Гильом де Рубрук — Башҡорт Википедияһы\n1220-сы или 1210-сы\n1290-сы или 1270-сы\nсәйәхәтсе-тикшеренеүсе, дипломат, яҙыусы, миссионер, церковнослужитель, писатель-путешественник, востоковед\nСедьмой крестовый поход[d]\nГильом де Рубрук (de Rubrouck Guillaume; яҡынса 1220 — 1293. тирәһе) — фламанд францискан монахы, сәйәхәтсе. 1253—1255 йылдарҙа француз короле Людовик IX ҡушыуы буйынса монголдарға сәйәхәт ҡыла, уларҙы ул моала тип йөрөтә. «Көнсығыш илдәренә сәйәхәт» китабының авторы. Уның Урта быуат географик әҙәбиәтенә индергән өлөшөн Марко Поло өлөшө менән сағыштырырға була. Николай Заболоцкийҙың «Рубрук Монголияла» поэмаһының төп геройы.\n2 «Көнсығыш илдәренә сәйәхәт»\n3 Сәйәхәт һөҙөмтәһе\nГильом де Рубрук Людовик Французскийҙы уңышһыҙ тамамланған Етенсе тәре походында оҙатып бара. Әсирлектән аҡса түләп ҡотҡарылғас, Людовик тағы дүрт йыл Изге ерҙә ҡала. 1251 йылда Цезареела ул миссияһы һөҙөмтәһеҙ тамамланған Андре де Лонжюмоны ҡабул итә. Әммә Людовик монголдар менән хеҙмәттәшлекте яйға һалыуҙа өмөтөн өҙмәй. 1252 йылда француз короле Рубрукҡа көньяҡ далаларына, Батый хан станына барырға ҡуша. Лонжомо илселегенең уңышһыҙлыҡтарын хәтерләп, Людовик Рубрукҡа сәфәренең дипломатик характерын йәшерергә һәм миссионер сифатында сәйәхәт итергә кәңәш итә.\n1252 йылдың яҙында Рубрук һәм уның юлдаштары Төньяҡ Фәләстиндәге порттан, Акка ҡалаһынан Константинополгә юллана, унда киләһе йылдың яҙына тиклем тотҡарлана. 1253 йылдың 7 майында, император Балдуин Икенсенән рекомендациялы хаттар алып, улар Константинополдән сығып китә. Ҡара диңгеҙ аша сығып һәм Солдайя (Судак) портында төшөп, монахтар Тартарияла дүрт үгеҙгә егелгән ябыҡ арба һатып ала һәм Батыйҙың ставкаһы булған Волганың (Этилия) түбәнге ағымына юллана. Азов диңгеҙенең төньяҡ ярына еткәс, сәйәхәтселәр көнсығышҡа юнәлә.\nИке айлыҡ сәйәхәтенән һуң Рубрук Волга ярында урынлашҡан Сартаҡ хандың лагерына килә. Рубрук һәм уның юлдаштары Сартаҡҡа уларҙың килеүе тураһында хәбәр итергә һорай, һәм ул сит ил кешеләрен ҡабул итергә риза була. Сиркәү кейемдәрен кейеп, мендәргә Библия, зәбур, доға китабы, тәре һәм кадилоны һалып, доғаларҙы йырлап улар Сартаҡтың сатырына инә. Сартаҡ ҡыҙыҡһынып монахтарға һәм уларҙың кейемдәренә ҡарай, әммә үҙенең атаһы Батый ханға барырға тәҡдим итеп, улар менән һөйләшеүҙәр башламай. Ләкин Батый ҙа француз короле илселәре менән һөйләшеүҙәр башларға теләмәй, Сартаҡ ставкаһында Рубруктың юлдашы Госсет етәкселегендә бер өлөш монахтарҙы ҡалдыра, ә Рубруктың үҙен Ҡараҡоромға бөйөк хан Мүнкәгә сығарып ебәрә.\n8 августа Рубрук Этилияны, дүрт бөйөк йылғаның өсөнсөһөн (йәғни Волганы) үтә (уларҙы үҙенең һүрәтләүҙәрендә атап китә). Яҡынса көнсығышҡа 34 көн юлын дауам итеп, Урал йылғаһын аша сыҡҡандан һуң, ул Һырдаръя йылғаһы бассейнына килә, унан көньяҡ-көнсығышҡа борола. Ете көн дауамында Рубрук Алатауҙың төньяҡ-көнбайыш армыттары буйлап тау юлы менән бара.\n8 ноябрҙә ул Талас йылғаһының үҙәненә һәм Кенчат ҡалаһына етә, ә икенсе көндә тауҙарға яҡын булған икенсе ауылға бара. Был хаҡта Рубрук былай тип яҙа :\nМин тауҙар тураһында һораштым һәм уларҙың Кавказ тауҙарының дауамы икәнлеген белдем, улар Каспий диңгеҙенең ике яғында көнбайыштан көнсығышҡа һуҙылған, Шунда мин Этилия ҡойған әйтеп үтелгән диңгеҙҙе үтеп киткәнебеҙҙе белдем\nБынан һуң Рубрук һәм уның юлдаштары тауҙарҙы үтеп тигеҙлектән бара, уң яҡта бейек тауҙар була, ә һул яҡта — күл йәки диңгеҙ; уларҙы урап үтеү өсөн 15 көн кәрәк. Был Балхаш күле. Артабан Рубрук Алакүл күле эргәһенән китә һәм Монголия аша бөйөк хандың һарайына бара, унда ул 26 декабрҙә килеп етә. Шунан һуң, бер аҙ тотҡарланғас, Рубрук бөтә һарай менән бергә баш ҡала Ҡараҡоромға күсә.\nҠараҡором[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБыл ҡала, Рубрук һүҙҙәре буйынса, һәр дүрт яғында ҡапҡалы, тупраҡ диуарҙар менән уратылған. Бөйөк хан Мүнкәнең һарайы, ике мосолман мәсете һәм бер сиркәү ғибәҙәтханаһы ҡаланың төп биналарын тәшкил итә. Бөйөк хан был ваҡытта баш ҡалала булмай, шуға күрә Рубрук үҙенең юлдаштары менән бергә илдең төньяҡ өлөшөндә булған уның резиденцияһына барарға тейеш. Икенсе көндә хан һарайына уларҙы таныштырыу тантанаһы үтә.\nГийомдың данлыҡлы Көмөш ағасының заманса реконструкцияһы\nФранциск монахтары ҡағиҙәләре буйынса, улар ялан аяҡ бара, өҫтәүенә, үҙенең аяҡ бармаҡтарын өшөтә, сөнки ныҡ һыуыҡ була. Татарҙар монахтарҙы Мүнкәгә индергән саҡта, улар үҙҙәренең алдында диванда ятҡан кәкес танаулы урта буйлы кешене күрә; ул тюлень тиреһе кеүек ялтыр тире кейемдә була. Мүнкәнең тирә-яғында ҡолғаларҙа ыласындар һәм башҡа ҡоштар ултыра. Француз короле илселәренә төрлө эсемлектәр тәҡдим ителә: арак, ҡымыҙ һәм бал. Әммә илселәр эсеүҙән тыйыла; ә хан үҙе тиҙҙән иҫереп китә, һәм ҡабул итеү туҡтарға тейеш була. Рубрук Мүнкә - хандың һарайында бер нисә аҙна үткәрә, унда ул күп немец һәм француз әсирҙәрен осрата, уларҙы ҡоралдар һәм өй кәрәк-яраҡтары эшләргә мәжбүр итәләр.\nБөйөк ханда бер нисә аудиенциянан һуң Рубрук Ҡараҡоромға ҡайтырға һәм унда ҡышты үткәреүгә рөхсәт ала. Ҡараҡоромда булған сағында Рубрук ҡытайлылар тураһында, уларҙың ғөрөф-ҡәҙәттәре, йолалары, яҙыуҙары тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр йыя. Монгол баш ҡалаһы, бөйөк хандың һарайынан тыш, уға тәьҫир итмәй. Монахты башҡа нәмә таң ҡалдыра — мәжүси һәм будда ғибәҙәтханаларынан тыш, ике мәсеттең һәм бер христиан (несториан) сиркәүенең булыуы — урта быуат католиктары өсөн аңлашылмаған монголдарҙың дин иреген таныу дәлиле. Мүнкә илсегә Франция короленә хат тапшыра. Был хатта ул үҙен донъя хакимы тип атай һәм, әгәр уның менән тыныс йәшәргә теләһәләр, француздарҙан тоғролоҡҡа ант талап итә.\nРубруктың юлдашы, монах-италиялы Кремонанан Бартоломео, урындағы христиандар сиркәүе ҡарамағында ҡала. Рубрук 1254 йылдың 6 июнендә монгол баш ҡалаһын ҡалдыра һәм шул уҡ юл менән кирегә китә, Волга тамағына яҡын урынлашҡан Әстрәхән ҡалаһына етеп, был юлы көньяҡҡа юнәлә һәм Дербент, Нахичевань , Эрзерум һәм Кесе Азия аша Урта диңгеҙ буйы ярындағы Акка портына етә.\n1255 йылдың 16 июнендә Рубрук Кипрҙағы Фамагустаға килә, ә август айында үҙенең монастырына ҡайта.\n«Көнсығыш илдәренә сәйәхәт»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠараҡоромдағы миссияһы мөһим географик мәғлүмәттәр килтерә. Каспий диңгеҙе тураһында Рубрук былай тип яҙа:\nЛонжомо шәхсән уның ике яғын да, көньяҡ һәм көнсығыш яғын ситләтеп үтә, ә мин һәм башҡалар уның нәҡ төньяҡ [һәм] ... көнбайыш яғын.\nРубрук хикәйәһендә үҙе күргән илдәрҙән тыш шулай уҡ үҙе күргәндән тыш башҡа халыҡтарҙың барлығы тураһында буталсыҡ күрһәтмәләр бар. Хан һарайынан ситтә йәшәгән кешеләрҙе һүрәтләп, Рубрук , «артабан бөйөк Катайя (Ҡытай) урынлашҡан, уның кешеләре, мин уйлайым, борон сера (seres) тип аталған, сөнки латин теле буйынса serici тип аталған» иң яҡшы ебәк туҡыма уларҙан килә. Рубрук беренселәрҙән булып Катайя (Ҡытай) һәм Серес бер бөтөндөң ике өлөшө була, тигән фекер әйтә.\nРубрук европа әҙәбиәтендә беренсе булып Үҙәк Азияның төп һыҙаттарының береһен күрһәтә — Үҙәк-азия ҡалҡыулығының булыуын. Был һығымтаны юлында осраған азия йылғаларының ағымы юнәлешен күҙәтеүе йәһәтенән яһай. Тап ул европалыларҙан беренсе булып «Ом мани падме хум» мантраһын телгә ала».\nРубрук шулай уҡ, дөйөм һыҙаттарҙа, һорау алыу мәғлүмәттәре буйынса, Үҙәк һәм Көнсығыш Азияның ҡайһы бер илдәрен һүрәтләй. Катай (Төньяҡ Ҡытай) көнсығышта океанға сиктәш ята, тип яҙа. Ул манжур, корейҙар һәм Төньяҡ Азияның башҡа халыҡтары тураһында (ярлы, ҡайһы берҙә бик үк дөрөҫ булмаған) мәғлүмәттәр йыя.\nДондың түбәнге ағымынан эре тоҙ менән сауҙа итеү тураһында Рубрук ҡыҙыҡлы нескәлектәр хәбәр итә:\nБыл өлкәнең төньяғында бик күп ҙур күлдәр бар, ярҙарында тоҙло шишмәләр күп, һыу күлгә эләгеү менән, боҙ һымаҡ ҡаты тоҙ барлыҡҡа килә. ошо тоҙло тупраҡтарҙан Батый менән Сартаҡ ҙур килем ала, сөнки бөтә Тартариянан бында тоҙ артынан киләләр, һәм һәр бер тейәлгән арбанан ике киҫәк мамыҡ ҡағыҙ бирәләр... Диңгеҙ буйлап тоҙға шулай уҡ күп караптар килә, улар ҙа йөгө буйынса пошлина түләй.\nСәйәхәт һөҙөмтәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nДипломатик йәһәттән Рубруктың сәйәхәте француз короленә бер файҙа ла килтермәй, сөнки хеҙмәттәшлек нигеҙе сифатында бөйөк ханға формаль буйһоноу талап ителә. Хан Хулагу, Мүнкәнең ағаһы, көнбайыш христиан донъяһынан ирекле рәүештә Яҡын Көнсығышҡа походын етәкләй (хан Хулагуның тәре походы). Әммә был сәйәхәт Үҙәк Азия тураһында белемдәрҙе шаҡтай киңәйтә, улар тураһында Рубрук бик яҡшы мәғлүмәттәр ҡалдыра. Латин телендә төҙөлгән әҫәре тәүге тапҡыр 1589 йылда нәшер ителә. Рубруктың хеҙмәте замандаштары һәм вариҫтары тарафынан юғары баһалана. XIX быуат аҙағында күренекле немец географы О. Пешель уны «Урта быуаттың бөйөк географик шедевры» тип атай. Рубрук Ҡытай, ҡырғыҙҙар (хакастар), тувалылар һәм башҡа халыҡтар тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр ҡалдыра.\n↑ 1,0 1,1 1,2 Bibliothèque nationale de France Record #120170579 // BnF catalogue général — Paris: BnF.\n↑ 3,0 3,1 Конгресс китапханаһы — 1800.\n↑ Николай Заболоцкий. РУБРУК В МОНГОЛИИ\nItinerarium fratris Willielmi de Rubruquis de ordine fratrum Minorum, Galli, Anno gratia 1253. ad partes Orientales. // The principal navigations, voyages, traffiques, and discoveries of the English nation / collected by Richard Hakluyt, and edited by Edmund Goldsmid. — Edinburgh: E. & G. Goldsmid, 1885—1890. — Vol. VIII. (лат.) (инг.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Гильом_де_Рубрук&oldid=947691 ҡабул ителгән\n1220-сы йылдарҙа тыуғандар\n1210-сы йылдарҙа тыуғандар\n1290-сы йылдарҙа вафат булғандар\n1270-сы йылдарҙа вафат булғандар\n1270-се йылдарҙа вафат булғандар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:46 7 май 2020 үҙгәртелгән.


Тарихсыларға тиңләшеүсе булманы » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Конкурстар » Тарихсыларға тиңләшеүсе булманы\n16.04.2011 Тарихсыларға тиңләшеүсе булманы\nОшо көндәрҙә Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында «Йыл уҡытыусыһы – 2011» конкурсы еңеүселәрен тәбрикләү тантанаһы үтте. Унда БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина, БР мәғариф министры Әлфис Ғаязов, «Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе төбәк башҡарма комитеты етәксеһе Рөстәм Ишмөхәмәтов һәм башҡалар ҡатнашты.\n– «Йыл уҡытыусыһы» конкурсы республикабыҙҙа иң матур традицияларҙың һәм мәғариф системаһында иң әһәмиәтле социаль проекттарҙың береһенә әүерелде. Был конкурс заман менән бергә атлаусы, яңыса фекерләүсе һәләтле уҡытыусыларҙы асыҡларға ярҙам итә. Рәсәйҙә Уҡытыусы йылы тамамланыуға ҡарамаҫтан, педагогтарға иғтибар кәмемәй. Күптән түгел «Берҙәм Рәсәй» партияһының «Мәғариф» тип аталған яңы проектының ҡабул ителеүенә шаһит булдыҡ. Яңы проект уҡытыусының эш хаҡын 30 процентҡа күтәреүҙе күҙаллай, – тине БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина, конкурста ҡатнашыусы уҡытыусыларҙы сәләмләп.\nБыйылғы конкурста барлығы 123 уҡытыусы ҡатнашты. Улар араһында төрлө фән белгестәре бар. Конкурс сиктәрендә рус теле һәм әҙәбиәте, татар теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары ла иң яҡшы тел уҡытыусыһы исеменә һынау тотто. Конкурстың һәр төрө, ул асыҡ дәрес булһынмы, инновацион проектты яҡлау, оҫталыҡ дәресе йәиһә әңгәмә-бәхәс булһынмы – уҡытыусының профессиональ оҫталығын, методик белемен, ойоштороу һәм балалар менән эшләй белеү һәләтен асыҡлауға йүнәлтелгән. Әлбиттә, конкурс еңел түгел, йылдар буйы тупланған тәжрибә һәм үҙ өҫтөңдә туҡтауһыҙ эшләү генә һынауҙарҙы лайыҡлы үтергә ярҙам итә. Бәйге йомғаҡтарынан күренеүенсә, республикабыҙ уҡытыусылары үҙҙәренең һайлаған һөнәренә тап төшөрмәй. Бик күп конкурсанттың төрлө номинациялар буйынса еңеүсе тип билдәләнеүе шул хаҡта һөйләй. Финалға биш уҡытыусы сыҡты. Улар – Стәрлетамаҡ ҡалаһынан Галина Чекмарева, Кушнаренко районынан Эльза Ғәлләмова, ҡариҙел районынан Камил Солтанов, Нефтекама янындағы Әмзә ауылынан Анна Лебедева һәм Туймазы ҡалаһынан Евгений Ромадов. Әйткәндәй, финалсыларҙың дүртәүһе – тарих уҡытыусыһы. Бына бит беҙҙә тарихсылар ниндәй көслө!\n«Йыл уҡытыусыһы» тигән маҡтаулы исемгә Туймазы ҡалаһының 1-се гимназияһы уҡытыусыһы Евгений Ромадов лайыҡ булды.\n– Кем үҙенең коллегалары, дуҫтары, уҡыусылар уратыуында был сәхнә түрендә баҫып торған, беҙҙе уларҙан да яҡшыраҡ аңлаусы кеше юҡтыр. Күңелде һөнәрең өсөн ғорурлыҡ тойғоһо биләп ала һәм был һөнәрҙе юҡҡа ғына һайламауыңды яҡшы аңлайһың. Конкурс беҙгә тағы ла яҡшыраҡ булыу, тырышыбыраҡ эшләү өсөн көс бирә. Бер-беребеҙ менән аралашып, башҡаларҙың тәжрибәһен өйрәнеп, беҙ тағы ла камиллашабыҙ, конкурстан алған ялҡынды һуңынан уҡыусыларыбыҙға таратабыҙ, – тине ул үҙенең сығышында.\nЕвгений Ромадов тарихтан һәм йәмғиәтте өйрәнеү фәненән уҡыта, педагогик стажы 14 йыл. Үҙенең уҡытыусылыҡ эшмәкәрлегенең төп маҡсатын һәр яҡлап үҫешкән, мәҙәниле һәм юғары әхлаҡлы шәхес тәрбиәләүҙә күрә. Талапсан, ҡәтғи, әммә шул уҡ ваҡытта изге күңелле, һәр саҡ яңы идеялар менән яныусы уҡытыусыны уҡыусылар ҙа ярата, ата-әсәләр ҙә хөрмәт итә. Эҙләнеүсән, ижади ҡарашлы мөғәллим 2002 йылда «Педагогик инновациялар» Бөтә Рәсәй асыҡ конкурсында лауреат дипломына лайыҡ була.\nТелселәр араһында Өфө ҡалаһының 101-се урта дөйөм белем биреү мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Инна Бодрова һәм Дүртөйлө районының Семилетка урта дөйөм белем биреү мәктәбенең татар теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Заһиҙә Камалова үҙ эшенең оҫтаһы тип танылды.


Башҡортостанда «Йәшлек-шоу» Бөтә Рәсәй фестиваленең тәүге һайлап алыу туры уҙҙы // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n10:31, 29 сентября 2020 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда «Йәшлек-шоу — 2020» Бөтә Рәсәй йәштәр фестиваленең тәүге һайлап алыу туры уҙҙы. Ул Кушнаренко ауылында ойошторолдо.\nФестивалдең ойоштороу комитеты хәбәр итеүенсә, һайлап алыу йомғаҡтары буйынса беренсе урынды Клэнтони (Ильяс Батыргәрәев) яуланы. Ул 10 мең һумлыҡ сертификат менән бүләкләнде. Икенсе урында — Ләйсән Ғәлиева, өсөнсөлә — Филиә Әзетдинова. Уларға ете һәм биш мең һум тапшырылды.\nБыйыл һайлап алыу туры Башҡортостанда ғына түгел, Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә лә үткәрелә. Һәр һайлап алыу туры тамамланғандан һуң ҡатнашыусыларҙы һәм тамашасыларҙы башҡорт эстрадаһы йондоҙҙары ҡатнашлығында open-air концерты көтә. Проекттың продюсеры — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Рөстәм Ғиззәтуллин.\n17-18 ноябрҙә конкурстың беренсе этабының иң һәләтле ҡатнашыусылары гала-концертта танылған йырсылар менән бергә сығыш яһау хоҡуғы өсөн көрәшә. Концерт 20 ноябрҙә була, еңеүселәр ҙә шул ваҡытта иғлан ителә. Беренсе премия лауреаты — 300 мең, икенсеһе — 200 мең, өсөнсөһө 100 мең һум менән бүләкләнә.\nКиләһе һайлап алыу туры 2 октябрҙә республиканың төньяҡ-көнсығышында – Салауат, Ҡыйғы, Балаҡатай, Дыуан, Мәсетле райондары – Мәсәғүт ауылында була.\nТеги: фестиваль, йәштәр


Республиканың һалым инспекцияларында асыҡ ишектәр көнө уҙғарыла // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспубликаның һалым инспекцияларында асыҡ ишектәр көнө уҙғарыла\n12:56, 27 марта 2015 Иҡтисад\nӨФӨ, 2015 йыл, 27 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.\n27 һәм 28 мартта Башҡортостандың барлыҡ һалым инспекцияларында асыҡ ишектәр көнө үтә. Был хаҡта Федераль һалым хеҙмәтенең республика буйынса идаралығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.\nБыл көндәрҙә һалым түләүселәр теләһә ҡайһы инспекцияға килеп, консультация алыу хоҡуғына эйә. Белгестәр физик берәмектәр килеменә һалым буйынса декларацияны (НДФЛ) кемгә һәм ҡасан бирергә, Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең онлайн-сервистары менән нисек ҡулланырға кәрәклеге хаҡында һөйләйәсәк, граждандарҙың башҡа һорауҙарына ла яуап бирәсәк.\nБынан тыш, килеүселәр НДФЛ буйынса һалым декларацияһын урында уҡ тултырып тапшыра ала. Шулай уҡ «Физик берәмектәр өсөн һалым түләүсенең шәхси кабинеты» сервисына тоташырға мөмкин.\n24 һәм 25 апрелдә республиканың барлыҡ һалым инспекцияларында йәнә асыҡ ишектәр көнө үткәрелә.\nТеги: федераль һалым хеҙмәтенең республика буйынса идаралығы,һалым хеҙмәте,асыҡ ишектәр көнө


Шәхестәр » Страница 8 » Башҡортостан гәзите\nҮҙ йүнәлешен булдырған композитор\nШәхестәр // 25-04-2017, 03:45\nУл көй яҙған йырҙар радио, телевидение эфиры аша көн һайын моңсолдар күңеленә ашҡына. Уның йырҙары менән башҡорт эстрадаһы үҙенең яңы үрҙәренә артылды. Үҙе иҫән сағында уҡ башҡорт профессиональ йыр сәнғәтендә тотош бер йүнәлеш булдырған композитор, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Ғ. Сәләм исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Салауат Низаметдиновтың ижади ҡаҙанышы, фиҙакәр ҡаһарманлығы тураһында бик оҙаҡ һөйләргә була. Уның хаҡында киләсәктә лә замандаштары күреп белгән, йырҙарына ғашиҡтар үҙ фекерҙәрен әйтер, мәҡәләләр яҙыр, фәнни яҡтан өйрәнер.\nКом: 0 // Уҡынылар: 189 тапҡыр // Тотош уҡырға\nЙәшәгән мөхит ниндәй – һаулығың шундай\nШәхестәр // 21-04-2017, 03:52\nКом: 0 // Уҡынылар: 428 тапҡыр // Тотош уҡырға\nШәхестәр // 19-04-2017, 03:51\nШәхестәр // 18-04-2017, 03:55\nФевраль революцияһынан һуң күп тә үтмәй Башҡорт милли хәрәкәте идеялы һәм сәйәси ағым булараҡ туплана. Ул Рәсәйҙе федералләштереүҙе һәм уның составында автономиялы башҡорт республикаһын төҙөүҙе яҡлай. Милли хәрәкәттә тәүге көндәрҙән үк Мутиндар ғаиләһе вәкилдәре әүҙем ҡатнаша. 1917 йылдың майында Мәскәүҙә үткән I Бөтә Рәсәй мосолман съезынан һуң башҡорт делегаттары Ырымбурҙа йыйылып, ваҡытлы етәксе орган – Башҡорт өлкә бюроһын ойоштора. Уларҙың был аҙымын Ҡазан буржуазияһы етәкселегендәге “татар милләте” өсөн генә милли-мәҙәни автономия тураһындағы мәсьәләне күтәргән ҡайһы берәүҙәрҙең фекеренә ризаһыҙлыҡ белдереүе менән аңлатырға кәрәк. Башҡорттар, бүтән төрки халыҡтар кеүек үк, милли-территориаль автономия яҡлы була.\nКом: 0 // Уҡынылар: 349 тапҡыр // Тотош уҡырға\nМилләт йөрәгендәге яҙмалар\nШәхестәр // 14-04-2017, 03:51\nКом: 0 // Уҡынылар: 341 тапҡыр // Тотош уҡырға\nШәхестәр // 14-04-2017, 03:44\nКом: 0 // Уҡынылар: 299 тапҡыр // Тотош уҡырға\nМөғжизәләр тыуа ихласлыҡтан\nШәхестәр // 11-04-2017, 03:52\nБигерәк ихлас кеше ул Нәсих Хәлисов. Ижадта ла, көндәлек тормошта ла. Донъяны сикһеҙ яратыуынан, уны тағы ла матурыраҡ, камилыраҡ итеп күрергә ынтылыуынан, үҙен уратҡан бөтөн кешеләргә булған оло ихтирамынан киләлер был. Башҡалар иғтибар ҙа итмәгәнде күңеле менән тоя, һис уйламаған ерҙән мөғжизәләр таба, зиһендәрҙе уята белеүе менән һоҡландыра беҙҙе рәссам.\nКом: 0 // Уҡынылар: 385 тапҡыр // Тотош уҡырға\nШәхестәр // 7-04-2017, 03:50\nМиләүшә Мөтиғулла ҡыҙы Годбодь (Ҡолмөхәмәтова) Ишембай районының Ҡанаҡай ауылында донъяға килә. Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлағандан һуң Башҡортостан телевидениеһында, Бөрө һәм Благовещен район гәзиттәрендә, Сибай һәм Өфө мәктәптәрендә, республика баҫмаларында эшләй.\nӘле ул йәмәғәте Владимир Годбодь менән Чехияла йәшәй һәм ижад итә, Чех Республикаһының рус телле журналистар союзына ҡабул ителгән. Миләүшә Мөтиғулла ҡыҙы Башҡортостан баҫмалары менән ижади хеҙмәттәшлек итә. Ул “Башҡортостан”дың да даими авторы, ике тапҡыр (2005 һәм 2014 йылдарҙа) гәзитебеҙҙең лауреаты булды.\nБөгөн баҫмабыҙҙың әүҙем авторы Миләүшә ханым 60 йәше тулыу уңайынан беҙҙә ҡунаҡта – сит илдә йәшәү сәбәпле уның менән Интернет аша әңгәмә ҡорҙоҡ.\nКом: 0 // Уҡынылар: 429 тапҡыр // Тотош уҡырға\n“Беҙҙекен һөйләп бөтә торған түгел инде...”\nШәхестәр // 7-04-2017, 03:49\n– Иҫән генәме, улым, эшкә китеп бараҫыңмы? Иҫән-ҫау йөрө...\nАғинәйҙәр. Беҙҙең урам мин бәләкәйерәк саҡта тотошлай тиерлек уларҙан тора ине. Ул ваҡытта, һуғыштан һуң дүрт тиҫтәләп йыл үтһә лә, шауҡымы ныҡ һиҙелде: яңғыҙ әбейҙәрҙең һалам башлы бәләкәс кенә өйҙәре ап-аҡ төҫкә буялып, үҙенә күрә сихри матурлыҡ өҫтәй, хатта ауып барған ҡоймаға эске яҡлап һөйәтелгән терәүҙәр ҙә ҡәҙерле һымаҡ ине. Ә хужабикәләрҙең йыйырсыҡлы йөҙҙәренә саф күңелдәре төбөнән илаһи нур һибелә, ҡытыршы, һөйәлләнгән ҡулдары шул тиклем йомшаҡ! Ә өй эсе һуң, өй эсе-е: ишектән ингәс тә – оло һандыҡ (беҙ, малайҙар, өсөн ул серле мөғжизә сығанағы), һул яҡта – икмәк мейесе, алдында – кеҫауғас, әллә нисәмә төрлө таба, түрҙә – һике йәки ағас карауат, стенала кәкүкле сәғәт ваҡыт һанай, ошо ваҡыттың бер генә мәлен сағылдырған рамдағы кәртишкәләрҙән яҡындары ҡарай. Улар араһында мотлаҡ һалдат кейемлеләре лә бар. Ағас өҫтәл эргәһенә ултырғыстар теҙелешкән, ҡул менән әйләндерелгән “сипарат” ҡуйылған бәләкәй генә эскәмйә лә тора. Тағы ла – ҡомлап йыуылған, буяуһыҙ ҙа һап-һары иҙән! Сигелгән селтәрҙәр, пар күгәрсендәр төшкән мендәр япмалары... Илаһи, әйтеп кенә лә аңлата алмаҫлыҡ, яҙып һүҙҙәр етмәҫлек нурға мансылған, йылылыҡ бөрккән өй эстәре!\nАфғанда икәнен ата-әсәһе белмәгән\nШәхестәр // 7-04-2017, 03:36\nСовет ғәскәрҙәре составында Афғанстанда яу юлын үткән ҡаһармандарыбыҙҙың береһе – Фәрит Фәхретдинов. 1966 йылда Силәбе өлкәһе Арғаяш районының Ҡолой ауылында ғаиләлә икенсе бала булып тыуа ул. Атаһы Сабит Арғаяш районының комсомол комитеты рәйесе була, совет партия мәктәбен тамамлай. Ҡолой ауылына ҡайтҡас, ауыл халҡы уны гел ауыл, район Советына депутат итеп һайлай. Хаҡлы ялға ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе булып эшләп сыға.\nКом: 0 // Уҡынылар: 360 тапҡыр // Тотош уҡырға\nАртҡа 1 ... 4 5 6 7 8 9 10 11 12 ... 14 Алға Бит башына


Яҙмыш һәм уның серҙәре » «Йәшлек» гәзите\nГазета "Йәшлек" » Иман » Яҙмыш һәм уның серҙәре\n07.12.2018 Яҙмыш һәм уның серҙәре\nАллаһы Тәғәлә бар иткән һәр нәмәнең үҙ тәғәйенләнеше, маҡсаты бар. Тормошобоҙҙа булып үткән бөтә ваҡиға асылда яҙмыш һыҙаттары. Ай, Ҡояш, йондоҙҙар, үҫемлектәр, хайуандар һәм бихисап башҡа бөтә барлыҡ нәмә тәҡдир программаһы эсендә. Ағастан өҙөлөп төшкән япраҡ та шуның бер өлөшө.\nРаббыбыҙ үҙенең ҡөҙрәте менән ғаләм барлыҡҡа килгәндән алып уның һуңғы көнөнә ҡәҙәр, кеше танып белһен өсөн, сер һәм хикмәте менән сорнап, буласаҡ бөтә нәмәне раҫлаған. Был план һәм тәртип ҡадар йәки Алланың ихтыяры тип атала. Ошо хәҡиҡәт хаҡында Аллаһы Тәғәлә изге аятта: «Шик-шөбһәлә булмағыҙ, Беҙ һәр нәмәне үҙ тәҡдире менән (үҙ йөрәгендә) яралттыҡ», – тип әйткән («Ҡәмәр», 54/49).\nВаҡиға башланғансы, уның раҫланған башланғыс планы (ҡадар) ғәмәлдәр китабында – «Ләүхүл-мәхфүз»дә һаҡлана, уны тормошҡа ашырыу ваҡыты етһә, ҡада (тормошҡа ашыу ваҡыты) башлана.\nРаббыбыҙға булып үтәсәк бөтә ваҡиға мәғлүм. Йыһандағы һәр нәмәнең алдан билдәләнгән Илаһи күрһәтмә буйынса барлыҡҡа килеүенә беҙ ышанырға тейешбеҙ. Тәҡдиргә ышаныу алты иман бағанаһының береһе булһа ла, ысын мәғәнәһендә уны ҡабул итеү кешегә ауырыраҡ. Әйтергә кәрәк, диндә булмаған кеше лә ниндәйҙер бөйөк көстөң йоғонтоһон тоя, яҙмышына һүҙһеҙ буйһона. «Миңә шулай яҙған», – ти ул. Хатта бөтә нәмәне инҡар итеүсе лә тәҡдиргә бәйлелеген йәшерә алмай: «Уңыш миңә арты менән боролдо», «Мине әсе яҙмыш эҙәрлекләй», – тип һөйләп ҡуя.\nУйлана белгән, тирә-йүндәге ваҡиғаларҙың асылын аңлаған кешеләр шуға төшөнә: бөтә йыһан йәшәйеше сценарийы Илаһи ҡәләм менән яҙылған.\n«Алла бер кемгә лә көсө етмәҫлекте йөкмәтмәҫ» («Бәҡара», 2/286) тигән аяты менән Аллаһы Тәғәлә кешегә көсө еткән эште йә бурысты йөкмәтеүен белдерә. Әммә, биргән һәләттәренә ярашлы, ғәмәл ҡылыу-ҡылмауы хаҡында әхирәттә һәр кемдән һораласаҡ, тимәк, яҙмышҡа һылтанып, ғәмәлдәрҙән баш тартыу – иҫәрлек, наҙанлыҡ.\nКеше рухиәтенә тыйнаҡһыҙлыҡ һәм Раббыһынан ҡурҡыу кеүек сифаттарҙы һалған Аллаһы Тәғәлә, һайлау хоҡуғы биреп, уны һынарға теләй, йәғни ул ер тормошонда билдәле бер сиктәрҙә үҙ ихтыярына ҡуйыла. Бала ла бит ваҡ-төйәккә ата-әсәһе биргән аҡсаны яҡшыға ла, яманға ла тотона ала. Әҙәм һайлаған юл кешенең мәңгелек тормошона туранан-тура йоғонто яһай – уға йә бәхет, йә һәләкәт әҙерләй.\nХоҙай ихтыярынан тыш ғаләмдә бер эш тә ҡылынмай, хатта япраҡ та һелкенмәй. Һәр нәмә Уның ихтыяры менән эшләнә. Берәү: «Тәҡдирем шундай», – тип әйтә икән, был ғәмһеҙлеген генә аҡларға маташыу. Алла намаҙ уҡырға теләгәндәргә был мөмкинлекте бирә, намаҙ уҡырға теләмәгәндәргә лә бихисап сәбәп бирә. Тимәк, әгәр кеше яҙмышына һылтана икән, ул хәҡиҡәткә ҡаршы бара.\nЯҙмыштың билдәһеҙлеген танып, Алланың ихтыярына буйһоноу – иң яҡшыһы. Өмөттәреңде Аллаға бағлау, үҙеңде Уға тапшырыу – мәрхәмәт ишектәре. Тәҡдир, ана шул ишектәр аша үтеп, шатлыҡ һәм хозурлыҡ алып килә.\nҠәнәғәтлек үҙеңде Аллаға тапшырыу, мөмкин булған бәләләрҙән һаҡланмайынса, ялҡау һәм пассив рәүештә көтөү тигәнде аңлатмай. Именлекте тәьмин итеү, яманлыҡты еңеү өсөн бөтә сараны күргәс кенә өмөттәрҙе Аллаға бағлау кәрәк. Сәбәп итмәһәң, һөҙөмтәһе лә булмаясаҡ. Ғәмәл ҡылмайынса, өмөт бағлап ҡына ултырыу ҙа дөрөҫ түгел.\nТәҡдир сиктәренән ситкә сығыу мөмкин түгеллеге мәғлүм. Шуға күрә ҡол, тейешле саралар күреп, маҡсатына ынтылырға тейеш.\nЗирәк күҙ менән ҡарағандар белә: яҙмышыңды аҙағынаса асыҡлау мөмкин булмаған эш, һәм был бәлә түгел, киреһенсә, беҙгә ҡарата бөйөк мәрхәмәт. Әгәр бәндә үҙенә яҙмыштың нимә әҙерләгәнен алдан белһә, икенсе сиккә ташланыуы ихтимал. Әйтәйек, кеше төҙәлә алмаҫлыҡ сирҙән үләсәген белмәй. Әгәр ул быны белһә, һау сағында уҡ үлә башлар, иҫен юйыр, фалиж һуғыр, бер нәмә лә эшләй алмаҫ ине. Балаһы үҙенән алда үләсәген белгән әсә ҡайғы һәм һағыш эсендә ғүмер кисерәсәк. Һөҙөмтәлә тормош гармонияһын юҡҡа сығарасаҡ.\nҠапыл килеп баҫҡан һынауҙарҙы һәм яҙмыштың боролоштарын тәҡдиргә ышаныусылар ғына тыныс, күндәм үткәрә ала.\nБәхеткә илтеүсе ҡаҡшамаҫ ҡағиҙә – тормош имтихандарын аҡылың менән ҡабул итеү, йөрәгеңде гүзәл әхлаҡи сифаттар менән биҙәү, яҙмыштың көтөлмәгән боролоштарында ла ҡәнәғәт булыу. Ә бәхет – тормошто нисек бар шулай ҡабул итеү, ауыр мәлдәрҙә түҙемлек күрһәтеү, һәр нәмәнең яҡшы яғын күреү һәм Ғаләмдәр Раббыһы ихтыярына буйһоноу.\nХаҡ Тәғәлә Үҙенең мәрхәмәтен – ҡайғы рәүешендә, ә ҡайғыны мәрхәмәт рәүешендә биреүе ихтимал. Ҡайһы бер нәмәләрҙең йәшерен булыуы тормоштоң һынау урыны булыуы менән аңлатыла.\nАллаһы Тәғәлә был турала: «Шулай ҙа була: һеҙ берәй нәмәнән нәфрәтләнәһегеҙ, ә ул һеҙҙең өсөн файҙалы; ҡайһы саҡ һеҙ үҙегеҙгә зарарлы булғандарҙы ла яратаһығыҙ. Быларҙың барыһын да Алла белә, һеҙ белмәйһегеҙ» («Бәҡара», 2/216).\nМөьмин үҙе менән булғандарҙы ыңғай баһаларға, Илаһи тәҡдир менән ҡәнәғәтләнергә, уны мәңгелек бәхеткә ирешеү юлы тип ҡабул итергә һәм түҙемле, рәхмәтле, күндәм булырға тейеш.\nЭй Раббым! Беҙҙе Үҙеңә иң тоғро ҡолдарыңдан ит, Үҙең риза булырҙай ғәмәлдәр ҡылырға насип ит. Биргән тәҡдиреңә ҡәнәғәт булғандарҙан ҡыл беҙҙе!\nТөрөксәнән Дауыт Ҡадиров тәржемәһе.\n(«Һуңғы һулыш» китабынан).\n03.08.2018 - Иман Ҡатын-ҡыҙ мәсеткә йөрөргә тейешме?


Туған тел - ӘҘИПТӘР - Баязит Бикбай\nБаязит Бикбай (1909-1968)\nБаязит Ғаяз улы Бикбаев (Баязит Бикбай) Башҡортостандың хәҙерге Көйөргәҙе районына ҡараған Ҡалта ауылында уҡытыусы ғаиләһендә тыуған. Башланғыс мәктәпте тамамлағандан һуң бер йыл Ташлы ауылындағы техник мәктәптә уҡый. 1923 йылда Ырымбурҙың Башҡорт педагогия техникумына барып инә. 1928 йылда был уҡыу йортон тамамлап сыҡҡас, Өфөгә килә һәм гәзит-журнал редакцияларында эшләй, шиғырҙарын матбуғатта баҫтыра башлай.\nБаязит Бикбай үткән быуаттың 30-сы йылдарында “Башҡортостан” гәзитендә бүлек мөдире, “Октябрь” (хәҙерге “Ағиҙел”) журналында яуаплы сәркәтип, Башҡорт дәүләт академия драма театрында әҙәбиәт бүлеге мөдире вазифаларын башҡара.\nӘҙәбиәттә Бикбай үҙен башта шағир итеп таныта. 1932 йылда “Үтеп барған көндәр” тигән тәүге шиғырҙар китабы сыға. Башҡорт дәүләт театрында эшләгән осоронда драматургия менән мауығып китә. “Ҡарлуғас” тигән музыкаль драмаһы академия драма театры сәхнәһендә ҙур уңыш менән бара. Уның артынса Ғәлимов Сәләм менән бергә “Салауат” исемле драманы яҙа. Поэзия һәм драматургия өлкәһендәге ижади ҡаҙаныштары өсөн 1939 йылда башҡорт яҙыусыларынан беренсе булып ул “Почет Билдәһе” ордены менән бүләкләнә.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында фашизмға ҡаршы көрәш, хәрби батырлыҡ, патриотизм идеялары менән һуғарылған ижады сәскә ата. Публицистик мәҡәләләр, очерктар яҙа. “Утлы юлдар”, “Самолет алған Хәбирйән”, “Ватан саҡыра” кеүек китаптары, исемдәре үк әйтеп тороуынса, шул яулы йылдарҙың үткер поэтик тарихы булып яңғыраны.\nБаязит Бикбай әҙәбиәттең өс төрө — поэзия, проза, драматургия өлкәһендә лә берҙәй өлгөрлөк һәм һәләт менән уңышлы эшләне. Ул “Ер”, “Йәшә, тормош” кеүек поэмалары, тиҫтәләгән йырҙары, лирик һәм публицистик шиғырҙары, шиғри әкиәттәре менән башҡорт поэзияһының үҫешенә ҙур өлөш индерҙе. Милли драматургиябыҙҙың һәм театр сәнғәтенең күтәрелешенә оло хеҙмәт күрһәтте. Уның “Ҡарлуғас” драмаһы Башҡорт дәүләт драма театры һәм Стәрлетамаҡ, Сибай, Салауат театрҙары сәхнәһендә хәҙер ҙә ҡуйыла килә. Баязит Бикбай Салауат Юлаев тураһында йәнә либретто яҙып, уны музыкаға һалған композитор Заһир Исмәғилев менән бергә классик милли опера сәнғәтебеҙҙе тыуҙырыуға ярҙам итте. Шул уҡ арҙаҡлы композиторыбыҙ менән берлектә ижад иткән “Ҡоҙаса” музыкаль комедияһы, “Шәүрә” трагедияһы ла классик өлгөләр булып танылды.\nБаязит Бикбай — прозаикты “Ҡояшлы көн”, “Аҡсәскә”, “Тере шишмәләр” повестары, “Аҡселән ташҡанда” романы буйынса әҙәбиәт һөйөүселәр бик яҡшы белә.\nКүренекле яҙыусыбыҙҙың 1969—1972 йылдарҙа нәшер ителгән “Һайланма әҫәрҙәр” китаптарының биш томлығы (I том. “Шиғырҙар һәм поэмалар”; II том. “Аҡселән” романы; III том. “Повестар, хикәйәләр, очерктар”; IV том. “Пьесалар”; V том. “Хикәйәләр, мәҡәләләр, хаттар”) әҙәби мираҫының жанрҙар төрлөлөгө һәм байлығы хаҡында раҫлап тора.\nИжади уңыштары өсөн Баязит Бикбай ике тапҡыр орден менән бүләкләнгән, уға Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре исеме бирелгән, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына (1970 й.) лайыҡ булған.\nҠАРАШТАР БӨТӨНЛӨГӨ ҺӘМ ИЖАДИ ЭҘЛӘНЕҮҘӘР ТӨРЛӨЛӨГӨ Үлем хәбәре тереләрҙе һис ҡасан вайымһыҙ ҡалдырмай. Күренекле украин шағиры Максим Фадеевич Рыльскийҙың яҡты иҫтәлегенә арналған мәҡәләһендә Баязит Бикбай үлемде ҡаты тауыш менән сағыштыра. Артабан ул былай тип дауам итә: “Ләкин донъяла шундай кешеләр ҙә була — улар йәшәүҙәре, халыҡҡа (кешелеккә) күрһәткән хеҙмәттәре менән ул ҡот осҡос тауыштан өҫтөн булалар, үҙҙәре тере һүҙ — матурлыҡҡа саҡырыусы ауаз булып быуаттар аша яңғырайҙар”. Хәҙер был һүҙҙәрҙе Баязит Бикбайҙың үҙенә ҡарата әйтергә мөмкин: уның тарафынан яҙылған әҫәрҙәрҙең күбеһе — матурлыҡҡа саҡырыусы ауаз булып яңғырар тере һүҙ ул. Үҙенең ҡырҡ йылға яҡын ижади эшмәкәрлеге дәүерендә Б. Бикбай башҡорт әҙәбиәтенең төп үҫеш тенденцияларын сағылдырыусы, уның художество ҡаҙаныштарын байтаҡ дәрәжәлә билдәләүсе поэзия, проза, драматургия әҫәрҙәре, әҙәби-тәнҡит һәм публицистик мәҡәләләр ижад итте. Утыҙынсы йылдар баштарында әҙәбиәткә килгән Б. Бикбай үҙенең тәүге әҫәрҙәре менән үк, уҡыусы күңелен яулап алып, әҙәби йәмәғәтселектең иғтибарын тарта. Уның әҫәрҙәре айырым-айырым ярайһы уҡ өйрәнелгән; улар тураһында тәнҡит мәҡәләләре, рецензиялар, тикшеренеүҙәр матбуғатта әленән-әле сыға килгән. Бөгөнгө әҙәбиәт ғилеме һәм әҙәби тәнҡит алдында яңы етдиерәк бурыс кәүҙәләнә: яҙыусының бөтә ижадына — поэзияһы, прозаһы һәм драматургияһына — хас уртаҡ сифаттарҙы күҙаллау. Үҙ сиратында бының яҙыусының башҡорт әҙәбиәте үҫешендәге һәм замандаш ҡәләмдәштәре араһындағы урынын асығыраҡ итеп күҙ алдына килтерергә булышлыҡ итеүе лә шикһеҙ. Һайланма әҫәрҙәрҙең яңы сыҡҡан 5 томлығы, шулай уҡ яҙыусы тураһында һуңғы йылдарҙа донъя күргән мәҡәлә һәм иҫтәлектәр быға байтаҡ дәрәжәлә булышлыҡ итә кеүек. Тәҡдим ителгән ошо күҙәтеүҙәр алда торған оло эштең тәүге биттәре генә. * * * “Таланттың асылы” тигән китабында Әнүр Вахитов күренекле яҙыусы Баязит Бикбайҙың түбәндәге һүҙҙәрен килтерә: “Беҙгә, минең быуын яҙыусыларына, башҡорт совет әҙәбиәтенең яңы аяҡҡа баҫҡан сағында эшләй башлау бәхете тейҙе. Әҙәбиәт йәш, унан бигерәк уның жанрҙары йәш, хатта ҡайһы берҙәре яңы формалаша. Бына шул жанрҙарҙы артабан үҫтерергә һәм юҡтарын тыуҙырырға кәрәк ине. Беҙҙе ошо үҙебеҙҙең әҙәбиәтте һәм сәнғәтте тиҙерәк, йылдамыраҡ үҫтереп алып китеү бурысы әүрәтте, шуға ла беҙҙең ижадыбыҙ, уның уңышлы яҡтарын да, йомшаҡ яҡтарын да сағылдырып, ошо әҙәбиәт менән бергә үҫте. Шуға ла беҙҙең күбебеҙҙең ижадына төрлө жанрҙар хас. Әлбиттә, бер жанрҙа ғына эшләһәк, тәжрибәбеҙ ҙә күберәк, ҡәләмебеҙ ҙә шымараҡ, фекеребеҙ ҙә, бер йүнәлештә хәрәкәт иткәнлектән, ҡеүәтлерәк булыр ине. Ә был килеш, яңы башланған һәр эш өсөн хас булғанса, йомшаҡ яҡтар күҙгә бәрелеп тора...” Бында яҙыусының үҙ ижадына талапсан булыуы ап-асыҡ. Мәгәр шуныһы ла мөһим: Б. Бикбай үҙ ижадының күп жанрлы булыуын билдәләй һәм быны әҙәбиәттең үҫеш процесы менән нигеҙләй. Уның ижады, ысынлап та, жанрҙарға бай: поэзия, проза, драматургия, әҙәби тәнҡит һәм публицистика. Ошо жанрҙарҙың һәммәһендә ул туған әҙәбиәт үҫешенә хас иң күренекле һыҙаттарҙы, уның төп үҫеш тенденцияларын сағылдырыуға өлгәшә алды. Шиғыр һәм поэмалар, роман, повесть, хикәйә, очерктар, драмалар һәм опера либреттолары яҙыусының асыҡ, бөтөн художество концепцияһына буйһона; уның ижадына хас был идея-эстетик сифатты түбәндәгесәрәк билдәләргә мөмкин кеүек: ҡараштар бөтөнлөгө һәм эҙләнеүҙәр тынғыһыҙлығы. Яҙыусының төрлө жанрҙарҙағы әҫәрҙәрендә халыҡтың милли, социаль һәм рухи үҫеш этаптары сағылдырыла: “Ҡарлуғас”, “Салауат”, “Шәүрә”лә XVIII быуатта үҙ азатлығы өсөн көрәшкә уяныуы һәм сығыуы, “Ҡаһым түрә”лә — француздарға, “Бер ата балалары”нда немец-фашист баҫҡынсыларына ҡаршы көрәше. “Аҡҡош йыры”нда — граждандар һуғышы, “Аҡселән ташҡанда”, “Замандаштар”ҙа совет кешеләре аңында коллектив тормош идеяларының еңеүе, “Аҡсәскә”лә — илебеҙ тормошонда әхлаҡ кодексы нормаларының тантана итеүе һ. б. һ. б. Шул идеяларҙы художестволы итеп сағылдырыуҙа, уның индивидуаль йөҙө формалаша, ижад үҙенсәлеге, стиле барыһынан да элек бөтә жанрҙар өсөн дә уртаҡ типологик алымдарҙа кәүҙәләнә. * * * Баязит Бикбай әҙәбиәткә шиғыр яҙып килә. Бәлки нәҡ бына ошо хәл уның артабанғы бөтә ижадына хас бер мөһим сифатты билдәләгәндер: был — бәләкәй майҙанға мөмкин тиклем ҙурыраҡ йөкмәтке һыйҙырыу оҫталығы. Күптәргә билдәле “Ер” поэмаһы ошондай строфа менән башланып китә: Башҡортостан тәне ҡара янған Меңәрләгән ҡамсы әҙенән, Беҙҙең ҡанды әгәр бергә йыйһаң, Ҡыҙылайыр ине диңгеҙҙәр... Күренеүенсә, 4 юлдан торған строфала шағир тулы бер образ — батшалыҡ ҡамсыһы аҫтында тәне ҡара янған Башҡортостан һынын тыуҙырыуға өлгәшкән. Бында образ тыуҙырыуҙың төп алымы синекдоха, йәғни бөтөн бер тормош күренеше (царизмдың колониаль политикаһы) уның бер өлөшөн генә белдергән исем менән (меңәрләгән ҡамсы эҙенән) әйтеп бирелә. Ғ. Сәләм шулай уҡ был алымды яратып һәм йыш ҡулланыр булған (“Урман... Урмандарҙа бысаҡ йөрөй”). Әйтелгәндән шул яҡшы аңлашыла: ижадының башланғыс һәм формалашыу осоронда уҡ Б. Бикбай ижади оригиналлеккә ирешеү юлдарын эҙләй. Шул уҡ ваҡытта, шағирҙың эҙләнеүҙәре башҡорт совет поэзияһы үҫешенең мөһим тенденциялары йүнәлешендә барғанлығын күрмәү мөмкин түгел. Билдәле булыуынса, 30-сы йылдар әҙәбиәтендә монументаль поэзия көслө үҫеш ала: Ғ. Сәләмдең “Республика иртәһе” (1936), Р. Ниғмәтиҙең “Йәмле Ағиҙел буйҙары” (1939) кеүек поэма һәм шиғырҙарҙың төп геройы — халыҡ һәм Тыуған ил образы. “Йәмле Ағиҙел буйҙары” поэмаһы ошондай юлдар менән асыла: Урал! Үҙе боҙ диңгеҙҙең һыуын эсә, Ә ҡойроғо ҡойона Аралда. Быуаттарҙың баш өҫтөнән ҡарап, Мәғрур тора бында ҡаялар. Ә Ғ. Сәләм “Республика иртәһе”н былайыраҡ башлай: Паровоздар киҫеп сыҡҡан ерҙә Урал ҡаялары уртаһын, Ап-аҡ ташҡа баҫып Ҡарап торҙом Республикамдың мин иртәһен. Ап-асыҡ: Б. Бикбай, Р. Ниғмәти, Ғ. Сәләмдәр образ тыуҙырыуҙа оҡшаш алым ҡулланған. Был хәлде һәр яҙыусының оригиналлеккә ынтылыуы менән генә аңлатыу бер яҡлы булыр ине. Бындай монументаллектең нигеҙҙәре ҡайҙа? 30-сы йылдарҙа башҡорт халҡы, күп милләтле совет иленең башҡа халыҡтары кеүек үк, ғәжәйеп бер социаль, милли, рухи осош осорон кисерҙе. Үҙ сиратында был осоштоң бөйөклөгөн, яуланған еңеүҙәрҙең мәғәнәһен, “ситлектә ҡартайған ыласын ҡоштоң йәшәреүен, яңынан тыуыуын” (Ғ. Сәләм) Тыуған ил, халыҡ образдарын данлауҙан тыш биреү мөмкин түгел ине. Шул нигеҙҙә 30-сы йылдар әҙәбиәтендә монументаль поэзия, иң күренекле художество ҡаҙаныштарына өлгәшеп, йыш ҡына әҙәби үҫештең йөҙөн билдәләй. Шуның менән бергә, был дөйөм тенденция башҡорт шағирҙарын “игеҙәктәр”гә әйләндермәй; киреһенсә, ошондай яуаплы теманы үҙләштереү уларға, шул иҫәптән Б. Бикбайға ла, оҫталыҡ мәктәбен үҙләштерергә өйрәтте. Әҫәрҙе башлаусы тәүге строфаның тығыҙлығы, тәрән мәғәнәлелеге Б. Бикбайҙың иң беренсе ҙур күләмле әҫәре — “Урман артында” (1933) поэмаһында уҡ күренә. Ул түбәндәгесә башлана: Ҡояш батты тауҙар ашаһына, Һуңғы нурҙар аҡырын сиктеләр, Ҙур янғындың ҡуйы төтөнө кеүек, Төн йәйелә офоҡ ситенән. Бында, бер яҡтан, конкрет тәбиғәт күренеше тасуирлана. Ләкин шағир шундай һүҙ-буяуҙар ҡуллана — ирекһеҙҙән күңелгә шом төшә, көсөргәнешле көтөү тойғоһо биләп ала; артабанғы ваҡиғалар нәҡ ошо строфаның эске асылын киңәйтеү йүнәлешендә үҫә: комсомолец Йомағолдоң кулактар тарафынан үлтереп ташланыуы һүрәтләнә. Был ваҡиға шундай үткер саралар ҡулланып тасуирлана — уның драматизмы һәм трагизмы бөтә тәрәнлегендә асып бирелә. Шул арҡала яңылыҡ өсөн көрәштә ҡорбан булған ғүмерҙең фиҙаҡәрлеге поэтиклаштырыла, комсомолецтың үлеме тураһындағы әҫәр үлемһеҙлек симфонияһы булып яңғырай. “Урман артында” әҫәре Р. Ниғмәтиҙең “Баҫыу хөкөмө” (1933), Ғ. Сәләмдең “Начальник” (1934) поэмалары менән бергә башҡорт поэмаһының яңы тибын — үҙәккә бер генә герой һәм бер генә ваҡиға ҡуйылған, көсөргәнешле сюжетлы поэмаларҙы барлыҡҡа килтерҙе. Башҡорт поэзияһына фекер масштаблығы биреү йәһәтенән бындай әҫәрҙәрҙең күренекле роль уйнауы шикһеҙ. Б. Бикбайҙың әҫәрҙе асып ебәреүсе тәүге строфаны төҙөү оҫталығы тураһында уйлағанда, А. М. Горькийҙың ошондай һүҙҙәре иҫкә төшә: “Иң ҡыйыны — әҫәрҙең башы, иң тәүге фразаһы. Ул, музыкалағы шикелле, бөтә әҫәргә тон бирә, һәм уны, ғәҙәттә, ярайһы уҡ оҙаҡ эҙләйһең”. Әле ижадының башланғыс осоронда уҡ әҫәрҙе асып ебәреүсе тәүге һүҙ, тәүге строфа оҫталығын Б. Бикбай һуңынаныраҡ яҙылған ҙур күләмле драматургия һәм проза әҫәрҙәрендә әҙәби ҡоролоштоң киңерәк категорияларына күсерә. Был, барыһынан да элек, композиция төҙөүҙә күҙгә ташлана. Уның әҫәрҙәренең композицияһы ярайһы уҡ күп планлы, шул уҡ ваҡытта һәр осраҡта тиерлек тәрән гармонияға эйә. Драмалары, роман, повестарында геройҙарҙың яҙмышы халыҡ һәм ил яҙмышы фонында формалаша һәм хәл ителә. Шул уҡ ваҡытта халыҡ һәм шәхес яҙмышы параллель бирелмәй, улар бер-береһе менән тығыҙ үрелеп бара, әҫәрҙең композицияһы был үҙенсәлекте математик теүәллек менән кәүҙәләндерә. Был теүәллек әҫәрҙе башлаусы һәм тамамлаусы күренештәрҙең ойошторолошонда айырыуса асыҡ сағыла. Ошо йәһәттән “Аҡселән ташҡанда” романы фәһемле. Роман көҙгө ауылды тасуирлауҙан башлана: “Аҡселән йылғаһы аръяғында, тау битләүендә ваҡ өйҙәр теҙелеп ултыра. Ҡайынлы ауылы ул, хәҙер — колхоз, “Көрәш” колхозы. Был баҫыуҙа үреп ятҡан күтәремдәр, әле урылмаған ашлыҡтар шул колхоздыҡы була инде. Төш яҡынлашып бара, әммә колхозсылар эшкә сығырға ашыҡмайҙар әле, бары Шәрәфи Иртөбәков менән бер төркөм йәштәр генә ырҙынға китте. Башҡа колхозсылар, беренсе һуғылған игендән берәр бот бүлешеп алғас, ҡыш киләһен дә, ҡыр эштәрен бөтөрөргә кәрәк икәнлеген дә оноттолар, күрәһең. Ә колхоздың йөҙ гектарға яҡын ашлығы урылмаған әле”. Артабан уҡыусының күҙ алдынан колхозды ошо хәлгә ҡалдырған председатель Саҡай Солтанов, колхозсы Фәхри кеүек кешеләр үтә һәм... Тимер Янһаровтың ҡайтып килеүе тасуирлана: “Ә ошо ваҡыт оло юлдан йәйәүле бер кеше, тоҡсай артмаҡлап, талғын ғына атлап килә ине. Тимер Янһаров ул. Ҡайынлы егете”. Бында шуныһы мөһим: Тимер Янһаровтың ҡайтып килеүен һүрәтләү унан алда тасуирланған күренеш асылына тап килә — геройҙың ҡиәфәте үк уның эс бошмаҫ колхозсылар өсөн әсенеү, уйланыуын һыҙыҡ өҫтөнә ҡуя. Был хәл Тимер Янһаровтың оло юлдан “тоҡсай артмаҡлап” талғын ғына атлап килеүе аша аңлашыла. Дөйөм фон рухы менән герой рухының торошо ошо рәүешле тәбиғи бәйләнешкә инә. Уларҙың бер-береһенә мөнәсәбәтендә әҫәрҙең артабанғы конфликты барлыҡҡа килә, формалаша һәм үҫеш ала. Тимер Янһаров бер яҡтан “халыҡтың илке-һалҡы тормошон емереү, уға ойошҡан төҫ биреү, әүҙемлеген уятыу йүнәлешендә” (Ә. Вахитов), икенсе яҡтан инертлыҡтан файҙаланып, колхоздың ҡанын һурып ятыусы кулактарҙы халыҡ алдында фаш итеү һәм юҡ итеү юҫығында хәрәкәт итә. Ошо процеста халыҡ — “Көрәш” колхозы ағзалары ла, төп герой үҙе лә ҙур сынығыу юлы үтә. Был юлды социаль аңлылыҡҡа күтәрелеү юлы тип билдәләргә мөмкин һәм ошо хәҡиҡәт романдың һуңғы биттәрендә айырыуса күренекле итеп бирелә. “Ҡыҙарып ҡояш сығып килә ине. Аҡселән өҫтөндә лә таң. Монарланып күк томан күтәрелә. Тотош офоҡ, оҙон ҡыҙыл байраҡ тартҡан һымаҡ, алһыуланып, яҡтыра башланы. Ҡоштар уяндылар. Ҡапыл, иртәнге тынлыҡты ярып, трактор эшкә тотондо. Ҡайынлы ҡыҙҙары, күнәктәрен сылтырҙатып, һыу ала төштөләр. Көтөү сыҡты. Ауылда иртә уяналар хәҙер”. Ә бынан саҡ ҡына алдараҡ Тимер Янһаровтың ҙур һөйөнөсө — һөйгән ҡыҙы Нинанан хат алыуы, Нинаның әсәһе менән июнь баштарында бында ауылға ҡунаҡҡа киләсәген белеп егеттең ныҡ шатланыуы тасуир ителә. Шулай итеп, әҫәрҙең төҙөк композицион структураһы — композицион рамка хасил була. Әҫәрҙең башында ла, аҙағында ла халыҡ менән герой рухының тап килешен һүрәтләү аша ундағы ике пландың гармонияһына ирешелә. Шул уҡ ваҡытта романдың һуңында һүрәтләнгән дөйөм күтәренке рух уның башындағы һүлпәнлеккә, төшөнкөлөккә диаметраль ҡаршы тора; был хәл бөтә әҫәр барышында булып үткән ваҡиғаларҙың тәбиғи мәғәнәүи һығымтаһы рәүешендә ҡабул ителә. Б. Бикбайҙың композиция ҡороу оҫталығы уның драма әҫәрҙәрендә лә күренә: пьесаларҙың тәүге өлөшөндә үк конфликтлы ситуация тыуҙырыла. “Ҡарлуғас” драмаһының беренсе шаршауы еләк йыйып йөрөгән ҡыҙҙарҙың моңло йырҙары менән башлана: Ниндәй көндәрҙә кейәйем, Аҡлы күлдәктәрем бар? Аҡлы күлдәктәр кейергә Ниндәй шатлыҡтарым бар?.. Йыр ҡыҙҙар еләк йыйған аҡланды һәм шул тирә урмандарҙы һатып алырға килгән помещик Садовскийға ишетелә. Садовский. Аңлашыла. Улар, был урман миңә ҡалғас та шулай еләк йыйып, ағас портить итеп йөрөрҙәрме икән? Старшина (ҡыҙҙарҙы саҡырып алып). Етте һеҙҙең буҙлауығыҙ, ҡасығыҙ бынан! Был урман хәҙер — баяр Садовскийҙыҡы. Инде был ергә аяҡ баҫаһы булмағыҙ!.. Ошо рәүешле, бер йыр менән бер нисә репликала әҫәрҙең берҙәм хәрәкәт үҫтерелешен билдәләйәсәк конфликт төйәкләнә: был — халыҡ менән иҙеүселәр араһындағы ҡаршылыҡ. Ошо конфликт артабан, ғәжәп күп планлы ваҡиғаларҙы һәм ситуацияларҙы, төрлө характерлы образдарҙы үҙ эсенә алып, урғылып үҫә. Һүҙ барған өлгөлә Б. Бикбайҙың драматург булараҡ новаторлығы ла күренә. Әгәр 20-се йылдар драматургияһындағы байтаҡ әҫәрҙәрҙә йыр этнографик элемент рәүешендә генә йәшәһә, Б. Бикбай драмаһында йырға мөһим эстетик функция һалынған — ул драматик конфликттың тәбиғи барлыҡҡа килеүен тәьмин итеүҙә иң тәүге һәм хәл иткес һүрәтләү сараһы. “Шәүрә” драматик поэмаһында бөтә сюжет халыҡ араһында киң таралған “Шәүрә килен” исемле легендалы йырға нигеҙләнгән; драматург “фольклорҙың көнкүреш пландағы бер әҫәре мотивына тәрән социаль йөкмәтке һала алды, легендалы йырға киң масштаб һәм ҡеүәтле ҡанат бирҙе”. “Ҡоҙаса” музыкаль комедияһында ла этнографик пландағы тормош сюжетына яңы йөкмәтке һалына. Ошо урында, һүҙҙе ялғап, Б. Бикбай ижадында фольклорҙың тотҡан урыны хаҡында ҡайһы бер күҙәтеүҙәр яһарға мөмкин. Йыш ҡына Б. Бикбай ижадының халыҡсанлығын уның әҫәрҙәренә халыҡ ижады элементтарының — легендалы йыр сюжеттары, мәҡәл һәм әйтемдәрҙең, популяр халыҡ йырҙарының туранан-тура килеп инеүе менән бәйләйҙәр. Тик былар ғына яҙыусы ижадын бер ҡасан да халыҡсан итеүе мөмкин түгел. Б. Бикбай әҫәрҙәренең халыҡсанлығы, иң беренсе сиратта, уларҙың башҡорт халҡының рухи донъяһына һуғарылыу, халыҡ тормошондағы мөһим ваҡиғаларҙы социаль азатлыҡ өсөн көрәш тарихы итеп ҡарауында, һәм шуларҙы юғары сәнғәт дәрәжәһенә күтәреп тасуирлауҙа. Ҡарлуғас, Шатморат, Салауат, Ҡаһым түрә һ. б. — үҙҙәрендә халыҡтың әхлаҡи бөйөклөк сифаттарын туплаған көрәшселәр. Ләкин яҙыусының әҫәрҙәрендә ябай кешеләр образы ла аҙ түгел. Б. Бикбай уларҙың саф, таҙа хеҙмәткә нигеҙләнгән әхлаҡ сифаттарын поэтиклаштырыу аша халыҡ тормошон сағылдырырға ынтыла. “Тере шишмәләр” повесындағы Базлый бабай шундай образдарҙың береһе. Ҡайһылай кинәнеп һүрәтләй уны яҙыусы. “Миңә Базлый бабайҙың белмәгән һөнәре юҡтыр һымаҡ тойола. Халыҡ уны тимерселектән тыш, коновал тип тә йөрөй: айғыр, үгеҙ бесһенме, ҡорсаңғы йәки ыйыҡ аттарҙы дауалаһынмы, ҡыҫҡаһы, мал-тыуарҙа ниндәй сир булһа, уға ғына күрһәтәләр... Был “духтыр” ара-тирә кешеләргә лә ярҙамға килгеләй: ҡан алһынмы, һөлөк һалһынмы, сыҡҡан быуындарҙы ултыртһынмы шунда... Көҙ көнө ине. Хисаметдин ҡаты ауырып китә. Миңнекәй әбейҙең ҡото алына, улына ясин сығырға керешә. Ә ҡарт, бер ҙә иҫе китмәй, салғы бәкеһенең осо менән Хисаметдиндең тамаҡ төбөн телеп ебәрә. Шунда уҡ ауырыуҙың ауыҙынан ҡан ҡатыш эрен урғыла, ә “духтыр” шеште тыш яҡтан ипләп кенә баҫҡылай һаман. Ул арала булмай, Хисам күҙҙәрен асып, иркен тын алып ебәрә”, һөйләгәнгә яҙыусы былай тип өҫтәй: “Бер ҡасан кеше елкәһенә һалышмаған, алдау, урлау тигәнде белмәгән, бары үҙ көсөнә, үҙ һөнәренә таянып көн иткән ул”. Бындай эпизодтар “Аҡселән ташҡанда” романында ла, “Аҡсәскә” повесында ла бар, шулай ҙа улар “Тере шишмәләр” повесында айырыуса ишле. Бына шуларҙың береһе генә: “Атай бабайҙың олатаһы Ҡолоҡас егет сағында егерме биш йыл буйы һалдатта йөрөгән. Саксонияла хеҙмәт иткән. Егерме биш йыл буйынса рус телен дә, немец телен дә Ҡолоҡас бик яҡшы үҙләштергән. Зирәк, аҡыллы, ҡурҡып тормаҫ егеттең аҡрынлап-аҡрынлап чинын да күтәргәндәр. Ир уртаһы етеп, һаҡал-мыйыҡ үҫтереп илгә ҡайтып төшкән саҡта үҙ телен дә онота яҙған... Ҡолоҡас тәү башлап иген сәсергә керешә, ағас һуҡаны тимер һабанға алмаштыра. Ике һүҙҙең береһендә был: “Саксонияла шулай ҙа, Саксонияла былай... — тип ауыҙ һыуын ҡорота икән... ағайға тотҡандар ҙа “Саксон” ҡушаматы таҡҡандар...”. Аңлашылыуынса, яҙыусының бала сағын һүрәтләгән “Тере шишмәләр” әҫәренең төп сюжет үҫешенә был өҙөктөң туранан-тура мөнәсәбәте юҡ. Ләкин үҙенсәлекле яҙмышлы, “ғәләмәтлерәк кешеләр хаҡындағы берсә көләмәскә, берсә хикәйәткә тартым бындай эпизодтар әҫәрҙе халыҡ прозаһы стиленә яҡынайта, тормошто киңерәк планда сағылдырырға мөмкинселек бирә. Бындай кеше образдарын һүрәтләгәндә яҙыусы халыҡтың ҙур ижади көскә эйә булыуын, кешеләрҙәге уртаҡ яҡтарҙы юллау аша халыҡтар араһындағы дуҫлыҡ тойғоларына баҫым яһай. “Атайым тирә-яҡ ауылдарҙағы рустар, хохолдар, муҡшылар, татарҙар менән татыу йәшәне. Хатта Баҡҡас утары баптистары менән дә ниндәйҙер уртаҡ тел таба торғайны ул. Хәҙер ҙә ул ауылдарҙағы оло кешеләр ҡартты яҡшылыҡ менән иҫкә алалар. Атайыма милләт айырып ҡарау ят нәмә ине”, — тип билдәләй яҙыусы. Б. Бикбайҙың халыҡ ижады поэтикаһын яңы йөкмәтке менән байытыуҙағы новаторлығы уның поэзияһында айырыуса киң кәүҙәләнә. Башҡорт поэзияһы гәүһәре — “Ер” поэмаһы, мәҫәлән, баштан-аяҡ башҡорт халыҡ эпосы үҙенсәлектәре менән һуғарылған әҫәр. Бына поэмалағы көрәшкә саҡырыу ауаздары строфикаһы: Батшаға баш эймәгеҙ, атаҡай! Коллеж бауы кеймәгеҙ, әсәкәй! Баярға ер бирмәгеҙ, Атаҡай, Әсәкәй, Ау...: Уралдай ҡалҡығыҙ, Урмандай шаулағыҙ, Үҙ өсөн тормошто Үҙегеҙ даулағыҙ! Бында ҡобайыр үлсәме менән әҙәби стилдәге шиғри үлсәмле строфалар аралашып килеп, әҫәрҙең үҙенсәлекле ритмикаһын барлыҡҡа килтергән. Б. Бикбай ижадында фольклор традицияларының новаторҙарса үҫтерелеүен йәнә бик күп планда күрһәтеп бирергә мөмкин булыр ине. Шуларҙың айырыуса ҡыҙыҡлы күренгән береһенә генә туҡталайыҡ. Халыҡ ижады әҫәрҙәрендә “аҡ” һәм “ҡара” төшөнсәләре художестволы образ дәрәжәһенә күтәрелеп, күпселек осраҡтарҙа контраст алымы хеҙмәтен үтәгән. Б. Бикбай әҫәрҙәрендә лә “аҡ” һүҙе йыш осрай: “Аҡселән”, “Аҡсәскә”, Ағабей, Аҡмырҙа һ. б. Уларҙа “аҡ” һүҙе шатлыҡты, сафлыҡты белдереүсе образ рәүешендә йөрөй. Бер шиғырында Б. Бикбай былай яҙа: Яуҙа яраланмағыҙ, Күҙ йәше тамыҙмағыҙ, Яраларҙы бәйләргә, Күҙ йәш тамһа, һөртөргә Аҡ яулыҡ юлдаш булһын, Күңелегеҙ аҡҡа тулһын. Аҡ еп кеүек уралып, Уралға тартһын уйығыҙ, Аҡ еп кеүек ҡыҫҡа булһын Барып ҡайтыр юлығыҙ, Уралға тартһын уйығыҙ! “Салауат” драмаһынан килтерелгән был өҙөктә “аҡ” төшөнсәһе халыҡ, азатлыҡ өсөн көрәш төшөнсәһенә юлдаш итеп поэтиклаштырыла. Артабанғы ижад эволюцияһы барышында “аҡ” һүҙенең традицион мәғәнәһенә нәҡ ана шундай конкрет пландағы социаль йөкмәтке һалына. Бының иң һоҡланғыс үрнәге “Дуҫ ҡәберендә” элегияһындағы “аҡ” төҫ. Яраһынан үлгән һалдат-дуҫты күмдек, Үҙәк өҙгөс һалҡын ҡыш ине... Ләкин һыуыҡлыҡты бик аҙ һиҙҙек, Тик ҡайғынан йөрәк өшөнө... Тирә-яҡта — ҡарҙар, ҡарҙар, ҡарҙар... Иҙел дә аҡ толоп аҫтында. Күктә ағыла мамыҡ аҡ болоттар, Аҡ шәл ҡайындарҙың башында. Был киң аҡлыҡ хәтерләтте тағы Үлгән дуҫ йөҙөнөң аҡлығын. Аҡ бушлыҡта ҡара ҡәбер ҡалды, Ерҙә һәм йөрәктә тап булып... Б. Бикбай ижадындағы юмористик һәм сатирик алым да башҡорт халыҡ ижады поэтикаһы нигеҙендә формалаша. “Тере шишмәләр”ҙәге бер өҙөк ана шул хаҡта һөйләй: “...Хәмәтәйҙе “Хоҙай күргән малай” тип йөрөтә торғайнылар. Уның һөйләүенсә, “хоҙай”, күк атҡа атланып, биленә ҡылыс тағып, әллә ниндәй ялтырауыҡлы кейемдәр кейеп, ауыл һыртынан үтеп киткән. Башта ҡайһы берәүҙәр быға ышана төшкәндәр... Аҙаҡ барыһы ла асыҡлана. Ырымбурҙа атлы казактар полкында хеҙмәт итеүсе Хоҙайнаҙар Байгилдин ағай аҙналыҡ ялға ҡайтҡан икән. Хәмәтәй шуны күргән. “Тик “наҙар” ялғауын ҡушып әйтә белмәгәнгә күрә, “Хоҙай... күрҙем” генә тигән”. Автобиографик повеста был көләмәсте яҙыусы халыҡ телендә йөрөгәнсә биргәндер тип уйларға мөмкин. Бында көлкөнө көтөлмәгәнлек эффекты тыуҙыра. Нәҡ бына ошо алым — көтөлмәгәнлек — уның һуғыш осоронда яҙылған иң уңышлы сатирик әҫәрҙәренең береһе — “Фрицтың кресы” шиғырында төп әҙәби сара дәрәжәһенә күтәрелә. Европа илдәрен берәм-берәм буйһондорған креслы фриц Советтар иленә һуғышҡа ташланғанда, түшенә тағы берәй крест тағырмын, тигән өмөттә була. Уға крест, ысынлап та, тейә, ләкин... Алыҫ Украина ҡырҙарында Урман булып ултыра крестар, Ошо крестарҙың араһында Фрицҡа ла уҫаҡ крест бар. 1941 йылда яҙылған “Ҡоҙғон” шиғырында ҡоҙғон образы башҡорт әкиәттәрендәгесә һүрәтләнә. Түбән ҡалғандарҙы һанға ла һуҡмай осоусы ҡоҙғон йәш аусы тарафынан атып төшөрөлә. Ҡоҙғон образы һәм уның яҙмышы Гитлерға ишараланғанын тойоуы ҡыйын түгел. “Ҡоҙаса” музыкаль комедияһында, “Указлы мулла” хикәйәһендә комизм тыуҙырыуҙа шулай уҡ көтөлмәгәнлек эффекты хәл иткес әһәмиәткә эйә. Шулай итеп, яҙыусының ижад йөҙөн формалаштырыуҙа фольклор традицияларының мөһим әһәмиәткә эйә булыуын күреү ҡыйын түгел. Ижадының айырым осорҙарында был яҡынлыҡ һәм бәйләнеш айырыуса көслө була. Уның Бөйөк Ватан һуғышы осоро поэзияһы, мәҫәлән, халыҡ йырҙарына ныҡ яҡын тора. Был осорҙа ул һуғышсылар араһында киң таралған йырҙар менән ҡыҙыҡһына һәм уларҙан “Ватан һуғышы йырҙары” тигән ыҡсым йыйынтыҡ төҙөй. Был йыйынтыҡ Б. Бикбайҙың баш һүҙе менән 1944 йылда баҫылып сыға. Унда халыҡтың яратҡан йырҙарында уның рухы — Тыуған илгә һөйөүе, дошманға нәфрәте сағылыуы хаҡында әйтелә. Халыҡ ижады — халыҡ рухы көҙгөһө — шул сифаты менән халыҡ ижады Б. Бикбайға бөтмәҫ-төкәнмәҫ хазина. Халыҡ ижадына яҡынлыҡ уға замандың алдынғы идеяларын, халыҡ рухының төпкөл ағымын халыҡҡа аңлайышлы формаларҙа тасуирлау, ысын мәғәнәһендә халыҡсан әҫәрҙәр тыуҙырыу мөмкинлеген бирә. А. С. Пушкиндың былай тип әйткәне булыр: бөтә һүҙҙәр ҙә һүҙлектә йәшәй, әммә һәр яҙыусының үҙ һүҙлеге була. Б. Бикбай әҫәрҙәренең дә ғәжәп үҙенсәлекле һәм бай һүҙлеге бар. Һүҙ менән эш итеүҙә ул юғары художестволылыҡҡа күтәрелә алған яҙыусыларҙың береһе. Уның әҫәрҙәренең теленә хас иң төп сифат — һүҙҙең мәғәнә тығыҙлығы һәм картиналылығы. Һәр ижек, һәр юл, һәр строфа һәм һөйләм, һәр бүлектә тос фекер ята. Күп кенә геройҙарҙың портрет-характеристикаһын яҙыусы, ғәҙәттә, бер йәки ике һөйләмдә биреүгә өлгәшә. Бына ошондай бер өлгө: “Оҙаҡ юл килеп, үрәсәләре саңға ҡапланып бөткән арбала инде ослайып торған һирәк һаҡалына сал йүгерә башлаған урта йәштәрҙәге кеше — ылау хужаһы Игелек Нураев та, сандыр буйлы, йәше етеүгә ҡарамаҫтан, әле һаҡал-мыйыҡ сыҡмаған шәкерт — Өфөләге “Ғәлиә” мәҙрәсәһенән ҡыуылған Морат Туғанов та ултыра ине”. “Указлы мулла” исемле киң билдәле хикәйәлә төп образ — Әлмисаҡ Туҡмаҡлының төҫ-башын, буй-һынын һүрәтләү уның социаль характеристикаһы менән бергә үрелеп бара: “Был әҙәм төплө мөһабәт кәүҙәле лә, көрәктәй һаҡаллы ла түгел ине. Ул урттары эскә батҡан, ас яңаҡлы, киң маңлайлы, бер үк ваҡыт хәйләкәр ҙә, изге лә булып янған ҙур күҙле, алтмыштар өҫтөнә баҫҡан бер кеше булып сыҡты. Төймәләй генә танауы аҫтында, бесәй ҡойроғо һымаҡ, нәҙек кенә мыйыҡ һыҙылған. Алаптай ауыҙын, өс бөртөк кенә ҡалған алғы һары тештәрен ҡаплау хеҙмәтен дә үтәмәгән был мыйыҡ уның йөҙөнә лә мөләйемлек өҫтәмәй, шикелле. Ә нәҙек, оҙон аяҡтары донъя ҡыҙырыр өсөн яһап ҡуйылғандармы ни. Ҡулдары ла ҡаҡса, етеҙ, хәрәкәтсән”. Һүҙҙең предметлылығы уның поэзия әҫәрҙәренә лә хас. Бына “Һалдат ҡайтҡанда” шиғыры: Өйгә ҡайтып килә һалдат, Иңдә шинеле, Әйтерһең дә, күрә тәү ҡат Ул Тыуған илде: Бөтә нәмәгә йотлоғоп, Туймаҫтай ҡарай. Бойҙай башаҡтарын ыуып, Бөртөгөн һанай... Самалап үтә күбәне — Нисәһе бер йөк? Уйлай: сабыр ер күп әле Ураҡтан элек... Шағирҙың донъяны күҙәтеүе һәм күргәндәренән шиғыр кәрәҙен ҡоя белеүе, образлы поэтикаһының “ауылса” булыуы асыҡ. Ошондай предметлылыҡ “Ҡоҙғон”, “Фрицтың кресы”, “Тамға”, “Ҡулъяулыҡ”, “Юшатыр буйында” шиғырҙарында айырыуса күҙгә бәрелеп тора. Ә драматургик әҫәрҙәрендә, роман, повесть, хикәйә һәм очерктарында предметлылыҡ йыш ҡына документаллек менән барып тоташа. Геройҙар, тәбиғәт донъяһы, хәл-ваҡиғалар һәм тормош деталдәре йыш ҡына Юшатыр буйы, яҙыусының тыуған Ҡалтаһы, ялан яҡтары менән бәйле. Шул уҡ ваҡытта тормош деталдәренең ишлелеге, предметлылыҡ, документаллек Б. Бикбай әҫәрҙәрен натурализмға юлыҡтырмай; тормошто һүрәтләү үтә ерләштерелеп ебәрелмәй. Киреһенсә, уның бөтә ижады, айырыуса поэзияһы — көсөргәнешле һәм юғары хистәр донъяһы. “Тауҙар йыры” тигән шиғырында былай тиелә: Тауҙарҙа йөрөйөм. Бейектә Тын алыу еңелерәк. Тау саҡлы уйҙар тыуалар, Ашҡынып тибә йөрәк. Б. Бикбайҙың тиҫтерҙәш ҡәләмдәше Ғәйнан Әмири былай тип яҙа: “Шағирҙың йөрәге әрнеп янды, туҡтауһыҙ, тыныу белмәй янды. Ул гелән ярһып, яҡындары, халҡы, тыуған ер, иле, бөтә донъя ҡайғылары өсөн, уларҙың ҡайғы-һағыштарын үҙ йөрәге аша үткәреп йәшәне...” Донъяны, йәшәүҙе, хеҙмәтте кәрәгенән артыҡ һөйгән шағир самаса йәшәүҙе үҙенә ят принцип итеп ҡарай: Самаса ғына йәшәһәм, Самаса ғына яҙһам, Минең өсөн булыр ине Тормош самаһыҙ арзан. Самаһыҙ һөйәм донъяны. Халҡым — самаһыҙ яҡын, Ҡабатланмаҫ ғүмерем дә Үҙе — самаһыҙ алтын. Самаса булмамын хатта Йөрәк аҡтыҡ типкәндә... Ҡалыр самаһыҙ күп һүҙем Хатта ерҙән киткәндә... “Оҡшамаҫҡа ине” тип исемләгән әҫәрҙә ошондай юлдар бар: Ташҡын һыуҙар тынып ҡала, мәле еткәс, Оҡшамаҫҡа ине тынған шул һыуҙарға, Янһын ине йөрәктәрҙә ялҡын бөтмәҫ, Һөйөүебеҙ тиңдәш булһын ине йырға... Хистәр һәм тойғолар ҡайнарлығы, юғарылығы уның шиғырҙарын шалтырауыҡлы, декларатив әҫәрҙәргә әйләндермәй, сөнки уларҙа — тормоштоң үҙе, шағирҙың халҡына һәм Тыуған иленә иң изге һөйөү тойғолары. Ә был тойғоно шалтырауыҡ һүҙҙәр менән әйтеп биреү мөмкин түгел. Ялтыр-йолтор, әммә буш һүҙҙәр менән эш итеүсе ҡәләмдәштәре менән бәхәскә ингәндәй, шағир былай тип белдерә: Бәхетле ҡош юҡтыр һандуғастан: Шағир телендә ул гел генә... Бер шигем бар: ҡошто данлаусылар Күрҙеме икән уны бер генә?.. Юҡтыр, юҡтыр... Бары сихри моңдар Билдәләйҙәр уларҙың хистәрен. Ә кем шағирҙарға ғүмер биргән, Моңло йырҙар көйләгән кистәрен?.. Ул бит — әсә! Барлыҡ үҙ ғүмерен, Тойғоларын бирә балаға. Шағир дуҫтар онотмаһын шуны, Ҡошто маҡтағанда таңдарҙа... Ә уның үҙ ҡулы аҫтынан сыҡҡан байтаҡ шиғырҙар халыҡтың яратҡан йырҙарына әүерелә (“Башҡорт атлылары”, “Ҡулъяулыҡ”, “Телефонсы ҡыҙ”, “Салауат” һәм “Әминә” ариялары, “Шәүрә”, “Ҡоҙаса”, “Замандаштар” операларынан ариялар, йырҙар һ. б. һ. б.). Халыҡ йырына яҡынлыҡ, ғөмүмән, уның күп шиғри әҫәрҙәренең төп эстетик сифаты. Шағир былай ти: Ниндәй гүзәл халыҡ йыры, Күпме көс, тәрәнлек бар... Беҙҙе бөтә ғүмер буйы Оҙатып килә улар. Йыр — тормош, бәхет емеше, Йыр — күңелдәр көҙгөһө, Мин теләйем, һәр бер кеше Булһын яҡты, йыр төҫлө. Бикбайҙың байтаҡ әҫәрҙәрендә 2 һәм 4 юлдар аҙағындағы рифмалашыусы һүҙҙәр өсәр ижектән тороусан. Миҫал: Йә, дуҫтар, йырлайыҡ шат йырҙар Бокалдар сыңлауы аҫтында, Иҙелдәй урғылһын саф моңдар Тыуған ил һәм бәхет хаҡында. (Табын йыры.) Бында ритмик быуындар өсәр ижектән тора һәм баҫым өсөнсө ижеккә төшә (3-сө, 6-сы, 9-сы һ. б.) Был — анапест менән яҙылған шиғыр. Ул әҫәргә талғын, ләкин хәрәкәтсел ритм бирә. Шул нигеҙҙә еңеүселәргә арналған шиғырҙың тантаналы йөкмәткеһе хасил була. Билдәле булыуынса, башҡорт халҡының ауыҙ-тел әҫәрҙәрендә һәм йырҙарҙа рифмалашыусы ритмик быуындар өсәр ижектән тороусан. Ай, Уралым, Уралым, Күгәреп ятҡан Уралым! Нурға сумған түбәһе Күккә ашҡан Уралым! Һине маҡтай йырҙарым, Һине данлай йырҙарым. (С. Юлаев. Уралым.) Бында беренсе ҡобайыр рәүеше — ритмик берәмектәрҙең беренсе өлөшө 4-әр ижектән, икенсе өлөштөң рифмалашыусы һүҙҙәре 3-әр ижектән килгән. Баязит Бикбай шиғырҙарының халыҡ йырына тартымлығында, тимәк, рифмалашыуҙың тәрән эске законлығы ята. Ошонан сығып, шағир үҙ әҫәрҙәренең шиғри эшләнешен, синтаксик ҡоролошто аңлы рәүештә билдәле бер маҡсатҡа буйһондорған, тип уйларға нигеҙ бар. Был маҡсат — халыҡ ижадының һулымаҫ өлгөләре юҫығында юғарыраҡ ижади кимәлгә күтәрелеү. Аңлашылыуынса, Б. Бикбай — тел оҫтаһы, башҡорт әҙәби телен юғары профессиональ кимәлгә күтәреүҙә ҙур өлөш индергән яҙыусыларҙың береһе. Уның тел оҫталығы, нигеҙҙә, һүҙҙең күп мәғәнәлелеге (лексик саралар), һүҙҙең һөйләмдәге урынына (стилистик саралар) һәм һүҙҙең яңғырашына (фонетик саралар) бәйле саралар менән эш итеүендә. Шул нигеҙҙә Б. Бикбай исеме менән әҙәбиәткә яңы һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр һәм рифмалашыуҙың яңы формалары килеп инә. Тәүгеләренә “мөрхәтһенмәне” (хуп күрмәне), “тәҙрә күҙкәһе”(тәҙрәләге иң өҫкө өлгө), “тумалтҡан” (һөйләп маташҡан, ниәтләнеп маташҡан), “кемтерҙәп” (бик үк шәп булмаһа ла үҙ алдынараҡ йәшәп ятыу), “эске-ҡыялҡы” (эсеп-боларып), “гөмбөрҙәтеп” (ауыҙ эсенән генә һөйләү), “тоҡайҙы” (ҡапыл китеп барҙы) һ. б. килтереп булыр ине. Б. Бикбай әҫәрҙәрендә генә осрай торған ғәжәп уңышлы стилистик саралар ҙа аҙ түгел: “ат аяғы менән ашай”, “тәрән һыуҙың да төбө була, уйҙың төбө юҡ”, “ҡаҙ теше һымаҡ, ваҡ тигеҙ хәрефтәр”, “сарбайлап ҡысҡырып”, “балтамды ҡыя-мыя сабып йөрөгәнмен”, “Ҡансура ҡан һура, мал ҡыуа” һ. б. Ә һүҙҙәрҙең яңғырашына килгәндә, ул бик күп төрлө уңышлы эксперименттар эшләне: уларҙың төп маҡсаты — баҫымдың мәғәнәүи ролен арттырыуға өлгәшеү. Эш шунда: башҡорт шиғыры күпселек осраҡта силлабикаға ҡарай, йәғни ижектәр һаны бер төрлө булып, юлдарҙағы баҫымдар төрлө урында һәм төрлө һанда килергә мөмкин (К. Әхмәтйәнов). Тоник шиғыр төҙөлөшөндә, киреһенсә, юлдарҙағы баҫымдар һан яғынан үҙ-ара тигеҙ була, ә ижектәр һаны бөтөнләй иғтибарға алынмай. Икенсе төрлө әйткәндә, тоник шиғырҙа ритм баҫымлы ижектәр иҫәбенең тигеҙ килеүе менән тәьмин ителә, ә баҫымһыҙ ижектәр һаны иһә бөтөнләйгә иҫәпкә алынмай. Р. Ниғмәти, Ғ. Сәләм, Б. Бикбай силлабик һәм тоник шиғыр үҙенсәлектәрен берләштергән яңы тип шиғыр формаһын күпләп ҡулланды. Был уларға әҙәби форманың камиллығына ирешеүгә лә, тормош күренештәрен киңерәк һүрәтләргә лә мөмкинлек бирҙе. Б. Бикбай ижадындағы ошо үҙенсәлек “Пограничник һәм уның әсәһе”, “Фин һалдаты йыры” кеүек әҫәрҙәрҙә айырыуса тулы кәүҙәләнә: Бер штабтан әсә хат алды, Алыҫ Көнсығыштан: Уның яратҡан ҙур улы Батыр һуғышҡан... Дошман сикте үтә алмаған, Барыһы ҡырылған, Батыр егет шунда ғына Яраһын тойған... Бында шиғыр ритмикаһын барлыҡҡа килтереүҙә юлдарҙағы ижектәр һаны түгел (9 — 8, 6 — 5), ә интонация — баҫымлы ижектәр һанының тигеҙ килеүе хәл иткес сара булып тора. Ҡәләмдәш дуҫтарына арналған шиғырҙарында Б. Бикбай уларҙың ижади йөҙөн — стилен тыуҙырырға тырыша. Ғ. Сәләмгә арналған шиғырында шағирҙың ана шул поэтик алымы сағыла. ...Шағир Сәләм үлде... Аһ! Был һүҙҙе Проводалар нисек үткәргән? Ниңә улар шартлап өҙөлмәгән? Ниңә ҡарышмаған үткәрмәй? Сәләм! Сәләм! Май айында ғына Оҙатып ҡалған инем бит әле... Ниңә шунда беребеҙ ҙә тоймаған Был — һуңғы хушлашыу икәнен? Интонацияларҙың йыш алмашыныуы, өндәш һүҙ һәм тоник ритмика, бер-береһенән йыраҡ тороусы һүҙҙәрҙең рифмалашыуы Ғ. Сәләмдең “Республика иртәһе” һәм айырыуса “Шоңҡар” поэмаһының поэтик рухын хәтерләтә. Үҙенең ижад кредоһына яҡын булған, яратҡан шағирҙарҙың әҫәрҙәрен тәржемә иткәндә лә Баязит Бикбай уларҙың стилен биреүгә өлгәшкән. Пушкиндан, Лермонтовтан, Есениндан, Гейненан булған тәржемәләре нәҡ ана шундай. 1950 йыл менән билдәләнгән “Сәскә” шиғырында былай тиелгән: Һәр шағирҙың була үҙ йыры, Тауышы була бары үҙенсә... Ер йөҙө күңелле булмаҫ ине, Гел бер төрлө генә гөл үҫһә. Гөлдәр аллы-гөллө сәскә ата, Мең-мең төрлө хуш еҫ һибәләр, Ә бит кеше барыһын да ярата, Сөнки улар — ерҙе биҙәйҙәр. Шағирҙар ҙа беҙҙә яҡын шулай, Йырҙары булһа ла төрлөсә: Тыуған илгә һөйөү, ҙур дан йырлай Уларҙың һәр береһе үҙенсә. Һоҡланғыс талант эйәһе Баязит Бикбай “Тыуған илгә һөйөү, ҙур дан йырлай” торған, әҙәбиәтебеҙҙе биҙәрҙәй ғәжәп үҙенсәлекле ҙур мираҫ — шиғырҙар, поэмалар, очерк, хикәйә, повесть, роман, пьесалар, опера либреттолары, иҫтәлектәр, әҙәби-тәнҡит һәм публицистик мәҡәләләр ҡалдырҙы. Сәнғәт яратыусыларға ул әҫәрҙәр мәңге тере шишмә, әҙәбиәт эшмәкәрҙәре өсөн оҫталыҡ мәктәбе, әҙәбиәт тарихсылары һәм әҙәбиәт белгестәренә әҙәбиәттең милли үҙенсәлектәрен, уның тарихын өйрәнеү өсөн бай сығанаҡ булып хеҙмәт итәсәк. (Тимерғәли Килмөхәмәтов)


Мобиль Казино Безлимитный Бонус, £20, £10, £Бушҡа 5 - Top Deals!Мобиль Плекс Казино\nРейтингы 8/10 – Мобиль Казино Безлимитный Бонус, Тыуған Ил Азатлығы К Богатству – Тәм-Том £5 Бушлай Бонус\nМобиль казино Күҙәтеү өсөн бонус mobilecasinoplex.com\nБыл айҙа’s Топ Таблица Реаль Аҡса Һаҡлап һеҙ алмыйм Тәҡдимдәр!\nОнлайн мобиль казино тәҡдим итәбеҙ бер нисә акция һәм бонустар өсөн уйынсыһын; яңы һәм әле генә теркәлгән. Был йыш ҡатнаша формаһын аҡса һәм аҡса депозит, шулай ҙа шулай уҡ үҙ эсенә ала эсенә кэш-беков, бәйәһе слеш, юҡҡа вращения, Re-ебәреү (күрәһең был уйын автоматтары) һәм башҡа бик мобиль казино безлимитный бонус мөмкинлеге булған бурыс бик күп һеҙгә приятно хистәр. Мобиль Плекс Казино закон проектын тәҡдим итеп, ҡыҫҡаса күҙәтеү бер нисә казино.\nКүп мобиль казино безлимитный бонус тәҡдим итә һаҡлап выигрыш накрылся! – комментарий һуң да дауам итә түбәнерәк Таблица бонусов\nEnjoy Online Slots and Casino Уйындар & Pay by Phone Slots Benefits! Һеҙгә Мобиль Казино Безлимитный Бонус – Хәҙер Зарегистрировалась\nШәп телефон, интернет казино Слот бонустар һәм телефон + Йыйып Долларға Тиклем 205 Бонус\nТиҙ өлгө мобиль казино бушлай бонус СМС 50 юҡҡа синов слот + £5, һеҙ получает шул кәмей монета казино; һеҙгә түләргә лә кәрәк нигеҙе өсөн £5, һеҙгә генә кәрәк ставка яһарға £10 алыу өсөн 50 юҡҡа вращения!\nКүберәк һәм яҡшыраҡ унда бонустар. Мобиль казино безлимитный өҫтәрәк ҡушыла бонус бер генә лә фактор араһында бөтә казино. Улар тәҡдим итәләр һеҙгә наложенный зарегистрировалась өсөн ҡулланыласаҡ, уйнар өсөн үҙҙәренең уйындары. Теләсә ҡайһы выигрыш атаһыҙ алырға. Алырға Slotjar Казино. Һеҙгә 100% бонус тиклем $/£200. Менән £5 бушлай безлимитный Welcome бонус, шулай уҡ, һәм 20% Һеҙҙең берһен (нисек һеҙ бер генә мөрәжәғәт итегеҙ) начальни депозит. Ошо һәм башҡа мобиль казино бушлай бонус СМС тәҡдимдәр яһалған Slotjar.com бонустар юҡ-бар нәмә ҡуптарған исемен менән казино 2015.\nБашҡа бонустар алырға, бөтә формалары. Slotmatic.com, улар кешене йә изге эштәр. Менән £Бушлай 10 һәм £500 " бонусы кредиттар казино, һеҙ уйнарға бер нисә төрлө уйындар эшләргә һәм килем реализм. Был бөтә донъя күләмендәге ҡайһы бер мобиль казино безлимитный бонус " казино бар атаҡлы уйындар, ҡайһылай Слот, Блэкажек һәм рулетка.\n" Topslotsite.com Казино тәҡдим ҡыҙыҡ бонустар. Һеҙ аласаҡһыҙ $/£20 өсөн һәр проведенного һәм берһен 100% бушлай бонус өсөн тиклем депозит £800. Классик слот, тере дилер характеристикаһы һәм видео-покер-был бик яҡшы! Ҡарағыҙ әле был уйындар өсөн файҙаланырға үҙенең өсөн бонус әле йәки өсөн Slotjar телефон уйындар казино менән £бушҡа 5 төймәгә түбәнерәк баҫығыҙ!\nОло £500 бонус, Слот еләк эйә Android, өсөн iPhone, айпад, һәм смартфон инеү. Урам зарегистрировалась һәм башҡа мобиль бушлай бонус СМС казино, улар һеҙгә тәҡдим итәләр 100% тәү тиклем депозит £/$/500 евро. Слеты өсөн итеүҙе, уларҙың сайтында; бар бары мөмкин тиклем күберәк бонусов кеүек ҡалғаны + түләргә телефон счетына легкость уйындар!\n" £5 + £500 буш приветственный бонус тәҡдим итәләр еләк Слот ҡайһы бер стимул уйнарға, улар менән. Ҡарағыҙ әле үҙ шәхси битендә күрһәтә реаль кешеләр, еңеүсе командалар ҙур түгел тиклем ҙур сумманы аҡса премиялар һәм слот, нисек Выздоровления эшлиләр, был казино иң яҡшы тәҡдимдәр, донъяла иң яҡшы мобиль казино өсөн бонус СМС.\nҺеҙ аласаҡһыҙ реаль күләмендә аҡса £5 + £100 депозит яңы бонус г. Спина мобиль безлимитный казино бонус, әгәр Һеҙ зарегистрировалась уйындары өсөн был сайттар туҙ һайлап алыу уйындары. Jackpot games like you’ll love – тикшерегеҙ бында мистер вращения – бында мажаралары/күңел асыу уйындары, менән бергә настольная боронғо уйын фавориттар кеүек, һәм рулетка Блэкажек булып һанала, күп кенә уйындарҙы, улар атаһыҙ сығымдар үҙ ирекле аҡса өйрәнеү по-крупном – һәм һаҡлап ҡалыу булһа, һеҙ алмыйм.\nSlotmatic.com, бик яҡшы техник-тематик мобиль уйындары порталының, ала £сифатында 10 безден арзан кеҫә бонус СМС казино. Һеҙ уйнарға үҙ выдающийся подборкой уйындары мгновенное, приға т загрузки. Enjoy their welcome offer be sure to check out the terms and conditions of such promotions so you can win large amounts of cash using their мобиль түләргә, бушлай телефон кредит казино безлимитный бонус.


Archives for Октябрь 27th, 2017 | Йәншишмә\nАрхив записей за 27 октября 2017\nӘле 2018 йылдың тәүге ярты йыллығына гәзит-журналдарға яҙылыу бара. Әйткәндәй, хаҡтар үҙгәрмәгән, 2017 йылдың икенсе ярты йыллығында нисек булһа, шулай ҡалған. Хөрмәтле атай-әсәйҙәр, уҡытыусылар, ҡәҙерле балалар! Яңы уҡыу йылы башланыу менән бергә мәктәптәрҙә туған телде өйрәнеү буйынса сетерекле һорауҙар килеп тыуҙы. Беҙ үҙебеҙҙең телебеҙҙе һаҡларға, яҡларға һәм белергә тейешбеҙ. Милли баҫмаларыбыҙ, шул иҫәптән «Йәншишмә»беҙ ҙә, …\nАкциябыҙ дауам итә. Был юлы гәзит сығарышырға баш ҡаланың Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика интернат-гимназияһы уҡыусылары килде. Алтынсынан Әҙилә Шаһыбалова, һигеҙенсенән Әлиә Йәнбирҙина, Илназ Ишбирҙин, Зилиә Исҡужина, Раушания Мусиналар башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гүзәл Зөлфәр ҡыҙы Хоҙайбирҙина менән «Йәншишмә»нең икенсе битен эшләп ҡараны. Редакцияға килеүсе балалар үҙҙәрендә лә «Ҡурай» гәзитен сығарыуҙа әүҙем ҡатнаша икән. Беҙҙә …\nҺаман да мәрәй юғалтабыҙ\nНаписал в 27 октября 2017, 10:38\n«Салауат Юлаев» үҙ боҙонда өс уйын үткәрҙе. Өсөһөндә лә еңербеҙ кеүек ине. Килеп сыҡманы шул… «Автомобилист»ты (Екатеринбург) – 5:3, «Лада»ны (Тольятти) 4:1 иҫәбенә оттоҡ. Ә бына Силәбенең «Трактор»ынан буллит буйынса еңелдек – 3:4. Әлеге лә баяғы командала тәртип юҡ. Силәбеләр юлаевсыларҙың штраф ваҡыты алып, аҙсылыҡта ҡалыуынан оҫта файҙаланды. Өс гол үткәрҙек. Кисә беҙҙең хоккейсылар «Металлург» …\nContinue reading ‘Һаман да мәрәй юғалтабыҙ’ »\nНаписал в 27 октября 2017, 10:36\nУра-а! Еңеү! Гөлфиә менән Регинаның шатлығы эсенә һыймай. Ҡыуаныстан йөҙҙәре балҡып яна. Күпме көткәйнеләр. Атай-әсәйҙәре лә уларға ышанып, призлы урын алһағыҙ, беҙҙең юбилейға ҙур бүләк тә булыр, тигәйне. Гөлфиә лә, еңһәм генә ярар ине, тип нисәмә тапҡыр эстән генә ҡабатлап йөрөнө. Ҡыҙҙар ныҡ итеп тырышты. Йәй көндәрен дә бушҡа үткәрмәнеләр. Ауыл клубында булһа ла теннис …\nContinue reading ‘Ҡыҙҙар ҡыуанысы’ »\nНаписал в 27 октября 2017, 10:33\nРеспублика көнөн йыл һайын матур итеп үткәрәбеҙ. Быйыл да беҙ, V «А» һәм V «Б» синыфы уҡыусылары, был байрамды шатланып көтөп алдыҡ.


20 Февраль 2020, 19:33\nКеше өлөшө Ат йығырлыҡ, донъяны дер һелкетерлек бынауындай ажар сағыңда бер яңғыҙың бынау буш йортта ҡыл да ҡыбырҙата алмай түшәмгә ҡарап ят инде, ә!!! Тик аҡса, сепрәк-сапраҡ тип ҡотороп шашҡан ҡатыны ташламаған, янында балалары ла булһа, былай уҡ донъяһы ҡараңғы төҫ алмаҫ, йәшәү мәғәнәһе юғалмаҫ та ине, бәлки аяҡҡа баҫырлыҡ көсө лә барлыҡҡа килер һәм тағы ла бик күптәрҙең башына , ҡулынан килмәгән шәп эштәрҙе ҡыйратыр ине лә бит. Йәш саҡта йәндәй күргән ике һеңлеһе лә шул тар күңелле бисә арҡаһында ситләшкән түгелме һуң!? Улары инде үҙ донъяларына бикләнеп, ағаларын бар тип тә белмәйҙәр хәҙер. Булмай, сығып китеп булмай. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә генә гөрләп торған хәсрәтһеҙ тормошо селпәрәмә килде лә ҡуйҙы Рәсимдең. Бер нәмәһеҙ һәм яңғыҙ ҡалды. Күҙ асып йомған арала бит әле...\nАт йығырлыҡ, донъяны дер һелкетерлек бынауындай ажар сағыңда бер яңғыҙың бынау буш йортта ҡыл да ҡыбырҙата алмай түшәмгә ҡарап ят инде, ә!!! Тик аҡса, сепрәк-сапраҡ тип ҡотороп шашҡан ҡатыны ташламаған, янында балалары ла булһа, былай уҡ донъяһы ҡараңғы төҫ алмаҫ, йәшәү мәғәнәһе юғалмаҫ та ине, бәлки аяҡҡа баҫырлыҡ көсө лә барлыҡҡа килер һәм тағы ла бик күптәрҙең башына , ҡулынан килмәгән шәп эштәрҙе ҡыйратыр ине лә бит. Йәш саҡта йәндәй күргән ике һеңлеһе лә шул тар күңелле бисә арҡаһында ситләшкән түгелме һуң!? Улары инде үҙ донъяларына бикләнеп, ағаларын бар тип тә белмәйҙәр хәҙер. Булмай, сығып китеп булмай. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә генә гөрләп торған хәсрәтһеҙ тормошо селпәрәмә килде лә ҡуйҙы Рәсимдең. Бер нәмәһеҙ һәм яңғыҙ ҡалды. Күҙ асып йомған арала бит әле...\nРәсим хәрби хеҙмәттә булып ҡайтҡас, ауылда оҙаҡ ҡала алманы. Торған ерендә ут сәсрәтеп, ике күҙе уттай янған был сикһеҙ дәртле, йылғыр егеткә ҙур ҡаланан ауылға ялға ҡайтҡан бер ауылдаш ағайы шунда уҡ иғтибар итте. Бына миңә кәрәк работник ҡайҙа ул!? Эштең айышы нимәлә икәнен шунда уҡ аңлап алған егет ризалашманы. Ауылдан бер ҡайҙа ла китмәйем, эш күп бында ла тиһә лә ағай кеше ныҡышыуын ғына белде: Йә был тормошта шунан нимәгә өлгәшәсәкһең, ни күрәсәкһең, бына ауылдыҡылар иртә таңдан ҡара кискә тиклем совхоз эшендә баш ҡалҡытмай бил бөгәләр, мандыйҙармы һуң, ярай шул ҡуралағы малдары менән бирешмәйҙәр. Ана түрәләргә ҡара, улар тоғро йәшәйҙәр тип уйлаһыңмы, бына күрерһең, хужалыҡты талап бөткәс, байып, ситкә сығып та китерҙәр әле, улар ситтә йорт һалмаған, фатир һатып алмаған, аҡса тупламаған тиһеңме!? Хәйләһеҙ донъя файҙаһыҙ... Ағай кеше маҡсатына иреште, егетте майлап, үҙе менән ҡалаға алып китте...\nТотошлай илдә барған 90-сы йылдарҙағы аңлайышһыҙ хәлдәр, иҡтисади көрсөк ваҡытында эштәре шәп бара ине был ағайҙың. Рәсим барлыҡ ҡушылған эштәрҙе теүәл һәм ҙур яуаплылыҡ менән үтәне. Аҡсаһы ла оҙаҡ көттөрмәне. Ҡулына ҙур сумма эләккән һайын йыйып барҙы. Йәш булһа ла, башы шәп эшләне егеттең. Гел генә был ағайҙар көйөнә бейеп йөрөп булмаҫ, оҫтарып алһам, үҙем дә әллә ниҙәр ҡыйратырмын...\nТора-бара Рәсим төркөмдә ышаныс , ихтирам яулап өлгөрҙө. Оло, яуаплы ғына "эш"тәр ҙә тапшырыла башлағайны. Әсәһенең үлем хәбәре килгәс, ауыл яғына юл алды.. Һәм башҡаса был ҡалаға юлы төшмәне.\nҒаиләлә ул иң өлкәне. Хужалыҡты ҡарар кеше юҡ, атай кеше ышанысһыҙ, эсеү яғы көслө, мәктәптә уҡып йөрөүсе бәләкәй һеңлеләрен хәстәрләү уның иңенә ятты.\nТуғандары егеткә кәләш алырға кәңәш итте. Исмаһам ошо йәшкә етеп тә оҡшатып йөрөгән ҡыҙы ла юҡ икән. Рәсим үҙе түгел, буласаҡ ҡатынын туғандары табып бирҙе. Берәүҙәрҙең иркәләп-бәпләп кенә үҫтергән ҡупшы ғына ҡыҙҙарына өйләнергә мәжбүр булды.\nРәсимдең әсәһе йүнсел, һәр эшкә маһир кеше ине. Килен кеше йорт эсендәге, аҙбарҙағы бөтөнлөккә, һәр нәмәнең үҙ урынында булыуына ҡыуанды. Үҙенең ата-әсәһе лә бер нәмәгә лә мохтажлыҡ кисермәй йәшәгәс, бындағы теүәл донъяны күреп ҡәнәғәт булып, ысын хужабикә булып донъя көтә башланы.\nТИк бына Рәсим генә тыуған ауылында үҙенә урын тапманы. Һаман да эре аҡсалар эшләүҙе көҫәне. Тик бына һеңлекәштәрҙе генә берәй уҡыу йортона урынлаштырыуҙы ҡайғыртырға кәрәклеге тураһында ваш ватты. Шулай бер көн кәләшенә әйҙә ҡалаға күсәйек, тип әйтеп һалды. Уны инде юҡ тимәне, хатта ҡыуанды...\nҠалала Рәсимгә үҙ эшен алып барыуы хатта ҡулай тойолдо. Бригада йыйып, төҙөлөш эшенә тотондо. Тик бына табылған малды ғына ғәҙел бүлешергә ҡыҙғанды. Фатир һатып алыуҙы маҡсат итеп ҡуйғайны.\nШулай бер көндө егеттәр менән бер оло эш тураһында һөйләшеп оҙаҡ ҡына кафела ултырҙылар. Төшөрөп тә алдылар.\n- Егеттәр, тема бар, тағы ла барығыҙға ла "куш" эләгәсәк\n-Ә һин был юлы фәстермәйһеңме брат, теге ваҡыт бит ҙур өлөш тейәсәк тинең дә, ә үҙең...\n-һуң тейешенсә бүлеп бирҙем бит барығыҙға ла\n-ҡара һин уны минең менән не шути,\nЭйе, былар менән һаҡ булырға кәрәк. Аңра түгелдәр бит. Хәрби хеҙмәттән ҡайтҡандар уяу , сос була шул.\nКүп тә үтмәне. Эш башҡарылды. Заказчиктар ҙа ҡәнәғәт ине. Рәсимгә тейешле сумма ваҡытында тапшырылды. Аҡсаны таратырға тағы ла егеттәрен йыйҙы. Ә теге егет ҡулындағы аҡсаны иҫәпләгәс, ризаһыҙлыҡ белдерҙе:\n-Ҡайҙа һинең вәғәҙә иткән кушың!?\n-Һуң ошолай етмәйме ни? Әгәр ҙә дәүләткә эшләһәң был аҡсаларҙы ҡулыңа төшөрөргә бер-нисә ай бил бөгәсәкһең бит. Шуға ла риза булмағас...\n-Ярай, ағай, беҙ һинең менән тағы ла күрешәсәкбеҙ әле...\nКешеләр ҡала ситендә бер-береһе менән ярышып тигәндәй йорттар һалған осорҙа Рәсимдең бригадаһына заказдар күп булып торҙо. Көҙ еткәс , фатир һатып алдылар. Ҙур аҡсаға өйрәнеү үҙенекен итте. Ир ҡомарланғандан-ҡомарлана барҙы. Шулай ҙа ҡурҡып йәшәне Рәсим. Сөнки үҙенә эшләгән күп кешегә аҡсаһын тейешенсә түләмәй алданы. Теге ваҡыттағы ауылдаш ағайының " Хәйләһеҙ донъя файҙаһыҙ" тигәнен ғүмерлеккә мейеһенә һеңдереп ҡуйған ине. Башҡаса юл менән йәшәй алманы. Шулай бер ваҡыт социаль йорттар төҙөү буйынса программа сафҡа ингәс, етәксе урында ултырған бер танышы аша ҡулына ҙур объект эләкте. Эш башланғас, әллә бер ай үтте , Рәсимдең йылҡылдап торған өр яңы иномаркала ҡайтып төшкәнен күреп күршеләре аһ итте..\nЗаманалар үҙгәреп тора. Етәксе урында ултырған таныштары ла эштән бушатыла, йә икенсе эшкә күсә. Рәсимдең дә эше туҡтап ҡала. Һирәк-һаяҡ килеп сыҡҡан эштәр булды. Әммә тамған аҡса менән ҡатынына ярауы ҡыйынлашты. Уныһы фатирҙа йышлаған ирен күреп, һаһый башланы:\n-Кеше ирҙәре ана нисек себерҙә аҡса эшләйҙәр, һин дә бар, әзмәүерҙәй ирһең бит, ниңә заказдар көтөп улытраһың. Беҙ насар йәшәмәйбеҙ. Тик бына кеше һымаҡ рәхәтләнеп берәй сит илгә барып ҡайтҡаныбыҙ бармы?\nБығаса йышылған йылғыр ир тиҙ арала бригада йыйып һыуыҡ яҡҡа юлланды. Егеттәрен урынлаштырып, авансты ҡулға төшөргәс, уларының ашарҙарына ниндәйҙер сумма ҡалдырҙы ла ҡалған аҡсаларын кеҫәһенә һалып ҡайтыу яғын ҡараны. Хәҙер ул тағы ла бер бригада йыйыу ҡомары менән яна ине...\nИкенсе көн ҡатыны эшкә сығып киткәс, ҡала буйлап йөрөп килергә булды. Сығыуы булды кварталда эшһеҙ аптырап йөрөгән мужиктар менән һөйләшеп торҙо, иртә менән төшөрөп алырға өлгөргәндәр үҙҙәре. Кемеһенәлер аҡса ла тотторҙо, хәйер булыр. Үҙәк яғына ыңғайланы. Сауҙа комплексына инеп сығырға булды. Көтмәгәндә ситтән кемдеңдер уны күҙәтеп торғанын һиҙепме, күтәрелеп ҡараһа, бик\nтаныш йөҙҙө шәйләне. Эйе таныны уны. Бер ваҡыт уға тәғәйен булған аҡсаһының күп өлөшөн үҙ кеҫәһендә алып ҡалғайны...\n- Ағай, бына осраштыҡ бит!\n- Сәләм, ҡусты! Ҡайҙарҙа йөрөп ятыш?\n- Уныһы һиңә нимәгә? Әйтәйек, бик алыҫта, ти... Күрешеп һөйләшеп алырға ине һинең менән, эш бар...\nЕгет хәйләле генә ҡарап ҡуйғас, Рәсимде ҡурҡыу хисе биләп алды. Шулай ҙа осрашырға ризалашты.\nРәсим, машинаһын сығарып, һөйләшелгән ергә килде. Шәп тиҙлектә\nелдәй елеп килгән сит ил маркалағы машина килеп туҡтағас, эсенән бер нисә һуйылдай ир-егет килеп сыҡты. Рәсим ауыҙын асып та өлгөрмәне. Дәү кәүҙәлеһе уны осора һуҡты. Йығылған ирҙе тирә- яҡтан типкеләнеләр генә. Ҡар күплектән торорға көс тапманы, хәлдән тайҙы. Өнһөҙ ҡалған ирҙе машинаға индереп ултырттылар. Уның эске кеҫәһенә ҡағыҙ ҡыҫтырҙылар. Ҡараңғы төшкәс, уны үҙе йәшәгән квартал эсенә ырғытып киттеләр... Рәсимде полиция тапты. Тик уларға бер нәмә лә һөйләй алманы. Эш асмауҙарын үтенде. Ҡарҙа оҙаҡ ятҡан ир аяғын ныҡ ҡына өшөттөргән ине. Ә ҡатыны “кеше өлөшөн күп ашағаны һәм минең ҡатын менән сыуалғаны өсөн” тигән яҙыу киҫәген кейемдәре араһынан табып алды. Һәр ваҡыт үҙен алиһәгә генә тиңләп, иренең бындай ҡылығы бар тип бер ҡасан да башына килтермәгәс, уйнаштан ғына һалдырҙы.\nДауахананан һуң фатирға индермәне. Яҡшылап һөйләшергә, аңлашырға теләмәне лә. Әле яңыраҡ һалған яҡшылап йәшәүгә яраҡһыҙ булған йортона барырға мәжбүр булды уныһы. Аяҡҡа тиҙ баҫырмын да себергә юлланырмын тип уйлағайны, әммә тороп китерҙәй көс таба алманы. Етмәһә, артабан да дауаланырға кәрәк, тинеләр.\nКүңелендә бушлыҡ оялағанына, йәшәүгә өмөтө һүнә барыуына йәне\nкөйҙө. Туҡта, ебеп төшмәйем әле. Мин бит юғалып, төшөп ҡалғандарҙан түгел! Балаларым хаҡына йәшәргә тейешмен! Ҡулына “Ҡөрьән” китабын алды.\nЭйе, тоғро йәшәлмәгән.\nҮҙ милләттәштәремде, халҡымды алдағанмын. Әле михнәттәренә күнде.\nҡылған бысраҡлыҡтары өсөн яза икәнен бик яҡшы аңланы ул. Уны Хоҙай ебәргән оло һынау тип ҡабул итте.\nДонъялағы иң яҡын, ҡәҙерле булған кешеһе - әсәһен иҫенә төшөрҙө. Уның рухына хатта йыл һайын аят та уҡытылмаған. Ярай әле, һөйөклө улын бындай меҫкен хәлдә күрмәй. Эстән үҙе кемдәрҙе рәнйеткән, кемгә ауырлыҡ һалған, барыһынан да күҙ йәштәре аша ғәфү үтенде...


Башҡала парктарында сәскәләр фестивале үтте - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБыйылғы байрам кино йылына арналды.Төрлө йәнһүрәт, кино геройҙары сәскә композицияларында урын тапҡан. Йәйҙең иң матур байрамы сәскәләр фестивале зауыҡ яратҡан һәр кемде ҡала майҙандарына йыйҙы. Сәскәләрҙең ниндәйе генә юҡ, баҡсала үҫтерелгәнле ҡағыҙҙан эшләнгәне лә бар. Башлыса композициялар кино йылына бағышлана. Күреүегеҙсә бында мастер, Маргарита, уларҙың бесәйе лә бар. Беренсе май мәҙәниәт һәм ял паркында төрлө ойошмалар, предприятиелар коллективтары сәскәләрҙән үҙенсәлекле композициялар төҙөп ярышты.Көндәлек тормошта был һылыуҙар 13-сө ҡала больницаһы хеҙмәткәрҙәре, ә бөгөн улар боронғо Ете ҡыҙ легендаһы персонаждары. Быйылғы байрам Рәсәй киноһы йылына арналған. Мостай Кәримдең « Ай тотолған төндә» әҫәренән был композицияны балалар ижады үҙәге эшләгән. Кескәйҙер үҙ ҡулдары менән һәр деталде күңел һалып эшләгәнлеге күҙгә салынып тора. Ә әкиәт һәм йәнһүрәт геройҙары айырым номинацияла көс һынаша. Бында башлыса балалар баҡсалары һәм мәктәптәр ҡатнаша. 152-се башҡорт балалар баҡсаһы « Айыу ни өсөн ҡойроҡһоҙ » әкиәтен һайлаған. Сағыу бәйгелә флористар һәм баҡса эшенә ижади ҡараған, һәләтен күрһәтергә теләгән һәр кем ҡатнаша ала. Тәүгеләрҙән булып байрам башҡаланың Октябрь, Совет һәм Калинин райондарында үтте.\n22 августа Йәйге каникулдарын балалар нисек үткәрә?


ӘСӘЙ КҮБӘЛӘГЕ – ТАУИСКҮҘ » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nШиғриәттә лә, прозала ла Тамара Искәндәриә – романтик рәссам-сигеүсе. Матурлыҡ һәм нәзәкәтлек, аҡыл һәм зиһен, һөйөү һәм мәрхәмәтлек көсөн бергә ишеп, үҙенә генә хас, ысынбарлыҡ менән әкиәт араһында серлелеге арҡылы ылыҡтырғыс, фәһеме менән уйландырғыс бер ғәжәйеп донъя булдырған әҙибә. Хикәйә Мәхмүт Ҡашғари исемендәге Халыҡ-ара бәйгелә дәртләндереү призына лайыҡ булды.\n…– Апайҙар, Рәсимә, ҡарағыҙ әле! Әйттем бит һеҙгә, килә ул, тип!\nБөтәһе лә, бер аҙ ҡаушап ҡалып, күбәләкте күҙәтте. Хәҙер осоп китер ҙә юғалыр, тип ҡурҡтылар. Ләкин тауискүҙ бер ҙә осоп юғалырға ашыҡманы. Баязит яйлап ҡына өйҙөң оло яғына үтте, йоморо өҫтәл янына килде. Бөтәһе лә иҫтәре китеп өҫтәлде уратып баҫты. Өҫтәлгә әсәйҙәре ҡасандыр Мәскәүҙән алып ҡайтҡан ебәк эскәтер ябылған, затлы буяуҙары күпертеп һалынған нәзәкәтле сынаяҡтар янында аҡ селтәрле һөлгө ята. Баязиттың свитерынан ысҡынып, күбәләк бүлмәне иңләп осоп алды ла өҫтәлдең ҡап уртаһына аҡ һөлгөгә ҡунды. Аҡ һөлгө ерлегендә уның бәрхәт ҡанаттары айырыуса сағыу йылҡылдап, төнгө лампа яҡтыһында нурланып күренде. Тауискүҙ ҡанаттарын яй ғына, үҙ бәҫен белеп кенә һелкетә, киң асып, гүйә, бөтә матурлығын бүләк итә. Баязит та, ҡатыны Рәсимә менән балалары ла, апайҙары ла көтөлмәгән был хәлдән ғажиз ҡалды. Бөтәһе лә уны өнһөҙ генә күҙәтте.\n– Мин белдем, белдем уның килерен! Әлдә бөгөн ҡалаға китмәгәнбеҙ!\nБаязит, ниһайәт, тынлыҡты боҙҙо. Ул тантана итә ине. Башҡаларҙың да күңеле күтәрелеп китте. Әйтерһең дә, әсәйҙәре ҡайтҡан балаларҙай ҡыуаныштылар. Күбәләк, урап килеп, әле береһенең беләгенә, әле береһенең маңлайына ҡунды. Таңһылыуҙың башында оҙаҡлап ултырҙы тауискүҙ. Маңлайына күбәләк ҡунған көйө өйҙөң бүлмәләрен урап уҙҙы ул, әйҙә, әсәй өйөн күреп ҡалһын, йәнәһе. Бәләкәй Нәзирҙең ҡулында ҡанаттарын елпеп туйманы гүзәл йән эйәһе. Көлөшөү тауыштары көсәйгән һайын ул да дәртләнеберәк осто.\n– Ярай, ныҡ мауыҡмағыҙ әле һеҙ, – тине өлкән апайҙары. – Ул бит барыбер әсәй түгел. – Күҙҙәрендә йәш тамсылары ялтыраны.\nШул саҡта ғына эреле-ваҡлы балалар, ҡасандыр ошо түңәрәк өҫтәл тирәләй атайҙарының, уларҙы йөкмәп, шаяра-шаяра йүгергәнен, әсәйҙәренең ҡыуанып көлөп күҙәткәнен, ошо йоморо өҫтәлдәге ебәк япма өҫтөндә ярышып дәрес ҡарауҙарын, ҡара һауытын яңылыш түгеп ебәрһәләр ҙә, һис тә әр һүҙе ишетмәгәндәрен, бала саҡтың, күбәләк кеүек, ҡанат елпеп осоп киткәнен, шау-гөр килеп торған өйҙөң инде тынлыҡҡа сумғанын – үҙҙәренең инде мәңгелеккә етем ҡалыуҙарын аңланы. Тауискүҙ ҙә ҡышҡы сатлама һыуыҡта үҙенә ҡайҙандыр, кем тарафынандыр бирелгән нурлы, балҡышлы көс-ҡеүәтен яйлап ҡына юя барҙы. Йоморо өҫтәлдәге йәшел ебәк эскәтерҙә затлы нәфис сынаяҡтарға ябылған селтәрле аҡ һөлгөлә сағыу бәрхәт ҡанаттарын йомдо.\nҺауаның әллә нисәнсе ҡатламдарында, ә бәлки, ваҡыттың беҙ һиҙмәй торған ағымдарында, бынан бер нисә көн элек шундай һөйләшеү булды.\n«Йә, Раббым, һинең ҡөс-ҡөҙрәтеңдең сиге юҡ. Һинең мәрхәмәтең диңгеҙҙәрҙән тәрән, йыһандарҙан төпһөҙ. Һиңә: «Бул!» тип әйтеү етә, теләгән һәр нәмәне тыуҙыра ла, юҡ итә лә алаһың. Бөйөк Раббым, мине йыллығыма балалар күбәләк рәүешендә килер, тип көтә...»\n«Атайҙарының йыллығына күбәләк килгәйне. Уныһы ла һинең ҡөҙрәтең менәндер... Йә, Раббым, балаларыма иман бир. Уларҙың күңел күҙҙәрен ас, юлдарында яҡшы кешеләр генә осрап торһон, Хызыр Ильяс үҙе юлдаш булһын, бар эштәре изгелеккә алып барһын. Файҙалы ғилемдәр, хәләл ризыҡтар, хәйерле ғәмәлдәр насип ит балаларыма, йә Бөйөк Мәрхәмәт һәм Көс эйәһе!»\n«Минең дә балаларымды бер күргем килә...»\n«Эй гонаһһыҙ йән, нисек теләгеңә ҡаршы торайым? Фәрештәләр ҙә һинең өсөн үтенгәйне шул...»\n«Ә һинең ниндәй күбәләк булғың килә? Донъяла ҡайһылай ғына матур күбәләктәр юҡ!»\n«Үҙебеҙ йәшәгән яҡта иң матуры тауискүҙ ине, Раббым!..»\n«Ярай. Теләгәнең ҡабул булыр. Тик өлгөрөрһөңмө икән? Күбәләк рәүешен алғансы һин йән һыҙланыуҙары аша башта һөмһөҙ ҡарышлауыҡ булырға, шунан инде ҡатҡыл тышлыҡ эсендә түҙеп булмаҫлыҡ ғазап менән ҡанатлы бөжәккә әүерелергә, аҙаҡ ошо йән үрһәләнеүҙәреңдең ҡанатыңа сағыу биҙәк булып төшөүен байтаҡ көтөргә кәрәк буласаҡ бит».\n«Өлгөрөрмөн, Бөйөк Рәхим эйәһе!»\nХикәйәнең тулы вариантын журналдың 1-се (2017) һанында уҡығыҙ.\nТеги: Тамара Искәндәриә хикәйә


Республика 2030 йылда Олимпия уйындарын ҡабул итә алырмы?\n9 Сентябрь , 11:25\nБашҡортостан 2030 йылда ҡышҡы Олимпия уйындарын ҡабул итә алырмы? «Комсомольская правда — Уфа» баҫмаһы журналисы Павел Крайнов тура бәйләнеш барышында Башҡортостан Башлығына шундай һорау бирҙе.\nҺорауға яуап биреп, Радий Хәбиров ул Башҡортостанда Олимпиада тураһында бер һүҙ ҙә әйтмәүен, ләкин ошо темаға фекер алышыуҙар булғанын белдерҙе.\n«Кемдер ваҡытынан алда ошо хаҡта һөйләй башланы. Әйткәндәй, был йәһәттән беҙгә ҙур ярҙам да күрһәтмәне, яҡшылыҡ та эшләмәне, — тип билдәләне ул. — Беҙ даими рәүештә бер нисә йылға алдан уйлайбыҙ, ысынлап та, ошондай фекер алышыуҙар булғайны. Беҙҙең ҡышҡы инфраструктура Уйын стандарттарына яҡыныраҡ, йәйгеһе — юҡ. Был хаҡта уйларға кәрәк».\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Токиола уҙған Олимпия уйындарында рапирасы Аделина Заһиҙуллина команда иҫәбендә олимпия «алтын»ын яуланы, уның коллегаһы Тимур Сафин да команда менән сығыш яһаған өсөн көмөш миҙал алды.


Йөрәктәргә һалыр ҡуҙҙар һүнмәгән » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Белем һәм тәрбиә » Йөрәктәргә һалыр ҡуҙҙар һүнмәгән\nУҡытыусы һәр дәүерҙә бөйөк булып ҡала белә.\nМатбуғатта уҡытыусыларға арнап яҙылған биниһая шиғри юлдарҙы уҡығаныбыҙ бар. Ғәҙәттә, уларҙа сабыйҙарҙы белем ҡаяларына үрләткән, заманында йәшәргә көс биргән мәғрифәтселәргә күңел түрендә йөрөтөлгән рәхмәт хистәре сағыла. Ә был юлдар хаҡлы ялға сыҡҡас та дәрәжәһен төшөрмәйенсә, республикабыҙ педагогикаһын үҫтерергә, илде, халыҡты, айырыуса йәш быуынды ҡурсаларға ынтылған остаздар хаҡында.\n“Уҡыусыларҙы, студенттарҙы һағынып...”\nМәғлүм булыуынса, былтыр Башҡортостандың Мәғариф министрлығы ҡарамағында Республика мәғариф ветерандары советы булдырылды. Уның президиумы тармаҡта оҙаҡ йылдар хеҙмәт итеп, ҙур тәжрибә туплап хаҡлы ялға сыҡҡан абруйлы ҡатлам вәкилдәренән төҙөлгән. Исемлекте Социалистик Хеҙмәт Геройҙары Хәнифә Искәндәрова, Лира Камалова, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ уҡытыусыһы Лиза Әғәҙуллинаның башлап ебәреүе генә ни тора! Рәйеслеккә – мәғариф аҡһаҡалы Миңдебай Юлмөхәмәтовтың, урынбаҫарлыҡҡа ағинәй Фәниә Әсәҙуллинаның ҡуйылыуы күп нәмә хаҡында һөйләй.\nБер йыл элек барлыҡҡа килгән берләшмә әле аяҡҡа баҫыу осорон кисерә.\n– Сер түгел, беҙ уҡыусыларҙы, студенттарҙы һағынабыҙ, белем усаҡтарын яҡындан күргебеҙ, бөгөнгө белем биреү торошо, ҡаҙаныштары менән танышҡыбыҙ килә ине һәм ошо теләгебеҙҙе бойомға ашыра башланыҡ, – ти Фәниә Ҡазыхан ҡыҙы.\nУның әйтеүенсә, осрашыуҙарҙа, бер яҡтан, өр-яңы технологиялар менән йыһазландырылған уҡыу йорттары менән танышыу, йәш педагогтарға ярҙам күрһәтеү, тәжрибә уртаҡлашыу ҡаралһа, икенсенән, бергә йыйылған урында өлкән йәштәгеләрҙең социаль хәле, мохтажлыҡтары асыҡлана, үҙ аяғында йөрөй алмағандарҙың исемлеге төҙөлә, уларға булышлыҡ ҡылыу саралары ойошторола. Мәҫәлән, Өфөләге 64-се художество-сәнәғәт колледжында республикабыҙҙағы ошондай махсус һөнәри уҡыу йорттарының ветеран директорҙары, уларҙың урынбаҫарҙары йыйылып, бөтөн яҡлап файҙалы кәңәшмә үткәргән.\nРеспублика мәғариф ветерандары советы маҡтап һөйләрлек, өлгө итеп таратырлыҡ байтаҡ эш башҡарған. Мәҫәлән, Нефтекама ҡалаһында өлкәндәр мәғариф тармағына ихлас ярҙам күрһәтә, тәрбиәгә йүнәлтелгән конференцияларҙа, семинарҙарҙа, кәңәшмәләрҙә әүҙем ҡатнаша. Ветеран педагогтар хөрмәтенә ҡалала Уҡытыусылар даны аллеяһы асылған, башҡорт гимназияһы тирәләй утыҙ тирәк ултыртылған. Байрамдарҙа, иҫтәлекле көндәрҙә хаҡлы ялдағы мәғариф хеҙмәткәрҙәренә бүләктәр тапшырыла, йылы һүҙҙәр еткерелә.\nОшо һәм башҡа хеҙмәт өлгөләрен төбәктә киң таратыу маҡсаты менән яна Республика мәғариф ветерандары советы ағзалары.\n– Илдең данын арттырған уҡытыусыларҙың исемен мәңгеләштереүҙе дауам итәсәкбеҙ, – ти берләшмә рәйесе урынбаҫары. – Мәктәптәрҙә мәғариф өлкәһенең барлыҡҡа килеүен һөйләгән, йылдар буйы тупланған педагогик мираҫты һаҡлаған музейҙар булдырыуға, һәр урында Хәтер китабы яҙылыуына өлгәшергә тейешбеҙ.\nБелеүебеҙсә, Өфөлә Республика мәғарифы тарихы музейы эшләй. Шундай уҡ рухи мөйөштәр Мәсетле һәм Кушнаренко райондарында ла бар. Ҡырмыҫҡалының үҙәгендәге урам һәм 1-се мәктәп Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, данлыҡлы педагог С.М. Чугункин исемен йөрөтә. Баш ҡалабыҙҙа педагогка һәйкәл ҡуйыу, Уҡытыусылар даны аллеяһы булдырыу кеүек эштәр атҡармаҡсылар.\nСовет ағзалары өсөн пенсиялағы һөнәрҙәштәрен социаль яҡлау, үтә өлкән йәштәгеләрҙе хәстәрләү көнүҙәк мәсьәлә булып ҡала.\n– Хөрмәтле кешеләрен ҡәҙерләмәгән быуын илен дә ҡурсалай алмай. Ветерандарға төрлө байрам уңайынан ҡотлау ебәреү ҙә күҙ уңынан ысҡынырға тейеш түгел. Улар компьютерҙа эшләргә өйрәнһен өсөн курстар асыу талап ителә, – ти Миңдебай Бәхтейәр улы.\nДонъя тараямы? Юҡ, киңәйә генә...\nХаҡлы ялдағы мәғариф хеҙмәткәрҙәрен берләштереү, бер көскә туплау идеяһы остаздар араһында байтаҡтан йөрөһә лә, ул Ф.Ҡ. Әсәҙуллинаның талапсанлығы, ойоштороу һәләте арҡаһында бойомға ашырылды, ти хеҙмәттәштәре.\n– Ғүмерен белем биреүгә арнаған кешегә пенсияла быҫҡып ятыу хас түгел, – тип йылмая Фәниә апай. – Беҙҙең, педагогтарҙың, көсө илдең тотош армияһыныҡына торошло. Мостай Кәрим әйтмешләй, бәләкәс йөрәктәргә һалыр ҡуҙыбыҙ әле бөтмәгән.\nЯңыраҡ совет ағзаларынан бер төркөм Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтына сираттағы ултырышҡа йыйылды. “Ни өсөн бында?” тигән һорау ҡуйыу, моғайын, урынһыҙҙыр. Бөтөн ғүмерен белем биреүгә арнаған педагогия ветераны, абруй-аҡылы менән донъя кимәлен яулаған күренекле ғалимә Фирҙәүес Хисамитдинова саҡырғайны уларҙы.\nИнституттың тарихы, музей экспонаттары, хеҙмәткәрҙәрҙең фәнни эштәре, һәр ырыуҙың йөҙөн сағылдырған милли кейем өлгөләре, бай ғилми әҙәбиәт күргәҙмәһе һ.б. ҡунаҡтар күңелендә ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. 1932 йылда асылған учреждение бөгөн һәр ҡайһыһы тәфсирләп һөйләүгә лайыҡ һигеҙ бүлектән тора. Антропология, этнология, фольклор, башҡорт халҡы, әҙәбиәте, сәнғәте тарихы, телде өйрәнеү... Һәр бүлек экспедицияларҙа тупланған материалдарға бай. Венгр мәҙәниәте кабинетын асыуға өлгәшеү институтҡа йәнә мәртәбә өҫтәй.\n– Башҡорт теле – ғәжәйеп үҙенсәлекле, уникаль күренеш. Ул беҙҙең заманға тиклем үк боронғолоғон һаҡлаған, – тине Фирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙы. – Башҡорт телендә ҡыпсаҡ, уғыҙ, болғар, ҡарлуҡ һүҙҙәре тороп ҡалған, хатта ҡытай, тохар, фин-уғыр, монгол, ғәрәп-фарсы һүҙҙәре килеп ингән. Төрлө ғилми конференцияларҙа фән әһелдәре, хатта сит ил ғалимдары “боронғо өндәрҙе һаҡлаған телегеҙҙе юғалтмағыҙ” тип сығыш яһай.\nШуға ярашлы эшмәкәрлек алып бара институт хеҙмәткәрҙәре. Башҡорт теле Рәсәйҙә тәүгеләрҙән булып компьютерға һалынған. Әле һуңғы унынсы томы сығып килгән “Башҡорт теленең академик һүҙлеге” үҙе ни тора! Әммә рухи ҡиммәтебеҙҙең, урындағы һөйләштәрҙең асылмаған, өйрәнелмәгән серҙәре етерлек. Фольклор материалдары тәүҙә өс, унан 18 томда донъя күрҙе. Әле уларҙың теле өйрәнелә, бер үк ваҡытта 36 томлыҡ өҫтөндә эш алып барыла. Белеүебеҙсә, башҡорттарҙың ябай йола уйындарына ла тәрән мәғәнә, киң фәлсәфә һалынған. Мәҫәлән, уҡ атыу, һыбай ҡыҙ ҡыуыу бәйгеһе, атта уҙышыу, милли көрәш һәм башҡаларҙың йәшәйештә лә, күрше халыҡтар менән мөнәсәбәт ҡорғанда ла, дошманды ҡыйратҡанда ла ярҙамы тейгән. Йыйып әйткәндә, халыҡтың рухи, мәҙәни, тарихи, этнологик, археологик байлығын, ауыҙ-тел ижады өлгөләрен туплау, өйрәнеү, эшкәртеү маҡсаты бойомға ашырыла бында.\n– Милләтебеҙҙең йәшәү һәләте, сыҙамлылығы тураһында күп уйландым һәм яуабын таптым: беҙҙе күңел халәте, рухи мәҙәниәт һаҡлап алып ҡалғандыр, – тигән фекерҙә Фирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙы. – Ауыҙ-тел ижадыбыҙ, донъя кимәленә сыҡҡан эпостарыбыҙ, йырҙарыбыҙ, ҡурайыбыҙ ошо хаҡта һөйләй. Оҙон көйҙәрҙе тетрәнмәйенсә, моңға сорналмайынса, тәрән хискә бирелмәйенсә тыңлау мөмкинме һуң?!\nОшо һүҙҙәрҙән һуң Фәнзил Санъяров ҡурайҙа “Урал”ды һыҙҙырып ебәрҙе, башҡорттарҙың бик боронғо музыка ҡоралы һорнай менән таныштырҙы. Күптәребеҙҙең күңеле тулышты, тормош-булмыш тураһында уйҙарға сумдыҡ, ата-бабабыҙҙың тарихта ҡалдырған данлы эҙе зиһенгә яҡты нур булып һирпелде. Сәбилә Сөләймәнованың йөрәкһенеп уҡыған “Башҡортома” тигән шиғыры күңелдәргә май булып ятты. Миңә был юлдар сәхнәнән көн дә яңғырарға тейешле оран кеүек тойолдо:\nМин халҡымды һөйәм,\nБашҡортом, тип көйәм,\n“Тырыш бул”, – тип дәрес һайын\nИшә баҫып яй йөрөгән\nЙәш ҡыҙҙарға көйәм,\nЯт бауыр үҫтереп ятҡан\nТуған телдә һөйләшмәгән\nХәмер тип күҙе тонған\nҺөйөү менән, көйөү менән\nХалҡыма һөйөүем ҡалһын,\nБыл донъянан китһәм.\nОҙаҡ йылдар Киров районы хакимиәтенең мәғариф идаралығы етәксеһе, унан Дим районы хакимиәте башлығы урынбаҫары булып эшләгән Людмила Мурманская бына нимә тине:\n– Пенсияға сыҡҡас, “Донъям тарайҙы...” тип уйлағайным. Мәғариф аҡһаҡалдары, ағинәйҙәре, киреһенсә, йәшәйештең киңәйә генә барыуына инандыра. Рәхмәт һеҙгә!\nБашҡортостан мәғариф министрының беренсе урынбаҫары Илдар Мәүлетбирҙиндең “Һеҙ хаҡ юлдан бараһығыҙ” тигән һүҙҙәре балаларҙы мөкиббән яратҡан педагогтарҙың эшенә ҙур баһа булып яңғыраны.


22 Февраль 2019, 13:11\nОсрашыуға яугир-интернационалистар Андрей Павлович Мигунов, Әлфир Мөхәмәт улы Исхаҡов, Наил Әҡсән улы Вәлитов килгәйне. Сараға яугирҙарҙан тыш гимназия уҡыусылары, уҡытыусылар, тәрбиәселәр йыйылды. Кисә Динә Ғилман ҡыҙы Абдуллина етәкселегендәге «Ҡолонсаҡ» вокал ансамбленең «Сәләм» исемле йыры менән башланды. Алып барыусылар – 10 “Б” класы уҡыусылары афған һуғышы тураһында мәғлүмәт бирҙе. Тормошҡа саҡ аяҡ баҫҡан 18-20 йәшлек егеттәрҙе Афғанстанға хеҙмәт итергә ебәрәләр.Ҡулдарына мылтыҡ алып дошмандарға ҡаршы аяуһыҙ көрәшә улар. Был һуғышта күпме ҡан һәм күҙ йәше түгелгән. Уларҙың түҙемлеген һәм батырлығын Ватаныбыҙ бер ваҡытта ла онотмай. Тыуған ил өсөн ғүмерҙәрен биргән һалдаттарҙың даны мәңгелек.\nАфған һуғышы 9 йыл 1 ай 19 көнгә һуҙыла. 1989 йылдың 15 феврале шатлыҡлы көн була, сөнки ғазаплы һәм йонсотҡос һуғыш тамамлана. Шулай уҡ был көн ҡайғылы ла, сөнки бөтә һалдаттар ҙа тыуған еренә әйләнеп ҡайта алмай. Афғанстанда 620 мең совет һалдаты һәм офицеры ғәскәри бурысын үтәй. Ошо ваҡыт арауығында 14453 кеше вафат була, эҙһеҙ юғала, әсирҙән ҡайтмай, 35 меңе йәрәхәт ала. Был һуғыш беҙҙең республикабыҙ өсөн дә эҙһеҙ үтмәй. Унда Башҡортостандан 9 мең ярымдан ашыу кеше ҡатнаша. Шуларҙың 343-ө яу яланында ятып ҡала. Беҙҙең Ғафури районынан да тыуған ерҙәренә ҡайта алмаған яҡташтарыбыҙ бар. Бына улар: Юныс Рауил улы Зәйнуллин (Мәндем ауылы) 1986 йылдың 14 апрелендә, Зиннур Мөхәмәтҡол улы Иҙрисов (Бәләкәй Үтәш ауылынан) 1984 йылдың 26 февралендә һәләк була, Рафаэль Рауил улы Сабитовтың (Игенселәр ауылынан) 1983 йылдың 2 майында, Сергей Викторович Черновтың (Буруновка ауылынан) 1984 йылдың 2 майында ғүмерҙәре өҙөлә.\nКисәлә яугир-интернационалистар Афғанстанда хеҙмәт иткән осорҙағы хәтирәләре менән уртаҡлашты. Уҡыусылар уларҙы ҙур ҡыҙыҡһыныу менән тыңланы, армия тормошо тураһында төрлө һорауҙар бирҙе.\nТормош хәүефһеҙлеге нигеҙҙәре уҡытыусыһы Ришат Зөфәр улы Уразғолов Афған ерендә үлеп ҡалған яҡташы, яҡын дуҫы Юныс Зәйнуллин тураһында һөйләне. Кисәлә Афған һуғышының фажиғәһен, ғазаплы көндәрен сағылдырған документаль фильм күрһәтелде. Кисә «Айгүзәл» өлгөлө бейеү ансамбле етәксеһе Айгөл Фәрит ҡыҙы Буранова әҙерләгән музыкаль номерҙар менән үрелеп барҙы. Осрашыу һуңында уҡыусылар ветерандарға тере сәскәләр бүләк итте.\nАфғанстанда хеҙмәт иткән яҡташтарыбыҙға осрашыу кисәһендә ҡатнашҡандары\nөсөн гимназиябыҙ директоры Гөлсөм Мөбәрәк ҡыҙы Монасипова ҙур рәхмәт\nәйтеп, ныҡлы һаулыҡ, бәхет, тыныс күк йөҙө, именлек теләне.


Белорет районы Инйәр ауылынан еңел атлетика тренеры, ике бала әсәһе Гүзәл Строкина мәрхәмәтле замандаштарыбыҙға мөрәжәғәт итә\nБылтыр йәй уға талпан ҡаҙалып, энцефалит менән ауырып китә. Һөҙөмтәлә уны фалиж һуға. Ярты йыл самаһы ваҡытын дауаханала үткәреп, аяҡҡа баҫтым тигәндә, йәнә бер һынау. Ғинуар аҙағында ғаиләнең «Әсәлек капиталы»на һатып алған йорто янып көлгә әйләнә.\n11 йыл балаларҙа еңел атлетикаға һөйөү тәрбиәләүсе уҡытыусы әле үҙе ауыр хәлдә. Уң ҡулы хәрәкәтһеҙ, уң аяғы аҡһай, телмәре боҙолған. Әммә рухы һынмаған, күҙҙәрендә өмөт сатҡылары балҡый. Иң ҙур теләгем яңынан саңғыға баҫыу,- ти Инйәр спорт мәктәбе тренеры Гүзәл Строкина. Ике бала әсәһе һис көтмәгәндә бәләгә тарый. Тәбиғәт ҡосағында ял иткәндә терһәгенә талпан ҡаҙала.\nТалпан энцефалитлы булып сыға. Травпунктта ҡаҙатҡан иммуноглобуллиндың да ярҙамы теймәй. Йәй аҙағында, баҫҡан урынында осҡон сығарып торған ханым, ҡаты итеп ауырый башлай. Комаға китә. Яҡты донъяға 10 көн үткәс кенә күҙен аса. Табиптар хафаландырғанда ла , әсәһе Гөлнара Фәйзуллина өмөтөн юғалтмай.\nГөлнара Фәйзуллина әле ҡыҙын тәрбиәләү менән шөғөлләнә. Массаж эшләй. Табиптарға йөрөтә. Маҡсаты ҡәҙерлеһен элекке хәлгә ҡайтарыу. Көсөн дә, аҡсаһын да йәлләмәй. Матди яҡтан ғына ғаиләнең хәле сикле.\nӨфөлә реабилитация үткән арала Гүзәл һәм уның яҡындары йәнә бер бәхетһеҙлеккә тарый. 23 ғинуарға ҡарай төндә «Әсәлек капиталы»на алынған йорто янып көлгә әйләнә.\nСтрокиндар был йортто бер йыл самаһы элек алған була. 6 ай ғына йәшәп өлгөрәләр. Мөлкәт страховкаланмаған.\nЯнғын һүндереүселәр фаразлауынса, өйгә ут төрткән булыуҙары ихтимал. Әле осраҡ буйынса тикшереү дауам итә\nБелорет районы Инйәр ауылында йәшәүсе Строкиндар ғаиләһенә һеҙ ҙә ярҙам итә алаһығыҙ.\nГҮЗӘЛ ҒАЯЗ ҠЫҘЫ СТРОКИНА\nҺАҠЛЫҠ БАНКЫ КАРТАҺЫ ИҪӘБЕ:\n2202 2003 0152 9010\nБӘЙЛӘНЕШ ӨСӨН ТЕЛЕФОН: 8 963 135 16 41 - ГӨЛНАРА ФӘЙЗУЛЛИНА (ӘСӘҺЕ)


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИКЕНСЕ ТУЛҠЫН БУЛЫРМЫ? - 2020 - Мәҡәләләр\nИКЕНСЕ ТУЛҠЫН БУЛЫРМЫ?\nМедицина фәндәре докторы, профессор Нәүфәл Заһиҙуллин ProUfu.ru баҫмаһына биргән интервьюһында коронавирустың икенсе тулҡыны булмаясағын белдерә.\n"Мин икенсе тулҡын булырына ышанмайым, сөнки беҙҙә уның беренсе тулҡыны оҙаҡҡа һуҙылды һәм әлегә ахыры күренмәй. Йәғни беҙ, шартлы рәүештә, платоға сыҡтыҡ. Әгәр Мәскәүҙә эпидемия бөтөүгә табан барһа, беҙҙә унан сығыу оҙаҡҡа һуҙылыуы мөмкин", - тип белдерә ул.\nҒалим сирҙең ни өсөн оҙаҡҡа һуҙылыуының сәбәптәрен дә асып бирә: беренсенән, ул райондарға яйлап үтеп инә; икенсенән, хәҙер өйҙә 1,5-2 ай ултырған кешеләр ауырый башланы, сөнки уларҙың иммунитеты юҡ, ҡайһы берҙәренең башҡа ауырыуҙары бар; өсөнсөнән, хәҙер кешеләр күпләп осраша, ҡунаҡҡа йөрөшә, битлектәр кеймәй, социаль дистанция һаҡламай һәм санитайзерҙар ҡулланмай.\n"Элек беҙҙә бындай инфекциялар булманы, - ти профессор. - Был осорҙа беҙ ял иттек. Хәҙер дауаханаларҙа ауырыуҙар оҙон сиратҡа баҫты. Вирус үҙенең агрессияһын кәметһен, хәүефһеҙ булһын һәм эҙемтәләре аҙайһын өсөн уға яраҡлашырға кәрәк. Был бер нисә йылға һуҙылырға мөмкин. Вирус өсөн бер-ике-алты ай мөҙҙәт түгел. Минеңсә, көҙгө яҡҡа ла яңы инфекция усаҡтары булыр, әммә дөйөм алғанда пандемия кәмеүгә бара. Беренсе тулҡынды оҙаҡҡа һуҙыу дөйөм коллектив иммунитет барлыҡҡа килтерә - ни тиклем күберәк кеше ауырыһа, шул тиклем сирҙең ҡабаттан барлыҡҡа килеү хәүефе кәмей. Әгәр халыҡтың 20-30 проценты ауырыһа, икенсе тулҡын бөтөнләй булмаясаҡ, сөнки күпселек әүҙем халыҡта иммунитет барлыҡҡа киләсәк".\nШулай уҡ доктор вакцинация эшләтеү зарурлығын да белдерә. Организм шулай ҡоролған: әгәр вирус булмаһа, бер ни тиклем ваҡыттан антителалар юҡҡа сыға, ти ул. Мәғлүм булыуынса, улар бер йылға ғына етә. Әлеге ваҡытта ауыр хәлдәге сирлеләрҙең артыуын табип сир үткәргән йәштәрҙең ата-әсәләре ауырый башлауы менән бәйләй. Оло йәштә булғанлыҡтан, улар сирҙе ауыр үткәрә. Бер ни тиклем ваҡыттан һуң вирус тотороҡлоға әйләнәсәк һәм киләсәктә ул еңел үтәсәк. Нәүфәл Заһиҙуллин Башҡортостанда коронавирустан вафат булыусыларҙың статистикаһы түбән булыуын абсолют сәләмәт булып, үлеменә коронавирус сәбәп булғанда ғына вафат булыусыға ошо диагноз ҡуйылыуы, ә башҡа сирҙәре булғанда коронавирус икенсел сәбәп итеп билдәләнеүе менән аңлата.\nШулай уҡ ғалим киләсәктә бер нисә проектты тормошҡа ашырырға, атап әйткәндә, коронавирустың эҙемтәләрен өйрәнеү буйынса эшмәкәрлек алып барырға планлаштырыуҙары тураһында белдерә.\nЯҙылған: 16.07.20 | Ҡаралған: 1159


Төбәктә бешмә буйынса карантин тамамланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТөбәктә бешмә буйынса карантин тамамланды\n14:54, 8 ноября 2017 Йәмғиәт\nТөбәктә бешмә буйынса карантин тамамланды Фото: Олег Яровиков\nТуймазы һәм Бүздәк райондарының бер нисә ауылында иғлан ителгән бешмә вирусы буйынса карантин тамамланды.\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың Указына ярашлы, республиканың ошо ике районында бешмә вирусы арҡаһында 21 көнгә сикләү индерелгәйне.\n«Барыһы ла иҫән-һау, карантин тамамланды. Барлыҡ саралар, шул иҫәптән һуңғы дезинфекция үткәрелде. Халыҡтың кәйефе һәйбәт кенә. Йәнә мал һатып алырға теләйҙәр. Уларға малдар менән ярҙам итербеҙ», — тип һөйләне «Башинформ» агентлығына Башҡортостандың Ветеринария идаралығы башлығы Вәкил Буранбаев.\nТеги: карантин, бешмә, Ветеринария идаралығы