ЯРАЛЫ БӘХЕТ(Зәйтунә Айытбаева-Сәфиуллина хикәйәһе)\n19 Июнь 2020, 00:00\n-Әсәй, был киленең була, - тине-Ә был киленде ҡайҙа ҡуяһың? –әсәһе асыуынан Ғәзимә киленен уға этә биреп ҡуйҙы.-Ярай, ҡәйнәм, мин ҡайтам. Минең өсөн тәмһеҙләшмәгеҙ, үҙем ғәйепле, - тип әйтергә көс тапты үҙендә меҫкен ҡатын һәм сәңгелдәктән балаһын алып сығып китте.Өйҙө бер аҙға тынлыҡ баҫты.\nМөғлифә әбейҙең күңеле тыныс түгел ошо арала. Әллә ни булды улына. Юҡҡа ғына сәсрәп көйөп китә, Һөмһөрө ҡойолоп, ҡаштары төйөлөп алһа инде – бер кемде лә ишетмәй ҙә, күрмәй ҙә... Хатта киленгә екерә. Уныһы һуң әле, бахыр ғына, бер ни ҙә өндәшмәй, баш баҫып эшләп тик йөрөй. Шул тиклем дә күндәм кеше булыр икән! Әбейгә күрһәтмәҫкә тырышып мөйөш-һәйештә шәмәргеләп тә ала, шикелле... Әллә араларына «ҡара бесәй» төштө инде... Аллам һаҡлаһын, Аллам һаҡлаһын! Һуғыштың башынан аҙағына тиклем йөрөп имен генә ҡайтты, тормошо ғына яйланһын инде. Килене бар ине инде ул Мөғлифәнең, Кәшфуллаһының һуғыштан ҡайтыуын көтмәне бит, әллә ни арала анауы Мотаһар менән сыуалып китте. Дәрте ташып торған йәш ҡатындың ни... Әбей әйткән булып ҡарағайны ла ул, ҡолағына ла элмәне. «3 йылдан ашыу һуғыш барғанына, әллә ҡайта, әллә юҡ, йүнләп хаты ла юҡ, уртаҡ балабыҙ юҡ әле. Кешеһе бар саҡта сығам да ҡуям, алам ғына тиһен», - тип әбейҙең ауыҙын йомдорҙо ла ҡуйҙы, кешегә һис ҡаршы әйтеп өйрәнмәгән әбей “бәс” булды. Балаһы тыуғайны үҙгәрҙе улы. Ваҡытынан алдараҡ тыуҙы шул бала ғынаһы... әллә Кәшфуллаһыныҡы түгелме икән?... Мөғлифә әбей һиҫкәнеп китте: «Ыстырам, оло башым менән ҡалай юҡ-бар уйлап торам әле... Ана бөгөн күрше ауылға сильсәүиткә киттеләр, ыңғайлап та китерҙәр, Аллаһ бойорһа.» - уйҙарын кеше ишетеүҙән ҡурҡҡан төҫлө әбей елп итеп аласыҡҡа инеп китте, ейәне йоҡлаған арала ҡаҙанға аш һалыр кәрәк, балалары ҡайтыуға бешеп торор.\nҠатынын ултыртып, күрше ауылға тип сығып китһә лә Кәшфулланың уйы бөтөнләй икенсе төрлө булған, күрәһең, ауылды сығып күп барманы, атын икенсе юлға ҡайырҙы. Ҡатынының һорамаясағын белһә лә. «бынан турараҡ», - тигән булды. Иренең ҡарашынан ниҙер һиҙеп һиҫкәнһә лә, ҡатын меҫкен бер ни ҙә өндәшмәне. Юлдан һәптеюҡ алыҫлашҡас, Кәшфулла атын туҡтатты. Әйләнеп арбаһын ҡарап сыҡҡан булды, баш тирәһен байҡап сыҡты, шунан ғына ҡатыны янына килде һәм :\n-Йә, әйт инде, бала кемдеке?\nҒәзимә буҫығып илай башланы.Йәшле күҙҙәрен иренә төбәп, күҙ йәштәренә төйөлә-төйөлә һыңҡылдап яуап бирҙе:\n- Һинеке инде, Кәшфулла, бүтән кемдеке булһын?\n- Алдашма! Минеке булғас ниңә илайһың? – Кәшфулла ысынлап асыулана башланы, ҡаштары емерелде, күҙҙәре янып китте, - Йә, мине сығырымдан сығарма, яҡшылыҡ менән генә әйт дөрөҫөн?\n-Һинеке, тим бит...\n-Ә-ә, әле һин һаман әйтмәҫ китәһеңме? – Ир уны матҡып тотоп алды һәм шул килеш бер-икене эләктереп тә ебәрҙе, - әйт, кемдеке? Юғиһә хәҙер ошонда берәй ҡумырыҡ аҫтына тығып китәм, әйт, тиҙ бул!\n-Һинеке инде, а-а-а...үлтерәһең...\n-Минеке түгел, миңә «мөгөҙ” ҡуйыуы анһат түгел ул, әйт кемдеке?\n-Әйтәм, әйтәм... Тик туҡмама ғына...\n-Көтәм, тиҙ бул.\nНишләһен инде, Ғәзимә, бынауы ҡыпсыуыр кеүек ҡулдарҙан ысҡынып та булмаҫ, бәлки дөрөҫөн белһә тынсып йәшәп тә китерҙәр. Барыбер ҡасан да булһа ишетер, кешенән ишеткәнсе, үҙемдән ишетһен, тип дөрөҫөн әйтергә булды ҡатын.\n-Һуңғараҡ ҡалып... һыйыр һауырға барғайным... бригадир Әптерәй йәбеште...\n-Һе, мин беләм, һиҙәм бит ул минеке түгеллеген. Етмәһә, һуғышҡа ла бармайынса, бында бисәләр артын «еҫкәп» ятыусы Әптештеке икән! Беҙ һуғышта ҡан ҡойғанда, кәсебе шәп булған, тиҙәр шул. Йә инде, кем балаһын көтә яҙғанмын бит.Тфү! Бынауы Йәмилә еңгәмде лә әйтер инем инде, 7-8 айҙан да бала тыуырға мөмкин тип мине алдап маташа.Йә, мин һуғыштан ҡайтып төшкән сәғәттән димләй башланы. Эй, мин ҡәйнеш булһам да һин һеңлеһе бит әле.\nАтын кире ҡайтыу юлына борҙо Кәшфулла.\n-Ошонда ғына ҡалдырып ҡайтыр инем, йәлкеһең, яҡшы ҡатынһың... Тик мин башҡаса һинең менән йәшәй алмайым, үҙ иркең менән генә ҡайтып кит. Мыҫҡылға ҡалып,кеше балаһын көтә алмайым, етмәһә кемдең балаһы бит әле – Әптештеке! ТФҮ-Ү! – ғәрлегенә сыҙай алмай Кәшфулла ҡатлы-ҡатлы итеп һүгенеп ебәрҙе һәм үҙ ҡылығынан үҙе оялып йылп итеп боролоп ҡатынына ҡараны, тик ҡатындың аңына уның һүгенеү һүҙҙәре барып етмәне, уның мейеһен айырылыу хурлығы томалағайны.Ул, йәшле күҙҙәрен көскә ҡалҡытып, ялбарыулы ҡарашын иренә төбәне:\n-Ҡуй, Кәшфулла, кеше көлдөрмәйек инде... Бөтәһе лә һинеке, тип уйлай бит барыбер...\nКүҙҙәренең тиҫкәреһен әйләндереп ҡараны уға ире. ҡатын, меҫкен, бөршәйеп ергә һеңгәндәй булды, шулай ҙа:\n-Ҡәйнәм дә ейәнен бик ярата, - тиергә көс тапты.\n- Һе... Баланың ғәйебе юҡ әлбиттә, әсәйем ярата икән, үҙ иркендә. Берәй ваҡыт үҙенең ысын ейәндәре була башлаһа, онотор әле. Ә һин иртәгә үк балаңды алып ҡайтып китәсәкһең, белдеңме? Юғиһә, үҙеңә үпкәлә.\nТиҙ генә ҡайтып китә алманы Ғәзимә. Ҡәйнәһенә иренең һүҙҙәрен еткерергә баҙнат итә алманы ул. Ҡәйнәһе, һуғыштан имен-аман ҡайтҡан улының балаһы тип уйлап, ейәнен шул тиклем ярата, хатта ҡулынан да төшөрмәй ине. Тик улының ҡырҡа үҙгәреүенә аптыраны ул, ниңә балаһын яратмай,ниңә башҡа йоҡлай, хатта мунсаға ла айырым йөрөйҙәр?... Килененән ҡырлап ҡына һорап ҡарағайны, уныһы ни түгелеп илап сыҡты ла китте. Улының һөмһөрө ҡойолоп йөрөүе лә эсен бошора әсәнең, тик бер әмәл дә итә алмай.\nАңҡы-тиңке булып, шаңҡып йөрөнө лә Кәшфулла, барып Йәмилә еңгәһен күрергә булды.\nЭштән ҡайтып, атын туғарҙы ла өйгә лә инеп тормай, еңгәһен күрергә китте.\nХәйерсегә ел ҡаршы, тигәндәй, урамға сығып күп тә барманы, юлына Әптерәй осраны, етмәһә, күрешергә ҡулын һуҙғас, аптырап, ҡул бирҙе. Бер аҙ буш-бар һөйләшеп торғандан һуң, Әптерәй, күҙҙәрен майландырып( бәлки, Кәшфуллаға ғына шулай тойолғандыр инде):\n-Йә шунан, малайың үҫәме? – тип һораны.\nТимәк, үҙенеке икәнен белә! Зиһенен ярып үтте был һорау Кәшфулланың. Үҙендә шулай ҙа ыңғай яуап бирерлек көс тапты:\n-Үҫә-ә, ай үҫәһен көн үҫә, - тип яуапланы ул,асыуын ауырлыҡ менән баҫып һәм Йомабай ағаһында йомошо барлығын аңғартып йәһәтләп Әптерәй янынан шылыу яғын ҡараны.\n«Белә, ҡәһәрең, белмәй ни үҙе боҙғас, белә инде, йә инде, ниндәй ҡатынды харап иткән,ә! – тип Ғәзимәһен йәлләп тә ҡуйҙы, - юҡ, Әптеш балаһын көтәсәге юҡ инде уның. Егет сағынан яратманы шул Әптерәйҙе, ул ҡыҙҙарға бәйләнер ине, Кәшфулла уларҙы яҡлап туҡмалып та ҡуйыр ине. Йәшкә унан 4-5 йәшкә өлкән ул. Һуңынан үҙе һөйләп, үҙ һүҙенә үҙе ҡыуанып, ауыҙын ҙур асып һаһылдауҙары ла ытырғаныс булып тойолдо Кәшфуллаға.Ә бына хәҙер тормошона килеп инде, юҡ инде, мин түгел һеҙгә тишек шоманға ултыра торған кеше”\nАуыр уйҙар менән барып инде Йомабай ағаһының ҡапҡаһына Кәшфулла. Ағаһы ла эштән ҡайтып, атын туғарып ҡына тора ине. Ҡустыһын күргәс:\n-Бар өйгә инә тор, мин малға бесән ташлап инәм, - тип - һыйырҙары торған кәртә яғына ыңғайланы.\n«Бик йәтеш, бәлки еңгәм менән һөйләшеп өлгөрөрмөн» - тип уйлап, Кәшфулла йәһәтләп өйгә ашыҡты.\nЕңгәһе, урындыҡҡа ашъяулыҡ түшәп, сәй ултыртып ҡына йөрөй ине. Элек Кәшфулла ҡәйнешен күрһә шаяртып зыҡ ҡупҡан еңгәһе был юлы уның һаулығын ғына алды ла артыҡ өндәшмәне.\n“Тимәк,беҙҙең хәлдәрҙе белә... Ғәзимә аңғартып өлгөргәндер инде, тимәк тура ярып әйтергә лә була» -тип уйланы ла Кәшфулла һүҙен башланы:\n-Еңгәй, минең ни өсөн килгәнде һиҙәһеңдер, моғайын...\nЙәмилә көрһөнөп ҡуйҙы:\n-Беләм дә ул... Аҙыраҡ Ғәзимәне йәлләһәң ни була.\nТыңлап тормай, ҡул ғына һелтәне еңгәһе.\n-Үҙем ғәйепле, үҙем димләнем шул... Йәшәр ҙә китерһегеҙ, моғайын, уаҡсылланып көнөн шутлап тормаҫһың, тип кенә уйлағайным.\n- Бүтәндеке булһа көтөр инем, әммә мин Әптештең балаһын көтә алмайым.\n-Барыбер айырырһың инде Ғәзимәне, йәшәһә лә ғүмер буйы йөҙөнән алырһың...\nМонасип яғында бар бер ҡатын, ошо арала беҙ ағайың менән туйға барабыҙ, шуға барып һөйләшеп ҡара. Тик ата-әсәһе юҡ, һыу һөлөгө кеүек ҡатын. Һин уны ала алһаң уңырһың, донъя көтөргә шәпһең. Ғәзимә лә насар түгел дә бит... Ғүмер буйы һинән битәрләү һүҙе ишеткәнсе, ваҡытында сараһын күрер кәрәк\nУл арала ағаһы Кинйәбай килеп инде .лә бер юлы ҡулын йыуып, түргә уҙҙы.\n-Шунан, хәлдәрегеҙ нисек, Балдыҙ ни хәлдә, бәпәй үҫәме? – тип Кәшфулланы ?орауҙарға күмеп ташланы. Яуап бирмәй, шымып ҡалған ҡустыһына текләп ҡараны ла:\n-Аңлашылды- ы... - тип һуҙҙы, - еңгәң болғаған – үҙе төҙәтһен, - һөйләштеңме? – тине ул, ҡатынына уҫал ҡарап.\n-Эйе, - тине Йәмилә,күңелһеҙ генә.\n-Кеше яҙмышын боҙоп... – ағаһы, йөҙө боҙолоп, уларға борсолоп ҡарап тороусы ҡустыһына боролдо, - әҙерлән, беҙҙән ҡалма, 2 көндән китәбеҙ.\n2 көндән, Кәшфулла ағалары менән Монасипҡа сығып китте.\n-Ағайымдар менән йөрөп киләм, - тине аҡланырға теләгәндәй әсәһенә.\nӘсәһе көрһөнөп кенә ҡуйҙы, бар ҙа барма ла тимәне.\nБарып еткәнсе, ауыҙҙарына йөҙөк ҡапҡандай, береһе бер ни өндәшмәне. Шаян еңгәһенә лә ниҙер булды, шым ғына бара, ара-тирә көрһөнгөләп ҡуя. Ғәзимәне уйлайҙыр инде. Ә Монасип халҡын белеп етмәгән Кәшфулла йөрәкһеп ни уйларға ла белмәй. Кемгә төбәп алып бараларҙыр инде, әммә Кинйәбай ағай ҡуҙғалғас, насар ҡатын түгелдер... Монасипҡа барып етеп, атты саҡырыусының ҡапҡаһына индергәс, ул,ҡустыһы менән ҡатынын «Атты үҙем туғарам, өйгә инә тороғоҙ» - тип өйгә индереп ебәрҙе лә үҙе ҡаршы алырға сыҡҡан өй хужаһы менән икәү генә ҡалды. Кәшфулла өйгә ингәс аш-һыу йүнәтешеп йөрөүсе, аҡ йөҙлө, ҡара ҡашлы һылыу ҡатынды күреп, их, шул ғына булһа ярар ине, тип уйлап та ҡуйҙы үҙе лә һиҙмәҫтән. Һылыу ҙа, таҙа ла ине ҡатын. Кинйәбай хужа менән һөйләшә-һөйләшә килеп инде. Йөҙө яҡтырып киткән, көлөмһөрәп Кәшфуллаға күҙен ҡыҫты, эш беште, тиеүе булды, күрәһең. Барып, еңгәһенең ҡолағына ниҙер шыбырланы ла түргә уҙҙы. Ҡунаҡ башланды, теге йәш ҡатына ситтән генә урын алды. Кәшфулла, кешегә һиҙҙермәй генә уға ҡарап-ҡарап алды.\nҠунаҡ барған арала, Кинйәбай Кәшфуллаға килеп, йәш ҡатынды күрһәтеп:\n-Яҡшы көтөр булһаң ғына һөйләш,атаһы ла, әсәһе лә юҡ. 2 ағаһы, бер һеңлеһе бар. Ағаһының береһе һуғыштан ҡайтып етмәгән әле, олоһо төрмәлә. Стәрлетамаҡҡа ылау менән бойҙай алып барған саҡта юлдаш иптәштәре ныҡ асыҡҡас , ике урында туҡталып бойҙай ҡыҙҙырып ашатҡан, 2 кило бойҙайы тулмаған шуның өсөн 2 йылға хөкөм иткәндәр. Бәләкәй һеңлеһен көткән ошоғаса, тик уның күҙ йәштәренә ҡарамай, приютҡа алып киткәндәр. Шул һеңлеһен алыу өсөн сыға кейәүгә. Иренең «хәбәрһеҙ юғалды» тигән ҡағыҙы килгән... тип - теҙҙе, - ҡулыңа эләкһәме – уңасаҡһың ҡустым.\n-Һай әттәгенәһе, - тип – көлдө ағаһы, - һөйләшкәс, әйтерһең рәхмәтеңде.\nНи эшләһә лә эшләне еңгәһе, осраштырып ҡунаҡ араһында һөйләштерҙе уларҙы. Артыҡ һүҙ һөйләмәй генә баш ҡағып ҡына ризалығын бирҙе ҡатын. Исеме Хәкимә икән.\n-2 аҙнанан киләм, - тип өҙә һуҡты Кәшфулла. Хәкимә уға күтәрелеп тә ҡараманы. Хужабикәгә һауыт-һаба йыуыышты ла... әллә ҡайһы арала юҡҡа сыҡты. Йөрәкһегән Кәшфулла ла, ағаларын көтөп тормай, йәһәтләп йәйәү ҡайтып китте.\n« Ну-у шәп ҡатын, бер килеп эләкһә. ебәрмәҫ инем инде мин уны... Йәһәтләп Ғәзимәне ҡайтарыр кәрәк... уныһы ла инде, аңламай микән инде, көсләп асҡан күҙҙең яҡтыһы булмай ҙа һуң... Эй, бахыр, ул да яҡшы ҡатын да бит...”\nБүтәне бүтән,әсәһенә нисек әйтер икән? Әсәһенә һис ҡаршы әйтеп өйрәнмәгән ул. Әүлиә кеүек күрә ул уны. Кеше аңламай: «әсәй балаһы” тип тә ҡуялар ҡайһы саҡта, тик уларға Кәшфулла өндәшмәй, ниңә өндәшһен – уның алдында ғына түгел бөтә ауыл алдында әсәһенең абруйы ҙур икәнен белә бит ул.\nҠайтҡас әсәһенә лә, ҡатыны ла бер ни ҙә өндәшмәй йөрөнө ул. Быны әсәһе тик яҡшыға юраны, улы йылмайып, көлөп һөйләшә, киленгә лә артыҡ өндәшмәй.\nИке аҙна ваҡыт һиҙелмәй ҙә үтеп китте. Ғәзимәгә генә:\n-Мин яңынан ҡатын алып ҡайтам. Иртәгәгә бында булмайһың, - тине лә Кәшфулла әсәһенә лә әйтеп тормай юлға сыҡты, әсәһенең кире ҡайырып ҡуйырын уйланы.\nКүңелһеҙ генә төшкө сәй ултыртып йөрөгән килененә һынамсыл ҡарап:\n-Тағы ни булды икән? – тип борсолдо әбей, - күрмәй ҡалдым бит тегеһен, әллә берәй насар һүҙ ташлап сығып киттеме икән, һәйбәт кенә йөрөй ине бит әле?... Түҙмәне, сәй янында килененән\n-Ҡайҙа һуң Кәшфулла? – тип һорай ҡуйҙы.\n- Эй, ҡәйнәм... Ни эшләргә лә белмәйем инде... Ҡатын алып ҡайтам, өйҙө бушат! - тип сығып китте улың... – һөйләп тә бөттө, сеңләп тә ебәрҙе килене.\n-Аһ –аһ, - тип бот сапты әбей, - нишана( бар әрләү һүҙе ошо ине уның), ҡайтһын ғына әле, мин уны... - тип улына янап та ҡуйҙы һәм килененә – бер ҡайҙа ла йөрөмәйһең, тыпырсыныр-тыпырсыныр ҙа тыныр әле, - тине, сөнки улының үҙенең һүҙенән сыҡмаҫын ул яҡшы белә ине.\nӘ Кәшфулла был ваҡытта Бөрйән юлында ине инде. Монасипҡа килеп төшкәйне иртә менән 3-4 көн инде Хәкимәнең өйҙә булмауын әйттеләр, кемдер берәү Бөрйән юлына осратыуын да әйткән булып сыҡты. Юҡ, Кәшфулла кеше араһында көлкөгә ҡала торған әҙәм түгел, барыбер эҙләп табып алып ҡайтыр!.. Сәмсел, ғәрсел Кәшфулла ла Бөрйәнгә китте. «Ер тишегенән булһа ла эҙләп алып ҡайтам» тип уйланы ул. Тик... Хәкимә Бөрйәндә булмай сыҡты, аңҡы-тиңке булып , ҡайҙа һуғылырға белмәй йөрөнө лә Кәшфулла кире Монасипҡа килде. «Нисек ауылға ҡайтһын ул, ҡатынына бит өйҙө бушатырға ҡушты, әлдә генә әсәһе белмәй әле» Монасипта үҙе Хәкимә менән танышҡан өйгә килде. Әмәлгә ҡалғандай, уларҙа бер һалдат ултыра ине.\n-Әйҙүк-әйҙүк, - тип түргә саҡырҙы уны хужа, - маҡтап ҡына йөрөйһөң икән, хәҙер ҡоҙағыйың аш өлгөртә.\nКәшфулла, ҡулдарын йыуып , улар янына уҙып улар менән күрешеп, ашъяулыҡ янынан урын алды.\n-Бына, мин һөйләгән егет ошо инде, - тип һалдатҡа боролдо Кинйәбай, - ә Хәкимә ҡайҙа һуң,ниңә инмәй?\nКүрәһең, улар уны Хәкимә менән бергә ҡайта тип уйлап, аш һалып көтөп торғандарҙыр инде.\n-Бөрйәндә юҡ ул, - тине Кәшфулла, - мин кире ҡайтҡандыр тиһәм...\n-Әй, мин һеҙҙе таныштырманым да бит әле, бына Хәкимә һеңлекәштең бер туған ағаһы, бөгөн генә ҡайтып төштө. Хәкимә, хаты юҡ тип борсола ине.\nУлар гәпләшә-гәпләшә аш ашанылар, сәй эстеләр. Унан һуң өсәүләп тышҡа сыҡтылар.\n-Ух, ниндәй сафлыҡ, һауаһы һуң, һауаһы, - тип күкрәк тултырып һуланы киске һауаны өй хужаһы – Сәйфетдин. Үҙе кеҫәһенән тәмәке сығарҙы.\n-Һин нимә, әллә тегендә төтөндө аҙ еҫкәнеңме, бынауындай матур кисте боҙоп? – тип көлдө Хәкимәнең ағаһы Нурулла.\n-Өйрәнелде инде, берәй нисек ташлар кәрәк ине лә ул, - Сәйфетдин шулай һөйләнә-һөйләнә тәмәкеһен ауыҙына ҡапты ла ҡабын Кәшфуллаға һуҙҙы.\n-Ул нәмәне ауыҙға ла алған юҡ, ҡоҙа, - Кәшфулла ҡыйынһынып китте, - өйрәнеп булманы инде, һуғышта ла тартманым.\n-Яҡшы, яҡшы. ҡоҙа. Мин тарттым инде. Нисауа, яҙған булһа ташлармын әле. Шунан, Хәкимә тураһында ни әйтерһең?\nКәшфулла оҡшаны Нуруллаға, ипле һөйләшә, тартмай, һуғышта гел командир булған. Бисәһе барлығын да, ниңә айырырға уйлағанын да хужа аңғартып ҡуйғайны инде.\n-Ни тип әйтәһең инде, иртәгә үҙен барып күрербеҙ инде. Ҡунағыңды миңә ебәр, һеҙ үҙегеҙ ҙә күмәк бит.\nУлар икәүләп Нуруллаға киттеләр. Һүҙҙәре килеште уларҙың, икеһе лә ҡайһындай мәхшәр, ут эсендә йөрөп, имен ҡайтҡан кешеләр бит. Таң атыуға Кәшфулла Хәкимә һәм уның ағайҙары, һеңлеһе тураһында, ата-әсәләренең нисек вафат булыуҙары хаҡында бөтәһен дә белә ине инде. Таң һыҙылыуға ғына йоҡлап китте ике утты-һыуҙы кискән һалдат.\n-Әйҙә, - тине Нурулла, иртәнге сәйҙе эсеп алғас, - мин кисә уның ҡайҙалығын ишеткәйнем дә, үҙеңде күреп һөйләшермен, - тип уйлағайным. Күңелгә яттың былай, әҙ ултырыр – күп һынар, тигәндәй, барып һөйләшеп ҡарайыҡ, яҙған булһа, бәлки, кейәү ҙә булырһың.\n-Ә ҡайҙа һуң ул?\n-Эй, бесәнселәр янында, иптәш ҡыҙҙары янында икән. Кем белә, кире уйлап та ҡуйғандыр, кейәү бик яҡшы кеше ине...\n- Мин дә төшөп ҡалғандарҙан түгел – тип ҡуйҙы, Кәшфулла үпкәләгәндәй итеп.\n- Шулай ҙа бит, кейәү уны 16 ғына йәшендә ФЗО-нан алып һалды, үҙе лә шуның арҡаһында һуғышҡа ла иртәрәк китте... Ярай, барайыҡ әле күҙ күрер, Шәмсинур ҙы ла приюттан алыр кәрәк, апайына ғына баш баҫып үҫеп килә ине...\nКәшфулла өндәшмәне, ни әйтһен инде ул, Кинйәбай ағаһы ла ҡатындың яҙмышын уға һөйләп, яҡшы көт, тип тыҡып-тыҡып ебәргәйне лә бит... «Тыумаған ҡолондоң ботон һындырған» кеүек булып ҡуймаһаҡ ярай ҙа бит – тип кенә уйланды борсолоп .\nКолхоздың сабындары йыраҡ ҡына булып сыҡты. Бесәнселәрҙең төшкө ялға туҡтаған мәле, туғай гөрләп тора. Ҡаҙан аҫып ебәргәндәр, тирә-яҡҡа тәмле һурпа еҫе таралған. Бына бер осло күҙе Нурулланы күреп тә ҡалды һәм туғай яңғыратып:\n-Хәкимә, ағайың ҡайтҡан, - тип һөрәнләп тә ебәрҙе. Сыр-сыу килгән ҡатын-ҡыҙҙар араһынан берәү айырылып сыҡты ла бер аҙ өнһөҙ торғандан һуң:\n-Ағайым!... – тип быларға ҡаршы йүгерҙе.\nЙүгереп килеп ағаһының ҡосағына һыйынып, күҙ йәштәренә күмелде Хәкимә. Ул да уны йыуатманы, өнһөҙ генә сәстәренән һыйпаны, маңлайынан үпте. Эйе, әсе яҙмыш төштө уларҙың өлөшөнә, бигерәк тә һеңлеһенең өлөшөнә. Бер аҙҙан Хәкимә Кәшфуллаға күтәрелеп ҡараны. Уның күҙ ҡарашы, һин дә йөрөйһөң тағылып, тигәнде аңлата кеүек тойолдо иргә. Тик Хәкимә улай уйламаны, үҙен эҙләп килгәнен аңлап ниндәйҙер аңлашылмаған кинәнес кисерҙе ул. Ағаһынан кискә тиклем бөтөнләй айырылманы. Нурулланы һырып алдылар, күккә сөйҙөләр, ул барыһы менән дә ҡосаҡлашып күреште, бәләкәйерәк малайҙарҙы күтәреп-күтәреп алды.Эйе, үҙ кеше ине ул ауылында. Олораҡтар Кәшфулла янына ла килеп һөйләшеп өлгөрҙөләр. Ҡайһыһы атаһын, ҡайһыһы әсәһен белә булып сыҡты, туған тейешле кешеләре лә табылды.\n-Әйҙә, туған, ҡаранғы төшмәҫ элек ҡуҙғалайыҡ. Эш кешеләрен бимазалап йөрөмәйек – юл кешеһенең юлда булғаны яҡшы.\nКәшфулла, был ни эшләр икән, тип Хәкимәгә күҙ һалды. Ә уның ағаһының ҡулдарын тотоп, күҙҙәренә ҡарап йылмайып торғанын күргәс, еңел тын алып, улар яғына ыңғайланы.\n-Беҙҙе тере ҡул ҡалдыраһың бит әле, Нотфулла ҡустым, - тине – бригадир Әшрәф, бесән йыйышыуға ла шәп, тамаҡ бешереүгә лә оҫта бит әле Хәкимә.\n-Ярай, ярай, һуңыраҡ килер әле, - тигән булды Нотфулла ла. Бригадир ҡабат өндәшмәне, ни генә тиһен инде, тик бесәнселәрҙең бөтәһенең дә тигәндәй күҙе Кәшфуллала икәнен күреп, йәһәтләп уларҙы эшкә ҡуҙғалтты. Бесәнселәр, хушлашып, теләр-теләмәҫ кенә ҡуҙғалдылар.\n-Олораҡ икән, - тине – береһе.\n-“Ҡарт ҡуйынында ҡалас бар, ҡаласынан ҡан тамыр” – тине уны йөпләгәндәй икенсеһе.\n-Етер һеҙгә, - тип екерҙе Әшрәф, - хәлен белмәһәгеҙ бер асыу.\n-Шулай шул, бәхетле генә була күрһен инде, балаҡай, - тип күҙ йәштәрен һөрттө Бибикамал исемле ҡатын, уға башҡалар ҙа ҡушылды. Әле генә шаулап торған туғай тынып ҡалды, шул тыныуҙан кешеләр кискә тиклем тигәндәй шым ғына, баш баҫып эшләнеләр. Эй. был һуғыш... ниҙәр генә күрмәтмәне әҙәм балаһына...\nТеге өсәү ҙә ҡуҙғалды.\n-Шунан, ҡарындашым, ни уйланың?\nНи тиергә лә белмәй баш баҫты Хәкимә.\n-Мин һиңә көсләшмәйем, тик ризалығыңды ла уйлабыраҡ бирер кәрәк ине, хәҙер бына Кәшфулла ҡустыны ла яйһыҙ хәлгә ҡалдыраһың бит инде...\n-Минең шарттарыма риза булһа... мин риза.\n-Ниндәй шарттар? – тине ағаһы аптырап.\n-Иң беренсе детдомдан Шәмсинурҙы алышһын, унан тағы... мин ЗАГС-ҡа тормайым, бәлки кейәүең иҫәндер, - Хәкимәнең тауыштары ҡалтырап китте, - ул ҡайтһа, Шәмсинурҙы алып мин кире ҡайтасаҡмын...\n-Әлбиттә! Мин риза, һеңлеңде иртәгәнән юллай башлаясаҡмын, - Кәшфулла ла Хәкимә ни әйтһә шуны үтәр сиккә еткәйне инде. Эстән генә, «ҡайтмай инде ул, кем белә үлгәндер ҙә, йә плендәлер, йә дезертирҙер» тип үҙенсә генә ҡыуанып ҡуйҙы ул.\nМонасипҡа барып етеп, ул-был иткәс, йәһәтләп үҙҙәренең ауылына ҡайтырға сыҡты улар.\nХәҙер инде Кәшфулланы икенсе уй борсой башланы: их, Ғәзимә генә ҡайтып киткән булһаа ярар ине, бушты ғына әсәйемә аңғартып һөйләп китмәгәнмен, их, ҡайтҡан булһа ярар ине...\nАуылға эңерләтеп кенә ҡайтып еттеләр.\nИшекте асыу менән иң беренсе Кәшфулланың күҙенә Ғәзимә салынды, ул түрбашта, мейес янында киске аш йүнәтә ине булһа кәрәк. Ир йылп итеп әйләнеп Хәкимәгә күҙ һалды, тик уның борсолмауын күреп тынысланды. Ул арала тыштан әсәһе килеп инде:\n-Ҡайҙа йөрөйһөң ул уттай эш ваҡытында? – әбей бик асыулы ине, - быныһы кем тағы? – тип Хәкимәгә төбәлде ул.\nБығаса Ғәзимәне һеңлеләрелер, тип уйлап тороусы ҡатын тертләп китте.\nКәләше, тигән уй йүгерҙе башына. Ул ишеккә ынтылды, тик Кәшфулла уны сығып йүгермәҫ элек эләктереп өлгөрҙө һәм әсәһенә:\n-Әсәй, был киленең була, - тине\n-Ә был киленде ҡайҙа ҡуяһың? –әсәһе асыуынан Ғәзимә киленен уға этә биреп ҡуйҙы.\n-Ярай, ҡәйнәм, мин ҡайтам. Минең өсөн тәмһеҙләшмәгеҙ, үҙем ғәйепле, - тип әйтергә көс тапты үҙендә меҫкен ҡатын һәм сәңгелдәктән балаһын алып сығып китте.\nӨйҙө бер аҙға тынлыҡ баҫты. Тик зирәк әбей хәлде ҡуйыртып торманы:\n-Әйҙә, килен, төклө аяғың менән, - тип киленен түргә саҡырҙы һәм - йә, оҫталығыңды күрһәт әйҙә, киске ашты йүнәт, - тип бойороҡ биреп тә ҡуйҙы. Кәшфулла иркен тын алып,йылмайып ебәрҙе.\nКүрер әле әсәһе килененең нисек аш-һыуға оҫта икәнен, яратыр уны, барыбер яратыр, сөнки уны бит улы ярата.\nЯратты әсәһе киленен, бик яратты, бөтөн эшкә лә өлгөр,шул тиклем тилбер булып сыҡты килене.\nБына бит улы ла йылмайып ҡына йөрөй, килендең детдомдағы һеңлеһен дә барып алып ҡайтты.\nЭй, ул детдом тигән нәмәләрен хоҙай күрһәтмәһен, һөйәк тә тире инде бахыр бала. Ярай, апайы шәп , ана фермаға эшкә лә төштө, терелтеп алыр әле. Әбей балалары һөйләмәһә лә кеше аша баланың улыныҡы түгеллеген дә ишеткәйне инде, Анауы Әптерәйҙеке икәнен белгәс, үҙе лә йәшәй алмаҫтар, имен сағында ҡайтҡаны яҡшы тиеп уйланы, тик һуң ишетте. Кисәге һаман улы ҡайтмағас, Йәмилә килененә барып сәй эсеп ҡайтты, шунда ул һөйләп һалды әле ул.\n-Ҡыҫылып йөрөмә, тип- әбейҙе ҡаты ғына киҫәтеп тә ҡуйҙы. Белһә ни, ҡыҫылмаҫ та ине бит...\nЯрай, хәйерлеһе шулдыр.\nӨсәү ара бик татыу йәшәп китте улар. Шәмсинур ҙа тилбер булып сыҡты. Апаһы менән еҙнәһе ферманан эштән ҡатыуға уаҡ-төйәк эште бөтөрөп ҡуя, иҙәнен дә йыуа һалып сыға, әбейгә утын индереп бирә, һөйөнөп бөтә алмай Мөғлифә әбей.\nБер көн урамда Ниғмәт ҡарт:\n-Дә, ҡатындың кәттәһен эләктергән Кәшфулла, - тип торғас, етмәһә Ситдығы ҡушылып:\n-Эйе, шәп ҡатын эләктергән, - тип Ниғмәт ҡартты йөптәп торғас, әллә ни эшләне лә китте: эстәре көтөрҙәшеп ни, ҡарт аҙғындар, бисәләрен һанға һуҡмай, туҡмап йәшәттеләр, хәҙер кеше бисәһенә һеләгәйҙәрен ағыҙалар, нишаналар, - тип эй һуҡранды үҙ алдына, эй һуҡранды. Былай ҙа биш ваҡыт намаҙын теүәл генә үтәп йөрөгән әбей бөтөнләй урын төбөнән төшмәҫ булып китте. Һәр намаҙының артынан Аллаһтан улы менән килененә һаулыҡ, татыулыҡ, бала- сағалы булып китеүҙәрен һораны.\nОҙаҡ йөрөнө килене бәпәй алмай. Өс йыл... Әллә Ғәзимәнең үпкәһе ебәрмәйме икән? – тип тә уйлап бөттө Мөғлифә әбей. Улай тиһәң , үҙе ғәйепле... Уны ла ғәйепләп булмай инде... Һуғыш ғәйепле барыһына, һуғыш...\n3 йыл үтеүгә килененең матур ғына булып йомороланып китеүе күҙенә салынды уның. “Эй, Раббым, теләктәремде ишеттең бит, эй, Раббым, шөкөр инде, мең-мең шөкөр”.\nӘ Хәкимә, кешегә бик бәхетле булып күренһә лә,һаман тәүге ирен көтә ине. Белмәйҙәр шул уның хәлгенәләрен, эскәйендә ниндәй ут янғанын... Эшкә, һеңлеһенә генә баҫып йәшәй ул күңелен.\nУл ғынаһы тыуғас, килененең:” И-и, улғынамды минең, яралы бәхеткенәмде, - тип яратыуын ишеткәс әбей бик аптыраны, төрлөсә уйлап, үҙенсә юрап ҡуйҙы һәм килененең барып арҡаһынан яратып:\n-Имен йәшә, балаҡайым, яралы булһа ла бәхетең бар. Ә һин булғанға, ейәнем тыуғанға иреңдең бәхете бөтөн. Яйлап- яйлап һинеке лә бөтәйер, киленем, - тине. Килене әйләнеп уның күкрәгенә башын һалды һәм тәүге тапҡыр ҡәйнәһе алдында күҙ йәштәренә ирек бирҙе.\n-Илаһын әйҙә, күңелендәге һағыштары бөтөр, бөтмәһә лә кәмер, - тип уйланы Мөғллифә әбей, килененең сәстәрен һыйпап, арҡаһынан һөйөп.\nЙылдар үтте. Мөғлифә әбейгә улының бәхете теүәлләнгән төҫлө тойолоп, ул инде килененең һуғыштан алда никахлы ире булғанлығы тураһында онотоп та ҡуйғайны инде, хәҙер инде дүртенсе балалары тыуҙы, ейәндәрен ҡарашып, улына, килененә матур кәңәштәрен биреп, тормошонан шул тиклем риза булып йәшәп ята ине ул. Тик... барыбер күп нәмәне белеп етмәгән икән әле ул. Бер көндө түр бүлмәлә ауырыҡһынып йоҡомһорап ята ине, аш бүлмәһендә улы менән килененең әрепләшкәнен ишетеп ҡолаҡ һала ҡуйҙы:\n-Юҡ, ЗАГС-ҡа торабыҙ,юғиһә мин балаларға фамилиямды бирҙермәйем, атаһы тигән графа ла буш торһон әйҙә.\n-Атайыбыҙ булмаған, тип уйламаҫтар, моғайын... Аңларҙар үҫә килә.\n-Дүртенсегә минән бала табаһың, нисә йыл бергә йәшәйбеҙ. Хәҙер барыбер үткәндәргә кире ҡайтып булмай. Юҡ кешене лә көтә икән кеше...\nҮлде, тимәгәндәр бит, хәбәрһеҙ юғалғандар ҙа һирәкләп табыла тора...\n-Ну, ҡара еңмешһең дә инде... Әҙәмдән оят.\n-Уның нимәһе оят, асығын белмәйенсә, Зариф тураһында берәй хәбәр ишетмәйенсә имн барыбер ЗАГС-ҡа тормайым. Мин һиңә баштан әйттем,үҙең риза булдың бит.\n-Һуң... әй, теләһә ни эшлә, әммә минең фамилияны ҡуймайһың – ныҡ асыуланды, шикелле, Кәшфулла, ишекте шартлата ябып сығып китте һәм кискә тиклем ҡайтманы. Иҫерек ине ул, бығаса ла эсештереп алһа ла иҫергәнен күргәндәре юҡ ине әле. Эсһә лә әсәһе, ҡатыны алдында аҡланып, көлөп кенә бөгөн нарком нормаһы эләкте, тип кенә ҡуя торған ине, ә бөгөн инде лә аш бүлмәһенә инеп ултырҙы. Аш ҡойоп бирергә уйлаған ҡатынын екереп янынан ҡыуып сығарҙы. Кеҫәһенән бөтмәй ҡалған шешәһен сығарҙы ла стаканға һалып эсергә уйланы. Мөғлифә әбей түҙмәне, улы янына сыҡты:\n-Ҡуй, балаҡайым, юҡ менән булма, түбәнгә төшкәнеңде һиҙмәй ҙә ҡалырһың, - тине әбей улының арҡаһынан һөйөп, - әйҙә урыныңа сығып ят, ыҙғышмағыҙ, балаларың үҫеп килә.\n-Их, әсәй, һин дә аңламайһың... Немецте еңгән кеше бит мин... ә үҙ бисәмә һүҙем үтмәй...\n-Ярай, ярай, - әжеүәләне улын Мөғлифә, тик үҙенең дә килененә шул тиклем асыуы килә, ана бит улын нимә эшләткән,хәҙер нығынды шул... – үҙем һөйләшеп ҡарармын килен менән, мине тыңлар ул...\n- Ю-у-ҡ! Ауыҙыңды ла асма, әсәй, - Кәшфулла һикереп торҙо, - әйҙә, ниндәй фамилия ҡуйһа ла ҡуйһын, бала барыбер минеке бит, унан ҡыҙҙарға фамилия ла үтә мөһим түгел инде...\n-Аһ-аһ, шулай булғас ниңә эсәһең? Юҡ ҡайғыңды бар итеп? – әбей улының ҡулынан шешәһен алды, - эш эшләһәң ҡайғы-хәсрәт һәйбәтерәк баҫыла ул, бар, тышҡа сыҡ, эштән күп нәмә юҡ.\nӘсәһе менән һүҙләшеп торманы Кәшфулла, кейенде лә тышҡа сығып китте, тупһаға баҫыуы булды, бөтә эштәре иҫенә төштө. «Әсәйем дөрөҫ әйтә, бесәндән алда мал өйөн дә өлгөртөр кәрәк, түбәлектең башын яңыртырға ваҡыт, бер бесәнгә төшһәң...көҙ еткәнен һиҙмәй ҙә ҡалына торған.\nБарыбер еңмешләнде Кәшфулла, фамилияһын баланың тыуыу таныҡлығына яҙҙыртманы.\n-Баланың ни ғәйебе һуң? – тигән әсәһенә хатта яуап та бирмәне.\nКилене лә үҙ һүҙле булып сыҡты, балаға тәүге иренең фамилияһын яҙҙырып ҡуйҙы. Ә ауыл советында уйлап та, һорап та тормай атай графаһына Кәшфулланың исемен теркәнеләр.\n-Килен, мин китәм, - тине бер көн әбей килененә, - Кәшфулланың һөмһөрө ҡойолоп йөрөүе иҙә мине.\n-Ҡуй, ҡәйнәм, Кәшфулла ни баҫылыр әле, ЗАГС-ҡа тормағанға миңә үпкәләп кенә йөрөй бит ул.\n-Нисәмә йыл шул нәмәңде һөйләйһең, әллә нимецтә плендә лә йөрөп яталыр, кем белә, ҡайтһа ни, балларыңды һөйрәп китер ҙә барырһың, - һис кемгә тауышын күтәрмәгән әбейҙең асыуы тышҡа сыҡҡан ине. Ул ҡабатлап килененең һүҙен дә тыңлап торманы, төйөнсөгөн тотоп тышҡа атланы, ҡыҙында һыйыр әле ,моғайын.\n-Йә инде, нисәмә йыл шул ире менән ҡаңғыра. Уныһы, иҫән булып, нимец бисәһе алып ҡайтып төшһә инде, йә үлгәндер, йә плендәлер әле, - тип һөйләнә-һөйләнә барып инде Мөғлифә Фәйрүзә ҡыҙына. Ҡыҙы, уның төйөнсөгөн күрҙе лә:\n-Тағы ни булды, әсәй?, - тип килеп ҡулындағы әйберҙәрен алды.\n-Ни булһын, килен менән ағайың һаман ЗАГС-ҡа тормағандар икән, еңгәң бәпәй алғаны бирле шуның өсөн талашалар, ағайың тота ла шешәгә йәбешә,эсеп алып китмәгәйе, тип борсолам.\n-Уға ниңә борсолаһың, талашырҙар ҙа туҡтарҙар әле.\n-Эйәреп килмәһә, Ғәзимә лә бик һәйбәт килен ине әле. Ана хәҙер иргә барып, нисәмә балаға әсәй булып китте.\n-Юҡты һөйләмә, Хәкимә еңгәм килмәһә башҡаһы булыр ине, ағайым барыбер Ғәзимә еңгәйҙе айырыр ине. Еңгәмдең күңелен китеп буш-бар әйтеп бөткәнһеңдер инде.\n-Артыҡ әйтмәнем, төйөнсөгөмдө генә алдым да сығып киттем.\n- Бында ла үҙең артыҡ йөрөргә яратмайһың, Ней апайым да оҙаҡ тора алмайһың, ней Фәрзәнә килен менән борсағың бешмәй китә, улай ярамай инде, әсәй,үҙеңә лә сабырлыҡ кәрәк. Бында күпме торорһоң икән, барыбер ағайыма кире китәһең бит Кәшфулла ағайымһыҙ сыҙайһыңмы ни һин? – Фәрзәнә һөйләнә-һөйләнә самауырын яңыртып ебәрҙе. Икәүләп шым ғына ултырып сәй эстеләр. Хәсрәте күп шул Фәрзәнәнең дә. Берҙән ире ауырый, икенсенән береһенән береһе ваҡ балалар... Әсәһе бында йөрөһә һәйбәт тә бит, эштә сағында исмаһам балалары ҡараулы. Тик әлегә тиклем әсәһе берҙә оҙаҡҡа килгәне юҡ, уҙа барһа аҙна-ун көн...\nТик Мөғлифә әбей ҡайтырға уйламаны ла. Аҙна түгел, ай үтте, йыл үтте – ҡыҙынан китмәне ул.\nАра-тирә аҙналап барып ҡалған балаларында йөрөнө лә кире ҡыҙына килде. Кейәүе үлеп ҡалғас, бөтөнләйгә ҡыҙында ҡалды. Үҙе кеүек үк йомшаҡ күңелле, алсаҡ ҡыҙында уға еңел ине йәшәүе.\nТалашыр кешеһе лә юҡ, балалары ла өләсәйҙән өҙөлөп торалар. Ары-бире барып киткән арала Кәшфуллаһы ғына һуҡранып үҙенә йәшәргә саҡырып ыҙаланы, һуңынан ул да төңөлдө.\nЭргә-тирәләге балаларҙы еләк-емешкә алып йөрөнө әбей, эйәреп йөрөгәндәйҙәрҙең бөтәһен дә эйәртер ине. Муйыл тирергә, оҫҡон, ҡуҙғалаҡ йыйырға алып сыҡты. Ата-әсәләре эштә, ә ул ошо балаларға ҡарауыл ине. Шулай балаларҙы йыйып еләккә алып сыҡты бер йәйҙә. Байтаҡ ҡына йөрөп ҡайтыу яғына ыңғайланылар. Бер тау башына килеп сыҡтылар. Мөғлифә әбей аҫҡа ,күренеп ятҡан ауыл яғына ҡарағайны...йөрәге жыу итеп ҡалды – аҫта йәйрәп уның тыуған ауылы – Ҡолғанаһы ята ине.\nУл сеңләп илап ебәргәнен һиҙмәй ҙә ҡалды. Балалар шымып ҡалды.\n-Өләсәй, ниңә илайһың? Ҡайтып еттек бит, – ейәнсәре Фәриҙә аптырап өләсәһенең ҡулдарынан тотоп алып, күҙҙәренә ҡараны.\n-Эй, балаҡайҙарым, һеҙҙе аҙаштырғанмын бит, ана яңылыш минең тыуған ауылыма килеп сыҡҡанбыҙ. Нисек кенә кире ҡайтып етербеҙ инде?\nБалалар ҙа аптырап ауыл яғына төбәлделәр, бәләкәйерәктәре сеңләп илай ҙа башланы.\n-Өләсәй, - тине өлкәнерәк малайҙарҙың береһе, - Был Ҡолғана түгел, был беҙҙең ауыл.\n-Ә-ә? Мин ни Ҡолғана Түгәрмәһендә торам икән, - тип уйлайым бит әле. Унда ла тап ошо Түгәрмә кеүек кенә ике Түгәрмә тауы бар. Эй, һағындым шул ауылымды, күрә алмай ғына үлеп китермен инде...\nҠартайҙы шул Мөғлифә, ҡартайҙы... Зар-интизар булып ауылын һағынды...\nБалаларҙың тауыштары ла кәмене, улар һөҙәгерәк ер һайлап тау түбәненә атланылар. Ошо йәйҙән һуң Мөғлифә әбей бүтәнсә емешкә йөрөй алманы, ҡарыуы ҡайтты уның... Тик шулай ҙа ҡапҡа төбөнә сығып ейән-ейәнсәрҙәренә үҙенең уҙған ғүмерен һөйләп ултырыр ине.Балалар уның һөйләгәндәрен әкиәт кеүек ҡабул иттеләр. Сөнки 10 йәшлек кенә ҡыҙ балаға "килен" тип буласаҡ ҡайнының һырға һабағы биреп ҡайтыуы, оҙатып алғансы ире буласаҡ кешенең тау аша кәләшен күрергә йөрөүе, 13 йәше тулып уҙыуға килен итеп оҙатып алыуҙары уларҙың аңына һыйып етмәне...


Министр менән диктант яҙҙыҡ » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Белем һәм тәрбиә » Министр менән диктант яҙҙыҡ\nДүртенсе йыл рәттән ойошторолған “Башҡорт теленән төбәк диктанты” акцияһында ҡатнашыусылар йылдан-йыл арта. 2015 йылда – 3505, 2016 йылда – 3929, былтыр 7741 кеше диктант яҙған. Быйыл сара тағы ла киңерәк таралыу алды: илебеҙҙән Силәбе, Ырымбур, Ямал-Ненец, Татарстан, Мәскәү һәм башҡа төбәктәр ҡушылһа, сит илдәрҙән Төркиә, Болгария, Польшала йәшәгән ҡан-ҡәрҙәштәребеҙ теләктәшлек белдерҙе.\nОнлайн трансляция Башҡорт дәүләт университетынан алып барылды. Ҡатнашыусыларҙы Башҡортостандың мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова, уҡыу йортоноң ректоры Николай Морозкин, башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты деканы Риф Әхмәҙиев, билдәле ғалимә Мәрйәм Бураҡаева һәм башҡа йәмәғәт эшмәкәрҙәре тәбрикләне. Диктанттың тексы Мәрйәм Бураҡаеваның “Арғымаҡ” әҫәренән алынды. Быйыл “уҡытыусы” ролен Башҡортостандың халыҡ артисы Олег Ханов башҡарҙы.\nЯҙыу эше тамамланғас та халыҡ таралышырға ашыҡманы, фекерҙәре менән уртаҡлашты. Шулай уҡ, мөмкинлекте файҙаланып, Гөлназ Шафиҡоваға мәктәптәрҙә туған телде уҡытыу мәсьәләһенә ҡағылышлы һорауҙар бирҙеләр. “Туған телде уҡытыу буйынса атай-әсәйҙәр менән эш алып барырға кәрәк. Улар ғариза менән мөрәжәғәт итергә тейеш. Шул саҡта баланы туған телендә уҡытыу өсөн мөмкинлектәр тыуҙырыла. Китаптар ҙа, дәреслектәр ҙә бар”, – тине мәғариф министры.


Бөгөн Нефтекамала мәҙрәсә асылды. Ике ҡатлы бинала ҡаланың дини ҡатын-ҡыҙҙары өсөн уҡыу һәм ғибәҙәт ҡылыу бүлмәләре ойошторолдо. Иман йортон асыу тантанаһында Рәсәй мосолмандары диниә назараты рәйесе, баш мөфтөйТәлғәт Тажетдин да ҡатнашты\nМәсет һәм мәҙрәсәнең асылыуы - Нефтекама халҡы өсөн ысын мәғәнәһендә иман нуры. Һуңғы арала йәштәрҙең дингә баҫыуы йыш күҙәтелә. Уларҙы хаҡ исламға йүнәлтеү үтә лә мөһим. Бындай уҡыу йорттары йәштәрҙе яңылыш аҙымдарҙан аралаясаҡ . Юғиһә, сит илдәрҙә белем алып, радикал юлға баҫыусылар ҙа юҡ түгел, тине баш мөфтөй.\nМәҙрәсә 150 шәкерткә иҫәпләнгән һәм ислам тәғлимәттәрен үҙләштереү өсөн бар мөмкинлектәр ҙә ҡаралған. Бынан тыш, никах, исем ҡушыу кеүек дини йолаларҙы башҡарыу өсөн махсус бүлмәләр ҙә булдырылған. Был иһә диндарҙарға алған белемдәрен ғәмәлдә һынап ҡарау мөмкинлеге бирә.\nМәҙрәсәне төҙөүгә 13 миллион һумдан ашыу аҡса киткән. Был күләмде ҡала халҡы хәләл көсө менән йыйған. Урындағы эшҡыуарҙар, предприятиелар ҙа ҙур теләк менән ярҙам иткән. Быға тиклем дингә баҫыусылар мәсеттең бер мөйөшөндә йыйылып дәрестәр алһа, хәҙер улар өсөн бар уңайлыҡтар ҙа ҡаралған.


10 Октябрь 2021, 10:40\nОгашима – вулкандан барлыҡҡа килгән утрау.\nУл Японияла урынлашҡан. Бында 200-гә яҡын кеше йәшәй. Вулкан урғылыу ҡурҡынысы янаһа ла, халыҡ йәшәү урындары менән бик ҡәнәғәт, икенсе яҡҡа күсергә йыйынмай. Бында үҫеш алға китмәһә лә, ҡоро ерҙәге, һыу аҫтындағы тәбиғәт матурлығы менән һоҡланырға була.


Башгидромет: ял көндәре — ҡояшлы, ә киләһе аҙна ҡарлы була // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n17:28, 16 февраля 2018 Йәмғиәт\nБашгидромет: ял көндәре — ҡояшлы, ә киләһе аҙна ҡарлы була Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2018 йыл, 16 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Дарья Петрова/.\nФараздарға ярашлы, ял көндәренең ҡояшлы, яуым-төшөмһөҙ булыуы күҙаллана. Төндә, ғәҙәттәгесә, һалҡынса: -11,-16, Башҡортостандың ҡайһы бер райондарында -20,-25 градус, көндөҙ иһә -3,-8.\nЛәкин республикалағы һауа торошон билдәләгән антициклон Уралға сигенә, шуға күрә киләһе аҙнала уҡ барыһы ла үҙгәрә: атмосфера баҫымы түбәнәйә, ҡояш болоттар араһына йәшеренә. Республиканың күпселек райондарында ҡар яуыуы көтөлә. Төндә саҡ ҡына йылыта, ләкин көндөҙ һалҡыныраҡ — -5, -10 градус.


Бүздәктә йәшәүсе 105 йәшлек беренсе төркөм инвалидына район хакимиәте социаль найм буйынса торлаҡ биреүҙән баш тартҡан\nЙәнәһе лә, Суфия Ғәйнетдинова ун йыл буйы пенсияһын йыйып барһа, яңы торлаҡты үҙе лә һатып алыу мөмкинлегенә эйә. Әлегә йөҙйәшәр туғандарында йәшәргә мәжбүр. Хәйер, уның башҡа барыр, төпләнер урыны ла юҡ.\nОҙаҡ йылдар колхозда бил бөккән Суфия Ғәйнетдинованың ғүмерҙән бәхете бар ҙа кеүек. Балалары, ғаиләһе булмаһа ла, ул яңғыҙы түгел. Ул туғандары ҡарамағында. Йөҙйәшәр ханым Мөнирә менән Фәүил Ғәйнетдиновтарҙың тәрбиәһендә 2004 йылдан алып йәшәй.\nУн бер йыл элек Фәүил Ғәйнетдинов Иҫке Бүздәк ауылына юллана. Инәһенең ниндәй шарттарҙа йәшәүен күреп, хафаға ҡала. 19-сы быуат башында төҙөлгән ағас йорт авария хәлендә була. Беренсе төркөм инвалиды унда 60-сы йылдарҙан алып донъя көткән. Яңғыҙы ғына. Уға тиклем был биләмәлә райондың автохужалығы хеҙмәткәрҙәре көн иткән.\nЙортта йәшәү түгел, хатта, йөрөү ҙә хәүефле. Был урында элек мейес булған. Ул инде күптән емерек. Иҙәндә кирбес, сүп-сар ята. Түбә ишелергә тора. Стеналар ҡупҡан, тәҙрәләр ярыҡ хәлдә. Бында йәшәү өсөн бер ниндәй шарттар ҙа юҡ.\nБашта йортто авария хәлендә тип танырға теләмәйҙәр, өс йыл элек кенә Уртакүл ауыл биләмәһе советы бында йәшәр өсөн шарттар булмауын таный. 2013 йылда Суфия Ғәйнетдинованының торлаҡ шарттарын яҡшыртыу өсөн иҫәпкә ҡуялар. Тик сират ҡына һаман етмәй.\nШулай уҡ йөҙйәшәргә торлаҡты үҙенә һатып алырға тәҡдим итәләр. Йәнәһе лә, ун йыл эсендә ул тейешле сумманы туплай ала. Ун ике мең һум пенсияһы менән түләй ҙә аласаҡ. Фәүил Ғәйнетдинов быға ҡаршы сыға: ғәҙеллек булырға тейеш!\n116 йәшкә тиклем аҡса йыя ала. Ун йыл эсендә ул йыйырға тейеш 1 млн һум аҡса. Ашарға ла, кейенмәҫкә лә тейеш ошо ваҡыт эсендә.\nӘлбиттә, торлаҡҡа бәйле бәхәс оҙаҡҡа һуҙылыуы ихтимал. Бушҡа ғына булмаһын. Туғандары оло йәштәге ханым үҙ йортонда йәшәһен тип бара. Шул уҡ ваҡытта уны ярҙамһыҙ ҙа ҡалдырырға уйламайҙар. Суфия Ғәйнетдинованың хыялы ғына тормошҡа ашһын - йортло булыу.


Сәсеүлектәрҙең дөйөм майҙаны 3,2 миллион гектарға етәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nСәсеүлектәрҙең дөйөм майҙаны 3,2 миллион гектарға етәсәк\n14:31, 16 июня 2011 Иҡтисад\n2011 йылда Башҡортостандағы сәсеүлектәрҙең дөйөм майҙаны 3,2 миллион гектарға етәсәк, был 2010 йылдағына ҡарағанда 100 мең гектарға күберәк. Был хаҡта БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ултырышында республиканың ауыл хужалығы министры урынбаҫары Николай Коваленко хәбәр итте.\nСәсеүлек майҙандарының төп өлөшө иген культураларына бирелә. Улар дөйөм алғанда 1,8 миллион гектарҙан ашыу майҙанда сәселәсәк. Шулай уҡ уҙған йылдағы ҡоролоҡтоң етди эҙемтәләрен иҫәпкә алып, яҙғы сәсеүҙә ҡоролоҡҡа сыҙамлы культуралар майҙанын арттырыу ҡаралған. Шул уҡ ваҡытта башҡа төбәктәрҙән 20 мең самаһы тонна орлоҡ ҡайтарылған.\nЯҙғы сәсеү быйыл, Николай Коваленко һүҙҙәренсә, ике миллион гектарҙа үткәрелгән. 1,15 миллион гектарҙа — иген, 63 мең гектарҙа – сөгөлдөр, 230 меңендә — көнбағыш, 110 мең гектарҙа картуф һәм йәшелсәләр сәселгән.


Рөстәм Хәмитов «ИПС Отомотив» компанияһы башлығы Гюркан Донат менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов «ИПС Отомотив» компанияһы башлығы Гюркан Донат менән осрашты\n12:39, 7 февраля 2014 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты автомобиль компоненттары сығарыу буйынса предприятиелар етәкселәре: «ИПС Отомотив» компанияһы (Төркиә) башлығы Гюркан Донат һәм «АвтоВАЗагрегат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте Директорҙар советы рәйесе Алексей Козлов менән осрашты.\nБәләбәйҙең «БелЗАН» заводы нигеҙендә яңы уртаҡ производство төҙөү мәсьәләһенә фекер алышыу булды, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nРөстәм Хәмитов производство төҙөү процесының нисек барышы менән ҡыҙыҡһынды. Алексей Козлов Президентҡа, етди динамика бар, тип һөйләне. «ИПС Отомотив» компанияһы менән хеҙмәттәшлек төплө һәм масштаблы буласаҡ. Козлов әйтеүенсә, яңы ҡорамалдар һатып алыу һәм уны «БелЗАН» территорияһында урынлаштырыу тураһында килешеүҙәр өлгәшелгән. Шулай итеп, республикала автомобиль кластеры, автомобиль техник паркы төҙөү идеяһы тормошҡа ашырыла.\n— Бәләбәйҙә ҙур ғына производство төҙөргә тейешбеҙ. Беҙ ярҙам итәсәкбеҙ. Бының өсөн бөтә административ, ойоштороу мөмкинлектәребеҙҙе файҙаланасаҡбыҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Президенты.\nРөстәм Хәмитов, эштең башланғыс этабында бик күп мәсьәләләр тыуа, тип билдәләне. Уларҙың бер өлөшө хәл ителә, икенсеһе фекер алышыу стадияһында тора.\n— Үҫеш, хәрәкәт, беренсе һөҙөмтәләр ҙә бар. Донат әфәндене республикабыҙҙа эшләргә саҡыраһым килә. Өҫтәүенә Төркиә менән беҙ яҡшы эш мөнәсәбәттәрендә. Беҙ был бәйләнештәрҙе үҫтерәсәкбеҙ. Һеҙ үҙ производствоғыҙ үҫеше өсөн Бәләбәйҙе һайларһығыҙ тип уйлайбыҙ, — тине республика етәксеһе.


Өфөлә йылан ҡасҡан. Һеҙгә инмәгәнме?\n15 Апрель 2019, 20:36\nӨфөләге күп ҡатлы йорттарҙың береһендә кешеләр төндәрен йоҡлай алмай икән. Ни өсөнмө? Анна А. исемле ҡатындың ярты метр оҙонлоғондағы йыланы ҡасҡан. Һөйрәлеүсенең хужаһы уны кеше өсөн хәүефле түгел тиһә лә, өйөңә экзотик йыландың килеп инеү мөмкинлеге шунда уҡ төн йоҡоһон алырға мәжбүр итә бит.\nАнна – үҙе ветеринар һәм уның йәнлектәрҙе яратыуы тәбиғи. Өйөндә ике ҡомаҡ, Мадагаскар тараҡаны һәм Муся исемле йылан йәшәй. Тик ул ошо көндәрҙә сығып ҡасҡан. Уның күршеләргә инеү ихтималлығын күҙаллап, ҡатын иғлан яҙып элгән.\n– Йылан ағыулы түгел, бәләкәй генә. Шуға күрә үҙенә ҡарағанда, кешеләр уның өсөн ҙурыраҡ хәүеф тыуҙыра, – ти Анна.\nЫсынлап та, маис полозы йәки ҡыҙыл ҡомаҡ йыланы кеше өсөн хәүефле түгел. Уның ағыуы юҡ, һөйрәлеүсе кимереүселәр һәм баҡалар менән туҡлана. Әлбиттә, тешләүе ихтимал, ауырта, әммә кешене үлтермәй. Тыуған яғы – Төньяҡ Америка. Ул ҙурайһа, ике метрға тиклем үҫеүе ихтимал.\nӨйҙә экзотик йәнлектәр тотоу өсөн бер ниндәй ҙә рөхсәт талап ителмәй. Яңы закон ниндәй йәнлектәрҙе өйҙә тоторға ярай, ниндәйҙәрен ярамай – шуны көйләйәсәк, әммә әлегә ул үҙ көсөнә инмәгән.\nӘ шулай ҙа үҙ өйөңдә йылан менән бер ҙә осрашҡы килмәй...


«Уфа губернская» сайты икенсегә экстремистик тип табылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n«Уфа губернская» сайты икенсегә экстремистик тип табылды\n12:06, 7 сентября 2010 Йәмғиәт\nКөн элгәре Өфөнөң Киров районы прокуроры ғаризаһы буйынса «Уфа губернская» www.ufagub.ru интернет-сайты икенсе тапҡыр экстремистик тип танылды. 2009 йылдың мартында Өфөнөң Киров район суды уны бер тапҡыр экстремистик тип атағайны инде, тип хәбәр итә БР Прокуратураһының матбуғат хеҙмәте.\nӘммә 2010 йылдың июнендә кассацион ялыу буйынса Юғары суд был ҡарарҙы ғәмәлләштермәне һәм судҡа яңынан ҡарауға йүнәлтте: район суды эшендә процессуаль характерҙағы ҡағиҙә боҙоуҙар асыҡланғайны.\nХоҡуҡ һаҡлаусылар үҙҙәренең ҡарашын йәнә раҫланы: милләт-ара дошманлыҡ һәм ыҙғыш тоҡандырыусы булараҡ сайт экстремистик һанала. Судтың был ҡарары законлы көсөнә инмәгән әле.


Өфө районында дарыу үләндәрен әҙерләү буйынса келәт-завод янды\nШаһиттар билдәләүенсә, ҙур тимер келәткә уҙған кис туғыҙынсы яртылар тирәһендә ут тоҡана. Янғынды һүндереүгә ике сәғәт ваҡыт талап ителә. Күңелһеҙ ваҡиға сәбәптәре әлегә билдәһеҙ. Тикшереү эштәре бара.\nЯҡынса иҫәпләүҙәр буйынса ғына, янғын йөҙәр миллион һумлыҡ зыян килтергән. 80-гә яҡын кеше эшһеҙ ҡалған. Заводта башлыса Рус-Юрмашы ауылы халҡы эшләгән. Ике сәғәт эсендә бер йыллыҡ әҙер продукция, йәғни бер-нисә тонна шифалы үлән көлгә әйләнгән. Завод етәкселәре фекеренсә төҙөкләндереү эштәре өсөн бер йыл самаһы ваҡыт талап ителәсәк.\nВиталий Коржавин, М. Гордеев исемендәге һауыҡтырыу үҙәге директоры: «Янғын тураһында киске 9 белдем. Зыян яҡынса 200 млн тирәһе. 80 кеше эшһеҙ ҡалды. Хәйер сеймал келәте янмаған. Гордеев алымы менән бер-нисә мең кеше дауалана. Улар дарыу-үләндәрһеҙ тороп ҡалмаһын өсөн, ҡыҫҡа ваҡыт эсендә етештереү линияһын Нуриман районының Ҡыҙыл шишмә ауылына күсерәсәкбеҙ».


29 февраля 16:15\nХәбәрҙәр - 29.02.16\nХәбәрҙәр - 26.02.16\nХәбәрҙәр - 24.02.16\nХәбәрҙәр - 19.02.16\nБыл видеоны беҙгә Көйөргәҙе районы Ҡансура ауылында йәшәүселәр ебәрҙе. Күреүегеҙсә, юлды ҡар баҫҡан. Таҙартыусылар юҡ. Күрше ауылдарға барыу өсөн бик күп көс һалырға тура килә, район етәкселәре ҡасан халыҡ өсөн эшләй башлар икән, тип һорай видео авторҙары.\nБашҡортостанда 20 меңдән ашыу хеҙмәткәр аутсорсингҡа күсерелә\nБыл хаҡта республика башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй хөкүмәте рәйесе Дмитрий Медведевтың губернаторҙар менән осрашыуында белдерҙе. Төбәк етәксеһе фекеренсә, был сара бюджет аҡсаһын һаҡсыл тотонорға булышлыҡ итә. Үткән ике йылда республикала өйҙә социаль хеҙмәтләндереү бурысын шәхси эшҡыуарҙарға...\nӨфөгә Михаил Бабич килде\nРәсәй Президентының Волга буйы федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич эш сәфәре Өфөгә менән килде. Тәү сиратта, ул республика башлығы менән бергә баш ҡаланың затон биҫтәһендәге яңы йылылыҡ-энергетика үҙәгенең төҙөлөшө менән танышты. Был үҙәк Башҡортостандың йылылыҡ системаһы...\nРеспубликаны быйыл ҡар һәләкәте баҫты\nЮлдар ҡапланды, ҡыйыҡтарҙан төшкән ҡар һәм боҙҙарҙың кеше ғүмеренә хәүеф менән янауы борсоуға һала. Мул яуым-төшөмгә бәйле бәлә-ҡазаларҙа бигерәк тә балаларҙың зыян күреүе үкенесле. Үлем осраҡтары теркәлде. Өфө районы Дубки ауылында үҫмерҙең, Баймаҡ районы Сыңғыҙ ауылында 7 йәшлек баланың үлемендә...\nПежо микроавтобусы һәм Скания йөк машинаһы бәрелеште\nПежо микроавтобусы һәм Скания йөк машинаһы бәрелеште. Иглин районындағы юл-транспорт фажиғәһендә ике кеше һәләк булыу сәбәпле енәйәт эше ҡуҙғатылды. Өфө-Силәбе юлында Пежо микроавтобусы һәм Скания йөк машинаһы бәрелеште. Автобустағы ике пассажир урында уҡ һәләк булған. 11 кеше дауаханаға...\nБөгөн төбәк башлығы указына ярашлы “Әсәлек даны” миҙалын тапшырыу тантанаһы үтте\nБөгөн төбәк башлығы указына ярашлы “Әсәлек даны” миҙалын тапшырыу тантанаһы үтте. Төрлө йәштәге, төрлө һөнәр эйәләре булған 42 әсәне хөкүмәт премьер-министры урынбаҫары Салауат Тәлғәт улы Сәғитов тәбрикләне. 1998 йылдан алып Башҡортостанда 7224 ҡатын-ҡыҙға “Әсәлек даны” миҙалы тапшырылған. Бөгөн...\nБашҡорт ғаиләһе көнө\nБашҡорт ғаиләһе көнө. Календарҙа яңы байрам барлыҡҡа килде. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты 1 мартты башҡорт ғаиләһе көнө тип иғлан итте. Федоровка районы Батыр ауылы ағинәйе ейәнсәренә башҡорт бейеүҙәрен өйрәтә. Хәлисә Багаева милләтебеҙҙең йөҙөк ҡашы булған аҫыл...\nДонбассты ҡамауға алыуға ҡаршылыҡ белдереп Енакиево ҡалаһында ун меңдән ашыу кеше урамға сыҡҡан. Демонстранттар Рәсәй менән иҡтисади бәйләнештәрҙе мотлаҡ тергеҙеү һәм нығытыу кәрәклеген билдәләгән. Улар Донецк һәм Луганс республикалары башлыҡтарының Украина юрисдикцияһындағы предприятиеларға тышҡы...\nҒинуарҙа Өфө урамдарындағы һыу торбаларын 31 тапҡыр ремонтлағандар\nҒинуарҙа Өфө урамдарындағы һыу торбаларын 31 тапҡыр ремонтлағандар. Был системаның иҫкереүе һәм аварияларға бәйле. Махсус бригадаларға пожар гидранттарын да алмаштырырға тура килә. Әлеге лә баяғы – баш ҡалала һыу торбалары иҫкереп, туҙыу хәленә еткән.\nБашҡортостанда һауа торошоноң бер туҡтауһыҙ үҙгәреп тороуо арҡаһында авариялар күбәйҙе. Ҡыш әлегә Башҡортостандан китергә ашыҡмай. Гидрометүҙәк мәғлүмәттәренә ҡарағанда, бөгөн төндә урыны менән 17 градусҡа тиклем һыуыта. Синоптиктар шулай уҡ ҡар ҙа вәғәҙәләй.\nСибайҙа такси водителенә һөжүм иткәндәр\nСибайҙа такси водителенә һөжүм иткәндәр. Эсеп алған йәштәр пистолет менән ҡурҡытып аҡса таптырған. Уларҙың барыһы ла ҡулға алынған, әле енәйәт эше ҡуҙғатыу мәсьәләһе хәл ителә. Башҡортостанда таксистарға һөжүм итеү ғәҙәти күренешкә әйләнә бара. Иҫеректәр балта тотоп машинаның артҡы тәҙрәһен...\nБеҙ сәләмәт тормош яҡлы\nӨфөлә ҡатнаш алыш спорты буйынса 16-17 йәшлек үҫмерҙәр араһында Башҡортостандың беренселеге һәм Республика чемпионаты еңеүселәре исеме аталды. Был турнирҙа беҙҙең телерадикомпания мәғлүмәти яҡтан партнер булараҡ сығыш яһаны. Тап еңеүселәрҙең береһенә беҙҙең компания кубогы ла бирелде....\nБашҡортостан көслө ҡар эҙемтәләре менән көрәшә\nБашҡортостан көслө ҡар эҙемтәләре менән көрәшә. Һауа торошоноң бер туҡтауһыҙ үҙгәреп тороуо арҡаһында республика юлдарында авариялар күбәйҙе. Башҡортостан менән Силәбе араһындағы аварияла Камаз машинаһы пассажиры һәләк булған. Трассала ике фура бәрелешә. Салауат районындағы фажиғәлә күрше...\nИке көндә 80 миллиард һумлыҡ инвестиция\nРеспублика етәксеһе халыҡты иҡтисади эшмәкәрлеккә әүҙемерәк йәлеп итергә саҡыра. Был турала ул Сочи ҡалаһында төбәк башлыҡтарының Дмитрий Медведев менән осрашыуында белдерҙе. Инвестиция форумында Башҡортостан бер-нисә мөһим килешеүгә ҡул ҡуйҙы.Быйыл республика алдында бюджет системаһын...\nМәктәп автобусы аварияға осраған\nМәктәп автобусы аварияға осраған Ейәнсурала мәктәп уҡыусылар ултырған автобус ун бишенсе маркалы ВАЗ машинаһы менән бәрелешкән. Аварияла еңел автомобиль салонындағы пассажирҙың үлеүе билдәле. Фажиғә Үрге һарыбил – Ҡыуандыҡ трассаһының 33-сө саҡрымында теркәлә. Абзан мәктәбенә 22 баланы...\nБыйыл Башҡортостанда 1 мең 64 йортҡа капиталь ремонт башҡарыласаҡ\nБыйыл Башҡортостанда 1 мең 64 йортҡа капиталь ремонт башҡарыласаҡ. Төп иғтибар электр һәм йылытыу системаһын яңыртыуға, йорттарҙы тыштан йылытыуға йүнәлтеләсәк. Халыҡтың ҡыйыҡтарҙы алмаштырыуға бәйле һорауҙарын хәл итеү ҙә - төп маҡсаттарҙың береһе булараҡ билдәләнә. Капиталь ремонт...\nБашҡортостанда ауыр йөк машиналары хәрәкәте сикләнә\nБашҡортостанда ауыр йөк машиналары хәрәкәте сикләнә. Башҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты үтә ныҡ дымлы осорҙа юл япмаһының яҡшы техник торошон һаҡлап ҡалыу маҡсатында ошондай аҙымға барырға мәжбүр. Яҙғы осорҙа хәрәкәтте ваҡытлыса сикләү пассажирҙар ташыусы...\nӨфөлә юлдарҙы ямай башланылар\nӨфөлә юлдарҙы ямай башланылар. Был эшкә тәүгеләрҙән Киров районында тотондолар.Әле ҡар ныҡлап иреп бөтмәгән. Шуға ла, асфальт түшәүгә ризаһыҙлыҡ белдереүселәр булмаһын өсөн, ҡала хакимиәтендә махсус белдереү менән сыҡтылар. Унда әйтелеүенсә, юлсылар соҡорҙарҙы ҡаплауҙа инновацион ысул-...\nТашҡын уғата көслө булыр, тип көтөлә\nТашҡын уғата көслө булыр, тип көтөлә. Башҡортостанда яҙғы ташҡын осорона 1 мең ярымдан ашыу берәмек техника һәм кәмә әҙерләнгән. Зыян күргән халыҡты ваҡытлыса урынлаштырыу пункттары эшләйәсәк. Тәбиғәттең көтөлмәгән хәлдәренә халыҡ та әүҙем әҙерләнә. Йылға буйында йәшәгәндәр айырыуса. Йорт-ҡура...\nБаймаҡ районында тауҙан ҡар ишелеү сәбәпле 7 йәшлек бала һәләк булған. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, ғәҙәттән тыш хәл Сыңғыҙ ауылы янындағы тау итәгендә уйнап йөрөгәндә теркәлгән. Әле фажиғә урынында тәфтишселәр эшләй. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, быға тиклем Өфө янындағы Тимашево ауылы янында ҡар аҫтында...\nХәрби техниканың 200-ҙән ашыу өлгөһө бер бүлмәлә\nХәрби техниканың 200-ҙән ашыу өлгөһө бер бүлмәлә. Республиканың хәрби дан музейында тәүге тапҡыр күргәҙмәгә үҙенсәлекле макет һәм моделдәр ҡуйылды. Хәрби техника моделдәре күргәҙмәһендә самолет, һыу аҫты кәмәләренән тыш, танк макеттары менән яу мәлдәрен һүрәтләгән диорамалар айырым урын алған....\nӨфөлә “Урал батыр” фольклор байрамы үтте\nӨфөлә “Урал батыр” фольклор байрамы үтте. Сара “Туған телдәр аҙналығы” сиктәрендә ойошторолдо. Байрамда “Урал батыр” эпосынан сәхнәләштерелгән өҙөктәр күрһәтелде. Ойоштороусылар әйтеүенсә, сараның төп маҡсаттарының береһе – эпосты мәңгелләштереү һәм йәш быуынға еткереү. Әйткәндәй, Өфөлә...\nТабын ырыуы башҡорттары ҡор йыйҙы. Был йыйын күп кенә мәсьәләләрҙе уртаға һалып һөйләшеү һәм уларҙы хәл итеү юлдарын билдәләргә ярҙам итте. Хәбәрсебеҙ Иҙел Алсынов репортажы. Табын башҡорттарын борсоған мәсьәләләр тотош милләт өсөн дә әһәмиәтле. Иғтибар үҙәгендә милләт һәм...


«Шаршау» театры яңы ғына барлыҡҡа килһә лә тамашасыларҙы тиҙ арала таң ҡалдырып өлгөрҙө - Культурный мир Башкортостана\n«Шаршау» театры яңы ғына барлыҡҡа килһә лә тамашасыларҙы тиҙ арала таң ҡалдырып өлгөрҙө\nМәскәү ҡалаһында башҡорт йәштәренең әүҙем рәүештә төрлө мәҙәни саралар үткәргәне, йәмғиәт эштәре алып барғаны бер кемгә лә сер түгел. Йыл һайын ижади ойошмалар арта, бейеү, ҡурай түңәрәктәре актив эшләй. Үткән йыл иһә «Шаршау» башҡорт театр студияһы асылды. Студия үҙенә театр, сәнғәт һөйөүсе йәштәрҙе берләштерҙе. Театр етәксеһе Регина Ишбулатова актерлыҡ һәләттәрен үҙләштерергә генә түгел, үҙеңде сәхнәлә дөрөҫ тоторға, тамашасы алдында ҡурҡып ҡалмаҫҡа өйрәтә, ораторлыҡ һәләттәрен асырға ярҙамлаша, ҡыҙыҡлы һәм файҙалы тренингтар үткәрә.\nРегинаны ысын мәғәнәһендә үҙ эшенең профессионалы тип әйтеп була. Уны тәжрибә һандығында Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай дәүләт драма театрында, Мәжит Ғафури исемендәге башҡорт академия драма театрында башҡарылған күпләгән ролдәр бар.\n«Шаршау» театры яңы ғына барлыҡҡа килһә лә тамашасыларҙы тиҙ арала таң ҡалдырып өлгөрҙө. 3 март В. С. Красногоровтың «Аяуһыҙ дәрес» тип исемләнгән психологик драмаһы сәхнәләштерелде. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ҡуйылған был спектакль һәр кемдең йөрәгенә үтеп инеп, күңел ҡылдарын тетрәндерҙе. Спектаклдең төп геройҙары - Миләүшә Фазылова һәм Радмир Лоҡманов Серго Орджоникидзе исемендәге РГГРУның беренсе курсында белем алып йөрөйҙәр, Фидан Исхаков иһә Мәскәү ҡалаһында программист булып эшләй, ә Гүзәл Әлибаева күптәргә таныштыр, моғайын. Һылыу ҡыҙ «Йөрәк һүҙе» республика шиғриәт бәйгеһе еңеүсеһе. Төрлөһө төрлө йүнәлештә белем алып йөрөгән йәштәрҙе театр студияһы берләштереп кенә ҡалманы, ә бер татыу ғаиләгә әйләндерҙе. Шуға ла беренсе тапҡыр сәхнәгә сығыусы һәүәҫкәр актерҙар бер ҙә һынатманылар, рольға тулыһынса инеп, профессиональ кимәлдә сығыш яһанылар. Был спектакль Регина Ишбулатованың режиссер булараҡ ҡуйған беренсе эше булыуға ҡарамаҫтан, уның оҫталығы, театр сәнғәтенә бар күңелен һалғаны күренеп тора. Ҙур сәхнәлә уйнауы еңелдәрҙән бирелә торған эш түгел, ә психологик драманы тамашасы күңеленә алып барып еткереүе икеләтә ауыр. «Шаршау» театр студияһы актерҙары ҡуйған маҡсаттарына тулыһынса ирештеләр: тамашасы спектаклдең геройҙары менән бергә иланы, көлдө, ниндәй генә хис-тойғолар кисермәне. Спектакль һуңында йәш артистар менән йылы әңгәмә ойошторолдо, һәр кем үҙен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарҙы бирҙе, фекерҙәре менән бүлеште, талантлы йәштәргә изге теләктәр теләне. «Аяуһыҙ дәрес» спектәкленән һуң һәр кем үҙе өсөн ниндәй ҙә булһа фәһем, дәрес алып ҡайтҡандыр...\nРежиссерҙың эшенә афарин, спектаклде сәхнәләштереүсе актерҙарға иһә ҙур рәхмәт! Улар “Шаршау” театрының ғына түгел, Башҡортостандың да ғорурығы булып торалар! Ошо беренсе уңышығыҙ һуңғыһы булып ҡалмаһын. Яңынан-яңы тамашалар көтөп ҡалабыҙ.\nОшондай әүҙем йәштәргә ҡарап, башҡорт театры, мәҙәниәте һәм сәнғәте ышаныслы ҡулдарҙа тип әйтеп була.


Рәссам Винсент Ван Гогтың тыуыуына 160 йыл тулыу айҡанлы Өфөлә конкурс-фестиваль ойоштороласаҡ // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nРәссам Винсент Ван Гогтың тыуыуына 160 йыл тулыу айҡанлы Өфөлә конкурс-фестиваль ойоштороласаҡ\n16:40, 14 мая 2013 Мәҙәниәт\nӨфөлә алдағы шәмбелә күренекле нидерланд рәссамы Винсент Ван Гогтың (1853-1890) тыуыуына 160 йыл тулыуға арналған ҡала конкурс-фестивале үтәсәк.\nБәйгене ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты ярҙамында Башҡорт дәүләт университеты, БР Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһы, Өфө сәнғәт училищеһы (колледжы), 2-се Өфө педагогия колледжы сығыш яһай.\nКонкурс «Башҡорт дәүләт университетының ЮНЕСКО халыҡ-ара үҙәгенең (кафедраһының) ун йыллығы» проекты һәм «Музейҙар төнө-2013» халыҡ-ара акцияһы сиктәрендә ойошторола.\nБәйгелә ҡатнашыу өсөн дөйөм белем биреү һәм махсуслаштырылған мәктәптәр уҡыусылары, Өфөләге колледж һәм юғары уҡыу йорттары студенттары саҡырыла. Конкурс түбәндәге йәш категориялары буйынса үткәрелә: 7-10, 11-14 һәм 15-20 йәштәгеләр.\nБынан тыш, барлыҡ ҡатнашыусылар ике категорияға бүленәсәк: профессионалдар һәм һәүәҫкәрҙәр. Улар иң күбендә өс һүрәт тәҡдим итергә тейеш.\nШулай уҡ конкурс сиктәрендә уҡыусылар өсөн оҫталыҡ дәрестәрен үткәреү планлаштырыла, ҡунаҡтар һәм ҡатнашыусылар өсөн мәҙәни программа ла әҙерләнгән.\nБәйге 18 майҙа Өфө ҡалаһы, Октябрь революцияһы, 10 адресы буйынса БР Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһының 2-се корпусында үтә. Башлана – 12.00 сәғәттә.\nСара тураһына өҫтәмә мәғлүмәт Башҡорт дәүләт университетының ЮНЕСКО халыҡ-ара үҙәге (кафедраһы) сайтында һәм «Бәйләнештә» социаль селтәренең махсус төркөмөндә урынлаштырыласаҡ.\nКонкурста ҡатнашыу өсөн заявканы «Ван Гог» билдәһе менән unescobash06@rambler.ru адресына ебәрергә кәрәк.\nИжади эштәр 16 майға тиклем Өфө ҡалаһы, Зәки Вәлиди урамы, 32 адресы буйынса БДУ-ның Этика, эстетика һәм культурология кафедраһында ҡабул ителә. Телефон: (347) 229-96-64.\nПроект кураторы — Альбина Бикбулатова: 89177998910.\nПроект координаторы — Эльвина Уразгилдина: 89603965788.


Халыҡҡа оҙаҡ хеҙмәт итәсәк » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Халыҡҡа оҙаҡ хеҙмәт итәсәк\nХалыҡҡа оҙаҡ хеҙмәт итәсәк 12.09.2018 // Йәмғиәт\nБөгөн районда социаль инфраструктураны үҫтереү буйынса ғәйәт ҙур эш башҡарыла. Билдәле булыуынса, 2013 йылда Әбйәлил районы ямғырҙар һөҙөмтәһендә ҙур зыян күрҙе. Ташҡында 19 күпер емерелде, уларҙың күбеһе ҡайтанан төҙөкләндерелде, әле яңылары төҙөлә. Мораҡай һәм Таштимер ауылдарында ташҡынға бирешмәй торған, халыҡҡа оҙаҡ хеҙмәт итәсәк өр-яңы ике күпер төҙөлә.\nРайон хакимиәте башлығының төҙөлөш һәм коммуналь-хужалыҡ буйынса урынбаҫары Фуат Мәхийәнов менән Йәнгел йылғаһы аша төҙөлөүсе күпер менән яҡындан танышыу маҡсатында юлға сыҡтыҡ. Көҙгөләй ялтыраған асфальт юл аша тиҙ арала Таштимер ауылына килеп туҡтаныҡ. Хәйер, күпер төҙөлөшө тамамланыу алдында.\n— Районда бөтәһе 23 күпер бар, шуның 22-сеһе төҙөлә, — тип һүҙ башланы Фуат Рәфҡәт улы. – Төҙөлөш эштәре үткән йыл көҙөн башланды, ҡыш буйы объекттарҙа эш дауам итте. Күперҙәрҙең бетон конструкциялары ҡоролдо.\nБыл эштәрҙең барыһы ла республика ҡаҙнаһынан финанслана. Мораҡай ауылын икегә бүлеп аҡҡан Кесе Ҡыҙыл йылғаһы аша һалынған күперҙе ауыл халҡы оҙаҡ көттө. Яҙғы ташҡында мораҡайҙар күп осраҡта ике ярҙа ҡала торғайны. Хатта уҡыусылар мәктәпкә бара алмаған осраҡтар ҙа булды. Бөгөн ауылдың йөҙө һәм ҡото булырлыҡ күпер тиҙҙән сафҡа инәсәк. Уның оҙонлоғо — 53, киңлеге — 7, бейеклеге 4,5 метр тәшкил итә. Төҙөлөштө Өфө ҡалаһынан “Магистраль” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте эшселәре башҡара.\nТашҡындан һуң үҙ көстәре менән ремонтлаған күпер, ысынлап та, йәйәүлеләр өсөн генә түгел, траспортта йөрөүселәргә лә ҙур хәүеф тыуҙырған. Яңы сафҡа инәсәк күпер төҙөлөшөндә ташҡын ваҡытындағы хәүефһеҙлектәр иҫәпкә алып эшләнелгән, тығындар булмаһын өсөн аныҡ саралар күрелгән. Объекттың дөйөм хаҡы — 30 миллион һум.\nЙәнгел аша һалынған күперҙә лә һуңғы эштәр бара. Әбйәлил юлсылары юлдарға билдәләр ҡуйһа, күпер төҙөүселәр йәйәүлеләр өсөн тәғәйенләнгән тротуарҙы тикшерә. 48 метр оҙонлоғондағы был күперҙе монтажлау өсөн республика ҡаҙнаһынан 55 миллион һум аҡса бүленгән.\nБында Силәбе өлкәһенән “Уралмостстрой” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте эшселәре эшләй. Участка начальнигы Антон Попенов әйтеүенсә, заманса төҙөкләндерелгән күпер заман талаптарына ярашлы төҙөлгән. Иң мөһиме — ташҡынға бирешмәйәсәк, ти ул. Йылға аша сығыу элек балалар өсөн ҙур хәүеф тыуҙырһа, әле күпер янында туҡталҡа урынлаштырылған. Райондың иң күп автомобиль селтәрен тәшкил иткән был урын үҙенең уңайлы булыуы менән генә түгел, ә матурлығы менән дә юлсыларҙың иң яратҡан урынына әйләнер, ти уны төҙөүселәр.\nСентябрь аҙағында файҙаланыуға тапшырыласаҡ объекттар менән яҡындан танышҡас, район хакимиәте урынбаҫары Фуат Мәхийәновтың “Бындай күперҙәр халыҡҡа оҙаҡ хеҙмәт итәсәк”, — тигән һүҙҙәре менән килешмәү мөмкин түгел.\nӘйткәндәй, райондың 23-сө күпере Айғырбатҡан ауылында Иҙәш йылғаһы аша һалынған. Киләсәктә был күперҙе лә яңынан сафҡа индереү ҡарала.


Алтмыш туғыҙынсы тапҡыр Еңеү көнөн байрам итәбеҙ. Йылдар менән бергә ошо еңеүҙе яулаған ветерандар һаны ла кәмей бара. Улар менән бергә хәтер ҙә китә. Еңеүселәр, улар хаҡында иҫтәлектәр китаптарҙа, фильмдарҙа йәшәй йәшәүен. Ләкин XX быуаттың иң оло афәтенең ғибрәте онотола. Еңгәндәр ҙә, еңелгәндәр ҙә онота уны. Әле бер ерҙә, әле икенсе урында дәүләттәр ҡоралға тотона. Нисек тоя үҙен был мәлдә һуғыш афәтен үҙ иңендә күтәргән ветерандар? Ошо һәм башҡа һорауҙар менән Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, өлкән журналист-яҙыусы Рамаҙан Нурғәли улы ҠОТОШОВ менән Башҡортостан Республикаһының Ветерандар советы рәйесе Марат Сабит улы МУЛЛАҒӘЛЛӘМОВҡа мөрәжәғәт иттек.\nБөйөк Ватан һуғышы ауырлыҡтарын кисергән оло быуын кешеләре әле донъяла барған низағтарҙы, фетнәләрҙе, ғөмүмән, төрлө заман һынауҙарын нисек ҡабул итә, нисек кисерә икән?\nРамаҙан Ҡотошов: Һуғыш ваҡытында окопта ятҡан мәлдәребеҙҙә "Бына ошо ҡәһәрле һуғыш бөтөр ҙә, әҙәм балаһы башҡа бер тапҡыр ҙа һуғыш ҡоралына тотонмаҫ", тип уйлай торғайныҡ. Ул һуғыш тамамланғандан һуң етмеш йылға яҡын ваҡыт үтте, әммә ошо ваҡыт эсендә донъяла бер генә тыныс көн булды микән? Йә бер урында, йә икенсе урында үлтереш уты ҡабынып ҡына торҙо. Киләһе һуғыштың Бөйөк Ватан һуғышынан да ҡурҡынысыраҡ булыуы ихтимал бит, тигән шом бер ваҡытта ла күңелгә тынғы бирмәне. Бөгөн был ҡурҡыныс йәнә илебеҙ сиктәренә үк килеп етте. Күрше Украинала болғаныш бара. Әгәр ҙә унда граждандар һуғышы башланып китһә, туғандар бер-береһен үлтергән ошо һуғыштан да яманы булырмы икән? Аллаһ һаҡлаһын!\nНимә уйлай әҙәм балаһы, ниңә һуғышһыҙ йәшәй алмай? Ниңә сиге булмаған, ғәҙеллек менән бүлгәндә барыһына ла еткән байлыҡтарҙы бүлешә алмайбыҙ? Ниңә ил башлыҡтары быға юл ҡуя, ниңә көсөргәнешле мәсьәләләрҙе уртаға һалып һөйләшеп хәл итмәй? Ошо һорауҙар тынғы бирмәй. Һуғыш тоҡанып китһә, кешелек бик ҡыйын хәлдә тороп ҡаласаҡ бит. Әлеге һуғышты теге һуғыш менән сағыштырыу мөмкин түгел. Теге һуғышта беҙ окоптарға йәшенһәк, иҫән ҡаласағыбыҙға шикләнмәй инек. Исмаһам, тере ҡалыу мөмкинлеге ҙур ине. Ә хәҙерге ҡоралдар, атом бомбалары - улар кешеләрҙе генә түгел, бар тереклекте юҡ итеү көсөнә эйә. Башҡортостан кеүек территориялағы бар халыҡты ҡырып бөтөү өсөн бер бомба етәсәк. Был ҡурҡыныс беҙгә генә түгел, бөтә илдәргә, халыҡтарға ла янай. Һуғыш ҡурҡынысын бөтөрөп, ҡоралланыуҙағы уҙышыуҙы туҡтатып, килешеү өҫтәленә ултырмаһаҡ, кешелек юҡҡа сығыуы мөмкин.\nБар ошо низағтарҙың нигеҙендә ҡомһоҙлоҡ, нәфсе ята икәне ап-асыҡ. Һуғыштар ошо сәбәптәрҙән башлана. Уны нәфсеһенә баш булмаған берәү башлай, ә ябай халыҡ ҡырыла. Кешенең яман яғы был.\nӘлеге көндә беҙҙең илдә идеология, уртаҡ маҡсат, ҡиммәттәр юҡ. Совет осоронда ундай идеология бар ине. Халыҡ, коммунизм төҙөйбөҙ, тип тырышты. Коммунизм идеяһы - ул яҡшы тормош, һәр кем өсөн яратҡан хеҙмәт, балалар үҫтереү, уларға лайыҡлы белем биреү һәм башҡа изге маҡсаттарға ынтылыш идеяһы ине. Ә хәҙер нимә төҙөйбөҙ беҙ? Коммунизм идеяһын кәрәкмәгән нәмә тип юҡҡа сығарғас-сығарғас, уның урынына тормошто алға алып барырҙай башҡа идеялар уйлап сығарырға кәрәк ине бит. Хәҙер тормошобоҙҙа оло бушлыҡ барлыҡҡа килде. Уны кем тултырыр? Дингә ҡайтабыҙ, дингә ылығабыҙ, тибеҙ, әммә дин ошо бушлыҡты тулыһынса тултыра микән? Эйе, һәр ерҙә мәсеттәр ҡалҡа, әммә уларға халыҡ йөрөмәй. Дин әһелдәренең һүҙе, тауышы халыҡҡа барып етмәй әле һаман. Халыҡҡа еткерерлек итеп вәғәз тотор абруйлы дин әһелдәре лә бармаҡ менән һанарлыҡ. Ә шулай ҙа дөйөм дәүләт идеологиялары күтәрелмәгән бөгөнгө мәлдә барыбер ҙә өмөт динебеҙгә барып терәлә...\nМарат Муллағәлләмов: Халҡыбыҙҙың ҡаһарманлыҡ, батырлыҡ өлгөһөн һынландырған Еңеү көнө беҙҙең республика халҡы өсөн дә ҙур байрам ул. Һандар теле менән һөйләгәндә, Башҡортостандан ғына 600 меңдән ашыу кеше фронтҡа алына. Уларҙың яртыһынан күберәге, 322 меңе, яу яландарында ятып ҡала. Беҙҙең республиканан һуғышҡа алынған яугирҙарҙың 278-е Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була. Улар араһында тиңһеҙ батырлыҡ өлгөһө күрһәткән - күкрәктәре менән амбразура утын ҡаплаған Матросов-Мөхәмәтйәнов, Ғөбәйҙуллин да бар. Көйөргәҙе районында Кинйә Абыҙ тип аталған ҙур булмаған башҡорт ауылы бар. Ошо ауылдан ғына ла 3 Советтар Союзы Геройы сыҡҡан. Һуғыш йылдарында беҙҙең республика фронтҡа 160 миллион бот иген, 980 мең центнер ит ебәргән. Республикала 5 миллион тонна нефть сығарылған, һәр өсөнсө танк, һәр бишенсе самолет беҙҙең яғыулыҡ менән алға ынтылған. Тимәк, республика халҡы фронтта ла, тылда ла ошо еңеүҙе яҡынайтыуға, яулауға үҙ өлөшөн индергән. Әммә был ҙур Советтар иле халыҡтарының уртаҡ еңеүе. Шуға күрә лә ошо һуғыш ыҙаларын бергә-бергә күтәрешкән кешеләрҙең балалары, ейәндәренең дөйөм тарихыбыҙға төкөрөп тигәндәй ҡарауына йән әрней. Украинаны әйтәм... Әлбиттә, мин бар украиндар ҙа беҙгә, Рәсәй халҡына нәфрәт менән ҡарай, тип әйтмәҫ инем. Быға ышанырлыҡ түгел. Совет осоронда Украинала булырға тура килде, ул ваҡытта әле ул союздаш республика ине. Рәсәйгә ҡарата мөнәсәбәттәре яҡшы ине ундағы халыҡтың. Башҡортостан менән дә дуҫлыҡ ептәре бәйләй украиндарҙы. Һуғыш йылдарында күп предприятиелар, дәүләт ойошмалары, зыялылар Украинанан Өфөгә эвакуацияланған. Был хаҡта беҙҙә лә, уларҙа ла яҡшы хәтирәләр һаҡлана. Шуға ла украин халҡының күпселегенең әле барған авантюраға ҡыҫылышы юҡтыр, тип ышанам.\nЭйе, Украина тирәләй ҡуйырған хәлдәр ябай түгел. АҠШ, НАТО-ға көслө Рәсәй кәрәкмәй, шуға ла улар төрлө юлдар менән - иҡтисади яҡтан да, сәйәси яҡтан да илебеҙҙе ҡыҫырға теләй. Тарихтан белеүебеҙсә, был беренсе тапҡыр ғына түгел. Әммә был юлы ла беҙҙе ҡурҡытырға тырышыу килеп сыҡмаҫ, тип ышанам. Рәсәй күп милләтле дәүләт. Илһөйәрлек тә әле ҡоро һүҙ генә булып ҡалмағандыр. Шулай ҙа шомландыра. Хәлдәрҙең киҫкенләшеп китеүе бер кемгә лә файҙа килтермәйәсәге көн кеүек асыҡ. Араларҙы боҙмаҫҡа, аралашыу ишектәрен япмаҫҡа ине. Ошондай хәлдә Ҡырым, Севастополь үҙенең киләсәге өсөн дөрөҫ юл һайланы, тип уйлайым. Әлеге ваҡытта Украинаның көнсығыш төбәктәренең федерализм яҡлы булыуын да дөрөҫ тип табам. Ни өсөн тигәндә, бер нисә милләтле дәүләт өсөн был иң уңайлы юл. Тик идеаль федераль ҡоролошо булған Американың ғына ошо талаптарға ҡаршы булыуын аңлай алмайым. Был бары Рәсәйгә баҫым яһарға тырышыу ғыналыр инде. Эйе, беҙҙе, өлкән быуынды, илебеҙҙәге хәл ителмәгән башҡа мәсьәләләр ҙә борсой. Мин социаль пландағыларын ғына күҙ уңында тотам әле. Халыҡтың социаль хәле, социаль именлеге нимә икәнен бер ҡасан да оноторға ярамай. Ошо именлек, уңайлыҡтар өсөн халыҡ быуаттар буйы һуғышҡан, һуғышырға мәжбүр булған. Айырым кешеләр, чиновниктар, етәкселеккә яҡын булған олигархтар дөйөм байлыҡты үҙләштереүҙе туҡтатһын, халыҡҡа тәғәйен "ризыҡты" ҡомһоҙ эт кеүек ашамаһын ине, тип әйтке килә. Был бик етди мәсьәлә.\nХәл ителергә тейешле мәсьәләләрҙе һанай китһәң, осона сығып булмаҫ. Берҙән, эш хаҡтарын, пенсияларҙы тейешле кимәлгә күтәрмәйенсә тороп, тормошобоҙҙоң алға китеше хаҡында һүҙ йөрөтөү мөмкин түгел. Икенсенән, ауылдарҙың бөтөүе менән дә бер нисек тә килешеп булмай. Өсөнсөнән, балалар юҡ, тип мәктәптәрҙе ябыу башҡа һыймаған хәл. Ата-әсәләр ауыр тойғо, борсолоу менән беренсе синыфта уҡыған балаһын тиҫтәләрсә саҡрым арала ятҡан ауылға уҡырға йөрөтөргә мәжбүр. Юрамал эшләнәме был, әллә заманы шулаймы, һис аңлашылмай. Ауылдарҙы йәшәтеү өсөн эш урындары кәрәк икәне бәхәсһеҙ, ә бының өсөн коллектив хужалыҡтарҙы тергеҙеү кәрәк. Шунһыҙ, ауыл хужалығын нисек күтәрмәк кәрәк? Ауыл хужалығын бөлдөрҙөк тә, сит ил аҙыҡ-түлегенә көнөбөҙ ҡалды. Хәҙер магазиндарҙағы тауарҙың 80 проценты ситтән килтерелгән. Ҡара тупрағы булмаған Мысыр, Израилдең картуфын ашайбыҙ.\nҠалаларҙа ла сәнәғәт предприятиелары эшләүҙән туҡтаны. Оффшор фирмалар барлыҡҡа килде. Был бит илде асыҡтан-асыҡ талау, үҙ халҡыңды хөрмәт итмәүҙең асыҡ миҫалы. Ошо хәлдәргә юл ҡуйыусылар илһөйәрлек хаҡында һөйләй аламы? Украиналағы ғына түгел, Ҡырғыҙстанда, элекке башҡа союздаш республикаларҙа булған низағтар нигеҙендә лә социаль мәсьәләләр һуңғы роль уйнаманы. Беҙ хәлдәрҙең киҫкенләшеп китеүен теләмәҫ инек. Ләкин иң киҫкене - милли мәсьәлә. Жириновский кеүек дыуамал баштарҙың Рәсәйҙең урыҫ булмаған милләттәре адресына ҡарата әйтелгән мыҫҡыллы һүҙҙәре, милли республикаларҙы бөтөрөргә тәҡдим итеүе дәүләт сәйәсәтендә яҡлау табып, тормошҡа ашырылып ҡуймағайы, тип тә уйлана бөгөн өлкән быуын...\nБөйөк Ватан һуғышы ветерандарын төрлө льготалар, пенсия менән булһа ла ҡыуандырыу - дәүләт бурысы. Ул нисек тормошҡа ашырыла? Оло быуынға тейешле иғтибар, хөрмәт күрһәтелә, тип иҫәпләйһегеҙме?\nРамаҙан Ҡотошов: Беҙҙең ил - еңеүсе ил. Еңеүсе ил булғас, ана шул еңеүҙе яулаған, тәьмин иткән кешеләрҙе ҡәҙерләп, ҙурлап, бар яҡлап хөрмәт күрһәтергә тейешбеҙ. Әлбиттә, ул хөрмәт етерлек түгел, тип уйлайым. Нимәлә сағыла һуң был? Һуңғы ваҡытта, һуғыш ветерандарына фатир бирергә кәрәк, тип күп һөйләнделәр. Ҡайһы бер ветерандарға был бәхет тәтене, әммә бәғзе берәүҙәргә ул тәтемәне. Урындағы власть әһелдәре ул ветерандарҙың фатир буйынса һорауын кисектереү өсөн төрлө һылтау эҙләүҙе дауам итә. Йәнәһе, уларҙың йәшәгән йорто бынамын тигән, йәнәһе, улар мохтажлыҡ кисермәгән балалары ҡарамағында ла йәшәй ала, һәм башҡа һылтауҙар уйлап сығарыла. Законды урап үтеүселәре лә осрап тора. Мин һуғыштан һуң Германияла ике йыл йәшәнем. Ошо еңелгән, бөлгән илдә ул ваҡытта йәшәү кимәле бик шәптән түгел ине, әлбиттә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, һуғышта ҡатнашыусы ветерандары ул ваҡытта уҡ юғары пенсия ала ине. Америка, Европа илдәрендә лә шулай булды. Ә беҙҙәге бик күп һуғыш ветерандары бәләкәй генә пенсияға, мохтажлыҡта йәшәп, бер еңеллек күрмәйенсә үлеп киттеләр.\nКөндәлек тормошта ла борсоған мәсьәләләр етерлек бөгөн. Дарыу мәсьәләһен генә алайыҡ. Элек беҙ дарыуҙы бушлай ала инек. Хәҙер ай һайын күпмелер аҡса биргән булалар. Әммә дарыуҙар хаҡы менән сағыштырһаң, был аҡса мыҫҡыл кеүек тойола. Хәҙер дарыуҙар шул тиклем ҡиммәт, меңдәрсә һум тора. Пенсионер бәләкәй генә пенсияһына уны һатып ала алмай. Шифаханаларға юлламалар буйынса ла аңлайышһыҙ, алдан уҡ ветеранға юллама бирмәүгә ҡоролған схемалар менән осрашырға тура килә. Бөтәһен дә ҡатмарлаштырҙылар.\nЭйе, ябай халыҡ ветерандарҙы хөрмәт итә. Мәктәптәргә, вуздарға саҡыралар. Ләкин үҙҙәрен халыҡтан өҫтөн ҡуйыусылар ҙа етерлек. Чиновниктарҙы әйтәм. Улар беҙҙе байрамда ғына хәтергә ала, ә башҡа ваҡыттарҙа бәғзеләренең янына барып етеп тә, уларҙың ҡабул итеүенә өлгәшеп тә булмай.\nМарат Муллағәлләмов: Айырым етешһеҙлектәр менән осрашырға тура килһә лә, Бөйөк Ватан һуғышы ветрандарын дәүләт барыбер ҙә хәстәрләргә тырыша тырышыуға. Әммә ошо һуғышҡа туранан-тура бәйләнеше булған икенсе ҙур төркөм ололарыбыҙ ҙа бар бит әле. Ул да булһа, һуғыш осоро балалары. Бала саҡтары, үҫмерлек осоро ошо дәһшәтле һуғышҡа тап килгән быуын. Улар ярҙамы менән тыл фронтты тәьмин итте. Улар балалыҡтарын ошо ауыр хеҙмәткә бирҙе. Ошо быуын ярҙамы менән һуғыш арҡаһында емерелгән дәүләт ҡабаттан тергеҙелде, сиҙәмдәр күтәрелде, космос үҙләштерелде, дәүләттең именлек ҡалҡаны эшләнде. Был быуын вәкилдәре лә бөгөн арыу ғына йәшкә етте. Уларҙы ла оноторға ярамай. Әммә уларға мөнәсәбәт икенсе. Улар бик бәләкәй генә пенсия ала. Ҡалала йәшәгәндәре совет заманында алған фатирҙары өсөн ҙур коммуналь сығымдар түләй. Уҡытыусы, табип булғандарының ғына түгел, хатта заводта эшләгәндәрҙең дә бәләкәй генә пенсиялары ул сығымдарҙы ҡаплай алмай. Ауылдарҙа ла хәлдәр яҡшы, тип әйтмәҫ инем. Ә бит оло кешегә дарыуы, медицина хәстәре лә кәрәк. Бер нисә йыл элек 122-се закон донъя күргәйне. Бөтөнләй уйланылмаған аҙым булды был. Льготаларҙы тиндәргә әйләндереп, кемгә яҡшы эшләне икән дәүләт? Сөнки ул тиндәр дарыуға ла, юлға ла, башҡа нәмәгә лә етмәҫе көн кеүек асыҡ ине. Һис шикһеҙ, үҙгәртергә кәрәк был законды.\nЙәштәргә, киләсәк быуынға әйтер һүҙҙәрегеҙ барҙыр?\nРамаҙан Ҡотошов: Беҙҙең быуын коллективлаштырыуҙы ла, индустриялаштырыуҙы ла, репрессияларҙы ла күрҙе. Бик ауыр замандар ине. Ашау наҡыҫ, кейем юҡ. Әҙерәк аҡса эшләһәң дә, ул икмәк алырға ла етмәй. Хәҙер, Аллаға шөкөр, бөтә нәмә лә бар, бик һәйбәт йәшәйбеҙ. Әммә алға барыуҙы әҙәм балаһының үҙ яманлығы тотҡарлай бит. Әҙәм үҙ башына үҙе бәләләр эҙләй. Эскелек, наркотик тигәндәре шул бәләләрҙең иң яуызы инде. Әҙәмдәр үҙ-үҙенә яманлыҡ ҡылыуҙың хәтәрен аңлаһын ине. Кешелек килешеү һәм теләктәшлек юлы тапһын ине. Булып үткән һуғыштарҙың һабаҡтарын онотмаһындар, яңы һуғыштың шаһиттары булырға яҙмаһын ине.\nМарат Муллағәлләмов: Бер мәл еңеүҙе американдар менән инглиздәр килтергән, тип ауыҙ тултырып һөйләй башлағайнылар. Әле булһа ла ҡайһы берәүҙәр, һуғышты Гитлер түгел, Сталин башлаған, тигән ялған таратып маташа. Бар ошо бысраҡлыҡ йәштәрҙең аңдарын бутап, уларҙы кирегә, яңылыш юлдан алып китмәһә ине. Эйе, илһөйәрлек бөгөн һүҙҙә генә тороп ҡалып бара. Телевидение аша ла, интернет, төрлө баҫмалар аша ла халыҡтың башын кәрәкмәгән сүп-сар менән тултыралар. "Йондоҙҙарҙың" шәхси тормошо, кемгә кейәүгә сығып, кемдән айырылғанынан башҡа бер мәғлүмәт алырмын тимә уларҙан. Ундай мәғлүмәт ярҙамында ниндәй әхлаҡ, илһөйәрлек тойғоһо тәрбиәләнһен, ти? Үткәндәрҙе күп сәйнәргә була, ләкин хаталары булыуына ҡарамаҫтан, ҙур Еңеүгә өлгәшкән, СССР кеүек ҙур дәүләт төҙөгән, фәндә ҡаҙаныштар яулаған, беренсе булып Йыһанды байҡаған быуынды онотмаһын, баһалаһын ине йәш быуын, улар иҫән саҡта тейешле хөрмәт күрһәтһендәр ине. Көнбайыш идеологтарының аҡсаһына нәшер ителгән китаптарҙы уҡып, ата-олаталары хаҡында насар уйҙа булмаһындар ине...\nОло быуындың борсолоуҙары урынлы. Улар телгә алған һабаҡтар ҙа һәр кемдең күңеленә инеп, һиҫкәндерерлек. Өлкән быуын, айырым кешеләрҙең амбициялары бөгөн дә донъяны 73 йыл элек башланып киткән һуғыш хәленә килтермәһә ине, ти икән, был беҙҙе, йәш быуынды ла, һиҙгер булырға мәжбүр итергә тейеш.\nЯҙылған: 12.05.14 | Ҡаралған: 1241


Радий Хәбиров Сибай халҡына дәүләт наградалары тапшырҙы\n21 апрелдә Сибайҙа Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров «Учалы тау байыҡтырыу комбинатының» Сибай филиалы карьерында руда быҫҡыу сәбәпле килеп тыуған ғәҙәттән тыш хәл эҙемтәләрен бөтөрөүҙә ҡатнашҡан ҡала халҡына дәүләт наградалары тапшырҙы.\nБүләкләнеүселәр араһында таусылар, табиптар, мәғариф хеҙмәткәрҙәре, журналистар, йәмәғәт эшмәкәрҙәре.\n–Сибай халҡына рәхмәтемде белдерәм. Улар үҙҙәрен лайыҡлы, сабыр тотто, мәсьәләне аңлап, республика һәм муниципаль власть органдарына уларҙы хәл итергә ҡамасауламаны, – тине Радий Хәбиров. – Таусылар күп көс түкте, уларға айырым рәхмәт. Медицина хеҙмәткәрҙәре икеләтә көсөргәнештә эшләне. Ғәҙәттән тыш хәлдәр системһы белгестәренә, актив ҡала халҡына ҙур рәхмәт.\nСибай ҡалаһы хакимиәте башлығы Рөстәм Афзалов Салауат Юлаев орденына лайыҡ булды.\n–Был бүләк ниндәйҙер кимәлдә аванс. Ғәҙәттә ул хакимиәт башлыҡтарына тапшырылмай. Әммә был орден Рөстәм Әхмәткарам улына оло рәхмәт билдәһе. Бөтә ауырлыҡтарҙы лайыҡлы ҡабул итеп, фиҙәҡәр эшләне, ҡаланы ташлып бер ҡайҙа ла сығып китмәне, – тине төбәк етәксеһе.\nРадий Хәбиров шулай уҡ Башҡортостан Башлығы Хакимиәте Етәксеһенең беренсе урынбаҫары Ринат Бәшировҡа рәхмәт әйтте. Сибайҙа алып барылған эштәрҙең, бөтә хеҙмәттәрҙең эшмәкәрлеген ул контролдә тотто.\n–Төп һығымтаны билдәләп үтке килә. Сер түгел, хәл ҡатмарлы ине, экологик мәсьәлә, урындағы халыҡ ҡыйынлыҡтар кисерә. Әммә тап ошо хәл халыҡты берләштерҙе. Шуның өсөн һеҙгә ҙур рәхмәт, – тине Радий Хәбиров.


Һәр еңеү ҙә ҡәҙерле » Табын\nҺәр еңеү ҙә ҡәҙерле\n16 апреля 2014 йыл | Мәғариф\n"Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы” төбәк-ара конкурсы ошо фән уҡытыусылары араһында "иң-иңдәр”ҙе асыҡлау, уларҙың һөнәри оҫталығын арттырыу маҡсатында уҙғарыла. Унда беҙҙең райондан йыл да бер уҡытыусы ҡатнашып, уңышлы сығыш яһай. Быйыл был мәртәбәле конкурста "Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы” район конкурсы еңеүсеһе, Красноусолдағы 3-сө мәктәп уҡытыусыһы Флүзә Фәрүәз ҡыҙы Баязитова (һүрәттә) ҡатнашты һәм "Иң яҡшы инновацион тәжрибә” номинацияһында еңеп сыҡты, "Киске Өфө” гәзитенең грамотаһы һәм бүләктәренә лайыҡ булды.\nФлүзә Фәрүәз ҡыҙы – 16 йыл педагогик стажға эйә булған, районда ижади эшләгән уҡытыусыларҙың береһе. Район конкурсы барышында уның тәжрибәле, заман менән бергә атлаусы мөғәллимә икәнлеге күренде. Рус мөхитендә үҫкән балаларға башҡорт телен уҡытыуы еңелдән түгел. Шуға ла Флүзә Фәрүәз ҡыҙы һәр дәресен мауыҡтырғыс итеп үткәреүгә бар көсөн һала. Һәр ваҡыт яңылыҡҡа ынтылып, яңы уҡытыу алымдарын үҙләштереп эшләй ул. Ә тырышлыҡ һөҙөмтәһеҙ ҡалмай.\nҠауарҙы ауылында ишле ғаиләлә тыуып үҫкән Флүзәнең уҡытыусы булыуы осраҡлы түгел, бала саҡ хыялы. Бер туған апайҙарының ошо һөнәр эйәләре булыуы ла быға булышлыҡ иткәндер, бәлки. Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын тамамлағас, үҙен бер аҙ икенсе юҫыҡта һынап ҡарай әле ул, Өфөлә "Китап” нәшриәтендә ике йыл эшләп ала.\nФлүзә Фәрүәз ҡыҙы төбәк-ара конкурстан ниндәй тәьҫораттар менән ҡайтты икән?\n- Ижади шәхес тәрбиәләү өсөн үҙеңә лә туҡтауһыҙ эҙләнергә, үҫергә кәрәк. Шуға күрә мин ижади мөмкинлектәремде үҫтереүҙе маҡсат итеп "Йыл уҡытыусыһы” конкурсында ҡатнашырға булдым. Беренсе тапҡыр район конкурсында үҙемде 2009 йылда һынап ҡарағайным. Ул ваҡытта лауреат булдым, яңы көс, тәжрибә туп-лап, тағы ла бер ҡатнашыу теләге менән дәртләнеп эшләнем. Төбәк-ара конкурс минең өсөн тәжрибә туплау, аралашыу сараһы ла, оло һынау ҙа булды. Райондың йөҙөн, коллективтың ышанысын аҡларға ла кәрәк ине. Бөтә һынау төрҙәре лә юғары кимәлдә ҡуйылғайны. Тәүге тур 13 ғинуарҙа Өфө ҡалаһында үтте. Унда 2-се башҡорт лице-\nйында асыҡ дәрестәр бирҙек. Ә уға тиклем һәр ҡатнашыусы үҙе тураһында йылдар буйы туп-лап килгән эш тәжрибәһе һәм һөҙөмтәләре күрһәтелгән портфолиолар тапшырҙыҡ. 25 марттан 28-енә тиклем барған "Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы – 2014” төбәк-ара конкурсы 19-сы тапҡыр уҙғарылды. Уның Салауат ҡалаһында үтеүе лә осраҡлы түгелдер, сөнки быйыл милләтебеҙ батыры С.Юлаевтың тыуыуына 260 йыл тула. Конкурста төрлө район, ҡала һәм төбәктәрҙә еңеп сыҡҡан 56 конкурсант сығыш яһаны. Улар араһында йәштәр ҙә, оҙаҡ йылдар эшләгәндәр ҙә бар, барыһының дөйөм стажы 1053 йыл тәшкил итә. Силәбе өлкәһенән килгән Гөлбикә Диникәйева ғүмеренең 41 йылын уҡыусыларға әсә телен өйрәтеүгә арнаған. Ә Ҡурғандан килгән Йәмил Садиҡов берҙән-бер ир-егет бәйгесе булды. Тағы ла шуныһы: конкурста 3-әр, 4-әр тапҡыр ҡатнашҡандар бар.\nМәртәбәле байрам Ишембай ҡалаһының "Берғамыт” ансамбле сығышы менән башланып китте. БР мәғариф министры урынбаҫары Венера Вәлиева тәбрикләп, уңыштар теләне.\nИкенсе турҙа "оҫталыҡ дәрестәре” уҙғарҙыҡ.\nМинеңсә, бындай конкурстарҙың үтеүе бик мөһим. Сөнки үҙеңде һынап ҡарау эшмәкәрлеккә яңылыҡ алып килә, һөнәри йәһәттән үҫтерә. Тәүҙә районда, аҙаҡ төбәк-ара ярыштарҙың этаптарын ҡарап, уңыш, хаталарҙы өйрәнеп йөрөнөм. Миңә тағы ла бер баҫҡысҡа күтәрелергә этәргес көс биргән мәғариф бүлеге начальнигы Ш.Н.Хәбибуллинға, туған телдәр буйынса методист Ә.Ә.Шаһиеваға, коллегам Г.Ғ.Әбелғужинаға, ойоштороусыларға оло рәхмәтемде белдерәм, - тип тәьҫораттары менән уртаҡлашты Флүзә Баязитова.\nТормош юлындағы һәр баҫҡыс кеше өсөн үҙенсә ҡәҙерле. Яратҡан эшен яҡты бәхет тип һанаған уҡытыусы һәр яңылыҡты үҙ файҙаһына ҡулланып ижади эшләй.


Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров уҡытыусыларҙы байрам менән ҡотланы\n«Һеҙҙе Уҡытыусылар көнө менән ихлас ҡотлайым! Был бөтәһенең дә яратҡан байрамы, сөнки һәр беребеҙҙең тормошо мәғариф менән бәйле. Йәштәребеҙ ата-әсәләрҙең изге теләктәре, мәктәп һәм юғары уҡыу йорто уҡытыусылары биргән белем, остаздарҙың тырышлығы менән ҙур тормошҡа юл һала. Сухомлинскийҙың «Йөрәгемде балаларға бирәм» тигән һүҙҙәре һеҙҙең баһалап бөтөргөһөҙ хеҙмәтегеҙҙең асылын тулыһынса асып бирә...\n«Һеҙҙе Уҡытыусылар көнө менән ихлас ҡотлайым! Был бөтәһенең дә яратҡан байрамы, сөнки һәр беребеҙҙең тормошо мәғариф менән бәйле. Йәштәребеҙ ата-әсәләрҙең изге теләктәре, мәктәп һәм юғары уҡыу йорто уҡытыусылары биргән белем, остаздарҙың тырышлығы менән ҙур тормошҡа юл һала. Сухомлинскийҙың «Йөрәгемде балаларға бирәм» тигән һүҙҙәре һеҙҙең баһалап бөтөргөһөҙ хеҙмәтегеҙҙең асылын тулыһынса асып бирә.\nХәҙерге заман уҡытыусыһы эрудициялы, цифрлы компетенцияларға эйә булырға, уҡыусыларҙы яратырға, балаларҙы үҙ аллы фекер йөрөтөргә өйрәтергә һәм үҙ өҫтөндә даими эшләргә тейеш. Балаларҙың уның менән бер тулҡында булыуы, дуҫлашырға, ижад итергә өйрәнеүе мөһим. Ошоларҙың бергә тура килеүе — уңышлы белем биреүҙең нигеҙе. Коронавирус инфекцияһы таралыу хәүефе шарттарында уҡытыусылар үҙ бурысына яуаплы ҡарай. Зинһар өсөн, үҙегеҙҙе һаҡлағыҙ һәм табиптарҙың кәңәшен тотоғоҙ.\nДәртле хеҙмәтегеҙ артабан да тыуған республикабыҙҙың сәскә атыуы өсөн хеҙмәт итһен. Һеҙгә ныҡлы һаулыҡ, именлек һәм изгелек теләйем», тиелә ҡотлауҙа.


Алтынай Төркиә эшҡыуарҙарын Башҡортостан менән таныштырасаҡ\nАпрель айында Башҡортостан Республикаһының рәсми делег ацияһы Истамбулда БР Вәкиллеген асыу сараһын үткәреү өсөн Төркиәгә юлланасаҡ. Ошо ваҡиға алдынан республикаға Төркиәнең "Реферанс" гәзитенән Тюлай Алтынай ханым килеп китте. Уны БР Хөкүмәте Премьер - министры Рафаэль Байдәүләто в ҡабул итте.\nЖурналистка РФ Сауҙа вәкиллегенең Истамбулдағы филиалы етәксеһе Виктор Ильский менән берлектә "Рәсәй Мәскәүҙән ситтә" проекты өҫтөндә эшләй. Төрөк эшҡыуарҙарының Рәсәйҙәге коллегалары менән хеҙмәттәшлек итеү теләге ҙур, әммә беҙҙең ил тураһында уның баш ҡалаһынан ситтә бик белеп етмәйҙәр. Проектҡа ярашлы, Төркиә эшҡыуарҙарын ай һайын Рәсәйҙең төрлө төбәктәре менән таныштырырға планлаштырыла.\nАлтынай Ростов, Волгоград өлкәләренән байтаҡ материалдар туплап, үҙенең тыуған яғында сыҡҡан гәзит һәм журналдарҙа бы л төбәктәрҙең иҡтисади хәле тураһында сығыш яһаған да инде. Сиратта - Башҡортостан, унан һуң - Себер. Тюлай шаяртып әйтмешләй, Себер һыуыҡтарына тиҙерәк өйрәнеү маҡсатында башта ул үҙен Урал бурандарында һынап ҡарарға ниәтләй.\nБәйләнештәр киңәйергә һәм нығырға, ә беҙ бер - беребеҙҙе тәржемәсеһеҙ ҙә аңларға өйрәнергә тейешбеҙ, тип ышаныс менән әйтә ул. Башҡорт ерендә уны бик күптәрҙең Төркиәне яҡшы белеүе, иң мөһиме - телдәребеҙҙең оҡшаш булыуы ғәжәпләндергән. Әйкәндәй, Алтынай - уның фамилияһы, ә исеме - Тюлай. Төрки теленән ул тап беҙҙеңсә тәржемә ителә: тулы а й. Ә беҙ уны үҙ - ара "ай сибәре" тип йөрөттөк.\nТөркиә менән Башҡортостан араһында күптән ныҡлы бәйләнеш булдырылған. Вәкиллек асыу иһә яҡтарҙың сауҙа - иҡтисади, фәнни - техник, ижтимағи һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек тураһында һорауҙарын һөҙөмтәлерәк хәл итергә мөмкинселек бирәсәк.\nБашҡортостан менән Төркиә араһында кесе һәм урта эшҡыуар лыҡ өлкәһендә хеҙмәттәшлекте артабан үҫтереү өсөн БР Иҡтисад и үҫеш һәм сәнәғәт министрлығы һәм Төркиәнең кесе һәм урта сәнәғәт предприятиелары үҫеше буйынса Союзы дирекцияһы араһы нда килешеүгә ҡул ҡуйыу планлаштырыла.\n1997 йылда ике арала эшлекле хеҙмәттәшлекте үҫтереү һәм яҡлау фонды булдырылды. Шифахана, курорт, ҡунаҡхана комплексы предприятиеларында хеҙмәтләндереү өлкәһендә тәжрибә уртаҡлашыуҙы дауам итеү ҙә мөһим мәсьәләләрҙән һанала.\nХеҙмәттәшлектең алда торған йүнәлештәре иҫәбендә - үҙ - а ра тауар әйләнешен арттырыу, шул уҡ ваҡытта башҡорт предприятиелары, атап әйткәндә, агросәнәғәт комплексы ( бал, киптерелгән һәм ҡуйыртылған һөт, ликер - араҡы изделиелары),\nметаллургия, фармацевтика һәм быяла сәнәғәте, нефтехимия, ағас һәм таш эшкәртеү сәнәғәте продукцияһы экспортына айырым иғтибар бүленәсәк. Мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, туризм өлкәһендә\nхеҙмәттәшлек тә пландан ситтә ҡалмай.\nТөрөк журналисткаһы Сәтрлетамаҡ ҡалаһындағы ҙур предприятиеларҙа ла булды. "Каустикта" ул винилхлорид һәм поливинилхлорид етештереү цехтары менән танышты.\nЙола буйынса, стәрлетамаҡтар Алтынайҙы "Шихан" һыра алкоголһеҙ эсемлектәр комбинаты" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә\nсаҡырҙы һәм предприятие продукцияһын тәмләп ҡарарға тәҡдим итте.\n- Шунан, нисек - тип ҡыҙыҡһындыҡ беҙ.\n- Яҡшы! - тип баш бармағын өҫкә күтәрҙе ул.\nҮткән йылдың август айында Өфөлә Башҡортостан Республикаһ ы Хөкүмәте һәм Төркиәнең Өфөлә быяла етештереү буйынса эшләүсе "Анадолу Джам Санаи" компанияһы араһында хҙмәттәшлек\nбуйынса пландар тураһында Протоколға ҡул ҡуйылғайны. Быяла һауыттар етештереү өлкәһендә ҙур билдәлелек яулаған "Шишеджам" компанияһы һыра өсөн бер тапҡыр файҙаланыла торған еңеләйтелгән шешә етештерергә ниәтләй.\nҠунаҡ өсөн Башҡортостандың баш ҡалаһында ойошторолған мәҙәни программа ла бай булды. Республиканың Милли музейы, С алауат Юлаев һәйкәле янында, "Ләлә - Тюльпан" мәсетендә һәм башҡа урындарҙа ул бик ҙур теләк менән булды һәм күргәнен фотоға төшөрөп барҙы. Улар Төркиә баҫмаларында үҙ урынын табыр тип ышанырға ҡала.


Өфөлә өмәләр үткәрелеп тороуға ҡарамаҫтан, ҡалабыҙҙың бөтә парктарында ла һәм урман массивтарында әлегә таҙа түгел. Ә бит ҡаланың таҙалығы һеҙҙең менән беҙгә бәйле. Килешегеҙ, буш шешәләр аша атлап, тәмәке төпсөктәрен тапап йөрөүгә, һауала осоусы полиэтилен пакеттарҙы күҙәтеүгә ҡарағанда таҙа урам буйлап уҙыу күпкә күңеллерәк булыр ине.\nӘлбиттә, ҡаланы таҙа тотоуҙың иң йоғонтоло ысулы - сүпләүҙән туҡтау. Әммә әлегә быны баш ҡалала йәшәүсе һәр кешенең аңына еткереп булмай. Шуға күрә өмәләр үткәрелә лә.\n- Өмәләр өфөләрҙең, бергә йыйылып, үҙ ҡалаһын төҙөкләндерә һәм сүп-сарҙан таҙарта алыуын күрһәтте, - ти Өфө ҡала округы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Владимир Федоров. - Быйыл баш ҡала халҡы көсө менән йөҙ мең кубометрҙан ашыу ҡалдыҡтар йыйып сығарылды һәм эшкәртелде.\nБөгөн ҡалабыҙҙа 17 парк, биш баҡса һәм 93 сквер. Уларҙың һәр береһендә таҙалыҡты билдәле бер хеҙмәттәр күҙәтә. Экологик өмәләр ваҡытында был урман-парк зоналары территорияларын таҙартыу өсөн студенттар, уҡыусылар, тотош студенттар отрядтары, төрлө предприятиелар хеҙмәткәрҙәре йәлеп ителде.\n- Ләкин ҡала территорияһын таҙартыу бының менән генә тамамланмай, ул йыл буйына дауам иттерелә, - тип дауам итте Владимир Федоров. - Шул саҡта ғына ҡала ысынлап та таҙа буласаҡ.\nӘммә ҡаланың таҙалығы һәм матурлығы башҡа факторҙарға ла бәйле. Шуларҙың береһе - атмосфера һауаһы торошо.\n- Һуңғы биш йылда Өфөлә стационар сығанаҡтарҙан (төрлө предприятиелар, заводтар, яғыулыҡ-энергетика үҙәктәре) ташлауҙар 37 мең тоннанан ашыуға кәмене, - ти Владимир Федоров. - Быға ҡала сәнәғәт предприятиеларының профилактик саралар үткәреүе булышлыҡ итә. Әммә күсмә сығанаҡтарҙан (башлыса, был автотранспорт) ташлауҙар өлөшө, киреһенсә, артҡандан-арта, йылына алты процентҡа тирәһе.\nӘ был ҡала халҡы һатып алған автомобилдәрҙең бик күп булыуы менән бәйләнгән. Хәҙер мең өфөлөгә 280-ләп автомобиль тура килә. Һәм был һан даими үҫә бара. Йыл һайын Өфө халҡы 30 меңгә яҡын автотранспорт һатып ала.\n- Атмосфера һауаһын бысратыу сығанағы булараҡ, автотранспорт бөгөн беренсе позицияға сыҡты, - ти Владимир Федоров. - Автотранспорттың кире йоғонтоһон кәметеү өсөн күп нәмәләр эшләнә. Мәҫәлән, яңы юл үткәргестәр, урап үтеү автомобиль юлдары файҙаланыуға тапшырылды, булғандары реконструкцияланды һәм киңәйтелде. Автотранспорттан зарарлы ташлауҙарҙы кәметеүгә шулай уҡ автомобиль паркын шыйыҡландырылған газға күсереү булышлыҡ итә.\n- Владимир Валентинович, һеҙ Өфөләге экологик күҙлектән иң зарарлы урындарҙы әйтә алаһығыҙмы?\n- Бындай урындар хәҙер ҡалманы тиерлек. Берҙән-бер урын, моғайын, пик сәғәттәрендә Һалле округы урамы менән Октябрь проспекты сатылыр. Салауат Юлаев проспектын файҙаланыуға тапшырыу менән бәйле, ҡалабыҙҙа экологик хәл һиҙелерлек яҡшырҙы.\n- Билдәле булыуынса, зарарлы ташлауҙар менән көрәшеүгә ағастар ныҡ булышлыҡ итә. Был планда Өфөлә ниҙәр эшләнә?\nЙәшел үҫентеләр ҡалабыҙ территорияһының 30 процентын биләй. Өҫтәүенә, йыл һайын Өфөлә 60 меңгә яҡын ағас һәм ҡыуаҡлыҡтар ултыртыла. Шуның һөҙөмтәһендә ҡалабыҙ илдә иң йәшел ҡалаларҙың береһе булып танылды.\n- Йәй яҡынлаша, һәм Өфө халҡы пляжға барып, һыу инеп ял итергә теләйәсәк. Өфөлә бындай шарттар бармы?\n- Ҡала һыҙығында Ағиҙел һәм Ҡариҙел йылғалары һыуының сифаты һуңғы йылдарҙа ҡәнәғәтләнерлек булып ҡала. Шулай ҙа әле булһа ҡала предприятиелары үҙҙәренең бысраҡ һыуҙарын был йылғаларға ташлауын дауам итә. Ағиҙелдә һыу сифатын яҡшыртыу өсөн "Өфөһыуканал" предприятиеһы ҡала таҙартыу ҡоролмаларын реконструкциялай.\n- Ҡалабыҙҙа рәсми рәүештә ике пляж теркәлгән: "Солнечный" һәм "Ҡашҡаҙан", - тип дауам итә Өфө ҡала округы хакимиәтенең коммуналь хужалыҡ һәм төҙөкләндереү идаралығы начальнигы Михаил Давыдов. - Ҡалған 17-һе - һыу буйында күмәкләп ял итеү урындары. Пляж миҙгеле башланыр алдынан беҙ һыулыҡтарҙың төбөн һәм уның эргәһендәге территорияны таҙартып сығабыҙ. Быйыл бер яңы рәсми пляж да һәм һыу буйында ял итеү урыны ла индерелмәйәсәк.\nӘйткәндәй, күптән түгел генә сираттағы экологик өмә үткәрелде, шул ваҡытта уҡыусылар, студенттар һәм ҡала сәнәғәт предприятиелары һыу эргәһендәге территорияларҙы таҙартты ла инде.\n- Михаил Владимирович, беҙ барыбыҙ ҙа таҙа ҡала тураһында хыялланабыҙ, ләкин ҡайһы берҙә сүп-сарҙы сығарып түгер урын да юҡ бит...\n- Хәҙер ҡалала туғыҙ меңдән ашыу урна ҡуйылған. Өфө хакимиәте тағы ла ике меңгә яҡын урна һатып алырға планлаштыра. Урамдарҙа урналар һәр 50 метр аша торорға тейеш. Өҫтәүенә, улар һәр магазин, салон, киоск, туҡталыш пункты эргәһендә ҡуйылырға тейеш. Бөгөнгә был талаптар 70 процентҡа ғына күҙәтелгән.


Ҡотороу сиренән һаҡланығыҙ! » "Урал" гәзите\nҠала һәм ауылдарҙа хужаһыҙ ҡалған эттәрҙең күбәйеүе йәмғиәтебеҙ ѳсѳн мѳһим проблемаларҙың береһе булып ҡала. Яуапһыҙ һәм вайымһыҙ хужалар эттәрҙе үҙ яйына ҡуйып сығарып ебәрә. Ә ҡайҙа етте шунда йѳрѳгән эттәр хәүеф сығанағына әйләнә. Улар ѳйѳр булып тупланып, үҙҙәренә аҙыҡ табыу маҡсатында сүп-сар ѳйѳмдәрен, сүп бактарын аҡтара. Бынан тыш, уларҙың тәбиғәттә ҡотороу сирен таратыусы ҡырағай хайуандар менән бәйләнешкә инеүе ихтимал. Күп осраҡта эттәрҙең агрессивлығынан бала-саға йәки иҫеректәр зыян күрә, сѳнки улар үҙҙәре эттәрҙе һѳжүм итеүгә этәрә. Балаларға берәҙәк эттәр менән уйнау ярамағанлығын аңлатығыҙ. Эт тешләү ауыртыу ғына килтермәй, бик хәүефле лә, сѳнки тешләү аша ҡотороу вирусын йоҡтороуы ихтимал.\nНимә ул ҡотороу?\nҠотороу - хайуандарҙы һәм кешеләрҙе үлемгә килтереүсе вируслы сир. Тешләгән саҡта ҡотороу вирусы эттең һеләгәйе аша яраға эләгә. Дауаханаға ваҡытында мѳрәжәғәт итмәгән осраҡта кешелә ҡотороуҙың клиник билдәләре үҫешә һәм уның үлемгә килтереүе лә бар.\nБыл сирҙән нисек һаҡланырға?\nХужа кеше этен прививкаға килтермәй, ветврач үҙе килһә, эт йә урам буйлап сабып йѳрѳй, йә уның хужаһы: «Һеҙгә кәрәк - һеҙ тотоғоҙ!» тип яуаплай. Бер яҡтан был яуапһыҙлыҡты аңлата. Ә бит ҡотороу сирен профилактикалау, тәү сиратта, хужаға кәрәк, юғиһә зарарлы эт хужаһы үҙе тәүге зыян күреүселәр араһында буласаҡ.\nЙорт хайуандарына даими рәүештә ҡотороуға ҡаршы вакцина эшләтергә кәрәк. Ә ихаталағы эттәрҙе бәйҙә тоторға, фатирҙа йәшәгәндәрен хужа тышҡа бауҙа һәм морондоҡ кейҙереп сығарырға тейеш. Ҡотороуға ҡаршы вакцинация һалғандан һуң хайуандарҙы мотлаҡ Белорет район-ҡала ветстанцияһында теркәргә кәрәк. Ауылдарҙа был эште участка ветеринарҙары алып бара. Хайуандарҙы тотоу ҡағиҙәләрен боҙған шәхестәргә 5 мең һумға тиклем штраф һалына.\nӘгәр эт тешләһә…\nӘгәр һеҙҙе эт тешләне икән, тиҙ арала травматология пунктына мѳрәжәғәт итегеҙ. Шул уҡ ваҡытта был хәл ҡайҙа, ниндәй осраҡтарҙа, нисек килеп сығыуын әйтергә онотмағыҙ. Әгәр эт хужаһының фамилияһын, телефонын белһәгеҙ, тағы ла һәйбәтерәк.\nДауалау ҡағиҙәһен боҙмағыҙ!\nБилдәләнгән дауалауҙы боҙорға ярамай, вакцинацияны бары врач-рабиолог тешләгән эттең һау-таҙа булыуына тулыһынса ышанғас ҡына туҡтата ала. Ветеринария - санитария ҡағиҙәләре буйынса, кешене тешләгән хайуан 10 кѳн белгес күҙәтеүе аҫтында булырға тейеш. Ҡотороу билдәләре асыҡланмаған осраҡта, хайуандың клиник хәле тураһында белешмә бирелә. Шуға ла хайуандан тиҙ генә ҡотолорға ярамай.\nВакцинация һорауҙары буйынса ветеринария станцияһына 4-73-79 телефондары буйынса, йә булмаһа урындағы ветеринария участкаларына мѳрәжәғәт итегеҙ.\nҮҙәк дауахананың травма-тология бүлегенән хәбәр итеүҙәренсә, йыл башынан 117 кеше эт тешләү сәбәпле мѳрәжәғәт иткән. Мѳхәмәттән 6 йәшлек бала ҡотороу вируслы эттән зыян күргән. Бала һәм ғаилә ағзалары ҡалаға йѳрѳп уколдар ала. Тешләгән эт 6-сы кѳндә үк үлгән.\nВетстанция хеҙмәткәрҙәре белдереүенсә, был осраҡтар буйынса бѳтә саралар ҙа күрелгән. Ошондай күңелһеҙ хәлдәр килеп сыҡмаһын ѳсѳн йорт хайуандары хужаларына вайымһыҙлыҡтан, битарафлыҡтан ҡотолоу кәрәк.


Баш ҡалала яҙыусы Риф Тойғоновтың хәтер кисәһе уҙҙы\n26 Октябрь 2016, 18:22\nӨФӨ, 2016 йыл, 26 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/. Октябрь айында Башҡортостандың күренекле яҙыусыларының береһе Риф Тойғоновтың тыуыуына 70 йыл тулды. Республиканың һуҡырҙар өсөн махсус китапханаһында шағир һәм прозаик, драматург һәм йәмәғәт эшмәкәренә арналған кисә ойошторолдо.\nМахсус китапхананың тауыш яҙҙырыу студияһында рус һәм башҡорт телдәрендә Риф Тойғоновтың «Актриса» исемле повесы тауышландырылды. Повесть дисктарҙа сығарылған һәм тиҙҙән китапхана фондына һәм уның филиалдарына таратыласаҡ.\nҠунаҡтар алдында яҙыусының ҡатыны Рәйсә Арыҫлан ҡыҙы сығыш яһаны. Ул яҙыусының тормош һәм ижад юлы, ғаиләләге йылы мөнәсәбәттәр һәм балалары хаҡында һөйләне. Кисәлә махсус китапхананың ишетеү һәм күреү һәләте булмаған ҡулланыусылары ла бар ине, сара сурдотәржемә менән оҙатылып барҙы.


БАЙ ТАРИХЛЫ АУЫЛ\nБаймаҡ районы Басай ауылына нигеҙ һалыныуға―200 йыл\nИрәндек битләүенә һыйынып ултырған Басай ауылының барлыҡҡа килеүе 1812 йылғы Ватан һуғышы, йәғни француз яуы менән бәйле.\nРәсәй батшалығы башлыҡтары башҡорт халҡының баш күтәреүҙәренән ҡоттары алынып бѳткәнгә күрә, йыйындар һәм башҡа тѳрлѳ һылтауҙар менән тѳркѳмдәргә тупланыуҙарҙы булдырмау ѳсѳн, ѳйкѳм йәшәгән урындарҙағы халыҡты тарҡатып, ҙур ауылдарҙы күсереп ултыртыу сәйәсәте үткәрә башлай. Француз яуы быға ҙур этәргес кенә була. Кѳнбайыштан француздар, кѳнсығыштан башҡорттар ҡыҫымынан ҡурҡҡан батша Александр I, нисек тә булһа ҙур ауылдарҙа йәшәгән башҡорт халҡын ваҡ ауылдарға бүлеп ултыртып, баш күтәреү мѳмкинселегенән ҡотолоу ниәте менән үҙенең фарманын сығара. Был фарман буйынса эште урынына еткереп ҡуйыуҙы Ырымбур виләйәте түрәләре урындағы ѳйәҙгә ҡараған башҡорт кантондарындағы старшиналарға тапшыра.\nАрхивта тапҡан халыҡты исемләтә иҫәпкә алыу сығанаҡтарына таянып, уҡыусыларҙы түбәндәге тарихи мәғлүмәттәр менән таныштырырға булдым.\nАлдымда 1816 йылдың декабрь айында уҙғарылған исемләтә иҫәпкә алыу ҡағыҙы ята. Был тарихи мәғлүмәт исемлек булараҡ 40-сы һан менән, ә ведомость булараҡ 29-сы булып теркәлгән.\nБында: «Ревизская сказка 1816 года декабря дня Оренбургской губернии Верхнеуральского уезда 6 башкирского кантона 1-го отделения Бурзянской волос-ти, команды старшины Амангула Исмаилова деревни Муллакаевой о башкирцах мужского и женского пола»,—тип яҙылған. Был мәғлүмәт Башҡортостандың Үҙәк дәүләт архивында һаҡлана.\nИҫәпкә алыу ҡағыҙҙарынан күренеүенсә, 1812 йылда 41-се һанлы ғаиләнән башлап 3 ғаилә Иҙрис ауылы старшинаһы Ишбирҙе Мѳхәммәтшәрипов командаһына күсерелә. Шул уҡ йылда исемлек буйынса 44-се ғаиләнән башлап 15 ғаилә Басай ауылын нигеҙләп, шунда күсенә. Ә бер ғаилә Муллаҡайҙан Ҡолсора ауылына күсеп китә.\nМуллаҡай ауылынан Йәғәфәров Рауил Әхмәҙи улының һѳйләгәндәренән: «Әлеге Басай, Ишбирҙе (Тау Ишбирҙеһе) ауылдары ултырған ерҙәр Муллаҡай ауылына нигеҙ һалыусы Муллаҡай Ибраҡов нәҫеленең ҡышлау ерҙәре булған. Улар малды, бигерәк тә йылҡы малын күпләп тотҡан. Йылҡы тибеп туҡланған ҡар аҫтындағы үләндең ҡалдығын ашап, һыйыр ҙа, ваҡ мал да ҡышҡы һыуыҡтарға бирешмәгән, мал үләте булмаған. Хайран ҡалырлыҡ бит, олатайыбыҙ Ғәбделкәримдең 400-ҙән артыҡ йылҡыһы булған, тип һѳйләй торғайны атайым мәрхүм».\nКемдәр һуң улар Басай ауылына нигеҙ һалыусылар? Архив мәғлүмәттәренә таянып, түбәндәге исемлекте килтерәм.\n1. 50 йәштәге йорт старшинаһы Аманғол Исмаилов, Мѳхәммәткәрим, Ғәбделмѳкмин һәм Зѳлҡәрнәй исемле улдары менән.\n2. 20 йәштәге Ҡотлогилде Аман-ғолов.\n3. 58 йәштәге старшина ярҙамсыһы Басай Исмаилов. Ауылға ошо старшина ярҙамсыһының исемен ҡушалар. Уның 30 йәштәге улы Үтәгәндең Хәбибулла һәм Сәлимйән исемле улдары була. Басайҙың икенсе улы 25 йәшлек йорт старшинаһы Сылташ, уның улы Мѳхәммәтрәхим. Басай Исмаиловтың ѳсѳнсѳ улы Кинйәбулат, дүртенсеһе Ҡарабулат.\n4. 60 йәштәге Ҡолсора Исмаилов һәм уның улдары Һатыу, Әйүп һәм Ҡаһарман.\n5. 52 йәштәге Иҫәнғол Исмаиловтың ике улы Тәңребирҙе һәм Ҡорбанғәли.\n6. Ҡоттоша Аманғолов, 25 йәштә.\n7. Улар араһында Муллаҡай ауылына нигеҙ һалыусы Муллаҡай Ибраҡовтың бер туған ҡустыһы, 74 йәшлек Буранғол Ибраҡов, уның 34 йәшлек улы Ғәбделғәфәр, уның улы Сәйфелмѳлѳк, Буранғолдоң тағы ла Илбул, Алтынса, Ғәйнулла исемле улдары ла була.\n8. 52 йәштәге Мѳсәт Усманов һәм уның улдары Әхтәм, Ишмырҙа, Күмербулат.\n9. 75 йәштәге Моратша Әхмәтов, уның улы Баязит һәм Баязиттың улы Хоҙайбиргән.\n10. Әҙербай Назаров, 44 йәштә.\n11. 29 йәшлек Дәүләтбай Моратшин.\n12. 45 йәштәге Ғәҙел Усманов һәм уның улдары Ҡолмырҙа менән Һарыбулат.\n13. 45 йәштәге Әбделғәзе Усманов, улдары Мәзәле, Ырыҫкилде һәм Әбделхалиҡ.\n14. 42 йәштәге Хәбибулла Аҫылбаев, уның Хисамитдин һәм Сәғидитдин исемле улдары.\n15. 30 йәштәге Байморат Байназаров һәм уның улы Ғәбделсаттар.\nТап бына ошо кешеләрҙән, ғаиләләрҙән башланып китә лә инде Басай ауылы тарихы. 200 йыллыҡ бай тарихҡа эйә ауыл бѳгѳн һәүетемсә тормош менән йәшәй.\nСибай ҡалаһынан Ирәндек һыртына күтәрелгәс тә бер нисә ауылды күрергә була. Күреп хайран ҡалаһың: атай-олатайҙар йәшәү ѳсѳн ер-һыуҙы һайлай белгән. Басай ҙа ошо хозур тәбиғәт мѳйѳшѳндә урынлаш-ҡан матур ауылдарыбыҙҙың береһе. Унда йәшәүселәр, уның киләсәген тәшкил итәсәк йәштәр, балалар бай тарихлы йәнтѳйәгенең ҡәҙерен белһен, киләсәктә лә тѳбәгебеҙ ауылдары гѳрләп йәшәһен, үҫһен, тигән изге теләктә тамамлайым был яҙмамды.\nҒариф хәҙрәт Абдрахманов,\nСибай ҡалаһындағы Ғабдулла Сәйеди ишан исемендәге Йәмиғ мәсет имамы.


Эльтон (тәбиғәт паркы)\n«Эльтон» тәбиғәт паркы— майҙаны 1000 км² булған төбәк әһәмиәтендәге тәбиғәт паркы, ул Волгоград өлкәһенең көнсығышындағы Палласовский районында өлкә үҙәгенән 160 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Парктың тәбиғәт һәйкәле араһында Эльтон күле һәм Улаган тауы айырылып тора.\nФлора һәм фаунаһы төрлө — юҡҡа сығып барыусы төрҙәрҙең вәкилдәре йыш ҡына бында тора. Европала берҙән-бер массивы боҙолмаған дала сүле булып тора, унда уникаль тоҙ-көмбәҙ сығышлы объекттар бар (Эльтон күле һәм уға ҡойоусы минераль йылғалар һәм Преснолиманский ҡалҡыулығы).\nЭкологик, эстетик һәм тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре булған әһәмиәтле тәбиғәт комплекстарын һәм объекттарын үҙ эсенә алған. Тәбиғәтенең экологик үҙенсәлектәре һәм әһәмиәте буйынса Приэльтоньяның аналогы юҡ. Эльтон — планеталағы иң ҡыҙыҡлы күлдәрҙең береһе, ул Европала иң ҙур тоҙо үҙенән-үҙе ултыра торған күл, химик составы, шифалы ләме һәм раптың бальнеологик запасы бай. Тәбиғәт паркы территорияһы ландшафт һәм биологик төрлөлөгө, кеше боҙмаған дала сүллегенең ҙур массивы һәм юҡҡа сығып барыусы үҫемлектәрҙең һәм хайуандарҙың күпләп һаҡланып ҡалған урыны. Тәбиғәт паркы территорияһының тарихи-мәҙәни әһәмиәте лә ҙур. Күп күсмә халыҡтарҙың үткәне һәм мәҙәни традициялары тураһында һөйләүсе күп һанлы мәҙәни мираҫ объекттары бар.\nНа закате күл Эльтон\nЙыһан иң эльтон күлдәре һүрәттәре\nТәбиғәт паркы тулыһынса Каспий буйы уйһыулығында, Волгоград өлкәһенең көнсығышында урынлашҡан. Эльтон күле янында һирәк осрай торған рельеф формаһы — тоҙ көмбәҙҙәре булған Улаган тауы бар, ул көмбәҙҙәр Эльтон күле уйпатлыҡтарына тура килешле. Бындай тау тоҡомдары өсөн төрлө осорҙа, юрский осоронан башлап, ундағы флора һәм фауна ҡаҙылмалары хас.\nТөньяҡтан күлгә Хара йылғаһы ҡоя — ул «Эльтон» тәбиғәт паркындағы иң оҙон йылға, уның оҙонлоғо 40 км.\nСыбар Аскалаф Сәскә атыуы Ирис ложноаировый Геснер ләләһе\n↑ Иҫтәлекле Волгоград өлкәһе: тәбиғәт паркы Эльтонский\n↑ 2,0 2,1 Тәбиғәт паркы «Эльтонский» сайтында gid34\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Эльтон_(тәбиғәт_паркы)&oldid=873125 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 07:52 16 март 2019 үҙгәртелгән.


«Ағас ултырт – ғүмер бүләк ит!»\n26 Апрель 2019, 16:49\nИртәгә йәнә дөйөм өмәгә сығабыҙ. 27 апрелдә бөтә республика буйынса «Ағас ултырт – ғүмер бүләк ит!» девизы аҫтында ҙур экологик сара – ағас ултыртыу үтәсәк. Район хакимиәте мәғлүмәтенә ярашлы, Малаяҙ ауылында Парк урамында аллеяға нигеҙ һалынасаҡ һәм Ғәбиҙулла Зарипов урамында ағастар ултыртыласаҡ. Бында 200-ҙән ашыу үҫенте ултыртыу ҡаралған. Шулай уҡ Малаяҙ ауылына ингән юл буйына ла 250 үҫенте ултыртыу күҙаллана. Бынан тыш, Яҙғыйорт ауылы эргәһендә, Малаяҙ участка урмансылығы биләмәһенә, 300 үҫенте ултыртыу өсөн урын бүленгән. Акцияла һәр кем ҡатнаша ала. Ултыртыу материалдары етерлек күләмдә.\nИртәгә йәнә дөйөм өмәгә сығабыҙ\n27 апрелдә бөтә республика буйынса «Ағас ултырт – ғүмер бүләк ит!» девизы аҫтында ҙур экологик сара – ағас ултыртыу үтәсәк. Район хакимиәте мәғлүмәтенә ярашлы, Малаяҙ ауылында Парк урамында аллеяға нигеҙ һалынасаҡ һәм Ғәбиҙулла Зарипов урамында ағастар ултыртыласаҡ. Бында 200-ҙән ашыу үҫенте ултыртыу ҡаралған. Шулай уҡ Малаяҙ ауылына ингән юл буйына ла 250 үҫенте ултыртыу күҙаллана.\nБынан тыш, Яҙғыйорт ауылы эргәһендә, Малаяҙ участка урмансылығы биләмәһенә, 300 үҫенте ултыртыу өсөн урын бүленгән.\nАкцияла һәр кем ҡатнаша ала. Ултыртыу материалдары етерлек күләмдә.


01 июня 2016 — 16:09\nФранцияла поездар хәрәкәте туҡтатылған. Илдә хеҙмәт кодексының яңы проектына ризаһыҙлыҡ белдереп ҡаршылыҡ акциялары дауам итә. Тимер юлсыларға, нефть эшкәртеүсе завод эшселәренә, пилоттар, авиадиспетчерҙар ҡушылырға әҙер.\nБундестаг депутаттары Осман империяһында 1915-се йылдағы ваҡиғаларҙы әрмән геноциды итеп таныу тураһындағы резолюцияны тикшерергә ниәтләй. Төркиә президенты Рәжәп Эрдоган Германия канцлеры менән телефон аша һөйләшеп борсолоу белдергән.\nСүриәнең Идлиб ҡалаһында авиаһөжүмдә 20 кеше һәләк булған. Сүриәнең кеше хоҡуҡтары буйынса обсерваторияһынан хәбәр итеүҙәренсә, бер-нисә урын, шул иҫәптән дауахана утҡа тотолған. Һәләк булыусылар араһында 7 бала бар.


Башҡортостанда ураҡ башланды - Правительство Республики Башкортостан\nБашҡортостан аграрийҙары ярауай культуралар урағына төштө. Һәр ваҡыттағыса эштәр борсаҡ һәм арпа баҫыуында башланды. 29 июлгә дөйөм майҙандың 7 процентында урып-йыйыу эштәре атҡарылған. 7,7 мең тонна борсаҡ йыйып алынған. Уңыш ҡеүәте ¬– гектарынан 21 центнер. 2,8 мең гектар майҙандан (дөйөм майҙандың 1 проценты) 7,3 мең тонна арпа һуғылған. Гектар ҡеүәте – 26,1 центнер.\nБөгөнгә республиканың туғыҙ районында борсаҡ, һигеҙендә арпа һуғыу эштәре алып барыла.