Сәлиә ҒАТАУЛЛИНА - Журнал Агидель\nҺин китәһең, мин ҡалам…\nМәктәп тупһаһынан сығыу менән хәрби хеҙмәткә алынғас, Афғанстанға эләгеп, ғүмерҙәре өҙөлгән, ә тере ҡалғандарының яҙмыштары ҡырҡа үҙгәргән тиҫтерҙәремә бағышлайым.\nЙәшлегем биҙәге – ҡыңғырау сәскә,\nКүпме хәтирәләр уяттың?!\nЙөрәк төпкөлөндә бикләп тотҡан\nЙәшерен серҙәремә юл таптың!\n…Шау сәскәгә күмелгән туғайҙан икәү атлай. Ҡулға-ҡул тотоношҡандар. Үҙҙәре юҡтан да ҡыҙыҡ табып, шарҡылдап көлөшәләр, шаяралар.\nҠыҙҙың башында ялан сәскәләренең иң сағыуҙарынан ғына яһалған нәфис таж. Өҫтөндә иҫ киткес матур, үҙенә үтә лә килешеп торған зәңгәр төҫтәге күлдәк. Егет ап-аҡ күлдәк, ҡара салбар кейгән. Тулҡынланып торған ҡара сәстәре, көлөп ҡараған ҙур яғымлы күҙҙәре уны тағы ла һөйкөмлөрәк итә. Егет, ташҡын хистәрен тыя алмай, ҡапыл ҡыҙҙы ҡосағына ала ла уны шашып-шашып үбергә тотона…\nБыл икәү – Зәлифә менән Айбулат. Күрше ауылға ҡунаҡҡа ҡайтып килгән Айбулаты менән Зәлифә бер нисә көн генә күрешмәгәйнеләр – шул тиклем һағынышҡандар!\n– Зәлифәкәй, ана, күрәһеңме ҡаршылағы ҡаяны? – тип һорай егет, наҙлы ҡараштарын һөйгәненән айырып ала алмай.\n– Эйе, күрәм! – ти Зәлифә. Үҙе һаман да шаярып, сыңғырҙатып көлә.\n– Беләһеңме, нимә? Һин бына ошонда ғына баҫып тор, йәме? Мин хәҙер ошо ҡаяның иң бейек урынына менеп баҫам да бар донъяға һине яратыуымды яңғыратам!!!\n– Ҡуй, Айбулат, мин бер үҙем бында ҡалмайым! Мин дә һинең менән! – Һөйгәненән аҙға ғына ла айырылғыһы килмәй шул уның.\n– Юҡ, Зәлифәкәй! Мин оҙаҡ тормаҫмын, тиҙ арала яныңа кире төшөрмөн. Көт мине! – тине лә Айбулат, ҡаяға табан йүгерҙе.\nБына ул, ҡаяның иң бейек урынына менеп еткәс:\n– Э-һе-һе-һе-й-йй! Ишетәһегеҙме, тауҙар? Ишетәһегеҙме, кешеләр? Мин Зәлифәне яратам!!! – тип ҡысҡырҙы.\nАйбулатҡа ҡушылып, тауҙар уның һүҙҙәрен шаңдау булып ҡабатланы:\n– Зә-зә-зә… я-я-я-ра-там!!!\nАйбулат, ҡулдарын ҡарсыға ҡанаттарындай ике яҡҡа йәйгән дә, үҙе лә ҡоштай талпына. Зәлифәгә ул шулай ҡош булып осор ҙа китер төҫлө.\n– Зәлифәкәй, мин яныңа киләм, һин дә йүгер ҡаршыма! – тип ҡысҡырҙы ла ҡаянан төшә башланы.\nЗәлифә атлығып ҡаршы йүгерҙе. Әле генә Айбулаттың һөйөү һүҙҙәрен яңғыратҡан ҡаяға ла яҡынлашты. Ҡапыл, көтөлмәгәндә, уның аяҡ аҫтындағы ер убылып китте лә, Айбулат менән икеһе араһында төпһөҙ упҡын барлыҡҡа килде. Зәлифә ҡаршы яҡҡа һикереп сығырға ла өлгөрмәй ҡалды. Ҡаушауынан, ҡурҡыуынан бөтөнләй быуынһыҙ ҡалған ҡыҙ, сарбайлап:\n– Ай, Айбулат! – тип ҡысҡырып ебәрҙе.\nҠаянан төшөп еткән Айбулат та теге ярҙа үрһәләнә:\n– Зәлифә! Зәлифәкәй, хәҙер ҡотҡарам мин һине, көт! – тип ялбара.\n– Аһ, Айбулат, ҡалдырма мине, ал үҙеңдең яныңа! Мин һинһеҙ бөтөнләй йәшәй алмайым! – тип үкһеп-үкһеп илай Зәлифә.\nӘ аралағы упҡын киңәйгәндән-киңәйә, Айбулат та йыраҡлашҡандан-йыраҡлаша бара. Үҙе, ҡулдарын болғай-болғай, һаман нимәлер ҡысҡыра…\n– Аһ, Айбулат, ал мине үҙ яныңа! – Зәлифә ни эшләргә лә белмәй, үрһәләнә, Айбулатын саҡыра, өҙгөләнеп, ҡысҡырып илай…\nҮҙ-үҙен белештермәй түгелеп илаған Зәлифә уянып киткәнендә шыбыр тиргә батҡан, туҡтауһыҙ аҡҡан күҙ йәштәренән хатта мендәре сыланып бөткән, үҙе һаман да тыныслана алмай, һулҡылдап илай ине…\nКүргән төшөнөң тәьҫиренән айырыла алмай, Зәлифә оҙаҡ ҡына ятты. Йыраҡтарҙа ҡалған ғәмһеҙ, сая йәшлегенең иң бәхетле бер мәле төшөнә кереп, тап өнөндә булғанса ҡабатланыуы күңелен бик ныҡ иләҫләндергәйне. Тик төшөнөң аҙағы шулай ҡурҡыныс тамамланыуы күңеленә шом һалды.\nҺиҙелер-һиҙелмәҫ кенә таң ҡыйыла. Отпускыла булғас, иртә тороуҙың кәрәге юҡ.\nӘллә таң алдынан ғына күргән төшө сәбәпсе булдымы – Зәлифәнең йөрәге көнө буйы болоҡһоп тик торҙо. Ул, үҙенә урын таба алмай, ары һуғылды, бире һуғылды. Кискә табан бер аҙ тынысланғандай ҙа ине… тик оҙаҡҡа түгел икән шул! Кис еткәс, күптән ташлап ҡуйған бәйләмен ҡулына алып, йәтешләп кенә ҡәнәфигә ултырҙы. Бер журналда күреп ҡалған кофта үрнәген бәйләй башлаған да онотҡан икән… Ҡапыл, фатирҙы яңғыратып, телефон шылтыраны. Зәлифәнең былай ҙа борсоулы йөрәге ярһып туларға тотондо. Ҡаушауынан күпмелер ваҡыт телефон трубкаһын үрелеп алырға ҡыймай торҙо. Күңеле, ниҙер һиҙенеп, шомланды:\n– Алло, тыңлайым?!\nТелефонда бер аҙҙан ҡатын-ҡыҙ тауышы ишетелде:\n– Һаумыһығыҙ! Миңә Зәлифә апай кәрәк ине… – Ни өсөндөр теге остағы ҡатын ауыр көрһөнөп ҡуйҙы.\n– Был мин – Зәлифә! Ә кем шылтырата?\n– Мин – Айбулаттың һеңлеһе Аида…\n– Эйе, Аида һылыу!\n– Ғәфү итегеҙ, мин һеҙгә хәбәр итмәй булдыра алманым. Бөгөн… беҙҙең Айбулат ағай һәләкәткә осраны… – Телефондан Аиданың һулҡылдап илағаны ишетелде.\nЗәлифә телефон трубкаһы ҡулынан нисек төшөп киткәнен дә һиҙмәне.\nАптырап, тирә яғына ҡаранды ла йәнә трубканы ҡулына алды. Телефонда Аида өҙгөләнеп Зәлифәне саҡыра ине…\n– Ишетәм, Аида һылыу… Ғәфү ит, зинһар, әллә нишләнем дә ҡуйҙым!\n– Зәлифә апай, ерләү – иртәнән һуңға. Килеп өлгөрһәгеҙ, яҡшы булыр ине.\n– Әлбиттә, ҡайтам, иртәгә иртүк юлға сығам, көтөгөҙ!\n– Һеҙҙе вокзалда уҡ ҡаршы алырҙар. Ярай, хуш-һау булығыҙ.\n– Һау булығыҙ…\n«Бына ни өсөн уның йөрәге иртәнән бирле тулаған. Их, Айбулат… Һәләкәткә осраған, тиме? Нимә булғанын һорашырға башыма ла килмәне. Хәйер…»\n– Аһ, Айбулат йәнем!\nЗәлифә, көтмәгәндә ишеткән ҡурҡыныс хәбәрҙең аяуһыҙ дөрөҫлөгө әле яңы аңына барып етеп, тыйыла алмай, үкһеп илап ебәрҙе. Ҡасандан бирле йыйылған ҡайғы-һағыштары, үкенестәре – барыһы бергә әсе күҙ йәштәренә әйләнеп, бер туҡтауһыҙ аҡты ла аҡты…\n…Зәлифә – ауыл ҡыҙы. Йәмле Инйәр буйында урынлашҡан Уҫаҡлытау ауылынан. Бигерәк матур шул уның ауылы. Исеме лә есеменә тура килеп кенә тора – Уҫаҡлытау! Ә ундағы уҫаҡтарҙың матурлығы! Бигерәк тә көҙөн улар, иҫ киткес күркәм булып, күҙҙең яуын ала. Ул үҙенең яратҡан тауы Шылғантүбәлә ошо ағастар араһында йөрөргә һәләк ярата. Шылғантүбә – ауылдың ситендә генә, Бағарышты йылғаһынан һуң башлана. Әллә ни ҙур ҙа булмаған тау төрлө еләк-бәшмәктәр менән тулы. Юғарыға менеп ҡараһаң, бөтә ауыл ус төбөндәгеләй күренә.\nЗәлифә быйыл ун биш йәшен тултырҙы. Һигеҙенсе синыфты тамамлағас, әллә берәй ҡайҙа уҡырға барырғамы, тип уйлап та ҡуйғайны. Шул үҙенең оялсан, ҡыйыуһыҙ булыуы арҡаһында кире ҡайтауланы. Синыфташ ҡыҙҙары фельдшерлыҡҡа уҡырға инеп тә ҡайттылар инде.\nӘллә ниңә бигерәк ҡыйыуһыҙ шул. Берәй ят кеше менән һөйләшергә тура килһә, үҙенең тауышын хатта үҙе лә ишетмәй, әллә нишләй ҙә ҡуя. Оялыуынан ҡыҙарып бөтә. Шуға, бер ҡайҙа ла китмәй, ауылда ҡалды. Ике йыл эсендә, бәлки, кешеләрҙән тартыныуы кәмер?\nТағы ул тиҙ генә ауылын ташлап сығып китә лә алмай. Ул да китһә, ҡустылары ни эшләр?\nАталары бәләгә осрап һәләк булғас, әсәләре биш бала менән тороп ҡалды. Эшләгән эше лә бик ауыр. Инде Зәлифә лә уҡырға китһә?\nЗәлифәнең дүрт ҡустыһы бар. Юнир үҙенән ике йәшкә кесе, Булат бишенсегә бара, ә игеҙәктәргә бары бишәр йәш. Малайҙар бигерәк тиктормаҫ, арттарынан ҡарап ҡына өлгөр!\nӘ Юнир – апаһының иң беренсе ярҙамсыһы. Ҡайһы саҡта уның көсө етмәгәнде «һә» тигәнсе эшләп тә ҡуя. Быйыл бесән мәлендә үҙен нисек күрһәтте! Салғыһын шул тиклем матур итеп, ирҙәрсә һелтәй… Әсәләре ҡыуанып ҡарап тора ла: «Эх, атайығыҙ ҙа күрһә икән!» – тип әрнеп әйтеп ҡуя.\nБулат ҡустыһы ла өй эштәрендә ярҙамлаша башланы. «Тағы нимә эшләргә, апай?» – тип йүгереп килеп етә. Иң яуаплы эштәр – барыбер Зәлифә иңендә.\nБыйылғы йәй бигерәк матур килде. Әле генә йәшенләп-күкрәп ямғыр яуһа, артынса уҡ ялтырап ҡояш килеп сыға. Тиҙ арала матур итеп йәйғор ҡалҡа. Ә ундай йәшенләп яуған ямғырҙан һуң ниндәй матур була тирә-яҡ! Бөтә донъя сафланып, йәшелләнеп ҡала. Баҡсаларҙа хуш еҫ аңҡый, өҙҙөрөп ҡоштар һайрай, Зәлифәнең яратҡан тауында кәкүк саҡыра. Тик бына әсәһе генә ниңәлер һөйһөнмәй ошо ҡошсоҡто. Ишетеп ҡалдымы, һуҡрана башлай. Моңло кәкүкһеҙ урман буламы икән ни? Тағы Зәлифә һандуғастарҙы тыңларға ярата. Хыялланырға яратҡан хисле ҡыҙыҡай урмандарҙа йөрөгәндә ниндәй генә ҡоштарҙы тыңламаны – һандуғасҡа еткергәндәрен ишеткәне булманы. Булмаҫтыр ҙа…\nӘ быйыл бигерәк иләҫләнеп тыңлай ул йырсы ҡоштарҙы. Каникулдары башланғас, әхирәте Ғәлиә менән һәр кис һайын үҙҙәренең яратҡан тауына һандуғастар тыңларға ашыҡтылар. Яңғыҙ ҡайын төбөнә ултырып алалар ҙа көтә башлайҙар. Бына бер мәл аҫта, йылға буйындағы таллыҡта, «сут-сут» иткән тауыш ишетелә. Шунан һуң башлана! Әхирәте менән тын алырға ла ҡыймай, һуштары китеп тыңлайҙар. Бер аҙҙан ҡоштар тына. Әхирәттәр хыяллана-хыяллана ҡайтырға сыға. Мөхәббәт тураһында серләшәләр.\n– Китаптарҙағыса, киноларҙағыса мөхәббәт беҙгә лә килһә икән, эйеме, әхирәт? Берәйһенә үлеп ғашиҡ булырға ине! – тип шыбырҙай Ғәлиә, хисләнеп.\n– Ысынында ундай мөхәббәт булмайҙыр ул? – ти Зәлифә, икеләнеп.\n– Була икән шул! Ана, әсәйемдәр йәш саҡтағы әхирәттәре менән осраштылармы, тик шул турала һөйләшәләр. Үҙҙәренең тәүге мөхәббәттәрен һағынып, илашып та алалар. Атайҙар күрмәгәндә генә, кәнишнә. Һиңә лә сер итеп кенә әйтәм, һөйләй күрмә берәйһенә!\n– Ҡуйсы, Ғәлиә, кемгә һөйләйем, ти? Мин ул турала кеше алдында әйтә аламдыр шул?\n– Ярай, ярай, үпкәләмә! Былай ғына әйтәм!\nҒәлиә менән хушлашҡас, Зәлифә өйөнә ҡайтып еткәнсе ошо һөйләшеүҙе уйлап ҡайтты.\n«Ысынлап та, уға ла шундай мөхәббәт килерме икән? Кем икән ул уның өҙөлөп һөйөр кешеһе? Ә нисек килә икән мөхәббәт тигәндәре? Зәлифәне лә өҙөлөп яратҡан кеше булырмы икән? Юҡтыр ҙа».\n…Киләһе яҙға тиклем, эй, һағынырҙар инде һандуғастар моңон!\nТағы Зәлифә шишмә башына һыуға йөрөргә ярата. Уларҙың шишмәләре яҡындағы урман эсендә генә, ереклектәр араһында ағып ята. Күрше ағай ул шишмәгә матур итеп йорт та төҙөп ҡуйҙы.\nУлаҡтан сылтырап ҡына аҡҡан һыуға биҙрәһен ҡуя ла тирә-яғына күҙ һала. Эй, бигерәк рәхәт шул бында! Эргәлә генә мөһабәт еректәр, йәйге эҫелә һалҡынса күләгә биреп, әкрен генә тирбәлә. Тирә-яҡты тағы ла йәмләндереп ҡоштар һайрай, йәйҙең хозурлығына ҡыуанып, өйөрөлөп-өйөрөлөп төрлө-төрлө төҫтәге күбәләктәр оса. Бал ҡорттары иң хуш еҫле сәскәләрҙән тырышып-тырышып һут йыя.\nУл йүгерә-йүгерә күгәрсен күҙе, ҡыңғырау сәскәләрен йыйып ала ла сылтыр шишмә үҙенең һыуын ҡойған Бағарышты йылғаһына яҡын уҡ барып, уны күҙәтеп тора. Яҙын ул йылға бик ныҡ таша, хатта ярында баҫып тороуы ла ҡурҡыныс була. Ярына һыймаған йылға туғайҙарға йәйелә. Күпмелер ваҡытҡа ағастар һыу аҫтында ҡала. Зәлифә уның шулай ярһып-ташып аҡҡан ваҡытын ныҡ ярата. Ниңәлер күңеле шул сағын үҙ итә. Тәбиғәткә һушы китеп, иләҫләнеп йөрөгән Зәлифә күршеләренең һыуға төшкәнен күреп ҡалһа, тиҙерәк биҙрәләрен көйәнтәләп, ҡайтырға ашыға.\nЙәйге каникулдары үтеп тә китте. Өс көндән мәктәпкә! Ни өсөндөр был юлы беренсе сентябрҙе бигерәк тулҡынланып көтә Зәлифә. Әллә ниҙәр булыр кеүек…\n– Аһ, Айбулат, йәнем!\nЗәлифә, асырғанып ҡысҡырып ебәреүенән һиҫкәнеп, тирә-яғына күҙ һалды. Хәтирәләргә бирелеп, урынынан да ҡуҙғалмай күпме ултырҙы икән? Ул стеналағы сәғәткә күҙ һалды. Юлға сығырға ла ваҡыт етеп килә икән. Ә ул әҙерләнмәгән дә! Ҡазандан Өфөгә поезд иртәнге алтыла ҡуҙғала. Бары ике сәғәт ваҡыты ҡалып бара.\nЗәлифә тиҙ генә әйберҙәрен юл сумкаһына тултырҙы. Тамағына тәғәм ризыҡ ҡабаһы килмәһә лә, бер аҙ кофе эсеп алырға булды. Телефондан такси саҡыртты ла вокзалға йүнәлде. Бөгөн эш көнө булғанғамы, вокзалда кеше әллә ни күп түгел. Билетты тиҙ алды.\nБына ҡуҙғалырға ваҡыт. Вагонда кеше унда-һанда ғына. Зәлифәнең бер үҙенә бер купе тура килде. Әйберҙәрен урынлаштырғас, йоҡларға ятты. Тик, нисек кенә йоҡларға тырышһа ла, күҙенә йоҡо кермәне.\nБер аҙҙан ул хәтирәләренә кире әйләнеп ҡайтты.\n…Бына 1 сентябрь ҙә етте. Мәктәп эсе гөж килеп тора. Зәлифә үҙенең синыфташтары янына килеп баҫты. Ни эшләптер Ғәлиә күренмәй. Әллә күрше районда йәшәгән өләсәһенән ҡайтып етмәгәнме?\nЛинейканан һуң һәр кем үҙ синыфына йүнәлде.\nЗәлифә тәҙрә янындағы буш партаға барып ултырҙы. Линейка ваҡытында әллә ни иғтибар итмәгән икән: барыһы ла үҙгәреп, үҫеп киткән! Малайҙарҙың танау аҫтарында мыйыҡтары барлыҡҡа килгән, быға тиклем сибек кенә булған ҡыҙҙарҙың да кәүҙәләре тулышып үҙгәргән.\nБарыһы ла шат, күҙҙәре ут булып яна. Бына бер саҡ ишектән… оҙон буйлы, ят егет килеп керҙе. Үҙе шул тиклем һөйкөмлө, кәүҙәһе лә баһадирҙарса көслө, матур, сөм-ҡара сәстәре тулҡынланып, елкәһенә үк төшөп тора. Шаян икәнлеге йөҙөнә сыҡҡан. Ихлас йылмайып, һаулыҡ һорашҡас, ул:\n– Туғыҙынсы «Б» ошондамы? – тип һораны.\n– Ошонда! – Синыф гөж килде.\nУл бер аҙ тапанып торҙо ла Зәлифә янындағы буш урынға килеп ултырҙы. Әллә ни булды шул саҡ Зәлифәгә. Биттәре ут булып янғанын тойоп, башын түбән эйҙе. Егет унан нимәлер һорашты, шикелле. Синыф етәксеһе килеп кергәс кенә, Зәлифә еңел тын ала алды.\nУҡытыусы барыһын да яңы уҡыу йылы башланыуы менән ҡотлап, уңыштар теләне. «Яңы уҡыусы ла бар икән», – тип, уның тураһындағы мәғлүмәттәрҙе журналына теркәгәс:\n– Иртәгә уҡымайбыҙ. Бөтәбеҙ бергә походҡа барабыҙ. Йә, әйтегеҙ, ҡайҙа теләйһегеҙ: Инйәр буйынамы, әллә Оҫҡонтауғамы? – тип һораны.\n– Оҫҡонтауға! – Ҡыуаныстан барыһы бер юлы ҡысҡырҙы.\n– Ярай, әләйһә, әҙерләнегеҙ. Иртәгә сәғәт туғыҙға йыйылабыҙ. Үҙегеҙ менән ашарға алығыҙ. Урманда сәй ҡайнатып, бәрәңге бешерербеҙ.\nМәктәптән Зәлифә әхирәте Ғәлиә менән ҡайтты. Беренсе дәрескә ул, һуңлап булһа ла, килеп өлгөргән. Күптән күрешмәгәс, һөйләшеп һүҙҙәре бөтмәне.\n– Шунан, күршең менән таныштыңмы? – Шаян холоҡло Ғәлиә, мут йылмайып, әхирәтенә өндәште.\n– Юҡсы! – Ҡырыҫ ҡына яуапланы Зәлифә.\n– Бәй, ништәп улай асыуҙанаң ул? – Ғәлиә, аптырап, әхирәтенә төбәлде.\nБер ҙә юҡҡа әхирәтен үпкәләткәне өсөн Зәлифә үҙе лә уңайһыҙланды.\n– Зинһар, ғәфү ит, һине үпкәләтермен тип уйламаным. Мин бит уны бөтөнләй белмәйем.\n– Ә, беләһеңме, ул кем? – Әхирәте серле генә йылмайып, Зәлифәгә һүҙ ҡушты.\n– Кем һуң? – Тиҙ генә һорағанын Зәлифә аңғармай ҙа ҡалды.\n– Ул, ни, теге мәктәп урамында йәшәгән Илһам ағайҙың улы икән. Әсәләре ҡапыл ғына үлеп ҡалғас, өс баланы бер үҙенә ҡарауы ҡыйын тип, атаһының күрше ауылда йәшәгән бер туған һеңлеһе өс йәшлек Айбулатты үҙҙәренә уллыҡҡа алған, ти. Уларҙың ауылында һигеҙ йыллыҡ ҡына мәктәп, шуға быйыл бында уҡыясаҡ. Оло ағаһы өйләнгән, ситтә йәшәй. Аида исемле һеңлеһе менән атаһы ғына икән өйҙәрендә. Улының үҙҙәренә йәшәргә ҡайтҡанына ифрат ҡыуанған атаһы. Ул былай ҙа: «Яңылыштан улымды бирҙем дә ебәрҙем, хәҙер кире уйларға ла әллә нисегерәк бит әле?..» – тип гел ҡайғырып йәшәгән. Улын һәләк яратҡан. Ҡайһы саҡта барып та сыҡҡылаған һеңлеләренә. Әйтергә генә ҡыймаған эсендәген. Вәт!\n– Ә һин быларҙы ҡайҙан белеп өлгөрҙөң һуң?\n– Иртә менән күрше Мәсүрә апай беҙгә кергәйне, шул һөйҙәп сыҡты. Ә уның бит белмәгәне юҡ!\n«Бына кем икән ул!»\nЗәлифә Ғәлиәне ашыҡтырҙы:\n– Әйҙә, ҡайта һалайыҡ. Ҡустылар үҙҙәре генә, иртәгәгә әҙерләнер кәрәк!\nҠайтҡас, Зәлифә өй эштәрен, ни сәбәптәндер, осоп йөрөгәндәй тиҙ башҡарҙы. Үҙенең, ниңәлер, тик йырлағыһы ғына килеп тора. Кискегә картуф билмәне бешерҙе, ҡоймаҡ ҡойҙо. Аш өлгөрөүгә әсәһе лә ҡайтып етте. Походҡа барыуҙары тураһында әйткәс, әсәһе:\n– Ярай, һин походыңа әҙерлән, ҡалған эштәрҙе үҙем эшләрмен, – тип ихатаға сығып китте.\nЗәлифә үҙенә бер нисә йомортҡа, бәрәңге алырға булды. Ҡоймағын да өҫтәне.\nИртәнсәк Зәлифә арҡаһына төйөнсөгөн аҫып, башына яулыҡ бәйләгәс, аяҡтарына резина итектәрен кейеп алды ла мәктәбенә йүнәлде. Йүгерә-атлай ашығып барып етте, мәктәп ишеген асты. Ә унда – шау-шыу!\nҠолаҡтарын ҡапларҙай булып, тиҙерәк үҙенең синыфына йүнәлде. Кереү менән, үҙе лә һиҙмәҫтән, тәҙрә яғына күҙ һалды. Ә унда… теге егет ишеккә генә ҡарап ултыра ине. Зәлифә шым ғына урынына барып ултырҙы.\n«Сәләм!» – тип өндәште Айбулат. Яуап итеп ҡыҙ һиҙелер-һиҙелмәҫ баш ҡаҡты. Синыф етәксеһе килгәс, бер аҙ һөйләшеп, пландар ҡороп ултырҙылар ҙа юлға ҡуҙғалдылар. Юл арыу уҡ оҙон, тик тау үренә генә. Шулай ҙа дәррәү атлай барыһы ла. Юл буйы шаярышып-көлөшөп барҙылар.\n– Зәлифә, бир төйөнсөгөңдө, үҙем күтәрәйем, – тигән тауышҡа боролоп ҡараһа, янында Айбулат баҫып тора.\n– Ҡуй, үҙем!\n– Юҡ инде, күршеңә ярҙам итмәү килешмәҫ. Беҙ бит парталаш күршеләр. Ҡайҙасы, бир үҙемә!\nҠыҙыҡай икеләнеп бер аҙ торҙо ла төйөнсөгөн егеткә һондо. Үҙе, башҡалар ни уйлар инде тип, яҡ-яғына ҡаранды. Былай, иғтибар иткән кеше тойолманы шикелле. Уға нисектер рәхәт тә, күңелле лә булып китте. Әйбере әллә ни ауыр түгел ине лә…\nАйбулат юл буйы урмандағы йәнлектәр, уларҙың ғәҙәттәре тураһында һөйләп барҙы. Ул шундай мауыҡтырғыс итеп һүрәтләй! Зәлифә уны шулай ге-е-е-л генә тыңлар ине… Их, ниндәй яғымлы уның тауышы! Һөйләй-һөйләй ҙә йә берәй ҡоштоң, йә хайуандың ҡыланыштарын ҡабатлап күрһәтә. Бигерәк тә ҡоштарҙың тауыштарын килештереп әләкләй. Ысын ҡоштарҙан айырырмын тимә!\nБер аҙҙан уларҙы Ғәлиә ҡыуып етте:\n– Ай-һай, әхирәт, мине әллә ҡайҙа ҡалдырып киттең дә барҙыңсы? Бындай егет барында минең турала оноттоң дамы? – тип шаяртты. Зәлифә уңайһыҙланып:\n– Үҙең тороп ҡалдың бит, ҡыуып етергә ине, – тип аҡланды.\n– Әйҙәгеҙ, улайһа, бергә атлайыҡ. Әхирәтебеҙ ни өсөндөр тик тыңлап ҡына килә, үҙе бер ни ҙә һөйләмәй! – Айбулат Ғәлиәне лә йәнәш барырға саҡырҙы. Хәҙер инде Ғәлиәнең дә әйберен күтәреп алды.\nБына тауҙың иң бейек түбәһенә менеп еттеләр. Унда күмәкләшеп фотоға төштөләр. Юғарыла ел бигерәк әсе булғас, оҙаҡ тотҡарланмай, тирә-яҡҡа һоҡланып, бер аҙ торҙолар ҙа түбәнгә ашыҡтылар.\nТөшөп етеп, усаҡ яҡҡас, картуф бешерергә ҡуйып, сәйнүктәрен элделәр.\nТөшкө аш бик күңелле үтте. Кемдер мәҙәк, кемдер йәйге мажараларын һөйләп көлдөрә. Ашап алғас, бер аҙ ял итергә булдылар.\nТау үренә менгән саҡта Зәлифә таштарға бик ҡыҙыҡҡайны. Әле, ваҡыт барҙа, уларҙы ентекләп тикшереп, вағыраҡтарын кеҫәләренә тултырҙы. «Айбулатҡа күрһәтмәҫмен, әтеү, тағы ла күтәрергә уйлаһа, оят булыр!» Айбулат уны күҙәтеп торғанмы, таштарын кеҫәһенән сығартып, үҙенең рюкзагына һалып та ҡуйҙы:\n– Ҡайтып еткәс бирермен, – тип ихлас йылмайҙы үҙе…\nСыр-сыу килеп ҡысҡырышҡан, балалар илаған тауышҡа Зәлифәнең уйҙары бүленде. Поезд ниндәйҙер ҙур ғына станцияла туҡтаған. Вагонға кешеләр килеп тулды. Сәғәт ун бер ҙә булып киткән. Иртәгә иртә менән Өфөнән ауылы яғына поезд булырға тейеш. Ҡайтып ҡына өлгөрһә ине…\n«Тыҡы-тыҡы, тыҡы-тыҡ…» Тәгәрмәстәрҙең шулай бер көйгә тыҡылдауына ойой башланы. Яңы килеп тулған кешеләр урынлашып бөттө.\nЗәлифә уянғанда төн уртаһы ине. Поезд, ваҡытына ярашлы, һуңламай ғына килә былай. Өфөгә етергә лә күп ҡалмағандыр.\nУл, әҙ-мәҙ тамаҡ ялғап, кофе эсеп алғас, әйберҙәрен сумкаһына тултырҙы ла тәҙрә янына ултырҙы.\nОҙаҡламай Өфө күренде. Вагондан төшкәс, ҡайһы яҡҡа китергә тип туҡтап ҡалғас:\n– Һеҙ Зәлифә апаймы? – тип янына утыҙ йәштәр самаһындағы егет килеп баҫты.\n– Уҫаҡлытауға юл тотаһығыҙ икән, тап һеҙҙе ҡаршыларға тейешмен! Әйҙәгеҙ, машинаға ултырығыҙ! Аида апай: «Һуңлап ҡуймаһын, Өфөнән үк ҡаршылар кәрәк!» – тип һеҙҙе алып ҡайтырға ебәрҙе.\n– Өлгөрмәй ҡуйырмынмы икән, тип борсола инем, ҡайһылай уңай булды!\nЮлда күпмелер ваҡыт һөйләшмәй генә барҙылар. Ахырҙа Зәлифә түҙмәне:\n– Һеҙ мине нисек танынығыҙ һуң? Мин бит һеҙҙе бөтөнләй белмәйем?\n– Белмәйһегеҙҙер шул. Беҙгә бит аралашырға тура килмәне. Ә мин һеҙҙе бер ҡасан да онотманым. Беҙ, башланғыс синыф уҡыусылары, Айбулат ағай менән икегеҙҙең мөхәббәтегеҙгә һоҡланып, бергә йөрөгән сағығыҙға тура килһәк: «Эх, шулай Айбулат ағай кеүек ҙур үҫеп, ошо апай кеүек һылыу кәләшең булһын ине!» – тип хыяллана инек.\n– Ҡуйығыҙсы, оялтмағыҙ мине, улай уҡ булмағандыр ҙа!\n– Ысынды әйтәм. Тик… һуңынан бергә була алмауығыҙ эсте бошорҙо…\n– Яҙмыштыр инде… Бәй, беҙ бит танышманыҡ та. Исемегеҙ кем һуң һеҙҙең?\n– Мин – Илнур. Айбулат ағайҙарға күрше Азаматтың улы.\n– Иҫләнем. Бер зәп-зәңгәр күҙле, бик шаян малай булып хәтеремдә ҡалғанһың.\n– Эйе, шул малай инде. Шаянлығым әле лә шул уҡ минең, күҙҙәрем дә зәп-зәңгәр көйө! – Илнур үҙенең әйткәненән рәхәтләнеп көлөп алды.\n– Илнур, бер һорауым бар ине… Аиданан һораша алманым. Ни булған һуң Айбулатҡа?\nИлнурҙың йөҙөнә күләгә ятты:\n– Эх-х! Ана шул «Иртә уңмаған – кис уңмаҫ» тигәндәре дөрөҫтөр инде.\nБыйыл, тәүге тапҡыр, Афған һуғышында ҡатнашҡандар осрашыуына Айбулат ағайҙы ла саҡырғайнылар. Шул тиклем ҡыуанды! Дәртләнеп китеп, күптән йөрөтмәгән машинаһын ремонтланы. Ул машинаһын берәүҙән осһоҙ ғына хаҡҡа алғайны. Иҫке – иҫке инде, күпкә бармай ватылды ла, шул килеш ихатаһында торҙо. Ремонтлағанда мин дә буш сағымда ярҙамлаштым. Ҡайтып килгән саҡта, Елмерҙәктәге теге «Ҡәйнә теле»н үтеп барғанда, машинаһының бер тәгәрмәсе ысҡынып китеп, бик бейектән упҡынға осҡан. Эх!!! – Илнур ыңғырашып ҡуйҙы. – Башҡа бер урында, бәлки, тере ҡалған булыр ине лә… Машинаһын ныҡлап тикшергән кеүек инек, ул тәгәрмәсте нисек күрмәнек икән? Эй, үкенес! Машинаһын ремонтламаған булһа, үҙем генә йөрөтөп ҡайтыр инем дә. Айбулат ағай өсөн мин йәһәннәм тишегенә лә барырға риза инем бит!\n– Әлеге шул яҙмыштыр инде. Ярай, ғазаплама үҙеңде, Илнур туғаным. Минең үҙемә бигерәк тә үкенесле. Быйыл ауылыма мотлаҡ ҡайтырға инем. Отпускыла булһам да, ҡайта алманым… Уның менән күрешмәгәнгә ун ете йыл үтеп китте. Тик бер генә тапҡыр күреп ҡалһам да, үкенмәҫ инем.\n– Эйе шул. Айбулат ағай үҙе лә һуңғы арала тик һеҙҙең турала һөйләне.\nТик бер генә тапҡыр күрергә ине, йомшаҡ ҡулдарынан тотоп, бер һүҙ өндәшмәй булһа ла, биш минут ҡына янында булһам, артабан йәшәүе лә еңеләйер ине, тип хыялланды. Ул бит ғүмере буйына тик һеҙҙе һағынып йәшәгән. Яҙмыштың шулай мәрхәмәтһеҙ булыуына рәнйене лә ҡайһы саҡта. Һеҙҙең ирегеҙҙән айырылғанығыҙҙы яңыраҡ Ғәлиә апай хәбәр иткән икән уға. Ул хәбәрҙе ишеткәс, тамам ҡанатланып: «Отпуск алам да барыбер бер күреп ҡайтам Зәлифәмде! Ә, бәлки… кем белә?! Ә, Илнур?» – тип серле генә йылмайып та алғайны. Их, бер булмағас булмай икән! – тип әсенеп ҡуйҙы Илнур. Ҡысҡырып илап ебәреүҙән үҙен саҡ тыйып килгән Зәлифәне уйҙар баҫты…\n…Шулай шау-гөр килеп, мәктәптә уҡыу көндәре үтә торҙо. Айбулат һәр ваҡыт Зәлифәгә ярҙамға килергә әҙер. Дәресен аңламайыраҡ ҡалдымы, ихласлап аңлатырға тотона. Ә үҙе бигерәк тырыш, тик «яҡшы» билдәләренә генә уҡый. Яңы йыл алдынан синыф етәксеһе:\n– Яңы йыл кисәһен ойоштороуҙы беҙгә йөкмәттеләр. Әйҙәгеҙ, яҡшы ғына номерҙар әҙерләп, барыһын да хайран итәйек әле! – тип барыһын да дәртләндерҙе.\nРепетициялар башланды. Әлеге лә баяғы, Айбулат бик ихлас тотондо. Әллә ҡайһы арала ҡайта һалып, баянын күтәреп килгән. Ултырғысҡа ултырҙы. Һәм… Зәлифә шул минуттан бөтә донъяһын онотто. Берсә ул йәшел болондарҙы гиҙеп сәскәләр йыя, берсә, ярһып аҡҡан йылғаларҙы күҙәтеп, убылып китерҙәй яр башында тора, берсә урман эсендә өҙҙөрөп һайраған һандуғастарҙы һушы китеп тыңлай… Йөрәге шул тиклем ашҡынып тибә, бына-бына атылып сығыр кеүек!\nАйбулат баянда иҫ киткес уйнай ине. Ул уйнап туҡтағас, барыһы ла дәррәү ҡул сапты. «Уйна әле тағы?» – тип үтенделәр. Айбулат инәлтеп торманы, шундай ҙа һағышлы, таныш түгел көйҙө уйнап ебәрҙе. Бер аҙҙан үҙе лә ҡушылды:\nКитмә, китмә, һандуғас?\nТыуған ерҙе ҡалдырып…\nЗәлифә йырҙы шундай иләҫләнеп тыңлай, Айбулаттан күҙен дә алмай. Ҡапыл, кемдер терһәгенә төрткәнгә һиҫкәнеп, әйләнеп ҡараһа, янында Ғәлиә баҫып тора һәм:\n– Шәп бит, әхирәт, эйеме?– тип шыбырҙай. Йыр тәьҫиренән арына алмаған Зәлифә бер һүҙ ҙә өндәшә алманы. Өйөнә ҡайтҡас та, шул йыр ҡолағында яңғырап тик торҙо.\nЯңы йыл кисәһе бик күңелле үтте. Уларҙың концертын да оҡшаттылар. Ә Айбулаттың баянына ҡушылып йырлауы барыһын да әсир итте. Уны бик оҙаҡ сәхнәнән төшөрмәнеләр. Ошо концерттан һуң Айбулатты исеме менән түгел, күберәк «Һандуғас» тип йөрөттөләр. Баянында өҙҙөрөп уйнағанында һандуғастан һис тә кәм түгел ине шул…\nАйбулатҡа Зәлифә тәү күреүҙән ғашиҡ… Тәүге мәлдә уның янында ҡапыл юғалып ҡалһа, сәбәбен аңлай алмай, үҙ-үҙенә аптырай ине. Ҡайҙа ғына йөрөһә лә, тик уның тураһында уйлай, ҡолағынан яғымлы тауышы китмәй. Айбулат берәйһе менән һөйләшкәндә башын артҡа ташлап, ихлас күңелдән ҡысҡырып көлә! Уның шулай көлгәнен ишетһә, Зәлифәгә шундай рәхәт. Өйөнә ҡайтҡас та, тик ул күҙ алдында тора. Уның тураһында уйламаған минуты юҡ. Айбулатты осратҡаны бирле уның күңелендә ниндәйҙер үтә һағышлы бер моң яралды төҫлө.\nЙөрәгенең ярһыуҙарын баҫмаҫмы тип, йүгерә-йүгерә шишмәгә һыуға йүнәлә. Һыу буйынан ҡайтҡас, өйөндәге бар эштәрен тиҙ арала емертеп эшләп ҡуя. Ҡайҙан уға шул тиклем көс килә? Яңғыҙы ғына ҡалған сағында ул йырлаған йырҙарҙы эсенән генә көйләп йөрөй. Һуңғы арала уның гел йырлағыһы килә. Тик бына… ҡысҡырып йырларға ғына ояла шул! Их, шул оялыу-тартыныуҙарынан берәй ҡасан арына алырмы икән?\nӘ бына Ғәлиә – бөтөнләй икенсе. Ул – ҙур йәшел күҙле, ҡылғандай һары сәсле, үтә лә шаян, сая, ҡыйыу ҡыҙ. Һүҙгә лә аптырап тормай, әйтер һүҙҙәрен сәсрәтеп әйтә лә ҡуя. Үҙен бер кемдән дә йәберләтергә бирмәй. Кәрәк икән, егеттәрҙең дә кәрәген бирә. Бәләкәйҙән малайҙар менән футбол, волейбол уйнап үҫте. Зәлифә уның шундай булғанына бер үк ваҡытта һоҡлана ла, көнләшә лә. Икеһе бөтөнләй ҡапма-ҡаршы холоҡло булһалар ҙа, айырылғыһыҙ әхирәттәр улар. Бәлки, шул кире яҡтары уларҙы бер-береһенә тарталыр ҙа. Тик Зәлифә, ни сәбәптәндер, үҙенең Айбулатҡа ғашиҡ икәнлеген әлегә тиклем Ғәлиәгә әйтергә баҙнат итмәй. Ниңә икәнен үҙе лә аңламай.\nХыялдарына сумып, бик уйланып йөрөһә, әсәһе борсолоп һорап та ҡуя:\n– Нишләп һин, балтаһын һыуға төшөргән кешеләй, аптырайһың да йөрөйһөң ул?\n– Юҡсы, бер ҙә улай түгелсе! – ти уңайһыҙланып Зәлифә. – Барыһы ла яҡшы.\nҒәлиә менән икәүһенең хыялдарында ғына булған мөхәббәт тигәндәре шулай ҡапыл килдеме әллә Зәлифәгә?\nИртән ул мәктәбенә шундай ашҡынып бара. Хәҙер ул уны күрмәй бер көн дә йәшәй алмаҫтыр кеүек. Ана теге юлы һалҡын тейҙереп, ныҡ ҡына ауырып алды. Яҡшылап төҙәлеп тә етмәйенсә уҡырға барҙы. Һуңынан оҙаҡ ҡына йүтәлләп йөрөнө.\nАйбулат үҙе лә уға һәр саҡ иғтибарлы. Ни өсөндөр, Зәлифә ҡайҙа, ул да тик шунда булып сыға. Берәй ярҙам кәрәкһә, әллә ҡайһы арала янына килеп етә.\nӘллә… Ғәлиә дөрөҫтө әйтә микән? «Айбулат ярата ла инде һине!? Күрмәйһеңме ни үҙең?» – ти ҙә ҡуясы.\nШулай, хыял донъяһында иләҫләнеп йөрөп, ике йылға яҡын ваҡыт уҙып киткәне һиҙелмәй ҙә ҡалды. Ошо ғына ваҡыт эсендә мәктәп уҡытыусыларының, синыфташтарының ғына түгел, бөтә ауыл халҡының һөйкөмлө һөйәгенә әйләнде лә ҡуйҙы Айбулат. Кесе йәштәгеләргә – вожатый, ярҙам итер кешеһе булмаған оло йәштәгеләргә утын ярып, һыу ташып биреүҙе лә ул ойоштора. Ә унынсы синыфта уҡығанда тағы барыһын шаҡ ҡатырҙы.\nКөҙгө һалҡын кистә, ниндәйҙер эше менән йөрөп, һуңға ҡалып ҡайтып килгәнендә, кемдеңдер ярҙам һорап ҡысҡырғанын ишетеп ҡала. Күрше йортта оло ғына йәштәге ҡарт менән ҡарсыҡ көн күрә. Бала-сағалары – ситтә. Айбулат йыш ҡына уларға кереп, кәрәк икән, тиҙ арала ярҙам ойоштора. Һуңғы арала икәүһе лә бик бирешеп киткәйнеләр.\nАйбулат, борсолоп, уларҙың өйҙәренә табан йүгерҙе. Солан ишеген асып ебәрһә, күҙ асҡыһыҙ төтөн тулған. Янғын сыҡҡан! Мейестән ишек яғына үрмәләгән ялҡын элгестә торған кейем-һалымға ҡабып та өлгөргән.\nАйбулат тауыш килгән яҡҡа ашыҡты. Быуындары хәлһеҙләнгән ҡарт карауатта ятҡан ҡарсығын күтәрергә маташа, үҙе, иламһырап, ярҙам саҡыра. Айбулат ҡарсыҡты күтәреп алды ла ихатаға сығарҙы, бар көсөнә: «Янғын!» – тип ҡысҡырҙы. Кире әйләнгәнендә, өйгә инерлек тә түгел, ут-ялҡын ишекте ялмап алғайны. Ул соланда ҡулына эләккән кейемде башынан аша ҡапланы һәм өй эсенә атылып инде. Инде тамам хәлһеҙләнгән ҡарт иҙән буйлап ишеккә ҡарай шыуыша. Айбулат уға юрған ҡапланы ла, күтәреп алып, сығыу юлына ашыҡты. Ҡулдарының түҙеп торғоһоҙ әрнеүен тойҙо. Бабайҙың да, үҙенең дә кейемдәренә ут ҡапҡайны. Тиҙ генә уны ергә һалды, икеһенең дә кейемдәрендәге утты һүндерергә тотондо. Кемдер Айбулатты башынан аша һыу менән ҡойондорҙо. Шунда ғына Айбулат тирә-яғына абайлап күҙ һалды. Инде ныҡлап яна башлаған йортҡа кешеләр дәррәү һыу һибә... Ул үҙенең хәле бөтә башлағанын тойоп, янындағы бүрәнәгә сүгәләне. Кемдер уға нашатыр тамыҙылған ҡулъяулығын һуҙҙы. Ҡарт менән ҡарсыҡты күтәреп ҡайҙалыр алып киттеләр. Бер аҙҙан Айбулат янына кешеләр йыйылды:\n– Янғынды һүндерҙек. Ярай ҙа, артыҡ янып өлгөрмәгән. Таҙартып-ағартып бирһәк, йәшәргә яраҡлы, – тинеләр. Барыһы ла уға маҡтау һүҙҙәре яуҙыра.\nШул саҡта, ярай ҙа, Айбулаттың ҡулдары ныҡ янманы. Бер нисә көн ҡыҙарып, әсетеп торғас, уңалды.\nОшо ваҡиғанан һуң Айбулат ауылдаштарының ғорурлығына әүерелде. Уның хаҡында хатта район гәзитенә лә яҙып сығарҙылар. Ә ул һаман шаян, өлгөр, моңло тауышлы «Һандуғас» булып ҡала бирҙе. Бына кемгә үлеп ғашиҡ булды Зәлифә! Уның һөйөүе көндән-көн арта ғына бара.\nУнынсы синыфты Зәлифә тик «яҡшы» билдәләренә тамамланы. Артабан яҙмыш елдәре ҡайҙа ғына илтеп ташлар икән? Өләсәһе әйтмешләй: «Маңлайыңа яҙылғанды күрелә инде…» Тик бына Айбулаттан айырылыуын башына һыйҙыра алмай шул ул. Уны бөтөнләй күрмәһә, нисек йәшәр һуң? Эй алла, әгәр юлдары айырылып, Айбулатты бөтөнләй күрмәҫ булһа? Эйе, түҙә алмаҫ унһыҙ бер көн дә!\n…Сығарылыш кисәһе яҡынлашты. Зәлифәгә әсәһе Белореттан бик матур күлдәк алып ҡайтты. Итәктәре оҙон итеп тегелгән, зәңгәр төҫтә. Кейеп ҡарағайны, бик килешә үҙенә! Әсәһе:\n– Ҡара, минең ҡыҙым хәс тә аҡҡош балаһына оҡшанысы! – тип телен шартлатты.\n«Аҡҡош балаһы» – әсәһенең иң маҡтаулы һүҙе.\nКисә башланғас, иң тәүҙә мәктәп директоры сығарылыш уҡыусыларын ҡотланы. Унан һуң уҡытыусылар, синыф етәкселәре күҙ йәштәре аралаш уларға уңыштар, яҡты киләсәк теләне.\nБына мәктәп тамамлаусылар уҡытыусылары хөрмәтенә әҙерләгән концерттарын башланы.\nНиһайәт, баянын күтәреп Айбулат сәхнәгә сыҡты. Өҙҙөрөп «Ҡыңғыраулы мәктәп йылдары»н уйнап ебәрҙе. Берәм-берәм егеттәр, ҡыҙҙар сығып, баянға ҡушылып йырланылар. Йәштәрҙең барыһының да күҙҙәрендә йәш, саҡ тыйылып торалар. Улар йырлап бөткәс, зал бер аҙға тын ҡалды. Унан гөрләтеп ҡул саба башланылар.\nАйбулат сәхнәлә бер үҙе ҡалды. Баянында һағышлы итеп «Китмә, һандуғас!»ты уйнаны. Тын да алмайынса тыңланылар.\nБына моң өҙөлдө. Айбулат башын эйҙе лә әкрен генә сәхнәнән сығып китте.\nАлҡышлап күпме саҡырһалар ҙа, ҡабат сыҡманы. Үҙенең дә күңеле ныҡ тулышҡан инеме? Бәлки…


Материалы за 19.09.2016 » "Урал" гәзите\n19-09-2016, 17:05 / ---\n«Шатлығыбыҙҙың сиге юҡ»\nСертификаттар һәм торлаҡ асҡысы тапшырылды. Муниципаль район хакимиәтендә йәш ғаиләләргә торлаҡ һатып алыуға йәки шәхси йорт төҙөүгә социаль түләүҙәр таныҡлығы һәм етемдәрҙе, ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған балаларҙы торлаҡ менән тәьмин итеү программаһына ярашлы торлаҡ асҡысы тапшырыу тантанаһы үтте....\n19-09-2016, 17:04 / ---\nМәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре кәңәшмәһенән\nҮткән аҙнала ҡаланың музыка мәктәбендә мәҙәниәт һәм китапхана хеҙмәткәрҙәренең кәңәшмәһе үтте. Сарала ҡышҡа әҙерлек, яңы йылға тиклем үткәреләсәк саралар планы тураһында һүҙ барҙы. Шулай уҡ мәҙәниәт хеҙмәт- кәрҙәренә эш хаҡын арттырыу мәсьәләһе лә ҡаралды....\n19-09-2016, 17:01 / ---\nЗаманында «Заря» колхозы районда алдынғы хужалыҡтарҙың береһе булды, шулай уҡ алдынғы малсылары, механизаторҙары менән дә дан тотто. Хужалыҡты үҫтереүҙә ҙур ѳлѳш индергән алдынғы колхозсы Әлипбай Айытбай улы БАДАЛОВ быйыл йәй 80 йәшлек юбилейын билдәләне....\n19-09-2016, 16:59 / ---\nУрмансы эше үтә лә яуаплы һәм ауыр, шуға ла унда бик һирәктәр генә берегеп, эшләп китә. «Белорет урмансылығы» территориаль бүлегендә лә үҙ һѳнәренең оҫтаһы булған, оҙаҡ йылдар эшләгән хеҙмәткәрҙәр бар. Улар иҫәбенә Шығай ауылында йәшәгән урман мастеры Фәнил Хәмзә улы Ғәлиуллинды индерергә мѳмкин. Ул инде 33 йыл ошо тармаҡта һәм урман эшенең бѳтә нескәлектәрен белә....\n19-09-2016, 16:57 / ---\n«Көҙ кинолентаһы» тип аталды Йәш натуралистар станцияһында уҙған «Көҙгө уңыш - 2016» байрамы. Тәжрибә-тикшеренеү эштәрен яҡлағанда йәш натуралистарҙың үҙҙәрен ысын белгестәр итеп тотоуҙары, фекерҙәрен туплай, фараздарын иҫбатлай белеүҙәре һоҡландырҙы. Ә инде сараның бер сериал формаһында алып барылыуы, төрлө кино һәм мультфильмдарҙы көйҙәр, фразалар, афоризмдар аша танып белеүҙәре уҡыусыларҙың аң-белем, ҡыҙыҡһыныу даирәһенең киңлеген күрһәтте. Күптәренең «экстрасенс» һәләттәре лә һоҡландырҙы, сөнки бында күҙ бәйләнгән килеш тоҡтан йәшелсә-емеш тартып сығарып, уның исемен, төҫөн, формаһын...


Башҡортостанда «Шәжәрә байрамы»на йомғаҡ яһаласаҡ // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда «Шәжәрә байрамы»на йомғаҡ яһаласаҡ\n11:24, 17 октября 2014 Мәҙәниәт\n18 октябрҙә көндөҙгө сәғәт икелә Ауырғазы районының Талбазы ауылында район Мәҙәниәт йортонда «Шәжәрә байрамы» республика халыҡ байрамының финалы уҙасаҡ.\nМәҙәниәт учреждениеһы фойеһында ғаилә династиялары конкурсының беренсе өлөшө үтәсәк. Байрам сиктәрендә Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусыларҙың шәжәрәләре һәм биҙәү-ҡулланма сәнғәте күргәҙмәләре ҡаралған. Мәҙәниәт йортоноң тамаша залында Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусыларҙың шәжәрәләре конкурсына йомғаҡ яһаласаҡ, еңеүселәр бүләкләнәсәк.\nБыйыл конкурсҡа республиканың төрлө мөйөштәренән: Баймаҡ, Белорет, Йылайыр, Салауат, Мәсетле һәм бик күп башҡа райондарҙан 41 эш ебәрелгән. Тәҡдим ителгән бөтә эштәр ҙә сағыу итеп биҙәлгән, тематик критерийҙар буйынса бүленгән, бай күрһәтмәле сығанаҡтар һәм архив документтары менән беркетелгән.\n— «Шәжәрә байрамы» Башҡортостан Республикаһының бөтә территорияһында уҙа. Шәжәрә байрамын үткәреү алымдары һәм тупланған тәжрибәне дөйөмләштереү өҫтөндә ғалимдар – тарихсылар һәм социологтар кеүек, Башҡортостандың мәҙәниәт, мәғариф, әҙәбиәт, ЗАГС бүлеге, архив хеҙмәттәре хеҙмәткәрҙәре лә эшләй. Йыл һайын шәжәрә байрамы, ҡатнашыусыларҙың иҫәбен арттырып, республика ҡалалары, райондарының яңы ҡатламдарын һәм төркөмдәрен солғап ала, — тип хәбәр иттеләр Республика халыҡ ижады үҙәгендә.\nТеги: халыҡ байрамдары,шәжәрә


Өфөлә "Иғтибар - балалар!" акцияһы уҙа | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n23 мая 2019 — 17:59 ГТРК «Башкортостан»\nДәүләт автоинспекцияһы хеҙмәткәрҙәре Өфөлә «Иғтибар — балалар!» акцияһы уҙғара. Ул ике көн элек старт алды һәм 7 июнгә тиклем бара. Тәртип һаҡсылары әйтеүенсә, уның төп маҡсаты- өлкәндәр һәм балалар хәтерендә юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен нығытыу. Акция барышында мәғариф учреждениеларында әңгәмәләр, дәрестәр, ҡыҙыҡлы викториналар, уйындар һәм юл хәрәкәте ҡағиҙәләре буйынса практик дәрестәр үткәреләсәк. Ата-әсәләр йыйылыштарында, уҡытыусылар кәңәшмәләрендә бәлиғ булмағандар ҡатнашлығындағы юл фажиғәләре тураһында мәғлүмәт биреләсәк, шулай уҡ махсус видеофильмдар күрһәтеү, балалар креслоһының мотлаҡ булырға тейешлеген аңлатыу ҡаралған.


"Башҡортостан" күргәҙмә комплексында ун өсөнсө халыҡ - ара\n"Нефтегазсервис. Химиндустрия. Лаборатория - 2006" күргәҙмәһе асылды.\nБеҙҙең республика нефть менән айырылғыһыҙ бәйле. "Ҡара алтын" күптән инде Башҡортостандың брэндына әйләнде. Беҙҙә н ефть, газ һәм газ конденсаты ятҡылыҡтары ярайһы уҡ етерлек күләмдә тупланған. Башҡа район һәм өлкәләрҙән республика территорияһы аша ҙур күләмдә нефть һәм газ оҙатыла. Ә баҙар\nдаими рәүештә нефть табыу һәм эшкәртеү сифатын арттырыуҙы, ҡорамалдарҙы яңыртыуҙы талап итә икән, был тармаҡта эшләүселәр өсөн махсуслаштырылған күргәҙмәләр бик кәрәк,\nЭкспофорумда Рәсәй һәм башҡорт фирмаларының етмештән ашыу вәкиле ҡатнаша. География бик киң - Мәскәүҙән, Санкт - Петербургтан, Һамарҙан, Пермдән, Екатеринбургтан, Төмәндән, Әлмәттән, Түбәнге Новгородтан, Дондағы Ростовтан ҡунаҡтар килгән. Германия вәкилдәре лә бар.\nБында нефть табыу, эшкәртеү һәм транспортировкалау өсөн кәрәкле бөтә ҡорамалды ла табырға мөмкин. Автозаправка станциялары, нефть базалары, нефть терминалдары һәм нефть эшкәртеү заводтары, нефть һәм газ скважиналарында эшләү өсөн махсус установкалар, геофизик ҡорамалдар менән танышырға була.\nНефть газ комплексы өсөн хеҙмәтләндереү, төрлө лабораториялар өсөн ҡорамалдар айырым блокта тәҡдим ителә.\nСара тураһындағы тәьҫораттары менән ҡыҙыҡһынып һорау биреүемә форумда ҡатнашыусылар төрлөсә яуапланы:\n- Көсһөҙ күргәҙмә!\n- Күргәҙмә шәп, әммә павильонда һалҡын!\n- Ҡатнашыусылар ҙа, һатып алыусылар ҙа аҙ.\n- Беҙ алдан уҡ реклама хәстәрен күрҙек, беҙгә килеүселәр\nӘммә күптәр Өфөлә яҙын үткәрелгән ошондай уҡ күргәҙмә байтаҡҡа сифатлыраҡ, һәм бөгөнгө күргәҙмә күптән түгел Мәскәүҙә һәм Пермдә үткән, тематикаһы буйынса ауаздаш күргәҙмәләр арҡаһында экспоненттарҙы күп йыя алманы, тигән фекер менән килешеүен белдерҙе.\nСит ҡалаларҙан килгән ҡатнашыусылар барыһы ла тип әйтерле к башҡорт фирмалары менән хеҙмәттәшлек итә һәм республика\nменән бәйләнеште киңәйтергә өмөтләнә. Тик Башҡортостандың к онтракттарға ҡул ҡуйыу буйынса үҙ спецификаһы бар, ти улар.\nМәҫәлән, Һамарҙа нефть базалары, АЗС һәм АГЗС өсөн заманса ҡорамалдар ҡайтарыу менән шөғөлләнеүсе фирма етәксеһе был йә һәттән республиканың үҙенсәлекле булыуын билдәләне. Беренсенән, "БР белгестәре бер ҡасан да килешеүгә ҡул ҡуйырғ а ашыҡмай, икенсенән, бында шәхси контакттар ҙур әһәмиәткә эйә".\nЭкспофорумдың эш программаһы сиктәрендә белгестәр өсөн кәңәшмәләр һәм семинарҙар ойошторола. Күргәҙмә 17 ноябргә тиклем дауам итәсәк.


Башҡортостанда ғәҙәти уҡтан атыу буйынса турнир үтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n9:18, 18 сентября 2017 Йәмғиәт\nБашҡортостанда ғәҙәти уҡтан атыу буйынса турнир үтә Фото: https://vk.com/mergenyk\nӨФӨ, 2017 йыл, 18 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\n30 сентябрҙә Ғафури районының Красноусол ауылында 1812 йылғы Ватан һуғышының баһадир яугирҙарына, «төньяҡ амурҙарға» арналған һәйкәл асыу һәм 1812 йылғы Ватан һуғышының 205 йыллығы хөрмәтенә ғәҙәти уҡтан атыу буйынса турнир ойошторола. Сараны район хакимиәте, Башҡортостан Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, республиканың Патриотик тәрбиә биреү һәм саҡырыуға тиклемге йәштәрҙе әҙерләү үҙәге, Рәсәй хәрби-тарихи йәмғиәтенең төбәк бүлексәһе, «Мәргән уҡсы» атта сабып барған килеш уҡтан атыуҙы һәм ғәҙәти уҡтан атыуҙы үҫтереү буйынса автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошма уҙғара.\nИртәнге сәғәт 11-ҙә «Төньяҡ амурҙарға» мемориалын тантаналы рәүештә асыу башлана, Күрпәс бей исемендәге бүләккә ғәҙәти уҡтан атыу буйынса бәйге көндөҙгө сәғәт 2-нән 5-кә ҡәҙәр «Красноусол» шифаханаһында үтә.\nСара үҫеп килгән быуынға патриотик тәрбиә биреү; халыҡтарҙың тарихи, этник, фольклор һәм мәҙәни мираҫын пропагандалау һәм өйрәнеү; ғәҙәти уҡтан атыуҙы популярлаштырыу маҡсатында уҙғарыла.\nҒаризалар 29 сентябргә тиклем ҡабул ителә. Бәйгелә ҡатнашыу шарттарын «Бәйләнештә» социаль селтәрендәге «Мәргән уҡсы» рәсми төркөмөндә асыҡларға мөмкин.\nТеги: уҡ атыу


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №10, 9 - 15 март, 2019 - Информационные страницы\n№10, 9 - 15 март, 2019\nҠаушап ҡалып, юҡҡа-барға "аһ" тимәйҙәр,\nАуырлыҡтар уртаһында баш эймәйҙәр.\nАрабыҙға насарлыҡты индермәйҙәр,\nМилләт хәлен яҡшы яҡҡа әй көйләйҙәр,\nАҡ күлдәкле, аҡ яулыҡлы ағинәйҙәр!\nЮл ярырҙай юлбашсылар артта ҡалған,\nЯрты йортто ғәфләт-йоҡо баҫып алған.\nАлдатмаһын аңыбыҙҙы хәйлә-ялған,\nЗаманыбыҙ иңебеҙгә бурыс һалған.\nИшәккә иш түгел ажар аттарыбыҙ,\nИлгә хужа булыр затлы заттарыбыҙ.\nИманына килер әле ҡарттарыбыҙ,\nУңыш бирер сиҙәмдәрҙе аҡтарырбыҙ.\nУянайыҡ, беҙҙе йоҡо баҫып алған,\nӘй дуҫтарым, көнөбөҙмө шуға ҡалған?\nТиңләшһен, тим, бөркөттәргә ир-егеттәр,\nАғинәйҙәр һымаҡ булһын аҡһаҡалдар!\nҠАТЫН-ҠЫҘҘАРЫБЫҘҘЫҢ БАРЫҺЫ ЛА МАТУР!\nБарса ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙы тыштан матур тип һанаһам да, инде аҡһаҡалдар ҡорона ингән кеше булараҡ, уларҙы башлыса эстәлегенә ҡарап баһаларға тырышам.\nӨфө предприятиелары республика производствоһы күләменең 60 процентын тәьмин иткән. Ҡала иҡтисадының нигеҙе - уның бюджеты. Былтыр ул 27 миллиард һум, шул иҫәптән үҙенең килеме 12 миллиард һум була.\nСтәрлебаш ағинәйҙәре бауырһаҡ байрамына әҙерләнгәндә был төбәктә генә уның утыҙ ике төрөн иҫәпләгән, уның тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр туплаған һәм килгән халыҡҡа файҙалы булһын өсөн китапсыҡ та баҫтырып сығарған.\nМИЛЛИ ХАРАКТЕРЛЫ АКТРИСА\nТәлиға Миңлевәли ҡыҙы БИКТАШЕВА - совет актрисаһы. Бәләкәй сағынан йырларға, бейергә яратҡан ҡыҙҙың урта мәктәпте тамамлағас та актриса һөнәрен үҙләштерергә Өфөгә юлланыуына бер кем дә аптырамағандыр, моғайын.\nСит милләт ҡатын-ҡыҙының телмәрендә "йәнейем, иркәм, әйкәйем" тигән иркә һүҙҙәр бар. Ә беҙҙекеләрҙең күптәре ундайҙы әйтергә лә тартына. Әлбиттә, үҙгәрергә лә булалыр. Тик был беҙҙең үҙебеҙҙе бәхетле итер микән?..\nМИНЕҢ ТАМЫРҘАРЫМ АУЫЛДА\nАуылда булмаған балаларҙың ысын бала сағы ла булмағандыр, моғайын. Хәҙер инде ауылда өләсәй генә. Ә инде минең гәзит-журналдарға, телевидение-радиоға башҡорт телендә интервью биреүем өләсәй өсөн ҙур ҡыуаныс.\nБӨГӨН ДӘ ДӨРЛӘЙ РАБИҒА ҠУШАЕВА ЯЛҠЫНЫ\nКонкурстың иң юғары наградаһы - Рабиға Ҡушаева исемендәге "Ҡатын-ҡыҙ - милләт әсәһе" миҙалы был юлы республика кимәлендә төрлө өлкәләрҙә юғары уңыштарға өлгәшеүсе ун ике кешегә тапшырылды.


2017 йыл Рәсәйҙә экология йылы тип иғлан ителә\nБыл туралағы указға ил президенты Владимир Путин ҡуйҙы. Документта маҡсатлы йыл барышында экология мәсьәләһенә киң ҡатлам йәмәғәтселектең иғтибарын йәлеп итеү, биологик төрөлөлөктө һаҡлау, экологик хәүефһеҙлекте тәьмин итеү бурысы ҡуйыла. Дәүләт башлығы экология йылы уҙғарыу өсөн ойоштороу комитетын раҫларға ҡушҡан. Уның рәйесе итеп Президент хакимиәте башлығы Сергей Иванов тәғәйенләнә. Рәсәй төбәктәренә иһә экология йылы менән бәйле саралар шәлкемен раҫларға ҡушыла.


Юбилейҙың була шундайҙары - үткәрмәйсә һис тә ярамай - 2 Апреля 2018 - Официальный сайт ГБОУ РПЛИ г. Кумертау\nГлавная » 2018 » Апрель » 2 » Юбилейҙың була шундайҙары - үткәрмәйсә һис тә ярамай\nЮбилейҙың була шундайҙары - үткәрмәйсә һис тә ярамай\nРеспублика политехник лицей интернатында музыка уҡытыусыһы Йәмил Рафиковтың алтын юбилейы айҡанлы ижади кисә үтте. Был көндө йыр-моңға ғашиҡ, талантлы яҡташтарыбыҙ бер сәхнәгә йыйылды. Йәмил Заһрый улы Республика политехник лицей-интернатында - яратҡан уҡытыусы, тоғро дуҫ, эшһөйәр коллега, ғаиләлә - ышаныслы тормош иптәше, хәстәрлекле атай, дуҫтары өсөн мәрхәмәтле лә, ярҙамсыл да, эшлекле, йыр-моңға ғашиҡ ғөмүмән изге күңелле, алсаҡ йөҙлө ир уҙаман.\nЙәмил Заһрый улын ҡотларғаиң яҡын туғандары Валерий, Наиль, ағайҙары, Рая, Найлә апайҙары ла йыраҡ араларҙы яҡын итеп килеп етте. Сараны бер-бер артлы йыр моңға ғашик, оҫта ҡалабыҙҙың һәм районыбыҙҙың мәҙәниәт эшсәндәре Йәүҙәт Усманов, Азамат Туйгилдиндар йәмләп ебәрҙе. Әйткәндәй, Йәмил Заһрый улының ғаиләһе лә бик музыкаль. Ҡатыны Рәмзилә апай менән матур итеп йырлай, ҡыҙҙары Чулпан скрипкала уйнай, ә инде бәләкәй Илсаф саф башҡортса шиғыр һөйләй. Ағаһы Наиль өҙҙөрөп гармун тартып йырлы ҡотлау бүләк итте.\nҠала күләмендә үткән барлыҡ сараларҙа ла Йәмил Заһрый улы һәм уның уҡыусылары әүҙем ҡатнаша. Үҙе уҡытҡан уҡыусылар күңелендә йыр-моңға һөйөү тәрбиәләй алыуына шатлана ул. Белем биргән уҡыусылары Республика һәм Рәсәй кимәлендә үткән конкурстарҙа беренселекте яулайҙар, баш ҡалабыҙ Өфөлә йырлап, радио һәм телевидениеларҙа, мәҙәниәт үҫтереүҙә уңышлы эшләп йөрөйҙәр.\nШундайҙарҙың береһе Гөлмирә Исмәғилева БСТ каналының «Сәләм” тапшырыуын алып бара. Әлиә Хәзиева Башҡортостан Республикаһының Эске Эштәр Министрлығы оркестры солисткаһы. Улар үҙҙәре килергә мөмкинселектәре булмағас, видеоҡотлау ебәрҙе. Студент, РПЛИла уҡыған сағында уҡ күп тапҡыр Рәсәй һәм Республика күләмендә конкурстарҙа еңеү яулаусы Линар Валеев яратҡан уҡытыусыһын ҡотларға үҙе килеп еткәйне. Бындай сара лицей тормошонда йолаға әйләнде. Тырышып хеҙмәт итеп, бөтә көстәрен биреп эшләп йөрөгән коллегаларыбыҙға бер-аҙ ваҡытҡа ғына булһа ла тормош мәшәҡәттәренән арынып иҫтәлекле ял сәғәттәре бүләк итә алыуыбыҙға беҙ бик шатбыҙ.\nКиләсәктә Йәмил Заһрый улына именлек, ғаилә бәхете, имәндәрҙәй ныҡлы һаулыҡ, олатай булып ейәндәргә ҡыуанып, тормош иптәше Рәмзилә Абдул ҡыҙы менән тигеҙ, татыу тормош көтөүҙәрен теләйбеҙ.\nРПЛИ директорының тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары


Ҡырғыҙстанда Башҡортостан мәҙәниәте көндәре үтәсәк\nСара киләһе йылдың мартында Бишкәк ҡалаһында ойошторола. Был турала бөгөн Башҡортостан Президентының Ҡырғыҙстан Премьер-министры Джоомарт Оторбаев менән осрашыуында килешелде. Шулай уҡ ике республика киләсәктә иҡтисади, фәнни, тарихи бәйләнештәрҙе лә нығытырға ниәтләй.\nҠырғыҙҙарҙа Манас, башҡорттарҙа «Урал батыр» эпосы, милли музыка ҡоралдарының, кейемдәрҙең, телдең, хатта ғөрөф-ғәҙәттәрҙең оҡшашлығы. Ике халыҡ та борон күсмә тормош алып барған, йәйләүҙәрҙә тирмә ҡороп донъя көткән. Советтар Союзы заманында был ике республиканы бер дәүләт ҡанаты аҫтында йәшәү ҙә берләштерә. Хәҙер Евразия уртаһында урынлашҡан 5 миллион ярым халыҡлы Ҡырғыҙстан айырым дәүләт, әммә ул Рәсәй төбәктәре менән бәйләнеште өҙмәй. Башҡортостан сауҙа-иҡтисади хеҙмәттәшлек буйынса өсөнсө урында килә. Йыллыҡ тауар әйләнеше 224 миллион һум тирәһе, тик был сик түгел. Таможня союзына инеү алдында торған ҡырғыҙҙар өсөн халыҡ-ара бәйләнештәрҙе нығытыу айырыуса мөһим. Конгресс холл бинаһында, республиканың инвестиция ҡеүәтенә арналған сарала һүҙ тап ошо хаҡта барҙы ла инде.\nӘле Башҡортостандан Ҡырғыҙстанға нефть продукттары оҙатыла, Урта Азия дәүләтенән иһә беҙгә күберәк кизе-мамыҡ , туҡыма, кейем-һалым сығарыла, шулай уҡ импорттың күп өлөшөн электр лампалары биләй. Эшҡыуарҙар осрашыуҙа Өфө менән Бишкәк араһында тура авиалиния асыу тәҡдимен дә индерҙе. Шулай уҡ туризм өлкәһендә хеҙмәттәшлек итергә мөмкин. Мәҫәлән, социаль туризм программаһы буйынса. Ике республикала ла ауыл хужалығы тармағы үҫешкән. Бөгөн ҡунаҡтар Өфө районындағы Алекссевка хужалығының эшмәкәрлеге менән дә танышты. Башҡортостан һөт, ит етештереү буйынса алға киткән, шулай уҡ йәшелсә үҫтереү буйынса ла уңыштар бар. Заманса теплицалар сатлама һыуыҡтарҙа ла уңыш алыу мөмкинлеге бирә. Ә бына емеш-еләк үҫтереүе ҡатмарлыраҡ. Ҡояшлы Ҡырғыҙстан вәкилдәре был тәңгәлдә ярҙамға килергә әҙер.\nУның ҡарауы, Башҡортостанда белем биреү системаһы алға киткән. Рөстәм Хәмитов ҡырғыҙҙарҙы Башҡортостан юғары уҡыу йорттарында белем алырға ла саҡырҙы. Мәҫәлән, сит ил «Боинг»тарын хеҙмәтләндереү буйынса белгес булып сығырға мөмкин. Мәғариф өлкәһенән тыш киләсәктә мәҙәни бәйләнештәрҙе лә нығытыу ҡарала. Киләһе йылдың мартында уҡ республиканың сәнғәт әһелдәре Бишкәккә юлллана,Ҡырғыҙстанда Башҡортостан мәҙәниәте көндәре үтәсәк. Беҙҙе уртаҡ тамырҙар, ғөрөф-ғәҙәтттәр, йолалар, тел оҡшашлығы бәйләй. Бер-беребеҙҙе аңлау өсөн тәржемәсе кәрәкмәй, туғандаш халыҡтар татыу, берҙәм йәшәргә тейеш, тине Рөстәм Хәмитов.


2015 йылдың ете айы йомғаҡтары буйынса халыҡтың килеме 6,4 процентҡа артҡан // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n2015 йылдың ете айы йомғаҡтары буйынса халыҡтың килеме 6,4 процентҡа артҡан\n17:14, 9 октября 2015 Иҡтисад\nӨФӨ, 2015 йыл, 9 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.\n2015 йылдың ете айы йомғаҡтары буйынса халыҡтың йән башына уртаса килеме 24 465 һум тәшкил иткән һәм былтырғы ошо уҡ осор менән сағыштырғанда 6,4 процентҡа артҡан. Был хаҡта социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәрен көйләү буйынса өс яҡлы республика комиссияһы ултырышында Башҡортостандың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова хәбәр итте. Ултырыш 9 октябрҙә Башҡортостан Хөкүмәтендә уҙҙы.\nҒинуар-июлдә хеҙмәткәрҙең уртаса айлыҡ хеҙмәт хаҡы 25 087 һумға еткән, былтырғы ошо уҡ осор менән сағыштырғанда 3,7 процентҡа артҡан. Йыл башынан республика буйынса, шулай уҡ иҡтисадтың реаль секторында хеҙмәт хаҡы үҫеше кәмей.\nЕте айҙа республикала уртаса айлыҡ эш хаҡы кимәле Рәсәй буйынса уртаса хеҙмәт хаҡынан 75,5 процент тәшкил иткән.\nРәсәй Президентының 2012 йылдың 7 майындағы «Дәүләт социаль сәйәсәтен ғәмәлгә ашырыу буйынса саралар тураһында»ғы Указы менән 2018 йылға хеҙмәт хаҡы күләмен 1,4-1,5 тапҡырға арттырыу бурысы ҡуйылған. Һуңғы өс йылда Башҡортостанда эш хаҡы — 1,13, Рәсәйҙә 1,15 тапҡырға артҡан.\nЛенара Иванова билдәләүенсә, иң түбән хеҙмәт хаҡын ауыл һәм урман хужалығы хеҙмәткәрҙәре ала — 13,6 мең һум. Иң юғарыһы — файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу предприятиеларында — 44,8 мең һум.\nТеги: халыҡтың килеме,хеҙмәт министрлығы


Хаапсалу — Башҡорт Википедияһы\n58°56′49″ с. ш. 23°32′13″ в. д.\n9675 кеше (1 ғинуар 2019)\n11,09 км² (31 декабрь 2016)\nХаапсалу (эст. Haapsalu, боронғо рус атамаһы — Гапсаль, Хапсаль (швед. Hapsal, нем. Hapsal) — Эстонияның төньяҡ-көнбайышындағы ҡала, Ляэнемааский маакондының (өйәҙенең) административ үҙәге. Эстон теленән тәржемәһе «уҫаҡ урманы» тигәнде аңлата. Балтик диңгеҙенә, Рим ҡултығына сығыуХаапсалу-лахт ҡултығы аша алып барыла, артабан Моонзунд архипелагына табан сыға. Төньяҡтан ҡала Хари-Курк һәм Воозь-Курк, көнбайыштан Соэл-Вяйн, көньяҡтан Вяйке-Вяйн һәм Суур-Вяйн боғаҙҙары менән уратып алынған.\nБыл урындағы ҡала ерендә 1279 йылда уҡ тарихи биләмәләр торған. Ошо йылда бында Эзель-Вик епискобының резиденцияһы була. Был резиденция артабан 300 йыл буйы герман, швед, дат һәм немец колонизаторҙарына хеҙмәт иткән. Шул осорҙоң күп кенә архитектура төҙөлөштәре һаҡланып ҡалған — миҫал өсөн, Хаапсалу һарайы (замогы), шулай уҡ, ҡанаҡ йорто, унда ҡайһы бер версиялар буйынса Бөйөк Петр туҡталған.\nXVI быуат уртаһында Ливон һуғышында ҡала Дания, Щвеция һәм Рәсәй араларындағы көрәштең төп объекты була. 1563 йылдың авгусында ҡаланы шведтар баҫып ала, ә 1576 йылдың 12 февралендә ул Мәскәү батшалығы ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына. 1581 йылдың 9 авгавгусында шведтар Гапсалға ҡабаттан инә, ә Плюсский ваҡытлыса солох шарттары буйынса 1583 йылда Московия Ливонияға һәм Гапсалға дәғүәләренән баш тарта. Шулай итеп, ҡала биләмәһе Швецияға тулыһынса күсә.\n1710 йылдың авгусында Төньяҡ һуғыш осоронда ҡаланы ҡайтанан Мәскәү батшаһы ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына һәм 1721 йылғы Ништад тыныслыҡ килешеүе буйынса Рәсәй империяһының бер өлөшө була.\n1905 йылдың 15 ноябрендә Кегель — Гапсаль тимер юл линияһы сафҡа инә. Гапсаль станцияһы вокзалы янында Император Николай II һәм башҡа затлы ҡунаҡтарҙы ҡаршылау өсөн павильон төҙөлә.\n1917 йылдың апрель-июнь айҙарында Гапсалда авиация унтер-офицерҙары мәктәбе эшләй, 1917 йылдың июлендә ул летчиктарҙың матрос мәктәбе итеп үҙгәртелә.1917 йылдың октябрь айында немец ғәскәрҙәре яҡынайыу менән бәйле мәктәптең эше туҡтатыла.\n1918 йылдың 21 февралендә ҡала Моондзун утрауҙарын баҫып алған герман ғәскәрҙәре тарафынан баҫып алына. 1918 йылдың аҙағында, немецтар киткәс, ҡала бойондороҡһоҙ Эстония республикаһының өйәҙ үҙәге булып китә.\n1944 йылға тиклем ҡала балтик шведтарының төп мәҙәниәт үҙәге булып тора. 1931 йылдың авгусында респубиканың беренсе ҡала гимназияһы асыла, бында уҡытыу швед телендә алып барыла.\n1939 йылдың октябрендә Эстония хөкүмәтенең рөхсәте менән бында Ҡыҙыл Армияның ҙур базаһы тора. Ҡала ситенең көньяғында 1939 йылда хәрби аэродром төҙөлә. 1940 йылдың авгусында Эстония Советтар Союзы составына инә.\nБөйөк ватан һуғышы осоронда Хаапсалуҙы 9 июлендә 1941 йылдың 9 июлендә Германия ғәскәрҙәре оккупациялай. 1944 йылдың 24 сентябрендә ҡала Таллин һөжүм операцияһы ваҡытында 8-се армия Ленинград фронтының 8-се армияһы тарафынан азат ителә.Ҡаланы азат итеүҙә 8-се эстон уҡсылар корпусының 7-се уҡсылар дивизияһы ҡатнаша.\n1950 йылдың 26 сентябрендә Хаапсалу ҡалаһы Эстон ССР-ы Хаапсалу районы түҙәге булып тора. 1952—1953 йылдарҙа Хаапсалу Пярну өлкәһе составына инә. Һуңыраҡ Хаапсалу районы үҙәгенә әүерелә. Ә 1990 йылдың 19 февраленән алып — ҡайтанан Ляэне өйәҙенең үҙәге була.\n2004 йылда Хаапсалу тимер юлы һүтеп алына. Элекке тимер юл станцияһында Хаапсалу тимер юл музейы эшләүен дауам итә. Бында Эстония тимер юл дарының нуленсе километрының билдәһе ҡуйылған.\nҠалала Епископ замогының бейек Ҡарауыл манараһы ҡалҡып тора. Уның емереклектәре данлыҡлы Аҡ ханым серҙәре менән бәйле.\nХалыҡтың милли составы (2000): эстондар — 79,53 процент, урыҫтар — 15,27 %.\nАнтсон, Александер (1899—1945) — эстон драматургы, яҙыусы, журналист, спортсы.\nАлександр Михайлович Горчаков — күренекле рәсәй дипломаты.\nПетр Ильич Чайковский — күренекле урыҫ композиторы, фортепиано өсөн «Гапсаль тураһында хәтирәләр» пьесаһын яҙған.\nРауд, Эно — балалар яҙыусыһы, «Накситраллей» әҫәрен яҙған.\nЮло Сирк — тел белгесе, австронезий телдәре буйынса хеҙмәттәрҙең авторы.\nКайя Канепи — эстон профессиональ теннис спортсыһы.\nНовоселов, Николай — эстон спортсыһы, фехтование буйынса ике тапҡыр донъя чемпионы.\nКатя Самбука — йырсы, актриса, телевидение алып барыусыһы һәм модель.\nВекшин, Николай Алексеевич (1887—1951) — эстон яхта спортсыһы, 1928 йылғы Олимпия уйындарының бронза призеры.\nХаапсалуҙа Мария Магдалена православие сиркәүе.\nТагалахта ҡултығында кәмә.\nХаапсалу тимер юл вокзалындағы платформа\nХаапсалу тимер юл вокзалының һыу күтәреү башняһы\nХаапсалу тимер юл вокзалының тимерлеге\nХаапсалу тимер юл вокзалының амбулаторияһы\nХаапсалу вокзалындағы СУ 252-94 паровозы.\nГапсаль урамы — Санкт-Петербургтағы урам, Хаапсалу ҡалаһы хөрмәтенә аталған.\nДиңгеҙ авиация в кадрҙар әҙерләү. 1914—1917 йылдарҙа.\nЖелезная дорога в Хаапсалу(недоступная ссылка) на «Сайте о железной дороге» Сергея Болашенко\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Хаапсалу&oldid=1065246 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:30 29 август 2021 үҙгәртелгән.


Олимпиадаға үҙ вәкилебеҙҙе ебәрергә теләйбеҙ!\nТиҙҙән "Урал" тип аталасаҡ, ә әлегә "Башҡортостан нефтсеһе"\nтип йөрөтөлгән клубта уйынсылар менән килешеүҙәр төҙөү буйынса эш ҡайнай. Был юлы лидерҙар менән контрактты оҙайтыу буйынса яңылыҡтар килде.\nӨфө клубы рәйесе Марат Мортазин һәм команданың баш тренеры Юрий Маричев хәбәр итеүенсә, команда менән контрактын Рәсәй милли йыйылма командаһына кандидаттар: үҙәк ҡамаусы, Европаның иң оҙон волейболсыһы Алексей Казаков, амплуа буйынса уның коллегаһы Леонид Кузнецов һәм диагональ һөжүм итеүсе Максим Терешин оҙайтҡан.\nБеҙгә хәбәр итеүҙәренсә, яңы килешеү төҙөү өсөн бөтә волейболсыларҙың да контракт суммаһы яңынан ҡаралған һәм арттырылған.\n- Башҡаса мөмкин дә түгел, - тине беҙгә Марат Мортазин. - Сургут һәм Ҡазан кәрәкле оҫталарҙы йәлеп итеү өсөн уйлап та тормай икеләтә артыҡ сумма бирә. Беҙгә лә үҙ лидерҙарыбыҙҙы һаҡлау өсөн эш хаҡын бер аҙ арттырырға тура килә.\nМарат Мортазин шулай уҡ хәҙер ул Спорт һарайы директоры булмауын һәм бөтә иғтибарын волейбол клубы менән эшләүгә йүнәлтәсәген хәбәр итте:\n- Ике вазифа биләү ауырға тура килә. Клубта хәҙер эш бик күп,шул уҡ ваҡытта мин "Өфө-Арена" төҙөлөшөндә консультациялар\nбиреүҙе дауам итәсәкмен. Спорт һарайының яңы директоры кем буласаҡ? Мин белмәйем - быны етәкселек хәл итә.\nТерешин менән Кузнецов яңы контрактын бер миҙгелгә төҙөнө, ә бына Алексей Казаков Өфө көйәрмәндәрен ике йыл ҡыуандырасаҡ әле. Клубта бик тә Башҡортостандан бер уйынсы булһа ла Пекиндағы Олимпиада уйындарында ҡатнашыуын теләйҙәр. Һәм был вәкил тап Казаков булыр, моғайын.\nБөгөнгә "Башҡортостан нефтсеһе" Өфө мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе Дмитрий Бакулин менән уртаҡ фекергә килмәгән әле. Ул Өфөлә ҡалырмы, әллә үҙенә яңы команда табырмы - әлегә билдәһеҙ.\n"Башҡортостан нефтсеһе" клубының рәсми сайты либеро Артем Ермаковтың Өфө командаһын ташлап китеүе хаҡында хәбәр итә. Ул киләһе миҙгелдә "Динамо-ТТГ" (Ҡазан) клубынан Рәсәй чемпиондары өсөн сығыш яһаясаҡ. Ошо көндәрҙә өфөләр тағы бер яңы волейболсы алдырырға йыйына.


100 йәшлек юбиляр | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡаланың Дим биҫтәһендә йәшәүсе Сәйҙә Ҡорбанғәлиева үҙенең 100 йәшен билдәләне. Юбилярҙы балалары, ейән-ейәнсәрҙәре, бүләләре, туғандары, Дим районы хакимиәт башлығы ҡотланы. Сәйҙә Ҡорбанғәлиева 96 йәшкә тиклем үҙ аллы Салауат ҡалаһында йәшәгән, хәҙер иһә 4 йыл ейәнсәре янында. 100 йәшен ул иң яҡын кешеләре менән ҡаршылай.\nСәйҙә Ҡорбанғәлиева 4 бала тәрбиәләп үҫтергән, 9 ейән-ейәнсәргә, 6 бүлә-бүләсәргә бәхетле өләсәй. Сәйҙә Сафый ҡыҙы 1920 йылда Күгәрсен районы Теләүембәт ауылында тыуған. Ленин орденына лайыҡ билдәле уҡытыусы ғаиләһендә үҫкән ҡыҙ атаһының юлын һайлай. Тәүҙә район мәктәбендә эшләй.\nБөйөк Ватан һуғышынан һуң һөнәрен үҙгәртергә тура килә уға, Ишембай ҡасаба советында сәркәтип, артабан 18-се һанлы эске эштәр министрлығында кассир-инкассатор була. Оҙаҡ ҡына ҡаты итеп сирләгәндән һуң Салауат ҡалаһында көнкүреш хеҙмәтләндереү фабрикаһында хеҙмәт юлын дауам итә. Яҙмышы еңел түгел уның. Сәйҙә Ҡорбанғәлиева йәштәй генә тол ҡалып, балаларын яңғыҙы үҫтерә.\nҺуғышта хәбәрһеҙ юғалған тормош иптәшенең фронттан килгән хаттарын ғүмер буйы күҙ ҡараһылай ҡәҙерләп һаҡлай. Ғаилә ҡомартҡылары араһында –боронғо фотолар, хаттар һәм ҡулдан яҙылған автобиография. Беҙҙең оләсәй уҡымышлы кеше һәм әле лә һәр быуынға өлгө, тип Сәйҙә Сафый ҡыҙы хаҡында ғорурланып һөйләй яҡындары.\n1 быуат ғүмерендә нимә генә күрмәй Сәйҙә Сафый ҡыҙы. Ә бына үҙе хаҡында һөйләргә яратмай. Уның хәтирәләргә бай тормошон тик яҡын кешеләре генә белә.


Континенталь хоккей лигаһының етенсе миҙгеле старт алды\nБеренсе уйынды «Салауат Юлаев» клубы Ҡаҙағстанда урындағы «Барыҫ» клубы менән үткәрҙе.\nТәүге минуттар юлаевсылар өсөн күңелһеҙ башланды. Сөнки майҙан хужалары бер-бер артлы өс шайба индерә алды. Ә бына тәнәфестән һуң өҫтөнлөк тулыһынса яҡташтарыбыҙ яғына күсте. Һөҙөмтәлә улар дүрт тапҡыр уңышҡа өлгәште. Айырыуса Антти Пильстремды билдәләп үтергә мөмкин. Тап уның тырышлығы менән дәғүәселәр ҡапҡаһы артында өс тапҡыр ҡыҙыл ут тоҡанды. Тағы ла бер гол Егор Дубровский иҫәбендә. Әммә өсөнсө осор башында Астана хоккейсылары иҫәпте тигеҙләй алды. Ә инде осрашыу аҙағында Найджел Доус «Барыҫ» клубына 5:4 иҫәбе менән еңеү килтерҙе. Киләһе уйынды Владимир Юрзинов тәрбиәләнеүселәре 6 сентябрҙә Чеховтың «Витязь» хоккейсылары менән уҙғара.


Сәйәхәт дауам итә\nКисә Рәсәй Хөкүмәте ағзалары менән үткән кәңәшмәлә Владимир Путин ҡала-ара электр поездарын тиҙ арала ҡайтарыуҙы талап итте. Һөҙөмтәләр оҙаҡ көттөрмәне, инде бөгөн Рәсәй тимер юлдары идаралығы йыл башында туҡтатылған йүнәлештәрҙә поездар йөрөй башлаясаҡ, тип белдерҙе.\nӨфөнөң Уң яҡ Ағиҙел станцияһында тып-тын. Поездар ҙа үтмәй, халыҡ та күренмәй. Билдәле булыуынса, Рәсәйҙә 1 ғинуарҙан ҡала-ара электр поездары маршруттары кәметелде. Ошоға бәйле, күп кеше поезд урынына башҡа транспорт һайлай. Ундайҙар араһында Белорет районына ҡайтырға теләүсе Әлиә Дәүләтова ла бар.\nХәҙер инде поезд булмағанлыҡтан, күптәр автобус менән йөрөгә мәжбүр. Тик бында ла ҡыйынлыҡтар етерлек. Беренсенән, билет хаҡы ҡыйбатыраҡ, икенсенән ҡышҡы юл хәүефлеге лә бар.\nҠала-ара поездар хәрәкәтендәге үҙгәреш күп бәхәс тыуҙырҙы. Дөрөҫөрәге, халыҡ был яңылыҡты аяуһыҙ тәнҡитләне. Илдең ҡайһы бер төбәктәрендә килем килтермәгән маршруттар ябылһа ла, ҡайһы бер осраҡта электр поезының ошо ерҙәге берҙән-бер транспорт сараһы булып тороуын да оноторға ярамай. Был хаҡта Рәсәй Президенты белгәс, ул ҡәтғи рәүештә мәсьәләне хәл итеүҙе талап итте.\n«Башҡортостандың ҡала-ара пассажир компанияһы» етәксеһе Игорь Поляев, республикала электр поездарына бәйле хәл ул тиклем киҫкен түгел тип билдәләй. Поездар һанын кәметеү мәжбүри сара булған, сөнки элегерәк транспорт ойшмаһы сығымдары федераль бюджеттан ҡапланһа, хәҙер йөкләмә республика иңенә ятҡан. Ләкин 2015 йылда Башҡортостан Хөкүмәте һәм транспорт компанияһы араһында төҙөлгән килешеү тулыһынса үтәлерг тейеш.\nШулай итеп, 7 февралдән быға тиклем туҡтатылып торған поездар киренән йөрөй башлаясаҡ. Өфө-Ҡарлыман, Инйәр-Белорет, Оло-Теләк, Раевкаға ла электричка менән барып буласаҡ. Ә инде 1 апрелдән, баҡсасылыҡ миҙгеле башланғас, ғәҙәттәгесә, тағы ла 6 йүнәлеш өҫтәләсәк.


Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханала СССР-ҙың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Гөлли Мөбәрәкованың ижады һәм тормош юлына арналған альбом-китаптың исем туйы үтте\nОйоштороусылар сараны Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөнә арнаны. Гөлли Мөбәрәкова күптән инде сәхнәлә лә, тормошта ла ҡатын-ҡыҙ матурлығының символына әүерелгән шәхес. Театр сәхнәһендә ул төрлө хисле, көслө рухлы ҡатын-ҡыҙ образдары менән тамашасы күңеленә юл яра. Яңы китапта актриса ижадының иң сағыу биттәре хаҡындағы хәтирәләр, замандаштары, театр тәнҡитселәре һәм тамашасыларҙың фекерҙәре урын алған.\nГөлли Арыҫлан ҡыҙы ниһәйәт үҙенең бай тормош юлын, ижади ҡомарын бер китап итеп туплау кимәленә килеп еткән. Уның ижады-баш әйләндерерлек уңыштары ла,тамашасы һөйөүен дә, йән өшөтөрлөк яңғыҙлыҡ хисен дә үҙ эсенә ала.Сәнғәт тигән оло даръя уға йән тыныслығы, үҙ -үҙе менән килешеп йәшәү, һайлаған һөнәренән уңыу кеүек бәхетле мәлдәр бүләк иткән .Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханала ойошторолған сара талантлы актриса,тәжрибәле сәхнә оҫтаһының эскерһеҙ, ихлас, киң ҡоласлы шәхес икәнлеген күһәтте.


Башҡортостандың яңы инвестиция мөмкинлектәре күрһәтелде\n«Йәшлек» гәзите » Йәмғиәт » Башҡортостандың яңы инвестиция мөмкинлектәре күрһәтелде\n18.09.2010 Башҡортостандың яңы инвестиция мөмкинлектәре күрһәтелде\nТүбәнге Новгородта "Берҙәм Рәсәй" фирҡәһе төбәк бүлексәләренең төбәк-ара конференцияһында ҡатнашыусылар пленар өлөш башланыр алдынан төбәктәрҙең инвестиция проекттары тәҡдим ителгән күргәҙмә менән танышты. Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин экспозицияның хөрмәтле ҡунағы булды.\nБашҡортостан стендында ҡуйылған проекттар менән республика Президенты Рөстәм Хәмитов таныштырҙы. Республиканың өс проекты – инвалидтар өсөн инновацион институт ойоштороу, Өфөлә транспорт инфраструктураһын һәм «Туймазыбыяла» предприятиеһы базаһында заманса производствоны үҫтереү менән бәйләнгән. Федераль хөкүмәт башлығы Рөстәм Хәмитовтың ошо проекттарҙың беренсеһе тураһында һөйләгәнен ҙур ҡыҙыҡһыныу менән тыңланы. Бында физик мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙең юғары белем алыуы, хәҙерге донъяла уларҙың социаль яраҡлашыуы тураһында һүҙ бара. Был проект – проблеманы хәл итеү өсөн дистанцион, модулле һәм инклюзив белем биреү өлкәһендә инновацион технологияларҙы йәлеп итеү мөмкинлеге.\nИнвалидтар өсөн университет комплексы Өфө дәүләт иҡтисад һәм сервис академияһы биләгән майҙандар базаһында урынлашасаҡ. Бында әҙерлек инвалидтар өсөн иң оптималь булған йүнәлештәр буйынса алып барыласаҡ – дизайнер, маркетинг, консалтинг, юридик компаниялар өсөн белгестәр әҙерләйәсәктәр. Проектты тормошҡа ашырыу өсөн федераль инвестицияларҙы ла йәлеп итергә кәрәк. Сөнки инвалидтар өсөн университет үҙәге ойоштороу зарурлығы дөйөм дәүләт характерына эйә – Өфөлә төрлө төбәктәрҙә йәшәүселәр әҙерлек үтә аласаҡ.\nБашҡортостандың күргәҙмәгә ҡуйылған инвестиция проекттары менән шулай уҡ РФ Дәүләт Думаһы Рәйесе Борис Грызлов, РФ Хөкүмәте Рәйесе урынбаҫары Сергей Иванов, илдең иҡтисади үҫеш министры Эльвира Нәбиуллина танышты.


Онотмайыҡ батырлығын данлы ил улдарының!\nУларҙың һаны йылдан-йыл кәмей бара. Утлы юлдар үтеп, илебеҙгә генә түгел, еребеҙгә Еңеү таңын ҡабыҙған ил батырҙары! Нисә миллион ҡорбанлы ҡәһәрле һуғыш шаңдауы йылдар төпкөлөнән яңғырап, һаман күңелдәрен һағыш өйкәһә лә, тир һәм ҡан менән яулап алынған орден-миҙалдарына һаҡ ҡына ҡағылғанда, күҙҙәрендә оло ғорурлыҡ хистәренән осҡондар тоҡана. Бына, Ибраһим (халыҡ телендә - Өмөтбай ) ауылында йәшәүсе 94 йәшлек һуғыш һәм хеҙмәт ветераны, 209 – сы уҡсылар полкы уҡсыһы Тимербулат Әбүбәкер улы Йосопбаев та тәүҙә ауыр көрһөнөп: “Балам, яу ҡырында алған яралар йылдар менән үҙен һиҙҙертә, шуғалыр ҙа хәтер янсығы тарайҙы”, - тине. Аҙаҡ, һандығынан ҡәҙерләп һаҡланған наградаларын, уларҙың танытмаларын, иҫтәлеккә төшкән фотоларын барлап, ҡулына алғас, ҡарт яугирҙың моңһоу күҙҙәре нурланып китте, өҙөк-өҙөк булһа ла, тормош һәм данлы яу юлы ла хәтеренә төштө.\nУларҙың һаны йылдан-йыл кәмей бара. Утлы юлдар үтеп, илебеҙгә генә түгел, еребеҙгә Еңеү таңын ҡабыҙған ил батырҙары! Нисә миллион ҡорбанлы ҡәһәрле һуғыш шаңдауы йылдар төпкөлөнән яңғырап, һаман күңелдәрен һағыш өйкәһә лә, тир һәм ҡан менән яулап алынған орден-миҙалдарына һаҡ ҡына ҡағылғанда, күҙҙәрендә оло ғорурлыҡ хистәренән осҡондар тоҡана.\nБына, Ибраһим (халыҡ телендә - Өмөтбай ) ауылында йәшәүсе 94 йәшлек һуғыш һәм хеҙмәт ветераны, 209 – сы уҡсылар полкы уҡсыһы Тимербулат Әбүбәкер улы Йосопбаев та тәүҙә ауыр көрһөнөп: “Балам, яу ҡырында алған яралар йылдар менән үҙен һиҙҙертә, шуғалыр ҙа хәтер янсығы тарайҙы”, - тине. Аҙаҡ, һандығынан ҡәҙерләп һаҡланған наградаларын, уларҙың танытмаларын, иҫтәлеккә төшкән фотоларын барлап, ҡулына алғас, ҡарт яугирҙың моңһоу күҙҙәре нурланып китте, өҙөк-өҙөк булһа ла, тормош һәм данлы яу юлы ла хәтеренә төштө.\nТимербулат Йосопбаев 1924 йылдың 16 ноябрендә Ибраһим ауылында донъяға килгән. Атайһыҙ ҡалғанда уға 7 ай ғына булған. Ғәзиз әсәһе ике бөртөгөн – уны һәм Фәрҙиә һылыуын яңғыҙы ҡарап үҫтерә. Атайһыҙ бала – арҡаһыҙ, тигәндәй, аслыҡ-яланғаслыҡ михнәтен татыған ағалы-һеңлеле туғандар бер-береһенә таянып, бала саҡтан үҙаллы донъя көтөргә өйрәнә, әсәләренең тормошон, эшен еңеләйтер өсөн нығынып та бөтмәгән ҡулдарына урағын да алырға мәжбүр була. Эшкә сумған зирәк уҡыусыға 6 кластан һуң уҡыуын дауам итергә мөмкинлек булмай.\nҺуғышҡа киткәндә Тимербулатҡа ни бары 16 йәш була. Дошман менән алышҡа ингәнсе, хәрби әҙерлек мәктәбен үтәләр, пулемёттан, автоматтан атырға өйрәнәләр.\n- Ниндәй пунктта беренсе тапҡыр фашистҡа тоҫҡап атҡанымды хәтерләмәйем, мәгәр Мәскәүҙе күрмәнем, поезд менән ситләтеп үттек, бер иҫән ҡаралтыһы ҡалмаған яндырылған ауылдар ғына күҙ алдымда тора, - тип һуғыш ваҡыттарын иҫкә алып үтте ҡарт һалдат. – Пулемёттан дошмандарҙы атҡанда, 1943 йылдың 15 майында Донецк йылғаһы ярында эргәмдә бомба шартлап, башым ҡаты яраланды, Тамбов госпиталендә аңыма килгәнем хәтерҙә. Разведчиктар йылға аръяғынан “тел” алып килгәндәр ине, шуны һиҙеп ҡалған дошман беҙҙе утҡа тотто ла инде...\nЯралы һалдатҡа тыуған өйөнә ҡайтырға, Еңеү таңын полкташтарһыҙ ҡаршыларға тура килә. Еңеүселәр менән бер рәттән ҡурҡыу белмәҫ уҡсы ла шанлы 1942-1943 – сө йылдарҙа фашистарҙы ҡыйыу тар-мар иткәне өсөн “За победу над Германией” миҙалы менән бүләкләнә. 1948 йылда “За отвагу”, аҙаҡ мәртәбәле Жуков миҙалдары ла үҙ эйәһен эҙләп таба.\nҺуғыштан һуң тәрән яраларына һылтанып тик ултыра буламы һуң инде ысын ил батыры! Ирҙәрһеҙ ярым емерек хәлгә килгән ауылдарҙы төҙөкләндереү ҙә, колхоз-совхоздарҙы аяҡҡа баҫтырыу ҙа Тимербулат Әбүбәкер улы кеүек утты-һыуҙы кискән яугирҙар иңенә төшә. Хеҙмәт кенәгәһендә теркәлгәнсә, 1960 йылда “Күгәрсен” совхозында бригадир булып эшкә сыҡҡансы, эшһөйәр ир аҫылының 21 йылдан артыҡ хеҙмәт стажы тупланған була. Аралашыусан, кешелекле булғанға күрә, уны бер нисә йыл рәттән депутат итеп тә һайлайҙар. Оҙаҡ йылдар Күгәрсен совхозының “Искра” бүлексәһендә бригадир булып эшләй, почтальон, завмаг, ҡарауылсы һөнәрҙәрендә лә һынатмай. Льготалы шарттарҙа 1979 йылда пенсияға сыҡҡан килеш тә тағы 6 йыл “Искра” совхозына хеҙмәт итеп, 1985 йылда ғына хаҡлы ялға китә. Үҫмер сағынан хеҙмәт яланында сынығып, һәр ҡайҙа намыҫ менән эшләгән Йосопбаев “Хеҙмәт ветераны” исеменә лайыҡ була. Мең касафатлы һуғышта күрһәткән батырлыҡтары ла онотолмай: 1985 йылда I дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.\n- Атайым ысын һалдаттарса йылдарға бирешмәй килә ине әле, 4 йыл элек әсәйем Миңзифа Шәһиҙулла ҡыҙы яҡты донъяларҙан киткәс, ныҡ ҡайғырҙы, һаулығы ҡаҡшай төштө, - тип әңгәмәгә ҡушылды әле хөрмәтле кешеһе менән бергә йәшәгән, уға ҙур терәк булып торған өлкән ҡыҙҙары Миңзәлә. - 65 йылдан артыҡ бергә татыу ғүмер иттеләр, шул ҡәҙәр бер-береһенә йылы мөнәсәбәттә, хәстәрлекле булыуҙарына һоҡланып туя алмай инем. Икәүләп беҙгә, алты балаһына, йөрәк наҙын бирергә лә, тынғыһыҙ совхоз эшенә лә өлгөрҙөләр. Әсәйебеҙ һауынсы булды, сөгөлдөр баҫыуҙарында күп тир түкте. Атайыбыҙ, ғүмере буйына үҙе ант иткән партияға тоғро ҡалған кеше булараҡ, һәр саҡ намыҫ менән йәшәне. Ниндәй өлкән кеше үҙенә булған иғтибарҙы яратмаһын, ти, ихтирам-хөрмәт күрһәтеп, йыл һайын Еңеү байрамы менән ҡотларға онотмаған белдекле силсәүит башлығы бар, шөкөр, тип ҡыуанып торабыҙ.\nОлпат йәштәге хөрмәтле ветеран мәрхүм әбейе менән бергәләп төшкән фотоларын да оло хазиналай ҡәҙерләп һаҡлай. Дошман менән Бөйөк Еңеү өсөн ҡанлы көрәштә күпме дуҫтарын, полкташтарын яу ҡырында ҡалдырһа ла, һөйә белгән йөрәкле ысын кеше булараҡ, юғалтыуҙарға һис кенә лә күнә алмаған шул ул. Хушлашҡанда йөҙҙәрендә бер аҙ моңһоулыҡ билдәләре сағылды, тәрән һәм йылы ҡарашында килеп хәл белешеп, данлы үткәненә ихтирам күрһәткән өсөн бөтмәҫ-төкәнмәҫ оло рәхмәт һүҙҙәрен уҡығандай булдым. Күп тә кәрәкмәй бер алманы бишкә бүлергә өйрәткән замандарҙа хеҙмәт менән сынығып үҫкән, еребеҙ тыныслығы, аяҙ күгебеҙ өсөн утты-һыуҙы кискән яугирҙарға. Бары – иғтибар, йөрәктән сыҡҡан ихлас “рәхмәт” һүҙе! Еңеү тантанаһында шул бәләкәс кенә бүләктән дә мәхрүм итмәйек хөрмәтле ил батырҙарын!


Һыуыҡ көндәрҙе суртан йылытыр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эй ултыра балыҡсы... » Һыуыҡ көндәрҙе суртан йылытыр\nҺыуыҡ көндәрҙе суртан йылытыр 07.02.2017 // Эй ултыра балыҡсы...\n“Йыртҡыс балыҡтар (суртан, һыла, алабуға һ.б.) ҡыш насар ҡаба”, – ти ҡайһы берәүҙәр. Балыҡ тотоу менән яңы шөғөлләнә башлағандарҙың фекере был. Дөрөҫ түгел.\nЫсынында иһә “йыртҡыс”тарҙы ҡарпытҡыс менән еңел генә эләктерергә мөмкин. Кәйефте лә күтәреп ебәрә был ысул. Бының өсөн тәүҙә уңайлы урын һайларға кәрәк. “Йыртҡыс”тар күберәк ҡамышлыҡтарға, ҡолаған ағас тирәһенә йыйыла.\nСуртанға айырым туҡталайыҡ. Ул тәрән урында йөрөүсән. Үҙен боҙ аҫтынан тотоу өсөн ныҡлы әҙерләнергә кәрәк. Әйтәйек, ҡайһы берҙә балыҡты эләктерҙем тип уйлап, ҡармаҡты йәһәтләп тартып сығараһың, ә унда бер нәмә лә юҡ. Был ни хикмәт? Тикшереп ҡараһаң, ике-өс асалы ҡармаҡҡа бәләкәй балыҡ дөрөҫ эләктерелмәгән йәки алабуғаның өҫкө йөҙгөсө ҡырҡылмаған була.\nМин шөғөлдәштәремде ижади кешеләр тип һанайым. Улар кәрәк-яраҡты күп осраҡта үҙҙәре яһап ала. Үҙең эшләгәнгә етәме һуң?! Ҡарпытҡысты ла төрлөсә яһарға мөмкин. Бер миҫал килтерәм. Ике йәки өс асалы ҙур булмаған ырғаҡҡа (№6-8) металл еп тағабыҙ. Ҡармаҡ ебе кәтүккә урала, ҡалынлығы уртаса 0,3–0,45 миллиметр булһа, балыҡ яҡшы ҡабасаҡ. Ҡайһы берәүҙәр батырғысты шыуып йөрөмәле итеп ҡуя. Был дөрөҫ түгел: хәрәкәт балыҡты ҡурҡыта. Ҡарпытҡыс еп уралған кәтүк таҡтанан эшләнгән нигеҙҙән, бәләкәй ҡыҙыл материал бәйләнгән пружинанан тора. Ҡышҡы һыуыҡта ҡайһы берәүҙәр төбөн ҡар менән күмә, мин иһә мәкенән саҡ ҡына киңерәк кейеҙ туҡыма менән ҡаплайым. Еңел дә, туңмай ҙа. Балыҡ ҡапһа, туҡыма киҫәге өҫкә күтәрелә. Табышты сығарғанда ҡабаланмаҫҡа кәңәш итәм: мороно боҙға теймәҫкә тейеш.\nКүҙәтеүҙәрем буйынса, ҙур суртанды һыу ятҡылығы туңа башлаған мәлдә иң тәрән урындан тоторға мөмкин. Тәүлек әйләнәһенә эләгә, төнгөлөккә ҡалдырғанда иһә епте оҙонораҡ итергә кәрәк. Февралдә, ыуылдырыҡ сәсеү мәле яҡынлашҡанлыҡтан, айырыуса ихлас ҡаба.\nУны ылыҡтырыу өсөн ҡармаҡҡа ниндәй балыҡ ҡуйырға һуң? Суртандың иң яратҡан аҙыҡтары – ташбаш, сабаҡ, табан селбәрәләре. Барыһының да бер һыу ятҡылығында йәшәүе мөһим. Уларҙы ҡармаҡҡа арҡа йөҙгөсөнән эләктерһәң, әллә ни оҙаҡ йөрөмәйәсәктәр, шуның өсөн дә өҫкө иренен тишеп ҡуйыу отошло. Суртан бәләкәй балыҡты урталай тешләй, шунан ышыҡ урынға күсә. Уның ҡапҡанын бәләкәй генә флаг белгертә. Һөҙөмтәлә кәтүккә епте яйлап ҡына урайһың да балыҡты ҙур ҡәнәғәтлек менән тартып сығараһың. Их, шәп! Шул уҡ ваҡытта бер мәкенән икенсеһенә йүгереп хәл дә бөтә. Уның ҡарауы, ҙур-ҙур суртандар эләктерәһең! Бынауындай һыуыҡ көндә ошо үҙе бер бәхет түгелме ни?!\n*Боҙҙа өс-дүрт мәке уйырға мөмкин. Емләгәс, һәр береһенә йүгереп йөрөргә кәрәкмәй, тыныс булығыҙ. Киткән балыҡ барыбер кире килер.\n*Тотҡан балығығыҙҙы боҙ өҫтөнә ташлап барыу яҡшы булыр, тик өҫтөн ябырға кәрәк. Ҡояш нурҙары тәңкәләрен киптерһә, таҙартыу ҡыйынлашыр.\n*Алабуға, суртан кеүек йыртҡыс балыҡтарҙы алабуғаның ҡойроғона йәки йөҙгөстәренә лә эләктерергә мөмкин.\n*Ҡышҡы һыуыҡтарҙа елдә сатыр ҡороп ултырығыҙ: һаулыҡ беренсе сиратта булырға тейеш бит.\n*Боҙ өҫтөнә машина менән төшмәгеҙ.\n*Боҙ аҫтынан сығарғанда балыҡ йыш ҡына ысҡынып китеүсән. Сәбәбе ниҙә? Беренсенән, сирткәндә яйыраҡ эләктергәнһегеҙ, икенсенән, епте саҡ ҡына ла бушатырға ярамай.\n*Йәтеш ҡалҡыуыс файҙаланғанда, тымыҡ һыуҙа балыҡ тотоуы күңеллерәк булыр.\n*Балыҡҡа “һунар” мәлендә термоста сәй йәки ҡәһүә алыу кәңәш ителә.


Судҡа ышаныс арта\nЭлектрон вариантҡа яҙылыу—354 һум, йыллыҡ—606 һум. * Сибайҙар һәм Иҫке Сибайҙар редакцияға килеп 530 һумға яҙыла ала. Йыллыҡ подписка—990 һум. * Кемдәр гәзиткә яҙыла һәм квитанцияһының күсермәһен редакцияға ебәрә, уларҙы шәп бүләктәр көтә! * 2017 йылға «Атайсал» гәзитенә яҙылыу дауам итә. Ашығығыҙ! 30 декабрҙә Лото-уйын уҙғарыласаҡ. * Почта аша яҙылыу хаҡы: 6 айға—551 һум 34 тин. Йыллыҡ подписка—1005 һум 48 тин. *\n—Байрамығыҙҙы ниндәй кәйефтә ҡаршы алаһығыҙ?\n—Кәйеф байрамса. Ҡунаҡтарҙы—мәртәбәле, хөрмәтле кешеләрҙе көтәбеҙ. Айырыуса оҙаҡ йылдар ғәҙел хөкөм һағында эшләгән ветерандарыбыҙҙы ихтирам менән ҡаршы алырға йыйынабыҙ. Әлеге хеҙмәткәрҙәрҙең уңыштарын барлап баһалаясаҡбыҙ. Беҙҙең коллектив—республикала иң йәше, шулай уҡ берҙәм, тотороҡло, эш һөйөүсән, хеҙмәттә сыныҡҡан булараҡ абруйлы. Хеҙмәткәрҙәргә шәфҡәтлелек хас, үҙ-ара ла мәрхәмәтлек һаҡлайҙар, граждандарға ла яҡшы мөнәсәбәттәләр. 2014 йылғы эш һөҙөмтәләре буйынса беҙ Башҡортостан Республикаһы Юғары суд Президиумының Почет грамотаһына лайыҡ булғайныҡ. Уҙған йыл эш производствоһы һәм кадрҙар бүлеге начальнигы Светлана Ивановна Акулина «Рәсәй Федерацияһы суд системаһының почетлы хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды. Ул 24 йылдан ашыу эш стажына эйә. Отставкалағы судьяларҙы, әлеге көндә контракт буйынса үҙ эштәрен дауам итеүселәрҙе лә телгә алмай булмай. Азамат Миңлебай улы Юлмөхәмәтов, Зөһрә Fәзиз ҡыҙы Заманова тәжрибәле, грамоталы белгес булараҡ беҙгә һәр саҡ терәк булып тора. Шулай уҡ йәштәребеҙ ҙә үҙҙәрен өмөтлө судья итеп күрһәтеүгә өлгәште. Мәҫәлән, Лилиә Хәмитйән ҡыҙы Суфьянова һәм Гөлфиә Миҙхәт ҡыҙы Вәхитова. Суд аппараты хеҙмәткәрҙәре иңенә лә ҙур яуаплылыҡ һалынған. Улар араһынан айырып суд рәйесе ярҙамсыһы Гүзәл Фәрит ҡыҙы Нафиҡованы, судья ярҙамсылары Азамат Сәғәҙәт улы Хунафинды, Лилиә Хажинур ҡыҙы Кәлимуллинаны, суд сәркәтибе Елена Сергеевна Юнысованы, суд ултырышы сәркәтибе Юлиә Рәфҡәт ҡыҙы Ибраһимованы, Алһыу Азамат ҡыҙы Көмөшҡолованы билдәләп үтер инем. Улар төп эштәре менән генә булышып ҡалмай, йәмәғәт тормошонда ла әүҙемлек күрһәтә. Киләһе йыл йәнә ике судьяның тәғәйенләнешен көтәбеҙ.\n—Элекке коллегаларығыҙ һеҙҙең ниндәй ҡаҙаныштарығыҙҙы күреп ғорурланыр икән?\n—Финанслау яҡшырҙы. Шул сәбәпле суд бинаһына капиталь ремонт эшләүгә өлгәштек. Канцтауарҙар, компьютерҙар менән проблема юҡ. Әйткәндәй, компьютерҙар даими рәүештә яңыртыла. Иң иҫкеһенә 2-3 йыл барҙыр. Суд системаһы оҙаҡ йылдар «йәшертен» булды, хәҙер ул киң мәғлүмәт саралары өсөн асыҡ. Сибай ҡала судының рәсми сайты уңышлы эшләй. Ул беҙҙең хеҙмәтебеҙҙе генә күрһәтеп ҡалмай, ә ғәҙел хөкөмдөң асыҡлығы хаҡында һөйләй, конституция принциптарын тормошҡа ашыра. 2014 йылда сайт һөҙөмтәләре буйынса беҙҙең суд Бөтә Рәсәй рейтингында беренсе урын алды. Йәнә оҙаҡ ваҡыт ҡаралған эштәрҙең һанын кәметеүгә, эш сифатын күтәреүгә ирештек.\n—Уҙған йылдар менән сағыштырғанда көсөргәнеш һиҙеләме?\n—Һүҙһеҙ. Был граждандарҙың судҡа ышанысының—төп күрһәткесе. Енәйәт эштәренең һаны кәмей, гражданлыҡ эштәре иҫәбе арта. Халыҡ үҙ конфликтын хоҡуҡи яланда хәл итергә өйрәнде. Беҙҙең эшкә талап та күтәрелде, үтәлеш ваҡыты һәм эш сифаты буйынса контроль булдырылды. Хеҙмәт категорияһы ла ҡатмарлашты.\n—Яңғырашы, иҫәбе буйынса быйыл айырылып торған эш тә барҙыр?\n—Гражданлыҡ хәле буйынса эш артты, айырыуса кредит түләмәүселәр күбәйҙе. Кешеләр эшен юғалтты, түләү саралары юҡ, һөҙөмтәлә—банкыларҙан күләмле мөрәжәғәттәр килә. «Яңғырашлы» енәйәт эшенә ике педофилды хөкөм итеүебеҙҙе әйтер инем. Улар иркенән мәхрүм ителде. Шулай уҡ беҙҙең суд ҡарары менән Сибайҙа йәшәүсегә енәйәт эше асылды. Ул ИГИЛ-дағы террорҙы ойоштороуҙы финанслаған. Иркенән мәхрүм ителде. Ә урлауҙарға, кеше талауҙарға бәйле хәлдәрҙе әйтеп тораһы ла түгел.\n—Коллектив алдына ниндәй бурыс ҡуяһығыҙ?\n—Иң тәү маҡсат—енәйәт эштәрен ваҡытында һәм сифатлы итеп ҡарау. Граждандарҙың мәнфәғәтен ҡайғыртырға, хоҡуғын боҙмаҫҡа.\n—Юбилей сиктәрендә күптәр һеҙҙең «йәшертен» талантығыҙҙы ла күрерме?\n—Эйе, әлбиттә. Миҫал өсөн әйтәм: мировой судья Тимур Буранҡаев менән гитара уйнап йырлаясаҡбыҙ, сәркәтиптәр дуэт башҡарасаҡ.\n—Йәмәғәт тормошона ваҡыт ҡаламы?\n—Табабыҙ! Эшкә генә йомолоп йәшәп булмай. Республика судьялары советы йыл һайын «Фемида таланттары» исемле конкурс, шахмат, бильярд, футбол буйынса ярыштар үткәрә. Был ял да, аралашыу ҙа бирә, шәхесте үҫтереүгә лә ярҙам итә. Унан тыш, Урал аръяғы төбәгендә хоҡуҡ һаҡлау органы хеҙмәткәрҙәре араһында спартакиада ойошторола. Әйтергә кәрәк, беҙҙең Азамат Миңлебай улы Юлмөхәмәтов шәп футболсы. Волейбол ярышында Лилиә Хәмитйән ҡыҙы Суфьянова үҙен иң яҡшы уйынсы итеп күрһәтеүгә өлгәште. Суд администраторы Салауат Айрат улы Муллахмәтов иң мәргән уҡсы.\n—Һаулыҡ, именлек, тыныслыҡ, сабырлыҡ—көсөргәнешле эштә иң кәрәклеләре. Дәүләт кимәлендә суд аппараты эше лайыҡлы баһаланыр тип өмөт итәм. Ветерандарыбыҙға ла, хеҙмәткәрҙәргә лә оло ихтирам менән ҡарайым. Юбилей менән!


Конкурс “Көнгәк һылыуҡайы-2019”!\n21 Февраль 2019, 18:24\nҠыштың һуңғы айы булһа ла, көн оҙонайыуы, ҡыйыҡтан тамсылар тамыуы һәр кемдең күңелен йылыта. Тиҙҙән март етә тигән уйҙар, наҙ һәм сағыу ҡояш нурҙары йөрәктәрҙе елкендерә! Ысынлап та, яҙ миҙгеле кешеләрҙең күңелендә айырыуса хистәр уята, хыялдарға сумдыра һәм ҡанатландыра. Ә мин яҙҙы һәр саҡ гүзәл ҡатын-ҡыҙға тиңләйем, сөнки ул донъялағы иң матур һәм илаһи зат, йөҙҙәренән һәр саҡ нур бөркөлә, шулай уҡ улар тормошҡа йәм өҫтәүсе лә.\nТап ошо байрамға ҡарата гәзиткә яҙылыусы 15 йәштән 25 йәшкә тиклемге ҡыҙҙар араһында гәзитебеҙ сайтында “Көнгәк һылыуҡайы” конкурсын иғлан итергә булдыҡ. Үҙегеҙ тураһында белешмә менән фотоларығыҙҙы көтөп ҡалабыҙ. Интернет гүзәллек конкурсында иң күп тауыш йыйған ҡыҙ еңеүсе тип табыласаҡ. Еңеүсене “Көнгәк” гәзитенән бүләк көтә, ә ниндәй икәне әлегә сер булып ҡалһын!\nТәүге гүзәлебеҙ - Шәрип ауылынан Фидалиә Кәшәфетдинова. Салауат ҡалаһында медицина колледжында белем алған 19 йәшлек һылыуҙың буш ваҡыты ҡалмай ҙа тиерлек: баш-көллө белем даръяһына сумған. Уҡыу йортоноң волейбол, стритбол буйынса спорт ярыштарында ҡатнашырға ла өлгөрә. Киләсәктә маҡсаты - һөнәре буйынса диплом алғас, районыбыҙға йәш белгес булып ҡайтыу, матур ғаилә ҡороу.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - СУВЕРЕНИТЕТ - УЛ МОТЛАҠ ШАРТ! - 2014 - Мәҡәләләр\nСтратегик йүнәлеш тураһында. Барлыҡ пландарыбыҙҙы тормошҡа ашырыу, дәүләттең төп социаль бурыстарын үтәү өсөн беҙгә иҡтисадта, финанс мәсьәләләрендә, социаль үҫеш өлкәһендә һәм, иң мөһиме, стратегик йүнәлешебеҙ ниндәй булырға тейеш, тигән һорауға яуап биреү мотлаҡ. Рәсәй донъя өсөн, хеҙмәттәшлек өсөн, сит ил инвестицияларын йәлеп итеү өсөн, берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыу өсөн асыҡ булып ҡаласаҡ. Әммә үҫеш бары тик үҙебеҙҙән торғанын аңларға тейешбеҙ. Әгәр үҫеш өсөн эшләһәк, ә хәл-ваҡиғаларҙың уңышлы ағышына йәки тышҡы конъюнктураға ғына һылтанмаһаҡ, уңышҡа өлгәшәсәкбеҙ.\nУкраина тураһында. Рәсәйҙең Украинаға ғына түгел, элекке СССР-ҙың туғандаш республикаларына уларҙың суверенитетҡа ынтылыуына ярҙамлашыуы һәм ниндәйҙер кимәлдә 1990 йылдар сигендә ошо процесҡа булышлыҡ итеүе яҡшы билдәле. Шунан алып беҙҙең позицияла бер нәмә лә үҙгәрмәне.\nАҠШ тураһында. Ҡайһы ваҡыт хатта кем менән һөйләшеү яҡшыраҡ икәнен белмәйһең: ҡайһы бер илдәрҙең хөкү-мәттәре менәнме, әллә туранан-тура уларҙың Америкалағы ҡурсалаусылары һәм бағыусылары менәнме.\nҠоралланыу тураһында. Беҙ ҡиммәтле ҡоралланыуға баш тығырға уйламайбыҙ. Әммә яңы шарттарҙа илебеҙҙең оборона ҡеүәтен ышаныслы һәм гарантиялы тәьмин итәсәкбеҙ. Бында бер ниндәй шик булырға тейеш түгел. Рәсәйҙең мөмкинлеге лә, стандарт булмаған юлдары ла бар. Бер кем дә хәрби йәһәттә Рәсәйҙән өҫтөн була алмаясаҡ. Беҙҙең армия заманса, хәрби һәләтле, хәҙергесә итеп әйткәндә, илтифатлы, әммә ҡеүәтле.\nКөнбайыш менән мөнәсәбәттәр тураһында. Беҙ донъяның күп төрлөлөгө яҡлы. Сит илдәге халыҡҡа ысынбарлыҡты еткерәсәкбеҙ. Барыһы ла Рәсәйҙең боҙоп күрһәтелгән, ялған образын түгел, уның ысын йөҙөн күрһен. Эшлекле һәм гуманитар бәйләнештәрҙе, ғилми, мәғариф, мәҙәни бәйләнештәрҙе әүҙем рәүештә алға һөрәсәкбеҙ. Быны хатта ҡайһы бер илдәрҙең хөкүмәттәре Рәсәй тирәләй ҡабат тимер ҡоршау элергә тырышҡан ваҡытта ла эшләйәсәкбеҙ. Беҙ бер ваҡытта ла үҙ-үҙебеҙгә бикләнеү, ксенофобия, шикләнеүсәнлек, дошмандар эҙләү юлынан китмәйәсәкбеҙ. Былар барыһы ла - көсһөҙлөк күрһәткесе, ә беҙ көслө һәм үҙ-үҙебеҙгә ышанабыҙ.\nСанкциялар тураһында. Был АҠШ-тың һәм уның союздаштарының Украиналағы ваҡиғаларға һәм дәүләт түңкәрелешенә, хатта "Ҡырым яҙы"на бәйле беҙҙең позицияға ҡарата реакцияһы ғына түгел. Әгәр ошолар барыһы ла булмаһа ла, улар Рәсәйҙең үҫешә барған мөмкинлектәрен тотҡарлау, уға йоғонто яһау, ә иң яҡшыһы - үҙ мәнфәғәттәрендә файҙаланыу өсөн ниндәй ҙә булһа икенсе сәбәп табырҙар ине.\nКапиталға амнистия тураһында. Рәсәйгә ҡайтарылған капиталды тулыһынса аҡлауҙы тәҡдим итәм. Һәм быны, улар тейешле ҡарар ҡабул итһен өсөн, кешеләргә аңлатырға кәрәк. Нимә ул тулыһынса аҡлау? Әгәр кеше үҙенең аҡсаһын һәм милеген Рәсәйҙә легалләштерә икән, ул был капиталдың ҡайҙан барлыҡҡа килгәнен асыҡлау өсөн төрлө органдарға, шул иҫәптән хоҡуҡ һаҡлау органдарына, саҡырып йөҙәтмәйәсәктәренә ныҡлы гарантия аласаҡ. Ул енәйәт һәм административ эҙәрлекләүгә дусар булмаясаҡ. Уға һалым һәм хоҡуҡ һаҡлау органдарының да һорауы булмаясаҡ. Әйҙәгеҙ, быны хәҙер эшләйек. Әммә бер тапҡыр ғына. Рәсәйгә килергә теләүселәрҙең барыһы ла ошо мөмкинлектән файҙаланырға тейеш.\nАҡса тураһында. Беҙ барыбыҙ ҙа аҡса төрлөсә барлыҡҡа килгәнен аңлайбыҙ. Улар төрлөсә эшләп алына. Әммә беҙгә иҡтисад һәм ил тарихында офшор битен ябып ҡуйыу кәрәклегенә инанам.\nҺумдың курсы тураһында. Бөгөн беҙ валюта килеүенең ҡыҫҡарыуы һәм дәүләт валютаһының - һумдың курсы түбәнәйеүен күрҙек. Рәсәй банкы "йөҙөүсе" курсҡа күсте, әммә был уның һумдың курсына йоғонто яһауҙан ситләшеүен аңлатмай һәм һум курсы финанс спекуляциялары объекты була алмай. Мин Рәсәй Банкын һәм хөкүмәтте Рәсәй валютаһы курсы тирбәлгән ваҡытта спекуляция яһап ҡалырға тырышыусыларҙың барлыҡ теләген юҡҡа сығарыу өсөн ҡаты саралар күрергә саҡырам. Властар был спекулянттарҙың кем икәнен белә, уларға йоғонто яһау ҡоралдары бар. Уларҙы ҡулланыу ваҡыты етте.\nӘлбиттә, һумдың көсһөҙләнеүе ҡыҫҡа ваҡытлы инфляция хәүефен көсәйтә. Тәү сиратта килеме түбән булған граждандарҙың мәнфәғәтен яҡларға, ә хөкүмәткә һәм төбәктәргә аҙыҡ-түлек, дарыу, көндәлек тормошта кәрәкле башҡа тауарҙар баҙарындағы хәл-торошто контролдә тоторға кәрәк. Быны эшләргә була һәм эшләү зарур.\nАзатлыҡ тураһында. Хәҙер иң мөһиме - граждандарға үҙҙәрен асыуға мөмкинлек бирергә. Иҡтисадта, социаль өлкәлә, граждандар инициативаһында үҫеү өсөн азатлыҡ биреү - ул тышҡы сикләүҙәргә лә, эске проблемаларыбыҙға ла иң яҡшы яуап. Граждандар үҙ тормошон яҡшыртыуҙа ни тиклем әүҙем ҡатнаша, ни тиклем улар иҡтисади, сәйәси яҡтан үҙ аллы, Рәсәйҙең ҡеүәте шул тиклем юғарыраҡ буласаҡ.\nСәләмәтлек тураһында. Быйыл һаулыҡ һаҡлауҙың глобаль рейтингында Рәсәй беренсе тапҡыр имен ил тип табылған - бында уртаса ғүмер оҙайлығы 70 йылдан артып китә. Әлеге ваҡытта Рәсәйҙә был күрһәткес 71 йыл. Яҡын киләсәктә был һанды уртаса 74 йылға еткерергә, үлем осраҡтарын кәметергә нигеҙ бар. Ошо йәһәттән 2015 йылды йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙары менән көрәш йылы тип иғлан итергә тәҡдим итәм.\nБизнес һәм власть тураһында. Барыбыҙ ҙа Рәсәйҙең именлеген теләйбеҙ. Бизнес һәм дәүләт мөнәсәбәттәре дөйөм эшмәкәрлек философияһында, партнерлыҡ мөнәсәбәттәрендә һәм тиң хоҡуҡлы диалогта ҡоролорға тейеш. ...Эшлекле мөхиттә, тормоштоң башҡа өлкәләрендәге кеүек үк, яуаплылыҡ, ҡанунды һәм йөкләмәләрҙе үтәү мотлаҡ. Күпселек эшҡыуарҙар тап шулай эшләй ҙә инде. Үҙҙәренең эшлекле сифаттарына һәм социаль абруйҙарына тап төшөрмәҫкә, ысын илһөйәр булараҡ, илгә файҙа килтерергә тырышалар. Шундай кешеләргә йүнәлеш тоторға кәрәк тә инде.\nБизнес яҙмышын еңеләйтеү тураһында. Бизнестан сикләүҙәрҙе мөмкин ҡәҙәр алырға, уны бәйләнсек күҙәтеүҙән һәм контролдән азат итергә кәрәк. Һәр тикшереү асыҡ булырға тейеш. Киләһе йылдан башлап бының өсөн махсус реестр эшләй башлаясаҡ, ул ниндәй орган ниндәй маҡсаттан сығып тикшереү үткәргәнен, ниндәй һөҙөмтә алынғанлығы тураһында мәғлүмәт бирергә тейеш. Был бер сәбәпһеҙ, бигерәк тә заказ буйынса тикшереү үткәреүселәрҙең визитына кәртә ҡуясаҡ. Был проблема бизнес өсөн генә түгел, бюджет, муниципаль учреждениелары, социаль НКО-лар өсөн дә көнүҙәк булып тора. Ниһайәт, тоталь, бөткөһөҙ тикшереүҙән баш тартыу зарур. Хәл-торош ысынлап та хәүефле һәм ҡағиҙә, тәртип боҙоуҙар күҙәтелгән урындарҙы ғына даими күҙ уңында тоторға кәрәк.\nДәүләт суверенитеты тураһында. Әгәр ҡайһы бер Европа илдәре өсөн милли ғорурлыҡ - күптән онотолған атама, ә суверенитет - бик ҙур байлыҡ булһа, Рәсәй өсөн ысынбарлыҡтағы дәүләт суверенитеты - уның йәшәүе өсөн мотлаҡ булған шарт. Тәү сиратта был беҙҙең үҙебеҙ өсөн асыҡ булырға тейеш - йә беҙ үҙ аллы булабыҙ, йә донъяла юғалып ҡалабыҙ.\nӨҫтөнлөктәр тураһында. Сәләмәт ғаилә һәм сәләмәт милләт, атай-олатайҙарҙан беҙгә киләсәккә ынтылыш менән бергә тапшырылған традицион ҡиммәттәр, үҫеш һәм прогрестың бер шарты булараҡ тотороҡлолоҡ, Рәсәйҙең именлеген гарантиялы рәүештә тәьмин иткәндә башҡа халыҡтарға һәм дәүләттәргә ихтирам, илдең законлы мәнфәғәттәрен яҡлау - бына беҙҙең өҫтөнлөктәребеҙ.\nЯҙылған: 15.12.14 | Ҡаралған: 1187


Видео бесәй, бесәй-көлкө, мил бесәй, бесәй мил\nҺәм сүриәлә һуғыштар барыуға ҡарамаҫтан штаб-фатир Алеппо, кеше — Мөхәммәт-Jales Алав — нисә йыл инде яуап, ҡағиҙә булараҡ, бөтә ташландыҡ бесәй ҡала. Йортһоҙ бесәй булып, беләһең килһә. Подвох был бесәй һыуға оҫта уйнай, лазер ярҙамында йәлеп итә. Нисек ҡалдырырмын мин һеҙгә баҫҡысҡа аҫҡа үҙгәреүсән һәм ентекле белмәй бесәй. Иң ҙур ырыуының кейем кеҫәһенән сығарып маркалы япония менән пуловер короллеге йәшәгән, бесәй өсөн үҙенең һалып, тыныс һәм тәгәрәтеп, ул.\nҺеҙ тама, уны танау аҫтында тубыҡтан ултырған бесәй ҡойроғо тура килде һеҙҙе һәм һеҙҙең изящно? Бына яңы ҡиммәтле таштар, унда был проблемаларҙы хәл итергә тейеш. Нигеҙендә, моғайын, яҡшыраҡ булыр, ветчина өсөн был сат бирмәй. Әммә бер нәмә күрерлек түгел, томшоғо һәм ярлы срез буйынса күберәк ала, ә һуңынан кире ҡолай. Кем әйтә, бесәй һыу ярата? Бесәй был, күрәһең, диңгеҙ ял итеү өсөн һауа торошон һәм наслаждайся уның иң яҡшы наслаждайся был ярышты бәләкәй генә реклама Fréchet, ун эт, бесәйҙе саҡырып, сочельник ашау өсөн, өҫтәл артына, нисек кеше.\nУйынсыҡ бесәйҙәр өсөн дә яҡшы\nҠайһы берҙәре бик аҙ, уның менән бесәй эшләү өсөн: келәм, тырнаҡтары үҙе өсөн эшләй, туп. ‘Видео-ч’ махсуслаштырылған сайт, видео шаян бесәй: бесәйен яратҡаны, смешно бесәй, бесәй-көлкө, шаян бесәй, бесәй, ниндзя, котенок, бесәй, мяукать, бесәй, ул бейей\n← Француженка нисек тәьҫир итә: (һүрәттәр менән) - француз ҡыҙы таныштырҙы\n[HS] ның беренсе youtube видео-Сиприен - YouTube →


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БӘХЕТ НИГЕҘЕ - ТӘН СӘЛӘМӘТЛЕГЕ - 2016 - Мәҡәләләр\nҺаулыҡ - бәхетле һәм гармониялы йәшәү шарттарының береһе. Әгәр сәләмәтлек өлкәһендә ниндәйҙер проблема килеп тыуһа, кәңәш һорап табиптарға мөрәжәғәт итәбеҙ, кемдер йәшәү менән үлем араһында ҡалһа, уларҙы аҡ халатлы фәрештәгә тиңләйбеҙ һәм ниндәйҙер мөғжизә тыуҙырыуҙарын көтәбеҙ. Баш ҡаланың 21-се клиник дауаханаһында үҙ һөнәренең оҫталары эшләй, тип шикләнмәй әйтергә мөмкин, сөнки 2015 йыл һөҙөмтәләре буйынса был медицина учреждениеһы бойондороҡһоҙ тауыш биреү йомғаҡтары буйынса Рәсәйҙең ТОП-5 исемлегенә инде. Бөгөн дауахананың баш табибы Гөлнара МОСТАФИНА менән ул етәкләгән учреждениеға ҡыҫҡаса эскскурс ҡыласаҡбыҙ.\n21-се дауахана - юл-транспорт фажиғәләрендә һәләкәткә тарыусыларға медицина ярҙамы күрһәтеү буйынса төп травматологик үҙәк булып тора. Дауахана тарихына ниндәй фажиғә ҡанлы юлдар менән яҙылған? Учреждениела, башҡа дауаханаларҙан айырмалы, тап һеҙҙә генә булған ниндәй бүлектәр бар?\n- Дауахананы ғына түгел, был фажиғәләр тотош республиканы тетрәндергәндер, моғайын. 1989 йылдағы Оло-Тәләк һәм 1990 йылдағы Химпром, Синтезспирт заводтарындағы техноген һәләкәттәр мохтаждарға тиҙ ярҙам күрһәтеүҙе ойоштороу һәм ярҙам күрһәтеү буйынса ысын мәктәп булып торҙо. Ул ваҡытта табиптар көндө төнгә ялғап, ҡыл өҫтөндә торған ғүмерҙәр өсөн йәнтәслим көрәште һәм мөмкин булғандың барыһын да эшләп, бихисап ғүмерҙәрҙе ҡотҡарып ҡалды. Бөгөн иһә дауахана беренсе кимәлдәге травматологик үҙәк булып иҫәпләнә. Бынан тыш, баш ҡалала эндокринологик, колопроктологик, нефрологик профилдәге, республика буйынса йөҙ-яңаҡ һәм микрохирургия патологиялары, токсикологик һәм аллергологик йүнәлештәге пациенттарҙы дауалау буйынса бүлексәләр бары тик беҙҙә генә бар.\nЙөҙ-яңаҡ хирургияһы бүлегендә тәндең ошо өлөшөндәге ялҡынһыныуҙар, шештәр, йәрәхәттәр булғанда талап ителгән барлыҡ операциялар эшләнә.\nРеспублика буйынса берҙән-бер токсикология бүлеге булғас, ағыуланыу осраҡтарында ауырыуҙарҙы беҙгә алып киләләр. Шуны билдәләп китергә кәрәк, һуңғы йылдарҙа пациенттарҙың һаны артты. Был йәштәрҙең спайс, тәмәке итеп тартыу ҡатнашмалары ҡулланып ағыуланыуына бәйле. Пациенттарҙың килеүе бер аҙ кәмеп тә ала, артып та китә, ләкин йыл әйләнәһенә туҡтағаны юҡ. Ҡалаларҙан, нигеҙҙә, синтетик матдәләр ҡулланыу һөҙөмтәһендә ағыуланыусылар килтерелһә, ауыл ерҙәрендә ағыуланыу сәбәбе булып алкоголь суррогаты тора. Шулай уҡ дарыуҙар, үҫемлек һәм сәнәғәт ағыуҙары ҡулланыу һөҙөмтәһендә ағыуланыусылар ҙа бар.\nАллергология бүлеге пациенттары бигерәк тә яҙғыһын, тәбиғәт уянып, ағастар сәскә ата, һеркәләнә, туҙан күренә башлағас мөрәжәғәт итә. Ләкин аллергиктарға ошо бүлек табиптары миҙгел ауырыуҙары араһында организмдарын шлактарҙан таҙартырға, диагностика үткәреп, аныҡ аллергия сығанағын табырға ярҙам итә.\nПроктология бүлеге Советтар Союзында беренселәрҙән булып асылды һәм беҙҙең ысулдар хәҙер республиканың ғына түгел, Рәсәйҙең бик күп клиникаларында ҡулланыла. Яңы технологиялар индерелеүе ҡайһы бер осраҡтарҙа оператив дауалауҙы ла алмаштыра. Әле дауаханала эсәктәр елһенеүе буйынса пилот проекты башланасаҡ. Уның барышында ике ай дауамында эсәк ауырыуҙары менән яфаланыусы пациенттарҙы ҡабул итеп, уларға ярҙам күрһәтеләсәк, артабан үҙәк ойоштороу хыялы бар.\nПульмонология бүлеге лә ҡалала берҙән-бер. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, ҡышҡы киҙеү ваҡытында пациенттар ағымы булманы, тиерлек, әммә эпидемия эҙемтәһе булып пневмония торҙо. Шуға күрә, кем үпкәнең хроник ауырыуҙары менән сирләй, улар июндә - пневмонияға, көҙгөһөн киҙеүгә прививка эшләтергә кәрәклеген дә онотмаһын ине.\nШулай уҡ төбәк йөрәк-ҡан тамырҙары системаһы үҙәге лә булып торабыҙ. Беҙгә мейенең ҡан әйләнеше боҙолоуы, киҫкен коронар синдром буйынса мөрәжәғәт итәләр, тәүлек әйләнәһенә инфаркт, инсульт кисереүселәргә ярҙам итәбеҙ. Сөнки бындай ярҙамға махсуслашҡан дауаханалар бер нисәү генә.\nБынан тыш, дауаханабыҙ Рәсәйҙә медицина тәғәйенләнешендәге изделиеларҙы һәм яңы дауалау препараттарын клиник һынау үткәреүгә рөхсәте булған учреждениелар исемлегенә инә. Бактериологик лабораториябыҙ иһә клиник бактериология буйынса уҙғарылған тикшеренеүҙәрҙең сифатын федераль кимәлдә контролләү буйынса эксперттар иҫәбендә.\nБылтыр Өфө районын һеҙҙең дауаханаға беркеттеләр. Ошо бер йыл эсендә ниндәй үҙгәрештәр булды?\n- Әлбиттә, был беҙҙең өсөн өҫтәмә ауырлыҡтар тыуҙырҙы, сөнки райондың һаулыҡ һаҡлау структураһына ҡараған 42 дауалау-профилактика учреждениеларын һаҡлап алып ҡалырға һәм уларҙың матди-техник базаһын күтәрергә кәрәк ине. Был маҡсатта 10 миллион һум аҡса тотондоҡ. Табиптар менән комплектлау - 90, урта медицина персоналы менән комплектлау 80 процентҡа етте, әммә алты фельдшер-акушер пунктында һаман да талап ителгән белгестәр етешмәй. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, күҙгә күренер һөҙөмтәләр ҙә бар. Мәҫәлән, демография күрһәткестәре ике процентҡа яҡшырҙы, дөйөм үлем күрһәткесе кәмене. Район халҡы өсөн компьютер томографияһы, маммография, эндоскопик тикшеренеүҙәр, радиоизотоп, клиник-лаборатор, функциональ тикшереү ысулдары аша диагностика үтеү мөмкинлеге асылды. 2015 йыл һөҙөмтәләре буйынса республиканың ауыл райондары поликлиникалары араһында Өфө районы беренсе урынға сыҡты.\nХалыҡҡа ай ҙа, ҡояш та ярамай, тигән кеүек, барыһына ла ярау мөмкин дә түгел. Моғайын, һеҙгә лә рәхмәт менән бер рәттән, ҡәнәғәтһеҙлек белдереүселәр ҙә барҙыр?\n- Әлбиттә, йыл йомғаҡтары буйынса мөрәжәғәттәрҙе иҫәпләп ҡарағайныҡ, рәхмәт һүҙҙәре лә, ялыуҙар һәм ҡәнәғәтһеҙлек белдереүҙәр бер тигеҙ һанда килеп сыға. Шулай ҙа киләсәктә рәхмәт бедереүҙәр күберәк булыр тип өмөтләнәбеҙ, сөнки ялыуҙарҙы тикшерә башлаһаң, уларҙың ни бары 1-2-һе генә нигеҙле булып сыға. Мәҫәлән, кемгәлер тупаҫлыҡ күрһәткәндәр. Ә башҡа осраҡтарҙа ғәйепләрлек нигеҙ юҡ. Ләкин һәр мөрәжәғәт буйынса кешеләрҙе саҡырып һөйләшәбеҙ, мәсьәләне асыҡлайбыҙ һәм граждандарҙың проблемаларын ҡәнәғәтләндереп, мәсьәләне хәл итеп айырылышабыҙ.\nМәғлүм булыуынса, табиптар күберәк эш хаҡы алыу өсөн төнгө дежурға ла сыға, ял көндәрендә лә эшләй, ҡыҫҡаһы, кеше дауалайым тип, үҙ сәләмәтлеген бөтөрә...\n- Төптән уйлап ҡарағанда, был ысынлап та шулай, сөнки төнөн йоҡламаһаң, организмың ял итмәһә, сәләмәтлегең шәбәйеп китмәй, киреһенсә, насарлана бара. Ләкин медицина хеҙмәткәрҙәре лә башҡалар кеүек үк лайыҡлы тормошта йәшәгеһе, ашағыһы, кейенгеһе килә. Бөгөн беҙҙең тармаҡта уртаса эш хаҡы 23-24 мең һум. Ул өс йыл инде артҡаны юҡ, һәм артыуы көтөлмәй ҙә.\nМедицина учреждениелары форумында республика Башлығы Рөстәм Хәмитов медицина тармағына йылына 53 миллиард һум бүленә, тиһә лә, уның күп өлөшө медикаменттар алырға, ҡорамалдарҙы эш торошонда тоторға, коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләүгә, ауырыуҙарҙы ашатырға һәм барлыҡ хеҙмәттәрҙең эшләүен тәьмин итеүгә китә. Әммә медицина хеҙмәткәрҙәре зарланырға яратмай, сөнки эшебеҙ көсөргәнешле булһа ла, сауаплы - беҙ кеше ғүмерҙәре һағында торабыҙ.\nЯҙылған: 25.04.16 | Ҡаралған: 850


Уҡыу йорттарында - ҡыҙыу мәл - Юлдаш\nЮламанов Ғәлинур Һылыу ҡыҙҙар\nФилүс Хисаметдинов һүҙҙәре. Һинең өсөн йәшәйем - Альфред Яҡшымбәтов көйө - Шаһыбалов Рөстәм\nРәсих Ханнанов һүҙҙәре. Яңғыҙ аҡҡош күлдәрҙә - Рим Хәсәнов көйө - Жамалов Илдар\n" Еҙнәкәй" спектакленән - Хәбибулла Ибраһимов көйө һәм һүҙҙәре. Сажиҙәнең беренсе йыры - Йәнбулатова Рәғиҙә\nУҡыу йорттарында - ҡыҙыу мәл\nУҡыу йорттарында - ҡыҙыу мәл https://bash.news/yuldash/4736_ukyu-jorttarynda-kyzyu-mel\n21 июл, 17:02\nКүптәр өсөн ауыл хужалығы эштәренән дә мөһимерәк миҙгел бара хәҙер. Хәйер, яҙҙан бирле шулай - уның бер нисә көнөндә тапшырылған берҙәм дәүләт имтихандары йылды, йылдарҙы туйҙырырлыҡ булды. Шул көндәрҙә ыңғырашыу йә ыңғырашмауҙан бөгөнгө һайрашыу-һайрашмау тора. Хәбәрсе Рәсүл Сәғитов ошо турала Башҡорт дәүләт университеты ҡабул итеү комиссияһының яуаплы секретары Ринат Төлкөбаев һәм Циолковский исемендәге Мәскәү дәүләт авиация-технология университеты студенты Гөлкәй Һеләүһенова менән һөйләшә.\n- Көндөҙгө бүлеккә, бюджет урындарына ғаризалар 24 июлгә тиклем ҡабул ителә. Ситтән тороп, аҡса түләп уҡыу буйынса даталарҙы уҡыу йорттары үҙҙәре билдәләй, БДУ-ла ғаризаны 20 авгусҡаса бирергә мөмкин. Был - бюджетҡа үтмәгәндәр өсөн бик уңайлы. Былтырғынан айырма бар - беренсе приказ буйынса дөйөм урындарҙың 80 процентына ғына алабыҙ. Документтарының төп нөсхәләрен 3 авгусҡа тиклем килтереүселәр ошо процентҡа инә. Икенсе этап - 7 август, ҡалған 20 процент шунда тултырыла. Үткән йыл беренсе этапҡа килмәгәндәрҙе икенсе этапҡа алманыҡ, быйыл барыһын да алабыҙ.\n- Беҙҙә лә хәҙер - ҡыҙыу мәл. Шылтыраталар, күпселектә улар - ата-әсәләр, инеү-инмәү мәсьәләһе менән ҡыҙыҡһыналар. Яуап бирәбеҙ, тынысландырабыҙ. Әлегә техник вуздар менән эшләйбеҙ, киләһе йыл гуманитар йүнәлеште лә ҡарарға уйлайбыҙ.


БР Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Барый Кинйәғолов, һуң бу лыуға ҡарамаҫтан, етенсе декабрь көнө кисен матбуғат конфер енцияһы үткәрҙе. Ул журналистарҙы уҙған һайлауҙарҙа халыҡты ң ҡатнашыу һөҙөмтәләре менән таныштырҙы. Әммә улар яҡынса ғ ына, сөнки һуңғы йомғаҡлауҙы РФ Үҙәк һайлау комиссияһы билдә ләйәсәк. Рәсми һөҙөмтәләр ун көндән һуң ғына билдәле буласаҡ , әммә ғәҙәттә иһә йомғаҡлау был ваҡытҡа тиклем һуҙылмай. БР Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе һайлауҙар барышын күҙәтеүсе ләрҙең булыуын ыңғай баһалауын белдерҙе. Бөтә сәйәси көстәрҙ ең дә үҙ күҙәтеүселәре булды. Улар ярҙамында һайлау участка ларында ниндәй ҙә булһа "фальсификацияларға" урын ҡуйылманы . Әммә күҙәтеүселәрҙең һаны ҡайһы ваҡыт участка һайлау комис сияһы ағзаларынан хатта өс тапҡырға күберәк булыуы ҡамасау ламай ҡалманы, әлбиттә. Шулай уҡ уның һүҙҙәре буйынса тауыш биреү барышында етешһеҙ лектәр осраны. Әммә законды тупаҫ боҙоу осраҡтарына юл ҡуйы лманы. Булған хәлдә лә, "ҡыҙыу телефон линияһы" ярҙамында у лар тиҙ арала хәл ителә илде. Ысынлап та, биш телефон һайла уҙарҙың ҡыҙыулығын бер аҙ һүлпәнәйтергә ярҙам итте. Теркәлгә н ялыуҙар һәм ғаризалар буйынса , уларҙың йөкмәткеһенә ҡарап , ашығыс саралар күрелде, йә иһә прокуратураға ебәрелде. Ә бына тауыш биреү көнөндә уларҙың һаны ҡырҡа кәмене. Ғөмүмән, тине Барый Кинйәғолов, һайлауҙар үткән һайын улар демократик принциптарға таянып үткәрелә һәм үтә күренмәлерәк\nРеспубликабыҙҙа үткән президент һайлауҙарының һөҙөмтәләре\nикенсе тур үткәреүҙе талап итә. Был һайлауҙар Рәсәй төбәктә ренең яңы тәбиғәт ресурстары һәм яңы сәнәғәт базаларын ҡулғ а эләктереү өсөн аҡса йәлләмәгән эре финанс-сәнәғәт төркөмдә рен арбап тороусы өлөш икәнлеген тағы ла бер тапҡыр раҫланы . Быйылғы һайлауҙар был юғары вазифаға дәғүә итеүсе ҡайһы б ер кандидаттарҙың бысраҡ технологияларҙы ҡулланыуы, мәғлүмә т каналының үтә көсөргәнешле булыуы менән айырылып торҙо. Тә биғи, бындай кампанияларҙы үткәреү байтаҡ аҡса талап итә ине , ә улар тағы ла байырға, өҫтәмә дивидендтар "һауырға" ниәтл әнгән олигархтарҙа бар, әлбиттә. Улар фекеренсә һуңғы маҡс ат бындай бысраҡ алымдарҙы аҡлай, күрәһең. Ә уларҙың ниәте\n- ҡеүәтле сәнәғәтле Башҡортостанды ҡулға төшөрөү. Үткән һайлауҙар, бында йәшерен-батырыны юҡ, ҡайһы бер һайла усыларҙың финанс һәм сәйәси технологиялар ҡыҫымына әҙер булм ауҙарын күрһәтте. Әммә шулай булыуға ҡарамаҫтан, беҙҙең халы ҡ аҡты ҡаранан айырырға өйрәнде. Бына беҙҙең ут күршеләребеҙ\nСвердлов өлкәһендә лә губернатор һайлауҙары тап ошолай үтте . Эдуард Россель икенсе турҙа барыбер һайланды бит. Халыҡ, т әүҙә буш вәғәҙәләргә ышанһа ла, һуңынан дөрөҫ ҡарарға килә. Башҡортостан бөгөн дә һайлау алдында тора. Республикабыҙ арт абанда тотороҡло үҫеш юлы менән барырмы, әллә эксперимент тар юлын һайлармы - барыһы ла һеҙҙең менән беҙҙән ҡала. Шул турала онотмаһаҡ ине.


«7 егет» проекты еңеүсеһе ат менән бүләкләнәсәк\nӨфөлә Башҡортостан юлдаш телевидениеһында барған «7 егет» проектының финалы – «Егеттәр балы» була. Тамашасыларҙы проект геройҙары, шулай уҡ егеттәрҙе төрлө һөнәргә өйрәткән оҫталар, эстрада йондоҙҙары, республиканың билдәле йәмәғәт эшмәкәрҙәре ҡатнашлығында шоу-программа көтә.Реалити-шоу еңеүсеһе башҡорт тоҡомло ат менән бүләкләнәсәк.#ВатандашЖурналы#РеалитиШоу#ЕтеЕгет\nРеалити-шоу еңеүсеһе башҡорт тоҡомло ат менән бүләкләнәсәк.\nУның исеме бал ваҡытында билдәле була. Ойоштороусыларҙың махсус наградаһы – тамашасылар һөйөүе призы ла бар. Каналдың рәсми сәхифәһендә һәр кем үҙенә оҡшаған ҡатнашыусы өсөн тауыш бирергә мөмкин. Реалити-шоуҙың иң күп тауыш йыйған геройы «Тамашасылар һөйөүе призы» номинацияһында еңеүсе тип иғлан ителә.


"Тауҙарҙан да яҡшыраҡ тауҙар ғына була ала" - Владимир Высоцкийҙың йырынан алынған был юлдар күп тапҡыр ҡабатлана, һәм шулай уҡ күп тапҡыр раҫлана...\nТау яратҡан кешеләр тауу үренән йәшәргә һәм бәхетле булыр ға ҙур теләк өҫтәүсе "айырым энергетикаға байып" ҡайтыуҙары,\n"тере көс" алыуҙары тураһында белдерә. Альпинистар һәм романтиктар тауҙарға ошо тойғо артынан үрмәләй, Башҡортостан\nРеспубликаһының Милил музейына ла кешеләрҙе ошо тойғо алып килә: улар Николай Рерихтың картиналары эргәһендә тороп , уның көсөн һәм энергияһын һиҙергә теләй.\n"БАШвестЪ" гәзите хәбәр итеүенсә, 20 быуаттың бөтә донъяғ а билдәле рәссамы, ғалимы, аҡыл эйәһе, яҙыусыһы, шағиры,\nйәмәғәт эшмәкәре һәм сәйәхәтсеһе Николай Рерихтың 54 картинаһынан торған "Гүзәллек ораны" күргәҙмәһе 10 февралдән\n2 апрелгә тиклем эшләйәсәк.\nЭкспозицияны тантаналы асыу ваҡытында Халыҡ - ара мәҙәниәтте яҡлау лигаһының Башҡортостан бүлексәһе идараһы рәйесе ярҙамсыһы Галина Святохина был сараны ойоштороуҙа ярҙам итеүселәрҙең барыһына ла ҡиммәтле бүләк - Николай Рерихтың Халыҡ - ара үҙәк - музейы эшмәкәрлеге тарихына арналған өс томлығын бүләк итте.\nБР Милли музейының генераль директоры Ғәли Вәлиуллиндың һ үҙҙәренә ҡарағанда, "Гималай" серияһын йөҙҙән ашыу картина\nтәшкил итә, уларҙың бер өлөшө 10 йыл элек беҙҙең республикала булып киткәйне инде. Әммә "Гүзәллек ораны" күргәҙмәһе өфөлөләр быға тиклем күрмәгән эштәрҙән тора.\n- Беҙ был күргәҙмә тураһында күптән хыялланабыҙ, уны ойоштороуы еңелдән булманы. 10 йыл эсендә Өфөлә яңы быуын үҫ еп сыҡты. Билдәле рәссам һәм мәғрифәтсенең ижади мираҫы йәш тәр араһында айырыуса ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра, тип уйлайым, - ти Ғәли Вәлиуллин. - Халыҡҡа күренекле рәссамдың картиналарын к үрһәтеүҙән тыш Рерихтар ғаиләһе ағзаларының тормошо һәм эшмә кәрлеге тураһындағы материалдар менән таныштырыу мөмкинселеге булыуы бик яҡшы. Был ғаиләнең Рәсәй һәм донъя м әҙәниәтенә индергән өлөшөн күрһәтеүсе фотодокументтар һәм в идеофильм күрһәтәбеҙ.\nТауҙар күп төрлө һәм улар ғәжәпләндереүҙән туҡтамай, өҙлөкһөҙ үҙгәреп тороу һәләтенә эйә. Ҡараңғы тондар ҡапыл йылы алһыу - зәңгәр төҫкә әйләнә, күк йөҙө зөбәржәт төҫө мен ән ялтлай, һәм һалҡын таш аҡрынлап терелә башлай, уның эске\nбалҡышы күҙгә салына...\n- "Гималай" серияһы - юғары донъяға асылған тәҙрә, космик ысынбарлыҡ ул. Картиналарҙа рәссамдың уйҙары сағыла һәм ниндәйҙер космик матурлыҡ һиҙелә, - ти Халыҡ - ара мәҙәниәтт е яҡлау лигаһының Башҡортостан бүлексәһе идараһы хеҙмәткәре Софья Аҡбарова. - Был күргәҙмә - ысын гүзәллек ораны. Рерихтың картиналарын күргәс, мин аңлатып булмаҫлыҡ шатлыҡ т ойғоһо кисерҙем. Күңел байрамы тип атарға булалыр уны.\nСофья Абдрахман ҡыҙының һүҙәренә ҡарағанда, Рерих картиналарының сифаты - "уй - хис һәм формаға ярашлы". Тамашасылар уларҙың һәр береһе алдында бик оҙаҡ тора, сөнки уларҙан килгән көслө, магнетик энергияны тоя. Был энергия автор торған кимәлгә күтәрә, мәңгелек менән йөҙгә - йөҙ\nосрашырға ярҙам итә.