Сихырҙан йыраҡ булайыҡ | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Сихырҙан йыраҡ булайыҡ\n« Үҙеңде, балаларыңды, ғәиләңде өшкөрөү доғаһы\nИзгелек ҡылығыҙ »\nБыл һүҙ ғәрәп телендәге (سحر) «сәхәрә» ҡылымынан (тамырынан) барлыҡҡа килгән. Сихыр — ул төрлө әпсендәр уҡыу, төйөндәр бәйләү һәм кешеләрҙең аҡылына, йәненә-тәненә кире йоғонто яһау. Сихырсы — ендәргә, шайтанға мөрәжәғәт итеүсе кеше, ул үҙенең иманһыҙлығы арҡаһында уларға кәрәк һәм динһеҙ ғәмәлдәр башҡара. Сихырсы ул ғәмәлдәрҙе ендәр һәм иблис уға сихырында ярҙам итһен өсөн эшләй. Аҫтараҡ сихырсылар башҡара торған бер нисә ҡәбәхәт эштәрҙе һанап китәрбеҙ. Сихырсылар ябай кеше белмәгән йәшерен белемдәргә эйә булыуҙары тураһында һөйләйҙәр, сихыр ҡулланып, башҡаларҙың үлеменә ирешәләр, яратҡан парҙарҙы бер-берһенән айыралар, кешеләр араһында үҙ-ара йылылыҡ йәки һалҡынлыҡ хистәре тыуҙыралар, уларҙың фекерҙәрен, ҡараштарын үҙгәртәләр.\nШәриғәт атамалары нигеҙендә сихыр ике төркөмгә бүленә:\n1. Әпсендәр уҡыу, төйөндәр бәйләү һ.б. Сихырсы улар аша сихырланыусыға зыян һалыу өсөн шайтандарҙан ярҙам ала.\n2. Сихырланыусының тәне һәм аңына, уның теләк, һәләт һәм һәүәҫлектәренә төрлөсә зыян алыу өсөн, төрлө төнәтмәләр, ҡайнатмалар ҡулланыу. Быларҙы ҡайһы бер саҡта һөйөндөрөү (мөхәббәт) сихыры тип тә атайҙар.\nХәҙистәрҙә сихыр тураһында\nАллаһының Рәсүле ғәләйһиссәләм: "Иң ауыр гонаһтарҙан һаҡ булығыҙ:\n1. Аллаһыға иптәшкә илаһ килтереүҙән, был Аллаһыға табынғандай икенсе берәүгә табыныу (ширек) була.\n2. Сихырҙан. Был — күрәҙәлектәр, әпсендәр, фал һалыуҙар, һөйөү сихырҙары һ.б.\n3. Ғәйепһеҙ кешене үлтереүҙән.\n4. Рибанан табылған табышты файҙаланыуҙан.\n5. Йәтимдәр мөлкәтен файҙаланыуҙан.\n6. Дин тотҡан мөслимәне зинала ғәйепләүҙән», — тип әйтте (Имам Бохари, Мөслим).\nӘбү Талибтың Ғәли улы кәррамәлләһү вәджһәһүтән риүәйәт ителә. Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм: «Өс төр кеше ожмахҡа инмәҫ:\n1. Даими хәмерҙе ҡулланыусы кеше (хәмер тигәндә, аңды миңрәтә торған теләһә нәмә күҙ алдында тотола);\n2. Туғанлыҡ мөнәсәбәттәрен өҙгән кеше;\n3. Сихырсыға ышанған кеше», — тип әйтә (Имам Әхмәд).\nНиндәйҙер сихри әпсендәре булған әйберҙәрҙе муйынға, кейемгә һәм беләккә тағыу Ислам динендә рөхсәт ителмәй. Бындай ғәмәлдәр тора-бара кешене мәжүсилеккә килтерергә мөмкин. Ибн Мәсғүд радыяллаһу ғәнһү тапшыруҙары буйынса, Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм: «Әпсендәр (Рукъя), әфсенле бетеүҙәр (Тамаим), мөхәббәт әпсендәр (Тиүәлә) — ширек», — тип әйткән.\nХәҙистә был Рукъя (өшкөрөү) һүҙе аҫтында, Ислам диненә тиклем булған әпсендәр күҙ алдында тотола.\nПәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм тағын: «Күрәҙәсегә килеп, уның һүҙҙәренә ышанған кеше — иманынан, Мөхәммәдкә иңдерелгәндә (Ҡөръәндән) ваз кискән кеше була «, — тип әйткән.\nСихырсылыҡ — оло гонаһ, сөнки сихырсы үҙе генә иманынан яҙып ҡалмай, ә уға мөрәжәғәт иткән кешене лә иманынан яҙҙыра. Аллаһы Тәғәлә Ҡөръән Кәримдә шулай тип әйтә:\n«Шайтандар иманһыҙ булдылар, сөнки сихыр китабын улар яҙҙы һәм (уларҙы Аллаһы диненән сығарып) кешеләргә өйрәттеләр. «Әл-Бәҡара / Һыйыр», 2:102\nКүрәҙәселек: ялғанмы әллә ысынмы?\nӘгәр сихырсылар киләсәкте юраған ваҡытта ҡайһы бер ваҡытларҙа нимә лә булһа дөрөҫ әйтәләр икән, былар барыһы ла — иблис вәсүәсәләре. Иблис, Аллаһының фәрештәләргә биргән бойороҡ һәм күрһәтмәләрен тыңлап тороп, үҙе ишеткәндәренең ҡайһы берҙәрен сихырсыларға еткерә, ә һуңғылары иһә, ул ишеткәндәренә үҙҙәренең гөман (юҡ-бар ҡылыу), фараз һәм хыялдарын өҫтәп, ярҙам һорап килеүсе кешегә ниндәйҙер бер «асыш» итеп тәҡдим итә. Күп кешеләр үҙҙәренең киләсәктәрен белеү һәм уны яҡшыртыу өсөн сихырсы һәм күрәҙәсәләргә мөрәжәғәт итәләр, ләкин тәҡдир — бары тик Аллаһы Тәғәлә ҡулында, бер генә йән эйәһе лә Аллаһы ризалығынан башҡа үҙ тәҡдирен үҙгәртә алмай. Аллаһы Тәғәлә Ҡөръән Кәримдә былай тип әйтә:\n«Әйт: «Мин үҙемә файҙаны ла, зарарҙы ла килтереүсе түгелмен, ул Аллаһы эшелер, Ул нәмә теләһә, миңә шул ирешер. Әгәр Мин (йәшерен) файҙаларҙы белә торған булһам, әлбиттә, үҙемә күп файҙаларҙы булдырыр инем һәм Миңә бер ниндәй зыян ирешмәҫ ине...». «Әғраф / Ҡорма», 7:188.\nСихырсы һәм ялған дауалаусыларҙың киң таралған билдәләре\n1. Улар ауырыуҙың ниндәй ҙә булһа берәр әйберен (мәҫәлән, уның фоторәсемен, сәс бөртөктәрен, кейеменең берәр киҫәген һ.б.) килтереүҙе һорайҙар. Ислам ғалимдары улар тураһында: «Йәшерен һәм серле белемдәргә эйәмен тейеүсегә һәр кем янына йөрөргә кәрәкмәй! Күлмәкте лә, башҡа кейемде лә, ғөмүмән, бер нәмәне лә, улар һораны, тип алып барырға ярамай», — тип әйтәләр;\n2. Улар ниндәйҙер аңлайышһыҙ һүҙҙәр, әпсендәр уҡыйҙар йәки язалар;\n3. Ҡорбан итеп килтерергә ниндәйҙер берәр йән эйәһен (күгәрсен, сысҡан, ҡомаҡ, ҡуян, һ.б.; улар һораған ул йән эйәһе хатта себен дә булырға мөмкин) алып килеүҙе һорайҙар. Ғәҙәттә, уларҙың ҡара төҫтәгеләрен килтерергә ҡушалар, сөнки ендәргә ҡара төҫ оҡшай;\n4. Улар әллә ниндәй хәрефтәр, тамғалар, һүҙҙәр яҙылған ҡағыҙ бирергә мөмкиндәр. Уны һыуҙа тотоп, шул һыуҙы эсергә тәҡдим итәләр;\n5. Улар ниндәй ҙә булһа әйберҙәр биреп, уны әллә ҡайҙа илтеп күмергә ҡушалар. Был — боҙом — сихырҙың бер төрө;\n6. Улар ҡараңғы, ҡояш нуры үтмәгән бүлмәләрҙә булырға яраталар, сөнки ендәр ҙә ҡараңғылыҡ ярата;\n7. Улар ниндәйҙер ҡағыҙ бирәләр ҙә, уны яндырып, шуның төтөнөн үҙеңә төтәтергә ҡушалар;\n8. Улар ингән кешенең исемен, уның атаһының исемен, уның торған ерен, ауырыуын әйтеп бирергә мөмкиндәр, сөнки был мәғлүмәттәрҙе уларға ендәр еткерә, һәм шул уҡ ендәр уларға сихырҙа ярҙам итәләр.\nАллаһы Тәғәлә Ҡөръән Кәримдә шулай тип әйткән:\n«Беҙ мөьминдәрҙең күңелдәренә шифалы аяттарҙы үә Ҡөръәндән рәхмәтле хөкөмдәрҙе иңдерәбеҙ». «Бәни Исраил / Йәғҡуб балалары», 17:82\nНиндәй ауырыу Раббыбыҙ, ер һәм күк Хакиме Һүҙенә ҡаршы тора алһын? Әгәр ҙә ул тауҙар эсенә инеп ҡасҡан икән, Ул шул тауҙарҙы ярыр ине, әгәр ҙә ул ауырыу ер эсенә инеп йәшеренһә, Ул шул ерҙе аҡтарып ташлар ине. Ҡөръәндә йән һәм тәндең бар сырхауҙарҙың да сәбәбе күрһәтелгән, уларҙы дауалау ысулдары ла, һәм шулай уҡ, Уның Китабын аңлаусыларға ауырыуҙарҙан һаҡланыу юлдары ла.\nСихырҙы икенсе сихыр менән дауалау шәриғәт тарафынан тыйылған һәм иманһыҙлыҡ сағылышы өҫтәрәк ҡушыла. Джәбир: «Аллаһы Рәсүленән сихырҙы (икенсе бер сихыр менән) дауалау тураһында һорағас, ул: «Был — шайтан ғәмәлдәренең береһелер», — тип һөйләне» , — тип әйткән. Сихырҙы рөхсәт ителгән дауалау — Ҡөръән аяттары, зекерҙәр, доғаларҙан торған руҡъя уҡыуҙан тора. Ғәйшә раҙыяллаһу ғәнһә шундай бер ваҡиғаны һөйләгән: «Бер ваҡыт, бер ҡатын руҡъя уҡып (бер кешене) дауалаған ваҡытта, Аллаһының Рәсүле ғәләйһиссәләм, уға килеп, ул дауалаусыға: «Уны Аллаһы Китабы менән дауала!» — тигән.\n«Сихырҙан һаҡ булығыҙ» китабынан, «Хозур» нәшриәт йорто, 2013\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 07.04.2021 в 12:15, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Әл-Мәида сүрәһе - Wikisource\n← Ән-Ниса сүрәһе Ҡөрьән\nавтор Мөхәммәт Кәрим Әл-Әнғәм сүрәһе →\n5. ӘЛ-МАИДӘ (АШ ТАБЫНЫ) СҮРӘҺЕ Бисми-лләһи-ррәхмани-ррәхим!\n1. Әй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Килешеүҙәрҙе үтәғеҙ! Һеҙгә [ошо сүрәлә] уҡылғандарҙан башҡа хайуандарҙан һәр йорт хайуаны рөхсәт ителгән, һәм һеҙ ихрам бәйләһәгеҙ, һунарсылыҡ тыйыла. Ысынлап та, Алла теләгән нәмәһен хөкөм итә!\n2. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Алланың да, тыйылған айҙарҙың да, ҡорбан хайуандарҙың да, биҙәлгәндәрҙең дә, Раббыларының йомартлығын һәм ризалығын теләп, «Харам йортҡа» йүнәлгән кешеләрҙең дә йолаларын боҙмағыҙ! Һеҙгә рөхсәт ителгән уаҡытта булһағыҙ, һунарсылыҡ итегеҙ, һеҙҙе, «Харам мәсет»тән тыйып, сиктән уҙыуға килтергән кешеләргә булған нәфрәтегеҙ гонаһҡа этмәһен. Изгелектә һәм тәүәккәллектә бер-берегеҙгә ярҙам итегеҙ һәм дошманлыҡта һәм гонаһта ярҙам итмәгеҙ. Алланан ҡурҡығыҙ: ысынлап та, ғазап биреүҙә Алла көслө!\n3. Һеҙгә шулар тыйыла: үләкһә, ҡан, сусҡа ите, Алланың исеменән башҡаның исеме әйтеп салынған, быуып һәм бәреп үлтерелгән, бейектән йығылып төшөп үлгән һәм мал һөҙөп үлтергән хайуан ите,— йола буйынса боғаҙланғандан башҡа,— емтек ашаусы йыртҡыс ите һәм шулай уҡ һын алдында салынған ҡорбан ите һәм уҡ менән бүлеүегеҙ. Былар — боҙоҡлоҡ. Бөгөн иман килтермәгәндәр һеҙҙең динегеҙҙән өмөтһөҙләнде. Уларҙан ҡурҡмағыҙ. Минән ҡурҡығыҙ! Бөгөн Мин һеҙҙең өсөн диңгеҙҙе теүәлләнем һәм Үҙемдең ниғмәтемде тамамланым. Ислам динен һеҙгә дин итеп ҡәнәғәтләндем. Әгәр берәй кеше аслыҡ сәбәпле гонаһҡа ауышмайынса (ашарға) мәжбүр булһа, ул саҡта Алла ярлыҡаусы, шәфҡәтле!\n4. Улар һинән үҙҙәренә нимә рөхсәт ителгәнен һорай. Әйт: «Һеҙгә яҡшы нәмәләр һәм йыртҡыс хайуандарға — уларҙы эт өйрәткәндәге кеүек — Алла һеҙгә өйрәткән нәмәне өйрәтеүегеҙ рөхсәт ителә. Улар һеҙҙең өсөн тотҡан нәмәне ашағыҙ, һәм шуның өҫтөндә Алланың исемен иҫкә алығыҙ. Алланан ҡурҡығыҙ, ысынлап та, Алла хисапта етеҙ!\n5. Бөгөн һеҙгә яҡшы нәмәләр хәләл ителде, һәм китап бирелгәндәрҙең ризыҡтары һеҙгә һәм һеҙҙең ризыҡтарығыҙ уларға хәләл ителде. Һәм иман килтергәндәрҙән ғиффәтле ҡатындар һәм һеҙгә ҡәҙәр китап бирелгәндәрҙән ғиффәтле ҡатындар, әгәр үҙегеҙ ғиффәтле булып, аҙғынлыҡҡа бирелмәй һәм йәшерен һөйәркә тотмай әжерен түләһәгеҙ. Әгәр кем имандан ҡайтһа, уның эше юҡҡа сығыр һәм ахирәттә отолоусыларҙан булыр».\n6. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Намаҙ уҡырға торһағыҙ, битегеҙҙе һәм ҡулдарығыҙҙы терһәккә тиклем йыуығыҙ, башығыҙҙы һыпырығыҙ һәм ашыҡ һөйәгенә ҡәҙәр аяҡтарығыҙҙы йыуығыҙ. Әгәр бысраҡ [ғөсөлһөҙ] булһағыҙ, ул саҡта сафланығыҙ; әгәр ауырыу булһағыҙ йәки юлда булһағыҙ, йәки һеҙҙән кем дә булһа бәҙрәфтән килһә, йәки ҡатындарға яҡынлыҡ ҡылһа, һыу тапмаған хәлдә таҙа ҡом менән йыуынығыҙ [тәйәммүм ҡылығыҙ], уның менән биттәрегеҙҙе һәм ҡулдарығыҙҙы ышҡығыҙ. Алла һеҙгә ауырлыҡ теләмәй, әммә Үҙенең ниғмәттәрен тамамлау өсөн һеҙҙе сафландырырға ғына теләй — моғайын, һеҙ шөкөр итерһегеҙ!\n7. Алланың һеҙгә булған ниғмәтен һәм уның һеҙҙең менән төҙөгән килешеүен иҫкә алығыҙ. Ул уаҡытта һеҙ: «Беҙ ишеттек һәм буйһонабыҙ»,— тип әйткәйнегеҙ. Алланан ҡурҡығыҙ — күңелдәрҙә һаҡлағанды Алла белә!\n8. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Алла ҡаршыһында ныҡ һәм ғәҙел шаһитлыҡ ҡылыусы булығыҙ. Кешеләргә ҡарата нәфрәтегеҙ һеҙҙе ғәҙелһеҙлек гонаһына алып бармаһын. Ғәҙел булығыҙ, был — тәҡүәлеккә яҡыныраҡ, ысынлап та, Алла һеҙ эшләгән эштәрҙән хәбәрҙар.\n9. Иман килтереп, изге эштәр эшләгән кешеләргә Алла үәғәҙә бирҙе: уларға ярлыҡау һәм оло әжер!\n10. Ә иман килтермәгән һәм Беҙҙең аяттарыбыҙҙы ялған тип әйткән кешеләр -тамуҡ уты әһелдәре.\n11. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Алланың һеҙгә булған ниғмәтен иҫкә төшөрөгөҙ: кешеләр һеҙгә ҡулдарын һуҙырға теләгәндә, Ул уларҙың ҡулдарын һеҙҙән тотто. Алланан ҡурҡығыҙ! Иман килтергән кешеләр эштәрен Аллаға тәүәккәлләһен!\n12. Һәм Алла Исраил балаларынан килешеү алды, һәм Беҙ уларҙан ун ике юлбашсы ебәрҙек. Һәм Алла уларға: «Мин һеҙҙең менән. Әгәр һеҙ намаҙ торһағыҙ, һәм зәкәт түләһәгеҙ, һәм Минең рәсүлдәремә иман килтерһәгеҙ, Һәм уларҙы ололаһағыҙ, һәм Аллаға яҡшы бурыс бирһәгеҙ, Мин һеҙҙе яман эштәрегеҙҙән ярлыҡармын, һәм, һис шикһеҙ, аҫтында йылғалар ағып торған баҡсаларға индерермен. Әммә бынан һуң һеҙҙән берәйһе кафыр булһа, ул тура юлдан аҙашҡан булыр»,— тип әйтте.\n13. Улар үҙ килешеүҙәрен боҙғандары өсөн, Беҙ уларҙы ләғнәтләнек һәм уларҙың күңелдәрен ҡатырҙыҡ, улар һүҙҙәрҙе урындарынан күсереп боҙалар. Улар иҫтәренә тешөрөлгәндең бер өлөшөн оноттолар. Һин уларҙың күбеһенең хыянаттарын һаман белеп туҡтамайһың. Уларҙы ғәфү ит һәм кисер,— Алла яҡшылыҡ эшләгәндәрҙе ярата!\n14. Һәм: «Беҙ насраниҙар!» — тигән кешеләрҙән дә Беҙ килешеү алдыҡ. Улар ҙа иҫтәренә төшөрөлгән нәмәләрҙең бер өлөшөн онотто, һәм Беҙ улар араһында ҡиәмәт көнөнә ҡәҙәр дошманлыҡ һәм нәфрәт уяттыҡ. Ә һуңынан Алла уларға нимә ҡылғандарын хәбәр итәсәк!\n15. Эй һеҙ, китап әһелдәре! Һеҙгә Беҙҙең рәсүлебеҙ килде, ул һеҙгә китаптан һеҙ йәшергән күп нәмәләрҙе аңлата һәм күп нәмәне ғәфү итә. Һеҙгә Алланан нур һәм асыҡ китап килде.\n16. Уның менән Алла Үҙенең ризалығы артынан эйәргән кешеләрҙе тыныслыҡ юлдарынан илтә. Уҙ рөхсәте менән ҡараңғылыҡтан яҡтылыҡҡа сығара һәм тура юлға күндерә.\n17. «Алла — ул Мәрйәм улы Әл-Мәсих»,— тигән кешеләр кафыр булды. «Әгәр Алла, Мәрйәм улы Әл-Мәсихте, уның әсәһен һәм Ерҙә булғандарҙың бөтәһен дә һәләк итергә теләһә, Аллаға ҡаршы берәй нәмә эшләргә кемдең ҡулынан килер?» — тип әйт. Күктәрҙәге һәм Ерҙәге һәм улар араһындағы хаҡимлыҡ Аллала. Ул теләгән нәмәне бар ҡыла: Алла һәр нәмәгә ҡөҙрәтле!\n18. Һәм йәһүҙиҙәр, һәм насраниҙар: «Беҙ — Алланың улдары, Уның һөйөклөләре»,— тип әйтте. «Улай булғас, һеҙҙең гонаһтарығыҙ өсөн ниңә Ул һеҙҙе ғазаплай һуң? Юҡ! Һеҙ Ул бар иткән нәмәләр араһында фәҡәт кешеләр генә, Ул кемде теләһә, кисерә һәм кемде теләһә, ғазаплай. Күктәрҙә һәм Ерҙә, һәм улар араһындағы хакимлыҡ Аллала һәм ҡайтарылыу — Уға»,— тип әйт.\n19. Эй һеҙ, китап әһелдәре! Беҙҙең рәсүлебеҙ һеҙгә, һеҙ: «Беҙгә һөйөнсөләүсе лә, иҫкәртеүсе-өгөтләүсе лә килмәне»,— тип әйтмәһен өсөн, рәсүлдәр килмәйенсә торған арала килде. Бына һеҙгә һөйөнсөләүсе һәм өгөтләүсе- иҫкәртеүсе килде. Алла һәр нәмәгә ҡөҙрәтле!\n20. Бына Муса үҙ халҡына әйтте: «Эй, халҡым! Алланың һеҙгә ниғмәтен иҫкә алығыҙ. Ул бит һеҙгә үҙ арағыҙҙан бәйғәмбәрҙәр булдырҙы, һеҙҙе батшалар итте һәм ғәләмдәрҙән берәүгә лә бирелмәгәнен һеҙгә бирҙе.\n21. Эй, халҡым! Алланан һеҙгә яҙылған мөҡәддәс ергә инегеҙ, һәм артҡа әйләнмәгеҙ,— зыян күреүселәрҙән булмаҫ өсөн».\n22. Улар: «Эй, Муса, унда бит бәһлеүән кешеләр йәшәй, улар сыҡмайынса, беҙ һис унда инмәйбеҙ, ә сыҡһалар, инәсәкбеҙ»,— тип әйттеләр.\n23. Алла ниғмәтен биргәндәрҙән һәм ҡурҡҡандарҙан ике ир кеше: «Һеҙ уларға ҡапҡанан инегеҙ, ҡапҡанан инһәгеҙ, һис шикһеҙ еңерһегеҙ. Әгәр иман килтергән булһағыҙ, Аллаға тәүәккәлләгеҙ!» — тинеләр.\n24. Улар: «Эй, Муса, улар унда булғанда, беҙ ул ергә һис инәсәк түгелбеҙ, һин Раббың менән барып икәүләп һуғышығыҙ, ә беҙ бында ултырып торорбоҙ»,— тинеләр.\n25. «Раббым, мин тик үҙ-үҙемә һәм туғандарыма ғына хужа, беҙҙең ара менән шул аҙғын халыҡтар араһын айыр»,— тине ул.\n26. Ул: «Был ер уларға ҡырҡ йылға тыйылған, улар Ер йөҙөндә аҙашып йөрөйәсәк, аҙғын халыҡ өсөн ҡайғырма һин!» — тине.\n27. Һәм хаҡлыҡ менән һин уларға Әҙәмдең ике улы тураһында уҡы. Бына улар икеһе лә ҡорбан салдылар. Уларҙың береһенән ҡорбан ҡабул ителде, ә икенсеһенән ҡабул ителмәне. Ул: «Мин һине, һис шикһеҙ, үлтерәсәкмен!» — тине. Тегеһе әйтте: «Алла тик тәҡүәлеләрҙән генә ҡабул итә.\n28. Һәм әгәр һин мине үлтереү өсөн миңә ҡул һуҙһаң, мин һине үлтереү өсөн ҡул һуҙмам. Мин бит ғәләмдәр Раббыһы Алланан ҡурҡам.\n29. Мин һинең, миңә ҡарата булған гонаһыңды һәм үҙ ғонаһыңды алып, һинең ут әһелдәренән булыуыңды теләйем. Был — залимдарҙың язаһы».\n30. Һәм уның күңеле туғанын үлтереүҙе еңел эш итеп күрһәтте — һәм ул уны үлтерҙе һәм зыян күреүселәрҙән булды.\n31. Туғанының мәйетен нисек ерләргә икәнен күрһәтеү өсөн Алла уға ерҙе соҡоусы ҡарғаны ебәрҙе. Ул: «Ҡайғы миңә! Үҙ туғанымды ерләү өсөн ошо ҡарғалай булырға хәлемдән килмәй»,— тине, һәм ул үкенеүселәрҙән булды.\n32. Ошоноң өсөн Беҙ Исраил балаларына тейешле яҙҙыҡ: әгәр кемдер бер йәнде — йән урынына йән йәки Ер йөҙөндә боҙоҡлоҡ ҡылған өсөн булған осраҡтарҙан башҡа — үлтерһә, ул бөтә кешеләрҙе үлтергән һымаҡ булыр. Ә кем уны терелтһә, барлыҡ кешеләрҙе терелткән кеүек булыр. Асыҡ аяттар менән уларға Беҙҙең рәсүлдәребеҙ килде. Бынан һуң уларҙың күптәре Ер йөҙендә исраф ҡылдылар.\n33. Ысынлап та, кемдәр Аллаға һәм Уның рәсүленә ҡаршы һуғыша һәм Ер йөҙөндә боҙоҡлоҡ булдырырға тырыша — уларҙың язаһы: улар үлтерелер, йәки әүернә ағасына ҡаҙаҡланып ҡуйылыр, йәки уларҙың ҡул һәм аяҡтары арҡырыға ҡырҡылыр, йәки улар торған ерҙәренән ҡыуылыр. Был — уларға донъяла хурлыҡ, ә ахирәттә оло ғазап булыр,—\n34. һеҙ өҫтөнлөк алмаҫ борон тәүбә иткән кешеләрҙән башҡаларға. Белегеҙ, Алла ярлыҡаусы, рәхимле!\n35. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Алланан ҡурҡығыҙ, Аллаға яҡын булыуҙың сараһын эҙләгеҙ һәм Алла юлында һуғышығыҙ — моғайын, һеҙ бәхетле булырһығыҙ!\n36. Иман килтермәгән кешеләрҙең ҡулында — ҡиәмәт көнөнөң ғазабынан ҡотолор өсөн фидйә түләргә — Ер йөҙөндәге нәмәләрҙең барыһы ла, һәм тағы ла шул ҡәҙәр нәмәләр булһа ла, уларҙан ҡабул ителмәҫ, һәм уларға — интектергес ғазап!\n37. Улар уттан сығырға теләр, әммә һис тә сыға алмаҫтар. Улар өсөн — мәңгелек ғазап!\n38. Уғры ирҙең һәм уғры ҡатындың ҡулдарын ҡырҡығыҙ, ҡылған эштәренә яза һәм Алланан ғибрәт булһын өсөн. Алла бөйөк, хикмәтле!\n39. Әгәр берәй кеше, золом ҡылып, һуңынан тәүбәгә килһә һәм төҙәтһә, әлбиттә, Алла уның тәүбәһен ҡабул итер, ысынлап та, Алла кисереүсе, рәхимле!\n40. Әллә һин, күктәрҙәге һәм Ерҙәге хакимлыҡ Алланыҡы икәнен белмәйһеңме? Ул теләгән кешеһен ғазаплай һәм теләгән кешеһен ғәфү итә. Алла һәр нәмәгә ҡөҙрәтле!\n41. Эй һин, рәсүл! Ауыҙҙары менән: «Беҙ иман килтерҙек!» — тип, ә күңелдәренән иман килтермәгән кешеләрҙән кафырлыҡҡа йүнәлеүселәр һине ҡайғыртмаһын, һәм йәһүҙиҙәрҙән — улар ялғанды тыңлай һәм һинең ҡаршыңа килмәгән икенсе кешеләрҙе тыңлай, һәм һүҙҙәрҙең урындарын алмаштырып боҙалар, һәм: «Әгәр был һеҙгә бирелһә, уны алығыҙ, бирелмәһә, һаҡланығыҙ!» — тиҙәр. Алла берәүҙең фетнәлеген теләһә, Алла ҡаршыһында уға һис бер нәмә менән ярҙам итә алмаҫһың. Алла был кешеләрҙең күңелдәрен сафландырырға теләмәне. Донъяла уларға хурлыҡ, ә ахирәттә — оло ғазап!\n42. Улар һәр саҡ ялғанды тыңлайҙар, рөхсәт ителмәгән нәмәләрҙе ҡомһоҙланып ашайҙар. Әгәр улар һиңә килһә, уларҙың араһында хөкөм ҡыл йәки уларҙан йөҙ сөйөр. Уларҙан йөҙ сөйөрһәң, һиңә бер нәмә менән дә зыян итә алмаҫтар. Хөкөм итергә булһаң, ғәҙеллек менән хөкөм ит. Ысынлап та, Алла ғәҙелдәрҙе ярата!\n43. Нисек инде улар һинән хөкөм иттерһен, уларҙа Әт-Тәүрат бар бит, ә унда Алланың хөкөмө? Аҙаҡ улар бынан һуң йөҙ сөйөрәләр, былар иман килтергән кеше түгелдер!\n44. Беҙ эсендә ҡулланма һәм нур булған Әт-Тәүратты иңдерҙек. Ысын күңелдән бирелгән бәйғәмбәрҙәр уның буйынса йәһүт динендә булғандарҙы хөкем итәләр, ә раббаниҙар һәм дин ғалимдары — Алла китабынан уларға һаҡларға тапшырылған нәмәгә тура килтереп хөкөм итәләр, һәм улар был турала шаһит. Кешеләрҙән ҡурҡмағыҙ, Минән ҡурҡығыҙ. Минең аяттарым бәрәбәренә аҙ хаҡ алмағыҙ! Ә кем Алла иңдергән менән хөкөм итмәй, улар — кафыр!\n45. Һәм Беҙ унда шуларҙы тейешле ҡылдыҡ: йән өсөн — йән, күҙ өсөн — күҙ, танау өсөн — танау, ҡолаҡ өсөн — ҡолаҡ, һәм теш өсөн — теш, һәм йәрәхәттәргә — үс алыу. Әгәр берәй кеше быны саҙаҡа биреп түләһә, был уның гонаһынан фидйә була. Ә кем Алла иңдергән менән хөкөм итмәй, ул — залим.\n46. Уға ҡәҙәр Әт-Төүратта иңдерелгәндәрҙе раҫлап, уларҙың эҙенән Беҙ Мәрйәм улы Ғайсаны ебәрҙек, һәм Беҙ уға Әл-Инжилде бирҙек — унда ҡулланма һәм нур,— һәм уға ҡәҙәр Әл-Тәүратта иңдерелгән хәҡиҡәтте раҫлау, һәм тәҡүәлеләргә ҡулланма һәм үәғәз итеп.\n47. Әл-Инжил эйәләре уның эсендә Алла иңдергән нәмә менән Хөкүм ҡылһындар. Әгәр берәй кеше Алла иңдергән нәмә буйынса хөкөм итмәһә, улар — боҙоҡлоҡ ҡылыусылар.\n48. Һәм Беҙ, уға тиклем китаптарҙан иңдерелгәндең ысынлығын раҫлау һәм уны һаҡлау өсөн, хаҡлыҡ менән һиңә китап иңдерҙек. Улар араһында Алла иңдергән буйынса хөкөм ҡыл, һиңә килгән хәҡиҡәттән ситкә тайпылып, уларҙың хыял-шәһүәттәренә эйәрмә, һеҙҙең һәр ҡайһығыҙға йүнәлеш һәм юл яһаныҡ. Алла, теләһә, һеҙҙе бер өммәт яһар ине. Әммә Ул һеҙгә биргән нәмәһендә һеҙҙе һынап ҡарарға теләне. Изге эштәрҙә бер-берегеҙҙе уҙырға тырышығыҙ. Һеҙҙең барығыҙҙың да ҡайтыуы — Аллаға, һәм Ул һеҙгә бәхәсегеҙҙең нимә тураһында барыуын хәбәр итер!\n49. Алла иңдергән нәмә менән улар араһында хөкөм ит, уларҙың хыял-шәһүәттәренә эйәрмә, һәм уларҙан һаҡлан; улар Алла һиңә иңдергән нәмәләрҙең бәғзеләренән яҙҙырмаһындар. Әгәр улар йөҙ сөйөрһә, бел: Алла уларға ҡайһы бер гонаһтары өсөн яза бирергә теләй. Ысынлап та, кешеләрҙең күпселеге — боҙоҡ!\n50. Әллә улар йәһилиәт уаҡытындағы хөкөмдө теләйҙәрме? Ә ышанған халыҡҡа хөкөм яғынан Алланан да кем яҡшы?\n51. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Йәһүҙиҙәрҙе лә, насраниҙарҙы ла дуҫ итеп алмағыҙ, улар бер-береһе менән дуҫ. Әгәр һеҙҙән берәй кеше уларҙы дуҫ итһә, ул үҙе лә шуларҙан. Ысынлап та, Алла залим халыҡтарҙы тура юлдан алып бармай!\n52. Һин күңелдәрендә сир булған кешеләрҙе күрәһең, улар: «Беҙ тормошта боролош булыуҙан ҡурҡабыҙ»,— тип кафырҙар араһына ашығалар. Ихтимал, Алла еңеү килтерер йәки Үҙ тарафынан башҡа бер әмер килтерер, һәм шул уаҡытта улар күңелдәрендәге йәшерен нәмәләре өсөн бик ныҡ үкенер,\n53. һәм иман килтергән кешеләр әйтерҙәр: «Ошолар Алла менән ант иттеләрме ни — үҙҙәренең иң көслө анттары менән — үҙҙәрен, һис шикһеҙ, һеҙҙең менән, тип?» Уларҙың эштәре әрәм булды һәм улар отолоусыларҙан булдылар!\n54. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Әгәр һеҙҙән берәй кеше үҙ диненән мөртәт булһа, ул уаҡыт... Алла уларҙы ярата һәм улар ҙа Алланы ярата торған, иман килтергән кешеләр алдында түбәнселекле, кафырҙарға ҡарата бөйөк, Алла юлында һуғыша һәм шелтәләүсенең шелтәһенән ҡурҡмай торған кешеләрҙе килтерер. Был — Алланың йомартлығы, Ул уны теләгән кешегә бирә, Алла бар нәмәне биләүсе, белеүсе!\n55. Һеҙҙең яҡлаусығыҙ — Алла, Уның рәсүле, һәм, иман килтереп, намаҙ тороусы, зәкәт түләүсе һәм рәкәғәт ҡылыусылар ғына.\n56. Алланы һәм Уның рәсүлен һәм иман килтергән кешеләрҙе дуҫ тотҡан кеше... Алла төркөмө бит, улар еңәсәк.\n57. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Һеҙгә тиклем китап бирелгәндәрҙән динегеҙҙе көлкөгә һәм уйынға һалыусыларҙы һәм кафырҙарҙы дуҫ итмәгеҙ. Иман килтергән булһағыҙ, Алланан ҡурҡығыҙ!\n58. Һеҙ намаҙға саҡырған саҡта улар быны көлкөгә һәм уйынға һанай, сөнки улар бер нәмә лә аңламаған кешеләр.\n59. «Эй һеҙ, китап әһелдәре! Әллә һеҙ беҙгә Аллаға иман килтергән өсөн, һәм беҙгә иңдерелгәнгә, һәм элек иңдерелгәндәргә ышанған өсөн, һәм күбегеҙ боҙоҡ булған өсөн үсләшәһегеҙме?» — тип әйт.\n60. Әйт: «Алланың язаһы яғынан быға ҡарағанда ла яманыраҡ булған нәмә тураһында әйтәйемме икән? Кемде Алла ләғнәтләгән һәм кемгә асыу иткән, һәм уларҙы маймылға һәм сусҡаға әйләндергән, һәм кем Әт-Тағутҡа табынған. Былар — урындары яғынан яманыраҡтар һәм тура юлдан нығыраҡ аҙашҡан.\n61. Әгәр бындайҙар һеҙҙең эргәгә кидһә: «Беҙ иман килтерҙек»,— тиҙәр. Тик улар кафырлыҡ менән инделәр һәм уның менән сыҡтылар. Алла уларҙың нәмә йәшергәндәрен иң яҡшы белеүсе.\n62. Һәм һин уларҙан күптәрҙең гонаһ ҡылыуҙа, дошманлашыуҙа һәм харам нәмәләрҙе ашауҙа бер-береһе менән ярышыуҙарын күрәһең. Насар уларҙың ҡылған эштәре!\n63. Раббаниҙарға һәм дин ғалимдарыңа уларҙы гонаһлы һүҙҙәренән һәм харам нәмәләрҙе ашауҙарынан ни өсөн тыймаҫҡа инде? Насар уларҙың ҡылган эштәре!\n64. Һәм йәһүҙиҙәр: «Алланың ҡулы бәйле!» — тинеләр. Уларҙың ҡулдары бәйләнгән, һәм әйткәндәре өсөн ләғнәтләнделәр улар. Юҡ! Уның ҡулдары киң йәйелгән: нисек теләй, шулай сарыф ҡыла. Һәм, әлбиттә, һинең Раббың тарафынан һиңә иңдерелгән нәмә уларҙың күптәрендә аҙашыу һәм кафырлыҡты арттыра. Беҙ улар араһына ҡиәмәт көнөнә тиклем дошманлыҡ һәм асыу һалдыҡ. Улар ҡасан ғына һуғыш уты ҡабыҙһалар ҙа, Алла уны һүндерә. Улар Ер йөҙөндә боҙоҡлоҡ таратырға тырышып йөрөй, ә Алла боҙоҡлоҡ таратыусыларҙы һөймәй!\n65. Әгәр китап әһелдәре иман килтерһә һәм тәҡүәле булһа, Беҙ уларҙы насар эштәренән таҙартыр инек тә, рәхәтлек баҡсаларына индерер инек.\n66. Һәм әгәр улар Әт-Тәүратты һәм Әл-Инжилде һәм Раббыларынан уларға иңдерелгәнде тоғролоҡ менән тотһалар, улар үҙҙәренең өҫтөнән дә, аяҡтары аҫтынан да ашарҙар. Улар араһында ғәҙеллек менән тороусылар ҙа бар, әммә уларҙан күптәр насар эш ҡылыусы!\n67. Эй, рәсүл! Раббыңдан иңдерелгәнде еткер. Әгәр һин быны эшләмәһәң, Уның рисәләтен тапшырған булмаҫһың. Алла һине кешеләрҙән яҡлар. Ысынлап та, Алла кафырҙарҙы тура юлдан алып бармай!\n68. «Эй һеҙ, китап әһелдәре! Һеҙ Әт-Тәүратты һәм Әл-Инжилде һәм Раббығыҙҙан һеҙгә иңдерелгәнде тоғролоҡ менән тотҡанға ҡәҙәр һеҙ бер нәмәгә лә нигеҙләнмәйһегеҙ»,— тип әйт. Әммә һиңә Раббыңдан иңдерелгән нәмә уларҙан күптәрҙә аҙашыу һәм кафырлыҡ арттыра. Кафыр кешеләр хаҡында ҡайғырма һин!\n69. Ысынлап та, иман килтергәндәр, һәм йәһүҙилекте тотоусылар, һәм йондоҙҙарға табыныусылар, һәм насраниҙар — быларҙан Аллаға һәм ахирәт көнөнә иман килтергән һәм изге эштәр эшләгән кешеләргә хәүеф тә юҡ һәм улар көйөнмәҫтәр ҙә!\n70. Беҙ Исраил балаларынан килешеү алдыҡ һәм уларға рәсүлдәр ебәрҙек. Һәр саҡ рәсүл уларҙың күңеле яратмаған нәмә менән килгән һайын улар берәүҙәрен алдаҡсы һананы, ә икенселәрен үлтерәләр.\n71. Һәм улар бынан фетнә булмаҫ тип уйланылар, һәм һуҡыр, һәм һаңғырау булдылар. Бынан һуң Алла уларға ҡайтты, һәм бынан һуң да уларҙың күптәре һуҡыр һәм һаңғырау булды, ә Алла уларҙың ни эшләгәндәрен күрә!\n72. Уларҙан: «Алла — ул Мәрйәмдең улы Әл-Мәсихтер!» — тигәндәр кафыр булды. Ә Әл-Мәсих уларға: «Эй һеҙ, Исраил балалары! Аллаға — Раббыма һәм Раббығыҙға ғибәҙәт ҡылығыҙ!» — тине. Аллаға тиңдәш тотҡан кешегә Алла ожмахты тыйҙы. Уларҙың һыйыныр урындары — тамуҡ, һәм залимдарға ярҙам итеүсе юҡ!\n73. «Алла өстөң өсөнсөһө»,— тигәндәр кафыр булды, ә берҙән-бер илаһтан башҡа илаһ юҡ. Әгәр улар шулай әйтеүҙән тыйылмаһалар, араларынан кафырланғандарға интектергес ғазап тейер.\n74. Улар Аллаға тәүбә ҡылмаҫтармы һәм Алланан ярлыҡау һорамаҫтармы һуң? Алла ярлыҡаусы, рәхимле!\n75. Мәрйәм улы Ғайса рәсүл генә бит, уға ҡәҙәр ҙә рәсүлдәр булып үтте, ә уның әсәһе тоғро ҡатын. Улар икеһе лә ризыҡ ашай торғайны. Ҡара, Беҙ уларға аяттарҙы нисек аңлатабыҙ, шунан һуң ҡара — ни тиклем юлдан яҙҙырылған улар!\n76. «Һеҙгә ҡарата зыянға ла, файҙаға ла хужа булмағанға Алланан тыш табынаһығыҙмы ни, ә бит Алла ишетә һәм белә»,— тип әйт.\n77. «Эй һеҙ, китап әһелдәре! Хаҡһыҙ рәүештә динегеҙҙә сиктән уҙмағыҙ, һәм элек аҙашҡан һәм күп кешеләрҙе аҙаштырған һәм тигеҙ юлдан яҙғандарҙың хыял-шәһүәттәренә эйәрмәгеҙ!» — тип әйт.\n78. Исраил балалары араһынан кафыр булғандар Дауыт һәм Мәрйәм улы Ғайса телдәрендә ләғнәтләнделәр. Был уларға буйһонмағандары һәм сиктән сыҡҡандары өсөн.\n79. Улар үҙҙәренең тыйылған эштәренән туҡтаманылар. Насар уларҙың эшләгән эштәре!\n80. Һин уларҙан күптәрҙең иман килтермәгән кешеләр менән дуҫлашыуын күрәһең. Ниндәй насар уларҙың күңелдәре алдан әҙерләп ҡуйған һәм Алланы уларға асыуландырған нәмә! Һәм улар мәңге ғазапта!\n81. Әгәр улар Аллаға, һәм бәйғәмбәргә, һәм уға иңдерелгәнгә иман килтергән булһалар, уларҙы дуҫ итмәҫтәр ине, ләкин уларҙың күбеһе боҙоҡ кешеләр!\n82. Һин, әлбиттә, иман килтергән кешеләргә дошманлыҡта иң көслө кешеләр тип йәһүҙиҙәрҙе һәм күп илаһҡа табыныусыларҙы табырһың, һәм, әлбиттә, иман килтергән кешеләргә яратыуҙа иң яҡын кешеләр тип, «Беҙ — насраниҙар»,— тигәндәрҙе табырһың. Был — улар араһында ҡиссистар һәм раһиптар булғанға һәм улар тәкәбберләнмәгәнгә.\n83. Улар рәсүлгә иңдерелгән нәмәне ишетһәләр, һин уларҙың күҙҙәре хәҡиҡәтте белгәнлектән йәш менән тулғанды күрәһең, улар әйтәләр: «Раббыбыҙ, беҙ иман килтерҙек, беҙҙе шаһиттар менән яҙ!\n84. Ни өсөн беҙгә Аллаға һәм беҙгә хәҡиҡәттән килгәндәргә иман килтермәҫкә, Раббыбыҙҙан беҙҙе изге кешеләр менән [йәннәткә] индереүен теләгәс?»\n85. Улар шулай әйткән өсөн, Алла уларҙы аҫтында йылғалар ағып торған йәннәт баҡсалары менән бүләкләне, улар унда мәңге ҡалыр. Бына ошо инде яҡшылыҡ ҡылғандарға яза.\n86. Ә иманһыҙҙар, Беҙҙең аяттарыбыҙҙы ялғанға иҫәпләгән кешеләр — былары тамуҡ әһелдәре!\n87. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Алла хәләл иткән һәйбәт нәмәләрҙе харам ҡылмағыҙ һәм сиктән уҙмағыҙ. Ысынлап та, Алла сиктән уҙғандарҙы яратмай!\n88. Алла һеҙгә ризыҡ иткән хәләл һәм һәйбәт нәмәләрҙе ашағыҙ, һәм үҙегеҙ иман килтергән Алланан ҡурҡығыҙ!\n89. Алла һеҙҙең әйткән анттарығыҙҙағы еңел аҡыллылыҡ өсөн шелтәләмәй, ләкин, анттарығыҙҙы бәйләүегеҙ өсөн шелтәләй. Бының йоломо — ғаиләгеҙҙе туйҙырған нәмәләрҙең уртасаһы менән ун ярлыны туйҙырырға, йәки уларҙы кейендерергә, йәки ҡолдо азат итергә. Әгәр берәй кеше быларҙы тапмаһа, өс көн ураҙа тоторға тейеш. Ант итһәгеҙ, анттарығыҙҙың йоломо ошо. Анттарығыҙҙы һаҡлағыҙ! Алла ошолай аңлата һеҙгә Үҙенең аяттарын,— моғайын, һеҙ шөкөр итерһегеҙ!\n90. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Хәмер, отош уйыны, һындар, уҡтар [отош уйыны өсөн] — шайтан эшенән булған шаҡшылыҡтар. Уларҙан һаҡланығыҙ, моғайын, һеҙ бәхетле булырһығыҙ!\n91. Хәмер һәм отош уйыны менән шайтан һеҙҙең арағыҙға дошманлыҡ һәм нәфрәт һалырға теләй, һеҙҙе Алланы иҫкә алыузан һәм намаҙ уҡыуҙан тайҙырырға теләй. Тыйылырһығыҙмы һеҙ?\n92. Аллаға буйһоноғоҙ, рәсүлгә буйһоноғоҙ һәм һаҡланығыҙ! Әгәр йөҙ сөйөрһәгеҙ, шуны белегеҙ: Беҙҙең рәсүлебеҙ өҫтөндә тик асыҡ еткереү генә.\n93. Иман килтергән һәм изге эштәр эшләгән кешеләргә ашаған нәмәләрендә гонаһ юҡ, әгәр улар тәҡүәле булһалар һәм иман килтерһәләр һәм изге эштәр эшләһәләр, бынан һуң тәҡүәле булһалар, һәм иман килтерһәләр һәм яҡшы эштәр башҡарһалар,— Алла изге эш эшләгән кешеләрҙе ярата!\n94. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Үҙенән йәшерен рәүештә ҡурҡҡандарҙы белеү өсөн һеҙҙең ҡулдарығыҙ һәм һөңгөләрегеҙ һунарҙа алған нәмә менән Алла һеҙҙе һынар. Бынан һуң кем сиктән уҙһа,— кем интектергес ғазап!\n95. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Һеҙ ихрамда уаҡытта кейекте үлтермәгеҙ, әгәр һеҙҙән берәй кеше алдан уйлап үлтерһә, язаһы үлтергән хайуан шикелле йорт хайуаны булыр. Һеҙҙең арағыҙҙан ғәҙел ике кеше быны Ҡәғбәгә ебәрелә торған ҡорбан итеп хөкөм ҡылыр, йәки йолом — ярлыларҙы туйҙырыу, йәки быға тигеҙ итеп — үҙенең эшләгән эшенең зыянын татыһын өсөн — ураҙа тотоу булыр. Элек булған эште Алла ғәфү итә. Әгәр берәү яңынан ҡабатлаһа, Алла унан үс алыр. Алла бөйөк, үс алыу эйәһе!\n96. Һеҙгә диңгеҙҙә ау аулау һәм уның менән һеҙгә һәм юлсыларға ризыҡланыу хәләл. Һеҙгә ихрамда уаҡытта йоро ерҙә һунарсылыҡ итеү тыйыла. Алланан ҡурҡығыҙ, һеҙ Уға йыйыласаҡһығыҙ!\n97. Алла Ҡәғбәне, «Харам өй»ҙө кешеләр өсөн булдырҙы, һәм изге айҙы, һәм ҡорбанлыҡ хайуанын, һәм биҙәктәрҙе. Был — һеҙгә Алланың күктәрҙә һәм Ерҙә булған нәмәләрҙе белеүен белдереү өсөн, һәм Алланың һәр нәмәне белеүсе икәнен белдереү өсөн.\n98. Белегеҙ: Алла яза ҡылыуҙа ҡаты һәм Алла ярлыҡаусы, рәхимле!\n99. Рәсул өҫтөндә — еткереү генә, ә Алла һеҙҙең күрһәткәнегеҙҙе һәм йәшергәнегеҙҙе белә!\n100. «Әгәр һине әшәкелектең күплеге ғәжәпләндерһә лә, әшәкелек менән яҡшылыҡ бер булмаҫ»,— тип әйт. Эй, аҡылдары булғандар, Алланан ҡурҡығыҙ — моғайын, бәхетле булырһығыҙ!\n101. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Һеҙгә асылғанда һеҙҙе ҡайғыртасаҡ нәмәләр тураһында һорашмағыҙ. Әгәр һеҙ ул турала Ҡөрьән иңгән уаҡытта һораһағыҙ, улар һеҙгә асылыр. Улар өсөн Алла ярлыҡаны инде. Алла ярлыҡаусы, баҫынҡы!\n102. Улар тураһында һеҙгә ҡәҙәр булған кешеләр һорағайнылар, һуңынан улар шул сәбәпле кафыр булып китте.\n103. Алла бахирә, саибә, уасилә, хамир хаҡында бер нәмә лә ҡушманы, әммә кафырҙар Аллаға яла яға, һәм уларҙың күбеһе белдекһеҙ.\n104. Әгәр уларға «Алла иңдергән нәмәгә һәм рәсүлгә килегеҙ»,— тиһәләр, улар: «Аталарыбыҙҙы нимәлә торғандарын тапҡанбыҙ, шул беҙгә етер!» — тиҙәр. Уларҙың аталары бер нәмә лә белмәһә ләме һәм тура юлда булмаһа ламы?\n105. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Үҙегеҙҙең йәнегеҙ тураһында ҡайғыртыу — һеҙҙең өҫтөгөҙҙә. Әгәр һеҙ тура юлдан барһағыҙ, аҙашҡан кешеләр һеҙгә зыян итә алмаҫ. Барығыҙ ҙа Аллаға ҡайтасаҡһығыҙ, һәм Ул һеҙгә эшләгән эштәрегеҙ тураһында хәбәр итер!\n106. Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Сәфәрҙә йөрөгәнегеҙҙә үлем бәләһенә тарыһағыҙ һәм һеҙҙең берәүегеҙгә үлем сәғәте етһә, уасыят уаҡытында арағыҙҙан ике ғәҙел кеше йәки һеҙҙән булмаған ике кеше һеҙҙең өсөн шаһит булһын. Әгәр шикләнһәгеҙ, уларҙы намаҙҙан һуң тотоғоҙ, һәм улар: «Беҙ уны яҡындарыбыҙға булһа ла, бер ниндәй ҙә хаҡҡа һатмаясаҡбыҙ һәм Алла антын йәшермәйәсәкбеҙ, ысынлап та, ул саҡта беҙ гонаһлы булырбыҙ!» — тип, Алла менән ант итерҙәр.\n107. Әгәр уларҙың икеһе лә гонаһта ғәйепләнеүгә хаҡлы булһа, ул саҡта уларҙың урынына икенсе икәү баҫа, уларға ҡарата беренсе икәү ғәйепле булғандарҙан, һәм улар: «Беҙҙең шаһит булыуыбыҙ теге икәүҙекенә ҡарағанда дөрөҫөрәк. Беҙ сиктән уҙмайбыҙ, әгәр сиктән уҙһаҡ, беҙ залим кешеләрҙән булырбыҙ»,— тип, Алла менән ант итерҙәр.\n108. Был — шаһитлыҡты ошо рәүештә ҡалыуҙарына йәки уларҙың анттарынан һуң тағы анттар ҡабатланыр тип ҡурҡыуҙарына яҡыныраҡ булыр. Алланан ҡурҡығыҙ һәм тыңлағыҙ, боҙоҡ кешеләрҙе Алла тура юлға күндермәй!\n109. Ул көндө Алла рәсүлдәрҙе йыйыр һәм: «Һеҙгә ниндәй яуап бирелде?» — тип һорар. Улар: «Беҙҙең белемебеҙ юҡ, Һин йәшерен нәмәләрҙе беләһең бит»,— тип әйтерҙәр.\n110. Шул уаҡыт Алла әйтер: «Эй һин, Мәрйәм улы Ғайса, һиңә һәм һинең әсәңә булған Минең ниғмәтемде иҫкә төшөр. Мин һине Изге рух менән көсәйттем, һин бишектә лә, ҙурайғас та кешеләр менән һөйләштең, һәм хикмәтте, һәм Әт-Тәүратты, һәм Әл-Инжилде өйрәттем. Бына һин Минең рөхсәтем менән балсыҡтан ҡош яһайһың һәм уға өрәһең, һәм Минең рөхсәтем менән ул ҡош була, һәм Минең рөхсәтем менән тома һуҡырҙарҙы һәм махау ауырыулы кешеләрҙе шифалайһың, һәм Минең рөхсәтем менән үлектәрҙе тергеҙәһең. Һәм бына һин асыҡ аяттар менән уларға килгәс, Мин һинән Исраил балаларын тыйҙым. Һәм уларҙан кафыр булғандары: «Был — фәҡәт асыҡтан-асыҡ сихыр ғына бит!» — тинеләр.\n111. Һәм бына Мин хауариҙарҙың күңелдәренә: «Миңә һәм Минең рәсүлемә иман килтерегеҙ»,— тигән үәхи ҡылдым. Улар; «Беҙ иман килтерҙек, беҙҙең бирелеүебеҙгә [мосолман булыуыбыҙға] шаһит бул!» — тинеләр».\n112. Бына шул уаҡыт хауариҙар: «Эй һин, Мәрйәм улы Ғайса, Раббың Күктән беҙгә ашамлыҡ менән ашъяулыҡ төшөрә аламы?» — тинеләр. Ул: «Әгәр һеҙ иман килтергән булһағыҙ, Алланан ҡурҡығыҙ!» — тине.\n113. Улар: «Беҙ уны ашарға теләйбеҙ, һәм беҙҙең күңелдәребеҙ тынысланыр, һәм унан һинең һүҙеңдең дөрөҫлөгөн белербеҙ, һәм беҙ шул турала шаһит булырбыҙ»,— тинеләр.\n114. Мәрйәм улы Ғайса: «Әй, Алла, Раббыбыҙ! Беҙгә Күктән ашамлыҡ менән ашъяулыҡ төшөр, был — беҙҙең беренселәребеҙгә лә, һуңғыларыбыҙға ла байрам булыр, һәм Һинән аят булыр. Ризыҡландыр беҙҙе. Һин — ризыҡ биреүселәрҙең иң яҡшыһы!» — тине.\n115. Алла: «Мин һеҙгә уны ебәрермен, әммә бынан һуң һеҙҙән кем дә булһа кафыр булһа, Мин уны шундай ғазап менән ғазаплармын, ундай ғазап менән Мин ғәләмдәрҙең береһен дә ғазапламайым!» — тине.\n116. Һәм бына Алла әйтте: «Эй һин, Мәрйәм улы Ғайса, әллә һин кешеләргә: «Алланан башҡа мине һәм минең әсәйемде ике илаһ итеп тотоғоҙ»,— тип әйттеңме?» Ул әйтте: «Дан Һиңә! Әйтергә хаҡым булмаған нәмәне нисек инде миңә әйтергә мөмкин? Әгәр мин әйтһәм, Һин уны беләһең бит. Һин минең күңелемдәген беләһең. Һин — йәшерендәрҙе белеүсе.\n117. Һин әмер иткәндән башҡа, мин уларға бер нәмә лә әйтмәнем, «Аллаға — Раббыма һәм Раббығыҙға — ҡоллоҡ ҡылығыҙ!» — тинем. Мин улар араһында булған саҡта, уларға ҡарата шаһит булдым. Инде Һин мине уафат иткәс, Һин Үҙең булдың уларҙың күҙәтеүсеһе, һәм Һин — һәр нәмәнең шаһиты!\n118. Һин уларҙы ғазаплайһың икән — улар Һинең ҡолдарың. Әгәр инде ғәфү итһәң, Һин бөйөк, хикмәтле бит!»\n119. Алла: «Ошо көндө хаҡ һөйләүсе кешеләргә хаҡлыҡтары файҙа бирер. Уларға аҫтында йылғалар ағып торған йәннәт баҡсалары булыр, улар унда мәңге ҡалыр!» — тине. Алла уларҙан ҡәнәғәт, улар Алланан ҡәнәғәт. Был — оло табыш!\n120. Күктәрҙә һәм Ерҙә һәм уларҙа булған нәмәләр өҫтөндәге хакимиәт Аллала! Һәм Ул һәр нәмәгә ҡөҙрәтле!\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Әл-Мәида_сүрәһе&oldid=350086"\nThis page was last edited on 15 March 2013, at 12:48.


19 февраль көнө беҙҙең мәктәптә “Атайҙар һүҙе – аҡылдың үҙе” темаһы аҫтында атайҙар конференцияһы үтте. Атайҙар абруйын арттырыу, уларға ҡарата ихтирам тойғоһон тәрбиәләү, ата-әсәләрҙә үҙҙәренең ғаиләһе һәм йәмғиәт алдында яуаплылыҡ тойғоһон нығытыу сараның төп маҡсаты булып торҙо.\nКонференция уҡыусылар тарафынан әҙерләнгән концерт менән башланып китте. Һәр номер килгән ҡунаҡтар күңеленә хуш килде, һәр сығыш көслө алҡыштарға күмелде. “Балалар тәрбиәләүҙә атай роле”, “Мәктәптә һәм ғаиләлә патриотик һәм физик тәрбиә биреүҙең әһәмиәте” темаһына фекер алышыуҙар бик фәһемле булды. Мәктәп директоры З.Ш.Зарипова уҡыу-уҡытыу, тәрбиә эше системаһындағы үҙгәрештәр, һуңғы яңылыҡтар, уңыштар менән таныштырҙы. Балалары һәм үҙҙәре мәктәп тормошонда әүҙем ҡатнашҡан атайҙар грамоталар, рәхмәт хаттары менән бүләкләнде.\nКонференция атайҙар командалары араһындағы волейбол ярышы менән тамамланды. Унда финалға сыҡҡан дүрт команда көс һынашты. Һөҙөмтәлә 2-се кластың атайҙар командаһы 1-се, 8-се класс командаһы 2-се, 6-сы класс командаһы 3-сө һәм 5-се класс командаһы 4-се урын алды.\nКонференцияға килеүселәргә барыһына ла рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ! Хөрмәтле ир-егеттәрҙе яҡынлашып килгән Ватанды һаҡлаусылар көнө менән тәбрикләйбеҙ, иҫәнлек-һаулыҡ, ғаилә именлеге теләп ҡалабыҙ!


Бөгөнгө геройыбыҙ гел йырлап йәшәргә кәрәк, ти. Танышайыҡ: Ләйсән Яҡупова Балаҡатай районының Иҫке Масҡары ауылы ҡыҙы. Йыр түңәрәгенә йөрөй. Яңы йырлай башлаусылар һәм уларҙың уҡытыусылары шуны иҫтә тоторға тейеш: тәүге дәрестәрҙең оҙонлоғо егерме минутлап барырға тейеш, аҙаҡ ул оҙоная барып, ҡырҡ биш минутҡа етә. Шулай итмәгәндә, тауыш ярылары имгәнә.\nМенталь арифметика түңәрәге\nБеҙҙең бөгөнгө геройыбыҙ өсөн менталь арифметика иң кәрәклеһе һәм мауыҡтырғысы. Башҡортостан данын Рәсәй кимәлендә яҡлап сығыш яһаған 4 кешелек командала ул да ҡатнашҡан. Уҙған йылдың декабрь аҙағында Малайзияның Куала-Лумпур ҡалаһында менталь арифметика буйынса бөтә донъя олимпиадаһында уларҙың командаһы призлы урын алып ҡайтты. Менталь арифметикаға мөкиббән ҡыҙ - Әминә Игебаева Фатима Мостафина исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһыны...\nҠыҙҙарҙың барыһы ла матур күлдәктәр, модалы кейем менән ҡыҙыҡһына. Берәүҙәр башҡаларҙан айырылып торған зауыҡлы кейемдәрҙе журналдан ғына ҡарап ултырһа, икенселәр телевизорҙан тик мода каналын ғына ҡабыҙа, өсөнсөләр модалы кейем эҙләп магазиндар ҡыҙыра.\nКүп балалы ғаилә тәрбиәләнгән, Ф.Мостафина исемендәге 20-се ҡала башҡорт гимназияһының 4-се класс уҡыусыһы Йәнгүзәл Әминева мода түңәрәгендә шөғөлләнә. Тыңлайыҡ.\nГандбол - инглиз һүҙе, "ҡул" һәм "туп" тип тәржемә ителә. Унда 7-әр кешенән торған ике команда уйнай.Гандбол нимә ул тип һораһаң, ғәҙәттә, футбол уйнау тип аңлатма бирәләр. Уйындың маҡсаты - ҡаршы яҡ ҡапҡаһына ҡул менән ырғытып мөмкин тиклем күберәк туп индереү. Был уйын хаҡында Гомерҙың "Одиссея"һында телгә алынһа ла, гандболға Хольгер Нильсон исемле физкультура уҡытыусыһы нигеҙ һалған тип һанала. Рәсәйлеләр гандбол буйынса Олимпия уйындарынд...\nҺуңғы мәлдә сигеү, заманса селтәрҙәр, модалы ҡаптырмалар эшләүгә йәш быуын да, ололар ҙа әүҙемләште. Был бик яҡшы күренеш, сөнки был матурлыҡҡа ғына әйҙәп ҡалмай, тарих өйрәнергә лә саҡырып тора. Башҡорттарҙың ете ырыуы ҡатын-ҡыҙҙары нисек кейенгән, бер-береһенән ниндәй тамғалар менән айырылып торған, ни өсөн төрлө миҙгелдә төрлө биҙәүестәр тағып йөрөгәндәр? Бына ошо һорауҙарға ла сигеү сиккәндә, селтәр менән булашҡанда яуап табыла ла инде....\nТхеквондо - корея сәнғәт төрө. Унда башҡа көрәш төрҙәренән айырмалы рәүештә аяҡ менән күп хәрәкәттәр эшләү талап ителә. Тхеквондола ҡорал менән ҡулланмайҙар. Был көрәш төрө менән шөғөлләнеү өсөн бала яҡшы физик әҙерлекле булырға тейеш. Бөгөнгө геройыбыҙ, әлегә 10 ғына йәштә булыуына ҡарамаҫтан, тхеквондоның асылын аңлаған инде. Танышайыҡ: Арыҫланбай Мортазин, Фатима Мостафина ис. 20-се ҡала башҡорт гимназияһының 4-се класс уҡыусыһы. Математик...\n"Кластан тыш" бөгөн һеҙҙе балыҡтай шәп йөҙөүсе егет Баязит Шәйхетдинов менән таныштыра. Уға 9 йәш, бассейнда 1 йыл шөғөлләнә.\n"Тамыр" каналы төшөргән "Бирешмә" сериалын бар төбәктәрҙә лә, төрлө быуын кешеләре лә яратып ҡараны. Яңы төҙөлгән төркөмдөң моңло йырҙары барыһының да күңеленә хуш килде. Төркөм солистарының мәктәптән тыш ниндәй шөғөлдәре булған, буш ваҡыттарында нимә эшләргә яратҡандары хаҡында белештек. Тыңлайыҡ.\nБыл көрәш сәнғәте Ҡытайҙа башланғыс ала. Аҙаҡ ул Окинава утрауында үҫеш ала башлай. 19-сы быуатта Япония ла каратэ менән таныша. Билдәле актерҙар Чак Норрис, Жан-Клод Ван Дамм, Беар Грилс, рокн-ролл батшаһы Элвис Пресли каратэ стилен төпләп өйрәнеүселәр. Был көрәш төрөнөң 70-ләп йүнәлеше бар. Каратистарҙың билбау төҫтәренә ҡарап ҡасан шөғөлләнә башлағандарын, оҫталығының кимәлен билдәләргә мөмкин. Улар аҡ, һары, ҡыҙыл, көрән һәм ҡара төҫтә бул...\nБөгөнгө геройыбыҙ буласаҡ ил һаҡсыһы. Әленән үк тырышып уҡый, киләсәктә армия хеҙмәтенә барыр өсөн көс туплай. Шулай итеп танышайыҡ - Батырхан Шәйхетдинов. Баш ҡаланың спорт мәктәбендә фехтование менән шөғөлләнә. 13 йәштә.\nҺуңғы йылдарҙа олоһо ла, кесеһе лә спортҡа ылыға, хоккей, футбол кеүек хәрәкәтсән уйындар менән мауыға. Ә беҙҙең бөгөнгө геройыбыҙ өсөн спорт ят булмаһа ла, шахмат иң кәрәклеһе һәм мауыҡтырғысы. Ирхан Хәбиров 10 йәштә. Өфө районы Шамонин урта белем биреү мәктәбенең 5-се класында уҡый. Буш ваҡыттарында "Байтус" тапшырыуына төшә һәм шахмат түңәрәгенә йөрөй. Тыңлайыҡ.\nҠылҡумыҙ -тағас корпуслы, күн ҡушып эшләнгән 60 см. оҙонлоғондағы музыка ҡоралы.Ҡылдарын ат ялынан тарттырып эшләйҙәр. Боронғолар ауырыуҙарҙы һауыҡтырыу, шайтан-ендәрҙе ҡыуыу өсөн тап ошо инструменты ҡулланыр булған. Хәҙер таныштырасаҡ геройым әлегә был музыка ҡоралының ул тиклем мөмкинлектәрен белмәһә лә, матур көйҙәр уйнарға өйрәнгән. Нәркәс Жамалованы бергәләп тыңлайыҡ.\nТапшырыуыбыҙҙың һәр сығарылышында ата-әсәйҙәргә балалары өсөн хәрәкәт итеүгә ҡоролған түңәрәк-секцияларға өҫтөнлөк бирһен ине, тип өндәшәбеҙ. Сөнки хәрәкттә - бәрәкәт, ти халыҡ. Беҙҙең бөгөнгө геройыбыҙ дзюдо секцияһына йөрөй. Кинйәбулатов Сәйетғәле 5-се класс уҡыусыһы. Әйҙәгеҙ, тыңлайыҡ егетте.\nҠайма эшләү түңәрәге\nПсихологтар фекере буйынса, үҙ ҡулың менән ниҙер эшләү кешелә ғорурлыҡ тойғоһо уята, үҙеңде юғары баһалай башлайһың икән. Бер үк төрлө төрлө талғын хәрәкәттәр эшләп ултырыуҙы хатта тәрән медитацияға бирелеү менән тиңләргә мөмкин. Тормошта осраған күңелһеҙ хәлдәрҙе еңелерәк кисереү, ҡул моторикаһын үҫтереү, фекерләү ҡеүәһен арттырыу кеүек шәп сифаттар ҙа арта икән.\nБөгөн беҙҙең тапшырыу ҡунағы "Илһам" студияһының ҡайма эшләү түңәрәгендә...\nТеатр түңәрәгендә шөғөлләнеүсе Алтынай Күсемханова\nБалағыҙ күберәк компьютер уйындарына әүрәп ултырырға яратамы? Уҡытыусы таҡта янына саҡырғанда баҙап ҡаламы? Сәхнәгә сығып йәки класс бүлмәһендә башҡалар алдында сығыш яһай алмайса ҡаушаймы? Улай икән - улығыҙҙы йә ҡыҙығыҙҙы еткәләгеҙ ҙә башҡорт театр студияһына юл тотоғоҙ. Бында балаға актер булараҡ үҙен һынап ҡарау мөмкинлеге асыласаҡ, оялсанлыҡ сифаттарынан арынырға ярҙам итәсәктәр. Беҙҙең тапшырыуҙың сираттағы геройҙары ла тап шул фекерҙә....\nСаңғысы Фәзилә Сәйетбатталова\nСаңғы шыуыу һаулыҡты нығыта. Махсус секцияларға яҙылмайынса ла, бар ғаилә ағзалары менән бергә ел менән ярышып саңғыла елеп була. Бының өсөн һеҙгә ни бары саңғы, махсус аяҡ кейеме, ҡояштан һаҡлаусы күҙлектәр генә һатып алырға кәрәк. "Кластан тыш"тың бөгөнгө геройы саңғыла ҡышын ғына йөрөмәй, ә йәй миҙгелендә лә махсус саңғы роллерҙарында шөғөлләнә. Фәзилә Сәйетбатталова Өфө районыны Шамонон ауылы мәктәбенең 5-се класында белем ала. Мәктәптең с...\nЯңы йыл сығарылышы\nБыйылғы Әтәс йылында беҙҙең студияға килеп, әллә күпме уңған уҡыусылар яҙылды. Дәрестәрҙән һуң ҡыҙҙар һәм егеттәр йүгереп йөрөп төрлө түңәрәктәрҙә яңы һөнәрҙәргә өйрәнгән, спорт секцияларында шөғөлләнгән. Мәктәп уҡыусыларының тик 5% ғына түңәрәктәргә йөрөмәй икән, ә ҡалғандар бының мөһимлеген аңлай һәм уҡыуҙан тыш та өҫтәмә белем алырға ынтыла. Бөгөн беҙ телевидение һәм радио аша яҡшы таныш ағай һәм апайҙарҙың мәктәптә уҡыған осорҙа ниндәй түң...\n"Шаяниум" командаһы уйынсыһы Диана Мөхәмәтйәнова\nКөлөү ғүмерҙе оҙайта тиҙәр. Ә кешеләрҙең кәйефен күтәрә белеү өсөн һәләт тә, тырышлыҡ та кәрәк. Бөгөнгө тапшырыуҙың геройында был сифаттар етәрлек тип уйлайым. Диана Мөхәмәтйәнова Мөхәмәт Исҡужин исемендәге 136-сы башҡорт лицейында уҡый. Ике йыл рәттән "Шаяниум" тапҡырҙар һәм шаяндар командаһында уйнай. Үткән йыл был уйында "Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле" номинацияһында еңеүсе тип табыла. Диананы бергәләп тыңлайыҡ.\nБөгөн беҙ ағас һырлаусы егет Айгиз һәм уның әсәһе Илмира Салауат ҡыҙы менән әңгәмә ҡорасаҡбыҙ.\nӘкиәт тигән тигән сихри донъя баланың фекерләү ҡеүәһен арттыра, үҙ-үҙенә ышаныс үҫтерә, яҡшылыҡҡа өндәй, насарлыҡтан ҡотолоу юлдары булыуға инандыра. Шулай уҡ әкиәт һөйләгәндә ата-әсә менән бала бергә булыу бәхетенә лә эйә.\nБөгөнгө тапшырыу геройы - әсәһе һөйләгән әкиәттәрҙе тыңлап ҡына ҡалмай, ә үҙе лә оҫта итеп әкиәт һөйләргә өйрәнеп, хәҙер инде төрлө конкурстар лауреаты булып киткән Алһыу Ғәбитова.


Ғәлиева Рәмилә Мәжит ҡыҙына! (Аургазинский район) | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Ғәлиева Рәмилә Мәжит ҡыҙына! (Аургазинский район)\nҒәлиева Рәмилә Мәжит ҡыҙына! (Аургазинский район)\nУрал ауыл хужалығы кооперативы идараһы, ветерандар советы Ғәлиева Рәмилә Мәжит ҡыҙын 80 йәшлек күркәм юбилейы менән ҡайнар ҡотлай! Юбилярғa киләсәк тормошоңда ҡоростай ныҡлы һаулыҡ, оҙон, бәхетле, бәрәкәтле ғүмер юлы кисереүен теләйбеҙ, әлегеләй хәстәрлекле әсәй, ярҙамсыл өләсәй булып, изгелектәр күреп йәшәргә яҙһын!\nРәмилә апай 1940 йылдың 22-се ғинуарында Юлдаш ауылында Юнусов Мәжит һәм Мәрзиә (Муратшин Вахит ҡыҙы – Мораҙым ауылы) ғаиләһендә донъяға тыуған. Аталары Мәжит Ғәни улы һуғыш башланыу менән фронтҡа алына һәм 1942 йылдың февралендә батырҙарса һәләк була. Смоленск өлкәһенең Дубна ауылында туғандар ҡәберлегендә ерләнгән. Бар һуғыш осоро балалары кеүек, ул саҡтағы барлыҡ\nауырлыҡтарҙы күреп, үҙ башынан кисереп үҫә Рәмилә апай. Уҡырға теләге көслө була, шуға ла Мораҙым мәктәбендә 7-се класты тамамлағас, 8-10-сы кластарҙы Төрөмбәт урта мәктәбендә белем ала. Ләкин үҫеп буй еткергән сибәр ҡыҙға артабан уҡыуын дауам итергә насип булмай. Ауылыбыҙҙың фортовой егете Әбделхай Халиҡ улы дүрт йыл Севастополдән хәрби флотта хеҙмәт итеп ҡайтып төшә һәм бер күреүҙә ҡыҙға ғашиҡ була. Сибәр, телгә оҫта моряк эште ҡыҙыу тота һәм йәштәр 1960 йылда өйләнешәләр. Икеһенең дә хеҙмәт юлдары Чапаев исемендәге колхоз менән бәйле. Әбделхай ағай колхозда шофер, завхоз, бригадир ярҙамсыһы булып көн-төн ауыл хужалығында ҡайнаһа, Рәмилә апай төрлө эштәрҙә, сөгөлдөр баҫыуҙарында, бар ҡатын-ҡыҙҙар кеүек, ал-ял белмәй эшләй. Колхозыбыҙҙа 30 йылдан артыҡ хеҙмәт\nАллаһы Тәғәлә әҙәм балаларына һынауҙы төрлөсә бирә. Берәүҙәрҙе юғалтыуҙар, ҡайғы-хәсрәттәр, икенселәрен иһә фәҡирлек йә байлыҡ менән, ә ҡайһыларын ауырыу менән һынай. Бына шундай әсе тормош ауырлыҡтарын Рәмилә апай, йәш әсәй булыу менән, үҙендә татый. Өс балаға йәштәр ғумер бирә, әммә балалар күреү һәләтенән мәхрүм булып тыуалар. Үҙ өлөшенә төшкән ауырлыҡтарҙы Рәмилә апай сабырлыҡ,\nтүҙемлелек менән, артыҡ бәргеләнмәй, һыҡранмай ғына үткәрә. Балалар тиҫтерҙәренән үҫеш буйынса артта ҡалмаһындар өсөн әсәнән икеләтә-бишләтә күп көс талап итеүен, Рәмилә апай үҙе генә беләлер. Ҡыҙҙарына, улына булған һөйөү, яратыу, ышаныу яҙмыш һынауҙарын еңергә ярҙам итә. Ваҡытында балаларын Өфөлә 28-се махсус коррекцион интернат-мәктәпкә урынлаштырып белем бирәләр һәм\nғәзиздәренең тормош, хеҙмәт юлдары Стәрлетамаҡ заводы менән бәйле. Ул ваҡыттағы юлһыҙлыҡтан ыҙа сигеүҙәр, маршрут автобусы түгел, бары йөк машиналарының ғына йөрөгән мәлдәр, ә һеҙгә балаларҙы етәкләп оҙон юлдарға сығып китеүҙәре, шул уҡ ваҡытта колхоз эштәренә лә өлгөрөү! Был бөгөнгө күҙлектән ҡараһаҡ, ысынлап та Әсә батырлығы, ҡаһарманлығы! Аллаға шөкөр, балалар, физик кәмселектәренән оялмай, тырышлыҡтары менән тормошта үҙ урындарын табалар, ҡыҙҙары кейәүгә сығып ошо донъяның рәхәтлектәрен күреп йәшәйҙәр. Балалары :1-се ҡыҙҙары Римма 1960 йылғы – бөгөн үҙе әсәй – улы Айнур, өләсәй – ейәнсәре - Аиша, 2-се ҡыҙҙары Рәйлә 1963 йылғы – бөгөн үҙе әсәй – улы Марат, 3-еһе улы\nИльдус 1973 йылғы. Аллаһы Тәғәләгә рәхмәтлеләр, бар балалар ҙа иҫән-һауҙар.\nҘур юғалтыуҙар ҙа кисерергә тура килде һеҙгә, 2011 йылда 51 йыл бергә йәшәгән тормош иптәшегеҙ Әбделхай ағай баҡыйлыҡҡа күсте. Шуға ҡарамаҫтан, балалар менән бергә дин юлында булыуығыҙ ауырлыҡтарҙы кисереп йәшәргә көс бирә...\nҺеҙ, Рәмилә Мәжит ҡыҙы, балаларҙың ихтирамына, ҡәҙер-хөрмәтенә һис шикһеҙ лайыҡ булған әсәй, нәнәйһеҙ!\nХөрмәтле юбиляр! Киләсәктә Һеҙгә сәләмәтлек, имен көндәр, күңел тыныслығы, балаларығыҙҙың шатлыҡ-ҡыуаныстарын күреп, күңел йылыһын тойоп йәшәүегеҙҙе теләйбеҙ.


Өфө – Домжале | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nӨфө – Домжале\n27 июля 2018 — 17:08 ГТРК «Башкортостан»\n“Өфө” футбол клубы яңы миҙгелде Европа лигаһындағы уйындар менән башланы. Баш ҡала командаһы “Нефтсе” стадионында турнирҙың 2-се квалификация уйынында “Домжале” футболсыларын ҡабул итте. Осрашыу тигеҙ 0-0 иҫәбенә тамамланды. Яуап уйыны 2-се августа Словенияның Домжале ҡалаһында уҙа. Ике осрашыу һөҙөмтәһе буйынса еңеүсе команда 3-сө һайлап алыу этабына сыға. Унда уңыш яулаған клуб төркөм этабында ҡатнашыу хоҡуғы ала.


Бөйөк Ватан һуғышы йылдары беҙҙән алыҫлашҡандан-алыҫлаша бара. Ветерандар тураһында "байрамдарҙа" ғына иҫкә алыу ғәҙәткә инә башланы. Әммә һуғыш менән бәйле һәр дата, хатта 9 май ҙа, бигүк күңеллеләрҙән түгел: был көндө беҙ тере ветерандарға хөрмәт күрһәтәбеҙ һәм һуғыш яланында һәләк булғандарын иҫкә алабыҙ. Шулай уҡ "бигүк" батырҙарса булмаһа ла, йәғни чекист төрмәләрендә йәки немецтарҙа әсирҙә һәләк булған яугирҙарҙы ла иҫкә төшөрәбеҙ. Заманында уларҙың барыһын да "халыҡ дошманы" тип атанылар. Аллаға шөкөр, заманалар үҙгәрҙе.\n1941-1945 йылдар ваҡиғалары, статистиканан күренеүенсә, һәр совет ғаиләһендә ҡара эҙ ҡалдырҙы. Беҙҙең ғаилә лә бынан ситтә ҡалманы. Тик был турала мин Еңеү көнө - 9 май алдынан түгел, ә бөгөн, Фашистик лагерҙар тотҡондарын азат итеү көнөндә, һөйләргә теләйем.\nМинең ҡарт олатайым, Петр Семенович Курочкин, бөтә һуғышты үтә. 41-се йылда Ҡыҙыл армия сафына саҡырыла, ә 1945 йылда тыуған яғына әйләнеп ҡайта. Дөрөҫ, башҡа герой- ҡотҡарыусыларҙан бер аҙ һуңыраҡ - сентябрҙә. Һәм Еңеүҙән һуңғы был оҙаҡҡа һуҙылған айҙар уның хәрби биографияһында иң ҡот осҡосо булғандыр, моғайын. Ни өсөн? Яуап ябай: ул һуғыш ауырлыҡтарын ғына түгел, ә концлагерҙа булыу афәтен дә кисерә.\nУл алыҫ 1902 йылда Иглин районының Спасск ауылында, автобиографияһында яҙғанса, "крәҫтиән ғаиләһендә" тыуған. Олатайымдың ҡулы менән яҙылған ҡағыҙ бите ваҡыт үтеүҙән һарғайып, тишкеләнеп бөткән. Шулай ҙа уның яҙмаларын тергеҙергә маташып ҡарайыҡ әле:\n"1917 йылға тиклем ата-әсәйем крәҫтиән хужалығы менән шөғөлләнде. Уртаса хужалыҡтары бар ине. Ауыл мәктәбен, өс синыфты тамамланым. Ҡыҙыл Армия саҡырыуы буйынса 1924 йылда Өфөләге 100-сө полктың алмаш составына индерелдем. 1930 йылға тиклем уртаса хәлле ауыл хужалығында эшләнем. 1931 йылда ВКП(б) ағзалығына индем. ВКП(б)-ның Иглин райкомы мине Бөрөгә совет партия мәктәбенә курстарға ебәрҙе. Мәктәпте тамамлағас, ВКП(б)-ның Иглин райкомы мине Ауструм ауыл Советына партия ойошмаһы секретары итеп ебәрҙе, унда малсы ла булып эшләнем.\nПартия шелтәһе юҡ, хөкөм ителмәгәнмен, башҡа армияларҙа ҡатнашмағанмын, сит илдә бер ниндәй ҙә бәйләнешем юҡ.\n1941 йылда 22 сентябрҙә Иглин район хәрби комиссариаты тарафынан мобилизацияланып, Ҡыҙыл Армияға, 29-сы армия 381-се дивизияһының 1259-сы уҡсылар полкына санитар ротаға санинструктор сифатында ебәрелдем. 1941 йылдың октябрендә беҙҙең армия ойошторола, ноябрҙә фронтҡа юл алдыҡ һәм Калинин өлкәһе Ржев районында һуғышҡа индек".\n...Мин ошонда бер аҙ ситкә китәйем әле. Тарихсылар яҙыуынса, Мәскәү өсөн һуғыш кешелек тарихында иң бөйөк һәм иң ҡан ҡойғос алыш була. Был һуғыштың бер өлөшө булған Ржев эргәһендәге алыш Советтар Союзы өсөн генә түгел, шулай уҡ айырым бер ғаилә - Курочкиндар өсөн дә ҡот осҡос һынау була.\nҠарт олатайымдың ҡатыны Пелагея менән балалары күп була, ләкин төрлө сирҙәр арҡаһында һуғышҡа тиклем алтауһы ғына: дүрт улы һәм ике ҡыҙы, шул иҫәптән минең өләсәйем Раиса Петровна тере ҡала. Һеңлеләре менән ике кесе улдары Бөйөк Ватан һуғышы йылдарын өйҙә үткәрә. Өлкән улдары Иван Фин һуғышынан аяғы яраланып ҡайта. Икенсеһе - Александр 17 йәшендә бер нисә ай өҫтәп яҙҙырып, үҙ теләге менән фронтҡа китә. 42-се йылдың апрелендә ғаилә Шуранан һуңғы хат ала. Ул атаһының да фронтҡа алыныуы хаҡында күптән түгел генә белеүе тураһында яҙа, уларҙың часын яңы һөжүмгә әҙерләү сәбәпле, иҫке адресҡа хат яҙмауҙарын үтенә, ебәргән фотокарточкаһының насар сифатлы булғаны өсөн ғәфү үтенә.\nЯҙмыш ата менән улды 1942 йылда Калинин ерендә осраштыра. Осраштыра, ләкин күрешергә насип булмай. Шура Ржев эргәһендәге һуғышта ҡатнаша, бер нисә көндән унда кесе политрук Петр Курочкин менән артиллерия полкы килә. Совет ғәскәрҙәре урынлашҡан ерҙән үтеп барғанда ҡарт олатай палаткаға элеп ҡуйылған, яугирҙарҙың фамилиялары яҙылған исемлеккә иғтибар итә - улар араһында үҙенең фамилияһын күреп ҡала. Инициалдары улдарыныҡы менән тап килә, яугирҙарҙан Шура Курочкиндың ҡайһы яҡтан булыуы хаҡында һораша. Баҡһаң, Башҡортостандан икән. Ул! Улы! Улыҡайы!\nКомандование менән һөйләшкәндән һуң Шураның полкташтары менән ҡамауға эләгеүе, егеттәрҙең һуғыштан әйләнеп ҡайтмауы асыҡлана. Политрук Курочкин шунда уҡ һалдаттарын йыйып алып, һөжүмгә әҙерләнә.\n...Петр Семенович улын күрмәй. Фашистар менән ҡаты һуғыш башлана. Ҡарт олатайым яҙғанса, "беҙҙең армия ҡамауҙа ҡалды. Дошмандың туҡтауһыҙ бомбаға тотоуы һөҙөмтәһендә мин көслө контузия алдым, өс тәүлек буйына урманда яттым, частарыбыҙҙың артҡа сигенеүен белеп, партбилетымды юҡ итергә мәжбүр булдым. Дүртенсе тәүлегенә немецтарҙың трофей командаһы мине әсиргә алды".\nУның менән бергә илбаҫарҙар ҡалған яралыларҙы ла әсиргә ала, шул иҫәптән бер нисә яҡташын һәм кейәүе Петр Семеновичты ла. Олатайымдың яраһы ауыр була. Аяғы яраланыу сәбәпле, ул атлай алмай. Һуғыш тураһында фильмдарҙағы кеүек, хәлдән тайғандарҙы һәм яралыларҙы немецтар йыйып алып, атып китә. Уны ла атып китерҙәр ине, әммә полкташтары уны күтәреп тиерлек алып бара, уның хәлһеҙ кәүҙәһен үҙҙәренеке менән ҡаплай. Шулай итеп, тиҙҙән хәрби әсирҙәр Литваның Радвилишкис ҡалаһына - хәрби әсирҙәр өсөн лагерь лазаретына килеп етәләр. 1943 йылдың майында ҡыҙылармеецтарҙы Швибус ҡалаһына (Германия) күсерәләр. Өс ай лагерь лазаретында ятып сыҡҡандан һуң, олатайым Губин ҡалаһына (был инде Польша) килтерелә. Дауаланып сыҡҡас, 1944 йылдың ноябрендә уны Гамбургҡа килтерәләр, мәжбүри хеҙмәт лагерыналыр инде, бында ул 45-се йылдың 5 майына, союздаш ғәскәрҙәр килеп азат иткәнгә тиклем, лагерҙы йыйыштырыусы булып эшләй. Июндә Гамбургтан сығаралар. 24 августан 24 сентябргә тиклем - тыуған яҡҡа юл. Дөрөҫөрәге, "Алкин-2 станцияһы лагерына, 12-се запас уҡсылар дивизияһы 40-сы полкына".\nҠарт олатайым тыуған ауылына шунда уҡ ҡына ҡайта, татлы ла, шул уҡ ваҡытта әсе лә еңеү шатлығын тере ҡалған һалдаттар менән шунда уҡ уртаҡлаша алмай. Башҡа элекке әсирҙәр менән бергә бер нисә ай уны бүлектәр буйлап йөрөтәләр, хәрби һәм әсирлек юлын аҙымлап өйрәнәләр, характеристикаларҙы, аңлатма яҙмаларын тәфсирләп тикшерәләр - йәнәһе, халыҡ дошманы түгел микән? Шулай итеп, кемдер хәрби юлын холоҡ төҙәтеү-хеҙмәт лагерында тамамлай, ә кемгәлер был тәҡдиргә дусар булмау бәхете йылмая. Беҙҙекен, элекке коммунист булараҡ, тыуған колхозында ауыл хужалығын аяҡҡа баҫтырырға ҡайтаралар. Дөрөҫ, партияға кире ҡабул итмәйҙәр.\nОлатайымдың автобиографияһында уның концентрацион лагерҙамы, әллә граждандар лагерында булғанмы - асыҡ ҡына телгә алынмай. Тик шуны әйтеп китер инем: уны әсиргә алыу Ҡыҙыл Армияның Мәскәү эргәһендәге еңеүҙәр ваҡытына тура килә, ул саҡта Германияла резервтар кризисы һиҙелә башлай. Уға нисек тә юл ҡуймау өсөн, немецтар Рәсәй хәрби әсирҙәрен, шулай уҡ СССР-ҙың оккупацияланған райондарынан ҡатын-ҡыҙҙарҙы һәм ҡарттарҙы немецтарҙың хәрби иҡтисадын хеҙмәтләндереү өсөн мәжбүри хеҙмәт лагерҙарына күсерә башлай. Ауыр яранан һуң имгәнгән политрук Курочкин да ошондай лагерҙарҙың береһендә булыуы бик ихтимал. Әммә өләсәйем атаһының һөйләгәндәрен иҫкә төшөрөп һөйләүенә ҡарағанда, былар концлагерь лазареттары булған, буғай. Уларҙа совет яугирҙарын артабан файҙаланыу өсөн дауалаған булып, яралыларҙа төрлө "һынауҙар" үткәргәндәр бит. Аяҡтары һынып лагерға эләккән олатайымда, мәҫәлән, һөйәктәрҙе тергеҙеү буйынса эксперимент үткәргәндәр. Һуңынан һөйәк туҡымаларының нисек тиҙ тоташыуын ҡарағандар. Һөйәктәр ялғанғас та, аҫып ҡуйған аяҡҡа көс менән һикереп, яңынан һындырғандар. Һуңынан тағы дауалағандар, тағы һындырғандар... Юҡҡа ғына "фашистар" тимәгәндәр бит.\nАлғы һыҙыҡта булған, үлем менән күп тапҡырҙар күҙгә-күҙ осрашҡан, нацистар тылында ҡот осҡос һынауҙар үткән олатайым Башҡортостанға әйләнеп ҡайтҡас, һуғыш тураһында иҫкә алырға яратмаған. Дөрөҫөрәге, уның тураһында һөйләргә яратмаған. Тик иҫтәлектәрҙән нисек ҡасаһың инде? Уны туғандары һорашып маҙаһыҙлаған, мәктәпкә ветерандар кисәһенә саҡырғандар - ул ҡул ғына һелтәп ҡуйған.\n9 май беҙҙең ғаиләлә Еңеү көнө лә, ҡайғы көнө лә булды. Ҡарт өләсәйем Ржев эргәһендә һәләк булған Шураны иҫкә алып илар, иренең шундай тәҡдиргә дусар булып, һаулығы ҡаҡшауына үкһер ине. Петя олатайым был көндө үҙ-үҙенә бикләнеп, бөтөнләй өндәшмәҫ ине. Һәр йыл һайын 9 майҙа шулай булды. Ул үҙенең иң яҡшы костюмын кейеп, юбилей миҙалдарын таға ла (партбилетһыҙ хәрби наградалары, әлбиттә, күп түгел ине), иртәнсәк үҙебеҙҙең Дим районының Еңеү паркына китә торғайны. Кискеһен генә әйләнеп ҡайтыр ине. Көн буйына башынан кисергәндәрен хәтеренә төшөрөп, уйланып йөрөнө. Нимә тураһында - инде хәҙер бер кем дә белмәйәсәк. Уның күңел һыҙланыуҙарының берҙән-бер дәлиле - тәмәке еҫе һеңгән пинжәге. Араҡыны ауыҙына ла алмаған һәм ғүмер буйы тартмаған олатайым Еңеү көнөндә күпме ҡайғы, һыҙланыуҙар, яфалар, күңел төшөнкөлөгө килтергән 1941-1945 йылдар осорона һәм тәмәке төтөнөнә сума торғайны.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЫРЫУЫБЫҘ ДЫУАН - ТАБЫНДАРҒА ТУҒАН (3-сө бүлек) - 2021 - Мәҡәләләр\nЫРЫУЫБЫҘ ДЫУАН - ТАБЫНДАРҒА ТУҒАН (3-сө бүлек)\nҺуңғыраҡ осорҙарҙа, Ҡаҙан даруғаһы ерҙәренә мишәрҙәр миграцияһы һөҙөмтәһендә, улар менән тығыҙ аралашып йәшәгән аҙ һанлы дыуан башҡорттары аҡрынлап этник ассимиляцияға дусар була, һәм уларҙың байтағы үҙҙәренең этник башҡортлоғон юғалта. Әммә Себер даруғаһында тороп ҡалған дыуан ырыуы тоҡомдары рус батшаһы ҡулы аҫтына инергә ашҡынып бармай, әйлеләр, ҡатайҙар, табындар, ҡыуаҡандар менән бер булып, Себер хандарына, атап әйткәндә, хан власын үҙ ҡулына алған Шибан ханға һәм уның вариҫтарына тоғролоғон белдерә. Табын, терһәк, әйле, дыуан, һеңрән, һарт, ҡошсо ырыуҙары юлбашсылары Мортаза ханға, унан һуң уның улы Күсем ханға һәм уның улдарына хеҙмәт итергә, уларҙы үҙ хандары итеп ҡабул итергә ризалыҡ белдерә. Әммә Күсем хан вариҫтары XVII быуат башында ҡалмыҡтарҙы үҙҙәренә союздаш итеп ала, ә һуңғылары (уларҙа бөйөк монгол державасылығының агрессив рухы һүнмәгән була әле) Башҡорт илен һалым, табыш сығанағы ғына итеп ҡарай. XVII быуат башында 300 мең кешеһе менән Рус иле сиктәрендә күсеп йөрөп, туҡтауһыҙ яу сабып, урындағы халыҡтарҙы талап, күтәргеһеҙ һалым һалып көн итеүсе монгол-ойраттарҙы төрки халыҡтары ҡалмыҡтар, тип атап йөрөтә. Ҡеүәтле Ҡалмыҡ Урҙаһы хатта Оло Нуғай Урҙаһын буйһондороуға өлгәшә, башҡорттарҙың Яйыҡ, Үр (Орь), Илек, Эмба йылғалары буйындағы ерҙәрендә үҙҙәрен хужаларса тота, бындағы халыҡҡа ла көн күрһәтмәй башлай. Ҡалмыҡ хакимы Дайчин Башҡорт илен тулыһынса буйһондорорға ниәт ҡора. Тап шул осорҙа башҡорт-ҡалмыҡ яуҙары башланып китә. Ә Себер ханы, үҙ ханлығын көсәйә барған Рус дәүләтенә ҡаршы торорлоҡ кимәлгә еткерергә теләп, ҡалмыҡтар менән союзға инә. Әммә был башҡорт-ҡалмыҡ ҡапма-ҡаршылығын көсәйтә генә, шул сәбәпле Тарихи Башҡортостандың көнсығыш зонаһында йәшәгән башҡорт ырыуҙары, шул иҫәптән дыуан-әйле башҡорттары ла, Мәскәү ҡанаты аҫтына инергә мәжбүр була. Рус хәрбиҙәре ошо заманда ҡалмыҡтарға ҡаршы башҡорттар менән бергә сығыш яһай, был көнсығыш башҡорттарын тулыһынса үҙ ҡарамағына алыу сәйәсәтен ғәмәлгә ашырыу маҡсатында башҡарыла.\nДыуан ырыуы башҡорттары, иң элгәре дыуан-әйлеләр, барса Башҡорт илен биләп алған ихтилалдарҙа әүҙем ҡатнаша. Тәүге башҡорт күтәрелештәренән Һары Мәргән батыр етәкселегендә уңышлы тамамланған, башҡорт рухына ҡеүәт өҫтәгән, 1162 - 1164 йылдарҙағы ихтилалды атап әйтергә була. Һары Мәргән 1634 йылда уҡ Себерҙә хан хеҙмәтенә йәлеп ителә. Баш күтәреүселәр Башҡортостанда ла, Себерҙә лә Күсем хан вариҫтары хакимлығын тергеҙергә ниәтләй. Ихтилалсыларҙың маҡсаты хаҡында бер тарихи документта ошолай әйтелгән: "Тобольск де хотят взять и служилых людей побить, и договорились на том, чтобы царевичу Кучумову в Тобольске и владеть ему всею Сибирью". Оло абруй ҡаҙанған Һары Мәргән ихтилалға Себер һәм Уса даруғалары башҡорттарын ғына түгел, Пермь һәм Ҡаҙанға ҡараған мосолман халыҡтарын йәлеп итеүгә өлгәшә: "А завоевались башкирцы и сылвенские и казанские и вятские татаровя, а подговаривает их воевать Сары-Мергенка, и все у них по сговору с крымским царем, а в Сибирь у них отряжено воевать 20 тысяч бойцов". Баш күтәреүселәр Күсем хандың ейәне Көсөк ханға тоғролоҡ антын бирә, ошо турала Өфө воеводаһы А.М. Волконский ошоңдай мәғлүмәт биргән: "…башкирцы Таныпских волостей и Осинской дороги Гайнинских волостей, к ним же к айским башкирцам пристали, к Сюлтюку ж к Кучюку салтану подклонились, и приходили во многие места в Уфинской и в Казанской и Соликамской в уезды все вместе с Сибирскою дорогою войною, многие села и деревни повоевали, людей побили, в полон поимали многих и к Сюлтюку отдали…"\nОшо дәүергә ҡараған тарихи документтар ҙа Әй үҙәненең был дәшһәтле ихтилалдың үҙәге булыуын раҫлай. Әйле ырыуы башҡорттары араһында дыуан-әйлеләр ҙә һыр бирмәй, һәр саҡ алғы сафҡа ынтыла.\n1662 йылдың июль айында ихтилалсылар, Сылва йылғаһы үҙәнендәге аулдарҙы һәм ҡәлғәләрҙе берәм-берәм баҫып алып, Көнгөр ҡәлғәһен дә штурмлап ала. Улар шулай уҡ Архангельское ауылын (хәҙерге Бөрө ҡалаһы), Саллы острогын ҡулға төшөрә, Минзәлә ҡәлғәһен һәм Өфөнө ҡамауға ала. Батша ихтилалсыларға ҡаршы үҙ армияһының байтаҡ ҡына көстәрен ебәрергә мәжбүр була, бындағы һуғыш хәрәкәттәрендә регуляр һалдат, рейтар һәм стрелецтар полктары ҡатнаша. Унан башҡа Төмән, Верхотур, Тура, Тобол һәм башҡа вағыраҡ ҡәлғә гарнизондары ла башҡорттарға ҡаршы ебәрелә. Рус дипломаты, баяр Ордин-Нащокин батшаға ошондай мәғлүмәт бирә: "Шведы всячески тайными ссылками советуются с ханом на разорение России… По шведским же рассыльным вестям польский король и в Украину пошел, услыхав, что все московские войска высланы против башкирцев".\n1662 - 1664 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы рус хөкүмәтенең ихтилалсыларҙың дәғүә-талаптарын мотлаҡ үтәүгә ризалыҡ биреүе менән тамамлана.\nБөйөк Петр Беренсе XVIII быуат башында Рәсәйҙә оло үҙгәрештәр башлай. Был реформалар ил тормошоноң барса өлкәләренә лә ҡағыла. Административ идаралыҡ та тап Европа илдәрендәгесә бер үк схемаға ҡоролорға тейеш була. Шул уҡ ваҡытта башҡорттар фактик рәүештә үҙҙәренең тарихи традицияларын һаҡлап ҡалып, Рәсәй составында һәм батша чиновниктары ҡулы аҫтында булыуҙарына ҡарамаҫтан, аҫабалыҡ хоҡуғы менән бер рәттән, ырыу-ара үҙидаралыҡ мөмкинлеге менән файҙалана. Өфө өйәҙе тип аталған хәлдә лә, Башҡорт илселәре үҙ мәнфәғәттәрен яҡлау өсөн туранан-тура Мәскәүгә барып йөрөп, батша чиновниктары менән бәйләнешкә инә ала. Петр батша хакимиәте башҡорттарҙы ошондай мөмкинлектән мәхрүм итеү маҡсатында Өфө өйәҙен Ҡаҙан губернаһы властарына буйһондорорға ҡарар итә. Башҡорттарға артабан Мәскәүгә барып йөрөү тыйыла. Урындағы чиновниктар, яңы тәртип индерәбеҙ тип, башҡорттарҙы талай, ҡыйырһыта башлай. "Табышсы" ("прибыльщики") А. Жихарев һәм М. Дохов Ижор канцелярияһы исеменән табыш килтереүсе яңы 72 статья индереү хаҡында иғлан итә. Хатта кешеләрҙең күҙҙәренең төҫөнә ҡарап, һалым һалына: ҡара күҙлеләргә 2-шәр алтын, һоро күҙлеләргә - 8 алтын. Халыҡ был чиновниктарҙы туҡмап, Башҡортостандан ҡыуып ебәрә. 1705 йылда Өфөгә 8 полк драгун һәм һалдат полктары менән Ҡаҙан комиссары А. Сергеев килә, ул халыҡҡа үҙ ҡарарын иғлан итә: "…покуда де он в Уфе, будет то и Москва".\nЯҙылған: 02.08.21 | Ҡаралған: 109


8 Ғинуар , 16:10\nМөҙәрис Ғәйнелғилем улы Мөсифуллин 1957 йылдың 25 мартында Дүртөйлө районы Түбәнге Әлкәш ауылында тыуған. Исмаил урта мәктәбен тамамлағандан һуң Совет Армияһы сафында хеҙмәт итә. Өфө дәүләт сәнғәт институтының режиссёрҙар бүлеген тамамлай. Хеҙмәт юлын Дүртөйлө районы халыҡ театрында башлай. Дүртөйлө мәҙәниәт идаралығы етәксеһе, район мәҙәниәт йорто директоры, Башҡортостан Республикаһы Милли музейының Дүртөйлө тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейы мөдире булып эшләй. «Урман баһадиры – 1995», «Алтын Урал» халыҡ, Н. Нәжми исемендәге район премиялары лауреаты. Р. Солтангәрәев исемендәге республика хикәйәләр бәйгеһе дипломанты.\nИшек алдында бер төптән, саттарға бүленеп, дүрт ағас үҫә. Кем ултыртҡан уларҙы?.. Ниңә баҡсала, башҡа ағастар менән бергә түгелдәр?.. Үҙ-үҙемде белә башлағанда, улар, арыу ғына күтәрелеп, быуындарын нығытып өлгөргәндәр ине. Танып белгән уҫаҡ, ҡайын, муйыл, балан, миләш түгелдәр – емештәре лә юҡ. Бәлки, сағандарҙыр? Әллә һөйәндәрме?..\nМин армиянан ҡайтканда ғәйәт ҙур, өй бейеклеген күптән уҙып киткән ине улар.\n– Дүрт ағасым – дүрт ҡыҙым! – тине әсәй бер саҡ, көтмәгәндә. – Яндарынан уҙған һайын яратып, һөйөп үтәм...\n– Ә-ә-ә... Нисек?\n– Хоҙай Тәғәлә биргән ағастар улар! – тине әсәйем, уйланып. – Ҡунаҡтан ҡайтканда урман ситендә «бына беҙ» тигәндәй күҙемә салынып ҡалдылар. Сәйер көс шунда тартты. Юҡҡа ғына ауылда «Фәүзиәгә ағас эйәһе ене ҡағылған» тимәгәндәр бит... Собханалла, бер төптән дүрт ботаҡ үҫкән дәһә! Ул саҡта улар бәләкәй, ат арбаһы бейеклеге генә ине. Ниндәй үҫенте һуң был?.. Шул мәлдә башыма «ағастың һабағы – үҙем, ботаҡтары ҡыҙҙарым бит» тигән фекер килде... Алтын көҙ ине, атайың менән был сәйер үҫентене алып ҡайтып, ҡойма буйына ултырттыҡ.\n– Ә беҙ, ике улың? – Мин көнләшеп, әсәйгә текәлеп ҡарайым. «Ни әйтер икән? Беҙ бит уның йылы ҡуйынында алты бала, алты нарасый үҫтек».\n– Һеҙгә, улдарыма, иҫтәлеккә... ҡайындарым да бар бит әле!\n– Эйе шул, Фәүзиә ҡайындары!\n– Йоҡоһоҙ төндәрҙә Хоҙай Тәғәләнән барығыҙға ла бәхет, тәүфиҡ, сәләмәтлек һорап доғалар уҡыйым... Ҡыҙҙарымдың ҡолаҡтарына айыу баҫҡан. Ә һиңә рәхмәт, улым, миңә бағышлап йыр яҙҙың.\nАңлашылды. Һүҙ ауылдан биш саҡырым ситтә үҫкән ҡайындар хаҡында бара. Һуғыштан һуң өмә эшләп ултыртҡандар уларҙы. Әсәйем етәксе – бригадир булған. Бына шул осорҙа уҡ ағастарға «Фәүзиә ҡайындары» тип исем ҡушҡандар...\n– Ә теге пар ҡайындар? – тип һораным мин, баҡса яғына ымлап.\n– Уларҙы ла шул Лаяшты урманынан алып ҡайтҡан инек, – тине әсәй, уйланып. – Күптәр яратманы. Ҡайындарҙы өй тирәһенә ултыртырға ярамай – бәлә-ҡаза килтерә, тигән боронғолар. Атайың имеш-мимешкә, ырым-шырымга ышанмай ине – бөтөнләй ҡолаҡ һалманы...\nӨндәшмәй тынып ҡалдым. «Бәлә-ҡаза тигәндән?..» Хәтеремдә: мин хәрби хеҙмәттә саҡта торба тишелеп баҙҙы һыу баҫҡан, ундағы бәрәңге, кишер, сөгөлдөр, кәбеҫтәләр яраҡһыҙ хәлгә килеп әрәм булған. Саҡ өйҙөң нигеҙе емерелмәй ҡалған.\nИкенсе бәла-ҡаза... Миңә ҡырҡ өс йәш ине. Электр сымдарының ҡыҫҡа ялғанышы арҡаһында сыҡҡан янғын йортобоҙҙан бер ни ҡалдырманы. «Һыуҙан ҡала, уттан ҡалмай», – тигәндәр бит. Шул саҡта ҡайындарҙың аҡ туҙы, япраҡтары арыу ғына зыян күрһә лә, уларға ут ҡапмаған. Аҙаҡтан ағастарҙың яҙмышы хәл ителгәндә: «Ана, Зиннәттәрҙең дә өйҙәре янды. Уларҙың йорто янында, ишек алдында ҡайындар үҫмәй ҙә инде, – тип, әсәйем бәхәскә ҙур нөктә ҡуйҙы. – Ағастарҙың ни ғәйебе бар? Үҫһендәр!..»\nАтай ситтәрәк үҫкән ҡарт өйәңкегә тотондорманы. «Янғын ваҡытында һарайҙы уттан һаҡланы», – тине ул, йәшле күҙҙәрен беҙҙән йәшереп.\nПар ҡайындарҙан йыраҡҡараҡ һалынған яңы йортта ҡәҙерле кешеләребеҙ тыныс ҡына ун биш йылдан артыҡ ғүмер кисерҙе. Атай гүр эйәһе булғас, тағын да бер ғәжәйеп хәлгә шаһит булдым: алдағы яҙҙа яратҡан, иң тәмле емешле алмағасы башҡаса сәскә атманы...\nЙәй көнө ғаилә менән ауылға, баҡсала эшләргә ҡайттыҡ.\nҠапҡа төбөндә үк беҙҙе борсоулы йөҙлө әсәй ҡаршы алды.\n– Ағастарымды ҡорт баҫты! – тине ул, иларҙай булып. – Ана, күҙ һал – береһе бигерәк яланғас ҡалып бара...\nЙөрәгем, семерҙәп, һыҡрап ҡуйҙы. Ағастарға яҡынайған һайын моронға ят, таныш булмаған яман еҫ бәреп инде, япраҡтарҙа йәшкелт төҫтәге бөжәктәр күҙгә салынды.\n– Бәлки, – тине әсәй, һаман борсолоп, – бәрәңге ҡорттарына ҡаршы һипкән ағыу ҙа ярайҙыр?\n– Таң менән урман хужалығы контораһына инермен, белешермен, әсәй...\n– И, Хоҙайым, ҡыҙҙарыма афәт килтерә күрмә, берүк...\nКис яҡынлашып килә ине. Беҙ һуған, кишер, сөгөлдөр түтәлдәренә һыу һиптек, сүп үләндәрен утаныҡ. Бер саҡ күрше ауылда самолет геүелдәне. Ул саҡта АН-2 самолеты (халыҡ уны «кукурузник» тип йөрөтә) колхоз баҫыуҙарына иртәле-кисле (ғәҙәттә, ел булмағанда) йә ашлама, йә ағыу һибә ине.\nБер аҙҙан «кукурузник», һауаға күтәрелеп, беҙҙең яҡҡа боролдо.\n– Самолет килә, самолет! – тип һикереште малайҙар, бер-береһен уҙҙырырға тырышып. – Туп-тура килә – беҙҙең өҫкә...\nТик АН-2 үҙ бейеклеген алғас, янтая биреп һулға боролдо һәм үр буйлап, ауылға иң яҡын урынлашҡан баҫыу өҫтөнән осоп үтте. Хәҙер ул йыраҡтан урап килә лә икенсе тапҡыр һибә...\n– Фу-у-у, ниндәй яман еҫ был? – тине ҡатын, танауын тарта-тарта. – Күҙҙәрем дә әсетә...\n– Ҡәһәр һуҡҡыры, ел баҫыу яғынан иҫә ләһә. Ағыу...\nБеҙ, ҡабалана-ҡабалана йыйындыҡ та машинаға йүгерҙек. Өйгә инеп ашыҡ-бошоҡ әсәй менән һаубуллаштым, «таңға тиклем өйҙән сыҡмаҫҡа ҡушып, иртәгә ҡайтырға вәғәҙә биреп», йәһәт кенә ҡала яғына юл алдыҡ.\nТаң менән медпункттан әсәй шылтыратты. Ул саҡта кәрәҙле кеҫә телефондары юҡ ине.\n– Ашығып ҡайтма, эштәреңде ҡара, – тине ул, шат тауыш менән. – Ҡорттар менән ағас төбө тулған, тәгәрәшеп үлеп яталар. Аллаға шөкөр, Хоҙай Тәғәлә уҡыған доғаларымды ишетте...\nТаң атҡансы ауылда нимә булған?.. Ә-ә-ә, самолет... Ағыу... Ел кисә үк уның тамсыларын баҡсаға тиклем осороп алып килде түгелме һуң? Эйе...\nШатлығыбыҙҙың сиге булманы.\nАлдағы яҙҙа «Дүрт ағас – дүрт ҡыҙ» ҡабат япраҡ ярҙы. Тик әсәйебеҙ генә ботаҡтарҙы һырып алған йәшел бөрөләрҙе күрә алманы – ҡыш, һалҡын көндәрҙең береһендә, сирҙән мантый алмайынса мыштым ғына әхирәткә күсте. Әсәйемде, һуңғы һулышын алғансы, яҡ-яғына ултырып, дүрт ҡыҙы һаҡланы.\nПар ҡайындар, үткән хәл-ваҡиғаларҙы ҡат-ҡат хәтергә төшөрөп, бөгөлөп-һығылып үҫә бирә. Әсәйемдең: «Ағастарҙың ни ғәйебе бар? Үҫһендәр!..» тигән һүҙҙәре онотолмай, ҡайтауаз булып һаман ҡолаҡта яңғырап тора.\nФәүзиә ҡайындары – әсәйем ҡайындары(!) – юлсыларҙы, ауылдаштарҙы, килгән-киткән ҡунаҡтарҙы йырҙағыса сәләмләй:\nҠайтҡан саҡта ҡаршы ала,\nКиткән саҡта оҙатып ҡала,\nӘсәйем ҡайындары –\nЫндыр артына, яр буйына, ултыртҡан «алты ағасым – алты шыршым» да (беҙ бит алты бала!), собханалла, күптән инде ҡойма бейеклеге. Мине уҙып, юғарыға, аҡ болоттарға ынтылдылар!..\nҒүмер үтә, йылдар аға, ағастар үҫә бирә!..


«ДОШМАНДЫ ҠОРОС ТАНКЫЛАРҘА ҠЫЙРАТАСАҠБЫҘ!»―ТИП ЮЛЛАНА ФРОНТҠА ИҪКЕ СИБАЙ ЕГЕТТӘРЕ\nЙылдар үтә… Һуғыш ветерандары кәмей… Беҙҙең Иҫке Сибай ауыл Советынан һуғышҡа 288 яугир оҙатылһа, бѳгѳн иҫәндәренән минең ағайым Ишбирҙин Сәғит Ғәтиәт улы ғына ҡалды. Һуңғы бер йыл эсендә генә ауылыбыҙҙың арҙаҡлы ветерандарын—Социалистик Хеҙмәт Геройы Яҡупов Ғилман Ғирфан улын, оҙаҡ йылдар етәксе булып эшләгән Күсәбаев Һиҙиәт Садыҡ улын, ауылдашыбыҙ Әхтәмов Нурғәлене һуңғы юлға оҙаттыҡ.\nҺуғыш башланыу менән дошманды еңеүгә атлығып торған йәштәр араһында фронтҡа тиҙерәк эләгеү маҡсатында үҙ йәштәрен арттырып күрһәтеүселәр ҙә булды. Шундай патриоттарҙың бер нисәүһе—Яҡупов Ғилман, Ишбирҙин Сәғит, Ҡотлоғужин Ильяс, Әлибаев Әҙеһәм. Шул патриоттар—Темәс педучилищеһының 1-се курс студенттары һуғыш башланғас та Баймаҡ район хәрби комиссариатына барып: «Беҙҙе танк полкына ебәрегеҙ, беҙ немец фашистарын ҡорос танкыларҙа ҡыйратасаҡбыҙ!»—тип ғариза яҙа.\nКомиссариатта уларҙы: «Балалар, һеҙгә фронтҡа китергә иртәрәк, әлегә уҡырға кәрәк»,—тип кире боралар. Был хәл 1942 йылдың декабрендә була, ә ағайым Ишбирҙин Сәғит Ғәтиәт улы 1926 йылғы. Тимәк, уларға был ваҡытта 16 ғына йәш булған.\nШулай улар уҡыуҙарын дауам итә. Әммә училищеның 2-се курсының яртыһын да бѳтѳрѳп ѳлгѳрмәй 1943 йылдың ғинуарында ағайымды фронтҡа саҡыралар. Атайым Ишбирҙин Ғәтиәт Зариф улы 1942 йылдың 12 июнендә фронҡа алына, ул Беренсе донъя һуғышында ҡатнашҡан тәжрибәле яугир ине, әммә уға оҙаҡ һуғышырға яҙмай, Калинин фронтында 1942 йылдың октябрендә хәбәрһеҙ юғала. Ул орудие расчеты командиры була.\nҒаиләбеҙҙә Сәғит ағайыбыҙ апайымдан һуңғы икенсе бала. Хәҙер әсәйем ҡарамағында 5 бала ҡалды. Әсәйемә уларҙы үлемдән ҡурсалап алып ҡалыуы бик ауыр була, сѳнки һәр ерҙә аслыҡ, яланғаслыҡ…\nАғайым Ырымбур ѳлкәһенең Тоцк артиллерия полкында радист һѳнәрен үҙләштерә һәм бѳтә һуғыш юлын ошо һѳнәре менән үтә.\n«…Фронтҡа 1944 йылдың июлендә индем. Бобруйск районында бик ҡаты һуғыш бара ине. Хатта бер пушка кѳбәгенә 220 снаряд бирҙеләр. Канонада тауышынан ер һелкенеп торҙо, бер-беребеҙҙе ҡул һуҙымында ла ишетә алманыҡ. Ошо һѳжүмдә немецтарҙы Варшаваға ҡәҙәр ҡыуҙыҡ. Ҙур юғалтыуҙар менән булһа ла Белоруссияны ла азат иттек. 60 йыл үткәс Белоруссия президенты А.Лукашенко азат итеүҙә ҡатнашыусыларҙы саҡырып, фронт үткән ерҙәргә экскурсия ойоштороп, үҙенең Указы менән «Белоруссия Республикаһын немец фашистарынан ҡотҡарыуға 60 йыл» тигән юбилей миҙалы менән бүләкләне. Шулар араһында мин дә булдым. Березина йылғаһы районында күҙемә ауыр яра алып, күҙһеҙ ҡала яҙҙым. Бәхеткә күрә, барыһы ла уңышлы үтте, хәҙер зарланмайым.\n…Һуғыш тынған арала радиостанция эшләмәй. Радистарҙы окопта ҡалдырып, телефонист итеп ҡуялар, беҙ һәр ваҡыт һуғыштың алғы һыҙығында булдыҡ. Артиллерия—һуғыш аллаһы, радист-элемтәселәр—уның нервыһы, тип бушҡа ғына әйтмәгәндәрҙер. Радистар һуғышта ысын нервы ролен үтәне лә инде. Улар дошмандың ут нѳктәләре тураһында аныҡ мәғлүмәт бирмәһә, артиллеристар бер нимә лә эшләй алмаҫ ине. Артиллерия пехотаға үҙенең уты менән юл аса.\n…Белоруссияны азат итеп, 1945 йылдың ғинуарында Варшаваны алдыҡ һәм Германия сигенә яҡынланыҡ. Немецтар Кенигсберг районында беҙҙең оборонаны ѳҙѳргә маташып ҡараны, әммә беҙ күп юғалтыуҙар кисерһәк тә, уларҙың һѳжүмен кире ҡаҡтыҡ. Еңеү маршы менән Балтик диңгеҙе ярына ынтылдыҡ. Ошо кѳндәрҙә тик комсомолецтарҙан торған штурм тѳркѳмѳ тѳҙѳлѳп, тиҙ арала ярға сығыу маҡсаты ҡуйылғайны. Дуҫым Василий Грачев менән ошо тѳркѳм составында һѳжүмдә ҡатнаштыҡ. Немецтар беҙҙе кѳслѳ ут менән ҡаршы алды. Был алышта командирыбыҙ һәләк булды, дуҫым Василий ҙа башына ярсыҡ тейеп йән бирҙе. 1945 йылдың апрелендә беҙҙең ғәскәр Берлинға һѳжүм башланы. Артабан Еңеү!\n…Миңә һуғыш барышында артыҡ батырлыҡ күрһәтергә тура килмәне, әммә Тыуған илем, республикам, туғандарым алдында үҙемдең хәрби бурысымды намыҫ менән үтәнем. Быны минең III дәрәжә Дан орденым, «Батырлыҡ ѳсѳн», «Варшаваны алған ѳсѳн», «Берлинды алған ѳсѳн» һәм башҡа бик күп хәрби миҙалдарым раҫлай.\n…1946 йылдың июнь айында тыуған тѳйәгемә ҡайтырға насип булды. Ауыл тулыһынса емерек хәлдә, аслыҡ, яланғаслыҡ. Фронттан ҡайтҡан яугирҙәр иртәгәһенә үк тигәндәй һуғыш яраларын—емерек ауыл хужалығын аяҡҡа баҫтырыу эшенә тотондо. Был бик еңелдән булманы».\nАғайым ҡайтыу менән мәктәптә балалар уҡыта башланы. Артабан белемен камиллаштырыу ѳсѳн Магнитогорск ҡалаһындағы педагогия институтына ситтән тороп уҡырға инде. Әммә уҡытыусы булып оҙаҡ эшләргә тура килмәне. Тырыш, талапсан, үҙ эшенә яуаплы ҡараусы йәш кешене район етәкселеге тиҙ күрҙе һәм Баймаҡ район комитетының комсомол етәксеһе итеп һайлап ҡуйҙылар.\nБер аҙҙан Сәғит Ғәтиәт улын партия эшенә күсерҙеләр, унан район комитеты сәркәтибе, Бѳрйән, Белорет райондарында район Советы рәйесе булып эшләгәндән һуң 18 йыл буйы, йәғни хаҡлы ялға сыҡҡансы, Әбйәлил район Советы рәйесе вазифаһын үтәне. Хеҙмәт ҡаҙаныштары ике мәртәбә «Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ», ике тапҡыр «Почет билдәһе» ордендары, күп тапҡырҙар БАССР Юғары Советы Президиумы Почет грамоталары, «Халыҡ мәғарифы отличнигы» миҙалдары менән бүләкләнде. Ул Әбйәлил районының Почетлы гражданы. Ағайыбыҙ әлеге кѳндә Ѳфѳ ҡалаһында йәшәй.\nРСФСР-ҙың, БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы, мәғариф ветераны.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ӨҪТӘМӘ ТҮЛӘҮ БИРЕЛӘ ИКӘН, ТИМӘК, ХАҠТАР АРТАСАҠ... - 2021 - Мәҡәләләр\nБеҙҙең халыҡта шундай һәйбәт йола бар: баҡса-тирә яғыңды кәртәләп ҡуйыу. Мин дә атай йорто урынын кәртәләп алырға булдым. Былтыр торбаларҙан бағана ултырттым да, штакетник беркетә торған квадрат торбалар алырға металл базаһына юл тоттом. Уның хаҡы тешләшә кеүек тойолдо. Тейешле сумма йыйылғас, магазинға тағы килдем. Хаҡы ошо арала ике тапҡырға артҡан. Быйыл яҙ башы менән юл төшкәндә тағы инеп сыҡтым унда. Былтыр көҙөн метры 68 һум торған торбаның хаҡы өс тапҡырға күтәрелгәйне. Мин аптырап ҡалдым...\nСәбәбен яңыраҡ төҙөлөш материалдары келәтенә таҡта алырға барғанда аңлаттылар. Квадрат торба менән килеп сыҡмағас, кәртәне таҡтанан эшләргә ҡарар иттем. Бер йәш ханым ни өсөн төҙөлөш материалдарына хаҡ сүпрә ҡабарған кеүек артыуы менән ҡыҙыҡһынды. Һатыусы, күҙен дә йоммай: "Һеҙгә йорт төҙөргә ярҙамға Әсәлек капиталы бирелә", - тип әйтеп һалмаһынмы! Туғыҙ ай буйы яфаланып ҡорһағында бала йөрөтөп, уны кәмендә ике тиҫтә йыл үҫтереүгә бирелгән аҡса кемдәлер көнсөллөк тыуҙырыуы ҡыҙғаныс. Дәүләт тарафынан эшҡыуарҙарға ярҙам күрһәтелеүе бер әсәйҙә лә көнләшеү тойғоһо тыуҙырмай бит!\nҺөйләшеүгә сиратта торған тағы бер ханым ҡушылды. Баҙарҙа балаларына йәшелсә алырға ҡарар иткән икән. Урыҫса этеп-төртөп һөйләшкән көньяҡ кешеһе: "Ана һинең һәр балаңа унар мең һум бирҙеләр бит, шунан бер аҙ бүлеш", - тип йылмайып ҡарап тора, ти. Эйе, ил Президенты ҡарары менән һәр уҡыусы балаға ошондай өҫтәмә түләү бирҙеләр, ләкин замана сауҙагәрҙәре уны үҙенсә аңлаған икән. Дөрөҫ, мәктәп кәрәк-яраҡтары менән сауҙа иткәндәрҙең тауары әйләнештә йөрөһөн өсөн был ныҡ ярҙам. Ә уның ҙур өлөшө ике-өсәр бала үҫтергән атай-әсәйгә тейә. Бына шуны иҫәпкә алып күрһәтелде лә инде ярҙам, тик, ғәҙәттәгесә, уны алыпһатарҙар ҙа үҙ файҙаһына борорға иҫәп тота.\nБилдәле булыуынса, күп йәштәр ял көндәрен ҙур-ҙур шешәләргә тултырған һыра эсеп уҙғара. Улар араһында дәүләттән ошондай ярҙам алған йәш атай-әсәйҙәр ҙә юҡ түгел. Совет заманында эскелеккә ҡаршы агитация көслө ине. Хәҙер телевидениенан күрһәтелгән бер нисә минутлыҡ роликты агитация материалына иҫәпләмәһәң, эскелеккә ҡаршы бер ниндәй ҙә эш алып барылмай тип уйларға була. Ә был дәүләт тарафынан ебәрелгән ҙур хаталарҙың береһе. Мәҫәлән, уҙған йыл ғына алкоголле эсемлектән 400 миллиард һум акциз һалымы йыйылған, ә эскелеккә ҡаршы сараларға ни бары 400 миллион һум тотонолған.\nДәүләт тарафынан күрһәтелгән финанс ярҙамына, аҡса елгә осмаһын өсөн, уны яҡларлыҡ механизм да булырға тейештер бит. Бына үрҙә атап үтелгән металл изделиеларға хаҡ артыуҙы рәсми органдар, йәнәһе, сит илдә улар ҡиммәтләнә барыу менән аңлата. Ә кем сит тарафтарҙа металл менән сауҙа итеүҙе көсләп таға һуң? Унда һатыуҙа ҡатнашаһың икән, ҡатнаш, тик үҙ илең эсендә уларҙың законын ҡулланма. Берәү ҙә Америка Ҡушма Штаттарында, Европа илдәрендә эш хаҡы Рәсәйҙәгенә ҡарағанда ун тапҡыр артыҡ, тип, беҙҙә лә ун тапҡырға күтәрмәй бит!\nБына был яҙмала телгә алынмай ҡалған тағы бер тема бар: "ҡыҙыл зона"ла эшләгән медиктарға өҫтәмә түләү. Август айында ғына уның өсөн 46 миллиард һумдан ашыу өҫтәмә финанс бүленде. Былай барһа, тиҙҙән оятһыҙ алыпһатарҙар ошо, үҙенең, яҡындарының ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып эшләп алған аҡсаға ла ҡул һуҙмаҫмы?\nЯҙылған: 03.09.21 | Ҡаралған: 378


Ҡыйғы районы гербы — Башҡорт Википедияһы\nҠыйғы районы гербы\nҠыйғы муниципаль районы гербы\nҠыйғы районы гербы — Башҡортостан Республикаһы Ҡыйғы районы муниципаль районы символдарының береһе.\nБашҡортостан Республикаһы Ҡыйғы районы муниципаль районы Советының 2006 йылдың 14 июлендәге 1-10-4-се һанлы ҡарары менән раҫланған.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт символика регистрына 050 регистрацион номер бирелеп индерелгән. Рәсәй Федерацияһының Дәүләт геральдика регистрына 2990 регистрацион номер бирелеп индерелгән.\nГербтың авторы – Марат Хәлиуллин.\nГербта зәңгәр яланда көмөш япраҡлы алтын имән, ә уның аҫтында һулдан китеүсе алтын ҡанатлы ат төшөрөлгән.\nГербтың идеяһы — Ҡыйғы халҡының күтәренкелеген, намыҫлығын һәм рухи байлығын, туған яҡтың гүзәллеген күрһәтеү.\nАҡбуҙат исемле алтын ҡанатлы ат гербтың үҙәк фигураһы булып тора. Аҡбуҙат тураһында халыҡта бихисап матур риүәйәттәр һалынған. Уны һүрәтләү райондың тарихи һәм мәҙәни традицияларға бай булыуын күрһәтә. Шулай уҡ күккә осорға әҙер булған алтын ҡанатлы ат район халҡының туған яғының сәскә атыуы тураһындағы хыялын сағылдыра.\nМөһәбәт имән тамырҙары менән бергә ошо ерҙә йәшәүсе халыҡтың ныҡлығын, көсөн, мөһәбәтлеген, көрәшен һәм еңеүен символлаштыра. Ҡуйы көмөш япраҡлы ботаҡтары район тәбиғәтенең гүзәллеген һәм уның киң япраҡлы урмандарын сағылдыра. Бынан башҡа район территорияһы европа имәненең үҫеү ареалының төньяҡ һәм көнсығыш сиге булып тора.\nҺалҡынса һәм уртаса дымлы климаттың үҙенсәлектәре герб яланының зәңгәр төҫө аша бирелгән.\nАлтын — миһырбанлыҡтың, лайыҡлылыҡтың һәм байлыҡтың геральдик символы.\nКөмөш — ышаныстың, таҙалыҡтың, тыныслыҡты һөйөүҙең, асыҡлыҡтың, үҙ-ара хеҙмәттәшлеккә әҙер булыуҙың символы.\nҠыйғы районы флагы\n↑ Решение Совета муниципального района Кигинский район Республики Башкортостан от 14.07.2006 № 1-10-4\nБашкортостан. Государственные символы и символика городов и районов — Уфа, 2007. — Б. 213—216.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡыйғы_районы_гербы&oldid=904212 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 01:36 26 август 2019 үҙгәртелгән.


Баш ҡалала «Студент яҙы-2015» республика фестивале сағыу гала-концерт менән тамамланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала «Студент яҙы-2015» республика фестивале сағыу гала-концерт менән тамамланды\n11:13, 30 апреля 2015 Йәмғиәт\nБаш ҡалала «Студент яҙы-2015» республика фестивале сағыу гала-концерт менән тамамланды Фото: Ксения Калинина, Екатерина Чакина\nӨФӨ, 2015 йыл, 30 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\n«Студент яҙы-2015» ижади фестивале «Башҡортостан» дәүләт концерт залында сағыу гала-концерт менән тамамланды. Тамаша ике сәғәт буйына барҙы. Концерт Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына, Өфөлә үтәсәк ШОС һәм БРИКС саммиттарына һәм Әҙәбиәт йылына арналды.\nҺәр сығыш сағыулығы менән айырылып торҙо: Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы студенткаһы В.Вәлишина башҡарыуында «Әсә тураһында баллада» йыры залда ултырыусыларҙың барыһының да күңеленә үтеп инде. Башҡорт дәүләт аграр университетының йыйылма командаһын айырым билдәләп үтергә кәрәк. Уҡыу йорто шаяндары һәм отҡорҙарының шаяртыуҙары бик уңышлы булды. «Ете ырыу», «Ирәндек», «Шатлыҡ», «Вираж», «Дәрүиш» халыҡ ансамблдәре «Һалдат сюитаһы» бейеүен башҡарғас, тамашасылар көслө алҡышланы.\nСығыштарҙың һәммәһе лә йөкмәткеле ине һәм залда ҡабатланмаҫ, берләштереүсе байрам мөхитен тыуҙырҙы. Артистарҙы сараның төп ҡунаҡтары — ветерандар баһаланы.\nТамашаның баш режиссеры — Башҡорт дәүләт филармонияһының баш режиссеры һәм эстрада художество етәксеһе Илшат Фәхертдинов.\nБыйыл октябрҙән апрелгә тиклем уҡыу йорттары араһындағы этапта ҡатнашыусыларҙың дөйөм һаны 30 мең самаһы кеше тәшкил итте. Был республиканың 17 уҡыу йорто һәм вуздарҙың 150 ижади коллективы.\n— Студент яҙы Башҡортостанда 45-се тапҡыр уҙғарылды. Йыл һайын меңдәрсә студенттар Башҡортостан йәштәренең ышаныслы терәк булыуын күрһәтә. Улар — республикабыҙҙың бөгөнгөһө. Мин йәштәргә, коллегаларыма Башҡортостандың сәскә атыуы өсөн көс һалғандары өсөн рәхмәт белдерәм, — тип билдәләне Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов.\nГала-концерт бергәләп «Еңеү көнө» йырын башҡарыу менән тамамланды.\nТеги: фестивалдәр,«студент яҙы-2015»