Рәмзиә Бикәнәсова - Журнал Агидель\nИман иле – Мәккә бишегенә асып индем донъя ишеген...\nБисмилләһир-рәхмәниир-рәхиим! Рәсәйҙең хажға барыуҙы үҫтереүгә ярҙам күрһәтеүсе хәйриә фонды аша беҙҙең төркөм, 2011 йылда тур операторҙарҙан алданып, хаж сәфәренә бара алмаған мосолмандар, 2012 йылдың 19 октябрендә Ислам диненең бишенсе әрҡанын үтәү өсөн сәфәргә юлландыҡ. Аллаһы Тәғәлә Ҡөрьәндә шулай тигән: “…Кешеләрҙең Аллаһ алдында булған бурыстарына хаж ҡылыу керә, әгәр улар быны үтәй алырлыҡ булһалар” (“Ғимран”сүрәһе, 97).\nХаж мөмкинлеге булған, бәлиғ һәм һау-сәләмәт кешеләргә фарыз. Ибраһим һәм Исмәғил пәйғәмбәрҙәр тарафынан тергеҙелеп, улар, башҡа пәйғәмбәрҙәр һәм сәхәбәләр ғибәҙәт ҡылған урын булғанға күрә, Ҡәғбәтулла мөбәрәк бер ғибәҙәтхана иҫәпләнә. Шуның өсөн дә Аллаһы Тәғәлә беҙгә шул ғибәҙәтхананы зыярат ҡылырға ҡушҡан. Быны атҡара алған кешеләргә ҙур әжер һәм сауаптар вәғәҙә иткән. Ғалимдарҙың һүҙҙәренә нигеҙләнеп, хаж Һижриҙең алтынсы йылында фарыз булған, шул нигеҙҙән Аллаһы Тәғәлә аят иңдергән: “Аллаһ ризалығына өмөт менән хаж һәм үмрәне иң камил рәүештә үтәгеҙ” (Баҡара сүрәһе, 196-cы аят).\nБилдәле бер ғибәҙәттәрҙе ҡылыу ниәте менән Сауд Ғәрәбстанындағы Мәккә ҡалаһына сәфәр, “Тауаф” (Ҡәғбә тирәләй әйләнеү), “Сәғи” (Әс-Сафа һәм Әл-Мәрүә тауҙары араһында йүгереү), Арафат майҙанында булыу хажға барыу иҫәпләнә. Пәйғәмбәребеҙ, Аллаһының сәләме һәм салауаты булһын Уға, хаждың Ислам диненең бишенсе әрҡаны икәнен аңлатып, ошоларҙы әйткән: “Ислам дине биш әрҡанға нигеҙләнгән: Аллаһтан башҡа ғибәҙәт ҡылырлыҡ бер ниндәй илаһи зат юҡлығына, Мөхәммәт Уның илсеһе икәненә шәһәҙәт ҡылыу, намаҙ уҡыу, зәҡәт биреү, хаж ҡылыу һәм Рамаҙан айында ураҙа тотоу”.\nБеҙ – Рәсәйҙә динһеҙлек хөкөм һөргән осорҙа донъяға килеп, ғүмеребеҙҙең ярайһы өлөшөн Советтар дәүерендә үткәргән быуын. Бигерәк тә “бәләкәй халыҡтар”ҙың зыялылары күпләп юҡ ителгән 1937 йылда ауылдарҙа мәсеттәр емертелеп, муллалар атылып, динде тар-мар итергә тырышыуҙарына ҡарамаҫтан, беҙҙең бәләкәй генә боронғо Усман (Ҡаҙморон) ауылында уҙған быуаттың 70-се йылдары урталарына тиклем, мәсет булмаһа ла, уҡымышлы мулла – Аҫылгәрәй бабай Әхмәтов иҫән ине. Уның Ураҙа, Ҡорбан байрамдары алдынан ауылдағы һәр йортҡа инеп, Ҡөрьән аяттарын уҡып йөрөүен ауылдаштар әле булһа хөрмәт менән иҫкә ала. Иҫемдә, 60-сы йылдарҙың ҡояшлы иртәһендә, ниндәйҙер дини байрам алдынан, Аҫылгәрәй олатай беҙгә килеп инде. Өлкәндәр өйҙә юҡ, иҙәндәр тап-таҙа итеп ҡырып йыуылған, урындыҡта йыуып киптерелгән, әле таҫлап төрөлмәгән кер өйөмө ята. Бабай уларҙы ипләп кенә этәреп, ҡиблаға ҡарай йәтешләп ултырҙы ла: “Балалар, һеҙ тик кенә ултырып тороғоҙ, мин Ҡөрьән уҡып алам”, – тип бәләкәй генә дүрт баланы йөҙҙәребеҙҙе ҡиблаға ҡаратып теҙеп ултыртып ҡуйҙы. Ул доғаларын тамамлап, бергәләп “әппәр” итеп ҡуйғас, мин, балаларҙың иң ҙурыһы булараҡ, бабайға өсмө-бишме тин тимер аҡса бирәм хәйергә. Тағы ла бергәләп “әппәр” итәбеҙ. Шулай бәләкәй саҡтан күңелдә уйылып ҡалған изге Ҡөрьән доғалары, матур дини йолалар ғүмеребеҙ буйына күңел түрендә һаҡланып, изге аманат булып беҙҙе оҙата килә. Заманында сәйәси золомға дусар ителеп, Аҡ диңгеҙ каналын төҙөгән Аҫылгәрәй мулла бабайыбыҙҙың йәне йәннәтте биҙәйҙер, тип уйлайым.\nҺәр кешенең тормош нигеҙендә ғаиләһенән, үҙен уратып алған мөхитенән алынған тәрбиә ята. Биш бала тәрбиәләп үҫтергән, һуғыш ветераны атайым Исламғәли һәм әсәйем Миңнисаның: “Балаҡайым, кейемең урыҫ булһа ла, күңелең дөрөҫ булһын,” – тигән һүҙҙәре ҡолағыбыҙҙа бөгөн дә яңғырап тора. Беҙ был һүҙҙәрҙең мәғәнәһенә йәшәй-йәшәй төшөнәбеҙ. Әйткәндәй, атайым берәй нәмә тураһында аңлатһа: “Төшөндөңмө?”– тип һорай торғайны. Ә үҙебеҙҙең нәҫелдә 1937 йылда атылған мулла бабайыбыҙ тураһында беҙ бәләкәй саҡта бик һөйләп барманылар. Ләкин уның тураһында миңә урта мәктәпте тамамлап, юғары уҡыу йортона ингән саҡта, Совет власы һағында “уяу” торған ҡайһы бер ауылдаштар тиҙ белгертте. Улар КПСС Өлкә комитетына: «...мулла нәҫеленән булған Рәмзиә Бикәнәсованы ни эшләп юғары уҡыу йортона алдығыҙ?” – тип ялыу яҙып ебәрҙеләр. Ул бабайҙарҙың йәндәре йәннәттә булһын, балаларының балаларына ла юғары белемдәр алып, мул, матур тормошта үҙ урындарын табып, әйләнә-тирәһендәгеләргә игелекле кешеләр булып ғүмер итеүҙәрен теләйем. Ошо ялыуҙан һуң мин мулла бабайым Муллағәли Ғәйнулла (1864 – 1937) улы Бикәнәсовтың яҙмышы менән нығыраҡ ҡыҙыҡһына башланым. Төрлө архивтарҙа ҡаҙыныуҙар, бабайыбыҙ яҙмышы тураһында ғына түгел, шул осорҙа Ауырғазы районынан ҡулға алып юҡ ителгән башҡа дин әһелдәре, муллалар яҙмышы тураһында ла ҡайһы бер мәғлүмәттәрҙе асыҡларға насип булды. Бына уларҙың исемдәре: Фәхретдин Миңлеғәзетдин улы Нәжметдинов, 1874 йылғы, Солтанморат ауылы муллаһы; Бәхтиәр Ғәбделнасир улы Әбдрәшитов, 1866 йылғы, Түбәнге Ҡарамалы ауылы муллаһы; Мөхәмәтғариф Мөхәмәтсафа улы Уразбахтин, 1863 йылғы, Батыр ауылы муллаһы; Ҡорбанғәли Сафа улы Насиров, 1884 йылғы, Мораҙым ауылынан; Исхаҡ Хафиз улы Шафиҡов, 1900 йылғы, Сәлих ауылынан; Хөсәйен Мөфтәхетдин улы Кәримов, 1870 йылғы, Талбазы ауылынан; Муллағәли Ғәйнулла улы Бикәнәсов, 1864 йылғы, Ҡаҙморон ауылынан. Мулла бабайыбыҙ 1937 йылдың 23 ноябрендә ҡулға алынып, 1937 йылдың 14 декабрендә Өфө төрмәһендә атыла. Уның менән бергә булған Исхаҡ Шафиҡов та атып үлтерелә. Әйткәндәй, ул күренекле яҙыусы Ғәзим Шафиҡовтың нәҫеленән. Палачтар үҙ эшенең оҫталары булған, ҡорбандарын ҡасан юҡ ителеүен сәғәт-минутына тиклем күрһәтеп яҙып барған. Был ҡот осҡос язаны атҡарыусының фамилияһы ла теркәп ҡуйылған.\nУҙған быуаттың 90-сы йылдарында, ниһайәт, Рәсәйҙә дин рөхсәт ителгәс, шәриғәт ҡанундарын төшөндөрөп, намаҙ уҡырға, тәжүид ҡағиҙәләрен аңлатып, Ҡөрьән уҡырға өйрәткән беренсе мөғәллимдәрем Рәҡип, Ҡасим, Тулҡын, Ғәббәс хәҙрәттәргә, уҡытыусыларым Флүрә, Наилә абыстайҙарға сикһеҙ рәхмәтлемен. Бәхеткә күрә, Башҡорт дәүләт университетында беҙгә дүрт йыл, ғәрәп графикаһына нигеҙләнгән иҫке төрки теленән башҡа, ғәрәп телен дә уҡытҡайнылар, Аллаһының рәхмәте менән, миңә Ҡөрьән уҡырға өйрәнеү еңел булды.\nШулай итеп, 2012 йылдың 19 октябрендә көндөҙгө сәғәт 1-гә беҙҙе Өфө аэропортына йыйҙылар. Документтарҙы барлап, төрлө инструктаждар үтеп, төнгө сәғәт ун икеләр тулғас ҡына, “Төрөк һауа юлдары” самолетына ултыртыу башланды. Иорданияның Акаба ҡалаһына илтәсәк самолет хеҙмәткәрҙәре баштарына яулыҡ ябынған мөләйем, тыйнаҡ стюардессалар булыуы хажға барыусыларҙы таң ҡалдырҙы. Биш сәғәттән һуң Акабаға килеп төшкәс, бөтә уңайлыҡтары булған “Мерседес-бенц” автобустарында, күп таможнялар үтеп, Мәккәгә йүнәлдек. Һәр туҡталышта йыуынып, тәһәрәт алырға, намаҙ уҡырға бөтөн уңайлыҡтар бар. “Юл ғазабы – гүр ғазабы” тигән әйтемдең дөрөҫлөгөн үҙ елкәбеҙҙә татып ҡарарға мәжбүр ителгән мәлдәр ҙә булғыланы. Ләкин беҙ уларҙы Аллаһының бөйөк һынауы икәнен һис кенә лә иҫебеҙҙән сығарманыҡ. Өфөнөң «Ғуфран» мәсетендә, әле 2011 йылда уҡ, беҙҙең төркөмдө уҡытып, хажға барырға әҙерләгән Тулҡын хәҙрәттең төплө белем биргәненә мең-мең рәхмәттәр уҡыным. Уға Аллаһы Тәғәләнең рәхмәте яуһын. Хәҙрәтебеҙ иҫкәрткәйне: “Мәккәгә барыу еңел түгел. Аллаһының рәхмәтенә ирешеү ҡыйынлыҡтар аша килә. Ниәттәрегеҙҙе дөрөҫләгеҙ. Саф ниәттәр менән генә йөрөргә кәрәк. Ибн Мәсғүд әйткән: “Мәккәнән башҡа ҡалаларҙа Аллаһы Тәғәлә яман ниәт өсөн кешене тиҙ язаламай. Ул ниәтен ғәмәлгә ашырмайынса. Ләкин Мәккәлә кеше яман уйҙар өсөн дә яза ала, ниәтен ғәмәлгә ашырмаһа ла.” Быға дәлил – Ҡөрьәндең “Хаж” сүрәһендәге 25-се аяты: “Ысынлап та, иман килтермәй, Алла юлынан тайпылған, Беҙҙе унда йәшәүселәргә лә һәм күсеп йөрөүселәргә лә халыҡтар өсөн уртаҡ итеп һалынған “Харам мәсет”тән ситләшкән, золом менән мөртәтлек ҡылырға уйлаған кешеләргә ғазаплы язаны Беҙ күрһәтербеҙ” (22:25).\n“Түҙемле булырға тырышығыҙ. Сәфәр – ул һынау. Сәфәр сыҡмай тороп, кешене белеп булмай,” – тип өйрәтте хәҙрәт һәм һүҙҙәрен һәр саҡ хәҙистәр менән дәлилләй торғайны. “Бер ваҡыт Үмәр Ибн Әл-Хаттаб, Аллаһ унан разый булһын, хәҙрәт янына бер мосолман килеп, икенсе берәүҙе маҡтай башлағас: “Һин уның менән сәфәрҙә булдыңмы?” – тип һорай. “Юҡ”, – тип яуаплай теге мосолман. “Кеше менән сәфәрҙә булмайынса, һин уны маҡтама,”– тигән уға хәҙрәти Үмәр.\nИзге сәфәргә юлланғанда үҙеңә юлдаштар һайлау ҙа сөннәт ғәмәлдәргә инә. Беҙ бүлмәлә, бер ғаилә кеүек, алты кеше йәшәнек. Икенсе тапҡыр хаж ҡылыусы Әминә һәм Флүрә абыстайҙарҙың тәжрибәләре беҙгә генә түгел, күрше-тирәләге хажиәләр өсөн дә файҙалы булды. Һөнәре буйынса табибә Флүсә хажиәнең дә ярҙам-шәфҡәте бөтәбеҙгә лә етте. Нәсимә һәм Рәзидә абыстайҙарҙың тормош тәжрибәләре лә минең өсөн бик фәһемле ине. Уларҙың барыһына ла Аллаһының рәхмәте яуһын! Алға китеп шуны әйтәйем: беҙ, алты хажиә, хаждан һуң да туғандарса аралашып, дини байрамдарҙы Ҡөрьән табындарында бергәләшеп билдәләп йәшәйбеҙ.\nХаж ҡылыусы ниәтен һәр ваҡыт дөрөҫләй, ул уны ниндәйҙер донъя мәнфәғәте өсөн йәки маҡтау йәки хажи исемен йөрөтөү өсөн түгел, бәлки, Раббыһына яҡынайыр, Уның ризалығы өсөн генә ҡыла. Юлға сығыр алдынан васыятыңды, бурыстарыңды яҙып ҡалдырыу ҙа бик яҡшы эш һанала, ваҡытлыса алған кеше әйберҙәрен кире ҡайтарыу йәки ҡалдырып тороуға рөхсәт алыу, сөнки йәшәү һәм үлем Бөйөк Раббыбыҙ ҡулында бит. Шулай уҡ үткән гонаһтарыңа үкенеп тәүбә итеү һәм уларҙы бүтән ҡабатламауҙа ныҡлы ниәтләү, берәйһенең хаҡһыҙға мал-мөлкәтен үҙләштергән булһаң, уны хужаһына ҡайтарыу. Ғөмүмән, кешеләрҙе бәхилләтеп, үҙеңде шулай киләсәк ҙур әжер-сауаплы юлға әҙерләйһең.\nХаж йәки үмрә ҡылғанда иң беренсе мөһим эш ихрамдан башлана. Ихрам – ул хаж ғәмәлдәренә кергәндәге ниәт, үмрә ҡылырға теләгән кеше йылдың теләһә ниндәй айында ниәтләй ала, әммә хаж ҡылыусы фәҡәт ҡайһы бер көндәрҙә генә ниәтләй ала. Ул көндәр: Шәүәл айы, Зөлҡәғиҙә айы һәм Зөлхизә айының беренсе ун көнө. Хажға йәки үмрәгә ниәтләнеп кереү өсөн махсус урындары бар. Ул миҡат тип атала. Пәйғәмбәребеҙ, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, ихрам хәленә керә торған биш урынды билдәләп ҡуйҙы, хажи шул “миҡат” урындарынан ғына ихрам хәленә керә ала. Бына ул биш “миҡат”: Зөлхүләйфә, Әл-джүхфә, Карн Әл-мәнәзил, Йәләмләм, Зәтү ғирҡ. Пәйғәмбәребеҙ, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, әйткән: “Был миҡаттар ошо ерҙәрҙә йәшәгән кешеләр һәм шулай уҡ миҡат тирәһенән хаж йәки үмрә үтәйем тип үтеп барыусылар өсөн урын” (Бохари һәм Мөслим хәҙис йыйынтыҡтарында). Хажиҙарға миҡатты ихрам хәленә кермәйенсә үтеп китеү тыйыла. Белә тороп үтеп китә икән, уға кире барып ихрамға керергә кәрәк буласаҡ. Шулай эшләмәһә, Мәккәлә булған ваҡытта бер һарыҡ салып, уны фәҡирҙәргә таратыу мәжбүри буласаҡ.\nБеҙ Мәккәнән 410 саҡрымда, Мәҙинә ҡалаһынан йыраҡ түгел, Зөлхүләйфә тигән ерҙә туҡтап, йыуынып, ихрам кейемдәрен кейгәс, ошо минуттарҙа ҙур ихласлыҡ менән үлемде лә иҫкә алып, ике рәҡәғәт нәфел намаҙҙарын уҡығас: “Аллаһүммә инни үридүл-хәжжә фәйәссирһү ли үә тәҡаббәлһү минни”,– тип Хажға ниәт ҡылдыҡ. Мәғәнәһе: Йә Рабби, мин хаж ҡылырға ниәт иттем; инде Һин уны миңә еңел ҡыл һәм уны минән ҡабул ит”. Ниәт ҡылғандан һуң ошо тәлбиәне уҡыныҡ: “Ләббәйкәл-лааһүммә ләббәйк, ләббәйкә ләә шәриикә ләкә ләббәйк, иннәл-хәмдә үән-ниғмәтә ләкә үәл-мүлкә, ләә шәриикә ләк!” Мәғәнәһе: ”Бына мин Һинең ҡаршыңда, Йә Аллаһ! Бына мин Һинең ҡаршыңда! Бына мин Һинең ҡаршыңда, юҡ Һиңә тиңдәшлек, бына мин Һинең ҡаршыңда! Бөтөн маҡтау Һиңә бөтөн ниғмәт һәм хужалыҡ Һиндә, юҡ Һиңә бер ниндәй тиңдәшлек!” Был тәлбиәне артабан ысын күңелдән, йөрәгең, йәнең-тәнең менән йыш ҡына, һәр саҡ өсәр тапҡыр әйтергә кәрәк. Ирҙәр ҡысҡырып, ә ҡатын-ҡыҙҙар тауышын күтәрмәй генә әйтә.\nНиәт ҡылып, ошо тәлбиәне уҡығандан һуң, беҙ, хажиҙар, “ихрам”лы тип атала башланыҡ. Ихрам хәлендәге хажиға ҡайһы бер ярамаған ғәмәлдәр бар: сәс, тырнаҡ киҫеү. Әгәр хажи, ихрам хәлендә була тороп, онотоп, белмәйенсә киҫһә йәки яңылыш тырнағы һынып төшһә, уға гонаһ юҡ. Хажиға барлыҡ хушбуй-еҫле майҙарҙы кейемендә, тәнендә ҡулланыуҙан тыйылырға кәрәк. Һәр бер мосолманға – ирме, ҡатынмы, ихрам хәлендәме, юҡмы – берәүгә лә Мәккәлә һунар менән шөғөлләнергә һәм был эштә ярҙамлашырға ярамай. Шулай уҡ һәр бер мосолманға – ирме, ҡатынмы, ихрам хәлендәме, юҡмы – берәүгә лә Мәккәлә ағас йәки йәшеллекте өҙөргә, һындырырға ярамай, әммә кешеләрҙең үҙҙәре ултыртҡандары был хөкөмгә инмәй. Шулай уҡ, һәр бер мосолманға – ирме, ҡатынмы, ихрам хәлендәме – юҡмы, берәүгә лә Мәккәлә берәйһенең юғалтҡан йәки төшөрөп ҡалдырған байлығын алырға ярамай, ләкин юғалған әйберҙе хужаһына ҡайтарыр өсөн алыу зыян итмәҫ. Ихрам хәлендә булған хажиға өйләнеү, танышыу, өйләндереү, таныштырыу, бигерәк тә ир менән ҡатын араһындағы яҡынлыҡ мөнәсәбәттәре тыйыла. Ихрам хәлендә булған ир кешегә башына кейеү тыйыла, әммә онотолоп йәки белмәйенсә кейеп ҡуйһа, иҫкә төшөрөү менән һалһа, уға гонаһ булмаҫ. Ихрам хәлендә булған ир кешегә кеше ҡиәфәтендә тегелгән кейемдәр (күлдәк, салбар һ.б.) һәм ябыҡ, арты ябыҡ аяҡ кейемдәрен кейеү тыйыла. Ҡатын-ҡыҙҙар өсөн махсус ихрам кейеме юҡ.\nӘ ихрам хәлендә хажиға ниҙәр рөхсәт ителә? Сәғәт, наушник кейеү, сандали кейеү, күҙлек кейеү, ҡайыш быуыу, зонтик ҡулланыу, ҡояштан ҡасып машина йәки башҡа берәй әйбер аҫтына инеү, яра өҫтөндәге бинтты һүтеү, яңынан урау рөхсәт ителә. Ихрам кейемен һалып йыуыу, башты, тәнде йыуыу һәм ошо ваҡытта сәс ҡойолһа, уға гонаһ булмаҫ.\nБеҙҙең төркөм автобустарға ултырырға сыҡҡанда, Зөлхүләйфәлә ҡойоп ямғыр яуып үткәйне. Был ямғыр беҙҙең Мәккәгә килеү менән һис кенә лә бәйләнмәгән. Аллаһы Тәғәләнең рәхмәте менән, беҙҙә ҡышын ҡар яуған кеүек, йылдың ошо миҙгелендә бында ямғырҙар яуа икән. Артабан төндә, ихрам хәлендә, юлыбыҙҙы Мәккәгә ҡарай дауам иттек. Юлдарҙа беҙҙәге кеүек тығындар юҡ, асфальт көҙгө һымыҡ ялтырап ята, хатта стаканға һалынған һыу ҙа сайпылмай. Туҡталыштарҙа хажиҙар автобустары янында бушлай күстәнәстәр, һуттар, зәм-зәм һыуҙары тарата. Улар бөтөн кешегә лә етә, хатта артып ҡала, ләкин тәүҙә ошо минуттарҙа беҙҙең ҡайһы берәүҙәребеҙҙә элекке Совет заманында сираттарҙа этешеп-төртөшөп әйбер өсөн тартҡылашҡандан ҡалған яман ғәҙәттәр уянған саҡтар ҙа була. Ояла белгәндәргә ғәрәптәр алдында уңайһыҙ, әлбиттә, ләкин әлеге теге “ҡара һаҡал”, ҡайҙа ғына барһаҡ та, һаман үҙебеҙ менән бергә…\nНиһайәт, алдыбыҙҙа – донъяның иң гүзәл ҡалаһы Мәккә! Ул тауҙар-таштар араһында урынлашҡан, шуға күрә ҡалаға килеп ингәнсе күренмәй. Мәккәгә барып инеүҙең дә әҙәбе һәм доғаһы бар. Бына ул: “Эй Раббым! Был Һинең изге һәм бәрәкәтле ҡалаң! Минең итемде, ҡанымды, тәнемде тамуҡ утына харам ҡыл һәм дә Ҡыямәт көнөндә үҙеңдең әүлиәләрең сафтарында ҡыл.” Тағы ла күп мәртәбә “ләббәйкә” уҡыла. Мәккәлә һөйөклө пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт, салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм, тыуған (571 йәки 570 йылдың 30 авгусы), йәшәгән. Бында уға вәхи килгән һәм Ҡөрьән иңә башлаған. Аллаһы Тәғәлә Ҡөрьәндә был ҡаланы ахрызаманға тиклем имен-аман һаҡлаясағын хәбәр итә.\nБарлыҡ уңайлыҡтары булған ҡунаҡханаға урынлашҡас, йыуынып, тәһәрәтләнеп, ике рәҡәғәт нәфел намаҙы уҡып, Ҡәғбәтуллаға, Әль-Харам Мәсетенә юлландыҡ. Меңәрләгән халыҡ диңгеҙе шул тарафҡа ағыла. Хәҙрәттәребеҙ беҙҙең төркөмдө сафтарға теҙеп, миллионлаған халыҡ араһында юғалып-нитеп ҡалһаң ни эшләргә икәнен тағы ла бер тапҡыр аңлатҡас, доғалар уҡый-уҡый, йәйәүләп беҙ ҙә ҡуҙғалабыҙ. Хаж көндәрендә Мәккәлә йәйәү йөрөйҙәр, сөнки халыҡ бик күп, юҡҡа ғына, буласаҡ мәхшәр көнөн күрһәтә бында Аллаһы Тәғәлә, тимәйҙәрҙер.\n“Әйҙә, үтегеҙ, Рәсәйҙән килгәндәр”, – тип бер кем дә һиңә юл күрһәтеп, юл биреп тормай унда. Аллаһы Тәғәлә ярҙамы менән, таҫыллығыңды ла ҡушып, әйләнә-тирәләге күршеләреңдең йөҙ-ҡиәфәтен, килеш-килбәтен иҫеңдә ҡалдырырға тырышып, ҡулыңдан килһә, өлкәнерәктәргә ярҙам ҡулы ла һуҙып, алға юрғалайһың. Етәксе хәҙрәттәрҙең кәңәш-күрһәтмәләренә үтә лә иғтибарлы булырға һәм мотлаҡ ҡолаҡ һалырға кәрәк, сөнки улар хажда тәү тапҡыр түгел, уларҙың күбеһе ғәрәп телен яҡшы белә һәм ғәрәптәр менән иркен аралаша. Арафатта йәки Мөздәлифәлә аҙашып ҡалып, хәҙрәттәр көс-хәл менән эҙләп алып ҡайтҡан кешеләр ҙә осрай, сөнки һәр кемдең үҙ холҡо, үҙ топографик хәтере.\nУң аяҡ менән, доғалар уҡый-уҡый, донъялағы иң ҙур мәсет – Әл-Харамға инәбеҙ…Нурға күмелеп ултырған Ҡәғбәтулланы тәүге күреү менән, уға күҙең төшкәс тә, доға уҡыйһың. Был мәсеттең гүзәллеген тасуирларға, Аллаһының бөйөк ниғмәтен үҙ күҙҙәрең менән күреүҙән йөрәктәрҙәге кисерештәрҙе уҡыусыға еткерергә һүҙҙәр етмәй, бәлки, Аллаһы Тәғәлә һәм уның ҡоло араһында ошо минуттарҙа тыуған нескә бәйләнештәрҙе матур һүҙҙәргә төрөп, ҡағыҙға төшөрөүҙең кәрәге лә юҡтыр, был юлдарҙы уҡырға насип булғандарға: Аллаһы Тәғәлә Һеҙҙәргә лә Мәккәгә барып, хаж ҡылырға юлдар асһын, тип теләктәр теләйһем генә килә.\nАллаһы Тәғәлә Ҡөрьәндә 15 урында Мәккәнең был Мәсетен Изге Мәсет тип иҫкә ала. Иннә әүүәлә бәйтиү-уудыиғә линнәәси ләлләҙии бибәккәтә мүбәәрәкәү-үә һүдәл-лилғәәләмиин”. Мәғәнәһе: “Ысынлап та, кеше өсөн Мәккәлә һалынған беренсе йорт –мөбәрәк, ул ғаләмгә юл күрһәтә” (Баҡара сүрәһе, 96-сы аят).\n“Әйт: “Миңә Ул изге иткән ошо ҡаланың (Мәккәнең) Раббыһына ғибәҙәт ҡылырға ҡушылды. Бөтә нәмә – Уның ҡулында. Миңә мосолман булып, Ҡөрьән уҡырға ҡушылды,”– тиең. Хаҡ юлдан барған кеше үҙе өсөн бара, ә аҙашҡан кешегә әйт: ”Мин өгөтләүсе-киҫәтеүсе генә бит,”– тиең. ”(Ән-Нәмл сүрәһе, 91-92-се аяттар). Ошо факттар – мосолмандарға Аллаһының был изге йортон хөрмәтләргә тейешлеген иҫбатлаусы дәлил. Ибраһим пәйғәмбәргә һәм уның улы Исмәғилгә Аллаһы Тәғәлә Әҙәм ғәләйһиссәләм төҙөгән был йортто тергеҙергә бойора. Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт (салаллаһу ғәләйһи үәссәлләм) һәм беренсе хәлиф Әбү Бәкер Әс-Сиддиҡ, Аллаһ унан разый булһын, заманында был йорт үҙгәреш кисермәгән. Бары тик икенсе хәлиф Үмәр Ибн Әл-Хаттаб, Аллаһ унан разый булһын, ваҡытында, башҡа халыҡтар ҙа Ислам юлына баҫа башлағас, изге Мәсетте киңәйтеү талап ителә. Хәлиф мәсет тирәһендәге йорттарҙы һатып алып емертә лә, мәсет алдындағы майҙанды киңәйтеп, яңы стеналар төҙөтөп, унда шәмдәр ҡуйырға бойора, ҡапҡалар эшләтә. Унан һуң килгән хәлифтәр, батшалар һәм әмирҙәр ҙә Аллаһ Йортона ҙур иғтибар бирә.\nӘл-Харам мәсетен быуаттар дауамында үҙгәртеп ҡороуҙар ошо тәртиптә атҡарыла:\n1. Үмәр Ибн Әл-Хаттаб, Аллаһ унан разый булһын, ваҡытында киңәйтеү (17 Һижри), (639 й.).\n2. Усман Ибн Аффан, Аллаһ унан разый булһын, ваҡытында беренсе тапҡыр Мәсеттең түбәһен ябалар (26 Һижри), (648 й.).\n3. 66 Һижриҙә Абдаллаһ Бин Әл-Зөбәйер тарафынан үҙгәрештәр индерелә. Ул 65 Һижриҙа Ҡәғбәтулланың конструкцияһын яңырта (685 й.).\n4. 91 Һижриҙә (709 й.), Әл-Вәлид Бин Әбдел Малик хакимлыҡ иткән осорҙа, Изге Мәсет бинаһын киңәйтеп, яңынан төҙөйҙәр. Мысырҙан һәм Сириянан мәрмәр колонналар килтерелә. Әл-Вәлид Мәсеттә колонналар ҡуйыусы беренсе хәлиф була.\n5. 139 Һижриҙә (755 й.), Әбү Йәғәфәр Әл-Мансур тарафынан Мәсет тағы ла ҙурайтыла, яңы ябыҡ галереялар төҙөлә, Мәсеттең стеналары орнаменттар менән биҙәлә.\n6. 160 Һижриҙә (777 й.) хаж ҡылғанда Хәлиф Әл-Мәһди ғибәҙәт ҡылыусылар өсөн Мәсеттең бәләкәй икәненә иғтибар итә һәм уны төньяҡ һәм көньяҡ тарафтарынан киңәйтергә фарман бирә. Төҙөлөш эштәре тамамланғас, Ҡәғбәтулла Мәсеттең көньяғына күскәнлеге беленә. 164 Һижриҙә хаж ҡылған ваҡытта Әл-Мәһди быға иғтибар итеп, Ҡәғбәтулла уртала булһын өсөн Мәсеттең майҙанын көньяҡтан да киңәйтергә бойора. Атаһы башлаған эште улы Муса Әл-Һаҙый 167 Һижриҙә тамамлап ҡуя.\n7. 284 Һижриҙә (797 й.), Аббасидтар хәлифе Әл-Мөтадид Изге Мәсеттә тулыһынса реставрация яһата. Мәсеткә инеү өсөн яңы “Ҡунаҡ ҡапҡалары” эшләнә.\n8. 306 Һижриҙә (918 й.) Аббасидтар хәлифе Әл-Мөҡтәдир Мәсетте ҙурайтыу эштәрен яңынан башлай. Инеү өсөн тағы ла бер ҡапҡа – “Ибраһим ҡапҡаһы”н төҙөтә. Ошонан һуң Мәсеттең дөйөм планы оҙаҡ йылдар үҙгәрешһеҙ һаҡлана. Хәлифтар һәм Солтандар уны биҙәү һәм реставрациялау менән генә шөғөлләнә. Ләкин 604 Һижри йылында Мәсеттең бер өлөшө янғындан зыян күрә. Уттың таралыуына сил ташҡыны ҡамасаулау ғына тулыһынса юҡ ителеүҙән ҡотҡара. Мысыр Башлығы Ибн Барғуҡ Солтан янғындан зыян күргән Мәсетте тергеҙергә бойора, һәм ул тиҙ тормошҡа ашырыла.\n9. 979 Һижри йылында (1571 й.) Осман солтаны Сәлим Мәсеттең стеналарында ярыҡтар барлыҡҡа килеүен ишетеп, уларҙы яңынан һалырға бойороҡ бирә. Был эште бик сифатлы итеп башҡарып сығалар. Осман архитектураһы стиленә яраҡлаштырап, көмбәҙ формаһында яңы түшәмдәр эшләнә.\nСолтан Сәлим вафат булғандан һуң, уның улы Солтан Морат етәкселегендә 984 Һижри йылында эш тамамлана. Аббасидтар Хәлифе Әл-Мөтадид Мәсетте киңәйткәндән һуң, 1069 йыл буйына уның майҙаны үҙгәрешһеҙ ҡала.\n1368 Һижри йылында Сауд Ғәрәбстаны Батшаһы Әбдел Азиз Ибн Абдрахман Ас-Сауд Ике Изге Мәсетте киңәйтеү, яңыртыу тураһында мосолмандарға хәбәр итә. Беренсе сиратта Мәҙинәләге Пәйғәмбәребеҙ Мәсетен яңыртыу тамамланғас, 1375 Һижри йылының Рабиғел-әүәл айының 4-се-көнөндә (1955) Мәккәләге Изге Мәсеттә эштәр башлана. Ваҡытты һаҡлау маҡсатынан, проектты эшләү һәм төҙөлөш бер ҡатарҙан алып барыла. Төҙөүселәр яңы галереяны хаж башланғансы төҙөп тапшырырға тырыша. Шул маҡсаттан сығып, төҙөлөштө ике яҡтан – көнсығыш һәм көньяҡтан алып барыу тураһында ҡарар ҡабул ителә. 1375 Һижриҙың 23 шәғбанында әҙерлек эштәре тамамланғас, яңы проекттың ташы һалына. Йыл аҙағына юл хәрәкәте төҙөлөш майҙанынан ситкә алынғас, яңы галереяны төҙөү башлана. Ниһайәт, хаж ҡылыусылар, мең йыл эсендә беренсе тапҡыр, Сафа һәм Мәрүә тауҙары араһында йәйәү йөрөүселәр һәм сауҙагәрҙәр менән бәрелешмәйенсә, ғибәҙәттәрен үтәргә мөмкинлек ала.\nЙылдан-йыл хаж ҡылыусыларҙың артыуын иҫәпкә алып, беренсе Сауд проектына ярашлы, галерея ике ҡатлы итеп төҙөлә. Уның оҙонлоғо – 394,5 метр, киңлеге – 20 метр. Беренсе ҡаттың бейеклеге – 12 метр икенсеһенеке 9 метр. Ул махсус барьер менән ике йәнәш коридорға бүленгән. Береһе – Сафа тауы яғына, икенсеһе – Мәрүәгә. Уртала ауырыуҙар һәм өлкән йәштәгеләр өсөн махсус үтеү юлы ла бар.


Сәскәләргә мөкиббән киткән онколог | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nСәскәләргә мөкиббән киткән онколог\n14 июля 2017 — 15:21 ГТРК «Башкортостан»\nӨфө ҡалаһы Нижегородка биҫтәһендә йәшәүсе Гөлнур Ниғмәнова хаҡында шулай тиҙәр. Сәскә ҡарап ул рухи ләззәт кенә түгел, ә күңел дауаһы ла ала. Гөлнур ханым сәскә үҫтереү менән ныҡлап ун биш йыл элек шөғөлләнә башлай. Атай-әсәйемдең шөғөлөн дауам итәм, улар ҙа сәскәләргә ғашиҡ кешеләр ине, ти республикаға билдәле онколог. Көндә тиерлек кеше ҡайғыһы менән осрашҡан ҡатын ауыр эштән ҡайтҡас бар тирә йүнгә йәм биреп ултырған сәскәләрҙе тәрбиәләүҙән күңел тыныслығы таба.Рауза, лилиә, георгин, петуния, ҡәнәфер, сальвия, портулак… – баҡсалағы сәскәләрҙе һанап бөтөрөрлөк тә түгел. Айырыуса беҙҙең яҡтарҙа һирәк осраған, „мыжыҡ„ гөлдәр рәтенә ингән гортензия баҡсаға бер йәм өҫтәп ултыра. Баҡсала 200 яҡын сәскә төрө, уларҙың 50 – һе сит илдән алып ҡайтылған. …. Гөлдәрҙе дөрөҫ тәрбиәләүҙән тыш, улар менән «уртаҡ тел» таба белеү ҙә мөһим, ти Гөлнур ханым.Сәскә ғүмере бик ҡыҫҡа. Әммә ошо ваҡыт арауығында ла улар тормоштоң һәр минутының ҡәҙерен белергә, илһам алырға көс биргәндәй. Яман шеш менән ауырығандарға йәшәүгә өмөт уятырға ла ярҙам итә сәскәләр Гөлнур ханымға.


Республиканан Силәбе өлкәһенә электричка йөрөйәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспубликанан Силәбе өлкәһенә электричка йөрөйәсәк\n17:30, 12 августа 2016 Иҡтисад\nРеспубликанан Силәбе өлкәһенә электричка йөрөйәсәк Фото: Олег Яровиков\n18 августан республиканан Силәбе өлкәһенә көн һайын электричка йөрөй башлаясаҡ. Башҡортостан ҡала яны пассажирҙар компанияһы Дим — Аша — Кропачёво һәм кире йүнәлештә маршрут билдәләне. Димдән поезд киске 7-се 13 минутта ҡуҙғала һәм Силәбе станцияһына 10 тула 19 минуттан (урындағы ваҡыт) килеп етә. Кропачево станцияһынан поезд иртәнге 8 тула 7 минуттан ҡуҙғала, Димгә 12-се 29 минутта килеп етә.\nПоездар дүрт вагондан тора, пассажирҙар күбәйгән осраҡта вагондар өҫтәләсәк, тип хәбәр иттеләр компанияла.\nТеги: тимер юлы,пассажирҙар ташыу


Борон-борон заманда бер батша йәшәгән. Уның Олтан-Солтан атлы өлкән вәзире булған. Был вәзир батшаға күп йылдар буйы тоғро хеҙмәт иткән. Ҡатыны ғына булмаған уның.\nБерҙән-бер көндө ул батшаға:\n— Бадишам, бик күп хеҙмәт иттем, килешмәгән ерем булһа, кисерерһең, йәшем үтеп бара, рөхсәт итһәң, мин өйләнер инем, — ти.\nБатша риза була. Юллыҡ аҙығын алып, һәйбәт толпарға атланып, вәзир сығып китте, ти, бер заман кәләш эҙләп. Күпмелер юл киткәс, аты, телгә килеп:\n— Хәҙер беҙ бер ҡалаға барып етербеҙ. Рөхсәт алып, батша һарайына керербеҙ. Ҡурҡма, ҡыйыу бул. һиңә өс күгәрсен күрһәтерҙәр. Шуларҙың иң насарын ал, һин эҙләгән кәләш шул булыр, — ти.\nБыл вәзир үҙе лә төҫкә бик матур ир-егет була. Батша уны ҡунаҡ итеп, алтын-көмөштән биҙәлгән бүлмәгә алып инә. Унда өс күгәрсен өҫтәл өҫтөндә уйнап йөрөй, ти. Батша шуларҙың береһен һайлап алырға ҡуша.— Миңә ошоһо ла ярар, — тип Олтан-Солтан күгәрсендәрдең иң өтөгөн һайлап ала. Алыу менән күгәрсен һылыу ҡыҙға әйләнә. Батшаның ул иң кесе ҡыҙы икән.\nНикахлап, ат еткән ерҙән ат менән, хат еткән ерҙән хат менән ҡунаҡтар саҡырып, туй үткәрәләр. Кейеү менән кәләштең ҡайтыр көндәре етә. Ҡайтырға әҙерләнгәндә ҡыҙ атаһына:\n— Миңә әсәнемдән ҡалған баҡыр ҡомғандан башҡа бер ни ҙә кәрәкмәй, — ти. Батпга риза була. Баҡыр ҡомғанды биреп, ҡыҙҙы кейәүе менән оҙатып ҡалалар.\nҠайтып етер алдынан кәләше:\n— Мин әсәнемдән ҡалған ошо ҡомған менән бынау йылғала ҡойонайымсы, — ти. Ире риза була.\nБыл ҡойоноп сыҡҡайны, төштә күрһәң, ҡурҡып ҡотоң осор-лоҡ, шул тиклем шөкәтһеҙ ҡатынға әйләнә. Быны күреп, вәзир атынан тәгәрәй яҙа. Ә ҡайтҡас инде быларҙы батша һарайына индермәйҙәр. Ни өсөн тиһәң, батша «Вәзир күҙ күрмәгән, ҡолаҡ ишетмәгән йәмһеҙ ҡатыны менән аяҡ баҫмаһын, ҡала осондағы берәй мунсаға керһен» тигән фарман биргән.\nШулай итеп, вәзир менән ҡатыны бер мунсала донъя көтә башлайҙар. Байтаҡ көндәр үтә. Ҡатын, баҡыр ҡомғаны менән ҡойоноп, элекке сибәр төҫөнә ҡайта.\nБатша бер ваҡыт, белмәксе булып, вәзире өйөнә килә. Килһә, батша күрә, Олтан-Солтандың ҡатыны иҫ китмәле сибәр, үҙе аҡыллы, ти. Батша хайран ҡала, вәзир ҡатынына бөтөнләй ғашиҡ була. Асҡан ишеген ябырлыҡ хәле лә ҡалмай, шулай ҡайтып китә. Ҡайтҡас, ярандарын йыйып кәңәш итә.\n— Хөрмәтле вәзирҙәрем, Олтан-Солтандың ҡатынын күреп ғашиҡ булдым. Үҙен үлтереп, ҡатынын алайым, — ти.\nШунда күпте күргән бер яран:\n— Үҙебеҙ йәшәгән изге ергә үҙ кешебеҙ ҡанын ағыҙмайыҡ. Фәлән-фәлән ерҙә өс арыҫлан бар икән. Олтан-Солтанға шул арыҫландарҙы һарайың янына тотоп килтерергә бойор. Шул юлда һәләк булыр ул, — ти.\nБатша, ошо кәңәште хуп күреп, Олтан-Солтанды саҡыртып ала ла арыҫландарҙы тотоп килтерергә ҡуша. Олтан-Солтан, ҡайғырып, ҡатыны янына ҡайта. Ҡатыйы:\n— Юҡҡа хәсрәтләнмә. Иртәгә юлға сығырһың, үҙең менән ошо уҡлауҙы алырһың. Урман шаулатып өс арыҫлан килер. Шул саҡ ошо уҡлау менән имән олонона өс тапҡыр һуғырһың, имән дүрткә ярылып, бер йәш егет сығыр. Ҡалғанын шул егет эшләр, — ти\nОлтан-Солтан урманға киткәс, ҡатыны янына батша килә. Батшаның килеүен күреп, ҡатын, еҙ ҡомғандан ҡойоноп, әҙәм ҡурҡырлыҡ ҡиәфәткә кереп ултыра. Батша ҡатынды күргәс тә, төкөрөнөп сығып китә. Шул дейеү пәрейе өсөн вәзиремде әрәм иттем, буғай, тип үкенгәндәй була.\nӘ был саҡ Олтан-Солтан, ҡара урманға етеп, бер ҡарт имәнтөбөндә ултырған була. Бына теге өс арыҫлан имәнгә ҡарай килә. Олтан-Солтандың уҡлау менән имән олонона өс тапҡыр һуғыуы була, бер батыр егет килеп сыға ла шунда уҡ арыҫландарҙы тотоп ала. Тотоп ала ла, морондарына сынйыр тағып, Олтан-Солтанға килтереп тоттора.\nОлтан-Солтан арыҫландарҙы алып ҡайтҡас, шунда уҡ батшаға хәбәр итәләр. Батша:\n— Әйҙә, йәшәй бирһендәр, — тип уларҙы борсомаҫҡа ҡуша.\nБер саҡ батша тағы ла вәзире өйөнә килә. Олтан-Солтандың ҡатыны тап тәү күргәнендәгесә һылыу, ти. Сибәр бисәне күреп тирҙәре сыға, тубыҡтары ҡалтырай, үлерҙәй ғашиҡ булып, асҡан ишеген дә яба алмай, ҡайтып, китә. Ярандарын йыйып, тағы ла ғашиҡ булыуын әйтә.\n— Олтан-Солтанды үлтерәйек! —ти. Баяғы яраны:\n— Олтан-Солтан яҡшы хеҙмәт итте, нисек беҙ уның үҙебеҙ баҫҡан ергә ҡанын ҡояйыҡ, ти! Фәлән батшалыҡта, ете тау тишегендә, ете һаҡсы һаҡлап, ете йоҙаҡ менән бикләнгән бер йортта бар икән үҙенән-үҙе уйнар бер моңло музыка ҡоралы. Шул музыка уйнаһа, кешеләр бөтөнләй хайран булып, ә ҡоштар һайрауынан туҡтап тыңлай икән. Шул музыка ҡоралын алып ҡайтырға ҡушайыҡ, — ти. — Ул шунда һәләк . булыр. Шунан һуң уның ҡатынын алырһығыҙ, — ти.\nБатша шул кәңәште хуп күрә. Олтан-Солтанды саҡыртып, уға шул музыка ҡоралын алып ҡайтырға бойора. Ҡатыны Олтан-Солтанға йәнә ни эшләргә кәрәген өйрәтә.\n— Бына һиңә бер йәймә, бер таяҡ, бына һиңә бер ус он,— ти. — Был ондо тау тишегенә барып еткәс һиберһең, шунан һаҡсылар йоҡлар. Таяғың менән йоҙаҡтарға һуҡһаң, ауыр ишектәр асыла барыр. Иң аҙаҡҡы бүлмәлә, алтын өҫтәл өҫтөндә шул үҙе уйнар музыка ҡоралы булыр. Ҡапҡасы асыҡ булыр, уны яп та, йәймәңде йәйеп, өҫтөнә үҙе уйнар музыканы ултырт, тирә-яғыңа ҡарамай, үҙең музыка өҫтөнә ултыр. Ултырғас, күҙеңде йом; асҡанда, үҙебеҙҙең мунсала булырһың,— ти.\nОлтан-Солтан, ҡатыны менән хушлашып, сығып китә. Ҡатыны, тағы ла әлеге ҡомғандан ҡойоноп, шөкәтһеҙ ҡиәфәткә керә.\nВәзир киткәс, батша йәнә уның ҡатыны янына килә, был юлы ул ҡара мунсала ултыра, ти. Батша, ҡатынды күреү менән, асҡан ишеген дә япмай, боролоп ҡайтып китә. Вәзиремде юҡҡа харап иттем, буғай, тип уйлана.\nӘ был ваҡыт Олтан-Солтан, ете тау аръяғына сығып, ете тау тишегенә барып етә. Барып еткәс, бер ус онон һибә — ете һаҡсы йоҡлап китә. Таяғы менән төртә бара, ишектәр асыла бара. Етенсе бүлмәлә, алтын өҫтәл өҫтөндә үҙе уйнар музыка ҡоралы тора, уның ҡапҡасын ябып, йәймә өҫтөнә һала. Шунан үҙе ултырып күҙен йомоуы була, йәймә осоп та китә. Олтан-Солтан күҙен асһа, үҙенең мунсаһына ҡайтып та төшкән. Ә ҡатыны элеккесә матур төҫө менән уны көтөп ултыра, ти.\nИртәгеһен таң алдынан, һандуғастар һайраған ваҡытта, шишмәләр сылтырап аҡҡанда, ҡатын музыка ҡоралын уйнатып ебәрә. Был моңдан һандуғастар һайрауҙан туҡтай, иҫкән елдәр ҙә тына; ишеткән бер кеше, тамам хайран ҡалып, донъяһын онота. Шундай йөрәккә ята торған моңло көй уйнай, ти, был күҙ күрмәгән, ҡолаҡ ишетмәгән ҡорал, әйтеп тә, көйләп тә аңлатырлыҡ түгел, ти.\nМоңло музыка тауышын батша үҙе лә ишетә. Ул Олтан-Солтанды саҡырырға ҡуша. Олтан-Солтан музыка ҡоралын да алып бара. Быны тыңлап, батша ултырған урынында иреп киткәндәй була, бөгөлөп төшә. Олтан-Солтан музыкаһын алып ҡайтып китә.\nБайтаҡ ваҡыт үтә, батшаның тағы теге ҡатынды күргеһе килә. Вәзирҙең хәлен белеү һылтауы менән уларға бара. Сибәр ҡатынын күреп, бөтөнләй һушһыҙ була, элекке ғишҡы шашынып китә. Ҡайта ла, ярандарын йыйып, кәңәш ҡора.\n— Хөрмәтле ярандарым, ирен үлтерегеҙ, ҡатынын килтерегеҙ, — ти. Күпте күргән, күпте белгән теге яраны:\n— Нисек беҙ батшаға тоғро хеҙмәт иткән кешенең ҡанын үҙебеҙ йәшәгән ергә ҡояйыҡ? Күрше батшалыҡта бер кескәй тимер ҡумта бар, тиҙәр. Шырпы ҡабы ҙурлығы ғына. Шуны алып ҡайтырға ҡушығыҙ. Алып ҡайта алмаҫ, һәләк булыр.\nБатша был кәңәшкә лә риза була. Вәзирҙе саҡырталар. Батша уға:\n— Хөрмәтле вәзирем, хеҙмәт иттең, хөрмәт иттең, аҙаҡҡы үтенесем бар. Күрше батшалыҡта бар икән кескәй генә бер тимер ҡумта. Серле ҡумта. Шуны алып ҡайт, — ти. Вәзир, ни эшләһен, риза булып, өйөнә ҡайтып китә. Тамам ҡайғыға то-шә был. Ҡатыны:\n— Ҡайғырма ул тиклем, кеше үтәй алмаҫ эш буламы ни! Ят та йоҡла, таң менән юлға сығырһың, — ти.\nИртәгеһен юлға сығыр алдынан ҡатыны Олтан-Солтанға:\n— Фәлән ергә еткәс, ҡара урман эсендә бер бәләкәй генә ой күрерһең. Шул өйгә яҡынлашҡан һайын арттан ел осортҡан, алдан арҡан менән тартҡан кеүек, алға ынтылырһың. Бына ошо һөңгөнө алға тоҫҡап бар. Ҡайҙа йыуынһаң да, ошо таҫтамалға ғына һөртөн, — ти.\nОлтан-Солтан сәфәр сығып китә. Бара торғас, ҡара урманға барып етә. Урманға ингәс, бер һуҡмаҡҡа төшә. Бер аҙ барғас, алыҫта бер ут күренә. Утҡа яҡынайған һайын, арттан ел ҡыуған, алдан арҡан менән тартҡан кеүек, алға атлыға, ти. Ҡатыны биргән һөңгөнө алға тоҫҡап бара. Бер әбей тыны менән тартып ултырған икән. һөңгө әбейҙең күкрәгенә барып төртөлә, әммә ҡаҙалмай. Бына шунан һуң инде әбей ОлтанСолтанды асыҡ сырай менән ҡаршы ала. Ашата, эсерә, йоҡ-ларға һала. Таң атҡас, ҡомған биреп, йыуынырға сығара. Йыуынып кереүенә таҫтамал тотоп тора, ти. Әммә Олтан-Солтан үҙ таҫтамалына һөртөнә. Әбей ул саҡ, таҫтамалды танып, ят ҡунаҡты бөтөнләй ҡосаҡлап ала.\n— Эй, балаҡайым, ниндәй яҙмыш менән бында килеп сыҡтың? — ти. — Минең фәлән батшалыҡта бер туған апайым бар ине. Уның ҡыҙына мин ошо таҫтамалды бүләк итеп биргәйнем, һин уның кеме булаһың? — тип һорай. Таҫтамал эйәһе ҡыҙҙың кейәүе булыуын әйтә. Уға ҡайһылай әйләнеүен, бында ниндәй йомош менән килеүен һөйләп бирә. Әбей уға ярҙам итергә тырышып ҡарай.\nБыл әбей ел батшаһы икән. Олтан-Солтанды, ел осортоп алып китмәһен тип, биленән ишек тотҡаһына бәйләп ҡуя ла, бөгөлә-һығыла тышҡа сығып, алтын йөҙөгө үтә һыҙғырып, елдәрҙе саҡыра. Бөтә урманды дер һелкетеп-тетрәтеп елдәре килә. Әбей уларға былай ти:\nЭй елдәрем, елдәрем,\nЭҙләй серле ҡумтаны.\n— Аныҡ ҡына белмәйбеҙ шул. Белһә, уны ҡош-ҡорт батшаһы белер, — тиҙәр.\nЕл батшаһы, өйөнә инеп, Олтан-Солтанды ишек тотҡаһынан ысҡындыра ла, уға үҙенең апаһы булған ҡош-ҡорт батшаһына барыр юлды өйрәтә, һөңгөһөн ҡалдырмаҫҡа ҡуша. Ни өсөн тиһәң, һөңгө менән төртмәй тороп, ҡош-ҡорт батша-шаһы иҫенә килмәй, кеше менән һөйләшер хәлдә булмай икән.\nОлтан-Солтан, хушлашып, үҙ юлына китә.\nАй барҙымы, йыл барҙымы, барып етә был бер ҡара урманға. Бер һуҡмаҡҡа барып төшә. Барған һайын шәберәк атлай, ти, был. Барып керә бер өйгә. һөңгө шунда иҙерәп ултырған әбейҙең тамағына килеп ҡаҙала, шунан әбей иҫенә килә, ти. Ул Олтан-Солтанды яҡшылап ҡаршы ала, ҡомған биреп йыуынырға сығара; кергәс, таҫтамал бирә. Олтан-Солтан үҙ таҫтамалына һөртөнә башлай. Шул саҡ әбей уны ҡосаҡлап ала.\n— Кейәүем, ни йомош менән бында килеп сыҡтың? — ти. Олтан-Солтан йомошон һөйләп бирә. Әбей алтын йөҙөгө аша һыҙғыртып, ҡош-ҡорттарын йыйып ала ла:\nЭй ҡоштарым, ҡоштарым,\nМинең тогро дуҫтарым!\nҠайһығыҙ күрҙе серле ҡумтаны?\nШуны эҙләп килгән кейәүем,\nҺеңлем ире — Олтан-Солтаны,--\n— Белмәйбеҙ шул. Белһә, бынау сатан баҡа белә торғандыр. Ул кисә генә сит ерҙәрҙән ғәрипләнеп ҡайтты, — тиҙәр.\n— Баҡ-баҡ, баҡ-тым, бат-тым, — ти баҡа. — Был серле ҡумта ер аҫты батшалығында, таш мунса эсендә, эләүкә аҫтында, алтмыш батыр күтәреп һалған таш аҫтында. Уны алыр өсөн бер шешә әҙәм һөтө кәрәк. Ул мунсаны алтмыш баһадир һаҡлай. Улар көндөҙ булмайҙар. Улар юҡ ваҡытта бер шешә һөттө мунса эсенә һибергә кәрәк. Алтмыш баһадир ҡайтҡас, бер-береһенә, «һин әҙәм ашағанһың», тип, һуғышып, үлеп бөтәсәк. Иң аҙаҡҡа ҡалған берәүһен мунса ташы менән бәреп үлтерергә кәрәк. Шул аҙаҡҡа ҡалғандың кеҫәһендә бер шешә һыу булыр, уны эсһәң, алтмыш баһадир көсө керә. Шунан һуң алтмыш баһадир күтәреп һалған ташты күтәреп, аҫтынан шырпы ҡабы ҙурлыҡ тимер ҡумтаны алырһың, — ти. — Шуныһын да әйтәйем, йылан күҙе хәтле төймәһенә баҫһаң, тимер һандыҡ асылып китер.\nОлтан-Солтан хушлашып, ҡош-ҡорт батшаһы менән сатан баҡаға рәхмәт әйтеп, үҙ юлына китә. Ер аҫты батшалығына төшә. Бара-бара, барып сыға, ти, бер мунсаға. Мунсаға әҙәм һөтө һибеп сыға.\nЕте тән уртаһында алтмыш баһадир ҡайтып инә. Бер-береһен әҙәм ашауҙа ғәйепләп, һуғышып үлеп бөтәләр. Тик берәүһе генә иҫән ҡала. Уныһын Олтан-Солтан таш менән бәреп үлтерә, кеҫәһенән бер шешә һыуын алып эсә. Шунан уға алтмыш баһадир көсө кереп, ташты күтәреп, шырпы ҡабы ҙурлыҡ тимер ҡумтаны ала.\nОлтан-Солтан ер өҫтөнә сыға алмай йонсоп йөрөй торғас, йөҙ йәшәр имән эргәһенә килә. Ошо ваҡытта күк күкрәп, йәшен йәшнәп, ҡойма ямғыр яуа башлай. Имән башындағы сәмреғош балаларын Олтан-Солтан яуындан һаҡлап алып ҡала. Бына, ашығып, сәмреғош үҙе лә ҡайта. Балалары:\n— Беҙҙе әҙәм балаһы ҡотҡарып алып ҡалды, — тиҙәр. Был саҡта Олтан-Солтан имән төбөндә йоҡлап ятҡан була.\nСәмреғош уны һелкетеп уята.\n— Мин һиңә рәхмәт уҡырға төштөм, — ти. Олтан-Солтан:\n— Ьин миңә рәхмәт әйтмә, ә яҡты донъяға сығар, — ти. Сәмреғош:\n— Миңә ун ике мискә турғай итә, ун ике мискә һыу әҙерлә, — ти. Олтан-Солтан ун ике мискә турғай ите, ун ике мискә һыу әҙерләй. Ошоларҙы сәмреғош өҫтөнә һалып, үҙе ултырып, күтәрелә башлай. Сәмреғош уң яҡҡа ҡарағанда ит, һул яҡҡа ҡарағанда һыу бирә бара. Бер заман яҡты донъя күренә башлай. Шул саҡ ит тә бөтә, һыу ҙа бөтә, сәмреғош хәлһеҙләнә башлай. Ни эшләһен, Олтан-Солтан үҙенең бурбай итен ҡырҡып, сәмреғошҡа ҡаптыра. Ер өҫтөнә сығалар. Сәмреғош:— Иң аҙаҡтан бик тәмле ит ҡаптырҙың, — ти. Олтан-Солтан:\n— Ул минең бурбай итем ине, — ти. Сәмреғош, ашаған итен кире ҡоҫоп, урынына ябып ҡуя. Шунан башлап бурбай ите йөйлө булып ҡалған, ти. Ҡайһы яҡҡа этһәң дә, шул яҡҡа шыуып йөрөй, ти.\nОлтан-Солтанды ҡатыны шатланып ҡаршы ала. Тимер ҡумтаны батшаға алып баралар. Батша әйләндергеләп ҡарай ҙа, быны нисек асырға, тип һорай. Олтан-Солтан йылан күҙе Һымаҡ төймәһенә баҫа. Ҡумта асыла. Эсенән утҡа янмаҫ, һыуға батмаҫ ғәскәр туҡтауһыҙ сыға ла сыға, ти.\n— Ни бойораһығыҙ? — тиҙәр сығып теҙелгән һалдаттар.\n— Күрше батшаның илең баҫып алығыҙ! — тип бойора батша.\nӘммә ғәскәр батша бойороғон тыңламай. Шәм һымаҡ ҡатып тик тора һалдаттар. Шул ваҡыт Олтан-Солтандың ҡатыны:\n— Улар баш вәзир бойороғон ғына тыңлап өйрәнгән. Олтан-Солтан бойороҡ бирһен, — ти.\n— Бойор, — ти батша Олтан-Солтанға.\n— Мине ситтә йөрөтөп, башымды һәләк итергә, ҡатынымды үҙенә алырға уйлаған бынау мәкерле батшаның башын ҡырҡығыҙ! — тип бойора Олтан-Солтан.\nШул мәлдә үк батшаның башын ҡырҡып, бүреләр ашаһын өсөн, урманға илтеп ташлайҙар. Олтан-Солтан ғәскәргә кире тимер ҡумта эсенә инергә бойора. Береһе лә ҡалмай инеп бөткәс, ҡумтаны шап иттереп ябып бикләй ҙә кеҫәһенә һала, шунан үҙе аҡыллы, үҙе тоғро бисәкәйен ҡултыҡлап, өйөнә ҡайтып китә.


Төп иғтибар – дарыуҙарға! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Төп иғтибар – дарыуҙарға!\n14.09.2010 Төп иғтибар – дарыуҙарға!\nӘҙәм балаһын аҙыҡ-түлектең ҡиммәтләнеүе, коммуналь түләүҙәрҙең күтәрелеүе генә түгел, дарыу хаҡы ла борсоуға һалыусан. Шуға ла дәүләт һуңғы осорҙа һаулыҡ өсөн мөһим булған медицина препараттарының хаҡын «теҙгенләү»гә айырыуса етди иғтибар бүлә.\nТөп маҡсат шунан ғибәрәт: был өлкәлә ныҡлы контроль булдырып, хаҡтарҙың нигеҙһеҙ артыуына юл ҡуймау. Хәҙер фармацевтарға элекке схема буйынса етештереүсенән дарыуҙарҙы һатып алып, күпме теләй, шунса хаҡ өҫтәп һатыу мөмкинлеге бөтөрөлә. Һанап үтелгән әлеге сараларҙың закон менән нығытылыуы ошо эшмәкәрлектең һөҙөмтәһе лә инде. Һүҙебеҙ 1 сентябрҙән ғәмәлгә ингән «Дарыуҙар әйләнеше тураһында» яңы федераль закон тураһында.\nЯңы закон нигеҙендә, Рәсәйҙә етештерелгән дарыуҙарға ла, сит илдекеләргә лә берҙәм шарттар булдырылды. Яңы законда яңы дарыуҙарҙы теркәү ваҡыты билдәләнә. Ул оригиналь дарыуҙарға – 210, уларҙың аналогы өсөн 60 көн тип иҫәпләнә. Белгестәр фекеренсә, был алым яңы һәм сифатлы дарыуҙарҙың Рәсәй фармацевтика баҙарына ваҡытында килеп инеүенә йоғонто яһаясаҡ. Йәнә бер яңылыҡ: бынан ары препараттарҙы теркәү РФ Һаулыҡ һаҡлау һәм социаль үҫеш министрлығына бирелһә, дәүләт контроле «Роспотребнадзор»ға йөкмәтелә.\nШулай уҡ дарыуҙы теркәгәндә берҙәм дәүләт һалымының күләме 670 мең һумдан 300 мең һумға тиклем төшкән. Һалымдан килгән табыш федераль бюджет иҫәбенә йүнәлтеләсәк. Әлеге үҙгәрештәрҙең производствоны яйға һалыуға, уны донъя стандарттарына яраҡлаштырыуға ышаныслы аҙым булырына өмөт ҙур. Мәҫәлән, яңы закон буйынса предприятиелар 2014 йылға тиклем Европа стандарттарына күсеп бөтөргә тейеш.\nЯңы закон ауыл халҡын да иғтибарһыҙ ҡалдырмай. Әйтәйек, 1 сентябрҙән ауыл фельдшерҙарына дарыу һатыу рөхсәт ителде. Тик бының өсөн тәүҙә белемеңде камиллаштырып, лицензия алыу зарур. Тимәк, бәләкәй генә төймә артынан район үҙәгенә йөрөү онотоласаҡ, тигән һүҙ был. Ә хаҡтарға килгәндә, социаль әһәмиәтле дарыуҙарҙың хаҡтары – 2,7, күмәртәләп һатыуҙа 5,4 процентҡа кәмей икән. Белгестәр фекеренсә, әлеге механизм хаҡтарҙы тотороҡландырыуға үҙ өлөшөн индерәсәк.\nШуны ла иҫтә тоторға кәрәк, был төр дарыуҙарға һәр төбәк өҫтәмә хаҡ билдәләргә хоҡуҡлы. Был туралағы мәғлүмәт менән дарыуханаларҙа яҡындан танышырға мөмкин.\n24.06.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Тормош һабаҡтарын тыныс ҡабул итергә өйрәнегеҙ\n23.06.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Шиңмәҫгөл (бессмертник песчаный)\n21.06.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Быуындар һыҙлағанда\n21.06.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Оҫта ҡуллы табип\n20.06.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Үләндәрҙең файҙаһын күрегеҙ\n16.06.2019 - Һаулыҡ һаҡлау “Һаулыҡ формулаһы” – изгелек менән ауылдарға!\n16.06.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Дегәнәктең дә файҙаһы бар\n14.06.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Дауалау ванналары\n13.06.2019 - Һаулыҡ һаҡлау «Ваҡытым һанаулы: кейәүгә сыҡҡым, бала тапҡым килә»\n12.06.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Куркуманан әҙерләнгән шифалы эсемлек\n11.06.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Сәстәр өсөн бәлзәм\n09.06.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Бала имеҙгәндә помидор ашарға яраймы?\n27.06.19 Владимир Путин беҙҙең юлдар тураһында дөрөҫөн әйтте\n26.06.19 Баланы әсәйҙәр ҡалдырмаһын ине ул...\n26.06.19 Боҙоҡтар ямғырҙан һуң бәшмәк ише артамы шул?\n26.06.19 Гиппократ антына төкөргән...\n26.06.19 Ғүмерле булғыры...\n26.06.19 Студенттар каникулда аҡса эшләй\n26.06.19 Биометрик мәғлүмәттәр менән кредит алып буласаҡ\n26.06.19 Ҡорбан салыу урыны билдәләнде\n26.06.19 Берҙәм транспорт картаһы «Алға»ны ал да – юлға!\n26.06.19 Янғын извещателе ғүмерҙәрҙе һаҡлай\n№25 (11228)21 июнь 2019 йыл


Баш ҡалала «Үҫмерҙәр китапханаһы» туҡталышы янында яңы ер аҫты үткәүеле асылды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала «Үҫмерҙәр китапханаһы» туҡталышы янында яңы ер аҫты үткәүеле асылды\n13:23, 21 августа 2013 Сәйәсәт\n21 августа Өфөнөң Октябрь проспектындағы «Үҫмерҙәр китапханаһы» туҡталышы янында йәйәүлеләр өсөн яңы ер аҫты үткәүеле асылды. Объектты асыу тантанаһында республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов ҡатнашты.\nТөҙөлөш эштәре 2012 йылдың июлендә башланды. Үткәүелдең киңлеге – алты метр, оҙонлоғо 49 метр тәшкил итә. Уның менән һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр ҙә файҙалана аласаҡ – бында алдағы ваҡытта күтәрелмәле платформалар ҡуйыласаҡ, кәрәкле ҡорамалдар һатып алынған.\nОбъекттың смета буйынса хаҡы 40 миллион һум тәшкил итте, төҙөлөш эштәре һәм кәрәкле материалдар тулыһынса республика бюджетынан финансланды. Бөгөнгө көндә средстволар тулыһынса файҙаланылған.\n— Эштәрҙе бер ай алдан тамамланыҡ, — тип хәбәр итте Өфө хакимиәтенең Юлдар һәм яһалма ҡоролмалар төҙөү һәм ремонтлау буйынса идаралығы начальнигы Асҡар Фәйзуллин. — «Дан бульвары» туҡталышы янында йәнә бер ер аҫты үткәүелен төҙөү тамамланып килә, уны сентябрҙә файҙаланыуға тапшырыу планлаштырыла.\nЯңы үткәүелдә тәүгеләрҙән булып Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов булды. Объектты ҡарағандан һуң, ул төҙөүселәргә инвалид коляскалары төшөп менә торған урындарҙы ата-әсәләргә балалар коляскалары менән үтеп йөрөү өсөн дә уңайлы итеп эшләргә кәңәш итте.\n— Балалар коляскалары өсөн был төшөү урындары үтә киң, — тине Рөстәм Хәмитов. – Ер аҫты үткәүеле менән балалы әсәләр ҙә файҙалана алһын өсөн, махсус ҡорамалдарҙы аҙағынаса эшләп бөтөргә кәрәк.\nТеги: төҙөлөш,юлдар,ер аҫты үткәүеле


"Нефтяник Башкортостана" волейбол клубының элекке капитан ы Владимир Хроменковҡа һөжүм итеп, уны үлемесле йәрәхәтләүҙә ре тураһында "БАШвестЪ" гәзите хәбәр иткәйне инде. Хәҙер иң ҡурҡынысы арт та ҡалды - Владимир ошо көндәрҙә яһалған операцияны ла уңышлы үткәрҙе. Әммә спортсыны туҡмаған дүрт әҙәм аҡтығын һаман тапмауҙары ғәжәпл әндерә.\nБилдәле булыуынса, был хәлдең шаһиты бар, тап ул "тиҙ ярҙ ам" саҡырта ла инде. Әммә ул ҡатын хулигандарҙың тышҡы ҡиәфә тен тулыһынса асыҡлап бирә алмаймы, әллә уның үҙен дә ҡурҡытып өлгөргәндәрме, әммә\nкүптән рәшәткә артында ултырырға тейеш булған ҡәбәхәттәр һаман да и ректә ҡала.\nБының башҡа сәбәптәре лә булыуы мөмкин, әлбиттә, әммә улар беҙҙе ҡыҙыҡһындырмай - был яуызлыҡты ҡылғандар үҙ язаһын алырға те йеш.\nСпортсының ҡатыны Наталья беҙгә түбәндәгеләрҙе һөйләне:\n- Владимир дауаланып бөткәс үк беҙ Мәскәүгә китәсәкбеҙ. У ға баш ҡалала Рәсәйҙең волейбол буйынса йыйылма командаһында статистика бу йынса белгес эшен тәҡдим иттеләр. Билдәле бәхетһеҙлек арҡаһында юл ға сығыу тоттҡарланһа ла, Мәскәүҙән эш урынын Владимирға ҡалдырыуҙары н белдереп хәбәр иттеләр. Гәзитегеҙ аша "Нефтяник Башкортост ана" волейболсыларына мораль һәм матди ярҙамдары өсөн ҙур рә хмәт белдергем килә.


Өфө скульпторы Салауат Фидаи TikTok социаль селтәренең Рәсәй сегментында иң яҡшы автор тип танылды\nTikTok Рәсәйҙә 2019 йылға йомғаҡ яһаны һәм илдәге иң популяр контент булдырыусыларҙы атаны. Өфө рәссамы һәм скульптор-миниатюрист Салават Фидаи Рәсәй сегментында иң яҡшы автор тип танылды, тип хәбәр итте «Мел».\nСалауат Фидаи үҙенең эштәрен @salavat.fidai исеме менән һала. Уға өс миллиондан ашыу кеше яҙылған.\nСкульптур-миниатюрист һәм рәссам ҡәләм остарында төшөргән скульптуралары менән дан ҡаҙанған. Өфөлә йәшәгән Салауат Фидаиҙың видеояҙмаларын ҡараусылар һаны 300 меңдән алып 6 миллиондан ашып китә.\nСкульпторҙың роликтары бик ҡыҫҡа – 1 минутҡа тиклем. Инстаграмда Салауат Фидаиҙың 767 яҙылыусыһы бар. Яңы геройҙар өҫтөндә эшләү барышы төшөрөлгән роликтар йыш яңыртыла: бәләкәс Йода, клоун Пеннивайз, Төн короле, тимер тәхет, аждаһалар, ҡанатлы аттар.


Видеочить Бразилия рулетка. Танышыу - Видеочивать Бразилия - Bate-Papo!\nВидеочить Бразилия рулетка. Танышыу\nМикрофон уҡ булған\nИҙәнен көн һайын миллион кеше ч рулетка Бразилия киләҺәм был, минеңсә, иң популяр Бразилия видеочивать киңлектәрендә генә түгел, ә бөтә элекке СССР. Жало буласағын һеҙ үҙегеҙ һәм төймәгә старт ч әңгәмәләште. Әгәр ҙә тағы ла бер тапҡыр басыгыз был төймәгә оҡшай. Теркәлеү үтергә кәрәк ҙә һеҙ ҡалдырған, үҙе тураһында ниндәй ҙә булһа мәғлүмәт, сат тулыһынса бушлай һәм аноним. Төп үҙенсәлеге-уңайлы һәм ябайлығы, ул рулетка кеүек популяр яһаны. Осраҡлы кешеләр менән танышырға мөмкин проблема һеҙҙә булмаҫ, - тип үҙенең позлить ярамай, мәҫәлән, эшен йәки урамда. Переключение төймәһенә тылсым юҡ бит унда. Социаль селтәрҙәр һәм был проблеманы хәл итә алмаған Да. Шул да һеҙ унда төп аралашыу, кеше күптән белә инде. Ҡайһы берҙә һеҙҙән ҡыҙыҡлы кеше түгел, әммә ул деловой тартып, йә ярамай буйынса ниндәй хәлдәр була. Был етешһеҙлектәр ч мәхрүм Рулетка. Жало төймәһенә махал ручка һәм башҡалар. Һеҙ насар кеше түгел, күберәк күргән, моғайын һеҙҙең бер ҡасан. Ә әгәр хатта күргән һәм, йәғни, йәнә кнопочка басыгыз был һеҙгә ҡамасаулар. Вебкамера аралашыу сиктәрен киңәйтеү һәм үҙе өсөн иң ярай. Һәм ҡайһы берҙәре һеҙгә ҡыҙыҡ кеше ул ҡото алынған йәһәт етерлек икәнен аңлай. Бер сәғәт тоторға кәрәк хатлашып түгел, ә унан төңөлә.\nТауыш аралашыу күпкә уңайлы\nСлышно һәм шунда күренеп барасаҡ. Эйе баҫтыра һәм, асылда, кәрәк түгел. Бөтәһе лә реаль ваҡытта бара, бер ниндәй тотҡарлыҡ булманы, әлегә кәрәкмәҫ тә көтәләр соизволять хәбәрҙәр һеҙҙең өсөн йыйып әңгәмәләште. Тағы бер плюсы була. Ҡайһы берҙә ниндәйҙер таныш, ябай кешеләрҙең шатлыҡтары һәм кисерештәре менән уртаҡлашты. Нужаһын кисерә алмай, уны һеҙ артабан нисек булған реакцияһы. Әгәр, һис шикһеҙ, һеҙҙең үҙенең яҙмышын ул үҙе менән бәйләргә теләмәй. Ә бит был мөмкин. социаль селтәрҙәрҙә бәйләнештә булыуҙарына страничка йәки кем дә алмаштырыу тыйыла. Старт һәм камераларҙы тоташтырыу төймәһенә на половину, һеҙҙең барыһы ла килеп сыға.\nҺәм ир-аттарҙан лев t: бушлай теркәй\nዓመት ነው የመስመር ላይ ውይይት. አቴና ተጠቃሚ ከሌሎች ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን እያከናወኑ, አቴና, ግሪክ\nшул тиклем ҡыҙҙар менән таныштырҙы. ҡыҙ менән видеочить бушлай таныша ҡатын-ҡыҙҙы яңғыҙ өлкәндәр өсөн видео-таныштырыу осраҡлы танышыуҙан видео бушлай танышыу сайттарына теркәлдем без теркәлгән видео чат ҡыҙы менән бушлай ч рулетка ч-ике рулетка


Өфөлә ҡала ситендәге ер участкаларына һорау артҡан\nАналитиктар билдәләүенсә, был бигерәк тә көндәр йылытыу менән күҙәтелә. Шул иҫәптән йыл әйләнәһенә һәм йылы миҙгелдә йәшәүгә ҡулайлашҡан райондарға ихтыяж бер кимәлдә. Эксперттар фекеренсә, популяр йүнәлештәр араһында Булгаков ҡасабаһы ла бар. Ҡасаба элек-электән үҫешкән инфраструктураһы менән айырылып тора. Өфөләр шулай уҡ ҡасабала социаль әһәмиәтле объекттар - мәктәптәр, балалар баҡсалары һәм магазиндар булыуын юғары баһалай.\nВладимир Карапетян, «Эксперт- профи» күсемһеҙ милек агентлығы директоры: «Был йүнәлешкә икенсе йыл инде ҡыҙыҡһыныу кәмемәй. Тәү сирата ул уңайлы транспорт селтәре һәм үҫешкән инфраструктура менән аңлатыла. Әлеге ваҡытта шулай уҡ ышаныслы хәүефһеҙлек системаһы, үҫешкән инфрастуруктуралы «Булгаков дачалары» проекты ла халыҡҡа заманса торлаҡ тәҡдим итә».


Иманға әйҙәүсе, ауылды күтәреүсе » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Иман » Иманға әйҙәүсе, ауылды күтәреүсе\n15.03.2019 Иманға әйҙәүсе, ауылды күтәреүсе\nЮлдаш ауылының бөгөнгө матур йәшәйеше менән күптәргә өлгө булып тороуында “Сәлимә” мәсетенең имам-хатибы Фазулла Ҡолдәүләтовтың өлөшө ҙур\nКүп милләтле республикала йәшәү, 70 йыл буйы “Алла юҡ!” тип тәрбиәләү, заман технологияларының әхлаҡ һәм әҙәп сиктәренән сығыуы эҙһеҙ үтмәне: ислам динен ҡабул иткәне бирле уға тоғро ҡалған башҡорт (шул иҫәптән башҡа милләт тә) халҡының тәрбиә ҡанундары ҡаҡшаны, иманы кәмене. Намаҙ уҡыу түгел, хатта “амин” тип аш ҡайтарыу ҙа оло ғәйеп һаналған йылдарҙа дини белем юҡҡа сыҡты. Бөгөн үҙен аҡыллы тип күрһәтергә теләүсе монафиҡтар дөрөҫ булмаған ағымдарҙы алға сығарырға тырышып, халыҡтың башын бутай. Ә кешеләрҙе иманға әйҙәүсе, дини белем биреүсе шәхестәр булһа, бөгөнгө замандың күп афәтенә юл ҡуйылмаҫ ине.\nБыл йәһәттән Ейәнсура районының Юлдаш ауылы халҡы бәхетле: уларҙы ислам тәғлимәттәре буйынса йәшәргә өндәүсе, уның ғилемдәрен өйрәтеүсе, изгелеккә әйҙәүсе имам-хатибы бар. Фазулла Шәүәли улы Ҡолдәүләтов – ошо ауылда тыуып, ошонда ғүмер кисергән кеше. Оҙаҡ йылдар ауыл хужалығында эшләп, хаҡлы ялға сыҡты. Ҡатыны Рәйлә Мөхәмәтшәриф ҡыҙы ла ошо ауылдан, улар 49 йыл бер-береһенә терәк булып, матур тормош көтә. Ике яҡтың да нәҫел ептәре зыялылар, уҡымышлылар затына барып тоташа. Шуғалыр ҙа Фазулла ағай үткән быуаттың 80-се йылдар аҙағында, совет тыйыуҙары юҡҡа сығып, һүҙ азатлығы барлыҡҡа килгәс, дин менән ҡыҙыҡһына башлай. Тәүҙә уны китаптарҙан өйрәнә, доғалар ятлай. Ауылдаштары уны сабыйға исем ҡуштырыу, никах уҡытыу, һуңғы юлға оҙатыу кеүек йолаларҙы атҡарырға саҡыра, мәрхүмдәр рухына аят-доғалар бағышларға һорай. Төрлө сетерекле хәлгә тарығандар, хатта тормош мәғәнәһен юғалтҡандар кәңәш һәм ярҙам һорап мөрәжәғәт итә башлай. Шул саҡта Фазулла ағай махсус белем алырға һәм ауылда мәсет һалдырырға кәрәклеген аңлай.\nАллаға шөкөр, уның ике ниәте лә тормошҡа аша. 2009 йылда Рәсәй ислам институтын тамамлап, диплом ала. 2004 йылда Ураҙа ғәйетендә Юлдаш ауылы халҡының берҙәм көсө менән “Сәлимә” мәсете үҙ ишектәрен асты. Кешенең үҙаңын, йәшәйешен бер нисә көндә генә үҙгәртеп булмай. Шулай ҙа Юлдашта намаҙға баҫыусылар, мәсеткә йөрөүселәр, ураҙа тотоусылар һаны йылдан-йыл арта бара. Ауыл халҡы элек-электән берҙәмлеге, ярҙамсыллығы менән айырылып торҙо. Мәрхүмдәрҙе һуңғы юлға оҙатыу, зыяратты тәртипкә килтереү өсөн дәррәү йөрөйҙәр. Мәсет тә ике йылда төҙөлөп бөттө. Һәр йорт аҡсалата ярҙам күрһәтте, төҙөлөш эштәре өмәләрендә лә кеше күп булды. Изге эштән сит тарафтарҙа йәшәүсе ауылдаштар ҙа ситтә ҡалманы. Башлап йөрөүсе Фазулла ағайҙың абруйы ла ҙур роль уйнаны.\nМахсус белемле булыуы ғына түгел, үҙенең өлгөлө йәшәйеше менән дә ауылдаштарының ихтирамын яуланы ул. Сабыр, кәрәк саҡта талапсан һәм ҡәтғи, кеше хәленә инә белгән, мохтаждарға ярҙамсыл, ауыл биләмәһендә килеп тыуған проблемаларға ҡарата үҙенең фекерен еткерер ҡыйыу – күркәм сифаттарын һанап бөтөрөп буламы икән? Ә мәсеттә һәм Ҡөрьән табындарында һөйләгән вәғәздәре һәр ваҡыт бөгөнгө көн проблемаларын күтәрә, кешеләрҙе иманға, тәртипкә, изгелеккә әйҙәй. Кәңәш һорап килеүселәрҙе сабыр ғына тыңлар һәм төплө кәңәш бирер. Кешеләр хәйергә биргән малды ул ҡорбан итеп сала, аҡсаһын мәсет өсөн тотона, күп өлөшөн мохтаждарға тарата.\nЮлдаш ауылының бөгөнгө матур йәшәйеше менән күптәргә өлгө булып тороуында “Сәлимә” мәсетенең имам-хатибы Фазулла Ҡолдәүләтовтың өлөшө ҙур. Ул, уҡытыусылар, ата-әсәләр, олатай-өләсәйҙәр менән бер рәттән, тәрбиә эше алып бара. Әлбиттә, бер эш тә еңел генә бирелмәй: эскелектән һәм иманһыҙлыҡтан аңы томаланғандар ғәйеп эҙләй, ҡаршы дәлилдәр килтерә, битараф ҡалғандар ҙа бар. Хаҡлы икәнен аңлап та, ихтыяр көсө аҙ булғанлыҡтан ярты юлда туҡталып ҡалыусылар ҙа осрай. Нисек кенә булмаһын, Фазулла ағай күңелен төшөрмәй. Ауылда эскелекте тамырынан ҡоротоу, ололарҙы ғына түгел, йәш быуынды ла иманға әйҙәү, хәләл менән хәрәмде, изгелек менән яманлыҡты аңлап, Аллаһы Тәғәләнең ҡушҡандарын үтәп йәшәргә өйрәтеү – быларҙы ул үҙенең изге бурысы тип һанай.\nФазулла ағайҙың оло эшен, изгелеген баһалап, беҙ уға сәләмәтлек, иман ныҡлығы, уңыштар һәм бәрәкәтле оҙон ғүмер теләп ҡалабыҙ. Ауылыбыҙҙың рухи терәге булып, тағы ла оҙаҡ йылдар йәшәргә насип итһен һеҙгә!


Үҙ йортонда күпләп мал һәм ҡош-ҡорт тотоусыларға һуңғы йылдарҙа сикләүҙәр ҙә, дәүләт яғынан аныҡ ҡына ярҙам да булманы\nШулай ҙа күптәр кәмендә 5-6 һыйырлы, тиҫтәләгән һәм йөҙәрләгән ҡош-ҡортло йә һарыҡ-кәзәле булып алды. Рәсәй Хөкүмәте етәксеһе Дмитрий Медведев ауыл хужалығы министрлығына был тармаҡтағы мал һанын кәметеү мәсьәләһен өйрәнергә ҡушты.\nТарих ҡабатлана тигәндәре тағы ла дөрөҫ булып сыҡты. 1963 йылдағы ҡоролоҡ арҡаһында ил етәксеһе Никита Хрущев хаҡтарҙы арттырырға, йорттарҙағы мал һанын кәметергә, продукцияны ит комбинаттарына тапшыртырға фарман бирә.Был ваҡиғаның шаһиттары ул мәлде әле лә асыҡ хәтерләй.\nХөкүмәт рәйесенең йорттарҙағы малдарҙы кәметеү мәсьәләһен өйрәнергә ҡушыуына Ставрополь крайы губернаторы Владимир Владимиров тәҡдиме сәбәпсе булған. - Ҡайһы бер шәхси хужалыҡтар тиҫтәләрсә мең баш һарыҡ тота, уларҙың һанын 20 гә, һыйырҙарҙы 5 кә генә ҡалдырырға кәрәк, - ти губернатор.-Шул уҡ ваҡытта, - ти белгестәр, - бюрократик кәртәләр арҡаһында күптәр,фермерлыҡҡа ҡарағанда, шәхси хужалыҡ булып ҡалыуҙы өҫтөн күрә.\nШәхси хужалыҡты кешеләр хәләл көсө менән ойоштора.Әбйәлил районының Хәлил ауылында йәшәүсе Ҡусҡаровтарҙың да ишле малы бер көндә генә барлыҡҡа килмәгән.Бөгөн инде ата-әсә башлағанды артабан дауам итергә теләүсе яңы быуын үҫеп етте.\nӨфө эргәһендәге Чесноковка ауылында йәшәүсе Әғләм Ғәлимовтың ауыл тормошо менән йәшәүе ҡанына һеңгән. -Әҙ-мәҙ ере булған кеше, - ти ул, - һис юғында ҡош-ҡорт үрсетергә тейеш. Йәшелсә-емеш тураһында әйтеп тә торорға түгелдер. Шул уҡ ауылда йәшәүсе Зәки Кадиков, мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫырамаһа ла, үҫтергән йәшелсә-емешенә ҡыуанып бөтә алмай.-Үҙебеҙҙән башҡа тағы ла ике ғаиләгә етә, - ти ул. Әғләм Ғәлимовтың да, Зәки Кадиковтың да фекеренсә,кеше күтәрә алмаҫлыҡ һалымға ынтылғансы, шәхси хужалыҡтарға ярҙам итеү һәм ирек биреүҙән дәүләт отасаҡ ҡына. Әлегә айырым бер губернатор тәҡдиме генә булған «йорттарҙағы мал һанын кәметеү» «ҡаш төҙәтәм тип, күҙ сығарыу » булып ҡуймағайы, ти ветерандар.


Стивен Кинг — Башҡорт Википедияһы\n(Кинг Стивен битенән йүнәлтелде)\nУҡыусылар менән осрашыуҙа\nПортленд, Мэн штаты, АҠШ\n1959 — әлеге ваҡыт\nСтивен Эдвин Кинг (ингл. Stephen Edwin King; 1947 йылдың 21 сентябре, Портленд, Мэн, АҠШ) — төрлө, шул иҫәптән ҡурҡыныстар, фэнтези, мистика, драма жанрҙарында эшләгән Америка яҙыусыһы, «Ҡурҡыныстар батшаһы» исеме алған. Уның китаптары 350 миллион дана һатылған. Күп әҫәрҙәре буйынса фильмдар төшөрөлгән. Кинг 55 роман баҫтырған, уларҙың етеһен — Ричард Бахман исеме менән. Бынан тыш, 5 фәнни-популяр китап та яҙған. Кинг 200-ҙән ашыу хикәйә яҙған, уларҙың күбеһе автор йыйынтыҡтарына тупланған. Күп әҫәрҙәрендә ваҡиғалар уның тыуған Мэн штатында бара.\n1.2 Бала сағы\nЯҙыусының әсәһе, Нелли Рут Пиллсбери (ингл. Nellie Ruth Pillsbury) 1913 йылдың 3 февралендә Англияның Норт-Йоркшир графлығы Скарборо ҡалаһында ғаиләлә дүртенсе бала булып донъяға килгән. Ул шәхси тормошон оҙаҡ ҡына яйға һала алмай. Ике тапҡыр кейәүгә сыға. 1939 йылдың 23 июлендә ул сауҙа флоты капитаны Дональд Эдвард Кинг менән өйләнешә. Яҙыусының атаһы 1914 йылдың 11 майында Индиана штатында тыуған. Табиптар Рутҡа түлһеҙлек диагнозы ҡуя, шуға йәш ғаилә сабый Дэвид Викторҙы уллыҡҡа ала. Ике йылдан, 1947 йылдың 21 сентябрендә, Стивен тыуа.\nДиңгеҙсе булараҡ, Дональд бөтә донъя буйлап сәйәхәт итә. Стивендың әсәһе йыш яңғыҙы ҡала. Туйҙан һуң йәштәр Чикагоға, ә Икенсе донъя һуғышы аҙағына Руттың туғандарына яҡыныраҡ Мэнға күсә. Дональд ғаиләһе менән аралашмай тиерлек. Ул флоттан китә һәм коммивояжер булып эшкә урынлаша, «Электролюкс» саң һурҙырғыстарын һата. Дональдҡа ғаилә тормошо ауыр тойола һәм Стивенға ике йәш булғанда ул кисен өйҙән сыға ла кире ҡайтмай. Рут, иренең Коннектикуттан бер официантка менән буталғанын белһә лә, балаларына аталарын марсиандар алып китте, тип хәбәр итә. Стивен һәм ағаһы өсөн аталарының яҙмышы 1990-сы йылдарға тиклем билдәһеҙ була. Баҡтиһәң, Дональд уларҙан йыраҡ түгел Пенсильвания штатында икенсе ғаиләһе менән йәшәп ятҡан һәм 1980 йылда вафат булған.\nИре ташлап киткәс, Рут туғандарына ярҙам һорап мөрәжәғәт итә. Ул пианиносы һөнәренә эйә була, әммә түбән хаҡ түләнгән хеҙмәтсе йәки икмәк һатыусы кеүек эштә эшләргә тура килә. Ул ике балаһы менән Чикагола, Форт-Уэйнда (Индиана штаты), Малденда (Массачусетс штаты), Уэст-Де-Перҙа (Висконсин штаты), Стратфордта (Коннектикут штаты) йәшәй, шунан Көнбайыш Дарем (Мэн штаты)тигән бәләкәй ҡалала ултыраҡлана.\nЯҙыусының рәсми сайты (инг.)\nСтивен Кингтың рус фан-клубының сайты\nПолная библиография Стивена Кинга «Фантастика лабораторияһы» сайтында (рус.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Стивен_Кинг&oldid=800298 ҡабул ителгән\nПортлендта (Мэн) тыуғандар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:57 14 апрель 2018 үҙгәртелгән.


Программалар уңышлы эшләй » "Урал" гәзите\nПрограммалар уңышлы эшләй\nРайонға эш сәфәре менән Республиканың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта килде.\nУл Башҡортостандың 100 йыллығы сиктәрендә “Металлург” стадионында барған ремонт эштәре менән танышып:\n- Белорет районы республикала спортты үҫтереүҙә тѳп роль уйнаған тѳбәк. Бында Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең йыйылма командаларына спортсылар әҙерләнә, иң юғары күрһәткестәргә ирешкән Олимпия уйындары чемпиондары бар. Шунлыҡтан тап был районда спорт үҫешен тәьмин итеүгә ныҡлы иғтибар бүленергә тейеш.\nБѳгѳн был юҫыҡтағы үҙәк объектты реконструкциялау эше менән таныштым, унда саңғыроллер, йүгереү трассаһы, футбол майҙаны, спорт залы, ғѳмүмән, яҡшы стадион барлыҡҡа киләсәк. Уның быйыл файҙаланыуға тапшырылыуы, спортсылар, тренерҙар ѳсѳн бигерәк тә ҙур ҡыуаныс, - тине ул.\nТирлән ауылында тѳҙѳлѳп ятҡан Районға эш сәфәре менән Республиканың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта килде. спорт-һауыҡтырыу комплексы Андрей Ивановичтың эш сәфәренең киләһе нѳктәһе булып торҙо. Ике ҡатлы бинала әлеге ваҡытта эске биҙәү эштәре, һыу үткәреү, канализация торбалары һалыу бара. Электр менән тәьмин ителгән. Киләһе аҙнанан биләмәнең тирә-яғын тѳҙѳкләндереү эштәре башланасаҡ.\nМуниципаль район хакимиәте башлығы Владислав Миронов әйтеүенсә, спорт-һауыҡтырыу комплексы урыны юҡҡа һайланмаған. Уның биләмәһендәге мәҙәни парк “Ҡала мѳхите” программаһына ярашлы реконструкциялана башланы. Шулай уҡ Бѳйѳк Ватан һуғышында һәләк булғандарға арналған, дүрт Советтар Союзы Геройының фоторәсеме менән биҙәлгән һәйкәл тѳҙѳкләндереп бѳтѳү ѳҫтѳндә. Тирләндә быйыл сентябрь айынан мәктәпкә капиталь ремонт эштәре лә башланасаҡ. Әлеге ваҡытта подрядсылар менән һѳйләшеү бара. Йәнә, киләһе йылда социаль-мәҙәни үҙәк булдырыу мәсьәләһе лә ҡарала.\n“Бѳгѳнгѳ кѳндә Тирлән ауылына ҙур иғтибар бүленә. “Ҡала мѳхите”, “Урындағы инициативаларҙы яҡлау”, “Реаль эштәр” программалары мѳмкин булған тиклем файҙаланыла. Күҙалланған барлыҡ объекттар, ваҡытында тѳҙѳлѳп бѳтѳп, тулы ҡеүәттә эшләй башлаһа, тирләндәргә, ҡунаҡтарға һәм беҙгә был тик шатлыҡ ҡына буласаҡ. Киләсәктә Ломовка ауылында ла спортһауыҡтырыу комплексын тѳҙѳүгә заявка бирергә әҙерләнәбеҙ,” - тине Владислав Геннадьевич.\nРайонда йәш быуындың сәләмәт тормош алып барыуы, яҡшы шарттарҙа белем алыуын тәьмин итеү ѳсѳн күп эштәр эшләнә. Яңы ғына барлыҡҡа килгән һәм тѳҙѳлѳү ѳҫтѳндә булған комплекстарға йѳрѳүселәр, спорт яратыусыларҙың да йылдан-йыл күберәк булыуын теләге килә.


Учалы районының Уральск ауылында йәшәүселәр йорт-ҡураһын янғынға, ямғырға бирешмәгән яңы технология буйынса төҙөй башлаған.\nБындай объекттар һалыу арзанға ла төшә. Нигеҙ, ҡыйыҡлыҡ материалы булһа, стенаһын утынға тигән түмәрҙән күтәрергә мөмкин. Хатта ҡаҙаҡ та кәрәкмәй.\nСолтановтар ғаиләһе мунсаны бер аҙна эсендә тиерлек күтәреп ултыртҡан. Материал эҙләп алыҫ йөрөргә тура килмәгән, артыҡ аҡса ла түкмәгәндәр. Мунса иҫке өйҙөң бүрәнәләрен бысып һалынған, йәғни стеналар утынлыҡ түмәрҙән төҙөлгән.\nТүмәрҙән йорт-ҡура төҙөүҙең технологияһы ҡатмарлы түгел. Объекттың нигеҙен, ҡыйығын, ситтәрен күтәреп алғандан һуң, стена түмәрҙәрҙән күтәрелә. Араһына һалам ҡатыш балсыҡ тултырыла. Ул кипкәндән һуң инде өйҙө эстән штукатуркаларға, тыштан заманса материалдар менән көпләргә мөмкин.\n100 квадрат метрлыҡ йорт төҙөү өсөн йыуанлығына ҡарап 700-800 түмәр китә. Стеналарҙың ҡалынлығын һәр кем үҙе һайлай. 40 сантиметрлыҡ итеп ҡалдырырға ла, 50 итергә лә мөмкин. Бындай материалдан һалынған унға ун өй 20 мең һумға ғына барып баҫа. Сағыштырыу өсөн: ошондай уҡ бура 200-300 мең тора.\nУральскиҙа түмәрҙән объекттар һалыуҙы Дамир Әхмәтов башлап ебәргән. Ул үҙенә оҫтахана төҙөй. Был технология буйынса һалынған биналар янғынға бирешмәй, икенсенән, оҙаҡ хеҙмәт итә, ти хужа.\nДамир Әхмәтов, Уральск ауылында йәшәүсе: «Иң мөһиме - материалды табыуы еңел, иҫке өйҙө бүрәнәләре лә, ҡайын да, ерек тә, ҡарағай ҙа бара. Урман янғындарынан һуң ҡарайған ағастарҙы ла файҙаланырға мөмкин».\nСатлама һалҡындарҙа түмәр йорттарҙы йылытыуы ла еңел. Шуға күрә бында өйҙәрҙе күберәк Алыҫ Себерҙә төҙөйҙәр. Улар заман елдәренә бирешмәй 200 йыллап хужаларына хеҙмәт итә. Учалыла ла Уразбахтиндар ғаиләһе ошондай уҡ йорт туйларға йыйына. Йәш ғаилә торлаҡ мәсьәләһен 10 йөк утын ярҙамында хәл иткән.


Яңы уңыш – яңы хаҡтар | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n10 августа 2015 — 17:39\nКибет кәштәләренән ҡарабойҙай, дөгө ярмаларын, шәкәрҙе юғары хаҡҡа һатыу күҙәтелә. Лиана Кәлимуллина йыл да ошо ваҡытта ҡайнатмалар әҙерләй. Йәйге муллыҡтан файҙаланып еләк-емештән татлы ризыҡтар бешерә. Был юлы ла шулай. Тик сливаны эшкәртергә әҙерләгәс кенә шәкәр юҡлығы асыҡлана. Өйҙә генә түгел, кибеттә лә. Ғәҙәттә тап еләкле айҙарҙа шәкәргә ихтыяж арта. Әмәлгә ҡалғандай, һатыуҙа уның күләме кәмей. Белгестәр быны шәкәр эшкәртеүсе предприятиеларҙа ваҡытлыса сеймал тамамланыуы менән аңлата. Татлы ризыҡ шуға ҡиммәтләнә. Июль айында ғына шәкәр хаҡы 3 процентҡа, тиерлек артҡан.Хаҡтарҙың үҙгәреп тороуына яраҡлашып өлгөрмәгән хужабикәләргә лә ҡыйынлыҡтан ҡотолоу сараһы бар. Еләк-емеште киптереп йәиһә туңдырып ҡуйырға мөмкин.Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, хаҡтарҙы туңдырып булмай. Баҙарҙа тауар ҡиммәтенә ихтыяж менән тәҡдим генә түгел, төрлө иҡтисади сәбәптәр ҙә йоғонто яһай. Республикала етештерелгән аҙыҡ-түлектең хаҡы сит ил ризыҡтары кеүек валюта кимәленә түгел, ә миҙгел үҙенсәлектәренә бәйле үҙгәрә.Әлегә иһә һатып алыусылар картуфтың килограмы өсөн 50, кишер — 65, бер баш һарымһаҡ өсөн 35 һум сығарып һалырға мәжбүр. Улар сифатлы, яңы йыйып алынған, бары беҙҙә үҫтерелмәгән, ти һатыусылар.Ярма, көнбағыш майы, шәкәргә республика ҡалаларындағы хаҡтар Өфөләгенән күпкә айырыла, ти башҡала ҡунаҡтары. Күмәртәләп алһаң тағы ла осһоҙораҡ килеп сыға.Дәүләт статистика федераль хеҙмәтенең Башҡортостан төбәк бүлеге мәғлүмәттәре буйынса үткән июль айында картуф, һарымһаҡ, кишергә хаҡтар 11- 25, алмаға – 7, әфлисунға 26,7 процентҡа артҡан. Шулай уҡ бойҙай оно, сәй, татлы ризыҡтар, туңдырма ҡиммәтләнгән.Үрләү генә түгел, хаҡтарҙың түбән кимәле лә теркәлә. Башҡортостанда һәм Рәсәйҙә үҫтерелгән сөгөлдөр, кәбеҫтә, помидор, ҡыярҙың хаҡтары 12-нән 39 проценткаса кәмегән. Лимон, виноград, банан кеүек тиҙ боҙолоусан тауарҙар ҙа осһоҙланған. Тауыҡ йомортҡаһына, ҡайһы бер төр ярмаларға ла хаҡ төшкән. Белгестәр баҙарҙа хаҡтар артыҡ үҙгәрмәй, хәл ҡәҙимгесә ҡала, тип тынысландыра.


Кесе курс студенттары практика үтә ала\nдөйөм юрисдикция суды — суд ултырышы секретары булып эшләй. Уҡыусылары өлкән курстарҙа стажировка үтә арбитраж суды, төрлө ведомстволар, коммерция структураларының һәм нотариат. Шундай практиканан һуң юрисконсульттар, ғәҙәттә, эш табып, хеҙмәт инспекторы, полиция хеҙмәткәрҙәре.\nБашҡа эштәр менән йәһәттән ҡатмарлы һөнәр. Мәҫәлән, нотариус университетын тамамлағандан һуң, шунда уҡ килеп сыға ла була. Ошо вазифаға тәғәйенләнгән кешеләр юғары юридик белемгә эйә булған, дәүләт йәки шәхси нотариустар нотариаль контора янында бер йылдан кәм булмаған срокка стажировка үткән, квалификацияһын имтихан тапшырыу хоҡуғына эйә һәм нотариаль эшмәкәрлеккә лицензияһы\nПрокурор булған өсөн, прокурор ярҙамсыһы, прокуратура тәфтишсеһе йәки бер йыл да эшләргә кәрәк.\nБыл прокурор урынбаҫары вазифаһын алырға һуң булыуы мөмкин\nАша ғына билдәле бер ваҡытта (йыш ҡына был 10-15 йыл), сифатын профессиональ булырға, мөмкин булһа прокурорский уйланып ултырҙы.\nАдвокат һәм ҡатмарлы юл исемдәре. Бының өсөн нисә йыл кәрәк комиссия үтә һәм квалификациялы адвокат ярҙамсыһы булып эшләй. Ә, репутациялы белгестәр эшләү өсөн түләмәйенсә, бөтә эште еңеү яулап, оҙаҡ йыл булып киткән\nПрецедент анализ международных - тәңгәлдә етәкселеге иҫәпләүе буйынса ИЗОЛЯЦИЯЛАНҒАН


Бүләк япма Октябрьский ҡалаһына китте » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Йәмғиәт » Бүләк япма Октябрьский ҡалаһына китте\n07.09.2018 Бүләк япма Октябрьский ҡалаһына китте\nЙыл башында сканворд яратыусы, “Йәшлек”те даими яҙҙырып уҡыусы тоғро дуҫтарыбыҙ – Фәһимә һәм Салауат Сыңғыҙовтар “иң-иң” башватҡыс яратыусыға үҙҙәренең бүләген әҙерләгәйне. Был турала гәзитебеҙҙең тәүге һанында яҙып үткәйнек. Ярты йыллыҡ һөҙөмтәләр буйынса, бәйгегә йомғаҡ яһалып, еңеүсене билдәләнек. Бүләккә Октябрьский ҡалаһында йәшәүсе журналист, күптән түгел 70 йәшлек юбилейын билдәләүсе Миҙхәт ШӘРИПОВ лайыҡ булды. Ул 26 сканвордтың берәүһенә генә сер һүҙҙе таба алманы.\n– Бәйге барышын үҙебеҙ ҙә, редакция хеҙмәткәрҙәре лә ентекле күҙәтеп барҙы. Йылайыр районынан Венера Абдуллина менән Ейәнсуранан Венера Юлдашбаева Миҙхәт ағайҙан бер балға ғына ҡалышты, – ти Сыңғыҙовтар.\nБүләкте улар еңеүсене үҙҙәренә ҡунаҡҡа саҡырып, өйҙәрендә тапшырҙы. Бер ыңғайҙан беҙ уларҙың гөл-сәскәләргә, йәшелсә-емештәргә сумып ултырған баҡсаһын да күрҙек, фотоһүрәттәр менән таныштыҡ, 12 төрлө үләндән әҙерләгән шифалы сәйен эстек, гәзитебеҙҙең биҙәлеше һәм йөкмәткеһе тураһында әңгәмә ҡорҙоҡ.\n500-ҙән ашыу саҡрым ара үтеп килеүенә Миҙхәт ағай ҙа үкенмәне:\n– Башватҡыс – ул бик тә мауыҡтырғыс һәм зиһенде үҫтерә торған уйын, телмәр һүҙлеген арттыра. Шулай уҡ беҙгә, оло быуын кешеләренә, хәтерҙе һаҡларға ла ярҙам итә. Әлбиттә, сканвордтар сисеү өсөн белемле, киң ҡарашлы булырға ла кәрәк. Үҙем бик үк таныш булмаған, телмәрҙә ҡулланылмаған һүҙҙәргә юлыҡһам, уларҙы айырым дәфтәргә яҙып ҡуям. Китап кәштәһендә һүҙлектәр ҙә арта бара. Өйгә күп кенә гәзит-журнал килә, иң тәүҙә уларҙағы башватҡыстарҙы сисә башлайым. Тәү сиратта башҡорт телендәге баҫмалар, аҙаҡ инде “Московский комсомолец” гәзитенә тотонам, – ти ул.\nБашватҡыс сисеү ҡайһы саҡта ҡомарлы уйынға ла оҡшап китә икән, тик һәйбәт яҡтан. Миҙхәт ағай хатта бер тарихты һөйләп, беҙҙең күңелдәрҙе лә күтәреп ебәрҙе. Сираттағы сканвордта Гөлсәсәк Шәрипова башҡарған йыр тураһында һорау булғас, ул яуап яҙа ла, күңелендә шик тыуғас, йырсының үҙе менән һөйләшеп ҡарарға була. Интернет селтәре аша телефон номерын табып, Гөлсәсәк Тәбрис ҡыҙына шылтыратып, уны дөрөҫләп ҡуя. Бына шундай хәлдәр ҙә була башватҡыс яратыусылар араһында.\nФәһимә апайҙың үҙ ҡулдары менән бәйләгән сканворд шаҡмаҡтары кеүек биҙәкле япма, шулай итеп, үҙ хужаһын тапты. Бәйге тамам, әммә 21-се биттә яңы башватҡыстар ҙа, бәйгеләр ҙә дауам итә. Беҙҙең менән бергә булығыҙ, һөйәрмәндәр һәм көйәрмәндәр!


Өфөлә йәшәүсе ғаилә банк килешеүен яңынан ҡарауҙарын һорап судҡа ғариза яҙған\nИрле-ҡатынлы Рәхимовтар бынан тиҫтә йыл самаһы элек ипотекаға йорт һатып ала. Әммә бурыстарын ваҡытында ҡайтара алмай. Шунлыҡтан күп балалы ғаилә суд ҡарары буйынса йортһоҙ ҡала. Шуға ҡарамаҫтан улар йорттан сығып китмәҫ өсөн төрлө мутлашыу юлдар эҙләй.\nБереһенән-береһе бәләкәй өс ул тәрбиәләүсе Рәхимовтар ғаиләһендә балаларҙы ҡараңғы төшкәнсегә тиклем, көн яҡтыһында ашатып ҡалырға тырышалар. Аҙыҡ -түлек магазиндан һатып алына, ашарға бешерер өсөн шарттар юҡ. Бурыстар өсөн ут һәм газ биреү туҡтатылған.\nАзамат Рәхимов, күп балалы атай: «Суд приставтары хеҙмәте һыу, газ, электр энергияһын һүндереп китте. Балалар менән беҙгә йәшәргә бирмәйҙәр».\nБыл йортто Рәхимовтар ғаиләһе 10 йыл элек бер ниндәй ҙә ремонт үтмәгән килеш ипотекаға һатып алған. Яҡшы ремонт үткәргәндәр, йортто йыһазландырғандар. Ғаилә өс ай дауамында кредит түләмәгән. Килешеү буйынса бындай осраҡта, улар йорттан күсенергә тейеш.\nИрина Рәхимова, күп балалы әсә: «Ошоға тиклем мин ете йыл дауамында 3 миллиондан ашыу проценттар түләнем ... Суд күсереү тураһындағы талапты ҡәнәғәтләндерҙе».\nРәхимовтарҙың бөгөндән күсеп китер урыны юҡ. Бурыстарҙы ҡаплау өсөн ғаилә йыйған аҡсаларын да тотоноп бөткән. Рәхимовтар: "Беҙҙең бәлиғ булмаған балаларыбыҙ бар, шуға ла ҡанундар уларҙың хоҡуҡтарын яҡларға тейеш ",тигән фекер яҡлы.\nВалерий Шәрипов, юрист: «Бөгөнгө көндә юридик практикала аңлайышлы һәм ҡулайлы социаль практика барлыҡҡа килде. Минең ҡарамаҡҡа ул банк һәм беҙҙең республикала йәшәүсе граждандар мәнфәғәттәренә лә яуап бирә».\nБанк хеҙмәтендә бөтә осраҡҡа түбәндәгесә яуап бирәләр: кредитҡа алынған мөлкәт торлаҡ хаҡын тулыһынса түләп бөтмәйенсә шәхси милеккә күсә алмай. Өҫтәүенә был йорттан тыш Рәхимовтарҙың өҫтәмә торлағы булыуы ла асыҡланды.\nКонстантин Леонтьев, Өфө банкының проблемалы активтары менән эшләүсе бүлек етәксеһе: «Ғаилә атаһы теркәләгән йортта ,Өфөләге фатирында йәшәй ала, шулай уҡ был ғаиләнең «Олимп» торлаҡ комплексында икешәр берәр бүлмәле фатиры бар. Был йорт банк мөлкәтенә күскәс, ҡанунды боҙоп, өсөнсө кешеләр, шул иҫәптән бәлиғ булмаған балалар теркәлгән. Был осраҡ буйынса хоҡуҡ һаҡлау органдарына ғариза бирелгән, әле тикшереү бара».\nБанк хеҙмәткәрҙәре белдереүенсә, ғаиләне күсереү күп тапҡырҙар кисектерелеп торған. Рәхимовтар документтар буйынса 3 йыл үҙҙәренең мөлкәте булмаған йортта йәшәй.\n5 йылдан ашыу банкка кредит түләмәүселәр, беҙҙең был йортҡа хоҡуғыбыҙ бар тигән ышаныста йәшәй. Бер йыл элек банк йортто аукционда әлеге ваҡыттағынан ярты хаҡҡа кәмерәккә һатҡан. Ғаиләгә инфляцияны иҫәпкә алып, 4 миллион тирәһе хаҡ айырмаһы түләнгән.


Әкиәт тә тәрбиәсе\n24 Ғинуар 2018, 12:06\nБеребеҙгә лә сер түгел - һәр кемебеҙ бала саҡта өләсәй-әсәйҙәрҙең әкиәттәрен тыңлап үҫтек.\nӘкиәтте яратмаған бала юҡ. Бөгөн ошо хикмәтле, тылсымлы жанрҙы заманса йәнһүрәттәр алмаштыра. Уларҙағы геройҙарҙы бәғзе ваҡыт беҙ, ололар, таный һәм аңлай алмай бер булабыҙ, әммә кескәй балалар тәбиғи отҡорлоғо менән уларҙы тиҙ иҫендә ҡалдыра.\nӘкиәттәрҙе балаларҙың йәш үҙенсәлеген, аң кимәлен дөрөҫ тоҫмаллап һөйләү, уҡыу мөһим. 3-4 йәшлектәргә тота килеп герой-персонаждары күп һәм ҡатмарлы сюжетлы әкиәттәрҙе һөйләү балаларҙың башында буталсыҡ тыуҙыра - улар әкиәтте ҡабул итә алмай яфалана. Әкиәттәрҙе образға инеп, тасуири итеп һөйләгәнде, уҡығанды ярата балалар. Ҡул хәрәкәттәре, мимиканы ҡушһаң, тағы отаһың - балалар әкиәт иленә бөтөнләй инеп китә. Шуға күрә һәр тәрбиәсегә үҙенең төп һөнәре менән бер рәттән әртис була алыу һәләте лә кәрәк.\nМәҫәлән, «Зөһрә ҡыҙ» әкиәтен һөйләү балаларҙа миһырбанлыҡ, көсһөҙҙәргә ҡарата йәлләү тойғоһо уятып, кескәйҙәрҙә кешелеклек сифаттары тәрбиәләй, «Ҡамыр батыр»ҙы уҡыу һәр йәһәттән сос, өлгөр булырға өйрәтә, рух ныҡлығы, маҡсатҡа ынтылыш тәрбиәләй. Рус халыҡ әкиәте «Шалҡан»ды, «Йомро икмәк»те һөйләгәндән һуң уны балалар менән сәхнәләштереп ҡарау отошло - балалар шунда уҡ ролгә инеп китә, персонаждарҙың урындарын юрый ғына «бутаһаң», шундуҡ төҙәтеп ҡуялар. Әкиәттәрҙе балаларҙан һөйләтеү уларҙың хәтерен нығыта, фекер ҡеүәһен, телмәрен үҫтерә. Үҙҙәре белгән әкиәтте һөйләһәң дә балалар шатлыҡ кисерә - комментарийҙар биреп, үҙҙәренең белгәненә ҡыуанып, йөҙҙәренә «миңә был күптән таныш» эмоцияһын сығарып тыңлайҙар.\nБелеүебеҙсә, бөтә әкиәттәр тиерлек берәй мажараға, тылсымға, яҡшылыҡтың яуызлыҡты еңеүенә ҡоролған. Йәш үҙенсәлегенә бәйле әкиәтте ысынбарлыҡтай итеп ҡабул итеүсе балалар шул әкиәт геройҙарының тормошо менән йәшәп ала: улар өсөн борсола, шатлана. Шуға күрә бөгөнгө мәғлүмәт ифрат күп заманда балаларға туған телдәге барыбыҙға таныш әкиәттәрҙе һөйләү отошло.Башҡорт халыҡ әкиәттәренең күпселеге яҡшылыҡтың яуызлыҡты еңеүенә, батырҙарҙың хаҡлыҡ өсөн көрәшенә ҡоролған. Ул әкиәттәр барыһы ла бер төрлөрәк тигәндәй башланып китһә лә, уларҙа барыбер дөрөҫлөк, аҡыл, берҙәмлек, миһырбанлыҡ, кешелеклек еңә. Үҙ халҡыңдың әкиәттәре баланың булмышына яҡын, сөнки донъяны ҡабул итеү бала тыуған ерлеккә, ул үҫкән мөхиткә бик бәйле. Шуға күрә балалар сит илдең телгә йоҡмаҫ исемле йәнһүрәт геройҙарына ҡарағанда үҙебеҙҙең ябай, әммә күңелгә, ҡанға, рухҡа яҡын әкиәт геройҙарын үҙ күрә. Ата-әсәләр ҙә балаларына үҙебеҙҙең башҡорт халыҡ әкиәттәрен күберәк һөйләһә, рус халыҡ әкиәттәренә мөрәжәғәт итһә, отолмаҫтар, сөнки улар аша илһөйәрлек, телһөйәрлек, рух та тәрбиәләнә. Балалар үҙ халҡының ысын геройҙарын да, әкиәт геройҙарын да белеп үҫергә тейеш. Сөнки әкиәттәр аша балаға милли телдең аһәңе, уның һуты, үҙ халҡыңдың быуаттар буйы тупланған аҡылы ла һеңдерелә.\nЯңы Собханғол балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе.


23 Ноябрь 2018, 14:16\nБеҙҙең мәктәптә лә төрлө саралар үтеп тора. Мәҫәлән, күптән түгел Уҡытыусылар, Республика көндәре айҡанлы матур кисә, концерт, башҡорт теле һәм әҙәбиәте ун көнлөгөнә арнап асыҡ дәрестәр, төрлө әҙәби викториналар, интеллектуаль марафондар, конкурстар уҙғарылды.\nБеҙҙең мәктәптә лә төрлө саралар үтеп тора. Мәҫәлән, күптән түгел Уҡытыусылар, Республика көндәре айҡанлы матур кисә, концерт, башҡорт теле һәм әҙәбиәте ун көнлөгөнә арнап асыҡ дәрестәр, төрлө әҙәби викториналар, интеллектуаль марафондар, конкурстар уҙғарылды. Әйткәндәй, уларҙы үткәреүҙә мәктәбебеҙҙең китапханасыһы Бәһиә Рафаэль ҡыҙы Хәйбрахманова ла әүҙемлек күрһәтте. Октябрь айында Ғаилә йылына бағышлап тасуири уҡыу буйынса кисә ойошторҙо. Уҡыусылар хикәйәләр буйынса фекер алышты, йырҙар башҡарҙы, төрлө интеллектуаль уйындарҙа ҡатнашты. Үҙҙәренең ғаиләләре тураһында яҙып килтергән иншаларын да уҡып ишеттерҙе.\nБындай сараларҙан тыш, Бәһиә Рафаэль ҡыҙы уҡыу залында һәр ваҡыт төрлө тематик күргәҙмәләр ойоштора, гәзит-журналдар менән таныштыра. Шуға күрә лә китапхана тәнәфес ваҡытында, хатта каникулдарҙа ла ҡыҙҙар, малайҙар менән шығырым тулы була.


Приютовола газ үткәргестәрҙе ремонтлау өсөн сервис үҙәге асылды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nПриютовола газ үткәргестәрҙе ремонтлау өсөн сервис үҙәге асылды\n12:01, 14 сентября 2010 Иҡтисад\nПриютово ҡасабаһында газ үткәргестәрҙе ремонтлау һәм хеҙмәтләндереү үҙәгенең беренсе сиратын сафҡа индереүгә арналған тантаналы сара үтте. Үҙәк был участкала газ транспортлау системаһының сифатлы һәм өҙлөкһөҙ эшен тәьмин итергә мөмкинлек бирәсәк. Яңы объект, производствоны ойоштороу һәм уңайлы һәм хеүефһеҙ хеҙмәт шарттарын тәьмин итеү өсөн өр-яңы заманса алымдарҙы файҙаланып, ун ай эсендә төҙөлгән.\n«Газпром трансгаз Өфө» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, производство корпусы техник хеҙмәттәрҙе, автотранспорт цехын, механик һәм иретеп йәбештереү участкаларын берләштергән. Административ-көнкүреш корпусында инженер-техник белгестәр кабинеттары, диспетчер хеҙмәте, 4000 номер һыйҙырышлы һанлы АТС, медпункт һәм ашхана урынлашҡан.\nГаз менән заправкалау станцияһы, автомашиналар йыйыу ҡоролмаһы, контроль-транспорт пункты һәм келәт биналары төҙөлөшөн күҙаллаған комплекстың икенсе сиратын асыу 2011 йылдың сентябренә билдәләнгән.\nСервис үҙәген асыу тантанаһында БР сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министры Роберт Ваһапов ҡатнашты.\nТеги: газ, төҙөлөш


Башҡортостанда нефтехимия сәнәғәте — Башҡорт Википедияһы\nБашҡортостанда нефтехимия сәнәғәте\nБашҡортостанда нефтехимия сәнәғәте һәм Башҡортостандың нефтехимия сәнәғәте мәҡәләләрен берләштерергә!\nБашҡортостан нефть химияһы сәнәғәте — төбәктә нефть һәм газ сеймалын эшкәртеү менән шөғөлләнгән иҡтисад тармағы.\nТөбәктә тармаҡтың үҫешенә 1932 йылда Ишембай ҡалаһы территорияһында нефть асыу һәм нефть эшкәртеү предприятиеһы "Башнефтехимзавод"ты төҙөү булышлыҡ итә. 1944 йылда Туймазы ятҡылыҡтарының тәрән горизонттарында девон нефтенең ҙур запасы табылған.\nБашҡортостан Республикаһында нефть сәнәғәтен булдырыу сәйәси репрессиялар ҡыҙған, илдә «халыҡ дошмандарын» эҙләгән осорға тура килә. Хәл шуның менән дә ҡатмарлаша, нефть сығарыу буйынса план ике йылда туғыҙ тапҡырҙан ашыуға арттырып ҡабул ителгәнлектән (1934 йылда 110 мең тоннанан 1936 йылға 1 миллион тонна), ул үтәлмәй.\nУровень добычи нефти в Башкортостане\n«Башнефть» тресының 1934 йыл планы 56,9 %, 1935 йылда 82,3 %, 1936 йылда 96,8 % үтәлә. Башҡортостан чекистары террористик ойошма схемаһын уйлап табалар, йәнәһе Өфөлә Харитонов, Ишембайҙа Ишембай промыслаһы директоры Р. Бучацкий («Башнефть» тресы идарасыһы урынбаҫары хоҡуғы менән), 1937 йылда Бучацкий «ғәйебен таный» һәм «төҙөлөштө һуҙҙым, аҡсаны туҙҙырҙым, төҙөлөш өсөн һайланған майҙансыҡ Ишембай эшселәр ҡасабаһы халҡы һаулығы өсөн хәүефле», тип белдерә. Шулай уҡ ул уның троцкистар ойошмаһына 22 кеше, шул иҫәптән «Башнефть» тресы идарасыһы Ганшин Б., ғилми тикшеренеү институты етәксеһе Г.Маркарян инә, тип күрһәтә. 1937 йылдың 25 декабрендә СССР Юғары суды хәрби коллегияһы утыҙ ике нефтсене атырға хөкөм итә һәм мөлкәтен конфискациялай. Ҡырҡтан ашыу «ҡоротҡос» азатлыҡтан мәхрүм булған төрлө срокка хөкөм ителеп (5 йылдан 20-гә тиклем) мөлкәте конфискациялана. Хөкөм ителеүселәрҙең ҡатындары ла зыян күрә, улар ҡулға алынып, 5 йылдан 10 йылға ҡәҙәр хөкөм ителәләр.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында төбәктең күп предприятиелары үҙгәртеп ҡорола. Ишембай нефть эшкәртеү заводында эвакуацияланған ҡорамалдар базаһын ҡулланып, газолин етештерә башлайҙар, яңы технологик ҡоролмалар арта. Төньяҡ-Кавказ нефть эшкәртеү заводынан күсерелгән ҡорамалдар Өфө нефть эшкәртеү заводында яңы цехтар асырға мөмкинлек бирә. Һөҙөмтәлә заводтың ҡеүәте арта, ассортименты киңәйә һәм продукция сифаты күтәрелә, яҡты нефть продукттарын һайлап алыу яҡшыра. Бындай ыңғай үҙгәрештәр сеймал инеү сикләнгән шарттарҙа ҙур әһәмиәткә эйә була.\nЭйәрсән нефть газын файҙаланыу өсөн, эшкәртелгән нефть һәм газ продукттарын ҡулланыу өсөн 40-сы йылдар аҙағында Башҡортостан Республикаһында нефтехимия предприятиелары төҙөлә башлай. 1947 йылда Яңы-Өфө, 1950 йылда Яңы-Ишембай, ә 1954 йылда Черниковка (һуңынан КПСС-тың ХХII съезы исемендәге Өфө заводы тип үҙгәртелде) нефть эшкәртеү заводтары төҙөлә. Уларға урындағы нефть промыслаларынан нефть торбалары һалына. Аҙаҡ башҡа райондарҙың нефть эшкәртеү заводтарына сей нефть ҡыуыу өсөн ҙур оҙонлоҡтағы торба магистралдәре булдырыла (Туймазы-Иркутск, Ишембай — Орск).\n1955 йылда 1945 йыл менән сағыштырғанда нефть сығарыу 11 тапҡырға арта. 1955 йылдың июлендә БАССР нефть тәүлек эсендә сығарылған нефть күләме буйынса илдең бөтә нефть сығарыу райондары араһында беренсе урынға сыға. Саҡмағош һәм Шкапов нефть ятҡылыҡтары төркөмөн файҙалана башлау менән, 1958 йылда уннефть сығарыу күләме 23,1 млн т етә.\n1956 йылда Өфө синтезспирт заводы сафҡа индерелде, 1955—1967 йылдарҙа Салауат нефть химияһы комбинаты (ОАО «Салауат газпром нефтехим»), 1960 йылда — синтетик каучук етештереү буйынса завод.\nРубежанск химкомбинаты цехтары базаһында гербицид етештергән Өфө химия заводы булдырыла. Стәрлетамаҡта Украинанан һәм Белоруссиянан эвакуацияланып килгән сода цехы ҡорамалы ҡорола. Урындағы аш тоҙо һәм эзбизташ ресурсы базаһын ҡулланып, 40-сы йылдарҙа ҡалала сода етештереү ҡоролмаларын ҡороу башлана. 60-сы йылдарҙа Стәрлетамаҡта химзавод төҙөлгән., ә 1975 йлда Мәләүез минераль ашламалары етештереү буйынса химия заводы.\n1960 йылда тармаҡта башсовнархоз ойошторолған. Улар район эсендә кооперацияны киңәйтеү эшендә , махсуслаштырылған производстволарҙы туплауҙаыңғай роль уйнай. Предприятиелар берләшә, шул иҫәптән элегерәк төрлө ведомстволарға буйһонғандары ла. Мәҫәлән, ҡулланылған сеймал, энергетика, транспорт һ. б., әммә ведомстволар айырымлығы булған Стәрлетамаҡ сода, цемент һәм шифер заводтарын башсовнархоз сода-цемент комбинатына берләштерә. Яңы- Ишембай нефть эшкәртеү заводы Салауат комбинаты составына индерелә, һәм шулай итеп, нефть химияһы комбинаты барлыҡҡа килә. Башҡортостан совнархозы буйынса бөтәһе 71 предприятие берләштергән, был хәл матди, финанс, хеҙмәт һәм предприятиенең башҡа ресурстарын рационал ҡулланырға, улар араһында бәйләнеште тәртипкә һалырға мөмкинлек биргән.\n1960-90-сы йылдарҙа катализаторҙар, ҡором, лак, буяу, урман химия продукттарын, көнкүреш химияһы, һәм башҡа тауарҙарҙы етештереү ҡеүәте арта. һ. б. Төбәк буйынса 1985 йылда 1960 йыл менән сағыштырғанда продукция етештереү 22 тапҡырға арта, 1990 йылда — 23,4 тапҡыр. Тармаҡтың 21 хеҙмәтсәндәренә фиҙакәр хеҙмәте өсөн Социалистик хеҙмәт геройы исеме бирелә, утыҙҙан ашыу хеҙмәткәр Дәүләт премияһы лауреаты була.\nЕтештереү киңәй менән ассортимент та арта, нефтехимия ихтыяждары өсөн углеводород сеймалын етештереү арта. Ленин орденлы Өфө нефть эшкәртеү заводы катализаторҙар һәм эреткестәр етештереүҙе үҙләштерә. Яңы-Өфө нефть эшкәртеү заводында парафиндарҙы етештереү башлана. КПСС-тың XXII съезы заводы синтетик май кислоталары бирә башлай.\n90 йылдарҙа яғыулыҡ-энергетика ресурстарын етештереү кәмей, ул уртаса 15-25 % тәшкил итә. Тәбиғи яғыулыҡ (нефть, газ) сығарыу ҡыҫҡара, 2000 йылда уны эшкәртеү продукттарын сығарыу арта (автомобиль бензины, дизель яғыулығы). Был яңы технологияларҙы үҙләштереү процессы менән бәйле. Тармаҡ предприятиелары приватизациялана һәм хужаларҙы бер нисә тапҡыр алыштыра. Башҡортостан республикаһы хөкүмәте нефть химияһы предприятиеларын "Башнефтехим"холдингы аша контролдә тота. «Салауатнефтеоргсинтез» предприятиеһы тәүҙә Башҡортостан хөкүмәте ҡарамағында һәм «Башнефть» нефть компанияһында ышаныслы идаралыҡта була. Һуңынан 2007 йылда бурысы өсөн акцияларының контроль пакетын һатып алған Газпромға тапшырыла. Һөҙөмтәлә предприятиеның исеме «Салауат газпром нефтехим» итеп үҙгәртелә.\nӨфө нефть техник университеты\nЭре нефть химияһы сәнәғәте предприятиелары: ААЙ «Салауат Газпром нефтехим», Өфөоргсинтез, «Башҡортостан сода компанияһы» һәм «Авангард» Стәрлетамаҡ предприятиелары , Стәрлетамаҡ синтетик каучук заводы «Химпром», Башнефть-Өфөнефтехим, «Башнефть» АНК, Өфө эластомер материалдар, изделиелар һәм конструкциялар заводы, «Минудобрение» Мәләүез производство берекмәһе һәм башҡалар.\nРегионда 2011 йылда етештергән төп нефть продукттары тәшкил итә: автомобиль бензины — 5,22 млн т; дизель яғыулығы — 9,55 млн т; мазут — 4,39 млн т; авиакәрәсин — 0,07 млн т.\nҠунаҡова Райхана Вәлиулла ҡыҙы — химик-органик, Башҡортостан Республикаһы фәндәр академияһывице-президенты, Башҡортостан Республикаһы фәндәр академияһы академигы, химия фәндәре докторы), профессор.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Башҡортостанда_нефтехимия_сәнәғәте&oldid=901764 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:08 12 август 2019 үҙгәртелгән.


“Килен”дә бар хәҡиҡәт » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » “Килен”дә бар хәҡиҡәт\n“Килен”дә бар хәҡиҡәт 15.12.2015 // Йәмғиәт\n“Көмөш Аҡбуҙат” халыҡ-ара милли һәм этник кино фестивале барышында З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының театр факультеты студенттарына “Килен” исемле билдәле төркмән фильмы күрһәтелде. Ә һуңынан сәхнәгә кинолағы төп ролде башҡарған актер, СССР-ҙың халыҡ артисы Майя Гүзәл Аймедова сыҡты.\n– Мин һеҙгә көнләшеп ҡарайым, – тине ул залдағыларға. – Театрҙы бер нәмә менән дә сағыштырырлыҡ түгел, ул – һоҡланғыс донъя. Көн һайын сәхнәгә сығып, күңелеңдәге кисереш-тойғоларыңды пьеса аша тамашасыларға еткереүҙән дә күркәмерәк ни бар?! Театр – минең тормошом, һеҙ ҙә, ҡәҙерле студенттар, матур һөнәргә өйрәнәһегеҙ һәм ошоноң менән генә лә сикһеҙ бәхетлеһегеҙ.\nӘ бына Майя Гүзәл Аймедова уйнаған Огулькейиктың бәхете башҡасараҡ ҡорола. Ҡыҙғаныс та, алтынға бәрәбәр өлгө лә ул.\n...Һөйгәне Морат менән өйләнешеп йәшәй башлауҙарына ике аҙна үтеүгә ғаилә башлығы һуғышҡа алына. Килен ҡайны йортонда ҡала. Күпме генә өмөт-хыялдар менән янһа ла, берҙән-бер Мораты яуҙан әйләнеп ҡайтмай. Эҫе сүллектә ҡартайып, ауырыңҡырап торған ҡайныһына үҙ атаһылай ҡарауынан, уны яратып тәрбиәләүенән, фильмдың аҙағынаса Огулькейиктың киленме, әллә үҙ ҡыҙҙарымы икәнлеген төҫмөрләп булмай тиерлек. Йорттағы эштәрҙе етеҙ, баҫалҡы башҡарып, көтөү-көтөү һарыҡтарҙы ла тәрбиәләп, тотош ғаиләне алдынғылар рәтенә сығарып, килгән һәр ҡунаҡты, туғандарын ихлас ҡаршы алып, хөрмәтләп, ололарҙың рәхмәт-шөкөрөндә йәшәй был һоҡланғыс килен. Иренең яуҙа һәләк булыуы хаҡында белгәс тә, Огулькейик ҡайны йортонан китеүҙе – һоратып килеүселәрҙең байтаҡлығына ҡарамаҫтан, башҡаға кейәүгә сығыуҙы – күҙ алдына килтермәй, төркмән ҡатын-ҡыҙына хас булмаһа ла, Моратының атаһы алдында тубыҡланып илай хатта...\nҺөйөү, тоғролоҡ, ғаилә алдындағы бурысыңды лайыҡлы атҡарыу төшөнсәләре ярылып ята был нәфис фильмда. Күпме йортто ҡайғыға һалған, күпме һөйгәндәрҙе бер-береһенән мәңгелеккә айырған ҡәһәрле һуғыш заманында ҡатын-ҡыҙҙың иңенә төшкән ауырлыҡты, уларҙы күтәреп сығырҙай йөрәк батырлығын, күңелдәргә таштай һеңгән илһөйәрлекте күрһәтә “Килен”.\n– Заманса сағыу киноларҙан һуң 1971 йылда төшөрөлгән был фильм мауыҡтырғыс та күренмәйҙер, бәлки, әммә унда ысын тормоштан алынған сюжет, тормошта мәңге йәшәйәсәк төшөнсәләр яҡтыртыла, – тигән фекерен еткерҙе Майя Аймедова залдағы студенттарға.\nАктрисаның тыуған ҡалаһы Ашхабад тураһында һөйләүе, мөхәббәт, ҡатын-ҡыҙ тоғролоғо хаҡында шиғырҙар яңғыратыуы, фильм төшөргән мәлдәге ҡыҙыҡлы хәлдәрҙе ишеттереүе буласаҡ актерҙарҙа Майя Аймедоваға һәм тотош ижадҡа ҡарата ихтирам, һоҡланыу хистәрен яңыртҡандай булды. Йәштәр ханымдың һәр һүҙен мөкиббән бирелеп тыңланы, үҙҙәренең һорауҙарын да яуҙырҙы. Һәм был тәбиғи, сөнки “Килен” фильмы актрисаны тотош донъяға танытҡан һәм уны гиҙеп сығыу бәхетен биргән. Японияла тамаша тамамланғас, урындағы халыҡ фильмды үҙҙәренеке тип атаған икән. Быны аңлатыу еп-еңел – юғары мәҙәнилек, илһөйәрлек, ата-әсәгә ҡарата ихтирам, асыҡ йөҙлө булыу милләткә лә, йәшәгән төбәккә лә бәйле түгел. Улар мәңгелек, улар – донъя тотҡаһы. Ғөмүмән, “Килен” фильмы тотошлай әхлаҡи, тәрбиәүи, тарихи, ысынбарлыҡ нигеҙендә ҡоролған, замандың кесеһенә лә, олоһона ла уны ҡарау ҡамасауламаҫ.


Иң йәмле ауыл\n14 Ноябрь 2018, 16:02\nМәғлүм булыуынса, күптән түгел республикала киң ҡолас алған “Иң матур ауыл” конкурсына йомғаҡ яһалды. Башҡортостандың муниципаль берәмектәр советы, Йәш депутаттар ассоциациялары, “Башҡортостан дәүләт телерадиокампанияһы ойошторған бәйгегә һәр райондан һаны биш меңдән артмаған бер генә ауылды тәҡдим итергә кәрәк ине. Һөҙөмтәлә конкурста 47 төйәк ҡатнашты.\nКонкурс ысын мәғәнәһендә бик ҡыҙыу барҙы. Уның һөҙөмтәһенә, ауылдың төҙөклөгө, матурлығынан тыш, халҡының уңғанлығы, эшһөйәрлеге, берҙәмлеге ләиҫәпкә алынды. Мәртәбәле конкурста Әбйәлил еренең Хәлил халҡы еңеү яуланы.\nАуыл биләмәһе башлығы Айбулат Хәйбуллин әйтеүенсә, улар сарала ҡатнашыу тәҡдимен дәррәү хуплап ҡабул иткән. Хужа телгә алыуынса, иң көсөргәнешле өлөш интерактив тауыш биреү осоро булғандыр. Ауылдың әүҙемселәре Хәлилде алға сығарыу маҡсатында ысын мәғәнәһендә ҙур эш башҡарған: кемдер шиғыр юлдары аша өндәү ебәрһә, икенселәр социаль селтәрҙә махсус чат, төркөм булдырып, урындағыларҙы ғына түгел, тотош район, Урал аръяғы халҡын тауыш бирергә саҡырған. Дөйөм эшкә республиканан ситтә йәшәүселәр, хатта сит илдә йөрөүсе яҡташтар ҙа ҡушылған. Берҙәмлек, татыулыҡ менән Хәлилде республиканың иң матур ауылы тип танытыуға ирешкәндәр.\nТағы ла шуныһы: тиҙҙән бында “Иң матур ауыл” тигән стела ҡуйыласаҡ. Урыны халыҡ тарафынан яҡынса билдәләнгән.


Йөрәк һәм ғүмер » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәләмәт булайыҡ » Йөрәк һәм ғүмер\nЙөрәк һәм ғүмер 30.10.2018 // Сәләмәт булайыҡ\nАлтмыш йәшкә тиклемге ватандаштарыбыҙҙың 40 процентын һәләк иткән аяныслы сирҙән арыныу юлдары.\n“Бөтә кеше лә донъяға бәхетле булыу өсөн тыуа. Әммә тормошта барыһы ла һин уйлағанса ал да гөл, ҡаршылыҡһыҙ шыма ғына бармай. Әле генә гөрләп торған ғүмер юлының көтмәгәндә фажиғәле өҙөлөүе, ғәҙелһеҙлек, ҡайғы менән килешмәү тойғоһоноң йөрәкте өтөүе күптәргә таныштыр.\nЯҡындарыңды юғалтыу ауыр, әммә, үкенескә ҡаршы, үткәндәрҙе ҡайтарып булмай… Ҡаты ауырып китеп, ғаиләгеҙҙе, туған-тыумасағыҙҙы ҡара ҡайғыға батырыуығыҙ, яҡты уй-хыялдарығыҙҙы, киләсәгегеҙҙе селпәрәмә килтереүегеҙ ҙә ихтимал. Бәлки, бөгөнгө әңгәмә ҡайһы берәүҙәрҙе һағалаған ҡайғы-хәсрәттән, фажиғәләрҙән арындырыр, көтөлмәгән бәләләрҙән аралар, ыуалырға ғына торған бәхетегеҙҙе оҙаҡ йылдарға һаҡларға ярҙам итер. Тормош юлығыҙҙа юғалтыуҙарҙың мөмкин тиклем аҙыраҡ булыуын, атай-әсәйҙәрегеҙҙең оҙайлы ғүмер кисереүен, балаларығыҙҙың үҙегеҙгә шатлыҡ-ҡыуаныс ҡына килтереп йәшәүен теләйем”.\n– Республика кардиология үҙәгенең баш табибы Ирина Евгеньевна Николаеваның йөрәктән сыҡҡан һәр һүҙе йөрәккә уҡтай ҡаҙала. Сәләмәтлегеңде хәстәрләүҙең мөһимлеген аңлағанда, донъяға килгән көндән алып ҡартлыҡҡа тиклем оҙаҡ һәм бәхетле йәшәү мөмкинлегенә инандыра беҙҙе кардиологтар.\nМәсьәлә ябай түгел. Ҡан әйләнеше ағзалары сирҙәренең хәүефле факторҙары, иҫкәртеү, йөрәк сирҙәрен булдырмау саралары хаҡында, донъя, көнитмеш мәшәҡәттәренән арынып, кемдәрҙең уйланғаны бар? Бөгөнгө һөйләшеү тап шул турала – ватандаштарыбыҙҙың 40 процентын алтмыш йәшкә тиклемге ваҡыт арауығында һәләк иткән аяныслы проблема хаҡында.\n– Октябрҙә баш ҡалабыҙ Өфөлә йөрәк хәлһеҙлеге сире буйынса III Бөтә Рәсәй форумы үтте. Илдең билдәле белгестәре, йөрәк-ҡан тамырҙары хирургтары һәм трансплантологтарының тап Башҡортостан ерендә кәңәшкә йыйылыуы юҡҡа булмағандыр, моғайын?\n– Ғөмүмән, йөрәк хәлһеҙлеге йөрәк-ҡан тамырҙары патологияһының киң таралған өҙлөгөүе һәм хәҙерге замандың иң көнүҙәк проблемаларының береһе булып тора. Йылдан-йыл илебеҙҙә уға дусар булған ауырыуҙар арта. Шуға күрә бөтә кешелекте хафаға һалған сир тураһында күмәкләп кәңәшләшеүгә, диагностика ысулдары, дауалау һәм иҫкәртеү юлдары тураһында фекер алышыуға барыбыҙ ҙа мохтажбыҙ.\nБашҡортостанда бөгөн был йәһәттән ярайһы ҙур тәжрибә тупланған, заманса дарыуҙарҙан алып дауалауҙың яңы хирургия ысулдарына тиклем барыһы ла бар. Кардиостимуляторҙар ҡуйыу, аортокоронар шунтлау, йөрәкте күсереп ултыртыу серҙәренә лә төшөндөк. Һуңғы йылдарҙа 16 пациентҡа ҡатмарлы йөрәк күсереү операцияһы яһалды.\nБындай кимәлдәге оло форумды үткәреү өсөн Башҡортостандың һайлап алыныуы осраҡлы түгел, беҙҙә Рәсәйҙә беренсе булып йөрәк хәлһеҙлегенән яфаланған ауырыуҙарҙы күҙәтеү буйынса махсус хеҙмәт булдырылды. Ул – ошондай патологиялы ауырыуҙарға медицина ярҙамы күрһәтеү сифатын яҡшыртыуҙа, стационар һәм амбулатор дауалау-диагностика звеноһын нығытыуҙа тәьҫирле аҙымдарҙың береһе.\n– Йөрәк хәлһеҙлеге – ул ниндәй сир? Ниндәй билдәләре буйынса уны айырырға мөмкин, Ирина Евгеньевна?\n– Йөрәк хәлһеҙлеге – үҙаллы сир түгел, ул йөрәк мускулының ҡыҫҡарыу һәләтен кәметеүгә килтереүсе бик күп башҡа ауырыуҙарҙың барышын ҡатмарландыра. Тәү сиратта ошондай сирҙәр иҫәбенә йөрәк ишемияһы, миокард инфаркты, ритм боҙолоуы, оҙайлы артериаль гипертония инә. Йөрәк хәлһеҙлеге шулай уҡ кардиомиопатия, миокардит, эндокардит, йөрәктең физик кәмселеге сирҙәре ерлегендә барлыҡҡа килеүе ихтимал. Йөрәк менән бәйләнмәгән сирҙәрҙең дә уның үҫешенә этәргес булыуы мөмкин: ҡалҡан биҙе, бөйөр, ревматизм, анемия сирҙәре...\nҠыҫҡаса йомғаҡлап әйткәндә, йөрәк хәлһеҙлеген раҫлаған билдәләр ифрат күп: кеше сәбәпһеҙ үҙендә арыу-талсығыу тоя, хәлһеҙлегенә зарлана, тыны ҡыҫыла, аяҡтары шешенә, йөрәге йыш ҡаға, организмды кислород менән тәьмин итеү боҙолғанлыҡтан, кешенең физик әүҙемлеге лә кәмей.\n– Ауырыуҙың, үҙенең хәл торошона күнегеп китеп, хәүефле билдәләргә иғтибар бирмәүе лә мөмкин бит әле...\n– Сир бит яйлап аҙа. Тәүге этапта төп сир һөҙөмтәһендә көсөргәнеште компенсациялау өсөн йөрәк бөтә ҡеүәтен эшкә егә, ғәҙәттәгенән йышыраҡ тибә башлай. Ахырҙа йөрәк камералары киңәйә. Шулай итеп, тахикардия барлыҡҡа килә, көсөргәнеш мәлендә тын ҡыҫыла, аҙаҡ хәл тағы ла хөртәйә төшә – тыныс саҡта ла тын быуыла, аяҡтар шешенә. Ауыр осраҡтарҙа үпкә һәм ҡорһаҡта һыу йыйыла.\n– Сәләмәтлегеңде ошондай хәүефле сиккә еткермәү өсөн алдан саралар күреп булыр инеме?\n– Әлбиттә, мәҫәлән, көндәлек тормоштан бер генә миҫалды алайыҡ. Һеҙ бына тигән хужабикә икән, ти, аш-һыуығыҙ бешкән-төшкән, йортоғоҙ ялт итеп тора. Эштән арып ҡайтҡан ирегеҙҙең алдында өлтөрәп тораһығыҙ, әммә уның кәйеф төшөнкөлөгө, арығанлығы һеҙҙе әллә ни борсомай, ял итергә бармаған бит, эшләп ҡайтҡан дабаһа. Әммә иғтибарлы ҡатындың иренең ойоҡбашын һалған мәлендә уның аяҡтарында резинка һыры ҡалғанын күреп кенә лә хәүефләнеүе мөмкин. Ошо ғына ла ирегеҙҙең сәләмәтлеге ҡаҡшауы, аяҡтарҙың шешенеүе, тимәк, йөрәктә проблемалар башланыуы тураһында хәбәр итә.\nПациенттарына ихтирамлы, һиҙгер күңелле, тәжрибәле терапевтар һеҙҙең менән бер нисә минут әңгәмәләшеү мәлендә лә, сәләмәтлек торошона баһа биреп, файҙалы кәңәштәре менән ярҙам итә ала. “Нисәнсе ҡатта йәшәйһегеҙ, дүртенселәме? Ауыр түгелме күтәрелеүе? Элегерәк еңелерәк күтәрелә инем, тиһегеҙме?” кеүегерәк һорауҙар биреп йәки пациенттың ҡулын тотоп ҡарап ҡына ла мөһим билдәләр аша сирҙе ваҡытында һиҙемләй алыр ине.\nИртән кейеп сығып киткән уңайлы туфлиға кис аяғың һыймай икән – бында ла уйланырға урын бар.\n– Диагностикала ҡулланылған ысулдар менән дә таныштырып үтһәгеҙ ине.\n– Иң ябайы – барыбыҙ өсөн дә яҡшы таныш электрокардиография (ЭКГ). Был ысул йөрәк ритмының йышайыуын йәки һирәгәйеүен күрһәтә ала, миокард инфаркты эҙемтәләрен, йөрәктең төрлө бүлектәрендәге үҙгәрештәрҙе тотоп ала.\nЭхокардиография тигәне йөрәк мускулдары функцияһы боҙолоуын һәм эшмәкәрлеген асыҡларға, йөрәк ҙурлығын билдәләргә, хәлһеҙлек кимәлен асыҡларға ярҙам итә. Күкрәк ситлеге рентгенографияһы үпкәләге тотҡарлыҡ күренештәрен һәм йөрәктең күпмегә ҙурайыуын билдәләй. Дөрөҫ диагнозды бары табип ҡына ҡуйырға һәм дауалау билдәләргә һәләтле!\n– Тимәк, сирҙе дауалау өсөн бөтә шарттар: технологиялар ҙа, кадрҙар ҙа бар, иң мөһиме – дауалай беләбеҙ. Ни өсөн ауырыуҙар һаны артҡандан-арта һуң?\n– Бәләнең башы ла шунда шул. Әле Рәсәйҙә һигеҙ миллиондан ашыу кеше ошо сирҙән яфалана. Башҡортостан реестрында уларҙың һаны алты мең ярым тирәһе иҫәпләнһә лә, ғәмәлдә 12 меңдән ашыу тип уйлайым. Йөрәк хәлһеҙлеге – өлкән йәштәгеләр өсөн хас сир. Йылдан-йыл халыҡтың ҡартая барыуын күҙәтәбеҙ, йәш артҡан һайын сирлеләр һаны ла күбәйә.\nФорумда сығыш яһаған ғалимдарҙың фекеренсә, ауырыуҙарҙың йәшәү рәүеше, тормош сифаты түбәнлеге, инвалидлыҡтың юғары булыуы проблеманы ныҡ тәрәнәйтә. Диспансерлаштырыуҙың ниндәй кимәлдә үтеүенән дә күп нәмә тора. Әгәр ҙә кеше үҙенең ҡан баҫымының норманан юғарылығын белеп, ваҡытында табип күрһәтмәләрен үтәһә, инсульттан ғүмер өҙөлөү осраҡтары ла беҙҙә булмаҫ ине. Әлегә йөрәк хәлһеҙлеге – кардиологияның иң төп проблемаһы. Сирҙең тәүге билдәләре асыҡланыуҙан һуң үткән биш йыл эсендә сирлеләрҙең 50 проценты һәләк була, шуның менән бергә үлем осраҡтарының яртыһы тәүге йылға тура килә. Ауырыуҙарҙы амбулатор этабында асыҡлап, ваҡытында дауалау – иң өҫтөнлөклө йүнәлеш. Бының өсөн һәр табиптың үҙ участкаһындағы кешеләрҙең сәләмәтлек торошон яҡшы белеүе кәрәк.\n– Ай-һай, беҙҙә бының булыуы мөмкинме икән?\n– Республикабыҙҙа үткән биш көнлөк “Сәләмәтлек көнө” акцияһында ғына 16 меңгә яҡын ауырыуҙы асыҡланыҡ. Белемле, үҙ эшен яратып башҡарған әҙерлекле табиптарҙың уң ҡулдары – фельдшерҙары – ярҙамында мөһим эште контролдә тота аласағына икеләнмәйем. Пациент үҙенә ҡарата хәстәрлекле ҡарашты, ярҙам итергә әҙерлекте тойһа, һауығыуға ышанысы ла артасаҡ, туҡланыу һәм хәрәкәтләнеү режимын да теүәл үтәргә тырышасаҡ. Ауырыуҙың шыйыҡлыҡтарҙы тәүлегенә 1,2 литрҙан да күберәк эсмәүе, тоҙ ҡулланыуҙы 4 грамға тиклем сикләүе – төп шарт. Тәүлегенә аҙ-аҙлап 5-6 тапҡыр туҡланыу мөһим.\nЙөрәк хәлһеҙлеген дауалау, барыһынан элек, ошо хәлгә килтереп еткергән төп сир терапияһына нигеҙләнә, тейешле дауа уның артабан көсәйеүен тотҡарларға тейеш. Ғалимдар әйтеүенсә, йылдан-йыл был ауырыуға дусар булыусылар арта ғына барасаҡ. Заманса дауалауҙағы уңыштар, яңы препараттар барлыҡҡа килеүе, хирургия ысулдарының камиллашыуы менән бергә кешеләрҙең ғүмер оҙайлығы ла яйлап арта. Тимәк, кеше йөрәк мөмкинлектәре резервы юҡҡа сыҡҡансы, тамам туҙғансы, йәғни йөрәк хәлһеҙлегенә дусар булғансыға ҡәҙәр йәшәйәсәк, нисек кенә булмаһын, ул өлкән йәштәгеләр һәм ҡарттарҙы күберәк аяҡтан йыға.\n– Ауырыуҙарға медицина ярҙамы күрһәтеү буйынса махсус хеҙмәт булдырылды, тиһегеҙ, ҡайҙа мөрәжәғәт итергә һуң?\n– Иң тәүҙә пациент үҙе йәшәгән урындағы амбулатор-поликлиника учреждениеһына мөрәжәғәт итә. Республикалағы төбәк-ара 11 үҙәктең береһендә – составында тәүге ҡан тамырҙары үҙәге булған стационарҙа дауаланыу мөмкинлеге бар. Медицина ярҙамының өсөнсө баҫҡысы – Республика кардиология үҙәге.\nӘммә йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәрен медицина проблемаһы тип кенә ҡарау дөрөҫ түгел, ул йыш ҡына социаль мәсьәләләргә барып тоташа. Рәсәй ҡан әйләнеше системаһы сирҙәренән генә 1 триллион һумға яҡын зыян күрә.\nҒаиләлә сабый донъяға килеү менән сиргә юл асыусы факторҙарҙы күҙ уңында тотоу хәйерле. Уларҙы ике төркөмгә айырып ҡарайыҡ: тәүгеһен һис нисек тә үҙгәртеп булмай – кешенең енесе, йәше, нәҫелдән килгән күсәгилешлелек. Ир-аттың йөрәк ишемияһы менән йышыраҡ ауырыуы билдәле. Икенсе хәүефле төркөмгә тәмәке тартыу, саманан тыш һимереү, эскелек, аҙ хәрәкәтләнеү, дөрөҫ туҡланмау, холестерин кимәленең юғарылығы, стресс кеүек организмды туҙҙырған, сиргә килтергән сәбәптәр инә.\nБөйөк рус физиологы Иван Павлов яҙыуынса, кешенең 100 йәшкә тиклем йәшәү ҡеүәһе булыуына ҡарамаҫтан, беҙ уны үҙебеҙҙең тотанаҡһыҙлығыбыҙ, тәртипһеҙлегебеҙ, организмыбыҙға насар мөнәсәбәтебеҙ менән күпкә ҡыҫҡартабыҙ. Әгәр ҙә ошо икенсе төркөмдәге хәүеф факторҙарына тәьҫир итергә өйрәнһәк, йөрәк сирҙәрен иҫкәртеү еңелерәк буласаҡ.\n– Ирина Евгеньевна, күптән инде кардиология үҙәгенең биләмәһендә яңы заманса медицина корпусы төҙөү тураһында һүҙ бара. Был – пациенттарҙың ғына түгел, бөтә кардиологтарҙың, хирургтарҙың да хыялы...\n– Заманса технологиялар, ҡорамалдар менән йыһазландырылған яңы корпус, һис һүҙһеҙ, буласаҡ. Ошо уҡ биләмәлә. Проекты әҙер. Финанслау мәсьәләһе хәл ителеү менән эшкә тотонасаҡтар, тип бөгөн әйтә алам.\nТотош уҡырға 671


1 сентябрҙән үҙгәрештәр | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n05 сентября 2019 — 13:41 ГТРК «Башкортостан»\nБалалар баҡсаһына справка кәрәкмәй, алыпһатарҙарға көн бөтә, ә осоусы аппарат хужаларына законды өйрәнергә кәрәк буласаҡ. Сентябрҙән Рәсәйҙә бихисап үҙгәрештәр ғәмәлгә инде. Шулай итеп, быйыл ата-әсәләргә сабыйын балалар баҡсаһына алып барыр өсөн справка йыйыу кәрәкмәй. Бығаса йәйге каникулдан һуң поликлиниканан бала йоғошло сирҙәргә дусар булғанмы юҡмы икәнен иҫбәтләусы ҡағыҙ талап ителә ине, хәҙер бөтә мәғлүмәт электрон рәүештә мәктәпкәсә учреждениеға еткереләсәк. Хәҙер 250 грамдан 30 килограмға тиклем ауырлыҡтағы дрон, йәки пилотһыҙ осоу аппарат хужалары үҙҙәренең исем-шәрифтәрен, телефон номерҙарын, паспорт мәғлүмәттәрен яҙып Федераль һауа транспорты агентлығы базаһына ебәрергә тейеш. Ҡоролманы һатып алғандан һуң ун көн эсендә уны теркәү зарур. Пилотһыҙ осоу аппаратының ыңғай яҡтары бихисап. Дрон ярҙамында эргә-тирәне һауанан видеоға йәки фотоға төшөрөргә мөмкин. Әммә белгестәр билдәләүенсә, тәжрибәһе булмаған кеше тирә-яҡҡа зыян килтереүе ихтимал. Сентябрҙең беренән театр билеттарын һатыуға бәйле үҙгәреш тә ғәмәлгә инде. Хәҙер был тәңгәлдә алыпһатарҙар булмаясаҡ, йәғни билетты мәҙәниәт усағы ҡуйған хаҡтан арттырып һатыу тыйыла. Ойошма үҙе йә махсус кассалар ҙа билетты 10 проценттан да артыҡҡа һатырға тейеш түгел.