Республикала ковидҡа шик булған пациенттарға көн һайын 110 эпидбригада сыға // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n27 ғинуар, Шаршамбы\n14:29, 23 ноября 2020 Йәмғиәт\nБашҡортостанда ковидҡа шик булған пациенттарға көн һайын 110 эпидемиологик бригада сыға. Уларҙың сирегенән аҙырағы – 25 бригада Өфөнө хеҙмәтләндерә. Был хаҡта хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә республиканың һаулыҡ һаҡлау министры Максим Забелин белдерҙе.\nУның һүҙҙәренсә, бер тәүлектә йоғошло сирҙәр бригадаларына 700-ҙән ашыу саҡырыуға сығырға тура килә. Уларҙың күпселеге Өфөлә – 415 осраҡ.\nМинистр шулай уҡ 23 ноябргә COVID-19 буйынса мәғлүмәттәр менән таныштырҙы. Һуңғы тәүлектә төбәктә коронавирус йоҡтороуҙың 130 осрағы асыҡланды. Шулай итеп, Башҡортостанда сирлеләрҙең дөйөм һаны 13 318-гә етте.\n394 пациент стационарҙа дауалана, уларҙың 32-һе – ауыр хәлдә, 18-е үпкәне яһалма елләтеү аппаратында.\nӘлеге көндә республикала йоғошло сир, шул иҫәптән дауахананан тыш пневмония менән ауырыған пациенттарға медицина ярҙамы күрһәтеү өсөн 5 800 койка әҙерләнгән. Резерв 20% ашыу тәшкил итә. Шулай уҡ эшләү өсөн шәхси һаҡланыу саралары, дарыуҙар запасы кәмендә дүрт аҙнаға етерлек.\nТеги: Башҡортостан Республикаһының Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, коронавирус


XVIII быуаттың 40-сы йылдарында барлыҡҡа килгән башҡорт Әтекәй ауылында 1795 йылда 167 башҡорт, 22 типтәр, 14 мишәр бергә йәшәгәндәр. Мишәр һәм типтәрҙәр бында меркет-меңдәр менән 1747 һәм 1779 йылдарҙағы килешеү нигеҙендә төпләнә. 100 йыл үткәс ошо ауылдан ғаиләләрҙең бер өлөшө бүленә һәм икенсе Әтекәй ауылына нигеҙ һала. Иҫке- һәм Яңы Әтекәй ауылында башҡорттар, мишәрҙәр, типтәрҙәр йәшәгән һәм йәшәй, һуңғылары үҙҙәрен татар тип иҫәпләй. Аҫаба башҡорт Әтекәйҙең улдары һәм ейәндәре билдәле. 1774 йылғы Юлбирҙе Әтекәйев йорт старшинаһы булып хеҙмәт иткән- ауыл төркөмө менән идара иткән. Уның улдары ла билдәле. Был ике ауылдың халҡы игенселек, малсылыҡ һәм кәсепселек менән шөғөлләнгән. 1842 йылда 295 башҡортҡа 608 бот ужым һәм 1082 бот яҙғы иген сәселгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Иҫке_Этекәй&oldid=1132651 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 5 май 2022 в 20:46\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:46 5 май 2022 үҙгәртелгән.


Баш ҡалала «Кувшиндар тотҡан ҡыҙ» фонтаны эшләй башланы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала «Кувшиндар тотҡан ҡыҙ» фонтаны эшләй башланы\n12:24, 19 сентября 2013 Йәмғиәт\nӨфөнөң Дим районында, Правда урамындағы аллеяла «Кувшиндар тотҡан ҡыҙ» фонтаны асылды. Фонтан диаметры – дүрт метр, унда 24 форсунка һәм 4 плафон бар, улар киске ваҡытта һыуҙы яҡтыртып торасаҡ.\nБөгөнгө көндә аллеяла төҙөкләндереү буйынса башҡа эштәр ҙә башҡарыла. Тротуарҙарҙа плитка түшәлгән, япмалы эскәмйәләр урынлаштырылған, аллеяға инеү урыны таш вазалар менән биҙәлгән, автомобилдәр ҡуйыу урындарына асфальт түшәлгән. Шулай уҡ әкиәт һәм йәнһүрәт геройҙарының бәләкәй скульптураларын урынлаштырыу буйынса эштәр алып барыла, тип хәбәр иттеләр Өфө хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән. Аллеяны асыу тантанаһы алдағы аҙнаға планлаштырылған.\nТеги: ҡала мөхите,төҙөкләндереү,фонтандар


Тәүәккәллекте һәм теүәллекте юлдаш итеп » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Тәүәккәллекте һәм теүәллекте юлдаш итеп\nТәүәккәллекте һәм теүәллекте юлдаш итеп 08.03.2019 // Йәмғиәт\nӨфө ҡалаһының тап үҙәгендә урынлашҡан “Башбланкиздат” ойошмаһы директоры Гөлсәсәк Әлибаеваны баш ҡаланың башҡорт мөхитендә уңышлы эшҡыуар итеп кенә түгел, әүҙем йәмәғәтсе, һәр башланғысҡа тәүәккәл тотонған етәксе, заман менән бергә атлаған эшлекле ханым булараҡ та беләләр һәм хөрмәт итәләр.\nГөлсәсәк Ҡадир ҡыҙы етәкселегендәге типография бланктар, рәсми ҡағыҙҙар баҫыуға һәм таратыуға махсуслашҡан. Ойошманы Башҡортостандан ситтә йәшәгәндәр ҙә эҙләп табып, хеҙмәттәренән файҙалана.\nГөлсәсәк – оҙаҡ йылдар Сибай ҡалаһында йәшәп ижад иткән, балалар шағиры булараҡ танылыу алған Ҡадир Әлибайҙың ҡыҙы. Атаһы менән әсәһен яҙмыш һынауҙары ике яҡҡа айырһа ла, ғүмере буйы ижад тип янған атаһының шиғриәтен, ул ҡалдырған әҙәби мираҫты һаҡлауҙы һәм таратыуҙы үҙенең изге бурысы тип һанай ул. Шағир атаһының юбилейы айҡанлы уның тыуған яғы Хәйбуллаға баш ҡаланан бер төркөм яҙыусылар менән барып, осрашыуҙар, хәтер кисәләре үткәреүе, шиғырҙарын туплап, руссаға тәржемәләүҙе хәстәрләүе, ауылдаштарын милли баҫмаларға яҙҙырыуы – былар барыһы ла күңел киңлеге, рухиәткә тоғролоғо тураһында һөйләй.\nБилдәле шағирҙың ҡыҙы булһа ла, әлбиттә, Гөлсәсәккә төп тәрбиә ҡанундарын әсәһе – Тәнзилә апай биргән. Ҡыҙын ел-ямғыр тейҙермәй үҫтерергә тырыша ул. Тәнзилә Усман ҡыҙы – бөтә ғүмерен балаларға белем биреүгә бағышлаған кеше, РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы. Ивановка, Байғусҡар, Таштуғай, Мәмбәт мәктәптәрендә дүрт тиҫтә йылға яҡын уҡытып, хеҙмәте менән оло хөрмәт ҡаҙанып хаҡлы ялға сыға ул. Әлеге ваҡытта баш ҡалаға күсеп, ҡыҙы Гөлсәсәктең ихлас хәстәрен тойоп йәшәй. “Сабыр аҡыллы, ҡыҙы өсөн өҙөлөп торған әсәйем булғанға, үҙемде терәкле тоям”, – ти Гөлсәсәк.\nКөн һайын әсәһенең дәрес планын яҙыуын күреп үҫкән ҡыҙ I класҡа барыу менән көндәлек план төҙөүҙе ғәҙәт итеп ала. “Һәр кем тормошта шулай аныҡ билдәләнгән күрһәтмә буйынса йәшәргә тейеш икән, тип уйлай торғайным бала аҡылым менән”, – ти үҙе был хаҡта. Пионер, комсомол ойошмаларының йоғонтоһо, староста, отряд рәйесе булыу был теүәллекте тағы ла арттыра, ҡыҙҙың характерын нығыта. Йылдар үтә, әммә план төҙөү, һәр эшкә аныҡ маҡсат һәм һөҙөмтәне күҙаллап тотоноу ғәҙәтенә бөгөн дә тоғро ул.\nМәктәп йылдарынан лидерлыҡ сифаттарына, ойоштороу һәләтенә эйә ҡыҙ тырышып уҡыуҙың киләсәктәге уңыштарҙың нигеҙе булыуын яҡшы аңлай. Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистикаһы факультетын, артабан Башҡортостан Дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын уңышлы тамамлай. Ҡайҙа ғына эшләһә лә, үҙен төпсөр холоҡло, сос, яңылыҡҡа асыҡ, үҫешкә ынтылған хеҙмәткәр итеп таныта.\nГөлсәсәк Әлибаева хеҙмәт юлын III курста уҡығанында “Башҡорт энциклопедияһы” нәшриәтендә башлай. Был эш уға полиграфия өлкәһен ныҡлап өйрәнеү мөмкинлеге бирә. Артабан Башҡортостан Республикаһының Үҙәк дәүләт тарих архивындағы хеҙмәте эшлекле ҡағыҙҙарға етди ҡарарға, тәфсирле мөнәсәбәттә булырға өйрәтә. Өфө ҡалаһының Совет районы хакимиәтендә эшләгәнендә, Ә. Вәлиди исемендәге Республика милли китапханаһында кадрҙар бүлеге начальнигы, Башҡортостан Республикаһы буйынса Рәсәй милке идаралығында (“Росимущество”) кадрҙар, эштәр идаралығы, отчет һәм контроль бүлеге начальнигы булғанында ул үҙен яуаплы, теүәл, тәүәккәл дәүләт хеҙмәткәре итеп таныта.\n– Уңышлы булыу өсөн ҡурҡыуҙы, баҙнатһыҙлыҡты, оялсанлыҡты алып ташлап, иң тәүҙә үҙ-үҙеңде еңергә өйрәнергә кәрәк, – ти етәксе ханым. – Эш һорап килгән кешеләргә үҙебеҙ етештергән продукция менән сауҙа итергә тәҡдим яһайбыҙ. Юҡ, минән булмай, аҡса эшенән ҡурҡам, тип ҡоттары оса. Аҡсанан ҡурҡҡас, ул нисек байыһын? Ун меңгә яҡын төрлө тауар исемлеген ятлап алыу ҙа ифрат ҡыйын тойола беҙҙә һатыу итеүсегә.\nТормош иптәше Таһир менән Гөлсәсәк матур ғаилә ҡорған. Улар баҡса үҫтерергә ярата, ялдарын күңелле һәм файҙалы үткәрергә ғәҙәтләнгән. Йәшәү мәғәнәһен улдары Азатҡа матур тәрбиә, төплө белем биреүҙә күрә. Азат 20-се башҡорт гимназияһында тырышып уҡый, әле бадминтон менән ихлас шөғөлләнә башлаған. Үҙ алдына башҡорт һәм инглиз телдәрендә йырҙар өйрәнеп, башҡарыу менән дә мауыға. Һәр ергә өлгөр Гөлсәсәк Ҡадир ҡыҙы гимназия тормошонда ла әүҙем ҡатнаша. Бер нисә йыл рәттән ата-әсәләр комитетын етәкләп, белем усағының тормошон йәнлерәк һәм йәмлерәк итеүгә үҙ өлөшөн индергән тынғыһыҙ ханым ул.\n“Үҫеш нигеҙе – үҙ-үҙеңә талапсанлыҡта, өйрәнгән уңайлыҡтан сығып, яңы маҡсаттарға өлгәшеүҙә”, – тигәйне Гөлсәсәк әңгәмә барышында. Һәр ваҡыт шулай яңылыҡҡа ынтылып, изге башланғыстарға тәүәккәллек менән тотоноп, тағы ла ҙурыраҡ уңыштарға ирешергә яҙһын тырыш башҡорт ҡыҙына!


Бер ҡояш аҫтында йөрөһәләр ҙә...27.06.2018\nСпортсыны ярышта еңелеүҙән, йәрәхәт алыуҙан тыш та бәләләр һағалай\nКөйәрмәндәр спортты ни өсөн ярата? Ул кешеләргә еңеү шатлығы, ләззәт тойғоһо килтергәнгә. Юҡҡа ғына халыҡ телендә Боронғо Рим ваҡытынан алып “икмәк һәм тамаша” тигән һүҙбәйләнеш йөрөмәй. Тамаҡ туҡ булыу ғына әҙәмгә рәхәтлек килтермәй, уның күңеле ҡомарлы уйындар ҙа талап итә. Бөгөнгө спорт был теләкте тулыһынса ҡәнәғәтләндерә.\nҺәм бына көйәрмән стадионға йә аренаға барып, йәки телевизор, компьютер алдына ултырып, йәне көҫәгән ярышты ҡарай, кемдер өсөн янып-көйә, борсола, ҡыуана. Уның яратҡан спортсыһы йә командаһы алға сыҡһа, еңһә, үҙен бәхеттән күктең етенсе ҡатында тоя. Был шаштырғыс хисте янындағы меңәрләгән кеше күтәреп алһа, бөтөнләй йүгәнләп булмаған күтәренке кәйеф солғанышына сума. Ни әйтәһең, спорт – бөйөк көс. Шуға ла спортсылар ҙа күҙ уңында, күктәге йондоҙ кеүек сағыу балҡый.\nЭйе, еңеүҙәр – рекордтар – автографтар – дан-шөһрәт һәр кемдең дә өлөшөнә тәтемәй. Шуға ла был бәхетлеләргә ҡарап көнләшәләр, һоҡланалар, табыналар. Тәбиғәт биргән һәләтенә хеҙмәт һөйөүсәнлекте ҡушҡас, чемпион тыуалыр ҙа инде. Ләкин... күптәр спорт донъяһының күренмәгән яғында – эске кухняһында ниҙәр барғанын күҙ алдына ла килтерә алмай.\nӘлбиттә, күп кенә атлеттар уларҙың биографияһын өйрәнгәндә, үҙҙәренән интервью алғанда бала саҡтарының, тормоштарының ауыр булғанын, төрлө ҡыйынлыҡтарҙы еңеп, оло уңыштарға өлгәшкәнен тәфсирләп һөйләргә ярата. Ауырлыҡ кәртәләрен еңеп сыҡҡанын ишетеп, тамашасыла, уҡыусыла уға ҡарата тағы ла ҙурыраҡ ихтирам уяна. Бына бит һары таңдан ҡара төнгәсә күнекмәләрҙән ҡайта белмәгәс, ихтыяр көсө ныҡ булғас, ниндәй ҙур еңеүгә өлгәшкән!\nӘммә спортсыларҙың байтағы ҙур ярышҡа сыҡҡансы үҙенә аяҡ салған күренештәр тураһында һөйләп бармай. Ҡайһы бер турнирҙарҙа тәғәйен атлеттың уңышһыҙлығын яҡшылап әҙерләнмәүенә, күнекмәләрҙә етерлек шөғөлләнмәүенә һылтап ҡуябыҙ. Ә ул, бәлки, яңы ғына көслө стресс кисергән, нервы көсөргәнешенә дусар булған тип уйламайбыҙ. Бөтә кешеләр кеүек, ул да “ҡояш аҫтындағы урын өсөн” көрәшә бит. Һәм был туранан-тура ярыш ваҡытында ғына түгел, ә уға тиклем байтаҡ алыҫ булған мәлдә үк башлана.\n...Быйылғы йылдың ғинуар айында шорт-трек буйынса Европа чемпионатында Өфөнән Дмитрий Мигуновты Франция йыйылма командаһы составында күреп ғәжәпкә ҡалдым. Ул шәхси беренселектә ҡатнашыуын-ҡатнашманы, әммә эстафетала старт алды. Бәй, 25 йәшлек яҡташыбыҙ 500 метр арауыҡта илдә иң яҡшыларҙың береһе бит! Данлыҡлы корей-рәсәй спортсыһы Виктор Анға алмашҡа килә ине! Рәсәйҙең атҡаҙанған спорт мастеры, Сочиҙағы Ҡышҡы Олимпиада ҡатнашыусыһы (тик беҙҙең егеттәр алтын миҙал яулағанда ул запаста ине), илебеҙҙең эстафета составында ике тапҡыр Европа чемпионы, ике йыл рәттән 500 метр арауыҡта Донъя кубогы эйәһе...\nНи булды был? Күҙемә күренәме? Юҡ, ысын ул. Ә ниңә сит ил өсөн сығыш яһай? Ҡатын-ҡыҙ булһа, французға кейәүгә сыҡҡандыр тип уйлар инең...\nБаҡтиһәң, 2016 йылдың йәйендә Дмитрий Мигуновты тренерҙар штабы Рәсәй йыйылма командаһынан ситләтә. Йәнәһе, ул миҙгел алды медицина тикшереүендә психолог менән әңгәмәне үтә алмаған. Ғәжәп, ул бит психопат түгел... Һөҙөмтәлә егет дәүләт финанслауынан мәхрүм ителә. Тәүҙә ул Өфөлә күнекмәләргә йөрөй, аҙаҡтан Польшала шөғөлләнә. Былтыр иһә башҡа ил байрағы аҫтында сығыш яһауҙы тыйған “карантин” ваҡыты уҙыу менән Францияның данын яҡларға рөхсәт ала.\nМедицина тикшереүе һөҙөмтәләрен ишеткәс, Дмитрий үҙ ҡолағына үҙе ышанмай. “Эйе, мин ҡыҙып та китәм, боҙҙа әрепләшеүем дә ихтимал. Ләкин был шундай ҙур проблемамы ни? Киреһенсә, шорт-тректа эмоционаллек үҙеңә лә еңергә ярҙам итә, иптәштәреңде лә дәртләндерә”, – ти ул. Ахырҙа спортсы үҙ аҡсаһына бойондороҡһоҙ медицина тикшереүе үтә. Табиптар уның һаулығында бер ниндәй ҙә тайпылыш тапмай. Әммә инде һуң була – йыйылма команда составында уға урын ҡалмай.\nШорт-трек беҙҙең илдә ныҡ киң таралмаған. Шуға күрә, әгәр һин Рәсәй йыйылма командаһынан сығаһың икән, шөғөлләнеү өсөн шарттарҙан да ҡолаҡ ҡағаһың. Дәүләт ярҙамы милли команда ағзаларына ғына бүленә. Тимәк, күнекмәләрҙе үҙаллы үткәрергә тура килә. Ә шорт-трек осһоҙ спорт төрө түгел. Боҙ майҙансығын ҡуртымға алыу ҡыйбатҡа төшә. Етмәһә, беҙҙәге стадион-ареналар хоккей йә фигуралы шыуыу өсөн тәғәйенләнгән. Шорт-тректа майҙансыҡты йомшаҡ матрастар менән хәүефһеҙ итеп йыһазландырып алырға кәрәк. Юғиһә сәғәтенә 50 километр тиҙлек менән елгән спортсы боролошта ҡолай ҡалһа, ауыр йәрәхәт алыуы, инвалид булып ҡалыуы ихтимал.\nШөкөр, Мигунов күнекмәләр өсөн беҙҙең республикала боҙ аренаһы таба, ләкин бынан башҡа бит конкурентлы шарттар ҙа кәрәк. Илдә 50-ләп юғары кимәлдәге шорт-трекист бар, тик улар барыһы ла тиерлек йыйылма команда составында һәм бергә шөғөлләнә. Ә “ала ҡарға” кем менән ярышһын да был хәлдә нисек үҫешһен?! Ике генә юл ҡала: йә ҙур спорт менән хушлашырға, йә... сит илгә китергә.\nӘ Рәсәй коньки уҙышыусылар союзында был күренеште нисек аңлаталар һуң? Юҡ, уны берәү ҙә ситләтмәне, Мигунов бары тик яңы миҙгелгә командаға эләкмәне, бөтәһе лә ғәҙел, тиҙәр.\n– Спортсыларҙы үҙәкләштерелгән әҙерлек йыйындарына саҡырғанда, беҙ уҙған миҙгелдәге спорт ҡаҙаныштарын ғына түгел, күп хәлдәрҙе күҙ уңында тотабыҙ. Мәҫәлән, спортсы күнекмә процесына инеп китерлекме, алдына ҡуйылған бурыстарҙы нисек үтәй, һәм иң мөһиме – ул күнекмә барышына һәм башҡа спортсыларға зыян килтерергә тейеш түгел. Был бик мөһим, – ти союз президенты Алексей Кравцов.\nӘһә, “зыян килтерергә тейеш түгел”. Һүҙ нимә тураһында бара һуң? Бәлки, 2016 йылдың мартында Дмитрийҙың командалашы – тағы бер яҡташыбыҙ Семен Елистратовтың допингка алынған анализында тыйылған мельдоний препараты табылыуына бәйле низағ хаҡындалыр? Хәтерегеҙҙәлер, ул саҡта күп кенә Рәсәй спортсылары ошо матдә ҡулланыуҙа тотолғайны. Аҙаҡтан уларҙы аҡланылар. Әммә ваҡытында шорт-трек лидеры организмында табылған мельдоний – командалаш иптәштәренең эше, тип ғәйепләү ҙә ташланғайны. Аныҡ исемдәр аталманы, артабан был сәйер күренештең сәбәбе сер булып ҡалды, әммә Мигуновты ситләтеү ошо хәлдең шаңдауы түгелме икән? Дмитрий иһә командалаш иптәшеңде сафтан сығарыуҙы үҙең ултырған ботаҡты сабыуға тиң һанап: “Был көлкө. Шул рәүешле мин үҙемде лә эстафетала миҙалдан мәхрүм итәм бит. Улай эшләргә нигеҙ юҡ. Беҙ Семен менән бер ҡаланан, бер-беребеҙҙе күптән беләбеҙ. Өҫтәүенә төрлө дистанцияларҙа сығыш яһайбыҙ, бүлешер нәмә юҡ”, – ти.\nЫсынлап та, Семендың яратҡан уҙыш арауығы – 1500 метр, Дмитрийҙыҡы – 500 метр. Етмәһә, ул саҡта мельдоний күп кенә Рәсәй спортсылары анализында табылды. Былар барыһы ла командалағы “дошмандар” эшеме ни?! Миңә ҡалһа, иң еңеле был бәләлә иптәштәреңде, ситтәрҙе ғәйепләү. Яңы ғына уҙған Кореялағы Ҡышҡы Олимпиадала ла керлингта бронза миҙал яулаған беҙҙең ил вәкилдәре парынан Александр Крушельницкийҙың организмында шул уҡ мельдоний табылғас, ул да быны командалаш иптәштәренән күргәйне. Хатта Керлинг федерацияһы вәкилдәре лә ошо фаразды яҡланы. Ахырҙа Халыҡ-ара олимпия комитеты Олимпиаданан алда Японияла күнекмә үткән йыйылма командабыҙ урынлашҡан ҡунаҡхананан видеокүҙәтеү яҙмаларын тикшерергә рөхсәт биргәйне. Һөҙөмтәләр нимә күрһәткәндер – билдәһеҙ. Һәр хәлдә, әлегә Крушельницкийҙың ризығына мельдоний һалып йөрөгән кешенең тотолғанын ишетмәнек.\nИлдең йыйылма командаһына эләгеүе рәхәт булмаһа ла, унан “осоп сығыуы” бына шулай еп-еңел. Америкала ғына барыһы ла “спорт принцибы”на таянып эшләнә. Күрһәткестәрең, ҡаҙаныштарың юғары икән – командаға рәхим ит, Ҡушма Штаттар беренселегендә призлы урын яуламаның иһә – урыныңды яңы чемпионға бушат. Һиңә бер ниндәй “тренерҙар ҡарары” ла ярҙам итә алмай.\nБеҙҙә иһә һаман да “көслөнөкө – замана” тип йәшәйҙәр. Европа, донъя беренселектәренә кемде ебәрергә икәне йыш ҡына кабинеттарҙа хәл ителә. Һайлап алыу турнирында еңеп тә, йыйылма командаға эләкмәүең бар. Мәҫәлән, 2014 йылғы Сочи Олимпиадаһына фигуралы шыуыуҙа ир-егеттәрҙән Максим Ковтун барырға тейеш ине. Ләкин тренерҙар советы бик йыш йәрәхәттәр алып, ҡатмарлы операциялар үткәргән Евгений Плющенконы ебәрҙе.\nБыл хәлгә абруйлы спортсылар араһынан Алексей Ягудин, Татьяна Лебедева, Александр Емельяненко ғына түгел, хатта ул саҡтағы Халыҡ-ара конькиҙа уҙышыусылар союзы президенты Оттавио Чинкванта ла кире ҡарашын белдерҙе. Емельяненко: “Талантлы егеттәр күп, уларҙы күрәләтә ҡыйырһыталар, үҫергә бирмәйҙәр. Йә судьялар аяҡ сала, йә улар урынына башҡалар ярышҡа бара”, – тине. Ә Чинкванта күрәҙәлек ҡылдымы ни: “Әлбиттә, спортсылар йәрәхәт тә ала, ауырый ҙа. Милли федерация ла Уйындарға кемде теләй, шуны ебәрә ала. Тик мин гел генә йәрәхәтләнгән спортсыны командаға индергән федерация ағзаларын аңламайым. Әгәр ҙә бер-бер хәл була ҡалһа, уны кем менәндер алмаштырыу мөмкин түгел. Быны эшләй торған һуңғы срок – 5 февраль үтеп киткән буласаҡ”. Һөҙөмтәлә команда ярышында алтын миҙал менән хушһынған спортсы шәхси беренселек башланыр алдынан ғына йәрәхәтенә бәйле боҙға сығыуҙан баш тартты. Уның урынына кемделер ҡабаттан ҡатнашыусылар исемлегенә индереү мөмкин булманы...\nЙәки 2006 йылғы Ҡышҡы Олимпиадаға команда туплағанда килеп тыуған сетерекле мәсьәлә. Шорт-тректа һайлап алыу турында Башҡортостандан Вячеслав Кургинян еңде, тик Туринға ниңәлер Омскиҙан Сергей Пранкевичты ебәрергә булып киттеләр. Ул ваҡыттағы республика етәкселегенең Рәсәй олимпия комитеты президенты Леонид Тягачевҡа мөрәжәғәт итеүе генә хәлде төҙәтте.\n...Ошондай спорт алыштарынан алыҫ ваҡиғалар спортсының байтаҡ көсөн ала, нервыһын ҡаҡшата. Шуға күрә лә ваҡыт-ваҡыт кемдеңдер башҡа ил командаһы составында сығыш яһарға ҡарар итеүенә аптырарға түгел. Бындай ихтыярлы ватандаштарға ла ҡасандыр ҡояш йылмайырын теләргә генә ҡала. Спортсы ғүмере үтә оҙон түгел бит.


Һәр саҡ күңелдәһең, атай! » Сайт деревни Бишаул-Унгарово Кармаскалинского района РБ\nБишаул.РУ » Интересные статьи » Һәр саҡ күңелдәһең, атай!\nҺәр саҡ күңелдәһең, атай!\nКатегория: Интересные статьи | 11-05-2010, 13:40 | Просмотров: 2196\nМинең атайым – Әҙеһәм Хәбибулла улы Ҡотлобаев Ҡырмыҫҡалы районы Ҡарлыман ауылында 1895 йылда урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. 1906-1913 йылдарҙа Ҡырмыҫҡалы мәктәбендә (мәҙрәсәлә), шул уҡ ваҡытта рус телендә башланғыс мәктәптә уҡый. 1914 йылда Дыуан-Табын волосында (писарь) секретарь булып эшләй. 1915 йылда империалистик һуғышҡа алына. Ул Троицк ҡалаһында 131-се полктың 3-сө ротаһында хеҙмәт итә. 1916 йылда Австро-Венгрия фронтына ебәрәләр, унда яраланып госпиталгә эләгә. Революциялар ваҡытындағы буталсыҡ заманада Өфө йыйылма мосолман командаһы составында Өфөгә ҡайта.\n1918-1919 йылдарҙа Табын контонының мәғариф бүлегендә секретарь булып эшләй.\n1920-1921 йылдарҙа Иҫке Муса мәктәбендә, 1922-1929 йылдарҙа Яңы Ҡыйышҡы башланғыс мәктәбендә уҡыта.\n1930-1931 йылдарҙа тыуған ауылы Ҡарлыманда, Мөрсәк, Күлдәр ауылдарында балаларға белем бирә. Биштәкә ауылында минең әсәйем Сафия Ғәбдрәүф ҡыҙы Исламова менән таныша һәм өйләнешеп, матур донъя ҡороп ебәрәләр.\nӘсәйем Биштәкә ауылында мулла ғаиләһендә тыуған. Ул ваҡытта ҡыҙ балаларға уҡырға рөхсәт итеп бармаһалар ҙа, ата-әсәһе уға иҫкесә лә, яңыса ла белем алырға мөмкинлекселек биргән. Әсәйем мөғәллимә булып эшләгән, “наҙанлыҡты бөтөрөү” хәрәкәтендә ҡатнашҡан.\nМиңә өс йәш булғанда (ул саҡта ата-әсәйем Бишауыл-Уңғар мәктәбендә эшләгән) Бөйөк Ватан һуғышы башлана. Атай һуғышҡа киткәнсе беҙҙе үҙенең тыуған ауылы Ҡарлыманға ҡайтара...\nАуылға әленән-әле өс мөйөшлө хаттар килә. Бер ғаиләгә килгән “ҡара ҡағыҙ” бөтөн ауылға ҙур ҡайғы булып тарала. Әсәйем беҙгә һәр ваҡыт: “Һеҙҙең бәхетегеҙҙән атайығыҙ иҫән-һау ғына әйләнеп ҡайтһын инде”, – тип әйтә ине. Уға эйәреп беҙ ҙә көнө-төнө тип әйтерлек теләк теләп йөрөй торғайныҡ. Әллә беҙҙең теләктәребеҙ ҡабул булды, әллә ғүмере бөтмәгән, атайыбыҙ һуғыштан иҫән-имен әйләнеп ҡайтты. Ул ваҡыттағы шатлыҡты, ҡыуанысты әйтеп тә, һөйләп тә бөтөрөрлөк түгел. Өй тулы кеше: ауылдаштар, туған-тыумаса, күрше-тирәләр... Һалдат ҡайтҡан йортта ҙур байрам булыр ине. Атайыбыҙ яңынан мәктәптә балалар уҡыта башланы. Бик тыныс, татыу йәшәнеләр. Ләкин атайымды һуғышта алған яралары һәр ваҡыт борсой ине. Шуға ла балалар ҡарау, йорт мәшәҡәттәре күберәк әсәйем иңдәренә төштө.\nАтайымды ауыл халҡы, уҡыусылар бик ихтирам итте, сөнки, ул үҙенең эшен бик яратып башҡарҙы. Ул дәрес биреп кенә ҡалмай, кластан тыш эштәрҙе лә еренә еткереп үтәй ине. Уҡыусылар менән әҙәби түңәрәк ойоштороп, төрлө сараларға әҙерләнеп, ҡурсаҡ театрын алып барып, кескенә хикәйәләр, шиғырҙар, скетчтар яҙыр ине. Ошондай кисәләрҙең береһе минең хәтеремдә ныҡ уйылып ҡалған. Атай йыйылған халыҡ алдына сәхнәгә сыҡты ла: “Хәҙер сәхнәлә йомортҡа бейетәбеҙ” – тине. Ысынлап та, сәхнә уртаһында йомортҡа бейеп китмәһенме!\nКонцерт ваҡытында үҙе уйлап тапҡан фокустарҙы күрһәтеп, кешеләрҙе шаҡ ҡатырыр ине.\nАтайым Ҡарлыман ауылының тарихын һөйләргә яратты. Буш ваҡыттарында һыҙҙырып ҡурай уйнай, моңло итеп йырлай торғайны. Бик оҫта умартасы ла ине ул. Бал айыртҡан көндө:”Бар иптәштәреңде саҡыр, бер киҫәк икмәк һәм бал ҡалаҡ алып килһендәр”, – тип, мине иптәштәрем артынан ебәрер ине. Атайым урамда эшһеҙ йөрөгән кешене, бигерәк тә мәктәпкә бармаған, дәрестәрҙән ҡасып йөрөгән уҡыусыларҙы яратманы. Әгәр ҙә берәр уҡыусыны күрә икән, саҡырып ала ла тыныс ҡына итеп: “Әйт әле, Раил, дәрестәреңде әҙерләнеңме, шиғырыңды, ҡағиҙәләреңде ятланыңмы” тип, әҙерәк тәнҡит утында ла тотоп алыр ине. Шуның өсөн уҡыусылар дәрестәрен әҙерләп бөтмәйенсә урамға сыҡманылар. Уҡытыусы ул саҡтарҙа ауылда иң ҙур, иң абруйлы кеше ине шул. Ҡарлыманбаш ауылына уҡытыусы кәрәк булғас, мәктәп директоры атайымдың саҡыртып:”Балалар белемһеҙ ҡала, башҡортса уҡыта белгән уҡытыусылар аҙ, РОНО-нан һеҙҙе ебәреүҙе һоранылар”, – тигәс, атайым ризалашты һәм Ҡарлыманбаш ауылында эшләй башланы.\nАтайымдың уҡыусыларҙың дәфтәрҙәрен тикшергәнен ҡарап ултырғанда, миндә лә шул дәфтәрҙәрҙең хаталарын тикшереү теләге тыуа ине. Йөрәк ҡушыуы буйынса уның юлынан киттем һәм уҡытыусы булып эшләп, пенсия сыҡтым. Атайым менән әсәйем миңә һәр саҡ үрнәк, юлымды яҡтыртыусы маяҡ булдылар.\nАтайым - Әҙеһәм Хәбибулла улының хеҙмәте бик күп Маҡтау грамоталары, миҙалдар менән билдәләнде. Ул ауылыбыҙҙың хөрмәтле уҡытыусыларының береһе булды һәм шулай булып ҡаласаҡ.\n[url=https://bishaul.ru/interesnoe/69-12101241r-sa1185-k11991187eld12411211e1187-ataj.html]Һәр саҡ күңелдәһең, атай![/url]


Үҙ кеше ине... » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Хәтер » Үҙ кеше ине...\n15.03.2011 Үҙ кеше ине...\nҡалыптар араһында тыуып, ҡанундар араһында ҡыҫылып үҫкән быуын беҙ. Барыһы ла бер иштән кейенеп, бөтәһе лә бер төрлө фекерләгән осорҙа формалашҡанбыҙ. Юҡ, заманды яманларға йыйынмайым – совет йәмғиәтенең социаль ғәҙеллеге һөҙөмтәһендә уҡып кеше булғаныбыҙҙы яҡшы аңлайым һәм таныйым. Һүҙ башҡа юҫыҡта: заман башҡа – заң башҡа. Бар халайыҡ бер төрлө була алмай икән, баҡһаң (“Бер аяҡтан атлағанда күмәк – /емерелә күпер – мәғәнә”. Ғ. Ишкинин). Болондоң да йәме сәскәләрҙең төрлөлөгөндә. Күп тапҡыр ҡабатланған хәҡиҡәт был, тиһегеҙҙер. Ысынлап та… Тик ниңә һуң һаман башҡаларҙы үҙебеҙгә оҡшатырға теләйбеҙ, ни эшләп башҡаса уйларға, эшләргә, яҙырға теләгәндәрҙән тиҙ үк “ала ҡарға” яһарға маташабыҙ (“Баш йыуып ҡына таҙармай/ Мейегә һеңгән бысраҡ”. Ғ. Ишкинин)? Ғилман һәр даирәлә лә сит булманы, тик бер ерҙә лә үҙ кешегә лә әйләнмәне. Көтөүҙән ситтәрәк йөрөнө ул. Айырылып та китмәне. Барыһы менән дә тиң булды, әммә берәү менән дә тиңләшмәне, самалашманы. Әллә яҙмышындағы яңылышлыҡтарҙан кәмһенеңкерәнеме икән? Әммә, оло ағай әйтмешләй, шул яңылышлыҡтар унан шағир яһаны бит, хаталары философ итте. Хәйер, философлыҡ тураһында… Һуңғы йылдарҙа Ғилман китап уҡыу менән үтә лә мауығып китте. Рус әҙәбиәтен, донъя классикаһын… ҡомһоҙланып уҡыны... Сал сүллектә сарсап һыуға туя алмаған мосафир ише. Тик… Күберәк уҡыған һайын аҙыраҡ яҙҙы. Бының нилектәнлеген үҙе лә аңламаны, аңлатманы ла. Башҡаса уйлағанға, яҙғаны башҡаларҙыҡына оҡшамағанға кәмһеттеләрме уны? Әйткеләнеләр, тәнҡитләнеләр, оялтып ҡаранылар, тик кәмһетмәнеләр. Сөнки кәмһенмәне Ғилман. Бар үҙгәреште еңел ҡабул итте ул. Күтәрелеп китеүгә лә еңел ине. Һирәк дуҫтар уның кеүек ете төн уртаһында башҡаларға ярҙам итеү өсөн Башҡортостандың бер осонан икенсеһенә сығып китә ала. Ә ул кемделер бәләнән йолорға йәһәннәмдең үҙенә инергә лә әҙер ине.\nЮлда вафат булды Ғилман. Әгәр ҙә бәғзе үлемдә хаҡлыҡ булыуы ихтимал икән (бәлки, бар хаҡлыҡ шунда ғыналыр), уның ғүмер һуңында ла мәғәнә барҙыр. Дауахананың стериль шарттарында докторҙарҙан осаһын тишкеләтеп, йә йылы өйҙә йомшаҡ түшәктә, яҡындарын ҡаңғыртып, оҙаҡ сырхап ятып, тәҙрә аша йондоҙҙарға моңайып ҡарап хушлаша торған кеше түгел ине ул. “Шағирҙың вафаты ла уның ижадының дауамы”, – тигән классик. Бәлки, сағыштырыуым яңылыштыр. Әҙәми затҡа яңылышыу хас, ҡыҙғанысҡа ҡаршы. Һәм ғәмһеҙлек, битарафлыҡ… Бәлки, аҙыраҡ аралашҡанбыҙҙыр, һирәгерәк шылтыратҡанмындыр. Ғәфү ит, дуҫым!\nP.S. Салауат, Дамир һәм мин фәҡирегеҙ Ғилманды ерләргә китеп барабыҙ. Төнәп сығырға юлда ҡустыма һуғылдыҡ. Кис буйы һөйләшеп сыҡтыҡ. Кемебеҙҙең ауыҙынан сыҡҡандыр был һорау, әммә ул ап-асыҡ хәтеремдә: “Беҙгә ошолай итеп, ниһайәт, бергә йыйылышып, һәүетемсә аралашып, әҙәбиәт, шиғриәт хаҡында иркенләп һөйләшеп ултырыр өсөн Ғилмандың вафаты кәрәк булдымы ни?” Һорауы иҫемдә, ә яуабы – юҡ. Бәлки, булмағандыр ҙа…


Изге күңелле инәйем\n5 Апрель 2019, 18:11\nОшо йәмле яҙ айында Юлыҡ ауылында йәшәүсе инәйем Миңнисара Мөхәмәтзәкир ҡыҙы Шафиҡова үҙенең 90-сы яҙын ҡаршылай. Инәйебеҙ ауылыбыҙҙың иң өлкән кешеһе.\nУл 1929 йылда урта хәлле крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Илдә репрессия башланғас, уның еле был ғаиләне лә урап уҙмай. Барлыҡ мал-тыуарын, мөлкәтен, йортон тартып алып, атаһын халыҡ\nдошманы яһайҙар. Әминә өләсәйем 5 бала менән яңғыҙы урамда – ҡабыҡ аласыҡта тороп ҡала. Балаларын ас-яланғас итмәҫ өсөн ул көнө-төнө эшләй. Көндөҙ колхоз яланында тир түкһә, төнөн балаҫ һуға, кешеләргә кейем тегә. Осто-осҡа ялғап бәләкәй генә өй төҙөп, шунда күсәләр.\nИнәйемдең бала сағы һуғыш алды һәм һуғыш осороноң иң ауыр мәленә тура килә. Һуғыш башланғанда 12 йәше яңы тулған ҡыҙсыҡҡа ниндәй генә ауырлыҡтар, михнәттәр күрергә тура килмәй. Өлкәндәр менән бер рәттән колхоз эшенә егелә: утауын да утай, әсәһе менән бергә фронтҡа бәрәңге лә киптерә, бирсәткә-бейәләй ҙә бәйләй, Йәнүр ағаһы менән икәүләшеп ҡар кисеп урмандан йүкә ташып, бакауышын да ишә,Үзбәйҙәктә, Биштарҙа урман да ҡырҡырға тура килә уға.\nБына, ниһайәт, көткән Бөйөк Еңеү килә илебеҙгә. Ауыр булһа ла тыныс тормош башлана. 1951 йылда күкрәк тулы орден-миҙалдар менән һуғыштан ҡайтҡан атайым Хәйрулла Нәбиулла улы Шафиҡов менән донъя ҡороп ебәрәләр. Тыныс тормоштоң ҡәҙерен белеп йәшәнеләр улар. Бер-бер артлы 13 балаға ғүмер биреп, уларҙы матур итеп тәрбиәләп, аяҡҡа баҫтырып, башлы-күҙле иттеләр. Әлеге көндә 13 балаһының 29 ейән-ейәнсәре, 18 бүлә-бүләсәре, 1 тыуасаһы бар. Беҙҙе улар эшһөйәр, ихтирамлы, бер-беребеҙгә иғтибарлы итеп үҫтерҙеләр. Инәйем менән атайым икеһе лә ғүмер буйы колхозда эшләп хаҡлы ялға сығып, 43 йыл бергә йәшәнеләр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һуғыш яралары уны беҙҙең аранан иртә алып китте. Инәйем бына инде 26 йыл уның рухына бағышлап Ҡөрьән аяттары уҡыта.\nПенсияға сыҡҡас та инәйем тик тормай, 10 йыл буйы яҙҙан көҙгәсә ауыл халҡынан һөт йыя. Һөт йыйған ваҡытта колхоз ашханаһы өсөн икмәген дә һалды ул. Көнөнә 4-5-шәр мейес икмәк һалған саҡтары булды.\nИнәйемдең “Герой әсә” ордены бар, ул быға һәр яҡлап та лайыҡлы. Балалары төрлөһө-төрлө яҡта матур донъя көтәләр, ҡайһылары хаҡлы ялдалар инде, ейән-ейәнсәрҙәр тәрбиәләйҙәр. Аллаға шөкөр, барыбыҙ ҙа иҫән-именбеҙ, әленән-әле инәйебеҙҙең хәлен белешеп ҡайтып торабыҙ. “Балаларым, ейәндәрем, бүләләрем иҫән-һау булһын, донъя шул тик-лем матур, шуның ҡәҙерен белегеҙ. Ошо һаулығымдан Хоҙай ташламаһын ине”, - тип теләй инәйем.\nКөслө рухлы, оло йөрәкле, йомарт, изге күңелле, лайыҡлы тормош юлы үткән инәйебеҙ-ҙең артабан да һаулыҡ-сәләмәтлектә, беҙҙең ҡәҙер-хөрмәттә йәшәүен теләйбеҙ.


ЙӘШЕНДӘН ҺАҠЛАН, ҺИН, ЙӘШЕН!\n30 Июнь , 15:25\nЙылға ярында кеҫә телефонынан һөйләшеп торған ҡыҙҙы йәшен һуға. Ошо ваҡытта ул баҫып торған ерҙәге ҡом 6-8 метрға өҫкә күтәрелә. Ҡом бураны таралғас, ҡыҙҙың да, уның янында булған ике үҫмерҙең дә һәләк булыуын күрәләр. Уларҙан алыҫтараҡ булған ирҙең ҡабырғалары һына, тағы биш кеше төрлө кимәлдәге тән йәрәхәттәре ала...\nБеҙҙең яҡтарҙа һауа торошоноң ҡырҡа үҙгәреүен, уның көтөлмәгән хәл-ваҡиғалар, фажиғәләр килтереүен күҙәтеп күптәр шомға ҡала. Бер яҡтан, нисәмә йыл рәттән ҡоролоҡ йонсотһа, икенсе яҡтан, тәбиғәтте төрлө ҡоротҡос бөжәктәр баҫып алды. Ямғыр яуһа ла, үҙенә генә хас “тәртип” менән яуа. Ҡалалағы һуңғы ямғырҙы алып ҡарағанда ла, ҡаланың Көньяҡ биҫтәһендә ул һибәләп кенә үткән, ә үҙәктә ҡойоп яуҙы. Мөкәсәйҙең яртыһында ямғыр туҡтауһыҙ сәғәт ярым ҡойҙо, ә икенсе өлөшөндә тамсылаған ғына. Бындай хәл хатта бер үк урамда ла күҙәтелде: урамдың яртыһында – ҡойон, икенсеһендә бер нәмә лә юҡ.\nБашгидрометүҙәктән хәбәр итеүҙәренсә, аҙнаның аҙағына республиканан һалҡын һауа ағымы үтәсәк. Был көслө йәшен, ҡойон, борсаҡ ҡатыш ямғыр, дауыл алып килеүе ихтимал. Оло бәхетһеҙлеккә ҡаршы, йыл һайын йәшен кешеләрҙе һуғып үлтергән осраҡтар ҙа теркәлә. Һуңғы фажиғә Ауырғазы районында булды. Ирле-ҡатынлы миндек бәйләргә сыҡҡанда йәшен башлана. Ағас янында баҫып торған ҡатынды йәшен һуға, ирҙе көслө электр заряды ситкә алып ташлай. Ул аңын юғалта. Иҫенә килгәндә ҡатынының һәләк булыуын, тәне төтәп ятҡанын күрә.\nРеспубликала ошондай фажиғәләр йыш ҡабатлана. Бер нисә йыл элек йылға ярында кеҫә телефонынан һөйләшеп торған ҡыҙҙы йәшен һуға. Ошо ваҡытта ул баҫып торған ерҙәге ҡом 6-8 метрға өҫкә күтәрелә. Ҡом бураны таралғас, ҡыҙҙың янында булған ике үҫмерҙең дә һәләк булыуын күрәләр. Уларҙан алыҫтараҡ булған ирҙең ҡабырғалары һына, тағы биш кеше төрлө кимәлдәге тән йәрәхәттәре ала.\nМал көтөп йөрөгән ике студенттың да ғүмере фажиғәле өҙөлә. Улар йәшен башланғас, ҙур ағас аҫтына барып ултыра. Йәшен шунда һуға ла инде. Егеттәрҙең кәүҙәһен кис мал үҙе ҡайтҡас ҡына барып табалар.\nҺыу инергә барған ике үҫмер йәшен башланғас мотоциклға ултырып өйҙәренә ашыға. Бәхетһеҙлеккә, йәшен артта ултырған малайға ата. Икенсеһе ауыр тән йәрәхәттәре ала. Был ваҡытта улар асыҡ яланда китеп барған була, йәшен мотоциклдың арттағы тимеренә һуға.\nАслыкүл буйында ял итеүселәр ямғыр башланғас яр буйындағы ағас аҫтына ҡаса. Йәшен бер ирҙе ата. Һуңынан уның ҡулында машинаһының сигнализацияһының пульты булыуы асыҡлана. Ир шунда уҡ һәләк була, янындағы кешеләрҙе йәшен тулҡыны төрлө яҡҡа алып ташлай.\nКүп осраҡта йәшен ҡорбаны көтөүселәр һәм бесәнселәр була. Йәшен башланған ваҡытта йөк машинаһы өҫтөндә бесән тейәп торған ир һәләк була. Йәшен транспортҡа һуға, өҫтәүенә ирҙең ҡулында тимер һәнәк була. Аҫта торған кеше ауыр тән йәрәхәттәре ала. Икенсе районда көтөүсенең үҙенә лә, атына ла йәшен һуға. Улар ҙа бейек ағас аҫтында торған була.\nЙәшен һыу буйында, асыҡ яланда ғына түгел, ә ишек алдында ла һуғыуы мөмкин. Шулай, ямғыр ваҡытында тимер баҫҡыстан баҙына төшөп барған ир һәләк була. Баҫҡысҡа һуҡҡан йәшен ирҙең дә ғүмерен өҙә. Миәкә районында ямғыр ваҡытында баҡсаһында йөрөп ятҡан хужабикә һәләк була.\nЙәшен кешеләргә генә түгел, ә хайуандарға ла һуға. Республикала бер юлы тотош һарыҡ көтөүен йәшен атҡан осраҡтар бар. Хайуандар яландағы бейек ағас аҫтына ҡасҡан була. Бер юлы 101 һарыҡ һәләк була, ә Ейәнсура районында йәшен 78 һарыҡты ата.\nҺуңғы йылдарҙа ҡоро йәшен дә йыш күҙәтелә. Бер тамсы ямғыры төшмәһә лә, ул үҙ эшен эшләп китә. Шундай ҡоро йәшен ҡалабыҙҙың бер урамында айырыуса ныҡ ҡоторҙо. Бер ыңғай биш йорттағы көнкүреш приборҙарын һәм газ ҡаҙанлыҡтарын юҡҡа сығара ул.\nЙәшендең хәүефен аңлап, унан һаҡланырға өйрәнегеҙ һәм балаларығыҙҙы ла өйрәтегеҙ. Юғиһә, йыш ҡына йәшен ваҡытында һис ни булмағандай кеҫә телефонынан һөйләшкән үҫмерҙәрҙе, йәштәрҙе күрергә тура килә. Улар үҙҙәрен генә түгел, ә янындағы кешеләрҙе лә ҡурҡыныс аҫтына ҡуя.\nӘгәр йәшен мәлендә, асыҡ яланда ҡалһағыҙ, бер үк ергә ятмағыҙ! Йырын урынға сүкәйеп, ҡулдарығыҙ менән аяҡтарығыҙҙы ҡосаҡлап ултырығыҙ.\nӘгәр был ваҡытта йылға буйында булһағыҙ, ярҙан ситкәрәк китегеҙ. Бәләкәй ағастар араһына инегеҙ. Бейек, айырыуса яңғыҙ ағастар янына бармағыҙ!\nЙәшен башланғанда тау йәки башҡа бейеклектә булһағыҙ, унан йәһәтләп төшөгөҙ һәм ҙур булмаған ағастар, ҡыуаҡлыҡтар араһына йәшенегеҙ.\nАсыҡ яланда машина эсендә булһағыҙ, тәҙрәләрегеҙҙе ябығыҙ, радиоприемниктың антеннаһын төшөрөгөҙ йәки алығыҙ һәм транспорт эсендәге металдан эшләнгән деталдәргә ҡағылмағыҙ.\nЙәшен болоттары күренеү менән кеҫә телефоны менән ҡулланмағыҙ. Иң яҡшыһы – уны бөтөнләй һүндереп һалып ҡуйырға. Йорттағы бар электр приборҙарын мотлаҡ һүндерегеҙ. Балаларға йәшен ниндәй фажиғәгә килтереүен аңлатығыҙ һәм һеҙ өйҙә юҡ саҡта үҙҙәрен нисек торторға кәрәклеген өйрәтегеҙ.\nЙәйебеҙ имен-аман үтһен, йәшенле ямғырҙар ҡазаһы менән түгел, ә шифаһы менән килһен!


Лайыҡлы һынауҙар алдында\nБаш ҡалала Рәсәй Коммунистар партияһының төбәк бүлексәһе комитет һәм контроль-ревизия комиссияһының 7-се берләштерелгән Пленумын үткәрҙе.\nУлтырыштың көн тәртибенә Дәүләт Думаһы һәм муниципаль берәмек Советтарына һайлауҙарға әҙерлек барышына ҡағылышлы мәсьәләләр ҡуйылды. Буласаҡ кандидаттарға ҡарата талаптар раҫланды. Партия ағзалары халыҡты борсоған көнүҙәк һорауҙарҙы ла күтәреп сыҡты, көрсөккә ҡаршы көрәш программаһы менән дә сығыш яһанылар. Шулай уҡ урындағы һәм беренсел ойошмалар араһында ойошторолған конкурсҡа йомғаҡ яһалды. Еңеүселәргә маҡтау ҡағыҙҙары һәм ҡиммәтле бүләктәр тапшырылды.


Тәбрикләү » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nХАЛЫҠ-АРА ҠАТЫН-ҠЫҘҘАР КӨНӨ МЕНӘН!!!\nИнәйҙәр, апайҙар, һеңлеләр! "Башҡортостан ҡыҙы" журналын яратып уҡыусылар!...\nРубрика: Тәбрикләү / Тотош уҡырға\nҺөйөнсө: башҡорт яҙыусыһы II урын яуланы!\nШундай ҙур шатлыҡ бит ул был! Бәйге биш тапҡыр үтте. Бишеһендә лә еңеүсе-хикәйәләр икенсе этапҡа ҡатнашырға ебәрелде, әммә урын алғаныбыҙ булманы. Башҡорт прозаһының бейеклеген таныуҙарын бик теләй инек. Һәм бына, ниһайәт, һөйөнөслө яңылыҡ: 5....\nТаңсулпан Ғарипова – Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы!\nБашҡорт әҙәбиәтенең һирәк тә, маһир ҙа, көслө рухлы ла, күренекле лә шәхестәренең береһе – Таңсулпан Ғарипова күптән әҫәрҙәрен халыҡ яратып уҡыған яҙыусы ине. Ниһайәт, мәшһүр әҙибәнең саф, ҡеүәтле эшмәкәрлеге торошло баһаланып, рәсми рәүештә...\nИлһам толпарына йүгән һалып...\nБашланып киткән мәленән үк киң йәмәғәтселектең иғтибар үҙәгендә булған «Йөрәк һүҙе» телевизион проекты халҡыбыҙҙың рухи донъяһының сағыу бер ваҡиғаһына әйләнде. Шиғри һүҙҙең тәьҫир көсөн асыҡ күрһәтте был сара. Иң мөһиме – тамашасы бәйгелә майҙан...\nКүптән халыҡтыҡы йырҙары\nРәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы, М. Аҡмулла һәм Р. Ғарипов исемендәге премиялар лауреаты, Салауат Юлаев ордены кавалеры Роза Сәхәүетдиноваға – 80 йәш. Роза Хәйҙәр...\nИжады ла тауҙай хазиналы\nБилдәле шағирә, прозаик, публицист, тәржемәсе һәм әүҙем йәмәғәт эшмәкәре Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы Ситдиҡоваға – 65 йәш Үҙе тыуып үҫкән Белорет урмандарылай мул һәм бай ижад донъяһын бар итеүсе яҙыусы, Инйәр ҡаяларындай һоҡланғыс һәм күп ҡырлы, тау...\nХәйбулланың моңло ҡыҙы\nБилдәле опера йырсыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Зәйтүнә Ғәзизоваға – 80 йәш Хәйбулланың ҡасандыр ихлас һәм матур кешеләре менән дан тотҡан, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, хәҙер инде юҡҡа сыҡҡан Айыулы тигән ауылында 1937 йылдың 26 февралендә моңло...


Мөнәсәбәт ҡырҡа үҙгәрергә тейеш » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Мөнәсәбәт ҡырҡа үҙгәрергә тейеш\nМөнәсәбәт ҡырҡа үҙгәрергә тейеш 18.11.2011 // Сәйәсәт\nРеспубликала 2012 — 2015 йылдарға иҫәпләнгән “Лайыҡлы хеҙмәт” программаһы тормошҡа ашырыласаҡ. Был документтың проекты әҙер, ул Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһының “Лайыҡлы хеҙмәт” концепцияһына ярашлы эшләнгән.\nОшо хаҡта Башҡортостан Хөкүмәтенең Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов “Интерфакс” агентлығында журналистар менән осрашыуҙа еткерҙе.\nФидус Әғләм улы әйтеүенсә, программа проекты концепцияһында хеҙмәткә ҡағылышлы дүрт төп принцип сағылыш тапҡан. Тәүгеһе халыҡ-ара хеҙмәт нормаларын күҙәтеү булһа, икенсеһе — лайыҡлы эш менән тәьмин итеү. Артабан хеҙмәтсәндәрҙең барыһын да социаль яҡлау, өс яҡлы хеҙмәттәшлек һәм социаль диалог мәсьәләләре урын алған.\nХеҙмәтте һаҡлау буйынса халыҡ-ара нормаларҙың күбеһе 1919 йылдан — Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы булдырылғандан алып эшләнгән. Әйткәндәй, хеҙмәтте хәүефһеҙ, һәр кемдең һөнәренә, теләгенә ярашлы эшле һәм тейешле күләмдә түләнгән осраҡта ғына лайыҡлы тип атап була.\nКонцепцияла сағылыш тапҡан сараларҙың барыһы ла республикала тормошҡа ашырылып килә, әлбиттә. Мәҫәлән, һуңғы йылдарҙа эш урындарын аттестациялауға айырыуса ҙур әһәмиәт бирелә. Һөҙөмтәлә эш урынында имгәнеүҙәрҙең кәмеүе буйынса тәүге биш төбәк иҫәбендәбеҙ. Хеҙмәткәрҙәрҙе социаль яҡлау буйынса ла матур башланғыстар бар. Мәҫәлән, ауыл хужалығына эшкә ҡайтҡан белгестәргә ай һайын ете меңгә тиклем аҡса түләнелә һәм 100 мең һум күләмендә матди дәртләндереү ҙә ҡаралған. “Ауыл табибы” программаһында ҡатнашыусы йәш белгестәргә лә 100 мең һум аҡса биреләсәк.\nШулай уҡ социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәрен көйләү буйынса ла тәжрибәгә эйәбеҙ. Мәҫәлән, өс яҡлы килешеү хеҙмәт баҙарындағы хәлде тотороҡландырыуға өлөш индерә.\nЛәкин халыҡтың мәшғүллеген тәьмин итеү буйынса арымай-талмай эшләргә кәрәк әле. Мәҫәлән, йәштәрҙең эшһеҙ булараҡ иҫәптә тороуы мәсьәләнең айырыуса көнүҙәк булыуын раҫлай. Республика Президентының сит илдәрҙең абруйлы компаниялары менән килешеүҙәр төҙөүе, инвесторҙар йәлеп итеүе был тәңгәлдә өмөт уята, әлбиттә. “Әммә эшҡыуарҙар ҙа ситтә ҡалырға тейеш түгел, етәкселәр социаль яуаплылығын арттырырға тейеш”, — тип иҫәпләй Фидус Ямалетдинов. Ойошмаларҙа профсоюз комитеттары булдырыу ҙа мөһим. Эш биреүселәр хеҙмәткәрҙәренең белемен камиллаштырыуҙа, социаль мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә әүҙемлекте күтәрергә бурыслы.\nҒөмүмән, “Лайыҡлы хеҙмәт” программаһы проектының концепцияһында нигеҙҙә электән яҡшы таныш мәсьәләләр сағылыш тапҡан. Әммә һәр кемдең хәүефһеҙ, тейешенсә баһаланған, күңеле ятҡан хеҙмәткә хоҡуғының һаҡланыуы барлыҡ сараларҙың эҙмә-эҙлекле атҡарылыуына һәм социаль яуаплылыҡҡа етди ҡарашҡа бәйле.


ИҢ ЯҠЫН ДУҪТАРЫБЫҘ БАШҠОРТ ЛИЦЕЙЫНДА\nЙылдағыса Сибай ҡалаһының Рамаҙан Ѳмѳтбаев исемендәге башҡорт лицейы 2014 йылға тотош коллектив менән «Атайсал» гәзитенә яҙылып ҡыуандырҙы. Белем усағының 40-тан ашыу хеҙмәткәренең барыһы ла милли баҫмабыҙҙы алдырып уҡыясаҡ.\nБашҡорт лицейы—милләтебеҙҙең рухи ҡиммәттәренә, тәрбиә традицияларына таянып, замандан артта ҡалмай гѳрләп эшләүсе белем усағы. Лицейҙа абруйлы, үҙ фәнен тѳплѳ белгән, тәжрибәле педагогтар эшләй. Улар балаларға белем биреү менән генә сикләнмәй, аң-белем даирәһен байытыу, спортҡа ылыҡтырыу, тормош тигән оло юлға әҙерләү ѳсѳн ҙур тырышлыҡ һала. Мәктәп директоры Иштуған Рәйес улы Ноғомановтың тырышлығы, алдынғы ҡарашы менән лицейҙа уңышлы эштәр башҡарыла, еңеүҙәр яулана. Мәҫәлән, быйылғы сығарылыш уҡыусыларының барыһы ла тиерлек Ѳфѳ, Силәбе, Мәскәү, Ҡазан, Магнитогорский ҡалаларының юғары уҡыу йорттары студенттары булыу бәхетенә ирешкән.\nБыйыл лицей үҙенең егерме йыллыҡ юбилейын билдәләй. Яҡын дуҫтарыбыҙға ныҡлы һаулыҡ, яуаплы эштәрендә уңыштар, яңы үрҙәр теләйбеҙ!


Биш йыл көткәнде – дүрт айҙа » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Социаль мәсьәлә » Биш йыл көткәнде – дүрт айҙа\nМәғлүм булыуынса, республикала ярайһы уҡ ҙур күләмдәге төҙөлөш эштәре алып барыла. Аҡса бүленә, эш башлана, тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайһы саҡта теге йәки был сәбәптәр арҡаһында хәрәкәт туҡтап ҡала. Ошондай хәлдәрҙең торлаҡ төҙөлөшөнә генә түгел, ә бихисап социаль объекттарға ла ҡағылышлы булыуы икеләтә әсенеүле, сөнки тәү сиратта халыҡ мәнфәғәтенә зыян килә.\nӘйтергә кәрәк, бындай проблемалар Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбировтың иғтибарынан бер ваҡытта ла ситтә ҡалмай, сигнал алыу менән ул сара күреүҙе талап итә, һәр осраҡты шәхси контролдә тота. Миҫал өсөн, Өфөнөң Ғ. Амантай урамындағы төҙөлөштө генә алайыҡ. Былтыр ноябрҙә үк, Өфө ҡалаһы һәм районы хакимиәттәре хеҙмәткәрҙәре алдында сығыш яһағанда Радий Фәрит улы ошо медицина учреждениеһы тураһында әйтеп үткәйне:\n– Ғ. Амантай урамында тулыһынса әҙер балалар поликлиникаһы бар. Тик подрядсы менән бәхәс сығыу сәбәпле, ул бишенсе йыл асылмай. Әгәр ҙә кешеләр 200-шәр йыл йәшәһә, әлбиттә, яҡшы булыр ине. Әммә был мөмкин түгел. Беҙгә, бигерәк тә халыҡ власть дилбегәһен ышанып тапшырған етәкселәргә һәр йыл ҙур әһәмиәткә эйә. Уйлап ҡарағыҙ: ошо тирәлә йәшәгән кешеләр, дүрт йылдан ашыу яҡындағы поликлиникаға балаларын йөрөтөү, медицина хеҙмәттәрен алыу урынына, әллә ҡайҙа барырға мәжбүр. Тиҙ арала был мәсьәлә буйынса ҡарар ҡабул итәсәкбеҙ һәм поликлиниканы асыу көнөн билдәләйәсәкбеҙ.\nРадий Фәрит улы һүҙендә торҙо: ошо хәлдән һуң БР буйынса эске эштәр министры менән һөйләшеп, поликлиниканың яҙмышы хәл ителде, тиҙ арала ремонт эштәре башланды. Бинала быға тиклем хәүефһеҙлек талаптарына һәм нормативтарына тап килмәгән етешһеҙлектәр бөтөрөлгән, яҡшы ремонт яһалған.\nӘ бөгөн медицина учреждениеһына бәйле бәхәсле хәлгә, ниһайәт, нөктә ҡуйылды: баш ҡаланың Ғ. Амантай урамы, 7/1 адресы буйынса 2-се балалар поликлиникаһының 5-се филиалы асылды.\nАртабан заманса йыһазландырылған яңы бинала Көньяҡ һәм Колгуевский биҫтәләрендә йәшәгән туғыҙ меңдән ашыу бала квалификациялы медицина ярҙамы аласаҡ. Быға тиклем урындағы халыҡ С. Кувыкин урамындағы поликлиникаға йөрөргә мәжбүр булған: беренсенән, был географик йәһәттән уңайһыҙ булһа, икенсенән сират мәсьәләһе лә киҫкен торған.\nПоликлиниканың беренсе эш көнөндә үк ете айлыҡ ҡыҙына Манту прививкаһы яһатырға килгән Неля Мөхәмәтшина бик шат:\n– Быға тиклем башҡа поликлиникаларҙың тупһаһын тапаныҡ. Сират ҙур булһа, бәғзе белгестәргә түләүле ҡабул итеүгә лә бара торғайныҡ. Ә хәҙер поликлиника эргәлә генә! Таҙа, матур, уңайлы! Бала менән көтөп ултырырға махсус бүлмә бар. Бик ҡыуаныслы хәл беҙҙең өсөн.\nЫсынлап та, яңы поликлиника яҡты ла, уңайлы ла. Процедура һәм прививка кабинеттары, фильтр-бокс, бала һәм әсә бүлмәһе, сәләмәт бала кабинеты – һәммәһе лә бәләкәй пациенттарҙы ҡабул итергә әҙер, педиатрҙар, башҡа белгестәр ҙә иркен бүлмәләрҙә ҡабул итәсәк. Уңайлыҡтар йәһәтенән дә учреждениела мөмкинлектәр бар: асыҡ регистратура, белгестәргә яҙылыу өсөн махсус терминал, коляскалар өсөн урын хәстәрләнгән.\nЯңы поликлиниканы асыу тантанаһында Киров районы хакимиәте, медицина учреждениелары, ведомстволары вәкилдәренән тыш, Башҡортостан етәксеһенең ҡатыны Каринэ Хәбирова ла ҡатнашты. Ул поликлиника менән танышып сыҡҡандан һуң:\n– Бала саҡта әсәйем менән ярайһы оҙаҡ ҡына табип ҡабул иткәнен көтөп ултырырға тура килгәнен хәтерләйем. Ошо минуттарҙы ҡыҫҡартыу йәһәтенән был поликлиникала бихисап эштәр атҡарылған, уңайлы шарттар булдырылған ата-әсәләр һәм балалар өсөн дә был ифрат мөһим, – тине.\nӘйткәндәй, киләсәктә биҫтәлә тағы ла ҙурыраҡ, иркенерәк поликлиника төҙөү планлаштырыла. Унда ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһы ла буласаҡ. Баш ҡаланың был төбәгендә йәштәрҙең күпләп йәшәүен иҫәпкә алғанда, был да – көнүҙәк ихтыяж.


Иглин районында башланған педагогтар кәңәшмәһе Нуриман районында имен - аман тамамланды. Республикала уға әҙерлек эше бер йыл, Ишембайҙа август кәңәшмәһе тамамланғандан алып, дауам итте.\nБелем биреү системаһы эшмәкәрлеге йомғаҡтарын һәм үҫеш перспективаларын тикшереүҙән тыш, педсоветтарҙың өҫтөнлөгө н имәлә Яуап бик ябай: райондар һәм ҡалалар үҙ ҡаҙаныштарын һ әм етешһеҙлектәрен күрһәтеү, тәжрибә уртаҡлашыу\nмөмкинселегенә эйә була. Сираттағы кәңәшмә үткәрелгән территориялар республика кимәленә тиклем "күтәрелә". Мәҫәлән , Мәләүез, Туймазы, Белорет, Баймаҡ, Сибай, Ишембай, Кушнаренко, Әлшәй, Ҡыйғы, Салауат, Архангель, Ғафури райондарында белем биреү учреждениелары асылды, күп мәктәптәрҙә реконструкция үткәрелде. Юлдар һалынды һәм\nасфальт түшәлде, ауылдарҙы төҙөкләндереү йәһәтенән дә байтаҡ эш башҡарылды.\nҺуңғы һигеҙ йылда ғына республика бюджетынан был маҡсатҡа\n800 миллион һумдан ашыу аҡса бүленгән. Бындай ҡараш белем б иреү учреждениеларының, айырыуса социаль инфраструктураһы са ғыштырмаса ҡалышҡан муниципаль берәмектәрҙә матди - техник базаны эҙмә - эҙлекле нығытыу мөмкинселеген бирә.\nУлар иҫәбенә Иглин һәм Нуриман райондары ла инә, ошо көндәрҙә республика киң мәғлүмәт сараларының барыһы ла үҙ\nиғтибарын ошо райондарға йүнәлтте. Иглинда һәм Иглин районының Таутөмән ауылында, Нуриман районының Байгилде, Ишморат һәм Баш Шиҙе ауылдарында биш мәктәп асылды. Был тантанала РФ мәғариф һәм фән министры Андрей Фурсенко, БР Хө күмәте Премьер - министры урынбаҫары, мәҙәниәт һәм милли сәй әсәт министры Илдус Илешев, республиканың мәғариф министры Зөһрә Рәхмәтуллина һәм башҡалар ҡатнашты.\nКөндөң тәүге яртыһында кәңәшмәлә ҡатнашыусылар 17 мәғариф о бъектында булды, мәктәптәрҙең матди һәм методик базаһы, уҡыу-тәрбиәләү процесын ойоштороу һәм "Мәғариф" өҫтөнлөклө м илли проектын тормошҡа ашырыу тәжрибәһе менән танышты.\n"Өҫтөнлөклө милли проекттар - БР мәғариф сифатын күтәреүҙең\nиң мөһим факторы" Нуриман районының Красная Горка\nауылында үткән пленар ултырышта Башҡортостан Президенты Мо ртаза Рәхимов һәм Андрей Фурсенко араһындағы һөйләшеүҙә төп тема булып яңғыраны. Унда Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте Рәйесенең беренсе урынбаҫары Дмитрий Медведев та ҡатнашты.\n- Бер йыл самаһы элек илдә "Мәғариф" милли проектына юл һалынды. Башта уға барыһы ла һаҡсыл ҡарашта торҙо, - тип билдәләне педагогтар советында сығыш яһаусы РФ мәғариф һәм ф ән министры Андрей Фурсенко. - Милли проект мәғариф проблемаларын тиҙ арала хәл итә алмай, әлбиттә, 15 йыл эсенд ә етешһеҙлектәр етерлек булды. Әммә Башҡортостандағы эҙмә - эҙлекле дәүләт сәйәсәтенең эшмәкәрлеге был етешһеҙлектәргә артыҡ юл ҡуймаған, - тип билдәләне ул. - Шулай ҙа проблемала р бар.\nАндрей Фурсенко мәғариф проблемаларын хәл итеүгә йәмғиәтте мөмкин тиклем күберәк йәлеп итергә кәрәк, тип һанай. Бөгөн мәғарифтағы төп проблема - уҡытыусыға хеҙмәт хаҡы түләү - хә л ителмәгән. Республикаға ингән средстволар артыуы менән бер гә мәктәптәрҙе финанслауға яңы юлдар ҙа эҙләргә кәрәк.\nМинистрҙың фекеренсә, мәктәпәрҙә йән башына түләү индереү\nошондай механизмдарҙың береһе булыуы мөмкин. Билдәле, балалар уҡырға теләк белдергән мәктәптәргә күберәк аҡса интерелергә тейеш. Яңы механизмға ҡағылышлы тәҡдимдәр тикшереү өсөн төбәктәргә ебәреләсәк, тине Андрей Фурсенко.\nАвгуст кәңәшмәһе барышында РФ мәғариф һәм фән министрымә ктәптәре бер миллион һум күләмендә өҫтөнлөклө милли\nпроект грантына конкурста еңеүсе Нуриман һәм Иглин райондары башлыҡтарына дипломдар тапшырҙы.\nЛилиә Сәхәбүтдинова, Гөлназ Шәрәфлисламова.


Георгий Шебаев: «Һаулыҡтың тик 25 проценты ғына һаулыҡ һаҡлау эшенең һөҙөмтәлелегенән тора» // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nГеоргий Шебаев: «Һаулыҡтың тик 25 проценты ғына һаулыҡ һаҡлау эшенең һөҙөмтәлелегенән тора»\n11:00, 7 марта 2014 Йәмғиәт\nБашҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры Георгий Шебаев республикала уҙғарылған диспансеризация тураһында һөйләне. Был сараның төп идеяһы һәм мөһим бурысы — өс йыл дауамында тикшереү, ауырыуҙарҙы асыҡлау һәм бөтә өлкән халыҡтың һаулығын һаҡлау буйынса кәңәштәр биреү. 2013 йыл йомғаҡтары буйынса диспансеризацияны 650 мең кеше үткән, быйыл дауаханаға Башҡортостандың 740 мең кешеһе барырға тейеш.\n— Тикшереүҙәрҙең ойоштороуына һәм нескәлектәренә килгәндә, әлбиттә, медицина учреждениеһына йөкләмә ғәйәт ҙур. Кадрҙарҙың һәм тар белгестәрҙең етмәү проблемаһы шунда уҡ күренә. Һәм бында кем нисек уңа. Әлбиттә, һәр поликлиника етәксеһенең бурысы – эште пациенттар һәм табиптар өсөн ҡыйынлыҡтар тыуҙырмаҫлыҡ итеп ойоштороу, — тип билдәләне министр.\nДиспансеризациялау йомғаҡтары буйынса сәләмәттәргә республиканың тик 30 процент халҡын ғына индерергә була.\n— Кеше көн һайын поликлиникаға, дауаханаға йөрөүҙән сәләмәт булмаясаҡ, ул унда һаҡланмай. Хатта иң үҫешкән дәүләттә лә халыҡ һаулығының тик 25 проценты ғына һаулыҡ һаҡлау эшенең һөҙөмтәлелегенән тора. Ҡалған барыһы ла – ул эшләү шарттары, йәшәү шарттары, туҡланыу, тәмәке тартыу, спорт менән шөғөлләнеү менән бәйле кешенең ғәҙәттәре. Табиптар диспансеризация барышында сирҙәрҙе асыҡлауҙан тыш, артабанғы йәшәү һәм дауаланыу рәүеше буйынса аныҡ кәңәштәр бирә.\n— Диспансеризациянан алған һөҙөмтәләр менән республиканың һәр территорияһы буйынса ауырыуҙар профилен булдырырға, ресурстарҙы һәм теге йәки был йүнәлештә кәрәкле ярҙам концентрацияһын аныҡ планлаштырырға буласаҡ, — тине медицина ведомствоһы башлығы.\nТеги: һаулыҡ һаҡлау,иҫкәртеү,диспансеризация


11 февраль — Башҡорт Википедияһы\nЕр: Фәндә эшләүсе ҡатын-ҡыҙҙар көнө.\nБөтә донъя сырхауҙар көнө.\nПароходтың тыуған көнө.\n«Эшкә — велосипедта» көнө.\nЕвропа: Ашығыс саҡырыу телефоны — 112 көнө.\nРәсәй: «Хочу всё знать» киножурналының тыуған көнө.\n1829: Тәһрандағы рус илселегенә һөжүм: биналағы барлыҡ кешеләр, шул иҫәптән дипмиссияның башлығы А. Грибоедов та, һәләк була, сәркәтип Мальцов ҡына йәшенеп ҡотолоп ҡала.\n1981 — Армия генералы Войцех Витольд Ярузельский Польшаның Министрҙар советы рәйесе итеп тәғәйенләнә.\nНадькин Павел Николаевич (1911—5.05.1996), ауыл хужалығы эшмәкәре. 1934 йылдан Башҡорт АССР-ының хәҙерге Баймаҡ районындағы Калинин ауыл ҡулланыусылар йәмғиәте, 1939—1942 һәм 1947—1957 йылдарҙа М. И. Калинин исемендәге колхоз рәйесе; 1957—1965 йылдарҙа — Сибай совхозы директоры, 1965—1970 йылдарҙа «Рассвет» колхозы рәйесе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).\nАлександр Семак (1966), спортсы, шайбалы хоккей буйынса СССР‑ҙың халыҡ‑ара класлы спорт мастеры (1987) һәм атҡаҙанған спорт мастеры (1990). Донъя (1990), Европа (1987, 1991), СССР (1990—91), Бөтә донъя универсиадаһы (1987) чемпионы, Халыҡ‑ара хоккей федерацияһы кубогын яулаусы (1994). Башҡортостан Республикаһының 5-се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы, Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры (2016).\nҠәрипова Рәҡиә Миңлеғәли ҡыҙы (1932—1996), китапханасы, хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһының элекке бүлек мөдире. РСФСР-ҙың (1991) һәм Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nЧерных Юрий Алексеевич (1952), хеҙмәт ветераны, хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-инженер һәм йәмәғәтсе. 1976 йылдан «Салауатнефтемаш» заводының яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1989 йылдан — баш инженер, 1995 йылдан — генераль директор, бер үк ваҡытта 2003—2008 йылдарҙа Салауат ҡала Советы рәйесе. 2009 йылдан Газпром Нефтехим Салауат берекмәһе генераль директорының кәңәшсеһе. Техник фәндәр кандидаты (1999). Башҡортостан Республикаһының дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай, 1995—2008 йылдарҙа — Салауат ҡала Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе (2000).\nВелигодский Олег Валерьевич (1967), спорт ветераны, тренер. Бокс буйынса олимпия резервының Николай Валуев исемендәге махсус мәктәбе тренеры. Ҡул һуғышы буйынса СССР-ҙың спорт мастеры. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nФәдис Ғәниев (1967), йырсы. 1989—1995 йылдарҙа һәм 1998 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының вокал артисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2008).\nШаһиев Элвир Ҡәҙим улы (1967), хужалыҡ эшмәкәре, йәмәғәтсе. Ҡариҙел районында 2012 йылдан эшләп килгән «Уфалеспром» йәмғиәтенең генераль директоры. Башҡортостан Республикаһы урман сәнәғәтенең атҡаҙанған хеҙмәткәре. Сығышы менән ошо райондан.\n11 февралдә тыуғандар\n1824: Дмитрий Горчаков, Рәсәй империяһы шағиры, драматург.\n1829: Александр Грибоедов, Рәсәй империяһы шағиры, драматург, дипломат.\n1948: Сергей Эйзенштейн, СССР-ҙың театр һәм кино режиссёры, рәссам, сценарист, сәнғәт теоретигы, педагог.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=11_февраль&oldid=1109559 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:36 9 февраль 2022 үҙгәртелгән.


Арғаяшта – халыҡ фестивале » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Арғаяшта – халыҡ фестивале\nФестивалгә 65 ҡатнашыусы килде. Сәхнәлә балалар һәм өлкәндәр коллективтары сығыш яһаны. “Уралым”дың тарихы 1998 йылда башлана. Ул саҡта өлкә кимәлендә халыҡ ижады үҙәге тарафынан Ҡоншаҡ районының Дружный ҡасабаһында төрки халыҡтарының “Аманат” байрамдар һәм йолалар фестивале ойошторола. Шул уҡ йылда Мейәс ҡалаһында “Аҡмулланың алтын көҙө” өлкә фестивале үтә.\n2000 йылда фестиваль өлкәләге боронғо коллектив исемен алып, тамыр йәйеп китә. “Уралым” конкурс ҡына түгел, урындағы мәҙәниәтте таныу, һаҡлау сығанағы ла ул. “Фестиваль йәшәрә, башҡорт башҡарыусылары, коллективтары араһында яңы исемдәр күренә”, − тип билдәләй Башҡортостан Республикаһының Силәбе өлкәһендәге вәкиле Амур Хәбибуллин.\nБалалар араһында Ҡолой ауылының “Палитра” ансамбле гран-при алды. Ҡуйсары ауылынан Артур Сөнәғәтуллин башҡорт йыр сәнғәтен үҫтереүгә булышлыҡ иткәне өсөн Арғаяш районы башлығының махсус призына лайыҡ булды. Өлкән башҡарыусылар араһында Бәжекәй ауылынан Гүзәл Фазлыеваға иҫ киткес йырлауы өсөн гран-при бирелде. Шулай уҡ Мейәстән “Алтын ай” башҡорт йыр коллективы һәм Ишәле ҡасабаһынан “Умырзая” бейеү ансамбле төп приз менән бүләкләнде.\nСығыу ваҡыты 23-04-2013, 11:48 | Ҡаранылар: 766\nМоң тарата “Урал моңо”


Күңеленә Йыһан һыйған\nТиҙҙән апайым Мостафина Гөлсөм Нурислам ҡыҙының сираттағы юбилейы...\nГәзит уҡыусыларға һәм редакция коллективына ул тарихсы, бер нисә китап авторы, педагог, журналист, мөхәррир һәм билдәле башҡорт яҙыусыһы Нурислам Шәйхуловтың ҡыҙы булараҡ таныш. Ә беҙҙең өсөн ул иҫ киткес ғәжәйеп, беҙҙең берҙәм һәм татыу ғаилә ағзаларының береһенә лә оҡшамаған иҫ киткес ябай, ғәжәйеп һәм һоҡланғыс кеше.\nБеҙ ете бала үҫтек. Һәр беребеҙҙең ғаилә легендаһына әүерелгән бала саҡ тарихы һаҡланған. Бәлки, кемгәлер ул көлкө йә булмаһа, киреһенсә, бик етди һәм фәһемле булып күренер, әммә һәр хәлдә был легенда һәр кемдең характерын ап-асыҡ билдәләй.\nБеҙ Еҙем йылғаһы баш алған ерҙә, Елмерҙәк тауының итәгендә ултырған Хоҙайбирҙе ауылында үҫтек. Тирәяҡтағы һоҡланғыс пейзаж һәр кемде лирик итә. Минең иҫемдә беҙҙең тыуған ауылыбыҙ әкиәти картина булып иҫтә ҡалған: тауҙар һәм урмандар уртаһында ике урам буйлап теҙелгән өйҙәр, кәртә артындағы ыҡсым ғына аҡлан, ерек ҡыуаҡлыҡтары һәм муйылдар араһынан ғәжәйеп боролоштар яһаған һәм ауылды уратып аҡҡан кескәй йылға, тағы ла түбәһендә көмбәҙгә оҡшаған тажы менән бейек булып үҫкән ғорур ҡарағайлы Маяҡ тауы. Ул беҙҙең ауылыбыҙҙың иң иҫтәлекле урыны булды. Беҙ ошо матурлыҡ солғанышында һәм атай-әсәйебеҙҙең һөйөүенә, хәстәрлегенә ҡойоноп үҫтек, бөтә ауылдаштар\nкеүек йорт һәм хужалыҡ эштәрендә ярҙамлаштыҡ, сөнки эшһеҙ йәшәп булмай ауылда.\nБесән ваҡыты. Йәйҙең ҡыҙыу мәле, билгә тиклем үҫкән үләндән хуш еҫ бөркөлә, салғы сыңлай һәм тирләүҙән тәнгә йәбешкән күлдәктән дә үҙенсәлекле еҫ бөркөлә. Эҫелек һәм кипкән үлән еҫе, серәкәйҙәр, күгәүендәр һәм күҙҙе иркәләп ултырған күбәләр һәм кәбәндәр теҙмәһе… Бесән мәлендә һәр сәғәт, һәр кемдең ҡул көсө үтә лә ҡәҙерле. Урал тауҙарының йыш ҡунағы булған ямғырға тиклем өлгөрөп ҡалырға тип ҡабаланыуҙар һаман да иҫтән сыҡмай.\nБына шундай йәйге көндәрҙең береһендә атай-әсәйем, үҙҙәре бесәндән ҡайтҡансы йорт эштәрен башҡарыуҙы урта кластарҙа уҡыған Гөлсөм апайыма тапшырып, бесәнгә китә. Ҡабаланып кәрәк-яраҡты йыйнаған арала әсәйемдең ниҙәр эшләргә кәрәклеге тураһындағы һүҙҙәренә баш ҡағып ҡына ултырған Гөлсөм апайым был ваҡытта, солан һикәлтәһенә ултырып, мөғжизәле китап донъяһына сумған була.\nӘлбиттә, кисен бесәнселәр арып-талып ҡайтыуға ҡушылған эштәрҙең береһе лә үтәлмәгән, ә хужабикә булып өйҙә ҡалған ҡыҙҙары һаман да һикәлтәлә китап уҡып ултырған була… “Бының ниндәй яҡшылығы бар? Көлкөлөмө йәки фәһемлеме?” - тип һорарһығыҙ. Эйе, бала ата-әсәһенең ҡушҡандарын үтәмәгән, ҡыҙыу бесән мәлендә ғәмһеҙ рәүештә китап уҡып ултырған. Уға, әлбиттә, әсәйемдән ныҡ ҡына эләгә. Ә атайым көлөргә лә, асыуланырға ла белмәй. Бәлки, уҡытыусы булараҡ, китапҡа булған бындай бирелгәнлекте, ынтылышты хуплау кәрәктер? Әммә ваҡыт бөтәһен дә үҙ урынына ҡуйҙы. Уның китапҡа булған һөйөүе, бай, сағыу рухи донъяһы аңында барлыҡҡа килгән иҫәпһеҙ-һанһыҙ һорауҙарға яуап талап иткән. Китаптарҙа фантазияға, өр-яңы донъяға ишек асыла. Уның роман тик хыялдарының иге-сиге юҡ ине.\nГөлсөм һәр ваҡыт башҡаларҙан айырылып торҙо. Уҡыған китаптары, хыялдары һәм уйланыуҙары уны ҡыҙыҡһыныусан, хисле итте һәм ғәжәйеп донъяға әйҙәне. Ул һаман да ябай ғына әйберҙәргә лә мөкиббән китеп һоҡлана, башҡалар күрмәгәнде күрә белә. Уның күңел түренән урғылып сыҡҡан ижади һәләтенең иге-сиге юҡ. Педагог, журналист һәм яҙыусы ошо сифаттарһыҙ алға китә алмай.Тап апайым мине бөтә нәмәгә лә маңлай күҙе менән генә түгел, күңел күҙе менән ҡарарға өйрәтте. Тап уның ҡалалағы йортонда мин тәүге тапҡыр классик музыка пластинкаларын тыңланым, ә һуңынан шул моңдарҙы ғүмерем буйына яраттым. Бары уға ғына мин үҙемдең үҫмер саҡтағы кисерештәремде, эс серҙәремде бушаттым, сөнки ул мине аңлай, тыңлай белә һәм ярҙам итә. Гөлсөм апайым һәр ваҡыт ниндәйҙер яңылыҡ аса, шуның өсөн дә уның менән ҡыҙыҡ. Тап шул тыуған йорттоң солан һикәлтәһендә китап менән ултырған ҡыҙҙа ғәжәйеп ҡыҙыҡһыныусан, мауығыусан, көндәлек мәшәҡәттәрҙән өҫтөн торған, һәр ваҡыт уйланыусан һәм һоҡланыусан ижади кешене төҫмөрләргә була.\nБеҙҙең бала сағыбыҙ үткән Хоҙайбирҙе ауылы күптән юҡ инде. Һәм мин уның мөғжизәле матурлығын Гөлсөм апайым арҡаһында күрергә өйрәндем. Һәм ошо үҙебеҙҙең тыуған төйәгебеҙгә арналған бәләкәй генә һүрәтләмәне мин уға арнайым.\nРамаҙан ШӘЙХУЛОВ, педагог-рәссам, Нижневартовск дәүләт гуманитар университетының декоратив-һынлы сәнғәт факультетының художествографика кафедраһы доценты.


Материалы за Август 2012 года » Страница 2 » Башкортостан кызы\n“Йөрәгемде тыңлап йәшәйем”\nТуйҙар, юбилейҙар, тыуған көндәр. Яҙмыштың бер осоро тамамланып, икенсеһе башланыуын аңлатҡан ғүмер байрамдары. Ғәзиздәре, күңеленә яҡын кешеләре йыйылған был көндөң тел тейҙергеһеҙ матур үтеүен теләй һәр кем. “Шуға күрә кешеләр өсөн ундай ҡәҙерле...\nЖобран Хлил Жобран Һынған ҡанаттар\nПовесть Ливан яҙыусыһы, философы, рәссамы Жобран – ХХ быуат ғәрәп мәҙәниәте тарихында иң күренекле шәхестәрҙең береһе. Ул 1883 йылдың 6 ғинуарында Ливандың төньяғында, тауҙар араһындағы Бшарра тигән ауылда, фәҡирлеккә төшкән христиан ғаиләһендә...\nЗаманса ла, ҡупшы ла...\nАвгуста ҡояш улай уҡ ҡайнар түгел, төш ауыуға көн еләҫләнеп китеүсән. Йәйге селлә бер аҙ һүрелгәнгә күрә, сарафанды, асыҡ яурынлы күлдәктәрҙе, майкаларҙы ябығыраҡ һәм сағыуыраҡ әйберҙәргә алмаштырыу уңай. Джинсанан зауыҡлы комбинезон Төҫлө...\n1,5–2 йәш өсөн Талап ителә: һары төҫтәге (ирис) еп, 1,5 һанлы ырғаҡ. Эш барышы: 5 буш күҙ йыйып, түңәрәк яһайбыҙ. 1-се рәт: 3 буш күҙ, бер салыулы 9 бағана; 2-се рәт: алдағы рәттең һәр бағанаһына бер салыулы 2-шәр бағана. 3-сө рәт: бер салыулы 3...\nБер йәшлек баланы туҡландырыу\nСабыйға бер йәш тулғас, яйлап дүрт тапҡыр ашатыуға күсергә мөмкин. Аш араһында балаға алма йәки емеш һуты тәҡдим ителә. Төп туҡланыу сәғәттәре: иртәнге 8-ҙә, төшкө 12-лә, киске 7-ләр тирәһендә. Ашатыу сәғәтен, үҙегеҙҙең көн тәртибенә ҡарап, бер...\nҠаймаҡтан бәрәмес Әсе ҡамыр өсөн 6–10 грамм ҡоро сүпрә, стакан ярым он, 60 грамм аҡ май йәки маргарин, 1 йомортҡа, 1/4 стакан шәкәр ҡомо, 0,75 стакан һыу, 1/4 балғалаҡ тоҙ алына. Эслек өсөн 3 стакан ҡаймаҡ, 1 ҡалаҡ аҡ май, 1 ҡалаҡ шәкәр ҡомо, 2...\nАлма Был шифалы емеш ашҡаҙан-эсәк, йөрәк, бөйөр ауырыуҙары, һары һыу, склероз, ревматизм, подагра, юғары ҡан баҫымы, аҙ ҡанлылыҡ менән яфаланғанда ярҙам итә. Артыҡ тән ауырлығы менән көрәшә. Баш әйләнгәндә йәки ауыртҡанда алма ашарға кәңәш итәләр. ...


Вакантлы эш урындары һаны арта // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nВакантлы эш урындары һаны арта\n11:55, 13 октября 2009 Иҡтисад\nӨфөлә вакантлы эш урындары һанының тотороҡло арта барыуы күҙәтелә. Был турала бөгөн мэриялағы кәңәшмәлә ҡала хакимиәте башлығы Павел Качкаев хәбәр итте.\nМәҫәлән, ҡаланың мәшғүллек үҙәктәрендә теркәлгән вакансиялар һаны уҙған йылдың сентябре менән сағыштырғанда 500-гә артты һәм хәҙер 8055 тәшкил итә.\nШул уҡ ваҡытта республика баш ҡалаһында эшһеҙ граждандар һаны кәмеүе лә күҙәтелә. Улар хәҙерге ваҡытта рәсми рәүештә 11893 кеше иҫәпләнә.\n— Әлегә хеҙмәт баҙарында иң киҫкен торған берҙән-бер мәсьәлә – эш биреүселәрҙең хеҙмәткәрҙәргә эш хаҡы түләү буйынса бурысы, – тине Павел Качкаев. – Бөгөн ул ҡала буйынса 22 миллион һум самаһы тәшкил итә. Әммә бында ла ыңғай үҙгәрештәр күҙәтелә –аҙна эсендә бурыс дүрт миллионға кәмене.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - МИЛЛИЛЕК ТОЙҒОҺО РУХИ ИХТЫЯЖ БУЛАРАҠ НЫҒЫНА - 2019 - Мәҡәләләр\nМИЛЛИЛЕК ТОЙҒОҺО РУХИ ИХТЫЯЖ БУЛАРАҠ НЫҒЫНА\nӨфө - Башҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы, ләкин йылдар үтә тора ҡалабыҙ йөҙө миллилек һыҙаттарын юғалта бара. Был турала бик күп яҙҙыҡ, матур хәбәрҙәр һөйләнек, ниһайәт, хәлдән тайҙыҡ, буғай - был йүнәлештә ниндәй ҙә булһа үҙгәреш, ынтылыш-фәлән күҙгә лә салынмай һәм, күрәһең, салынмаҫ та инде.\nБер яҡтан, быны аңларға ла була: глобалләшеү заманы, тибеҙ, теләйһеңме, юҡмы, милли һыҙат һәм айырымлыҡтар юйыла, бер ҡалыпҡараҡ һалынып, дөйөмләштерелә бара. Ҡала урамдарын сыбарлаусы сит телдә яҙып ҡуйылған магазин, бутик атамаларынан үҙеңде "океан аръяғында" йөрөгәндәй тойоп китәһең. Элегерәк, исмаһам, үҙәк урамдарҙа башҡорт атамалары өсөн тырыша инек, тик хәҙер бизнесмен һәм сауҙа әһелдәренең инглиз-америка атамалары стиленә "һөйөүен" бер ни менән дә туҡтатырлыҡ түгел. Ләкин быны, шөкөр, милли колорит һәм биҙәктәребеҙҙең тормошобоҙҙан юғалыуы тип әйтеүҙән алыҫмын, киреһенсә, халҡыбыҙ күңелендә миллилек тойғоһо бөгөн рухи ихтыяж булараҡ нығына һәм йәшәү рәүешебеҙгә әйләнә бара.\nМиллилек тойғоһо иң тәүҙә һәр кемебеҙҙең мәҙәни-рухи, интеллект кимәленә бәйле. Үкенескә, ошоно уҡ объектив йәшәү шарттарыбыҙға ҡарата ла әйтеп булмай. Әлегесә, баш ҡалабыҙ йөҙөн генә алып ҡарайыҡ. Заманса архитектура йәһәтенән үҙенсәлекле өлгөләре менән алдыра алмаған ҡала төҙөлөшөнөң яңы кварталдарында милли-мәҙәнилек тойғоһона күптән урын юҡ һәм ул булманы ла бер ҡасан. Ял, байрам көндәре ғаиләң, күптән күрешмәгән дуҫтарың менән осрашып, серләшеп, башҡорт ризыҡтарын ауыҙ итеп, тәмләп сәй, ҡымыҙ, буҙа менән һыйланып, көй-моңдарыбыҙҙы тыңлап ултырырлыҡ үҙебеҙҙең аулаҡ "Башҡорт йорто"боҙ ҙа юҡ бит, исмаһам! Ашанып ултырыр өсөн генә түгел, әлбиттә. Башҡа кухня өлгөләре менән берлектә башҡорт ризыҡтары ла тәҡдим итеүсе кафе-ресторандар былай ҙа бар ул Өфөлә, шулай ҙа...\nРеволюцион урамының 32-се йортондағы "Башҡорт кухняһы" хеҙмәттәре, мәҫәлән, милли ихтыяжды бөтөнләй ҡәнәғәтләндерерлек түгел: беренсенән, унда күпселек аш-һыу, хатта мосолман былауы ла сусҡа итенән әҙерләнә; икенсенән, унда кеше әлегесә ҡапҡылап сығыу өсөн генә инә. Ярай ҙа ултырып тәғәмләнергә урыны булһа: һәр ваҡыт халыҡ ҡымжып тора бында, ҡайһы саҡ энә төртөр урын ҡалмай. Ә "Башҡорт йорто" нисек булырға тейеш һуң? Әйҙәгеҙ, хыялланып алайыҡ. Бәлки, беҙҙең был хыялыбыҙ ниндәйҙер инвесторҙың ҡолағына барып инер.\n"Башҡорт йорто - ул ҡәҙимге ашап-эсеү урыны ғына түгел, ә рухи талап һәм ихтыяждарҙы ла ҡандырыусы мәҙәни-мәғариф учреждение булырға тейештер. Мәҫәлән, башҡорт оҫталарының ҡул эштәре: дебет шәл, башҡорт милли кейемдәре һәм биҙәүестәре, үлән-сәйҙәре, бал, ҡаҙылыҡ, йылҡы ите, ҡорот, ҡыҙыл эремсек, талҡан, ҡомалаҡ икмәге һәм башҡа шундай тауарҙар менән ризыҡтарҙан күргәҙмә-сауҙа үҙәге эшләп торһа; башҡа залдарҙа башҡорт телен өйрәнергә теләүселәр уҡый, кемдәрҙер бейергә өйрәнә, милли көрәш секцияһы бар, уҡ-һаҙаҡ, селтәр-ҡашмау, ҡорама эшләргә өйрәтеүсе түңәрәктәр гөрләй, һ.б. Ошонда уҡ ниндәйҙер тамашалар, күренекле шәхестәребеҙ менән осрашыуҙар ҙа булып торһа... Унан һуң, "Башҡорт йорто"ноң архитектураһы ҙур аҡ тирмә рәүешен ҡабатларға тейештер. Бәлки, бер нисә ҡатлы булыр ул, сөнки баш ҡаланың бөтөн башҡорт донъяһы өлгөләре ошонда һыйырлыҡ булһын. Һәм, әлбиттә, башҡорт яҙыусылары китаптары ла урын алыр ине бында, моғайын.\nБыныһын нимәнән сығып әйтеүем: Өфө китап магазиндарында башҡорт китабы табырмын, тимә. Бының өсөн һәр саҡ Октябрь проспектындағы "Китап" магазинына ла йүгереп булмай: кемдер, мәҫәлән, алыҫта йәшәй. Ә бына "Планета" китап сауҙаһы селтәренең магазиндары - аҙым һайын тиерлек, уның ҡарауы, унда башҡорт китаптарын шәм менән эҙләһәң дә тапмаҫһың. Мәҫәлән, Әй урамындағы (68-се йорт) "Планета" магазинына башҡорт яҙыусылары әҫәрҙәрен эҙләп инеүем бушҡа ғына булды. Стеллаждар менән нышып тултырылған ҙур залда "Башҡорт әҙәбиәте" өсөн ике-өс кәштәле меҫкен генә шкаф бүленгән, унда, нишләптер, бөгөн популяр яҙыусы булып киткән Г. Яхинаның бер китабы ята. Ленин урамындағы "Белая река" китап йортонда ла шундай хәл икән, ә бына әлеге "Планета"ның "әхирәттәре" - "Читай-город", "Эдвис" кеүек магазиндарҙа иһә башҡорт китабы бөтөнләй юҡ. Исмаһам, Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығы хөрмәтенә яңы сыҡҡан башҡорт китаптарынан бәләкәй генә булһа ла күргәҙмә-кәштә ойоштороп ҡуйһалар ҙа күңел булыр ине. Был хаҡта мин Әй урамындағы "Планета"ның "Тәҡдимдәр кенәгәһе"нә ҡаты ғына яҙып та киткәйнем, тағы инеп сығырға, талап итергә тура киләсәк, сөнки сауҙа хеҙмәткәре өсөн, хатта ул китап кеүек рухи ҡиммәттәр менән эш итһә лә, бульвар романдары, детектив һатып, күберәк табыш алыу беренсе урында тора.\nБаш ҡалабыҙҙа милли колорит хаҡында башлағайныҡ һүҙҙе. Әйткәндәй, Өфө урамдарында бер миҙгел генә матур бер күренеш булып алды ла, нисек пәйҙә булды - шулай юҡҡа ла сыҡты. Башҡорт яҙыусыларының портреттары менән ижадтарынан ҡанатлы юлдар күңелгә йылылыҡ биреп, туған тел хаҡында күптәрҙең "хәтерен яңыртып" тора ине. Ә бит республикабыҙҙың 100 йыллығы уңайынан проспект буйлатып башҡорт милли хәрәкәте лидерҙары, башҡа билдәле шәхестәрҙең портреттарын, гүзәл Башҡортостаныбыҙҙың тәбиғәт ынйылары күренештәрен элеп сыҡҡанда, был бәйләнсек реклама щиттарына ҡарағанда отошлораҡ та, файҙалыраҡ та булыр ине, сөнки үҙ "мөрйәһенән" арыны күрмәгәндәр үҙҙәре йәшәгән Башҡорт иленең матурлығына, мәңгелегенә ошо рәүешле булһа ла тағы бер инаныр ине...\nӘйткәндәй, был мәҡәлә яҙылғас, эштән ҡайтышлай тағы һуғылдым әлеге "Планета"ға. Шуныһы ҡыуандырҙы: тәнҡит ҡабул ителгән. Шул уҡ теге бәләкәй кәштә тороп ҡалһа ла, хәҙер ул апаруҡ киңәйтелгән һәм башҡорт яҙыусыларының байтаҡ әҫәрҙәре теҙеп ҡуйылған: Ғәли Ибраһимовтың "Кинйә" романы, Рәми Ғариповтың "Сыңрау торна" шиғырҙар йыйынтығы, Зәйнәб Биишеваның "Дуҫ булайыҡ" повесы, Мостай Кәрим, Назар Нәжми, Мирас Иҙелбаев, Таңсулпан Ғарипова, Зөһрә Ҡотлогилдина, Илгизәр Бураҡаев һәм башҡа яҙыусыларҙың китаптары теҙелеп тора. "Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте" дәреслеге, "Башҡорт теленән диктанттар йыйынтығы" ята. Ә бына сифатлы тышлыҡта, башҡортса-русса баҫмала "Урал батыр" эпосын (2 дана) күреү минең өсөн үҙе бер шатлыҡ булды. Унан ары Ришат Рәхимовтың "Ҡурай" дәреслеге лә табылған бит әллә ҡайҙан! Талантлы фоторәссам Флүр Ғазиндың төҫлө альбомы ла бар хатта. Складтарында ятҡан бөтөн "десертты" сығарып һалған түгелме былар? Нисек кенә булмаһын, рәхмәт инде, тик әйткәндән һуң түгел, ә үҙҙәре белеп эшләһендәр ине...\nЯҙылған: 03.04.19 | Ҡаралған: 139


Үҙ ҡыйығың булыу – оло бәхет\n17 Апрель 2019, 19:25\nТорлаҡ шарттарын яҡшыртырға теләүселәргә дәүләт ярҙамы күрһәтеү буйынса республикала төрлө программалар эшләй. Айырыуса ауылда төпләнеп, үҙ ҡыйыҡтарын булдырыу теләге менән яныусы йәш ғаиләләр өсөн әленән-әле төрлө маҡсатлы программалар ғәмәлгә инә.Шундайҙарҙың береһе – БР Ауыл хужалығы министрлығы йүнәлеше буйынса “2020 йылғы осорға ауыл биләмәләрен тотороҡло үҫтереү” федераль маҡсатлы программаһы халыҡтың, айырыуса йәштәрҙең торлаҡ шарттарын яҡшыртыу йәһәтенән уңышлы эшләүен билдәләргә кәрәк. Ул ауылда йәшәүсе аҙ тәьмин ителгән граждандарҙың торлаҡ шарттарын яҡшыртыуҙы маҡсат итеп ҡуя.\nБыл программаға ярашлы, ауылда төпләнгән ғаилә ағзаларының береһе ауыл хужалығы тармағында, йә булмаһа социаль өлкәлә (мәғариф, мәҙәниәт, һаулыҡ һаҡлау һ.б.) эшләүселәрҙең торлаҡ сертификаты алырға хоҡуҡтары бар. Бер тапҡыр бирелә торған был дәүләт ярҙамы йорт төҙөү, йә булмаһа торлаҡ һатып алыуға йүнәлтелә.\nРайоныбыҙҙа ғәмәлдәге программаға ҡушылған йәш ғаиләләргә торлаҡ сертификаттары тапшырыла килә. Ошо көндәрҙә 6 ғаилә торлаҡҡа субсидия алыу бәхетенә иреште. Сертификаттарҙы район хакимиәте башлығы Фәнзил Фәйез улы Сыңғыҙов үҙенең эш кабинетында тапшырҙы. Сарала ра-йон хакимиәте башлығының капиталь төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ буйынса урынбаҫары Динар Зәбир улы Ғәлимов, капиталь төҙөлөш бүлеге начальнигы Ольга Фаяз ҡыҙы Саттарова ҡатнашты.\n- БР Ауыл хужалығы министрлығы йүнәлешендәге был программаға ярашлы бүленгән субсидияларҙың күләме ғаиләләге балалар һанына ҡарап 500 мең һум, 700 мең, 1 миллион һәм миллиондан ашыуыраҡ һум тәшкил итте. Һеҙ сиратта тороп, был бәхетле минуттарҙы көттөгөҙ. Иң мөһиме – дәүләт һәр ваҡыт ярҙамға килергә әҙер. Ысын күңелдән ҡотлайбыҙ һәм субсидияларҙы торлаҡ һатып алыуға йәки төҙөлөшөнә тотоноп, изгелеген күрергә, унда иҫән-һау, шатланып ҡына йәшәргә яҙһын, - тигән теләктәрен еткерҙе Фәнзил Фәйез улы.\nСубсидиялар Байымбәт ауы-лынан Әлфәрис Әбүбәкир улы Ҡорманғоловҡа, Красноусолдан Әлфиә Совет ҡыҙы Ефремоваға, Марина Викторовна Трофимоваға йорт төҙөлөшөн теүәлләү, Антоновканан Людмила Викторовна Большаковаға йорт төҙөү өсөн бирелһә, Красноусолдан Маргарита Сергеевна Воробьева менән Елена Флүр ҡыҙы Ғәниева был дәүләт ярҙамын торлаҡ һатып алыуға тотонасаҡ. Сертификатҡа эйә булып, оло шатлыҡ кисереүселәр үҙҙәре лә яуапһыҙ ҡалманы, һәр ҡайһыһы ҙур рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе.


Күктә ғәрәпсә яҙылды\n7 Ғинуар 2021, 22:35\nТөнөн, бер ваҡыт, кемдер үҙе артынан әйҙәне кеүек. Тышта йондоҙҙар ямғыры яуа ине. Төпһөҙ күктән бер туҡтауһыҙ яуған нурҙарға ҡойоноп, ҡулдарымды йәйҙем. Улар араһында йөҙгән кеүек хис иттем үҙемде. Ниндәйҙер шатлыҡ, еңеллек килде күңелемә. Машинала барғанда, алғы тәҙрәгә яуып ситкә осҡан эре ҡар бөртөктәре кеүек ине ул күренеш. Аҙаҡ ҡына ерҙең орбитаһы метеорит ямғырына эләккәнлеген әйттеләр.Икенсе ваҡыт улым йүгереп тыштан инде: “Әсәй, ҡара әле. Күктә яҙыу яҙыла!”\nАтайым менән әсәйемә Аллаһы Тәғәләнән һигеҙ бала бирелгән булған. Алтауыбыҙға иҫән-һау үҙ яҙмышыбыҙҙы үтергә яҙһа, икәүһе тыуғас та йәшәй алмай. Өс апайым араһында, улар ҡурсауында, эштән ялтаныбыраҡ, уларға һалынып үҫтем. Әсәйемдең артыҡ иғтибар биреп, бала тәрбиәләп ултырырға ваҡыты ла булмағандыр инде. Беҙгә ойоҡ, бейәләйҙәр бәйләп, шәлдәр, кофталар иләп, бәйләп кейҙерә ине. Быйма табанлау, селек, миңлек әҙерләү ҙә уның өҫтөндә. Күмәкләшеп китер инек миңлек һындырырға, унан ҡайтҡас бәхәс, һинеке нисә пар, минеке шуныңса. Унан китә еләк, муйыл, бөлдөргән йыйыу. Өйҙө тәртиптә тотоу, ҡышҡылыҡҡа әҙерләнеү дүрт ҡыҙҙың тырышлығынан.\nӘ атайым кешенең һорауы буйынса, тәҙрә яңаҡтарын, рамдарын, ултырғыс, өҫтәлдәр яһай ине. Йәй тышта, ҡышҡы оҙон кистәрҙә өйҙә лә булыша. Ҡустым менән икәүләп ағас шаҡмаҡтары менән уйнап үҫтек.\nӘсәйем йыш ауырыны. Ниҙән ауырый икәнлеген дә белмәнеләр. Һин дә мин йөрөп ятҡан кеше, бер нисә сәғәт эсендә шешенә лә китә торғайны. Тиреһе үтә күренмәле булып тулыша, унан ярыла, тишелә башлай. Ул ауырый башлаһа күрше ауылда йәшәгән өләсәйем беҙгә килә. Өләсәйҙең инде ҡушҡан йомошон эшләмәйенсә булмай, еренә еткереп, теүәл үтәргә ҡуша. Йәшел бәрхәттән тегелгән кәзәкейен, күк бәрхәт камзулын, ҡара бәрхәт жакетын кейгән өләсәйҙе һыйпап-һыйпап алырға ярата инем. Йомшаҡ ҡына, йылы бөркөп торған кеүек ине. Һөйләшеүе лә үҙенсәлекле: ҡаралы, ҡуйсалы тип, күп һүҙҙәрҙе ҡаты итеп әйтә ине. Семәрләп тегелгән кеҫәһендә үҙе әйтмешләй өрөк төштәре лә була әле.\n“Ике килендәш нисек ауырыһын, бер үк, әҙәм белмәҫ ауырыу менән. Әллә ҡоҙағый мәрхүмә берәй нәмә әтмәлләп ҡуйҙы инде. Бына Мөжәүир хәҙрәттең яҙған үткәрмәһен берәүҙән үтенеп һорап алып килдем, ҡалдырмаҫҡа ҡушты, өс тапҡыр үткәрәм дә кире алып ҡайтам. Әллә апһының да шунан китеп барҙы, балаларын етем итеп. Хоҙай үҙе ярлыҡаһын”,-тип уфтанды өләсәй.\nКөндөҙ әсәйемә ҡамасауламаһындар типтер инде, урындыҡта уйнаған ҡустым эргәһендә, минән ҡысҡырып китап уҡыта. Ялҡып китһәм төрлө аяттарҙы үҙе артынан ҡабатлаттыра ине. Үҙе йә ямау ямай, йә бәйләй. Миңә ҡустының аяғын тоторға, ыштанын алмаштырырға өйрәтә. Һыу, утын ташыған әсәйемә ишек асып, ябып тороу ҙа минең өҫтә. Әйткәндәй өләсәйем өйрәткән аяттар тиҫтәләрсә йылдар бер ҙә ҡабатламаһам да, онотолмаған. Аҙаҡ издиһат һалғас бөтәһе лә иҫкә төштө. Апайҙарым өйҙә булғанда кисен тышҡа сығыуы ҡыйын булманы, уларға эйәреп сыға инем. Улар көҙөн күрше ауылға, интернатҡа китеп бөткәс, ҡурҡыта. Әсәйем менән өләсәйемдең һөйләшеүен тыңлап, сәйҙе күберәк һемергәнмендер, тышҡа сыҡҡым килде. Әсәйгә аңғартһам да, “Һин ҙурһың бит”,-булды яуабы.\nИшек алдына сыҡтым. Күктә киске шәфәҡ нурҙары ҡыҙарып таралған. Ҡараңғы шулай ҙа. Ҡапыл баш өҫтөнән шәфәҡ нурылай ҡыҙыл ат ашаҡлап ырғыны. Алғы тояҡтары ауылдың бер осонда, артҡы тояҡтары икенсе осонда ине. Ҡойроҡтары, ялдары утлы ялҡындай ялпылдай. Күҙемә күрендеме, ысынмы икәнлеген аңғармай йүгереп илап өйгә индем. Әсәйем әрләп ҡаршыланы, тышҡа сығырға ла эшкинмәйһең тиеп. Ә өләсәй, урындыҡта ултырған килеш, мине аяҡ араһына ҡуйып башымдан һыйпаны.\n“Ҡуйсалы, үҙеңә әйттем бит, соланыңа биҙрә ултырт тип, ҡыҙыл эңерҙә сығарма баланы. Ике үлгән бала арауығында тыуған баланы ла һағаларҙар тип. Йә тым инде. Онотма. Һиңә бөтә нәмә өсләтә бирелер. Кешегә рәнйемә, ҡарғама, артыҡ ҡыуанма. Тыныс тоторға тырыш үҙеңде. Нимә теләһәң дә, алдыңа килер. Өлөшлө бала булырһың”.\nБөтәһен дә онотоп, өләсәйҙең атлас күлдәгендәге эре сәскәләрҙе һанай инем инде.\nЮҡ, онотолманы. Ваҡыт-ваҡыт ошо мәлде иҫкә төшөрҙөм. Төнөн, бер ваҡыт, кемдер үҙе артынан әйҙәне кеүек. Тышта йондоҙҙар ямғыры яуа ине. Төпһөҙ күктән бер туҡтауһыҙ яуған нурҙарға ҡойоноп, ҡулдарымды йәйҙем. Улар араһында йөҙгән кеүек хис иттем үҙемде. Ниндәйҙер шатлыҡ, еңеллек килде күңелемә. Машинала барғанда, алғы тәҙрәгә яуып ситкә осҡан эре ҡар бөртөктәре кеүек ине ул күренеш. Аҙаҡ ҡына ерҙең орбитаһы метеорит ямғырына эләккәнлеген әйттеләр.\nИкенсе ваҡыт улым йүгереп тыштан инде: “Әсәй, ҡара әле. Күктә яҙыу яҙыла!”\nСығып ҡараһам аяҙ күктә, болоттарҙан ғәрәпсә яҙыу бар. Ниңәлер күңелемә, изге кешенең донъянан китеүелер, тигән уй килде. Оҙаҡ та үтмәй Низами хәҙрәттең донъянан китеүе ишетелде. Тағы ла көҙөн һуңлаған һыйырымды ҡараштырырға сыҡтым. Өйөбөҙ ауылдың ситендә. Бәлки килеп ятҡандарҙыр, йә килеп тораларҙыр ҡайтмай тип уйлап, ҡырғараҡ атланым. Ҡуйы томан төшкән. Алдымдағы өс юл сатында ҡапҡа-арка пәйҙә булды. Ситтәге тирәсе ҡуйы томандан, асыҡ ҡапҡаһының уртаһы дөм ҡараңғы, үтә күренмәй. Тирә яҡтағы томан аша өйҙәрҙең, ҡоймаларҙың шәүләләре күренә.\nНиндәйҙер ҡыҙыҡһыныу менән томан-ҡапҡаға атланым. Шул саҡ артымдан “Әсәй!” тип ҡыҙым ҡысҡырҙы. Ейәнсәр менән икеһе минең арттан сыҡҡандар икән. Уларға ҡараным да тәнем ҡалтырана, еүеш һалҡынса һауаға өшөй башланым. Өндәшмәй генә уларға килеп ҡапҡа-арка торғанлығын әйттем. Өсәүләп кире барып ҡараныҡ. Матур ҙа, серле лә, мөһабәт тә, ҡурҡыныс та күренеш ине.\nИрекһеҙҙән күҙем тейеү ҡөһөрөн дә, рәнйеүем төшөүен дә күрергә тура килде. Элек тә, өй тултырып ҡунаҡ йыйыу бар ине. Күршеләр ҡунаҡ саҡырҙы. Өйҙәрендә йоҡларға тығыҙ булыр, һиңә барырҙар тип алдан аңғартты. Кисен уларға ҡунаҡҡа киттек. Ире яғынан да, үҙе яғынан да ҡунаҡтар күп. Матур ҡунаҡ булдыҡ. Күңел асырға яратһам да, кеше туғандары менән осрашҡанда ҡыҫылмай, аш-һыу бүлмәһендә ярҙам итәм. Артыҡ йомшарған, хужабикә менән ышҡылышып бейегән иремдән дә күҙ яҙлыҡтырмайым. Һауыт-һабаны йыуған арала былар юҡҡа сыҡҡан. Йоҡо бүлмәһен ҡараһам, ирем хужабикә менән шунда. Артымса уҡ ҡатындың ҡустыһы инде. Нишләргә белмәй ҡатып ҡалдым. Үсегеп ҡайтып китер инең, ҡунаҡтарҙы алып ҡайтырға өмөтләндергәнмен. Тауыш күтәрер инең, кешегә ҡунаҡҡа килеп табын йәмен боҙаһыңмы, ояты ней тора. Ҡустыһы иремде тартып торғоҙҙо, апаһын һөрсөктөрә төртөп ебәрҙе. Кешенең иғтибарын йүнәлтмәҫкә тырышып, иремде бүлмәнән сығарҙым. Шул тиклем рәнйенем, түҙҙем. Иҫерек ирҙе ҡултыҡлап, ҡунаҡтарҙы эйәртеп, ҡунаҡ бөткәс алып ҡайтып йоҡлаттым.\nОҙаҡ та үтмәй күршеләребеҙ айырылышты, ҡатынының тормошо ла боҙолдо. Өләсәй әйткәне әллә дөрөҫкә сыҡтымы, ҡарғаманым да бит тип уйланым.\nТағы үҙем әле бала саҡта, күршеләрҙең улдары тыуҙы. Ҡара күҙле, матур баланы, минең менән тиңдәш ҡыҙҙары менән икәүләп әүрәтә инек. Күҙҙәренең матурлығына һоҡланып, ихлас уйнай инем. Ошонан һуң малай күҙҙәре эренләп ныҡ ҡына ауырыны. Бүтән ул баланы ҡулыма алманым, яҡын барманым, ҡурҡтым күҙ тейҙереүҙән. Өләсәй өйрәтеүенсә бөтә нәмәгә лә эстән ,”собханалла” тип әйтеп кенә ҡарай башланым.\nБәлки минең менән булған ваҡиғалар осраҡлы тап килеүҙер. Шулай ҙа уйланырлыҡ урын бар.


Ҡыҙыл бүлмәләге төш — Башҡорт Википедияһы\nҠыҙыл бүлмәләге төш (ҡыт. ғәҙәти 紅樓夢, ябайл. 红楼梦, пиньин: hónglóumèng, палл.: хунлоумэн) — ҡытай телендәге дүрт классик романдың береһе. Тәүге 80 бүлеген Цао Сюэцинь яҙған, был өлөш «Таш тураһында яҙмалар» (ҡыт. ғәҙәти 石頭記, ябайл. 石头记, пиньин: shítóu jì, палл.: шитоу цзи) тигән исем менән уның вафаты алдынан 1763 йылда баҫылып сыҡҡан. Өс тиҫтәгә яҡын йылдан, 1791 йылда, нәшерсе Гао Э ярҙамсыһы менән бергәләп, тағы ҡырҡ бүлекте баҫтыра, шулай итеп, романдың сюжет һыҙығы тамам була. Романды тикшереүселәр был өлөштөң Цао ниәтенә ни тиклем тап килгәнлеге тураһында даими бәхәстәр алып бара.\nРоман башындағы Цзя ғаиләһендәге Жунго йорто\nВ. А. Панасюк, 1958\n«Ҡыҙыл бүлмәләге төш» — Цзя тоҡомона ҡараған ике тармаҡтың бөлөүе һәм бөтөүе тураһында күп планлы хикәйәт, шул ерлектә — был тоҡомдоң өс быуынынан тыш — уларҙың иҫәпһеҙ-һанһыҙ зат-зәүере һәм ғаилә ағзалары күҙ алдынан үтә. Алдараҡ яҙылған ҡытай романдарынан айырмалы, "Төш"тә аныҡ сюжет һыҙығы һәм төҙөк композиция бар, был әҫәр — геройҙарҙың кисерештәре һәм кәйеф алмашыныуҙары ентекләп асылған тәүге роман. Романда автобиографик көнкүреш яҙмалары (Цао Сюэцзинь ғаиләһенең күтәрелеүе һәм түбән тәгәрәүе) менән уйҙырмалар ҡатнаштырыла, көндәлек ваҡиғалар менән ғәҙәттән тыш хәл-ваҡиғалар сиратлашып килә. Роман әхләҡһеҙлеге арҡаһында Ҡытайҙа бер нисә тапҡыр тыйыла.\n1 Хикәйәләү теле\n2 Хикәйәләү темалары\n4.1 Баоюй һәм Цзиньлиндан Ун ике сәс ҡаҙағыс\n4.2 Башҡа төп геройҙар\n5 Фекерҙәр һәм йоғонтоһо\n«Ҡыҙыл бүлмәләге төш» классик ҡытай телендә түгел, ә көнкүреш һөйләшендә яҙылған; Цао тәжрибәле шағир булараҡ классик ҡытай телен яҡшы белгән, ләкин "Төш"тә автор һүҙҙәре — ярымклассик стилдә, ә диалогтар пекин диалектында яҙылған. Пекин диалекты путунхуа тип йөрөтөлгән хәҙерге әҙәби ҡытай теле нигеҙенә ята, һәм китап егерменсе быуат лексикографтары тарафынан путунхуа һүҙлеген төҙөүҙә ҡулланыла. Бынан тыш, «Ҡыҙыл бүлмәләге төш» яңы телде рекламалауҙа файҙаланыла.\nРомандың исеме «ҡыҙыл бүлмә» тигән идиоматик һүҙбәйләнештән алынған. Ул күп мәғәнәгә эйә, мәғәнәләренең береһе — «бай ғаиләләрҙең ҡыҙҙары йәшәй торған бүлмә»; китаптың исемендәге икенсе төшөнсә — төш, уны Баоюй бишенсе бүлектә күрә: был төштә күп геройҙарҙың буласаҡ яҙмышы ҡыҙыл бүлмәлә әйтелә. Ҡыт.трад. 樓, ябайл. 楼 иероглифы «башня; вышка; бүлмә» тип тәржемә ителә. Дахун төҫмөрөндәге ҡыҙыл төҫтө (ҡыт. трад. 大紅, ябайл. 大红, пиньинь: dàhóng) йыш телгә алыу, ҡытай костюмы белгесе Лев Сычев фекеренсә, ғүмерҙең тиҙ үтеүенә көйөнөүҙе сағылдыра.\nКитап бер үк ваҡытта метафизик һәм реалистик стилдәрҙә яҙылған, композицияның үҙенсәлеге — ысынбарлыҡ менән уйҙырманы бер-береһенән айырып алмаҫлыҡ итеп бутау. Романды донъя әҙәбиәтендә аңлау өсөн иң ҡатмарлы әҫәрҙәрҙең береһе тип атайҙар. Ҡыҙыл бүлмәлә күрелгән төш Цин династияһы дәүеренә алып китә, шул осор кешеләрен йөрөткән уй-ниәттәр, уларҙың холоҡ-ҡылыҡтары менән таныштыра. Роман аша традицион мәҙәниәтте өйрәнергә, мәҫәлән, ҡытай традицион медицинаһы, аш-һыуы, сәй тамашаһы, әйтем-мәҡәлдәре, мифологияһы, конфуцийсылыҡ, буддизм, даосизм, ир балаларҙың хөрмәт йолаһы, опера, музыка, һынлы сәнғәт, классик әҙәбиәт һ.б. тураһында киң мәғлүмәт алырға була. Роман шулай уҡ шиғриәтте киң ҡулланған өсөн дә юғары баһалана.\nИкенсе яҡтан, Төштөң төп геройы йәмғиәттә урынлашҡан ҡанун-ҡағиҙәләрҙе һанға һуҡмай: чиновник булырға теләмәй, конфуцийсы түгел, ул ҡатын-ҡыҙҙарҙы өҫтөн ҡуя. Роман донъя күргәндән һуң уға оҡшатып яҙылған күп әҫәрҙәр барлыҡҡа килә, уларҙа Баоюй чиновник булып китә; шул рәүешле янъял сығыу ихтималы кәмей.\nРоманда ысынбарлыҡ һәм хәҡиҡәт асылы тураһында әңгәмәләргә, фекер алышыуҙарға урын күп бирелә. Төп геройҙар ғаиләһенең фамилияһы Цзя (ҡыт.трад. 假, ябайл. jiǎ) «ялған», «юрамал» мәғәнәһендәге «цзя» (ҡыт. ғәҙәти 賈, ябайл. 贾, пиньин: jiǎ) менән һүҙ уйнатыу мөмкинлеген бирә. Икенсе ғаилә Чжэнь (ҡыт. ғәҙәти 甄, , пиньин: zhēn) тип йөрөтөлә, уға ярашлы омофон һүҙ — «дөрөҫлөк, ысынбарлыҡ» тигәнде аңлатҡан «чжэнь» (ҡыт. ғәҙәти 真, ) һүҙе. Шулай итеп, бындағы ғаиләләр — бер үк ваҡытта реаль кешеләр ҙә, авторҙың хыялында күрергә теләгән ғаилә лә.\nРоманға иллюстрацияларҙан бер картина. Авторы — Сунь Вэнь (1818—1904).\nРоманда Цзя фамилиялы бай аҡһөйәктәр ғаиләһенең ике тармағы тасуирлана — Жунго йорто (ҡыт. ғәҙәти 榮國府, ябайл. 荣国府, пиньин: róngguó fǔ, палл.: жунго фу) һәм Нинго йорто (ҡыт. ғәҙәти 寧國府, ябайл. 宁国府, пиньин: níngguó fǔ) — улар Пекинда иркен йорт-ҡаралтыла йәшәй. Цзяның ата-бабалары герцог була һәм һарай титулдары ала, романдың башында Цзялар — ҡалалағы иң аҫыл зат. Цзя балаларының береһе императорҙың кәнизәге булып китә, һәм уның килеүе хөрмәтенә гүзәл баҡса яһайҙар. Роман Цзяның байлыҡтарын натуралистик манерала тасуирлай, артабан өс тиҫтәләп төп һәм дүрт йөҙләп икенсел герой яҙмышы аша ырыуҙың түбән тәгәрәүе, абруйы бөтөүе һәм мөлкәттән яҙыуы һүрәтләнә.\nТөп сюжет һыҙығы — Нюйва исемле алиһә төшөрөп ҡалдырған йәнле йәшмә ташының сәйәхәте. Таш дао монахынан, уны үҙе менән йөрөтөп, донъя күрһәтеүен һорай. Илаһи юлдаш менән йөрөгән йәшмә (ҡыт. ғәҙәти 神瑛侍者, , пиньин: shényīng shìzhě, палл.: шэньин шичжэ), кеше ҡиәфәтенә инеп, кешеләрҙе белеү мөмкинлеген ала. Чэн менән Гао версияһында йәшмә һәм уның юлдашы бер геройға әүерелә.\n"Ҡыҙыл бүлмәләге төш"төң төп геройы — Цзя ғаиләһенең оло вариҫы моңһоҙ Цзя Баоюй (ҡыт. ғәҙәти 賈寶玉, ябайл. 贾宝玉, пиньин: jiǎ bǎoyù, һүҙмә-һүҙ: «аҫыл жад»). Ул ауыҙында аҫыл жадеит ташы менән тыуған. Баоюй менән уның ике туған һеңлеһе сирләшкә Линь Дайюйҙы серле ептәр бәйләй; улар икеһе лә музыка һәм шиғриәт ярата. Ләкин Баоюйға бүтән ике туған һеңлеһенә, һылыу, ғилемле Сюэ Баочайға өйләнергә тура килә. Һомғоллоғо, теремек аҡылы Баочайҙы һәләк ылыҡтырғыс итә, әммә Баоюйҙың уға күңеле ятмай. Мөхәббәттә көндәшлек һәм дуҫлыҡ романдың төп сюжет һыҙығын тәшкил итә.\nЦин династияһы осорондағы ксилографияла романдан күренеш һүрәтләнә, 1889\nҠыҙыл бүлмәләге төш эсендә геройҙар бик күп: ҡырҡҡа яҡыны төп тип һанала, ә икенселдәре 500-гә яҡын. Китапта шулай уҡ ҡатын-ҡыҙ персонаждарҙың ентекле портреттары бирелгән.\nБаоюй һәм Цзиньлиндан Ун ике сәс ҡаҙағысҮҙгәртергә\n«Цзиньлиндан Ун ике сәс ҡаҙағыс» (ҡыт. трад. 金陵十二釵, ябайл. 金陵十二钗, пиньинь: Jīnlíng shí'èr chāi, палл.: цзиньлин шиэр сәй) — романдағы 12 сибәрҙең шартлы исеме. Ҡытай сәс ҡаҙағысы матур ҡыҙ метафораһы булып йөрөй.\nЦзя Баоюй (ҡыт. трад. 賈寶玉, ябайл. 贾宝玉, пиньинь: jiǎ bǎoyù, тура мәғәнәлә: «аҫыл жад»).\nРомандың төп геройы. Хикәйәләү башында — 12-13 йәштәрҙә. Цзя Чжэн һәм уның ҡатыны Ван ханымдың өлкән улы. Донъяға килгән мәлдә Баоюйҙың ауыҙында аҫыл йәшмә ташы ятҡан була (алиһә Нюйва ҡалдырған таш). Жунго йортоноң вариҫы; атаһы, эҙмә-эҙлекле конфуцийсы, уға белем бирергә тырыша, ләкин Баоюй Чжуан-цзы әҫәрҙәре менән «Көнбайыш төкәтмәнән яҙмалар»ҙы уҡый (инг.)русск., ә классик йыйынтыҡ булып торған Дүрткитапты тотоп та ҡарамай. Баоюй бик аҡыллы, тик атаһының йортонда хакимлыҡ иткән бюрократияны яратмай. Кисерештәргә, йәлләүгә һәләтле Баоюй һарайҙағы күп ҡатын-ҡыҙҙарға көслө бәйлелектә була.\nЛинь Дайюй (ҡыт. трад. 林黛玉, пиньинь: lín dàiyù, тура мәғәнәлә: «ҡара жад»).\nБаоюйҙың бәләкәй ике туған һеңлеһе, Линь Жухай (ҡыт. трад. 林如海, пиньинь: lín rúhǎi) исемле Янчжоу чиновнигы менән Цзя Минь (ҡыт. трад. 賈敏, ябайл. 贾敏, пиньинь: jiǎ mǐn) ханымдың сирләшкә ҡыҙы. Ул бик матур, әммә матурлығы ғәҙәти түгел. Дайюй тын алыу ағзаларындағы етди ауырыуҙан яфа сигә. Роман башында Дайюй әсәһе үлгәндән һуң Жунгоның йортона күсеп килә. Дайюй үтә хисле, кисерештәргә бирелеүсән, көнсөл, әммә бик талантлы шағирә һәм музыкант. Ул яңғыҙ һәм ғорур, уны персонажы ифрат фажиғәле. Дайюй Баоюйға тәғәйен тап килә: төшөндә Баоюй йыр ишетә: «Барыһы ла шулай ти: // Алтын менән нефрит тәҡдир тарафынан бәйләнгән. // Ә мин хәтерләйем: // таш һәм ағас ант бирешкән», ләкин был текстың мәғәнәһен тиҙ генә аңлай алмай. Дайюйҙың фамилияһы Линь «урман» тигәнде аңлата. Дайюй — үлемһеҙлек үләне әүермәне; тылсымлы ысынбарлыҡта йәшмә үләнде абайлап ҡала ла уны көн һайын татлы ысыҡ менән һуғара, ә үлән, ҡыҙға әйләнеп, йәшмәгә ысыҡ хаҡын күҙ йәштәре менән кире ҡайтарырға вәғәҙә итә. Тормошта Дайюй Баоюйға ошо вәғәҙәһе буйынса түләй. Линь Баоюйҙы уны бер кем аңламағанса аңлай, мәҫәлән, сейә сәскәһенең таждарын бысранмаһын өсөн улар бергә ергә күмәләр.\nСюэ Баочай (ҡыт. трад. 薛寶釵, ябайл. 薛宝钗, пиньинь: xuē bǎochāi, тура мәғәнәлә: «затлы сәс ҡаҙағыс»).\nБаоюйҙың тағы бер ике туған һеңлеһе, Баоюйҙың әсәһе яҡлап Сюэ (ҡыт.трад.薛姨媽, ябайл. 薛姨妈, пиньинь: xuē yímā, палл.: сюэ има) исемле апаһының берҙән-бер ҡыҙы. Баочай менән Дайюй — ҡапма-ҡаршылыҡтар: Дайюй — үҙенсәлекле һәм һиҙгер ҡыҙ, Баочай — ул осор өсөн идеаль ҡатын булаһы ҡытай ҡыҙы. Романда ул һәйбәт, аҡыллы, ләкин аҫтыртын һәм яраҡлашыусан. Баочай белемлелеген тирә-йүндәгеләргә күрһәтмәҫкә тырышһа ла, ул күп яҡлы белемдәргә эйә, будда текстарын яҡшы белә, ғәҙәти тормошта ла аҡыллы. Баочайҙың бүлмәһе бер нисек тә биҙәлмәгән, унда бары тик хризантема сәскәләре ҡуйылған ваза ғына тора. Тыштан Баочай Дайюйға ҡарағанда хислерәк булып күренә. Баочай бала сағында будда монахы бүләк иткән алтын сулпыны гел үҙе менән йөрөтә. Баоюйҙың сулпыһы менән уның сулпыһы парлы булып сыға: уларға бер-береһенә тап килгән шиғыр юлдары яҙылған, ә Баоюй менән Баочайҙың никахы, әйтерһең дә, күктәрҙә хәл ителгән.\nЦзя Юаньчунь (ҡыт. трад. 賈元春, ябайл. 贾元春, пиньинь: jiǎ yuánchūn, тура мәғәнәлә: «беренсе яҙ»).\nБаоюйҙың өлкән апаһы. Император һарайындағы фрейлиналарҙың береһе булған Юаньчунь, императорҙы тәрбиәлелеге һәм ғилемлелеге менән әсир итеп, уның кәнизәгенә әүерелә. Шуның арҡаһында Цзя ғаиләһе абруйлы булып китә. Өҫтөнлөклө хәлдә булыуына ҡарамаҫтан, Юаньчунь үҙен император һарайының тотҡоно итеп тоя.\nЦзя Таньчунь (ҡыт. трад. 賈探春, ябайл. 贾探春, пиньинь: jiǎ tànchūn, тура мәғәнәлә: «яҙҙы эҙләргә»).\nБаоюйҙың Чжао исемле кәнизәктән тыуған кесе һеңлеһе. Сая, тура һүҙле был ҡыҙ Ван Сифэнь кеүек оҫта. Сифэнь Таньчунь менән һөйләшкән саҡта уны үҙе маҡтай. Уның үҫеп китеренә кәнизәктән тыуғанлығы ғына ҡамасаулай. Сөнки хоҡуҡи яҡтан улар законлы ҡатындарҙан тыуған балалар менән тиң түгел. Таньчунь бик талантлы шағирә, ә матурлығы өсөн уны Роза тип йөрөтәләр.\nШи Сянъюнь (ҡыт. трад. 史湘雲, ябайл. 史湘云, пиньинь: shǐ xiāngyún, тура мәғәнәлә: «Сянцзян йылғаһы өҫтөндәге болоттар»).\nЦзя Баоюйҙың кескәй һеңлеһе, өләсәһе менән бер туғандың ейәнсәре. Иртә етем ҡалған Сянъюанде әсәһе яҡлап бай бабаһы һәм уның ҡатыны бик йәберләп үҫтерә. Шуға ҡарамаҫтан, Сянъюнь алсаҡ, шаян ҡыҙ, ә уның малайҙарға тартымлығы арҡаһында уға ирҙәр кейеме бик килешә (бер тапҡыр Сянъюнь Баоюйҙың кейемен кейә, ә Цзя өләсәй уны ир-ат тип уйлай), бынан тыш, ҡыҙ эсергә ярата. Асыу һаҡламай, Дайюй менән Баоюй кеүек шиғыр сығарырға оҫта.\nМяоюй (ҡыт. трад. 妙玉, пиньинь: miàoyù, тура мәғәнәлә: «гүзәл йәшмә»).\nЖунго йортоноң монастырынан йәш монахиня. Белемле сибәр Мяоюй һалҡын, кеше менән аралашмай, йомоҡ. Бынан тыш, Мяоюй саманан тыш таҙалыҡ ярата. Романда әйтелеүенсә, ул сәйәси ығы-зығынан ҡасып, монастырға китергә мәжбүр була.\nЦзя Иньчуан (ҡыт. трад. 賈迎春, ябайл. 贾迎春, пиньинь: jiǎ yíngchūn, тура мәғәнәлә: «яҙҙы сәләмләргә»).\nЮаньчундең кесе һеңлеһе. Иньчунь — Баоюйҙың бабаһы Цзя Шэҙың ҡыҙы. Изге күңелле, йомшаҡ холоҡло, донъяла барған ваҡиғалар уны ҡыҙыҡһындырмай. Шулай ҙа һөйкөмлө, уҡымышлы Иньчунь ике туған ҡәрҙәштәре менән сибәрлектә лә, белемлелектә лә ярыша алмай. Иньчунде чиновникка кейәүгә бирәләр, әммә был туй — Цзя ғаиләһенең юғалтҡан абруйын ҡайтарырға тырышыу сараһы ғына. Йәш кәләш Иньчунь яңы ғаиләлә иҙелеүгә дусар була: ире — ҡанһыҙ йәберләүсе.\nЦзя Сичунь (ҡыт. трад. 賈惜春, ябайл. 贾惜春, пиньинь: jiǎ xīchūn, тура мәғәнәлә: «ҡиммәтле яҙ»).\nБаоюйҙың Нинго ғаиләһенән Жунго йортона күсеп килгән һеңлеһе. Һәләтле рәссам, ныҡ диндар буддасы. Ул Нинго йорто хужаһы Цзя Чжэндең һеңлеһе. Роман аҙағында, Цзя ғаиләһе бөлгәндән һуң, ул монахиня булып китә. Ул Ун ике сәс ҡаҙағыстың иң кесеһе, хикәйәләүҙең күп өлөшөндә ул үҫмер йәшендә була.\nВан Сифэн (ҡыт. трад. 王熙鳳, ябайл. 王熙凤, пиньинь: wáng xīfèng, тура мәғәнәлә: «ҡупшы феникс») йәки Фэн Цзэ (ҡыт. трад. 鳳子, ябайл. 凤子, пиньинь: fèng zi).\nЦзя Ляндең йәш бисәһе (Баоюндың атаһы яҡлап ағаһының ике туған ҡәрҙәше), Ван ханым менән бер туғандың ҡыҙы. Сифэн аҡыллы, матур, шаян, ләкин ҡаты күңелле һәм аҙғын. Романдағы иң тәтелдәк ҡатын-ҡыҙҙарҙың береһе. Сифэн йорт өсөн яуаплы, шунлыҡтан унда ҙур иҡтисади һәм сәйәси власҡа эйә. Цзя өләсәй уны бик ярата, Сифэн, шәп килен ролен уйнап, уға ярап алған, шаяртыуҙары менән гел күңелен күтәрә, ә йортҡа ҡәтғи идаралыҡты тормошҡа ашыра. Ул ҡатмарлы персонаж: Сифэн ярлыларға изгелекле, ләкин үҙе бик ҡанһыҙ, кеше үлтерергә лә һәләтле. Сифэндың ҡысҡырып көлөүе XVIII быуаттағы идеаль ҡытай ҡатыны образына ҡаршы килә.\nЦзя Цяоцзе (ҡыт. трад. 賈巧姐, ябайл. 贾巧姐, пиньинь: jiǎ qiǎojiě).\nВан Сифэн менән Цзя Ляндең ҡыҙы. Романда ул бала. Цзя йорто ҡолағандан һуң, Гао Э версияһында Цяоцзе бай крәҫтиәнгә кейәүгә сыға һәм эс бошорғос игенсе ҡатыны тормошо менән көн итер өсөн ауылға күсеп китә.\nЛи Вань (ҡыт. трад. 李紈, ябайл. 李纨, пиньинь: lǐ wán, тура мәғәнәлә: «аҡ ебәк»).\nӨлкән килен, мәрхүм ағай Цзя Чжуҙың (賈珠) тол ҡатыны. Тормоштағы төп маҡсаты — улы Ланде кеше итеү һәм уның апай-һеңлеләренә күҙ-ҡолаҡ булыу. Ли Вань, өсөнсө тиҫтәне ваҡлаған йәш тол ҡатын, бер ниндәй теләге булмаған алсаҡ ҡатын, конфуцийса тол ҡатын идеалы итеп һүрәтләнә. Ул имтихандарын яҡшы тапшырған улы артынан абруй яулай бара, ләкин яҙмышы фажиғәле — йәш ҡатынға ҡаты тәртип ҡанундарына буйһонорға тура килә.\nЦинь Кэцин (ҡыт. трад. 秦可卿, пиньинь: qín kěqīng).\nЦзя Чжэндың килене. Романдағы иң серле персонаж. Һылыу, ҡылансыҡ Кэцин ҡайныһын аҙҙыра, ул романдың беренсе яртыһында мәрхүм була. Уның йоҡо бүлмәһе боронғо ысын һәм мифик ҡатын-ҡыҙҙарҙың һанһыҙ биҙәүестәре менән биҙәлгән. Уның карауатында йоҡлағанда Баоюй Хыялдар донъяһы буйлап сәйәхәт итә, Кэцин исемле тылсымлы зат менән енси бәйләнешкә инә.\nБашҡа төп геройҙарҮҙгәртергә\nКитаптан күренеш, Сю Баочжуань иллюстрацияһы.\nЦзя өләсәй (ҡыт. трад. 賈母, ябайл. 贾母, пиньинь: jiǎmǔ)\nЦзиньлиндан маркиз Ши ҡыҙы. Баоюй менән Дайюйҙың өләсәһе, Жунго йортондағыларҙың иң өлкәне һәм иң йоғонтолоһо. Уның ике улы, Цзя Шэ менән Цзя Чжэн, һәм ҡыҙы, Минь, Дайюйҙың әсәһе, бар. Дайюйҙы Жунго йортона Цзя өләсәйҙең талабы буйынса алып киләләр, ул Баоюй менән Дайюйға рухи элемтә урынлаштырырға ярҙамлаша.\nЦзя Шэ (ҡыт. 贾赦, пиньинь: jiǎ shè)\nӨләсәйҙең өлкән улы. Цзя Лянь менән Цзя Иньчундең атаһы. Һаран, хыянатсы һәм йөрөмтәл.\nЦзя Чжэн (ҡыт. трад. 賈政, ябайл. 贾政, пиньинь: jiǎ zhèng)\nБаоюйҙың атаһы, Цзя өләсәйҙең кинйә улы. Конфуцийсылыҡ ғалимы. Вариҫы боҙолоуҙан ҡурҡа, шуға уны ҡаты тота, туҡмай. Ҡатыны — Ван ханым, тағы Чжао менән Чжоу исемле ике кәнизәге бар.\nЦзя Лянь (ҡыт. трад. 賈璉, ябайл. 贾琏, пиньинь: jiǎ lián)\nСифэндың ире, йөрөмтәл, иҫәпһеҙ-һанһыҙ һөйәркәләре арҡаһында көнсөл ҡатынынан гел әрләнә. Ирҙәр менән дә енси бәйләнешкә инә, быныһын Сифэн белмәй. Ляндең ауырға ҡалған кәнизәге Сифэн ҡулынан һәләк була. Ул һәм ҡатыны йорттоң аҡсаһына хужа.\nСянлин (ҡыт. трад. 香菱, пиньинь: xiāng líng)\nСюэҙың хеҙмәтсеһе, тыуғас та ҡушылған исеме — Чжэнь Инлянь (ҡыт. трад. 甄英蓮, ябайл. 甄英莲, пиньинь: zhēn yīnglián, «йәлләүгә лайыҡ» мәғәнәһендә), Чжэн Шииндең (беренсе бүлектең геройы) урлап алып кителгән ҡыҙы. Сюэ Пандең ҡатыны Ся Цзяньгуй уны Цюлин (ҡыт. трад. 秋菱, пиньинь: qiūlíng) тип йөрөтә.\nПинъэр (ҡыт. трад.平兒, ябайл. 平儿, пиньинь: píngér)\nБаш хеҙмәтсе һәм Сифэндың серҙәше, Цзя Линдең кәнизәге. Бик сибәр.\nСюэ Пань (ҡыт. трад. 薛蟠, пиньинь: xuē pán)\nБаоюйҙың өлкән ағаһы. Аҙғын, йөрөмтәл, хулиган. Әҙ уҡыған. Бер тапҡыр кеше үлтергән, ғаилә иһә был эште түләнеп яптыра.\nЛю әбей (ҡыт. трад. 劉姥姥, ябайл. 刘姥姥, пиньинь: liú lǎolao)\nАуылдан килгән алыҫ туған, ябай бер ҡарсыҡ, көлкөлө хәлдәргә тарый.\nГоспожа Ван (ҡыт. трад.王夫人, пиньинь: wáng fūren)\nБуддасы, Цзя Чжэндың баш ҡатыны.\nСюэ апаҡай (ҡыт. трад. 薛姨媽, ябайл. 薛姨妈, пиньинь: xuē yímā)\nБаоюйҙың әсәһе яҡлап апаһы.\nХуа Сижэнь (ҡыт. трад. 花襲人, ябайл. 花袭人, пиньинь: huā xírén)\nБаоюйҙың баш хеҙмәтсеһе һәм һөйәркәһе.\nЦинвэнь (ҡыт. трад. 晴雯, пиньинь: qíngwén)\nЮаньян (ҡыт. трад. 鴛鴦, ябайл. 鸳鸯, пиньинь: yuānyang, тура мәғәнәлә: «пар мандарин өйрәге»)\nЦзя өләсәйҙең баш хеҙмәтсеһе.\nМинъюань (ҡыт. трад. 茗煙, ябайл. 茗烟, пиньинь: míngyān)\nЦзыцзюань (ҡыт. трад. 紫鵑, ябайл. 紫鹃, пиньинь: zǐjuān, тура мәғәнәлә: «алһыу ҡыҙыл кәкүк»)\nДайюйҙың тоғро хеҙмәтсеһе.\nСюэюань (ҡыт. трад. 雪雁, пиньинь: xuěyàn, тура мәғәнәлә: «ҡырағай ҡар ҡаҙы»)\nЧжао. кәнизәк (ҡыт. трад. 趙姨娘, ябайл. 赵姨娘, пиньинь: zhào yíniáng)\nЦзя Чжэндең кәнизәге. Цзя Таньчунь менән Цзя Хуандең әсәһе.\nФекерҙәр һәм йоғонтоһоҮҙгәртергә\nXIX быуат аҙағында "Төш"төң йоғонтоһо бик ҙур була, шунлыҡтан реформатор Лян Цичао уны, йәнә «Йылға ҡултыҡтары»н «урлашыуға һәм аҙғынлыҡта этәреүҙә» ғәйепләп тәнҡитләй. Мәҙәни инҡилап башланғас, конфуцийсы классик әҫәрҙәрҙең күбеһе кире фекер алғанда, ғалим Ху Ши романды яңы күҙлектән өйрәнә, һәм әҫәр милли мәҙәниәт өсөн нигеҙ ташы тип табыла. Ху үҙенең уҡыусылары Гу Цзеган һәм Ю Пинбо менән тәү башлап Цао Сюэциндең авторлығын иғлан итә.\n1920-се йылдарҙа «хунсюэ», йәки «Ҡыҙыл бүлмәләге төштө өйрәнеү» фәне барлыҡҡа килә.\nЦао прозаһын тәржемә итеүҙе уның бер нисә һөйләш һәм әҙәби стилде ҡатнаштырып яҙыуы ҡатмарлаштыра .\nКөнсығышта роман XX быуатта тәржемә ителә. 1920 йылда ул япон телендә сыға. Романды Юкида Рохан менән Хираока Рюдзё тәржемә итә.\nЕвропа телдәренә роман XIX быуатта тәржемә ителә. Инглиз теленә ауҙарыуҙы беренсе тапҡыр билдәле протестант миссионеры һәм Ҡытай белгесе Роберт Моррисон (1782—1834) 1812 йылда башҡара.\nУрыҫ дини миссияһы шәкерте А. И. Кованько 1836 йылда Ҡытайҙан ҡайта ла Дэ Мин псевдонимы аҫтында очерктар нәшер итә («Отечественные записки» журналы, 1841—1843 йылдар). Йомғаҡлау өлөшөнә ул "Ҡыҙыл бүлмәләге төш"төң инеш һүҙен тәржемә итеп бирә.\nУрыҫсаға тулы тәржемәне В. А. Панасюк эшләй, ул 1958 йылда баҫылып сыға.\n↑ David Hawkes, "Introduction, " The Story of the Stone Volume I (Penguin Books, 1973), pp. 15-19.\n↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 О. Л. Фишман «Сон в красном тереме», История всемирной литературы. — Т. 5. — М., 1988. — стр. 593—599\n↑ Jonathan D. Spence, Ts’ao Yin [Cao Yin] and the K’ang-Hsi Emperor: Bondservant and Master (New Haven,: Yale University Press, 1966) is a study of Cao’s grandfather.\n↑ Vale: David Hawkes, Liu Ts’un-yan, Alaistair Morrison.\n↑ 词语"红楼"的解释 汉典.\n↑ 7,0 7,1 7,2 The Story of the Stone (The Dream of the Red Chamber).\n↑ Chennault, Cynthia.\n↑ Liu, Zaifu and Yunzhong Shu Reflections on Dream of the red chamber — Cambria Press, 2008. — P. 115. — ISBN 1604975245.\n↑ Boellstorff, Tom.\n↑ 《红楼梦》辞典. — 山东文艺出版社, 1986.\n↑ Helen Tierney.\n↑ Cao Xueqin.\n↑ перевод Л.\n↑ Li Liyan.\nПанасюк В. А. тәржемәһендә урыҫ телендәге роман.\nПредисловие Л . Н. Меньшикова\nАудиокнига — «Ҡыҙыл бүлмәләге төш» урыҫ телендә, 2 томда (104 сәғәтлек)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡыҙыл_бүлмәләге_төш&oldid=995460 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 16 декабрь 2020 в 18:01\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:01 16 декабрь 2020 үҙгәртелгән.


42-се ҙур гонаһ\n← 41-се ҙур гонаһ 76 ҙур гонаһ\nАвтор: хафиз Шәмсетдин әҙ-Ҙәхәби 43-сө ҙур гонаһ →\n42-се ҙур гонаһ— Ҡатындың иренә буйһонмауы, итәғәт ҡылмауы.\nҠатындың иренә буйһонмауы, итәғәт ҡылмауыҮҙгәртергә\n“Аллаһ кешеләрҙе бер-береһенән өҫтөн ҡуйыуы сәбәпле, ирҙәр— ҡатындарҙың етәксеһе һәм һаҡлаусыһы, туйҙырыусыһы һәм кейендереүсеһе. Шуға күрә лә иманлы ҡатындар әҙәпле. Улар Аллаһ һаҡларға ҡушҡан серҙе (ғиффәтлелек һәм намыҫтарын) һаҡлаусылар.\nБуйһонмау ғәләмәттәре күренһә, ҡатынығыҙҙы өгөтләгеҙ, ятаҡта яңғыҙ ҡалдырып китегеҙ. Шулай ҙа яйға килмәһә, ҡурҡырлыҡ итеп һуғығыҙ. Әгәр ҡатын яйға килһә, уны кәмһетә торған сара эҙләмәгеҙ. Аллаһ — олуғтыр, Ул — бөйөктөр.” (Ниса, 34).\nАллаһ илсеһе (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм): “Әгәр ире ҡатынын түшәккә (яҡынлыҡ ҡылырға) саҡырһа,, ә тегеһе баш тартһа һәм ул асыуланып йоҡлап китһә, фәрештәләр ҡатынга таң атҡансы ләгнәт уҡый ”.\nБохари менән Мөслим шундай хәҙис еткерәләр: “Ире менән түшәк бүлешмәүсе ҡатынды фәрештәләр ҡәһәрләйәсәк”.\nИкенсе бер хәҙистә әйтелә: “Йәнем Уның ихтыярында булган Аллаһ менән ант итәм, әгәр ир ҡатынын түшәккә саҡырһа, ә ул баш тартһа, ирен ҡәнәғәтләндергәнсе Аллаһ ҡатынды язалаясаҡ”.\n“Ҡатыны ире өйҙә булган саҡта, әгәр уның рөхсәте булмаһа, үҙ теләге менән (нәфел) ураҙа тоторга рөхсәт ителмәй һәм әгәр уның рөхсәте булмаһа, йортҡа кемделер булһа индерергә ярамай ”.\n“Әгәр мин тагы ла башҡаға сәждә ҡылырға ҡуша алһам, мин ҡатынға иренә быны эшләргә ҡушыр инем ”.\nАллаһ илсеһе (саллаллаһу ғәләйһи үэ сәлләм) ире тураһында нимәлер әйткән Мөхсинә инәһенә түбәндәге һүҙҙәрҙе әйткән: “Уның менән нисек мөғәмәлә итеуеңә иғтибарлы бул, сөнки ул һинең ожмахың һәм тамуғың”.\n“Ирһеҙ булдыра алмайынса, иренә рәхмәт әйтмәгән ҡатынға Ҡиәмәттә Аллаһ хатта ҡарамаҫ”.\nАллаһ илсеһе (саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм): “Фәрештәләр рөхсәтһеҙ өйҙән сыҡҡан ҡатынды ул кире әйләнеп ҡайтҡансы йәки тәүбә иткәнсе ҡәһәрләйәсәк”.\nБыл тема буйынса бик күп хәҙистәр еткерелгән.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=42-се_ҙур_гонаһ&oldid=21242»\nПоследний раз редактировалась 5 июль 2020 в 20:11\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:11 5 июль 2020 үҙгәртелгән.