҡаларҙы. Уларҙа федерация субъекттарының һәр береһенең үҙ ҡануниәте, үҙ хөкүмәте бар. Беҙҙең халыҡ биргән ошо үтә ҙур әһәмиәтле миҫалды әлеге энциклопедияла күрһәтергә тейеш инек! Ә беҙ, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, быны эшләй алманыҡ.\n– Инбер Мөхәмәт улы, ауыл, бала саҡ тураһында һүҙ сыҡҡас, тыуған төбәгегеҙ хаҡында ла һөйләп китегеҙ әле...\n– Мин Дыуан районының Ҡәҙер ауылында тыуып үҫтем. 1965 йылда тыуған ауылымда һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлағас, Мәсәғүт педучилищеһына уҡырға индем. Шулай итеп, тәүге һөнәрем – башланғыс кластар уҡытыусыһы. Тик мәктәптә башланғыс кластар менән шөғөлләнергә насип булманы, сөнки училищены тамамлаған йылда уҡ Башҡорт дәүләт университетының география факультеты студенты булып киттем.\n1974 йылда уны тамамлағас, мине Салауат районы мәғариф бүлеге ҡарамағына ебәрҙеләр. Элек бит юғары уҡыу йортонан һуң йүнәлтмә буйынса эшкә ебәрәләр ине. Тәүҙә Баймаҡ районының Иҙрис ауылы мәктәбенә директор итеп тәғәйенләргә лә уйлағайнылар. Ҡаршы төштөм: «Өс йылдан һуң, «отработка» бөткәс, барыбер тыуған яғыма ҡайтам, өс йыл ваҡытымды әрәм итәһем килмәй, әле үк барып унда эшкә өйрәнә торһам, яҡшыраҡ булмаймы ни?!» – тип бәхәсләшәм ул саҡтағы мәғариф министры урынбаҫары Ғөбәйҙуллин менән. Шунан уларға ла ризалашырға тура килде.\n– Ата-әсәйегеҙ ҙә тыуған яҡҡа ҡайтырға өгөтләгәндер, моғайын...\n– Юҡ. Атайым мин педучилищеға уҡырға ингән йылда вафат булғайны: 7 августа мине училище студенты итеп теркәнеләр, ул ошо көндө үк дауаханала яҡты донъя менән хушлашты, минең студент икәнемде белмәй ҙә ҡалды мәрхүмкәй. Әлкә ауылында директорҙың уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары вазифаһын йөкмәттеләр, унда йыл ярым эшләгәндән һуң республиканың Мәғариф министрлығы күрһәтмәһе буйынса Мәсәғүт педагогия училищеһына эшкә ебәрҙеләр. 1979 йылға хәтлем шунда эшләнем.\nБынан бер йыл алдараҡ Түбәнге Новгород (ул саҡта – Горький) ҡалаһына педучилище директорҙары әҙерләгән өс айлыҡ курсҡа ебәргәйнеләр. Уны тамамлап ҡайтыуға беҙҙең училище директорының пенсияға сығыу ваҡыты ла еткәйне. Тик, йәнә килеп, был вазифала эшләргә насип булманы – Воронеж ҡалаһындағы аспирантураға киттем. 1982 йылда уны тамамлап ҡайттым һәм шул осорҙан алып минең эш урыным – Башҡорт дәүләт университетының география факультетында.\n– География фәненең һәм, ғөмүмән, фән өлкәһенең киләсәген нисек күҙ алдына килтерәһегеҙ? Хәҙерге ҡатмарлы заманда еңелдән тура килмәйҙер, кадрҙар менән тәьмин итеү, йәштәрҙе ғилми эшкә ылыҡтырыу тейешле һөҙөмтәне бирәме?\n– Башҡа фәндәр буйынса баһа бирергә хаҡлымын тип уйламайым, ә бына үҙемдеке буйынса шуларҙы әйтер инем. Хәҙерге осорҙа барлыҡ уҡыу йорттарында бюджет урындары кәмегәндән-кәмей бара. Беҙҙә лә кәмей, тик беҙ быны алдан күрҙек һәм мөмкинлектәрҙе киңәйтергә тырыштыҡ: элек тик география ғына булһа, хәҙер унан тыш геология, гидрометеорология, картография, информатика, туризм йүнәлештәре булдырылды. Һөҙөмтәлә бюджет урындары ныҡ кәмемәне һәм уҡытыусылар контингентын да һаҡлап ҡала алдыҡ. Кадрҙарҙы шулай уҡ алдан үҙебеҙгә-үҙебеҙ әҙерләү хәстәрлеген күрәбеҙ. Беҙҙең кафедрала, мәҫәлән, барыһы ла – минең элекке студенттарым.\nФәнгә ынтылыу ҙа һаҡланып ҡалды. Әлеге көндә беҙҙә барыһы ла тип әйтерлек йәштәр. Беҙҙәге уҡытыу кимәле Рәсәй шарттарына тура килә, тип уйлайым.\nХәҙер бакалавриатура һәм магистратура тигән нәмәләр бар. Ҡайһы бер студенттар бакалавриатураны тамамлағас, магистратурала уҡыу өсөн башҡа тарафтарға юллана. Мин үҙем дә уларға шулай кәңәш итәм: бер генә дипломға ышанмағыҙ, тәүгеһе беҙҙең БДУ-ныҡы булһа, икенсеһен үҙәктәге ҙурыраҡ уҡыу йортонан алырға тырышығыҙ, тип әйтәм. Шулай эшләйҙәр ҙә. Әгәр ҙә студент түбәнерәк курстарҙа уҡ ғилми журналдарҙа мәҡәләләр баҫтырһа, уны магистратураға имтиханһыҙ ҡабул итәләр. Шуға күрә быйыл беҙҙең факультеттың һигеҙ бакалавры Мәскәү һәм Санкт-Петербург университеттарына имтиханһыҙ инеп китте. Бер йылда һигеҙ бакалаврҙың шундай һөҙөмтәгә өлгәшеүе – юғары уҡыу йорто өсөн һәйбәт күрһәткес ул.\n– Һеҙҙең ғилми, ижтимағи эшмәкәрлегегеҙҙә ғаиләгеҙҙең дә өлөшө барҙыр, моғайын. Уның тураһында ла һөйләгеҙ әле.\n– Ҡатыным Зилә Шәүкәт ҡыҙы менән бергә тормош ҡорғаныбыҙға тиҙҙән 50 йыл тула. Мәсәғүт педучилищеһында бергә уҡығанда уҡ дуҫлашып йөрөнөк, ә өйләнешкәндә мин БДУ-ның икенсе курсында уҡый инем. Ул – Рәсәй Федерацияһының почетлы халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре, Башҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре, мәғариф отличнигы. Байтаҡ йылдар ауылда уҡытты, мин Воронежға аспирантураға киткәс, уны мәктәп директоры итеп тә тәғәйенләнеләр. Өс йыл эсендә мәктәпте алдынғы урынға сығарҙы. Өфөгә күскәс, 20-се мәктәптә, артабан Уҡытыусыларҙың белемен камиллаштырыу институтында эшләне. Шунан уны ҡала мәғариф идаралығына саҡырҙылар, ике йыл самаһы эшләгәс, Мәғариф министрлығына алдылар, унда 60 йәше тулғансы эшләне.\nҒаиләһе менән. 1977 йыл, Мәсәғүт\nИке ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерҙек. Олоһо Гүзәл Башҡорт дәүләт университетының Иҡтисад һәм эшҡыуарлыҡ институтында бүлек мөдире булып эшләй. Кесе ҡыҙыбыҙ Айгөл – Зәки Вәлиди исемендәге Республика милли китапханаһында матбуғат хеҙмәте етәксеһе. Ейәнсәребеҙ Айһылыу Өфө авиация техник университетының һуңғы курсында уҡып йөрөй. Буласаҡ һөнәре бик ҡатмарлы, яңы технологияларҙы үҙләштереү менән бәйле, унда нигеҙҙә егеттәр уҡый икән, араларында Айһылыуыбыҙ менән бергә бер нисә генә ҡыҙыҡай бар. Ул музыка мәктәбен «бишле»гә тамамланы, ил кимәлендәге конкурстарҙа призлы урындар яулап ҡайтты.\nИке ҡыҙыбыҙ ҙа, ейәнсәребеҙ ҙә инглиз телен яҡшы белә, шул уҡ ваҡытта башҡорт телен дә онотмайҙар, сөнки беҙ өйҙә һәр ваҡыт башҡортса һөйләшәбеҙ. Урыҫ мәктәптәрендәге башҡорт кластары араһында олимпиадалар йыш уҙғарыла торғайны, беҙҙең ҡыҙҙар унда даими ҡатнашып, алдынғы урындарҙы яулап килде. Ике ҡыҙыбыҙ ҙа, әсәләре кеүек, «Мәғариф отличнигы» билдәһе менән наградланған.


Булмышы – тәрбиәсе\n25 Сентябрь 2018, 17:09\nОшо матур байрам көнөндә һүҙебеҙ Оло Ыҡтамаҡ ауылының “Ҡояш-ҡай” балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе Валентина Щипунова тураһында. Беҙҙең балалар баҡсаһында ул бына инде 30 йыл эшләй. Педагог булыу уның өсөн эш кенә түгел, ә күңел торошо. Сөнки унда балаларға ҡарата булған һөйөү барлыҡ хеҙмәт йылдары дауамында һиҙелеп тора.\nБалалар баҡсаһы тәрбиәсеһенең эше бик яуаплы. Ул кескәйҙәр өсөн көн һайын ниндәйҙер яңы асыштар яһап, уларҙы ҡыҙыҡлы һәм яңы нәмәләргә өйрәтә. Бынан тыш ул, бала көндөң күберәк өлөшөн мәктәпкәсә учреждениела үткәргәнлектән, сабый өсөн дуҫ, кәңәшсе, остаз һәм икенсе әсәй булып тора. Ул үҙенең барлыҡ көсөн – физик һәм ижади мөмкинлектәрен балаларға бирә. Тәрбиәсене кеше күңеленә нигеҙ һалыусы тип юҡҡа ғына атамағандар, сөнки нәҡ ул баланың буласаҡ шәхесенә нигеҙ һала һәм был тормошта тәүге аҙымдар яһарға ярҙам итә. Бөтөнләй сабый ғына килеш килгән балалар, йылдар үткәс, ошо тәрбиәсенең тәрбиәләнеүселәре булыуҙары хаҡында ғорурлыҡ менән әйтә.\nВалентина Леонидовна коллегалары менән эш тәжрибәһен йомарт өләшә, коллективта абруйлы. Ул төп эшмәкәрлегенән тыш педагогик хеҙмәт ветерандары менән әүҙем эш алып бара. Бына инде күп йылдар дауамында ветерандарыбыҙ тураһында хәстәрлек күрә, мөрәжәғәт иткәндәр-ҙең барыһына ла ярҙам итә, байрам менән ҡотлай. Хеҙмәт ветерандарын балалар баҡсаһына байрам концерттарына саҡырып тора.\nВалентина Щипунова – ике балаға яҡшы әсәй, хәстәрлекле ҡыҙ.\nТәрбиәселәр көнө менән Һеҙҙе, хөрмәтле Валентина Леонидовна! Үҙ хеҙмәтегеҙ емешенә ҡарағыҙ әле! Ул бер баҡса! Балалар баҡсаһы! Бында йөрөгән кескәйҙәрҙең ихлас йылмайыуҙары – Һеҙҙең көндәлек ныҡышмалы хеҙмәтегеҙ өсөн иң ҙур бүләк. Балалар – беҙҙең киләсәк. Һеҙ уларҙы ихлас һәм саф күңел менән тәрбиәләйһегеҙ, шуға күрә был киләсәктең яҡшы булырына шигебеҙ юҡ.


Ашлыҡ урыу ҡыҙған мәл\n23 Август 2018, 19:30\nРайон баҫыуҙарында урып-йыйыу көндән-көн ҡыҙа бара. Бөгөнгө көндә ашлыҡ урыу эштәре “Иҫәндәүләтов М.Ғ.”, “Тусалин В.Ю.”, “Ласынов Р.С.”, “Үтәев Б.Р.” крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарында, “Стратегия” ЯСЙ-һында һәм Урал аръяғы агроинженерия колледжында бара.\nСәселгән 9,7 мең гектар иген культураларынан август уртаһына – 1,3 гектар, йәғни 13 процент йыйып алынған. Хужалыҡтарҙа борсаҡ, һоло, арпа һуғып алыу эштәре йәнләнгән, айырым хужалыҡтар бойҙай һуғыуға ла төшкән.\nИген культураларын урыуға бөтәһе 13 комбайн йәлеп ителгән. Ашлыҡ урыу эштәрен башҡарыу өсөн хужалыҡтарҙа яғыулыҡ материалдары менән тәьмин итеү, талап ителгәндең яртыһын тәшкил итә. Яғыулыҡ-майлау материалдарын алыу өсөн килешеүҙәр төҙөлгән, ҡайһы бер мәсьәләләрҙе хәл итәһе генә ҡалған.\nБыйыл 7000 гектарҙа туңға һөрөү, ә 300 гектарҙа ужым культураларын сәсеү планлаштырылған. Алдағы көндәрҙә механизаторҙар был эштәргә лә тотонасаҡ.\nИгенселәр ураҡ мәлендә көндәрҙең яуым-төшөмһөҙ тороуына ышанып, эште бик тиҙ ваҡытта башҡарырға ниәтләй.


Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Рәйес ИСМӘҒИЛЕВ: “Һуғыш суҡмары булдым” » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Мәҙәниәт һәм сәнғәт » Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Рәйес ИСМӘҒИЛЕВ: “Һуғыш суҡмары булдым”\n15.08.2019 Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Рәйес ИСМӘҒИЛЕВ: “Һуғыш суҡмары булдым”\nТелевидение, киностудия, ижади-етештереү берләшмәһе, театр, филармония... Бер-береһенән алыҫ торған ойошмалар, әммә эшләү өсөн мотлаҡ рәүештә алдынғы ҡараш, ижади һәләт, дәртле йөрәк һәм ынтылыш кәрәк. Айырыуса етәксе вазифаһын башҡарыусыға. Ғүмеренең байтаҡ өлөшөн башҡорт сәнғәтенә арнаған шәхес, Нефтекама дәүләт филармонияһы директоры Рәйес ИСМӘҒИЛЕВТЫҢ тормошона фотоһүрәттәр аша бер аҙ байҡау яһайыҡ.\nКешенең ниндәйҙер айырым һөнәргә, шөғөлгә таланты алдан уҡ билдәле була. Бары тик баланы уратып алған мөхит – ата-әсәһе, уҡытыусылары, туғандары, дуҫтарының, уның ошо өҫтөнлөгөн күреп, ваҡытында дөрөҫ йүнәлеш биреүе генә кәрәк. Кешенең үҙ тырышлығы булыуы ла мөһим, әлбиттә.\nАуылда атайым тәүгеләрҙән булып “Родина” радиоалғысы һатып алғайны. Көнөнә өс тапҡыр концерт тапшыралар, тыңларға бөтә урам халҡы йыйылып китә. Мин гармун моңдарын (айырыуса Бәхти Ғайсин уйнаһа) иҫем китеп, хисләнеп тыңлай инем. Үҫә килә, йәштәрҙең киске уйындан һуң урам буйлап йырлап йөрөүен йоҡламай көтә башланым. Уларға эйәреп йөрөп тигәндәй бер аҙ көй сығарырға өйрәнгәс, атайым миңә “Шуйская” гармуны һатып алды. “Пионер” журналында Ғата Сөләймәновтың фотолар менән ҡурай эшләргә өйрәткән мәҡәләһе сыҡҡас, мин дә маташтырып ҡараным. Шул ыңғайға ярайһы ғына уйнарға ла өйрәндем, хәҙер ҙә күңел тулһа, ҡулыма гармун йә ҡурай алам. Сәнғәт донъяһына ынтылыш бала саҡтан уҡ булды. Спектаклдәрҙә уйнаным, ә бына йырға ла, бейеүгә лә талантым юҡ.\nЯлдарымды дуҫтарым, туғандарым менән үткәрәм. Йәки баҡсала эш һәм мунса менән үтә. Ауыл балаһы булғанғамы, ерҙә соҡоноу, үҙем үҫтергән ризыҡты ашау күңелгә рәхәтлек бирә. Баҡса ҙур, һигеҙ сутый ер һәм ғәләмәт шәп мунса бар.\nБашҡа ир-егеттәр кеүек һунарсы ла, балыҡсы ла түгелмен. Бала саҡта беҙ урманда аҡ шыршы сайыры йыя инек. Ауыр эш, әммә хаҡы ҡиммәт. Бер саҡ шулай Фәйзрахман ҡустым менән сыҡҡанда, иҫерек һунарсының кейеккә тип атҡан патроны минең аяҡҡа тейҙе. Апрель айы ине, ярай һунарсы, үҙ ғәйебен аңлап, ҡар йыра-йыра мине күтәреп алып ҡайтты. Табиптар Инйәр дауаханаһында төнө буйы операция эшләп, үлергә бирмәне. Һунар яратмауымдың тәүге сәбәбе ошо булһа, икенсеһе – йәнлектәрҙе йәлләү. Мин, моғайын, ауылда йәшәһәм, мал аҫрап, һуғым һуйып, ит ашап ултыра алмаҫ инем.\nҒаиләлә биш малай һәм бер ҡыҙ үҫтек. Бала саҡтың иң хәтерҙә ҡалған мәле: теҙелешеп ултырып дәрес әҙерләү һәм ҡышҡы кистәрҙә атайым менән йә үҙ-ара шахмат, шашка уйнау. Әсәйем эшкә талапсан булды: малайҙар тип торманы, беҙҙән иҙән дә йыуҙыртты, ашарға ла бешертте, баҡса ла утатты. Ә беҙҙең менән бергә йәшәгән өләсәйҙән иркәләү һәм наҙ ғына күрҙек.\nМалайҙар күп булғас, йыш эш боҙа инек. Айырыуса мин шаян, һуғыш суҡмары булдым. Класс етәксем йыйылыш һайын: “Рәйес һәйбәт уҡый ул, әммә бына тәртибе эште боҙа”, – тип һуҡрана торғайны. 3-сө класта уҡығанда уҡ тәмәке тартып ҡараным. Кеҫәмдән махорка табып алғас, әсәйем аҡыл сыбығы менән “тәрбиәләп” алды. Файҙаһы тейҙе: башҡаса ауыҙға алғаным булманы. Балалар тәртипле һәм әҙәпле булып үҫһен тиһәң, иркәләргә лә, ҡулға сыбыҡ алырға ла кәрәк.\nӘрме хеҙмәтенә рядовой һалдат булып киткәйнем, сержант мәктәбен тамамлап, лейтенант погоны тағып ҡайттым. Институт тамамлағанмын, коммунистар сафында торам, ҡатыным бар, ҡыҙым тыуҙы. Төрлө спорт ярыштарында ҡатнашып, еңеүҙәр яулай башлағас, бер нисә тапҡыр ялға ҡайтырға мөмкинлек бирелде.\nВенгрияла хеҙмәт иттем. Ҡайтырға бер нисә ай ғына ҡалғайны, мине Будапешт телевидениеһына режиссер итеп эшкә саҡырҙылар. Бер йылдан, ғаиләмде күсереп, оҙаҡҡа ҡалыу тәҡдиме булды. Эш хаҡы ҙур, торлаҡ бар – риза булдым. Тик ҡатыным икенсегә ауырлы булғас, сикте сығыуға рөхсәт булманы. Яҙмышыма тыуған яҡта, үҙ халҡым араһында йәшәү насип булғандыр. Хеҙмәттән ҡайтҡанда миңә 27 йәш ине, яңы көс һәм дәрт менән эшкә тотондом.\nБалаларыма ҡарата мин дә талапсан булдым. Аллаға шөкөр, ҡул күтәрерлек сәбәп бирмәнеләр. Әммә гел генә “игәп”, тәрбиәләп, һүҙ менән “ҡамсылап” торҙом. Ҡыҙым үҙенең эшен асты, улым архитектор булып эшләй. Вазифаларын намыҫ менән башҡаралар. Ул яҡтан миңә оҡшағандар, ғорурланам.\nӨс ейәнем, ике ейәнсәрем бар. Латифа сәнғәткә тартыла, “Тамыр” студияһында шөғөлләнә. Нәркәс теүәл фәндәрҙе үҙ итә. Асҡар ейәнем хас мин, ныҡ шаян. Ә Камил менән Ирхан тыныс холоҡло, техника менән ҡыҙыҡһыналар.\nҮҙ ғүмеремдә бик күп бөйөк шәхес менән аралашыу бәхете тейҙе. Заһир Исмәғилев, Яныбай Хамматов, Арыҫлан Мөбәрәков һәм башҡалар мине дуҫ йә ҡусты кеүек күреп аралашты.\nМостай Кәрим менән яҡындан аралашып китеүгә Заһир ағай сәбәпсе булды. Ул мине гел генә Йоматауҙағы баҡсаһына алып бара ине. Юл аша ғына шағирҙың йорто. Ике бөйөк шәхестең үҙ-ара аралашыуына, бәхәстәренә, фекерләшеүенә күп тапҡыр шаһит булдым. Режиссер булараҡ, Заһир ағай тураһында – айырым фильм, ә Мостай Кәрим тураһында тапшырыуҙар төшөрөргә насип булды. Нимәһе үкенесле: береһен дә һуңғы юлға оҙата алманым. Ике осраҡта ла Мәскәүҙә булып ҡалдым.\nАллаһы Тәғәлә миңә бәхетте мулдан бирҙе. Бигерәк тә эштән уңдым. Төрлө урында етәксе вазифаһын башҡарып, үҙемдең бурыстарымды намыҫ менән үтәргә тырыштым. Төп эшемдән тыш, йәмәғәт эштәре лә ышанып тапшырыла. Йәштән үк, ауылда концерттар ҡуя башлағас, ниңәлер гел генә ойоштороу эштәрен миңә ҡуша торғайнылар. Машина белешергә, кешеләр менән һөйләшергә, кәрәк әйберҙе табырға. Шул ваҡыттан үҙемдә булған яуаплылыҡ хисе бөгөнгә тиклем ташламай. Хаҡлы ялға сығып, баҡса сәсеп, ер-һыу гиҙеп кенә йәшәп була, әлбиттә, әммә мин улай тыныс ҡына ултыра алмайым.\nТормош булғас, төрлө мәл булды. Ирҙәр иламай, тиһәләр ҙә, үҙем генә ҡалып, күҙ йәштәренә ирек биргән саҡтар бар. Был көсһөҙлөк түгел, ә тынысланыу алымы ғына. Артабан йәшәрлек, эшләрлек көс туплау өсөн күңел тыныслығы кәрәк.


Башҡортостан «Алтын көҙ-2013» Гран-прийын яуланы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан «Алтын көҙ-2013» Гран-прийын яуланы\n9:24, 14 октября 2013 Йәмғиәт\nБашҡортостан Республикаһы 9 октябрҙән 12-нә тиклем Мәскәүҙә Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәгендә үткән «Алтын көҙ» 15-се Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһенең Гран-прийын яуланы. Республиканың аграр ведомствоһы матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, күргәҙмәлә Башҡортостандың 100-гә яҡын предприятиеһы һәм ойошмаһы ҡатнашты. Улар араһында – ауыл хужалығы продукцияһы етештереүселәр һәм эшкәртеүселәр, белем биреү һәм ғилми учреждениелар, крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары, сервис һәм хеҙмәтләндереү предприятиелары.\n«Алтын көҙ-2013» сиктәрендә ойошторолған йәрминкәгә Башҡортостандың 10 хужалығы үҙ продукцияһын сығарҙы. Күргәҙмәгә килеүселәр башҡорт балын, умартасылыҡ продукттарын, ҡымыҙ, ҡош-ҡорт итен һәм башҡа милли ашамлыҡтарҙы тәмләп ҡараны.\nБөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәгенең 20-се павильонында Туймазы районынан «Савва-Агро-Япрык» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте 1300 килограмм ауырлығындағы лимузин тоҡомло нәҫел үгеҙен ҡуйғайны. «Малыш» исемле был үгеҙ күргәҙмәгә ҡуйылған иң ҡеүәтле мал булды.\nБәләбәй районының М.Горький исемендәге тоҡомсолоҡ заводы ике бестужев тоҡомло һыйыр килтергәйне. «Совушка» менән «Горошинка» күргәҙмәлә көн һайын кәмендә 15-әр килограмм һөт бирҙе. Уларҙың һәр береһенең продуктлылығы — йылына 5000 килограмдан ашыу һөт.\nТағы бер стенд — республиканың «Благовар тоҡомсолоҡ ҡош-ҡорт заводы» дәүләт унитар предприятиеһы килтергән һирәк тоҡомло тере ҡош-ҡорт. Предприятие Мәскәүгә ете тоҡом өйрәктәр («Башҡорт төҫлө», «Фаворит», «Аҡ түшле», «Мисек», «Һинд йүгеректәре», «Кросс-Ағиҙел», «Бүрекле») һәм ике тоҡом ҡаҙҙар («Холмогор», «Аҡ Урал»), шулай уҡ фазандар, мысыр тауыҡтары килтергәйне.\nТеги: күргәҙмә,ауыл хужалығы,награда


Иртәгә БР мәғариф министры интернет ҡулланыусыларҙың һорауҙарына яуап бирәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nИртәгә БР мәғариф министры интернет ҡулланыусыларҙың һорауҙарына яуап бирәсәк\n16:00, 22 мая 2012 Йәмғиәт\nШаршамбы, 23 майҙа «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында Башҡортостан Республикаһының мәғариф министры Әлфис Ғаязовтың онлайн-конференцияһы үткәрелә. Конференция барышында, 11.00-дән 12.00-гә тиклем, министр сайтҡа килгән һорауҙарға яуап бирәсәк.\n«Башинформсвязь» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең техник ярҙамында бер сәғәт дауамында «Ижтимағи электрон гәзит» сайтында Әлфис Ғаязовтың интернет ҡулланыусылар менән аралашыуының видеотрансляцияһы алып барыласаҡ. Аралашыуҙың видеояҙмаһын тура эфирҙан һуң да, «Онлайн-конференциялар архивы» бүлегендә ҡарап буласаҡ.\nМинистрлыҡ етәксеһенә i-gazeta.com сайтына ингән һәр кеше һорау бирә ала. Бының өсөн «Ижтимағи электрон гәзит» сайтының баш битендәге «Башҡортостан Республикаһының мәғариф министры Ә.С. Ғаязовтың онлайн-конференцияһы» бүлегендә бирелгән тейешле форманы тултырырға кәрәк. Һорауығыҙҙы конференция башланғансы ла, уның барышында ла ебәрергә мөмкин. Һорау «Ижтимағи электрон гәзит»тә ҡабул ителгән ҡағиҙәләргә ярашлы формалаштырылған булырға тейеш.


Республикабыҙ ишле ғаиләләр күп төбәктәрҙән һанала. Байтағының килемдәре ҙур түгел. Шуға күрә улар өсөн ҡаралған дәүләт ярҙамының бер төрө – һалым льготалары, иш янына ҡуш булыр. Ләкин ҡайһы бер ата-әсәләр уларҙан файҙаланыу тәртибен белеп етмәй.\nҺуңғы ваҡытта редакцияға һалым түләүҙәге нескәлектәрҙе аңлатыуҙы һорап мөрәжәғәт итеүселәр күп. Рәсәй Федераль һалым хеҙмәте Башҡортостан буйынса идаралығының 2-се камераль тикшереүҙәр бүлеге етәксеһе урынбаҫары Оксана Алексеевна ХӘЙРУЛЛИНА ишле ғаиләләр өсөн милек, транспорт һалымы түләүҙәге ташламалар хаҡында һөйләй.\n– Иң тәүҙә шуны билдәләү кәрәктер: республикабыҙҙа күп балалы тип өс һәм унан күберәк бәлиғ булмаған бала үҫтереүсе ғаиләләр таныла. Улар өсөн милек һалымы түләгәндә түбәндәге ташламалар ҡаралған:\n– ғаиләнең милкендә, даими (ваҡыты сикләнмәгән) ҡулланыуында булған йәки ғүмерлеккә мираҫ итеп ҡалдырылған бер ер участкаһының 600 кв.метрының кадастр хаҡы күләмендә;\n– бер бала өсөн торлаҡ йорттоң йәки уның өлөшөнөң 7 кв. метрының кадастр хаҡы күләмендә, фатирҙың, уның өлөшөнөң һәм бүлмәләрҙең 5 кв. метрының кадастр хаҡы күләмендә ташлама. Әгәр ишле ғаиләнең йорто ла, фатиры ла бар икән, ташламалар икеһе буйынса ла бирелә.\nБыл льготалар 2018 йылдағы һалым осоронан башлап ғәмәлдә икәнен дә әйтеп үтеү мөһим.\nҺалым органдарында күп балалы ҡайһы бер ғаиләләр тураһында тулы мәғлүмәт (мәҫәлән, балалар һаны тураһында) булмауы ла мөмкин. Уларға, льгота биреүҙе һорап, 2018 йыл өсөн һалым ҡағыҙҙары әҙерләнгәнсе ғариза яҙыу мотлаҡ. Республикала ул ҡағыҙҙарҙы таратыу 2019 йылдың сентябренә планлаштырылған. Ғаризаны теләһә ҡайһы һалым органына йәки күп функциялы үҙәктәрҙең береһенә килтерергә, йә булмаһа почта йәки Федераль һалым хеҙмәте сайтындағы шәхси кабинетығыҙ аша ебәрергә мөмкин. Ғаризаға балаларҙың тыуыу хаҡында таныҡлыҡтарының, ата-әсәнең паспортының күсермәләрен беркетеү зарур.\nИшле ғаилә булараҡ, ошоға тиклем милек һалымына ташламаларҙан файҙаланыусыларға ғариза менән мөрәжәғәт итеү кәрәкмәй.\nБашҡортостанда күп балалы ғаиләләр 2019 йылдан транспорт һалымы буйынса льготаға ла эйә. Ул шулай уҡ 2018 йылдағы һалым осоронан башлап ғәмәлдә. Бер ата-әсә (йәки уллыҡҡа алыусы) йәиһә опекун (попечитель) двигателенең ҡеүәте 150 ат көсөнә тиклем булған еңел автомобиль, шулай уҡ двигателенең ҡеүәте 125 ат көсөнә тиклемге автобус өсөн транспорт һалымынан азат ителергә мөмкин. Әгәр ғаиләнең транспорты икәү икән, льгота уларҙың береһе өсөн генә бирелә, ҡайһыһы буйынса икәнен үҙҙәре һайлай. Льготаны алыу өсөн ғариза яҙып, үрҙә атап үтелгән документтарҙы килтерергә кәрәк.


Такла-Макан — Башҡорт Википедияһы\nТакла-Маҡан (ҡыт. ғәҙәти 塔克拉瑪干沙漠, ябайл. 塔克拉玛干沙漠, пиньин: Tǎkèlāmǎgān Shāmò塔克拉瑪干沙漠ҡыт. ғәҙәти 塔克拉瑪干沙漠, ябайл. 塔克拉玛干沙漠, пиньин: Tǎkèlāmǎgān Shāmòябай. ҡыт. ғәҙәти 塔克拉瑪干沙漠, ябайл. 塔克拉玛干沙漠, пиньин: Tǎkèlāmǎgān Shāmò塔克拉玛干沙漠ҡыт. ғәҙәти 塔克拉瑪干沙漠, ябайл. 塔克拉玛干沙漠, пиньин: Tǎkèlāmǎgān Shāmòпиньиньҡыт. ғәҙәти 塔克拉瑪干沙漠, ябайл. 塔克拉玛干沙漠, пиньин: Tǎkèlāmǎgān Shāmò, уй. уйғ. تەكلىماكان قۇملۇقى, Тәклимакан қумлуқиتەكلىماكان قۇملۇقىуйғ. تەكلىماكان قۇملۇقى, Тәклимакан қумлуқи Тәклимакан қумлуқи < уйғыр. ғәр. үҙләштерелгән.: такла ترك баш тарк «ҡалдырыу, ташлап китеү» һәм уйғыр. маҡан «торлаҡ, төйәк», йәғни «ташландыҡ, ҡалдырып кителгән урын») — көнбайыш Ҡытайҙа Синьцзян-Уйгур автономиялы округтағы сүл. Донъялиң эре ҡомло сүлдәрҙең береһе. Көнбайыштан көнсығышҡа оҙонлоғо — 1000 км ашыу, киңлеге — 400 км тиклем, ҡом майҙаны — 300 мең км² ашыу.\n(viii)[d], (ix)[d] һәм (x)[d]\nТакла-Маҡан Тарим уйпатлығы сиктәрендә оҙайлы яуым-төшөмдәр тупланыу шарттарында формалашҡан, башлыса Тарим йылғаһының аллювиаль ултырмаларынан һәм уның ҡушылдыҡтарынан барлыҡҡа килгән. Өҫтө тигеҙ, яйлап төньяҡҡа һәм көнсығышҡа ҡарай 1200—1300 метрҙан 800—900 м тиклем түбәнәйә. Көнбайышта сүл өҫтөнән 1664 м тиклем бейеклектә (Чонгтаг тауы) яңғыҙ һырттар күтәрелә, көньяҡ-көнбайышта бархандар, төньяҡ-көнсығышта ҡатмарлы конфигурациялы ҡомдар теҙмәһе (шул иҫәптән, эре, кит арҡаһы тип аталған 10-13 км һуҙылған), ҡомло пирамидалар (150-300 м бейеклектә) һ. б. өҫтөнлөк итә. Такла-Маҡандың ситтәре буйлап байтаҡ майҙанды тоҙло тупраҡтар биләй.\nКлиматы уртаса йылы, ҡырҡа континенталь, атмосфера яуым-төшөмө (50 мм.) әҙ. Атмосфераға көслө туҙанланыу хас.\nКуньлундән ағып төшкән йылғалар Такла-Маҡанға 100-200 км үтеп инә, яйлап ҡомдарҙа ҡорой; тик Хотан йылғаһы ғына сүлде киҫеп үтә һәм үҙенең һыуҙарын Такла-Маҡандың көнбайыш һәм төньяҡ сигендә ағыусы Таримға тиклем еткерә. Ер аҫты һыуҙары ятҡылығының тәрәнлеге түбән рельефта 3-5 м, уларҙан ғәҙәттә үҫемлектәр мәхрүм, шуға күрә территорияның күп өлөшөндә үләндәр үҫмәй, тик һыу ятҡылыҡтары яҡын урында ғына булған ерҙәрҙә йылғын, селитрянка, ҡамыш үҫә. Сүллек ситтәрендә һәм йылға үҙәндәрендә тирәк (туранга), алдалас, дөйә тубылғыһы, бер йыллыҡ тоҙут, саҡсауыл осрай.\nХайуандар донъяһы ярлы (һирәк антилопа көтөүҙәре, ҡуян, тарлана, ялман, сысҡандар), йылға үҙәндәрендә — ҡабандар осрай.\nДаими халҡы юҡ. Куньлундән ағып төшкән йылға үҙәндәрендә айырым оазистар бар. Сүллектең көньяҡ ситенә яҡын ҡомдар араһында — ҡоро үҙәндәр тапҡырында боронғо ауыл емереклектәре осрай.\nТакла-Маҡан сүллегенең пейзажы\nҠом бураны. Спутниктан күренеш\nЯркенд эргәһендә сүл тормошо\nСпутниковые фотографии из Китая 2008 йылдың 20 ноябрь көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Такла-Макан&oldid=1057818 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 11 август 2021 в 15:51\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:51 11 август 2021 үҙгәртелгән.


Башҡортостан Хөкүмәтендә - яңы вице-премьер // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Хөкүмәтендә - яңы вице-премьер\n10:53, 12 мая 2011 Сәйәсәт\n10 майҙа Башҡортостан Президенты Указы менән Марат Мөлөков республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары итеп тәғәйенләнде, тип хәбәр итә Президенттың матбуғат хеҙмәте.\nБиографик белешмә. Марат Муса улы Марат Муса улы Мөлөков 1974 йылдың 2 апрелендә Өфөлә тыуған.\n1996 йылда «Банк эше» белгеслеге буйынса Башҡорт дәүләт университетын ҡыҙыл дипломға тамамлай.\n2000 йылда – сит телдәр факультетын, 2001 йылда Дюк’н университетында (Duguesne University, Питтсбург, АҠШ) дәүләт идараһы өлкәһендә магистр программаһын тамамлай, «Херитедж» тикшеренеү үҙәгендә (Вашингтон, АҠШ) стажировка үтә.\nХалыҡ-ара банк хеҙмәткәренән алып «Росатом»дың инновациялы эшмәкәрлегенә идара итеү буйынса «Атом-инновациялар» үҙәге етәксеһенә тиклем юл үтә.\n2004 – 2005 йылдарҙа — РФ Хөкүмәте рәйесе советнигы ярҙамсыһы.\n2006 – 2008 йылдарҙа — «ЦНИИАТОМИНФОРМ» федераль дәүләт унитар предприятиеһының бүлексә директоры.\nИнновацион проекттар индереү, федераль стратегиялар һәм программалар эшләү һәм экспертиза үткәреү, атом тармағында инновацион эшмәкәрлекте үҫтереү буйынса сәйәсәт һәм практик саралар булдырыу менән шөғөлләнә.\n2009 йылдан алып әлеге көнгә тиклем – «Техник физика һәм автоматлаштырыу ғилми-тикшеренеү институты» асыҡ акционерҙар йәмғиәте директоры.


Өфөлә күп фатирлы йорт советтары тураһындағы законды тормошҡа ашырыу мәсьәләләре тикшерелде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә күп фатирлы йорт советтары тураһындағы законды тормошҡа ашырыу мәсьәләләре тикшерелде\n10:48, 16 мая 2012 Сәйәсәт\nТөбәк парламентының Башҡортостан Республикаһында торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға контроллек итеү буйынса эш төркөмө ултырышында республикала күп фатирлы йорт советтары эшмәкәрлеге тикшерелде.\nЭш төркөмө рәйесе, БР Дәүләт Йыйылышы рәйесе урынбаҫары Рафаил Зиннуров тикшереләсәк мәсьәләнең етди һәм ҡатмарлы булыуын билдәләне. Күп фатирлы йорт советтары, уларҙың эшмәкәрлеген дөрөҫ ойошторғанда, торлаҡ-коммуналь комплекс эшмәкәрлегенә ыңғай йоғонто яһаясаҡ инструменттарҙың береһе була ала.\nУлтырышта ҡатнашыу өсөн Өфө һәм Нефтекама ҡалалары етәкселәре саҡырылды. Үҙҙәренең сығышында улар был йүнәлештә башҡарылған эшмәкәрлек хаҡында мәғлүмәт менән бүлеште.\n2011 йылдың июленән ноябренә тиклем 3124 йортта фатир хужалары дөйөм йыйылыштар үткәрҙе, унда йорт советтары һайланды, тип хәбәр итте Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов.\n— Нигеҙҙә, совет рәйестәре итеп абруйлы, бығаса йортта йәшәүселәр һәм идара итеүсе компаниялар менән әүҙем эшмәкәрлек алып барған кешеләр һайланды, — тип хәбәр итте Ирек Ялалов. – Артабан рәйестәр өсөн курстар үткәрелде, уларға танытмалар тапшырылды. Ағымдағы йылдың беренсе кварталында күпселек идара итеүсе компаниялар идара итеү буйынса килешеүҙе тормошҡа ашырыу буйынса йорт советы рәйестәренә үткән йыл өсөн отчеттар ебәрҙе. Был мәғлүмәтте тикшергәндән һуң, рәйестәр, үҙ сиратында, идара итеүсе ойошмаларға киләһе йылға эш планы буйынса тәҡдимдәр менән мөрәжәғәт итте.\nНефтекама ҡалаһы хакимиәте башлығы урынбаҫары Оскар Сәлимов май башына ҡаланың барлыҡ 444 күп фатирлы йортонда советтар һайланыуын билдәләне.\n— Хакимиәт, идара итеүсе компаниялар күп фатирлы йорт советтары менән берлектә йорттарҙы хеҙмәтләндереү сифатын яҡшыртыу буйынса эшмәкәрлек алып бара, — тип белдерҙе Нефтекама хакимиәте башлығы урынбаҫары. – Советтар ремонт үткәреү планын әҙерләүҙә ҡатнаша, техник йәһәттән тәьмин итеү сифатына баһа бирә, хеҙмәттәр күрһәтеүгә контроллек итә. Һөҙөмтәлә күп фатирлы йортта йәшәүселәрҙең әүҙемләшеүе күҙәтелә.\nУлтырышта күп фатирлы йорт советы рәйестәре эшмәкәрлегенә тейешле баһа биреү темаһы ла ҡаралды.\nГраждандарҙың хоҡуҡи белем кимәленең түбән булыуы, ултырышта ҡатнашыусылар фекеренсә, күп фатирлы йорт советтары һәм идара итеүсе компаниялар эшмәкәрлеге сифатына йоғонто яһаған йәнә бер мәсьәлә булып тора. Халыҡ һүлпәнлек күрһәтә, үҙенә бирелгән мөмкинлектәрҙе файҙаланырға ашыҡмай. Шуға күрә бөгөн граждандарҙың белем кимәлен арттырыу мөһим, тип иҫәпләй парламент төркөмө ағзалары.\nУлтырышта ҡатнашыусылар фекеренсә, ҡуйылған бурыстарҙы тормошҡа ашырыу һәм торлаҡ-коммуналь комплекс эшмәкәрлегенең сифатын яҡшыртыу өсөн закондар сығарыу базаһын камиллаштырыу зарур.\nТеги: бр дәүләт йыйылышында,торлаҡ-коммуналь хужалыҡ,йорт комитеттары


Балалар өсөн автоҡаласыҡ асылды - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБалалар өсөн автоҡаласыҡ асылды\nӨфөнөң Калинин райондағы 60-сы лицей эргәһендә беренсе тапҡыр балалар өсөн автоҡаласыҡ асылды. Бында өс йәштән һигеҙ йәшкәсә балаларға юл әхәрәкәте ҡағиҙәләрен өйрәнеү өсөн бөтә мөмкинлектәр ҙә бар. Автомобиль ҡаласығы балаларҙы бәләкәйҙән юл хәрәкәте ҡағиҙәләренә өйрәтеү йәһәтенән бик мөһим. Бында юл билдәләре, сфетофорҙар ҡуйылған. Автоҡаласыҡҡа өс йәштән һигеҙ йәшкәсә теләге булған һәр бала килә ала. Шөғөлләнеү бушлай. Автоҡаласыҡта яһалма ҡалҡыулыҡ, тимер юлы киҫелеше лә, туҡталыш та бар. Юл билдәләре юйылмай торған, һыуыҡҡа сыҙамлы буяу менән яһалған. Бында илленән ашыу юл билдәләре, транспорт һәм йәйәүлеләр өсөн 14 светофор ҡуйылған. Автомат режимынан тыш, улар менән пульт ярҙамында ла идара итергә мөмкин.Автоҡаласыҡ юл хәрәкәте именлеге дәүәлт инспекцияһы менән килешеп төҙөлгән. Бар билдәләр ҙә, юл һыҙмалары ла ысынбарлыҡтағы кеүек.Балалар бында велосипедта, электро-веломобилдәрҙә йөрөй ала. Транспорт ағымы менән балалар үҙҙәре идара итә. Йәш инспекторҙар өсөн махсус кейемдәр ҙә тегелгән.


Николай Валуев бокс мәктәбен аса\n5 Август 2019, 16:15\nОшо көндәрҙә республика етәксеһе Радий Хәбиров Башҡортостандың Спорт әҙерлеге үҙәгендә йәш спортсылар өсөн бокс буйынса оҫталыҡ дәресендә булды. Күнекмәләрҙе Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты, бокс буйынса донъя чемпионы Николай Валуев үткәрҙе.\n– Бөгөн минең өсөн үҙенсәлекле көн, сөнки бокс ҡорамына килдем, – тине легендар спортсы үҙенең сәләмләү сығышында. – Радий Фәрит улы менән республикала ошо спорт төрөн үҫтереү йәһәтенән бик яҡшы ниәттәр бар. Шуға күрә осрашыуҙарыбыҙ һәм хеҙмәттәшлегебеҙ артабан да дауам итер, тип ышанам.\nТөбәк етәксеһе әйтеүенсә, тиҙҙән Башҡортостан юғары кимәлдәге спорт ярыштарын үткәреү хоҡуғын яҡлаясаҡ. Бының өсөн республикала өр-яңы заманса майҙансыҡтар төҙөләсәк.\n– Башҡортостан һәм Өфө тураһында һүҙ алып барһаҡ, беҙҙә байтаҡ спорт объекты барлыҡҡа киләсәк. Көрәш һарайы проекты юғары әҙерлек дәрәжәһендә. Ул шул иҫәптән бокс буйынса ярыштарға ла йүнәлтелә. Яңы волейбол аренаһы нигеҙендә лә ҙур ярыштар ойоштороу майҙансығы буласаҡ. Бынан тыш, әле 2021 йылда республикабыҙҙа грек-рим, ирекле һәм ҡатын-ҡыҙҙар көрәше буйынса юниорҙар араһында донъя беренселеген үткәреү хаҡында һөйләшеү алып барабыҙ, был турала халыҡ-ара көрәш федерацияһының тейешле ҡарары бар тип әйтергә мөмкин. Ошондай ярыштарҙан һуң секцияларға йөрөгән балалар һаны бер нисә тапҡырға арта, – тине республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы.\nТөбәк етәксеһе әйтеүенсә, әле Өфөлә Николай Валуевтың бокс мәктәбен асыу мәсьәләһе тикшерелә. Уның майҙансығы Затон биҫтәһендәге Спорт әҙерлеге үҙәгендә буласаҡ тип күҙаллана.\n– Төп бурыс – күмәк спортты үҫтереү. Тренерҙар составы беҙҙе хуплаһа, бокс мәктәбе өсөн Ҡамышлылағы майҙансыҡты тәҡдим итәбеҙ. Унда ҙур заманса комплекс төҙөлгән, – тине Радий Хәбиров.\nОҫталыҡ дәресенең аҙағында республика етәксеһе, Николай Валуев, тренерҙар коллективы йәш спортсылар менән аралашты, уҡыу йорттарында физик тәрбиә биреүҙе үҫтереү, уҡытыусыларҙың белемен камиллаштырыу, уларға финанс ярҙам күрһәтеү, спортсыларҙы даими диспансерлаштырыу кеүек тармаҡтағы көнүҙәк мәсьәләләр буйынса фекер алышты.


Өфөнөң Әй урамында йылылыҡ торбалары алмаштырыла башланы\nРемонт эштәре 278 метр арауыҡта бара. Йылылыҡ магистралдәрен алмаштырыуҙа заманса технологиялар һәм материалдар ҡулланыла. Төҙөкләндереү алдынан бында байпас тип аталған яңы үткәргестәр урынлаштырылған. Улар ҡулланыусыларҙы йылылыҡ һәм йылы һыу менән ремонт ваҡытында ла тәьмин итеү мөмкинлеге бирә ярҙам итә. Халыҡта төҙөкләндереү барышына мөнәсәбәт төрлөсә, берәүҙәр иҫке торбаларҙы яңыртырға кәрәк тип иҫәпләй, икенселәре юл ҡапланыу менән килеп тыуған уңайһыҙлыҡтарға зарлана.\nАлександр Лоскутников, Әй урамында йәшәүсе: «Был урамда өҙлөкһөҙ ремонт эштәре бара, берәй ҡасан бөтөрмө юҡмы инде. Үтеп сыҡҡыһыҙ бысраҡ, батҡаҡ. Йылы, ҡоро ваҡытта алмаштырһалар яҡшыраҡ булыр ине. Түҙергә тура килә инде».\nБашҡортостан йылылыҡ селтәрҙәре компанияһы хеҙмәткәрҙәре әйтеүенсә торбаларҙы алмаштырыу көн талабы. Сөнки иҫкергән йылылыҡ селтәрҙәре арҡаһында авариялар сығыуы мөмкин. Ремонттан һуң был урамда тротуар плитәләрен алмаштырыу, арматураларҙы яңыртыу ҙа ҡаралған.\nАндрей Яматин, «Башҡортостан йылылыҡ селтәрҙәре» компанияһының матбуғат хеҙмәткәре: «Был участкалағы йылылыҡ селтәрҙәренең хеҙмәт итеү срогы үткән, улар 60-сы йылдар аҙағында уҡ һуҙылған, 2000-се йылдар башында капиталь ремонт үткәрелгән, әммә бөгөн уларҙы заманса пенополиуретан торбаларға алмаштырыу мотлаҡ. Әй урамындағы ремонт эштәре башҡаланың көньяҡ зонаһын йылылыҡ менән өҙөклөкһөҙ тәьмин итергә булышлыҡ итәсәк».


Республика Башлығы – Благоварҙа\n11 Сентябрь 2017, 18:40\nАвгуста Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән районыныбыҙҙа булып китте. Республика Башлығы агросәнәғәт комплексы ойошмалары һәм социаль объекттар эшмәкәрлеге менән танышты.\nҠашҡалаша ауылы янында Рөстәм Зәки улы тоҡомло сусҡалар үрсетеүсе «Өфө селекция-гибрид үҙәге» асыҡ акционерҙар йәмғиәте баҫыуҙарын ҡараны.\nИвестиция проекты 2012 йылдан алып «Эксима» агросәнәғәт холдингы тарафынан тормошҡа ашырыла. 2016 йылда малсылыҡ комплексы проект ҡеүәтенә сыҡты, дөйөм сусҡалар һаны 24 меңгә еткән. Тоҡомло мал республика хужалыҡтарына үрсетеү һәм ит ризыҡтары етештереү өсөн оҙатыла.\nСифатлы мал аҙығы булдырыу йәһәтенән Өфө селекция-гибрид үҙәге бойҙай һәм арпа үҫтереү менән шөғөлләнә. Ойошма 4,4 мең гектар ерҙе ҡуртымға алған. Яҡын арала 2,7 мең гектарҙа ураҡ эштәре башлана. План буйынса арпаны бер гектар ерҙән 40 центнер, бойҙайҙы – 30 центнер йыйып алыу күҙаллана.\nРөстәм Хәмитов белдереүенсә, бөгөн баҫыуҙарҙың төп өлөшө ҡый үләндәре менән «сүпләнгән», тулы ҡеүәтле эшкә аграрийҙарҙың 10 проценты ғына әҙер. Республиканың ауыл хужалығы министры Илшат Фәзрахманов мәсьәләне ауыл хужалығы эштәрендә техно-\nлогияларҙы теүәл үтәүсе уңышлы милекселәргә һөҙөмтәһеҙ ҡулла-нылған майҙандарҙы өҫтәмә участкалар рәүешендә бүлеп биреү иҫәбенә хәл итергә тәҡдим итте.\n– Ҡулдарынан килгәндәргә ярҙам итергә кәрәк, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Яҡшы эшләгәндәргә, һис шикһеҙ, мөмкинлектәр биреү зарур.\nӨфө һәм Благовар селекция-гибрид үҙәктәре директорҙар советы ағзаһы Елена Климова әйтеүенсә, сусҡа ите етештереү технологияһы ерҙән башлана. Тоҡомло сусҡасылыҡтың уңышы 30 процентҡа малды үрсетеү шарттарына, шул иҫәптән уларҙы нимә менән туҡландырыуға бәйле.\nРеспублика Башлығы ҡатнаш аҙыҡ цехы һәм элеватор эше менән дә танышты. 2016 йылда ғәмәлгә ашырылған проект аҙыҡ-түлек етештергәндә киләһе хәүефһеҙлек сылбырынан тора: мал аҙығы сифатында ҡулланыласаҡ иген эшкәртеү алдынан лабораторияла ентекләп тикшерелә. Заманса ҡорамал бөтә технологияларҙы ла еренә еткереп эшләргә мөмкинлек бирә. Предприятие сусҡалар, һыйыр малы һәм ҡош-ҡорт өсөн 16 төр ҡатнаш аҙыҡ етештерә.\nМоиссев ауылында Башҡортос-тан Башлығы һөт продукцияһы етештереүсе «СН-Продукт» асыҡ акционерҙар ойошмаһында булды. 2010 йылда Благовар районында һөт ҡабул итеү бүлегендә һөт эшкәртеү заводы барлыҡҡа килгән. продукция етештереүҙе киңәйтеү һөҙөмтәһендә әҙер продукция һәм һөт эшкәртеү күләме арттырылған. Бөгөн ойошма һөт, ҡатыҡ, ҡаймаҡ, май, йогурттар сығара. Тәүлегенә 35 тоннанан ашыу һөт эшкәртелә. Предприятиела 85 кеше эшләй. Әҙер тауар республика магазин селтәрҙәренә оҙатыла.\nТөбәк етәксеһе сәнәғәт бүлмәлә-\nрен ҡараны, продукция төрҙәре ме-нән танышты һәм етәкселек менән үҫеш мөмкинлектәре тураһында фекер алышты.\nЗавод директоры Андрей Чистяков әйтеүенсә, яҡын арала һатыуға «Ауылдағы кеүек» билдәһе аҫтында ризыҡтар сығасаҡ. Ойошма өҫтәлмә һыуытҡыс ҡорамалдарына мохтаж. Уның өсөн тәғәйен бина һәм майҙан күптән билдәле инде.\nЯзыков ауылында республика Башлығы дөйөм белем биреү мәктәбен ҡараны. Бында район үҙәгенән һәм яҡын ауылдарҙан 980 уҡыусы белем ала. Балаларҙы ауылдан алып килер өсөн өс автобус ҡаралған.\nРеспублика Башлығы мәктәптә, өйҙә һәм ялда балаларҙың хәүефһеҙлек мәсьәләләренә иғти-\nбарын арттырыу буйынса әү-ҙем эш алып барыу әһәмиәте хаҡында белдерҙе. Был йәһәттән «Хәүефһеҙлек нигеҙҙәре» предметын уҡытыу сифатлы булырға тейеш.\n– Район хакимиәте менән берлектә ремонт проекты әҙерләгеҙ. Һеҙҙе планға индерербеҙ. Был маҡсатта аҡса күсерелә, сират һеҙгә лә етер, – тине республика Башлығы.\nСамарино ауылы янында Рөстәм Хәмитов «Ҡояшҡай» балалар һауыҡтырыу лагерында булды. Йәй лагеры өс сменала эшләй. Әлеге ваҡытта бында 137 бала ял итә. Лагерҙың хәүефһеҙлеге видеокамералар һәм «махус төймә» аша ла тәьмин ителә.\nӘлеге ваҡытта лагерға модерни-зация талап ителә. Тәү сиратта кор-пустарҙы, юлдарҙы ремонтларға һәм яңы мебель һатып алырға кәрәк.\nКиләсәктә балалар ялы үҙен-сәлектәрен дә иҫәпкә аласаҡ үҫеш концепцияһы әҙерләнәсәк. Лагер-ҙарҙы финанслау буйынса дәүләт программаһы булдырыласаҡ.


"Балам менән берәй бәлә була ҡалһа..."\n27 Май , 15:30\nӘ һеҙ ғәзиздәрегеҙҙе нисек ҡурсалайһығыҙ?\nБер ваҡыт Аллаһ Тәғәләгә бер ҡатын килгән. Арҡаһындағы ауыр тоҡто саҡ-саҡ күтәреп тора икән үҙе.\n- Арыныңмы, һылыу? - тип борсолоуын белдергән Аллаһ. - Тоғоңдо төшөрөп тор, бер аҙ ултырып ял ит.\n- Рәхмәт, мин оҙаҡҡа түгел. Бер нимә генә һорайым да кире йүгерәм. Мин юҡта өйҙә бер-бер хәл булһа — ғүмерҙә үҙемде ғәфү итә алмам.\n- Үҙеңә нимәне ғәфү итә алмаҫһың һуң? - тип ҡыҙыҡһынған Аллаһ.\n- Балам менән берәй бәлә була ҡалһа... Әле лә һиңә баламды һаҡлай күр берүк тип һорарға килеп ултырыуым.\n- Минең былай ҙа бар эшем шул бит инде. Әллә берәй тапҡыр шикләнергә сәбәп бирҙемме?\n- Юҡ та ул... Тормошта бит төрлө ҡурҡыныс хәлдәр, кире йоғонтолар, насар күренештәр күп. Ә баламдың шундай ваҡыты — бөтәһен дә үҙе күреп, татып, тотоп ҡарағыһы килә. Ә мин бәлә-ҡазаға юлыҡмаһын, ауыртынмаһын-һыҙланмаһын, кеше яуызлығына тарымаһын тип борсолам.\n- Берҙе ауыҙы бешһә, икенсе тапҡыр өрөп ҡабырға яҡшы булыр ине. Ауыртыу нимә икәнен үҙ тиреһендә тойоп ҡарарға тейеш бала, - тигән Хоҙай. - Ниңә уның үҙ тәжрибәһе булыуына ҡаршыһың?\n- Юҡ, минең балам тик яҡшы нәмәләр генә күреп, бәхетле йәшәргә тейеш. Уны аңһыҙ һәләкәттәрҙән һаҡлау өсөн бына ошолай тоҡ менән һәр ваҡыт һалам йөрөтәм. Ул ҡоларға мөмкин ерҙә түшәй һалып ебәрәм.\n-Үҙең һалам йөрөтәһең, тағы минән балаң алдына һалам түшәп тороуымды һорайһың. Улайһа бына ҡара! - тигән дә Аллаһ тауҙай һалам хасил итеп ергә һипкән.\nҠатын улының нисек һалам араһына бата барыуын күргән. Үҫмер һалам ҡулсаһын йырырға теләп берсә үрһәләнә, берсә өмөтһөҙлөккә бирелә, ти. Ахыр сиктә ул кеҫәһенән шырпы сығарған да һаламға төрткән. Теге гөлт итеп ҡалған, тирә-йүнде төтөн баҫҡан.\n- Улым!!! – тип үҙәк өҙгөс итеп ҡысҡырған әсә. – Көт, мин ярҙамға барам.\n- Нимә, тағы ла һалам ташламаҡсы булаһыңмы? – тигән Аллаһ Тәғәлә. – Белеп ҡуй: ата-әсәләр һаламды күберәк түшәгән һайын, баланың унан ҡасыу теләге көслө була. Килеп сыҡмаһа, ул бына шулай ғүмерен әрәмгә “яндыра” башлай. Ул бит һыҙланыуҙың нимә икәнен белмәй... Һин арҡаңда һалам тоғо тип уйлайһың, ысынында ул – проблемалар тоғо. Унда һинең бөтә ҡурҡыуҙарың, хәүефтәрең, борсолоуҙарың ята. Шуларҙы күтәреп йөрөтөп тағы-тағы энергияң менән көсәйтәһең... Шуға һинең арҡаң бөкөрәйгән, йөгөң ауырайғандан-ауырая...\n- Шунан мин улым тураһында хәстәрләргә тейеш түгелме? Һинме шундай хәбәрҙәр һөйләйһең, Аллам?\n- Теләгәнсә хәстәрлә балаңды. Тик борсолма, ҡурҡма, хәүефләнмә. Улары бит минең бурыс. Миңә лә эш ҡалдыр! Ҡамасаулама!..\nСығанаҡ һәм фото: "Сәләм" телеканалы сайтынан


Балалы ғаиләләргә ярҙам күрһәтеү буйынса яңы саралар тураһында\n27 Февраль 2019, 12:43\nДәүләт башлығы В. Путин Федераль Йыйылышҡа йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһағанда балалы ғаиләләргә ҡағылышлы түбәндәгеләрҙе белдерҙе.Президент 2020 йылдың 1 ғинуарынан беренсе һәм икенсе балаға түләүҙәр планкаһын ике йәшәү минимумына тиклем күтәрергә тәҡдим итте. Бынан тыш, ул беренсе һәм икенсе балаға пособиеларҙы йән башына уртаса килеме ике йәшәү минимумынан кәмерәк булған ғаиләләр алырға тейешлеген билдәләне.\nДәүләт башлығы В. Путин Федераль Йыйылышҡа йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһағанда балалы ғаиләләргә ҡағылышлы түбәндәгеләрҙе белдерҙе.\nПрезидент 2020 йылдың 1 ғинуарынан беренсе һәм икенсе балаға түләүҙәр планкаһын ике йәшәү минимумына тиклем күтәрергә тәҡдим итте. Бынан тыш, ул беренсе һәм икенсе балаға пособиеларҙы йән башына уртаса килеме ике йәшәү минимумынан кәмерәк булған ғаиләләр алырға тейешлеген билдәләне. Владимир Путин шулай уҡ 2019 йылдың 1 июленән инвалид балаларҙы ҡарау буйынса пособиеларҙы 10 мең һумға тиклем арттырыуҙары хаҡында әйтте. Президент Үҙәк банкка ипотека ставкаһын 9%-ҡа тиклем, ә һуңынан 8%-ҡа ҡәҙәр кәметеү буйынса сараларҙы тәьмин итергә ҡушты.\n- 2021 йылдың аҙағынаса яслеләр мәсьәләһен тулыһынса хәл итергә кәрәк. 2021 йылға тиклем 200 меңдән ашыу урын булдырыу зарур. Шул уҡ ваҡытта 90 мең урын быйыл уҡ булдырылырға тейеш, - тип билдәләне дәүләт башлығы.


Балалары булған ғаиләләргә дәүләттең сираттағы ярҙамы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n18 мая 2020 — 18:09 ГТРК «Башкортостан»\nИл президенты Владимир Путин коронавирус пандемияһы шарттарында балалары булған ғаиләләргә дәүләттең сираттағы ярҙамы тураһында иғлан итте. Уларҙы алыу өсөн дәүләт хеҙмәттәре порталы аша ғариза бирергә кәрәк. Башҡортостандан әлегә 53 мең кеше ғариза биреп тә өлгөргән. Тулыраҡ мәғлүмәт киләһе сюжетта.\nТатьяна АнискОва яңы түләүҙәрҙе алыуға ике көн ғариза бирә алмай ыҙалана. Тырыша торғас көскә ғариза бирҙем, ти ике йәшлек Машаның әсәһе.\nХәтерегеҙгә төшөрөп китәйек, март аҙағында Рәсәй Президенты Указына ярашлы, әсәлек капиталына хоҡуғы булған һәр ғаилә апрелдән июнгә тиклем бишәр мең һум аҡса алыу мөмкинлегенә эйә. Май айында ил башлығы был түләүҙәрҙе алыу өсөн өс йәшкәсә балаһы булған һәр кемдең хоҡуғы барлығын әйтте.\n10 мең һумлыҡ финанс ярҙамды өс йәштән 16 йәшкәсә балалары булған ғаиләләр алыу хоҡуғына эйә. Һәр балағы дәүләт 10 мең һум аҡса бүлә. Дүрт бала атаһы Артур Ҡотлоғужин ғаризаны икенсе көнгә үк биргән.\nҒариза биреү өсөн Дәүләт хеҙмәте сайтында теркәлеү һәм пособие өсөн кәрәкле ғаризаны һайлап тултырыу ҙа етә. Шәхси кабинетығыҙға инеп балағыҙ тураһында мәғлүмәт тултыраһығыҙ. Акт номерын дөрөҫ яҙыу мөһим. Ата-әсәләрҙең ғаризалары 1 октябргә тиклем ҡабул ителә. Түләүҙәр 1 июндән күсерелә башлай.\nШулай итеп, мохтаж булған ғаиләләр июнь айында бер тапҡыр уртаса 33 мең һум аҡса аласаҡ. Пособиеларҙың барыһын да дистанцион рәүештә тултырыу мөһим. Өҫтәлмә рәүештә бер ниндәй ҙә белешмә һәм документтар кәрәк түгел.


Һәр муниципалитет ни өсөн яуап биргәнен яҡшы аңларға тейеш – Дмитрий Медведев // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nҺәр муниципалитет ни өсөн яуап биргәнен яҡшы аңларға тейеш – Дмитрий Медведев\n11:30, 21 ноября 2011 Сәйәсәт\n— Федераль үҙәк менән төбәктәр араһында хоҡуҡтар бүлеү системаһының универсаль моделе юҡ, — тип белдерҙе Өфөлә Волга буйы төбәктәренең киң мәғлүмәт саралары етәкселәре менән осрашыуҙа Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев.\n«Хоҡуҡтарҙы бүлеү өсөн, ахыр сиктә төбәктәрҙә лә, муниципалитеттарҙа ла аҡсалар күберәк булһын өсөн Вице-премьерҙар Козак менән Хлопонинға ике эш төркөмөн булдырырға ҡуштым, — тип хәбәр итте Рәсәй Президенты. – Улар трансферттар һәм дотациялар ғына түгел, ә үҙҙәренең килем сығанаҡтары иҫәбенә лә йәшәргә тейеш, бындай сығанаҡтарҙы булдырырға һәм уларҙы хеҙмәтләндерергә кәрәк».\n— Әммә нимә генә булдырмаһаҡ та, ул идеаль система булмаясаҡ, сөнки тормош бер урында тормай. Әле оптималь конструкция төҙөйәсәкбеҙ, тип уйлайым. Ул 5, 7, 10 йыл дауамында эшләйәсәк, әммә аҙаҡтан барыһын да үҙгәртергә тура киләсәк. Бөтә илдәрҙә лә шулай. Йәшәү шарттары үҙгәрә, килем алыу, һалым түләү шарттары үҙгәрә. Быларҙың барыһы ла Рәсәй кеүек ҡатмарлы илдәрҙә хоҡуҡтарҙы даими рәүештә бүлеп торорға мәжбүр итә, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Дмитрий Медведев.\n«Универсаль сараларҙы көтөргә кәрәкмәй, әммә килемдәрҙе ғәҙел бүлеү өсөн, муниципалитеттар күберәк аҡса алып, уларҙы үҙҙәренсә тотона алһын өсөн, саралар заманса, һөҙөмтәле һәм бөгөнгө хәлгә йүнәлтелгән булырға тейеш,» – тип билдәләне ил башлығы.\n— Һәр муниципалитет ни өсөн яуап биргәнен аңларға тейеш, шулай уҡ нимәгә эйә була алыуын, ә нимәләрҙең бер ҡасан да булмаясағын яҡшы белергә тейеш, — тип белдерҙе ил Президенты.\n«Төркөмдәр үҙ эшен алып бара, яҡын арала улар был конструкцияның нисегерәк эшләйәсәге хаҡында тулы отчет бирергә тейеш, - тине Дмитрий Медведев. – Аҙаҡтан Хөкүмәт менән кәрәкле төҙәтмәләр индерәсәкбеҙ».\nТеги: рәсәй президенты, осрашыуҙар


Баш мөхәррир һүҙе » Башкортостан кызы\nЛәззәтен той донъяның!\nЖурналыбыҙҙы уҡыусы ҡәҙерле дуҫтарыбыҙ! Үҙ эшен бирелеп, донъяһын онотоп башҡарған кешеләрҙе күргәнегеҙ бармы? Һушты алырлыҡ сәнғәт әҫәрҙәре тап шулай тыуалыр. Ундайҙарҙы үҙ тулҡынындағы кешеләр, тибеҙ. Мөкиббән, мауығып йәшәгәндәрҙе үҙ-үҙҙәренән...\nКүкрәгеңдә тәүҙә Ҡояш булдыр!\nБер ҡатын аҡыл эйәһенән кәңәш һорарға килә. Ирем шул хәтлем уҫал, бер ҙә ыңғай ғына түгел, нисек уң яғына сығып алырға икән, тип өҙгөләнә бисара. Аҡһаҡалдың кәңәше шул була: урмандағы тере арыҫландың мыйығын ҡырҡып алып өтөп иреңдең бутҡаһына бутап...\nМәңгелектең бизмәненә һалып...\nМәүләнәгә бер ваҡыт шәкәр яратҡан малайҙы килтерәләр. Аҡыл эйәһе, нисек тә баланы ошо яман ғәҙәттән арындырырға теләгән атай менән әсәйҙе тынысландырып, уны ҡарай ҙа ике аҙнанан яңынан килергә ҡушып ҡайтарып ебәрә. Ваҡыты еткәс, былар тағы килә....\nТын алған һайын ваҡыт үтә, ваҡыт менән ғүмер үтә! Кисә таҫмаларын елберләтеп елдәрҙә бәүелгән хисле ҡыҙсыҡ, тормош ауырлыҡтарын еңеп сығып, һәр тыуған көнгә ҡыуана, йәшәргә, яратырға һәм... яратылырға өйрәнә. Кешеләр ғәҙәти, ваҡ, үҙенән-үҙе тейешле...\nТашламаһын илаһи ут!\nЯңы йыл алдынан ниндәйҙер мөғжизә көтәбеҙ. Сихри мәл етә. Теләк теләү, хыялдарҙың тормошҡа ашыуы, көтөлмәгән ҡыуаныстар, алдан күҙаллаған бүләктәр хаҡында бер юлы уйлап, тик ҡояшлы яҡҡа, яҡты кәйефкә көйләнеүебеҙ менән дә бәхетлебеҙ. Эҙләгән...\nРубрика: Хуш киләһең, Яңы йыл! / Баш мөхәррир һүҙе / Тотош уҡырға\nҠош бейеклегенән баҡ донъяға!\nТормош үҙенә күрә бер аһәңгә ҡоролған. Кеше хистәре, өмөттәре менән үҙе теләгәнде көҫәй. Әммә ҡоролош, Бөйөк ижадсы ҡануны бер яҡтан алғанды икенсеһе менән тулыландыра һәм киреһенсә. Әҙәм балаһы ҡайһы ваҡыт һайлау алдына ҡуйыла. Ул яҙмыш төйөндәрен...\nИзгелек эшлә лә һыуға һал, балыҡ белер, балыҡ белмәһә, Халиҡ белер, тигәндәр. Халиҡ, тимәк, Хоҙай. Кешене ҡыуандырғанда уның өсөн рәхмәт йә яуап көтмәҫкә баштан уҡ үҙеңде әҙерләп ҡуйыу яҡшыраҡ. Ул күпселектә шулай эшләнә лә. Кешегә изгелек...\nМарт 2019 (11)Февраль 2019 (30)Январь 2019 (30)Декабрь 2018 (37)Ноябрь 2018 (27)Октябрь 2018 (31)


Рулетка ч - ҡыҙ менән танышып бөтә донъя буйынса\nРулетка ч — ҡыҙ менән танышып бөтә донъя буйынса\nРәхим итегеҙ яҡшы таныш булһа — итальян альтернатива chatroulette. Әгәр һеҙҙең күңеле теләгән, һөйләшеүҙәр, ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс интернет менән ҡыҙ, йәғни һеҙ кәрәк урында килә. Иң яҡшы инновациялы ҡорамалдар менән танышты тиҙ ярҙам тәҡдим тоташыу ябай файҙаланыу һәм функцияларын, улар һеҙ күңелле тәжрибә шыма һәм гарантиялана. Хатта церебраль һиңә кәрәк түгел, хәҙер уның өсөн бушлай ауыҙ — тигәнсе таба алмаған һәм шунда уҡ әңгәмәләште һеҙ беләһегеҙме, сөнки барыһына ла яҡшы таныштыр chatroulette баш тартыу оҡшай.\nэләкһә, һеҙ телисез, рәт-рәт дауам әммә сайтында табыр, ир-егеттәр туп-тулы. Ябай танышырға уникаль альтернатива тәҡдим итә иң яҡшы интернет-чат, был мөмкинлек бирә һезгә ҡыҙ менән генә аралаша, улар әле белмәй. Тиҫтә һәр сәғәтендә таныша алабыҙ, башҡа кешеләр менән, улар безне интернетта аноним ғына теркәлгән һәм аралашырға теләй. Беҙҙең инновацион тәжрибә функцияһында ҡулланыу өсөн еңел һәм күңелле, — тип тәҡдим итә алмай башҡа сайттар. Башҡа тәҡдимдәрҙе теркәү һәм наслаждайся тест белергә кәрәк беҙҙең өҫтөнлөк, беҙҙең һеҙ кем ч.\nрулетка менән аралашырға теләй\nОнота икән бөтә, тип, һеҙ, тип уйлап, танышырға тураһында интернетта белдем. Иң яҡшы яңылыҡ рулетка видео чат Таныштыра, уны ойоштора, улар тиҙ инергә тәҡдим итә, теркәү өсөн һеҙ башҡа онлайн режимында аралаша алабыҙ. Төймәһенә баҫһаң, шунда булыр һеҙҙең менән тоташтырылған һәм ҡыҙҙар, улар менән аралашыу, инновацион булырға ярҙам менән функцияларын, улар һеҙ яһаны тәжрибә онотолмаҫ. Һеҙ нисек файҙаланыу яҡшыраҡ буласаҡ впитываться тигәнсе таныша ғына башлаған, сөнки ҡушыла.\nвидео-ч нон-стоп реаль ваҡыт режимында\nВерсия башлай һәм бушлай пробный шунда уҡ ҡыҙ менән таныша башлай\n← Видеочинать - Ч-рулетка - әңгәмә Видео - видео чат ысынбарлыҡ\nИталия рейтингында иң яҡшы сайтында танышырға була →


Башҡортостанда бейеү фестивале үтәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда бейеү фестивале үтәсәк\n17:29, 19 января 2011 Йәмғиәт\nБыйыл Башҡортостанда ҙур бейеү фестивале үтәсәк, ул сәнғәттең был матур төрөн һөйөүселәрҙе берләштерәсәк. БР мәҙәниәт министры Асҡар Абдразаҡовтың һүҙҙәренә ҡарағанда, фестиваль яҡын айҙарҙа башланасаҡ. Ул республиканың бөтә райондарында бер үк ваҡытта башланасаҡ һәм 29 апрелдә, Халыҡ-ара бейеү көнөндә, Өфөлә тамамланасаҡ.\n— Беҙҙең маҡсат – сәнғәтте республикабыҙҙың иң алыҫ мөйөштәренә еткереү. Мәҙәниәт баш ҡалала ғына тупланырға тейеш түгел. БР Мәҙәниәт министрлығының бурысы — республикала берҙәм мәҙәниәт майҙансығы булдырыу, һәм бейеү фестивале уның яңы ҙур программаһы пилот проекттарының береһе булып тора, — тип билдәләне министр.


Материалы за Август 2009 года » Страница 3 » Архив газеты "Йәшлек"\nБатырҙың тыуған ерендә – милли көрәш турниры Яңылыҡтар » Спорт\nСалауат районы үҙәге Малаяҙҙа Х. Йосопов иҫтәлегенә милли көрәш буйынса асыҡ республика турниры үтте\nБР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министрлығының баш белгесе Р. Шәрипов БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры И. Илешевтың ҡотлау хатын уҡып ишеттергәндән һуң, район хакимиәте башлығы Ғ. Хәйретдинов, район Салауат Юлаев һәм Харис Йосопов кеүек батырҙарҙы үҫтергән, улар беҙҙең ғорурлыҡ, тип, турнирҙа ҡатнашыусыларға уңыштар теләне.\n– Табип әфәнде, шундай көслө ямғыр яуғанда һеҙҙе саҡыртҡаным өсөн ғәфү итегеҙ инде, – ти ханым.\n– Борсолмағыҙ, күрше йортта минең тағы ла бер пациентым бар. Шулай булғас, мин бер юлы ике ҡуянды үлтерәм...


Өфөнән Санкт-Петербургка тура рейс // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөнән Санкт-Петербургка тура рейс\n11:08, 17 июня 2010 Иҡтисад\nИюнь башынан алып Өфөнән пассажирҙар Санкт-Петербургка тура, поездан поезға күсеп йөрөмәйенсә, барып етеү мөмкинлеге алды.\nКуйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе матбуғат секретары хәбәр итеүенсә, «Өфө – Һамар – Санкт-Петербург» маршруты буйынса яңы купе вагоны тәғәйенләнде. Өфөнән Һамарға тиклем вагон 83-сө «Караганда – Мәскәү» транзит поезы менән бара. Һуңынан уны 107/108-се «Һамар» фирма поезына тағалар. Санкт-Петербургтан кире юлда Һамарҙан Өфөгә тиклем вагон 60-сы «Кисловодск – Новокузнецк» поезы менән килә.\nЙәйге миҙгелдә төньяҡ баш ҡалаға яңы вагон таҡ һанлы көндәрҙә 29 октябргә тиклем йөрөйәсәк. Шулай итеп, Башҡортостан халҡының үҙ мәҙәни, тарихи һәм архитектура ҡомартҡылары менән Невалағы данлыҡлы ҡалаға мәшәҡәтһеҙ барып ҡайтыу мөмкинлеге барлыҡҡа килде.


Республика Башлығы «Башнефть» компанияһының директорҙар советы составына инмәне // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспублика Башлығы «Башнефть» компанияһының директорҙар советы составына инмәне\n18:02, 16 ноября 2016 Иҡтисад\nРеспублика Башлығы «Башнефть» компанияһының директорҙар советы составына инмәне Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nӨФӨ, 2016 йыл, 16 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Башнефть» компанияһының директорҙар советы составына инмәне. Сәбәбе — ғәмәлдәге ҡануниәткә ярашлы, ул бер үк ваҡытта акционер йәмғиәттәренең идара итеү органдарында ҡатнаша һәм республика Башлығы вазифаһын алып бара алмай.\nАлдағы айҙарҙа төбәк ҡануниәтенә үҙгәрештәр индереү күҙаллана, тип аңлатма бирҙеләр республика Башлығының матбуғат хеҙмәтендә. Бынан һуң «Роснефть» компанияһының Баш башҡарма директоры Игорь Сечиндың Рөстәм Хәмитовҡа «Башнефть» нефть компанияһының яңыртылған директорҙар советы составына инеү тураһындағы тәҡдимен ҡабаттан ҡарарға һәм был ҡарарҙы 2017 йылдың йәйендә акционерҙарҙың йыллыҡ йыйылышында раҫларға мөмкин буласаҡ.\nУға тиклем Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәновты һәм республиканың ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры Евгений Гурьевты «Башнефть» нефть компанияһының директорҙар советы составына индерергә тәҡдим ителде.\nОктябрь уртаһында «Роснефть» компанияһы «Башнефть» акцияларының дәүләт пакетын яҡынса 330 миллиард һумға һатып алды. Хәҙер «Роснефть» Башҡортостан нефть компанияһы акцияларының 60,16 процентына (устав капиталының 50,08 проценты) эйә. Ябай акцияларҙың 25,79 проценты (устав капиталының 25 проценты) Башҡортостан Хөкүмәте ҡарамағында.


Минең гүзәл динем | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Пдф (pdf) китаптар > Минең гүзәл динем\n« Пәйғәмбәребеҙ ﷺ зекер тураһында\nДинебеҙҙә исемдәрҙең әһәмиәте »\nАйгөлдөң карауаты тәҙрә янында тора. Көн дауамында ул үтеп йөрөүселәрҙе күҙәтә, китап уҡый, ата-әсәһе менән һөйләшә, ләкин уға күңелһеҙ. Ашағыһы ла килмәй, әхирәттәрен һағына. Шул көндө Айгөлдөң уҡытыусыһы хәлен белергә килде. Бындай көтөлмәгән хәлгә Айгөл бик ҡыуанды. Уҡытыусыһы, уның маңлайынан үбеп, эргәһенә ултырҙы ла хәлен һорашты. Айгөл тәмһеҙ дарыуҙарҙы эсеп, урында ғына ятыуҙың бөтөнләй оҡшамауын, тиҙерәк һауығыуына өмөтләнеүен белдерҙе.\nУҡытыусы, ҡыҙҙың башынан һыйпап, сабырлыҡ теләне. Айгөл уйға батты, сөнки уҡытыусы кәңәше уға бигүк оҡшаманы.\n- Ниңә Аллаһ сирҙәрҙе барлыҡҡа килтергән һуң? — тине ул.\n- Сәләмәтлегеңдең ҡәҙерен белеп, сабыр һәм рәхмәтле булыр өсөн, — тине уҡытыусы йылмайып.\nНисек инде? — Айгөл аңламаны.\n- Айгөл, гүзәлкәйем Айгөл, беҙҙең менән булған хәл-ваҡиғалар беҙҙе нимәгәлер өйрәтер өсөн ул. Сир сәләмәтлегебеҙҙең ҡәҙерен белер өсөн кәрәк. Аслыҡ — аҙыҡ, һыуһау һыу ҡәҙерен белергә өйрәтә. Шуны башыңдан үткәрмәйенсә, уларҙың баһаһын, нимәгә эйә икәнеңде аңламаясаҡһың.\n- Һеҙ хаҡлы, уҡытыусым, — тип ризалашырға мәжбүр булды Айгөл, мин, сирләп киткәс кенә, һаулыҡтың ҡәҙерен белдем.\n- Афарин, Айгөл, — тине уҡытыусы, ниндәй байлыҡҡа эйә булғаныбыҙҙы белмәйенсә, ысынлап тороп шуларҙы Бар ҡылыусыға рәхмәтле була алмайбыҙ. Был хәлдән һуң, һине сәләмәт бала итеп яралтҡан Аплаһҡа нығыраҡ рәхмәтле булырһың, тип уйлайым.\nУҡытыусыһының күҙҙәренә тура ҡарап:\n- Эйе, һеҙ хаҡлы, — тине Айгөл, — мин быны онотмаясаҡмын.\nАҙ ғына уйланып торғандан һуң, башына йәнә бер уй килде һәм ул һорау биреүҙән тыйыла алманы:\n- Уҡытыусым, — тине ул, — улай булғас, байҙар Аллаһҡа нығыраҡ рәхмәтле булырға тейешме?\n- Уйлап ҡара әле, — тине уҡытыусы, — кемдер берәү һуҡыр, әммә бай булһа, яҡты донъяны күрер өсөн, бөтөн байлығын бирергә риза булмаҫ инеме? Йәки һаңғырау булһа, был донъяның барлыҡ тауыштарын ишетер өсөн, бөтә аҡсаларын сарыф итмәҫ инеме?\n- Шулай булғас, күҙҙәре күргән, ҡолаҡтары ишеткән, аяҡтары йөрөгән һәр кеше бик бай, тәү сиратта ул — фекерләр өсөн зиһене булған кеше.\n- Тимәк, мин бик бай, — тине Айгөл.\n- Эйе, — тине уҡытыусы, — һин бик бай, шуға күрә Аллаһҡа бөткөһөҙ рәхмәтле булырға тейешһең.\n- Мин бүтән зарланмаясаҡмын, уҡытыусым, Аплаһтың рәхмәтле ҡоло булырмын, — тип вәғәҙә бирҙе Айгөл. Уҡытыусы, ҡыҙҙың бәләкәй ҡулдарынан тотоп, маңлайынан үпте.\n- һауығып кит, Айгөл, мин Аллаһтан һине тиҙерәк һауыҡтырыуын үтенермен, — тине уҡытыусы хушлашҡанда...\nКитапты тулыһынса уҡығыҙ:\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 03.10.2019 в 00:15, и размещена в категории Пдф (pdf) китаптар. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.