Сәхнә - минең яҙмышым… » Табын\nУл хозур тәбиғәтле Уҡлыҡая итәгендә, йәмле Еҙем йылғаһы буйында урынлашҡан Имәндәш ауылында тыуған. Тирә-яҡта данлыҡлы һунарсы Ғәббәс һәм уның ҡатыны Ғәйшә Түзбәковтарҙың ғаиләһендә 7 баланың икенсеһе булып донъяға килгән ҡыҙ бәләкәйҙән атаһы менән һунарға йөрөп, бар эшкә лә өйрәнеп, ныҡышмал, үткер, сая булып үҫә. Тыуған ауылында 8 класты тамамлағас, 11 саҡрым алыҫлыҡтағы Сәйетбаба ауылына йөрөп уҡый. Мәктәптә уҡыған йылдарында уҡ сәхнәнән төшмәй һәләтле ҡыҙ.\n- Урта мәктәпте тамамлап "әртислеккә” уҡырға китергә йөрөгәндә әсәйем юл фажиғәһенә осрап, ғүмерлеккә зәғиф ҡалды. Шул арҡала ауыл клубында мөдир булып эш башланым, - тип хәтерләй ул йылдарҙы Әлфиә Ғәббәс ҡыҙы.\nЙәш булһа ла ең һыҙғанып эшкә тотона ул. 1966 йылда 30 кешенән торған коллектив менән район смотрында уңышлы сығыш яһаған һәләтле ҡыҙ Маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләнә. Ошо баһа уны ҡанатландырып ебәрә. Артабанғы яҙмышын сәнғәттән башҡа күҙ алдына килтерә алмаған ҡыҙ 1 йыл эшләгәс, Стәрлетамаҡ мәҙәниәт-ағартыу училищеһының театр бүлегенә уҡырға инә. Бында ла һынатмай - тик "5”-кә генә уҡый, йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнаша, комсомол комитеты секретары була.\n1969 йылда режиссер һөнәре алып Еҙем-Ҡаран клубына мөдир булып эшкә ҡайта. Яғырға утыны, уйнарға музыка ҡоралы, кейергә сәхнә кейемдәре булмаған ярым емерек иҫке клубта эш башлай ул. Ауыл халҡын ылыҡтырып бер нисә спектакль, байрам кисәләре әҙерләп мәҙәни тормошто дөрләтеп ебәрә Әлфиә апай. Ошонда ул үҙенең ғүмерлек ишен – Фринад ағайҙы осрата. Тәү күргәндә армиянан ялға ҡайтҡан ғына егет алсаҡлығы, эскерһеҙлеге менән ҡыҙҙың күңелен яулай. 1970 йылда йәштәр гөрләтеп туй яһап өйләнешә. Ошо уҡ йылда эш күрһәтеп өлгөргән тырыш йәш белгесте Красноусолға район мәҙәниәт йорто директоры итеп күсерәләр. Тормош иптәше Фринад райкомдың ДОСААФ рәйесе булып эш башлай.\n- Ленин клубының бер бәләкәй генә бүлмәһендә 6 хеҙмәткәр менән эш башланыҡ. Бер аҙҙан драма коллективы етәксеһе, театр белгесе булараҡ, үҙебеҙҙең хеҙмәткәрҙәрҙе, туғандарҙы йәлеп итеп, урыҫлашып бөткән Красноусол халҡы араһынан бөртөкләп һәләтле кешеләрҙе йыйып, М.Кәримдең "Ай тотолған төндә” трагедияһын сәхнәгә сығарҙым. Ошо спектаклебеҙ менән телевидениела тура эфирҙа сығыш яһау бәхете лә тейҙе беҙгә. Театрҙың һүнмәй ышаныслы ҡулдарҙа һаман да үҫеүе ҙур ҡыуаныс минең өсөн, - ти Әлфиә Ғәббәс ҡыҙы.\nШулай итеп, хәҙерге ваҡытта "Халыҡ театры” исемен лайыҡлы йөрөткән Ғафури теат-рына нигеҙ һалып, 1974 йылда ире Фринад, 3 йәшлек улы Флорид менән яңынан Еҙем-Ҡаранға ҡайталар. Тағы ла баштан-аяҡ эшкә сума Әлфиә апай – концерт, спектаклдәр, урам байрамдары әҙерләй, хужалыҡтың ялҡынлы агитаторы, урындағы радиотапшырыуҙарҙы алып барыусы, әүҙем ауыл хәбәрсеһе лә була. 1976 йылда икенсе улдары Әлфир тыуа. Уңған ҡатын өйҙә лә донъя көтөп өлгөрә, эштә лә һынатмай. Ләкин йәш ғаиләне ҡайғы һағалап торған була – 9 йәшлек Әлфир уйнап йөрөгән ерҙән йығылып, ата-әсәһен ҡара ҡайғыларға һалып яҡты донъянан китә. Бөтә түҙемлеген, сабырлығын йыйып, бар көсөнә эшкә егелә ул. Бер аҙ йөрәк яралары уңалып ҡына барғанда, әсәһен фалиж һуға. 10 йыл буйы түшәктә ятҡан әсәләрен 2 һеңлеһе менән алмашлап ҡарап һуңғы юлға оҙаталар. Был ауыр йылдарҙа бар ҡыуанысы яратҡан эшендә, ныҡлы терәге, таянысы ғаиләһендә була. 1980 йылда китапхана мөдире булып эшкә күсһә лә, мәҙәниәт йортонда үткән бар сараларҙың ойоштороусыһы ла, алып барыусыһы ла ул була. Яратҡан һөнәрен – драма түңәрәген дә ташламай, ул әҙерләгән спектаклдәр районда үткән "Театр яҙы” фестивалендә йыл һайын призлы урындар яулай. Уның репертуарында М.Кәримдең "Айгөл иле”, Ә.Атнабаевтың "Шоңҡар”, "Ул ҡайтты”, "Әсә хөкөмө”, И.Абдуллиндың "Айһылыуҙың айлы кистәре”, Х.Зариповтың "Их, кәләше лә, кәләше” һәм башҡа сәхнә әҫәрҙәре бар. Һуңғы спектаклде хаҡлы ялда булһа ла ҡуйып, тормош иптәше Фринад ағай менән парлы ролдәрҙә уйнап, Еҙем-Ҡаран театрына "Халыҡ театры” исемен алып биреп китә Әлфиә Ғәббәс ҡыҙы. Китапхана эшен дә үҙенә генә хас дәрт менән ойоштороп йәнләндереп ебәрә ул. Уҡыусыларҙы йәлеп итеү өсөн "Ғаилә һәм китапхана”, "Әкиәттәр илендә” кеүек тематик, яҙыусылар, шағирҙарҙың ижад кисәләре, телдән журналдар үткәреү мәҙәни тормошто тағы ла сағыуыраҡ итә.\nҺәр йыл һайын район һабантуйҙарында Әлфиә апай әҙерләгән М.Ғафури колхозы тирмәһе 1-2-се урындарҙы яулай. Мәктәп уҡыусылары менән дә ҙур эш алып бара – араларынан һәләтлеләрҙе һайлап, йыр-бейеүҙәр өйрәтә, ижадҡа, сәнғәткә ылыҡтырыуға күп көс һала. Үҙе лә республикала бер нисә йыл рәттән уҙғарылған "Тальян гармун” фестивалендә ҡатнашып, бик күп дипломдар менән бүләкләнә. Һәүәҫкәр фотограф булараҡ, иҫтәлекле ваҡиғалар, мәҙәни сараларҙы, тәбиғәт күренештәрен төшөрөп бер нисә альбом яһап ҡуя тынғыһыҙ ханым.\nЯҡташтары араһында ауыл хәбәрсеһе булараҡ та билдәле Әлфиә Ғәббәс ҡыҙы. Хеҙмәт батырҙарын, ауыл уңғандарын, көнүҙәк мөһим мәсьәләләрҙе яҡтыртҡан үткер мәҡәләләре "Йондоҙ”, һуңынан "Табын” гәзитендә даими баҫыла. Бер нисә саҡырылыш ауыл Советы депутаты булған әүҙем йәмәғәтсе оҙаҡ йылдар ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе вазифаһын да башҡара.\nТормоштары яйланып ҡына барғанда тағы ла ҙур ҡайғы кисерә Исҡужиндар ғаиләһе – үҙ донъяһын ҡороп, өйләнеп, 2 бала үҫтереп йәшәп ятҡан оло улдары Флорид һыуға төшөп һәләк була. Кеше күтәрә алмаҫлыҡ ауыр ҡайғыларға бирешмәҫкә тырышып, кеше араһына сығып, эштәрен дауам итәләр улар.\n- Йөрәгемдәге ҡайғыны эш менән баҫып, ниндәйҙер шөғөл менән әүрәргә тырыштым. Ейәнем менән ейәнсәремә бар ғүмеремде бағышланым. Ауырлыҡтар алдында бирешмәү, ныҡыш булыу атайымдан киләлер. Ейән-ейәнсәремдең дә үҙебеҙ кеүек тормош яратыусы, көслө ихтыярлы, тәүәккәл кеше булып үҫеүҙәрен теләйем, - ти Әлфиә апай.\nХеҙмәте менән оло абруй, тамашасылар, ауылдаштары һөйөүен яулаған Әлфиә Ғәббәс ҡыҙының эше бик күп тапҡырҙар Маҡтау ҡағыҙҙары, лауреат исемдәре менән баһаланған. Улар араһында 1996 йылда бирелгән Мәҙәниәт министрлығының Маҡтау грамотаһы, 2002 йылда лайыҡ булған "Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре” исеме, 2007 йылда Шәжәрә байрамдарын әҙерләп үткәреүҙәге хеҙмәттәре өсөн Бөтә Донъя башҡорттары ҡоролтайының Рәхмәт хаты, 2012 йылда Ғафури халыҡ театрының 40 йыллыҡ юбилейы айҡанлы бирелгән район хакимиәтенең Маҡтау грамотаһының булыуы менән дә хаҡлы рәүештә ғорурлана хеҙмәт ветераны. Әлбиттә, бар уңыштары, яулаған бейеклектәрендә Әлфиә апайҙың ғүмерлек юлдашы, терәк-таянысы Фринад Ғилметдин улының да өлөшө ҙур. Һәр ваҡыт сәхнәлә, кешеләр араһында, бөтә мәҙәни сараларҙың, йәмәғәт тормошоноң уртаһында ҡайнаған тормош иптәшенең иң тәүге кәңәшсеһе лә, ярҙамсыһы ла ул була. Бына инде 50 йылға яҡын барлыҡ туғандарын ҡыуандырып, дуҫ-иштәрен һоҡландырып татыу, бәхетле ғүмер итә Исҡужиндар. Йор һүҙле, һәр саҡ алсаҡ йөҙлө сәхнә ветераны хаҡлы ялда ла ҡул ҡаушырып ултырмай, һаман да мәҙәни тормоштан ситләшмәй, төрлө сараларҙа ҡатнашырға форсат таба. Һуңғы йылдарҙа асылған тағы ла бер һәләте – шиғырҙар ижад итеүгә лә ныҡлап тотонған ул. Ижад емештәре 2015 йылда сыҡҡан "Мағаш та-уышы” шиғри йыйынтығында донъя күргән, гәзит биттәрендә лә баҫылып тора. Уның шиғырҙарында бар булмышы, эске донъяһы, йөрәк тибеше, уй-хистәре сағыла. Иң ҡәҙерле бүләк – Хоҙай биргән ғүмерҙе, тыуған яғын, яҡташтарын, туғандарын, ғаиләһен өҙөлөп яратҡан Әлфиә Ғәббәс ҡыҙына тағы ла оҙаҡ йылдар һәр яңы көнгә ҡыуанып, сәләмәтлектә, шатлыҡта, бәхеттә йәшәргә лә йәшәргә яҙһын.


Айыу культы — Башҡорт Википедияһы\nСвяткиҙа барабансының айыу менән кәзә йөрөтөүе\nАйыу культы — айыуға айырым мөнәсәбәт, уны хөрмәтләү, уға бағышланған йола һәм ғөрөф-ғәҙәттәр комплексы. Айыу Евразия һәм Америка халыҡтарының мифтарында күп таралған. Төрлө йолаларҙа айыу мәҙәни герой, илаһ, рухи-һаҡсы, түбәнге донъя хужаһы булып торған.\n1 Айыу славян халыҡтарында\n2 Себер халыҡтарында\n3 Һынамыштар һәм әйтемдәр\nАйыу славян халыҡтарында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАйыу — халыҡ зоологияһының төп персонаждарының береһе, ул —уңдырышлыҡ, сәләмәтлелек һәм көс символикаһы менән һуғарылған антропоморфик һыҙаттар бирелгән һәм йыш ҡына барлыҡ урман хайуандары араһында төп урынды биләүсе йән эйәһе. Айыу образы бигерәк тә көнсығыш һәм көньяҡ славяндары араһында ныҡ сағыу һәм күп төрлө итеп күрһәтелгән.\nСлавяндар айыуға ҡарата айырыуса хөрмәт менән ҡараған, ул — урман хужаһы. леший тип иҫәпләнгән. Лешийға, һунар ҡурсалаусыһына, славяндар һунарҙа беренсе табылған кейек ҡошто ағас төпһәһенә һалып ҡалдырған, бының менән улар айыуҙан үҙҙәрен ҡурсалауҙы һораған һәм, әгәр урманда йөрөгәндә аҙашһа, айыу уға юл табырға ярҙам итәсәк тип өмөтләнгән. Ә инде айыуҙы асыуландырһаң, уға хәйер бирмәһәң, айыу , бәлки, киреһенсә, кешене шырлыҡҡа индереп, һәләк итәсәк тип уйлаған.\nАйыуҙың яҙ етеү менән уяныуын славян халыҡтары яҙ килеү менән бәйләйҙәр (ҡарағыҙ, мәҫәлән, белорус байрамы Комоедица). Айыу айырым аҡылға, күп нимәне белеүгә эйә, шуға күрә ул кешеләрҙе төрлө сихырҙан, сирҙәрҙән һәм бәлә-ҡазаларҙан һаҡларға һәләтле тип һаналған. Айыуҙан хатта шайтан да ҡурҡа, тип уйлағандар славяндар. Айыу тәпәйе төрлө бәләләрҙән бик көслө һаҡлаусы тип һаналған, шуға күрә бындай талисманды славяндар йорттарында һаҡлаған.\nСлавяндарҙың дөйөм һүҙе, рус. медведь, сығышы буйынса —эвфемизм, ул ғәҙәти телмәрҙә табулы хайуан исемен алмаштырыусы һүҙ. Айыу (медведь *medu-/medv- 'бал' + *ěd- ', ашау'), тимәк «бал ашаусы» тигәнде аңлата. Һуңғараҡ был эвфемистик һүҙ хайуандың төп атамаһына әйләнгән. Боронғо йола яңы этапта ла ҡабатлана — баштағы айыу исемен —эвфемизмды урыҫтар (бигерәк тә һунарсылар) табулы яңы ҡушаматтар менән алмаштыра һәм яңынан-эвфемизм менән атайҙар: Кәкере табан, Һоро, Потапыч, Михайло, Мишка, Хужа тип алмаштыралар. Ҡайһы бер славян телендә тартынҡы өндәр урындары менән алмаштырылған һәм был һүҙҙе өҫтәмә рәүештә боҙған, был -фонетик күренештән тыш эвфемистик тәбиғәтле булыуы мөмкин: укр. ведмідь, пол. niedźwiedź, шулай уҡ чех һөйләштәрендә medvěd өлөшө түгел, ә nedvěd. Славян телдәренән был һүҙҙе мадъярҙар ҙа (мадьярса medve) үҙләштергән.\nСебер халыҡтарында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСебер менән Алыҫ Көнсығыш халыҡтарының ҡайһы берҙәрендә ырыу культы айыу культы ҡалдыҡтары менән ҡушыла — мәҫәлән, түбәнге Амур һәм Сахалин халыҡтарында (нивх, ульча һ. б.), шулай уҡ түбәнге Обь (ханты, манси) халыҡтарында күҙәтелә был күренеш. Был айырыуса Л. Я Штернберг тарафынан ентекле тасуирлана: ул хәҙерге заманға тиклем айырыуса ырыу ҡалдыҡтары ныҡ һаҡланған нивх халыҡтарында башҡа халыҡтарға ҡарағанда ырыу айыу культы ныҡ таралғанлығын яҙған.\nСебер халыҡтарында иң билдәле айыу культы сағылышы — айыу байрамы (манс. яны пике «ҙур бейеүҙәр», нивх. чхыф леранд «айыу уйыны», айн т. Иёмантэ). Был байрам ритуаль һунарҙы, атып алынған айыу түшкәһен һуйыуҙы, айыуҙы, хәйер биреп, доға ҡылып, кешеләргә миһырбанлы булыуын һорауҙы, унан ғәфү үтенеүҙе, итен күмәкләп ашауҙы һәм тантаналы ерләү кеүек йолаларҙы үҙ әсенә ала. Айыуҙың тиреһе, айыу тәпәйҙәре-табандары изге әйбер - ҡомартҡы итеп һаҡлана.\nҺынамыштар һәм әйтемдәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАйыуҙан ҡурҡһаң, еләк ашама. Айыу тәпәйен имә, әммә ҡыш буйына туҡ йәшәй. Айыу йыуынмаһа ла сәләмәт йәшәй. Благовещениеға ҡаракүҙ ҡайта һәм айыу йоҡоһонан уяна. Ҡар айыуҙың ҡабырғаһын еүешләгәнсе, айыу өңөнән сыҡмай. Овечницала айыу өңөнә ята һәм тәпәйен ялай башлай, Сретениела икенсе ҡабырғаһына әйләнеп ята һәм икенсе табанын имә, ә Благовещениела — өңөнән сыға (белорустар).\nЮрий СлепцовА. Камчатка һәм Яҡутстан эвендары араһында айыу культы (CC BY-SA 4.0).\nАйыу һәм бүре культлы боронғо мәжүси йолаларға сағыштырма анализ\nОбь угрҙарында айыу культы һәм шаманизм\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Айыу_культы&oldid=961788 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 22:36 8 август 2020 үҙгәртелгән.


Феминизмдың символы — көҙгө эсендәге йоҙроҡ (көрәш һәм ҡаршылашыу символы). Көҙгө Венера (ҡатын-кыҙҙар символы)формаһында. Феминизмдың традицион төҫө - миләүшә .\nФемини́зм (лат. femina, «ҡатын-ҡыҙ») — ҡатын-ҡыҙҙарға ирҙәр менән бер тиң хоҡуҡ биреүҙе талап иткән ижтимағи-сәйәси хәрәкәт. Киң мәғәнәлә — барлыҡ даирәлә лә ҡатын-ҡыҙҙарҙың ирҙәр менән тиң хоҡуҡ талап итеү. Тар мәғәнәлә — ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуҡтарын дискриминациялауҙы бөтөрөү һәм ирҙәр менән тигеҙ хоҡуҡлы итеү. Беренсе сиратта феминизм ҡатын-ҡыҙҙар мәсьәләләрен анализлай, әммә феминизм заттарҙың тигеҙлеге өсөн көрәшә һәм ҡайһы бер феминискалар ирҙәр хоҡуғы өсөн дә көрәшергә кәрәк тип иҫәпләй.. Был хәрәкәт XVIII быуатта барлыҡҡа килә. 1960 йылдарҙа киң танылыу ала.\nФеминизм күренеше өсөн теорияны түбәндәге Көнбайыштың интелектуаль ағымдары әҙерләне: либераль философия һәм хоҡуҡ теорияһы (Локк, Руссо, Миль һ.б.); социолизм теорияһы (Зигмунд Фрейд, Вильгельм Райх, Маргарет Мид, Франкфурт мәктәбе философтары: Герберт Маркузе һәм Теодор Адорно). Бынан тыш феминизм идеологияһына йәштәр хәрәкәте, негрҙарҙың граждандар хоҡуҡтары өсөн көрәше, контркультура, сексуаль революция ҙур йоғонто яһай. Беренсе феменистик әҙәбиәт АҠШ-та барлвҡҡа килә, һуңғараҡ Бөйөк Британия һәм Францияла. Тәүҙә публицистик һәм сәйәси әҙәбиәт була. Һуңынан «ҡатын-ҡыҙҙар» проблемаһы антропология, этнология, социология, психология, философия, политология кеүек академик тикшеренеүҙәр даирәһе булып китә.\nФеминизмдың өс «тулҡыны»\nФеминисткалар һәм ғалимдар ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәтендә өс «тулҡын» бар тип иҫәпләй. «Беренсе тулҡын» XIX—XX быуаттарға ҡарай, был ваҡытта ҡатын-ҡыҙҙарға тауыш биреү хоҡуғы биреү өсөн көрәш бара. «Икенсе тулҡын» тип 1960 йылдарҙағы ирҙәргә һәм ҡатын-ҡыҙҙарға юридик һәм социаль тигеҙлек биргән азатлыҡ хәрәкәтен күҙаллайҙар. «Өсөнсө тулҡын» "икенсе тулҡын"дың уңышһыҙлыҡтары өсөн реакция һәм дауамы булып тора "Өсөнсө тулҡын"дың 1990 йылдарҙа барлыҡҡ килә.Ҡатын-ҡыҙҙар хәрәкәтенең өсөнсө тулҡынына квир-теория, расизмға ҡаршылыҡ, интернационализм, ҡатын-ҡыҙҙарҙың шәһүәтлегенән йәрлек алып ташланыуы хас. Айырым алғанда, икенсе тулҡынға хас булған, порнография- ҡатын-ҡыҙҙарҙы эксплуатациялау, тип һаналһа - өсөнсө тулҡын быға нейтраль ҡарай. Хәрәкәттең иң күренекле вәкилдәре булып бөгөнгө көндә Элис Уокер, Лили Тейлор, Наоми Вульф һәм башҡалар тора.\nҠатын-ҡыҙҙар хәрәкәтенең сығанаҡтары\nҠатын-ҡыҙҙарҙың ирҙәр менән тиң хоҡуҡлығын дини өлкәлә будда ҡанунының өлөшө булған - Тхеригатха иҫбатлай.18 быуат аҙағында - 19 быуат башында ирҙәр үҙәк булып торған йәмғиәттә ҡатын-ҡыҙҙар иҙелеп йәшәй тигән фекер (патриархат) киң таралыу ала. Бында София де Кондорсе иң әүҙем ҡатнашыусы була.Беренсе тапҡыр тигеҙ хоҡуҡ талаптары ҡатын-кыҙҙар тарафынан 1775—1783 йылдарҙа АҠШ -та Азатлыҡ өсөн көрәш ваҡытында тәҡдим ителә. Беренсе америка феминисткаһы тип Абигейл Смит Адамс (1744—1818) һанала. Ул тарихҡа : "Беҙ, ҡабул итеүҙә үҙебеҙ ҡатнашмаған ҡанундарҙы үтәмәйәсәкбеҙ, беҙҙең мәнфәғәттәрҙе ҡайғыртмаған хакимиәткә баш эймәйәсәкбеҙ" тигән данлыҡлы фразаһы менән инә. (1776).Францияла йылына 1789 йылғы Бөйөк француз революцияһы алдынан беренсе ҡатын-кыҙҙарҙың тиң хоҡуҡлығы өсөн көрәшкә арналған журнал сыға башлай. Ҡатын-кыҙҙарҙың революцион клубтары барлыҡҡа килә, уларҙың ағзалары сәйәси көрәштә ҡатнашалар. Ләкин 1791 йылда француз Конституцияһы ҡатын-ҡыҙҙарҙың һайлау хоҡуғын кире ҡаға.


Инәй генәм, бергенәм\n23 Ноябрь 2017, 12:21\nБигерәк тә ауыр заманға тура килгән шул ғәзизкәйемдең бала сағы. 1912 йылда донъяға килә ул. Дүрт йәше менән барған саҡта атаһын Беренсе бөтә донъя һуғышына алалар һәм күп тә үтмәй инәһе – Ғәлиә өләсәй ваба ауырыуынан үлә.\n1945 йылдың февралендә төшкән фото. Инәйемә 32 йәш. Зөлфәр ағайыма – 11, Зәбиҙә апайыма – 14, миңә 4,5 йәш. Тышта һыуыҡ. Инәйем, бәләкәсем өшөмәһен, типтер инде, үҙенең быймаһын, бишмәтен миңә кейҙергән. Ағайым менән икебеҙҙең дә башында милиция фуражкаһы\nКеше эт, бесәй һәм хатта кеше ашауға (тамаҡ тамуҡҡа индерә, тиҙәр) тиклем барып еткән осорҙа, ә ҡайҙа аслыҡ – шунда ваба, холера, тиф һәм башҡа ауырыуҙар шашынған саҡта атайһыҙ ҙа, инәйһеҙ ҙә тороп ҡалып, аслыҡтан үлмәй ҡалыу - үҙе бер мөғжизә. Әл дә атаһының бер туған энеһе Ямалетдин ағаһы ғына хеҙмәт армияһынан иҫән-һау ҡайтып, инәйемә берҙән-бер терәк була. Ә атаһы – Камалетдин олатайым ете йыл немецта әсирлектә булып, инәйемә ун бер йәш тигәндә генә ҡайтып керә.\nГраждандар һуғышы тамамланып, колхозлашыу осоро башлана, тормош та бер сама арыулана башлай. Ун ете йәше тулған инәйемде атайыма кейәүгә биргәндәр. 1931 йылда - Зәбиҙә апайым, 1933 йылда Зөлфәр ағайым тыуа, 1936 йылда тыуған ҡыҙ бала сәңгелдәктә ятҡан осорҙа үлә, ә 1940 йылда мин донъяға килгәнмен.\nИнде рәтләнеп донъя көтөп алып киттек тигәндә – тағы һуғыш. 1941 йылда атайыбыҙҙы ун өс ауылдашы менән бергә 112-се Башҡорт атлы дивизияһына оҙатҡандар. Мин бәләкәй булыу сәбәпле уныһын хәтерләй алмайым. Тик һуңынан инәйемдең атайымдың хатын беҙгә уҡып, илашып алғаныбыҙ хәтерҙә ҡалған. Хатта: “Исемдәре Рәсүл, Былбыл балалары булып\nтөштәремә керә шул”, - тигән шиғыры ла бар ине.\nБала саҡтан тормоштоң ҡаты һынауҙарын мул татып үҫкән инәйем өс балаһын ас-яланғас итмәҫ өсөн бар тырышлығын һала. Закон тарафынан тыйылһа ла, һыйырҙы икәү итә, бал ҡорттары үрсетеп ебәрә. Артыҡ һыйыр өсөн дә, ҡорт өсөн дә уға сумырғансы һалымын да һалалар.\nБер һыйырҙы егергә өйрәтеп, ҡыш көнө ағайым урмандан утын ташыһа, яҙ етеү менән инәйем үҙе егеп, колхозға эшкә китә торғайны.\n“Атайығыҙ ҡайтып, күбәйеп китһәк”, – тип, бәрәңге һатып, өйгә төкөтмә буратып ҡуйҙы. Бал аҡсаһына мунса ла һатып алды. Үҙен ауылда “бай Ғәбиҙә” тип йөрөтә башланылар.\nИнәйем беҙгә – балаларына ҡарата теҙгенде ҡыҫҡа тотто. Мәҫәлән, үҙе эштә саҡта берәй ҡорттоң күсе айырып китһә, ниңә ҡараманың, тип, миңә ҡаты ғына эләгә торғайны.\nҺуғыш бөткәс, инәйемде һоратыусылар күп булды. “Ҡағыҙында “хәбәрһеҙ юғалған” тип яҙылған бит, “үлде” тимәгәндәр, берәй ваҡыт ҡайтып килһә, күҙенә нисек күренермен”, – тип, һоратыусыларҙы кире ҡаға килде.\nАтайыбыҙҙың өйҙән үҙ аяғы менән атлап теге донъяға (һуғышҡа) сығып китеүенә ун йыл үткәс, ҡайтмаҫына тамам ышанғас ҡына, ҡайныһынан барып рөхсәт алып, атайымдың һуғыштан ғәрипләнеп ҡайтҡан ике туған энеһенә тормошҡа сыға ул.\nДонъябыҙҙы йәмләп энекәшебеҙ тыуғас, инәйем: “Кем итеп исем ҡушайыҡ икән?” - тип, тағы ҡайныһына бара. Олатайым: “Аллаһы Тәғәлә Арыҫлангәрәйгә иш биргән икән, Ишбирҙе тип ҡушығыҙ,” – тигәс, энекәшебеҙ Ишбирҙе булып үҫеп етә.\nИнәйем менән Арыҫлангәрәй ағайым энекәшебеҙ менән Нәфисә киленебеҙ тәрбиәһендә бәхетле ҡартлыҡтарын кисереп, икеһе лә һикһәнде уҙып баҡыйлыҡҡа күстеләр.


Быйыл симфония төнө Өфөлә 25 майҙа үтәсәк. Концерт программаһы өс өлөшкә бүленгән | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБыйыл симфония төнө Өфөлә 25 майҙа үтәсәк. Концерт программаһы өс өлөшкә бүленгән\n20 апреля 2016 — 15:51\nТәүгеһендә классик музыка әҫәрҙәре яңғыраясаҡ. Унда, Кларнетта — Артур Нәзиуллин, Руслан Вәлиев, флейтала — Инна Фоменко, Виолончелдә — Рәстәм Хәмиҙуллин һәм скрипкала Александр Маломожнов сығыш яһары билдәле. Программаны икенсе сәхнәлә Рәсәй һәм Совет эстрадаһы йырҙары дауам итә. Алена Завьялова, Руслан Сәйфетдинов, «Премьер Квартет» вокал ансамбле, Сиявуш Шерматов, «Балалайка-бэнд» Рус халыҡ инструменттары ансамбле ҡатнаша. Ә өсөнсө өлөштә иһә “Йатаған” этно рок төркөмө һәм башҡа сит илдәрҙән билдәле башҡарыусылар ҡатнашлығында шоу программа концертты йомғаҡлай. Өфө амфитеатрындағы Симфония төнөн уҙғарыуға федераль бюджет — 3 миллион һумдан ашыу аҡса бүлде.


“Туйҙа саңғыла шыуҙыҡ” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » “Туйҙа саңғыла шыуҙыҡ”\n“Туйҙа саңғыла шыуҙыҡ” 14.02.2017 // Йәмғиәт\nБөгөн бөтә донъя Изге Валентин йәки Ғашиҡтар көнөн билдәләй. Был көндә беҙ яҡын кешеләребеҙгә йөрәк түренән сыҡҡан иң йылы мөхәббәт һүҙҙәрен еткерәбеҙ. Күптәр Ғашиҡтар көнөн хис-тойғоһон асыр өсөн көтөп ала. Бер көн генә булһа ла икенсе яртыңды һөйөндөрөү көндәлек тормошҡа сағыу биҙәк өҫтәй, ғаилә мөнәсәбәттәрен нығыта.\nҺуңғы арала туйҙарын сит илдә үткәреүселәр күбәйҙе. Был осраҡта ике ҡуяндың ҡойроғон бер уңай тотаһың – никах байрамын да уҙғараһың, ял да итеп ҡайтаһың. Йәштәрҙең күбеһе туйҙарын үҙенсәлекле итеп үткәреү яҡлы. ЗАГС-та яҙылышып, һәйкәлдәр янында фотоға төшөп, кискә байрам итеү менән генә сикләнмәйҙәр. Был мәсьәләгә бик етди ҡарап, алдан сценарий төҙөйҙәр. Хатта кәләш менән кейәү бейеү түңәрәгендә махсус шөғөлләнеп, туйҙарында ҡунаҡтарҙы хайран ҡалдырған осраҡтар бик күп. Ә иң мөһиме – йыш ҡына туйҙар ниндәй ҙә булһа тематикаға бағышлана.\n...Алексей менән Регина бала саҡтан ике тәгәрмәсле транспорт менән мауыға. Велопарадта ҡатнашҡанда танышалар. Уртаҡ ҡыҙыҡһыныуҙары йәштәрҙе ҡауыштыра. Ғөмүмән, йәштәр спорт менән йәшәй, тиһәк тә яңылыш булмаҫ. Ҡыш тау саңғыһында шыуһалар, яҙғы ташҡын ваҡытында кәмәлә йөҙәләр, йыл әйләнәһенә велосипедта йөрөйҙәр. “Эҫе көндә генә түгел, хатта ҡышҡы һыуыҡтарҙа ла велосипедта йөрөп килмәһәк, күңелебеҙ булмай. Ул – беҙҙең өсөн алыштырғыһыҙ транспорт”, – ти Регина.\nБер йыл дуҫлашып йөрөгәндән һуң Алексей Регинаға тәҡдим яһай. Туйҙарын уларҙы таныштырған, ҡауыштырған ике тәгәрмәсле транспортта үткәрергә булалар. Туй көнөн 2013 йылдың 7 июнендә яһайҙар.\n“Атай-әсәйем бындай идеяға ҡаршы булманы, әммә үҙҙәре велосипедҡа ултырманы. Барлыҡ дуҫтарыбыҙ беҙгә ҡушылды. 70 велосипедсы ҡала урамдарынан үтте. Бөтә халыҡ беҙгә хайран ҡалды. Балдаҡтарҙы бер-беребеҙгә Салауат Юлаев майҙанындағы фонтан күперендә бүләк иттек. Туй мәжлесен тынсыу ресторанда түгел, асыҡ һауала үткәрҙек. Тантана күңелле уйындар, матур урындарҙа фотоға төшөү, һүрәт төшөрөү менән хәтеребеҙҙә ҡалды. Минең гөлләмәм елгә таралып бөттө – шуныһы үкенес. Ғөмүмән алғанда, беҙ барыһынан да ҡәнәғәт ҡалдыҡ. Никахыбыҙҙың юбилей көнөндә ҡунаҡтарыбыҙҙы, дуҫтарыбыҙҙы саҡырып, ошолай уҡ ҡала урамдарынан үтергә уйлайбыҙ”.\n...Резида менән Алексей Сухолобовтар 2014 йылдың 14 февралендә яҙылышҡан. Мөхәббәт тарихы мәктәп йылдарында башлана. Оҙаҡ дуҫлашып йөрөгәндән һуң, Алексей ҡыҙға тәҡдим яһай. “Беҙ икебеҙ ҙә бер урында ултырырға яратмайбыҙ, әүҙем спортты үҙ итәбеҙ. Йыш ҡына сәйәхәт ҡылабыҙ. Һәр ваҡыт ҡыҙыҡлы шөғөл уйлап табабыҙ.\nИкебеҙ ҙә тау саңғыһы менән мауығабыҙ. Күңелле булһын тип, туйыбыҙҙы тау һыртында ойошторҙоҡ. Яҙылышҡас, Резида менән саңғыла шыуҙыҡ. Ҡунаҡтарыбыҙ ҙа ҡәнәғәт ҡалды. Иң бәхетле көндәреңдең береһен яратҡан шөғөлөңә арнау – икеләтә ҡыуаныс. Беҙҙең өсөн Ғашиҡтар көнө – иң сағыу, күркәм, тәьҫораттарга бай байрамдарҙың береһе, икеләтә байрам. Шуға Изге Валентин көнөн көтөп алабыҙ, бер-беребеҙгә бүләктәр әҙерләйбеҙ. Был көн йыл да ниндәйҙер мөғжизә алып килгән кеүек”, – тип ҡыуаныстары менән уртаҡлашты Сухолобовтар.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ШӘҒӘЛЕ ШАҠМАН БАБАБЫҘ, ТАМЪЯН БУЛЫР АТЫБЫҘ - 2019 - Мәҡәләләр\nТамъяндарҙың ата бабалары, башҡа төрки ҡәүемдәре менән берлектә, көнбайыш тарафтарына табан халыҡтарҙың оло күсешендә ҡатнаша. Көнсығыш тарихи сығанаҡтарында Етеһыу (Семиречье) территроияһында көн итеүсе төркиҙәрҙең усунь берләшмәһе составында та-ма юй-сунь ҡәбиләһе лә иҫкә алына. Шулай уҡ ҡаҙаҡ ғалимдары тама ырыуының тәүҙә Алтайҙа алчин тип аталған этник берләшмә составында булыуы, ә X - XI быуаттарҙа Ҡара диңгеҙ буйҙарына, көньяҡ рус далаларына тиклем барып етеүе хаҡында яҙа. Р.Ғ Кузеев тама ырыуы вәкилдәренең башҡа төрки ҡәбиләләре менән берлектә IX быуатта уҡ Волганан көнбайыштараҡ ятҡан территорияла көн итеүен фаразлай. Ул тама ҡәбиләһенең бәшәнәктәр, баджгардтар һәм бурджандар менән бер тарихи дәүерҙә Яйыҡ йылғаһынан көнбайышҡа, Волга аръяғына табан күсә барыуын ысынбарлыҡҡа тап килә, тип иҫәпләй. Артабан улар Волга йылғаһының түбәнге яҡтарына һәм унан көнсығышҡа табан йүнәлә. Тамъяндар (тамалар) ҙа, баджгард-бурджандар менән берлектә, йә улар артынса уҡ Урал алды ерҙәренә килеп етә. Тап башҡорт ҡәбиләләре мөхитендә тама атамаһының тамъянға әйләнеүенә лә ышанырға була.\nТамъяндар Урал алдының көнсығыш тарафтарын биләй, уларҙың ерҙәре Бөгөлмә ҡалҡыулығында, Ыҡ, Дим йылғаларының үрендә була. XII - XIII быуаттарҙа улар Ағиҙел йылғаһының көньяҡ бассейнына, Нөгөш йылғаһы буйына килеп сыға. XV - XVI быуаттарҙа тамъяндар бөрйәндәр һәм түңгәүерҙәр менән бергә хәҙерге Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш зонаһына (Урал аръяғына) үтеп инә һәм ошо ерҙәрҙе үҙләштерә. Шулай ҙа уларҙың байтаҡ өлөшө Ыҡ һәм Дим йылғаһы буйҙарын бөтөнләйгә ташлап китмәй, XVI - XVII быуаттарҙа үҙҙәренең боронғо аҫабалығын батша хакимиәтенән алынған жалованный грамоталарҙа раҫлай. XVIII быуат башында ла Ыҡ буйында Тамъян олоҫо булған әле. 1557 йылда аҡ батша Иван Грозныйға үҙҙәренең рус дәүләтенә ҡушылырға ризалығын белдерергә килеүсе ырыу башлыҡтары араһында тамъян кенәзе легендар Шәғәле Шаҡман да була.\nТарихсы С. Хәмиҙуллин тамъяндарҙың ҡыпсаҡ башҡорттары менән ҡәрҙәш булыуын ысынбарлыҡҡа тап килә, тип иҫәпләй. Ҡыпсаҡтарҙың рус этнографы П.О. Небольсин теркәп ҡалдырған "ете ырыу" берләшмәһендә Тамъян-Ҡыпсаҡ ырыу бүлеме лә була. Быны һуңғы ваҡытта уҙғарылған этногенетик тикшеренеүҙәр ҙә раҫлай: тамъян вариҫтарының генофондында ике гаплотөркөм өҫтөнлөк итә: R1a1-M198 (54%) һәм R1b-M343 (32%). Был гаплотөркөмдәр бер үк ваҡытта ҡыпсаҡ ырыуына ла хас. Этнограф Р.Ғ. Кузеевтың иҫәпләүе буйынса, XVIII быуат башында тамъяндарҙың һаны 21 мең самаһы була. XX быуаттың 20-се йылдарында уларҙың дөйөм иҫәбе 25 - 27 меңдән артмай, бында ул осорҙа кисерелгән трагик ваҡиғалар һөҙөмтәһендә башҡорттарҙың һан яғынан ҡырҡа кәмеүе сағылыш таба.\nХәҙерге ваҡытта тамъян ырыуы вариҫтары Башҡортостандың Әбйәлил, Белорет, Бөрйән, Баймаҡ, Көйөргәҙе, Мәләүез, Миәкә, Стәрлебаш, Туймазы, Шаран райондарында йәшәй. Сығышы менән тамъян нәҫеленә ҡарағандар Ырымбур өлкәһенең һәм Татарстандың ҡайһы бер райондары ауылдарында ла бар.\nТамъян ырыуы башҡорттары халҡыбыҙҙың айырылғыһыҙ бер өлөшө булып, тарих юлдарын милләттәштәре менән бергә үтте. Тамъяндар ҙа халҡыбыҙ ғорурлығы булырҙай меңәрләгән ул-ҡыҙҙар үҫтерҙе. Башҡорт ихтилалдарының арҙаҡлы батырҙары Күсем Түләкәйев, Аҡай Күсемов, Сәйетбай Алкалин, Ҡасҡын Һамаровтар - тамъян башҡорттарынан. Муса Смаков 1917 йылда II Бөтөн башҡорт ҡоролтайында Башҡорт үҙәк шураһы ағзаһы итеп һайлана, милли автономия өсөн барған көрәштә әүҙем ҡатнаша. Советтар Союзы Геройы, 112-се Башҡорт атлы дивизияһының полк командиры, генерал Таһир Кусимов та башҡорт яугирлығы данын бар илгә таратты. Тамъяндар бөгөн академик Марат Илһамов, философ, фән докторы Рәмил Истамғәлин, филологтар, фән докторҙары Зиннур Нурғәлин, Сәриә Миржанова, яҙыусылар Тимер Ниәтшин, Әсхәл Әхмәтхужа, халыҡ артистары Әхтәм Әбүшахманов, Тәнзилә Үҙәнбаева, Вахит Хызыровтар, башҡа йөҙәрләгән билдәле ырыуҙаштары менән хаҡлы рәүештә ғорурлана ала.\nЯҙылған: 19.08.19 | Ҡаралған: 431


Материалы за 26.07.2017 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Материалы за 26.07.2017\nСая, ғәййәр башҡорт егеттәре! Һеҙҙе «Урал бөркөтө» көтә!\nЯңылыҡтар таҫмаһы // 26-07-2017, 15:56\n29-30 июдә Баймаҡ районында үтәсәк "Башҡорт йәштәре йыйыны"нда «Урал бөркөтө» конкурсы ла үтәсәк.\nШарттары: «Урал батыр» эпосын (10 юлын булһа ла), Салауат Юлаевтың, Рәми Ғариповтың шиғырҙарын яттан һөйләргә, шәжәрәһен белергә, «Егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ» тип аталған этапта милли үҙенсәлек һаҡлауға, башҡорт халҡын (тыуған төбәкте) үҫтереүгә арналған проектты яҡларғатейеш.\nҠатнашыусылар шулай уҡвокал, музыка ҡоралдарында уйнау, бейеү һ.б. һәләттәрен күрһәтә ала.\nФизик әҙерлекте тикшереү өсөн уҡтан атыу, таш ырғытыу, 500 метрға йүгереү ҙә ҡаралған. Тарихи милли кейемгә өҫтөнлөк биргән йәштәр иҫәбенә өҫтәмә мәрәйҙәр яҙыласаҡ....\n"Асылыкүл" курорт паркы" үҫеш аласаҡ\nЯңылыҡтар таҫмаһы // 26-07-2017, 14:43\nБөгөн Башҡортостан Хөкүмәтендә "Асылыкүл" курорт паркы" туристик-рекреацион кластерҙы үҫтереү буйынса килешеүгә ҡул ҡуйылды. Хәҙер күл урынлашҡан биләмәләр - Әлшәй, Бәләбәй, Бүздәк райондары үҙ-ара эшлекле мөнәсәбәткә инәсәк.\nОсрашыуҙы Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фәрхәт Самедов етәкләне. Йыйылыусылар Асылыкүлдең Рәсәйҙә туризм өсөн иң ҡулайлы ун һыу ятҡылығы исемлегенә инеүе, бында туризмдың үҫеше кәрәклеге, инвестициялар, объект үҫеше өсөн "юл картаһы" булдырылыуы тураһында һөйләште....\n“Хыялымда мин – атай фамилияһында”\nМахсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 26-07-2017, 13:26\n– Мин атайһыҙ үҫкәнем өсөн ғүмер буйы әсәйемде ғәйепләп йәшәнем, – тине Йәмил*, утыҙ өс йәшлек ир, һыу һаҡлағыстың аҡ бүрекле тулҡындарынан күҙен дә алмай. – Һис ҡасан әсәйем менән әллә ни яҡынлыҡ тойманым. Уға мөнәсәбәтемде үтә һалҡын тип кенә түгел, хатта дошмандарса тип атарға булыр ине. Сөнки әсәйемә гелән үпкә призмаһы аша ҡараным. Атайлы малайҙарға ҡарап нисек көнләшеүемде белһәгеҙ! Күршелә Мансур йәшәне, ул да атайһыҙ үҫте, әммә олатаһы бар ине. Олатаһы менән ат һыуларға ла, ҡуянға тоҙаҡ ҡорорға ла бергә йөрөнөләр, сыйырсыҡ ояһын да икәүләп эшләнеләр. Ә мин бер үҙем тағараҡ эшләп аҙапландым, эт ояһын йүнәтеп хитландым....\nМахсус бит // 26-07-2017, 12:06\nМикротулҡынлы мейесе булмаған кешеләр һирәктер. Тиҙ генә һыуынған ризығыңды, бәлештәреңде йылытып алыу өсөн бик уңайлы замана техникаһы ул. «Микроволновка»ның зыяны тураһындағы уйҙырмалар һәм дөрөҫлөккә тап килгән факттар менән танышып сығайыҡ.\nМикротулҡындар зарарлы тиҙәр. Магнетрон тарафынан таратылыусы тулҡындар ионлаштырылмай. Шуға күрә уларҙың ризыҡҡа ла, кешеләргә лә кире йоғонтоһо юҡ....\nЯңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 26-07-2017, 11:52\nЙәшлек – дәрт ташып торған, иң бейек үрҙәргә ҡурҡмай үрләй, тормоштоң бөтә йәмен-тәмен тойоп йәшәй торған мәл. Ә тормоштоң тәмен һәр кем үҙенсә татып ҡарай. Ололар, хәҙерге йәштәр тәртипһеҙ, тип әйтергә ярата. Тормош юлының иң матур, күңелле мәлдәрен нисек үткәрә һәм ниндәй уй-маҡсаттар менән йәшәй һуң бөгөнгө егет-ҡыҙҙар? Салауат ҡалаһының Башҡорт иҡтисад-юридик колледжында уҡып, яңыраҡ ҡулына диплом алған Индира Вәлиева менән ошо хаҡта һөйләштем....\n“Дуҫлыҡтан мөхәббәткә бер аҙым”\nНовости / Мәҙәниәт // 26-07-2017, 09:58\nҠарабулатовтарҙың икенсе быуын ижадсылары\nКескәй генә ике йөрәкте бер итерҙәй оло мөхәббәт хисе һәр кешелә һәр төрлө тарих менән уяна. Кемдәрҙер тәү ҡараштан уҡ үҙҙәренең яҙмышына яҙылған йәрҙе таный, кемдәргәлер бер нисә осрашыу кәрәк. Ә бәғзеләр йылдар дауамында дуҫлашып, аралашып йөрөп кенә мөхәббәт хистәренә төрөнә. Күптәргә таныш “Сәңгелдәк” ветераны, “Тамыр” балалар телеканалы “йондоҙсоғо”, хәҙер инде профессиональ бейеүсе Ильяс Ҡарабулатов үҙенә тиң булырҙай кәләше менән интернет селтәрендә таныша ла, байтаҡ дуҫлашып йөрөгәндән һуң ғына тормош ҡорорға тәҡдим яһай. Осрашыуҙарына олатаһы, Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбаев сәбәпсе булһа, өйләнергә фатиханы өләсәһе Клара Ғүмәр ҡыҙы биргән икән. Хәйер, барыһын да баштан бәйән итергә кәрәктер...


Сергей Лаврентьев «Ағиҙел йондоҙҙары» фестивален ябыуҙа ҡатнашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nСергей Лаврентьев «Ағиҙел йондоҙҙары» фестивален ябыуҙа ҡатнашты\n12:21, 28 июня 2010 Сәйәсәт\nУҙған шәмбелә БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт советнигы Сергей Лаврентьев, БР Милли банкы рәйесе, Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаты Рөстәм Мәрҙәнов һәм БР Президенты Хакимиәте Ижтимағи-сәйәси үҫеш һәм мәғлүмәт сәйәсәте идаралығының ижтимағи-сәйәси үҫеш бүлеге баш консультанты Владимир Савичев «Ағиҙел йондоҙҙары» V Республика хор һәм вокаль музыка фестиваль-конкурсын ябыу тантанаһында ҡатнашты.\nБелорет районына сәфәр барышында ҡунаҡтар шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы менән Силәбе өлкәһе транспорт бәйләнешен тәьмин итеүсе Стәрлетамаҡ – Белорет – Магнитогорск автомобиль юлы участкаһы төҙөлөшө менән танышты. Белорет районында төп трасса ҡала аша үтә. Транзит, бигерәк тә йөк транспорты хәрәкәте бында экологик шарттарҙы насарайта, ҡала автотранспорты хәрәкәтен ҡыйынлаштыра, ҡала урамдары юл полотноһының боҙолоуына килтерә. Шуға күрә лә урап үтеү юл участкаһы төҙөү айырыуса зарур. Урап үтеү юл участкаһының оҙонлоғо 21,2 километр тәшкил итә. Ул 2006 йылда уҡ төҙөлә башланғайны. Быйыл юл төҙөүселәр алдында 5 километр оҙонлоғондағы участканы төҙөп бөтөү бурысы тора.\nСергей Лаврентьев «Ар ташы» ял базаһына — Белореттан 15 километр алыҫлыҡта урынлашҡан, райондың иң билдәле һәм популяр туристик базаларының береһенә барҙы. Турбазаның генераль директоры Александр Работяев ҡунаҡтарға «Ар ташы» турбазаһының тарихы һәм үҫеш перспективалары тураһында һөйләне. Һуңынан Өфө ҡунаҡтары Белоретта төҙөлөп ятҡан балалар поликлиникаһын ҡараны.\nБелорет районы буйлап сәфәрҙә ҡунаҡтарҙы Белорет районы хакимиәте башлығы вазифаһын башҡарыусы Владислав Миронов оҙатып йөрөнө.\nОльга Колесникова, Марина Шумилова автор: Ольга Колесникова, Марина Шумилова\nТеги: республика буйлап эш сәфәрҙәре


Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы башлығы Башҡортостан блогерҙарының фаразын раҫланы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРәсәй Сит ил эштәре министрлығы башлығы Башҡортостан блогерҙарының фаразын раҫланы\n14:35, 15 июня 2015 Йәмғиәт\nРәсәй Сит ил эштәре министрлығы башлығы Башҡортостан блогерҙарының фаразын раҫланы Фото: газета.ru\nӨФӨ, 2015 йыл, 15 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.\nРәсәйҙең сит ил эштәре министры Сергей Лавров Башҡортостан блогерҙарының фаразын раҫланы. 21 мартта «Газета.ru» сайтында уның шәхси архивынан алынған фотолар баҫылғайны. Шуларҙың береһендә социаль селтәр менән файҙаланыусылар Ағиҙел йылғаһындағы ҡаяны — «Башҡортостан» милли паркында урынлашҡан иҫтәлекле урынды танып ҡалды.\nРәсәй тышҡы сәйәсәт ведомствоһы башлығы Сергей Лавров төшкән фотоһүрәттә Өс башлыҡ ҡаяһы күренә, ул Ағиҙел йылғаһы үрендә, «ҡырағай» туризм өсөн популяр булған ерҙә урынлашҡан. Селтәрҙәге һүрәттәрҙе сағыштырып ҡарағас, бер ниндәй ҙә шик ҡалмай — фотоһүрәт Башҡортостанда төшөрөлгән, ҡаяла (һулдан уңға) Карл Маркс, Фридрих Энгельс, Владимир Ленин һүрәтләнгән.\n— Был фото үткән быуаттың 80-се йылдар аҙағында — 90-сы йылдар башында Ағиҙел йылғаһында төшөрөлгәндер, моғайын, — тип хәбәр итте Сергей Лавров «Башинформ» агентлығына. — Ул йылдарҙа беҙ даими рәүештә Ағиҙел йылғаһы буйлап аға инек, 1991 йылдан Бия, Мана (Енисейҙың ҡушылдығы), һуңынан Катунь һәм уның ҡушылдыҡтарына күстек.\nӨс башлыҡ ҡаяһы Күгәрсен районы үҙәге Мораҡтан 50 километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Башҡортостан туристары араһында таралған версия буйынса, ҡаялағы һүрәттәрҙе 1979-1980 йылдарҙа рәссам-альпинистар Татьяна һәм Булат Рәхимовтар төшөргән.\nТеги: сергей лавров,туризм,рф сит ил эштәре министрлығы


Башҡортостан статистиктары онға бер аҙ хаҡ артыуын билдәләй // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостан статистиктары онға бер аҙ хаҡ артыуын билдәләй\n13:33, 30 июля 2010 Иҡтисад\nБашҡортостанстат минималь аҙыҡ-түлек тупланмаһына ингән аҙыҡ-түлек продукттары хаҡын тикшергән. Алынған мәғлүмәттәргә ярашлы, бер ай эсендә бойҙай онона хаҡтар килограмына 1 һум 25 тингә күтәрелгән. Мәҫәлән, июндә республика буйынса уртаса бер килограмм ондоң хаҡы 14,69 һум булған, ә июль йомғаҡтары буйынса ул 15,94 һумға еткән. Башҡортостан ҡалалары буйынса иң ҡиммәт он Стәрлетамаҡта. Бөгөнгө көндә ул 17,64 һум тәшкил итә. Ондоң ҡыйбатланыуы арыш-бойҙай ононан бешерелгән икмәк һәм икмәк-ҡалас изделиелары хаҡында сағылмаған. Улар 23 һәм 22,85 һум тәшкил итә. Бында хаҡ буханкаға түгел, ә килограмға ҡарата бирелгән.\nУҙған ай эсендә республика буйынса уртаса 26,6 һумдан 27,32 һумға тиклем макарон изделиеларына ла бер аҙ хаҡ артҡан. Шәкәргә лә хаҡ артыуы күҙәтелә. Әгәр июндә килограмды 28,44 һумға һатып алырға мөмкин булһа, июлдә ул 31,41 һум тора.\nИт һәм көнбағыш майына хаҡтар элекке кимәлдә ҡалған.\nЙәшелсәләр ярайһы ныҡ арзанайған. Был баҡсасыларыбыҙ үҙҙәренең витаминлы уңышын ала башлауы менән бәйле. Мәҫәлән, бер айҙа бер килограмм ҡыярға хаҡ 31,04 һумдан 19,96-ға төштө. Ауыл халҡының йомортҡа һәм һөт кеүек продукттары ла осһоҙланды. Ә бына картуф 4 һумға тиерлек ҡыйбатланып, хәҙер килоһына 18,85 һум тора.\nТеги: хаҡтар, аҙыҡ-түлек кәрзине, статистика


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ГӘЗИТ КЕМДЕКЕ ҺУҢ УЛ, ЙӘКИ ҠАҒЫҘ БАҪМАЛАРҘЫ УҠЫМАҒАНДАР НИҘӘН МӘХРҮМ? - 2020 - Мәҡәләләр\nБөгөн һәммәһе: ултырғаны, шыуғаны, имгәкләгәне - кескәйҙәрҙән алып йәше-ҡартына тиклем интернет донъяһына ябырылды. Сүллектә килеп, ниһайәт, ҡоҙоҡҡа юлыҡҡан юлаусылар каруаны кеүек. Нимәләр генә яҙышмайҙар бында: булғанын-юҡ-барын, ғәжәбен-ғибрәттәрен-ғәйбәттәрен: кемдең кемде һөйөүен, кемдәрҙең айырылышыу-талашыуын, кемгә ниндәй үсе барын - барыһын һыйҙыра, үҙенә йота төпһөҙ ҡойо.\nБыл юҫыҡта "Бәйләнештә" селтәре күҙҙә тотолоуын төшөнөргә булалыр. Ә ғөмүмән, интернеттың теге йә был өлкә, тема буйынса белешмә туплау,махсус материалдар, мәҡәлә һәм монографиялар менән танышыу, белем алыу һәм донъяға ҡарашыңды киңәйтеү буйынса алыштырғыһыҙ мәғлүмәт һәм белем сығанағы, глобаль портал икәнлеген һәм әһәмиәтен бер кем дә инҡар итмәй. Ләкин әлеге һүҙгә, хәбәр тейешеүгә һыуһаған обыватель әҙәмдәр мәғлүмәт-белем порталдарын асып та ҡарамауы ихтимал. Уларға аралашыу - бәйләнеш кәрәк, улар күберәк гәп һатыу, бәхәсләшеү, ил-йорт хәлдәрен белеп тороу һәм һәр нәмәгә үҙ ҡарашын белдереү өсөн файҙалана интернетты. Һәм әйҙә, яҙыша, аралаша бирһендәр, тик йыш ҡына (ошо урында ғәфү үтенергә кәрәктер) йыуынты һыуҙы хәтерләтеп ҡуйған ҡайһы бер тәрбиәһеҙ, шаҡшы телле постар, комменттарҙан үҙҙәре үк ҡасандыр бер бүгеп, туйыуҙары ихтималлығын да онотмаһындар. Бөтөн көтөүҙе буяу өсөн бер шаҡшылыҡ та етә бит, ә бында ундайҙар берәү-икәү генә лә түгел һәм башына нимә тура килә, шуны яҙып, көн үткәреп, даими "штатта" ултырыусылар төркөмө барлыҡҡа килгән. Үкенескә, ҡайһы саҡ теләһәң-теләмәһәң дә бына ошо мөхиткә сумып сығырға тура килгеләй: журналист ғәҙәте - кәрәккән-кәрәкмәгән менән ҡыҙыҡһынып, юҡ-бар ергә танау тығып йөрөү. Икенсе яҡтан, сер түгел: гәзит-журналдарыбыҙҙың потенциаль уҡыусылары, штаттан тыш хәбәрселәребеҙ - барыһы ла ошо виртуаль донъяға күсеп бөттө. Шулар араһынан хәҙер эҙләп ултыр инде "алтын" бөртөктәрҙе. Ә ундайҙар байтаҡ был донъяла: ҡыҙыҡлы һәм төплө фекер әйтеп, уйындағыһын саф туған телебеҙҙә матур итеп яҙа, еткерә белгәндәр. Уларҙың үҙ төркөмдәре, үҙ уҡыусылары тупланып өлгөргән. Тик шулай ҙа бына ошондай яҙышырға һәләтле авторҙарҙың фекерҙәрен, энергияһын виртуаль бушлыҡ йотоп тормаһын ине лә бит. Юғиһә күңелде һыҙлатҡан теге йә был мәсьәлә хаҡында бәйләнештәге төркөмдәр, серҙәштәр, әхирәттәр, фекерҙәштәр ағас ҡыуышына башын тығып:"Хандың маңлайында мөгөҙө бар!"- тип ҡысҡырған әкиәт геройын хәтерләтеп ҡуя.\nҮпкәләштән булмаһын, интернет мөмкинлектәрен яҙма матбуғаттан айырып ҡарап, уның әһәмиәтен кәмләргә йыйынған юҡ. Аш - ашҡа, урыны башҡа, тигәндәй, һәр икеһенең үҙ урыны, үҙ тәғәйенләнеше, үҙ уҡыусылары һәм авторҙары. Һуңғыларының исемдәрен матбуғат баҫмаларында ла күрге, мәҡәләләренең ташҡа баҫылғанын уҡығы килә. Шул ыңғайҙан бәйләнеш төркөмдәрендә сығыш яһаусылар иғтибарын әсә телебеҙҙә нәшер ителгән гәзит-журнал эшенә йәлеп итеү теләге ҡайһы саҡ тупаҫ агрессия тулҡынына осрап та ҡуя. Был әлеге виртуаль төркөмсөләрҙең, ни әйтһәм дә хаҡым бар, тигән ҡараштан сығып, интернет иреклегенән файҙаланыу ләззәтен тойоуымы әллә аноним-псевдонимдар артына йәшеренеп, ҡурҡыу тойғоһонан азат булыуымы, бәйһеҙлегеме - һәр хәлдә бер ниндәй әҙәп һаҡлау ҡағиҙәләрен һанламай, гәзитең-ниең менән һине бер ултырыуҙа күмәк өйөр менән ботарлап ташлауҙары бар. Фекерен әйтергә һәр кем хаҡлы, тик ниңә шул ҡәҙәре агрессия, кәмһетеү, тупаҫлыҡ? Ҡайҙан килә ул? Бер нәмә аңлашыла шулай ҙа - ирекле донъяның да хатта үҙ сиктәре, үҙ ҡағиҙәләре була, тик уны аңлау кимәле төрлө кешелә төрлөсә. Ә әлегә ул күпселектә юҡ кимәлендә: тәбиғи тәрбиәһеҙлек касафаты. Ә шулай ҙа, нимә генә тимәһендәр, ташҡа баҫылған - ул инде тере тарих сағылышы, ул йәмәғәтселек фекерен туплаусы, халҡыбыҙҙың рухи һәм мәҙәни кимәле күрһәткесе һәм туған телебеҙҙе рәсми йәшәтеү сараһы. Дөрөҫ, әлеге виртуаль баҫмалар һәм сама тойғоһон юғалтҡан авторҙар һымаҡ, рәсми яҙма баҫмалар башына ни тура килә, шуны яҙып, ысынбарлығыбыҙға фәҡәт ҡоро тәнҡит һәм бөтөн яҡшы нәмәне инҡар итеү аша ҡарап, йыш ҡына кемделер кәмһетеү, яла яғыу юлы менән арзан популярлыҡ яулай, батыр булып күренә алмай, сөнки был беҙҙең юл һәм бигерәк тә маҡсат түгел, сөнки баҫма матбуғат - яңғыҙ бүре олоуы түгел, ә коллектив хеҙмәт емеше, ул объектив ысынбарлыҡ яҡлы. Эйе, беҙҙең ойоштороусыларыбыҙ бар, уларһыҙ гәзит тә йәшәмәйәсәк, сөнки нисек кенә һауаға талпынма - матди сынйыр ергә тарта, хаттин ашыуға юл ҡуймай. Шулай итеп, ойоштороусы күрһәтмәһенә буйһонорға ла тура килә, сөнки ҡыйыу күренәйек тип, үҙебеҙ ултырған ботаҡҡа үҙебеҙ балта саба алмайбыҙ. Ахыр сиктә, быларҙың бөтәһен дә үҙ телебеҙҙә сыҡҡан гәзитте рәсми йәшәтеү хаҡына ниндәйҙер компромисҡа барыу тип тә аңлатырға булалыр. Был бая әйткәнсә, кемдәргәлер батырлыҡ, ҡыйыулыҡ булып күренмәһә лә, һәр хәлдә башыңа ни тура килә, шуны ҡылыу түгел, ә һалҡын ҡанлылыҡ һәм күмәк аҡылды туплап эш итеү, яҙма телебеҙҙе һаҡлау, мәгәр бушлыҡҡа "ҡыйыу" хәбәрҙәр һатып ултырыу түгел. Үкенескә, юҡ-юҡта виртуаль төркөмдәрҙә яҙма матбуғат баҫмалары хаҡында һүҙ сығып киткеләй һәм шунда ултырған бәғзе милләттәштәребеҙ үҙ телебеҙҙәге гәзит-журналдар хаҡында бөтөнләй сит-ят кешеләр кеүек битараф һәм хатта юғарынан түбәнгә ҡарабыраҡ фәлсәфә һата, кәмһетә башлай.\nӘйткәндәй, яңыраҡ тап ана шундай гәп ояһына тап булынды. Оппозицион рухлы билдәле генә бер мөхтәрәм шәхесебеҙ (сәйәси-иҡтисади-хоҡуҡи ҡараштарының ихтирамға лайыҡ булыуын инҡар итмәйем) власть баҫымынан ҡурҡып, мәҡәләләремде баҫмайҙар, ғөмүмән, урындағы матбуғат республикалағы хәлде дөрөҫ яҡтыртмай тигән үпкә белдереп, киләһе йылға башҡортса гәзит-журналға яҙылмаясағын хәбәр итеүе булды, ошо хаҡта бәйләнештә гәп ҡуйырҙы. Кемдер үҙенең башҡорт баҫмаларын бөтөнләй уҡымауы менән маҡтанды: уныңса, матбуғат телевидениенан күрһәтелгәнде генә ҡабатлап яҙа, имеш. Икенсе бер маңҡорт гәзит-журналдарҙың киләсәге юҡ, тип, тулайым интернетҡа ҡапланырға кәңәш бирә. Сөнки, ти ул, гәзиттәр берәй мохтажды яҡлап, бер проблеманы ла хәл иткәндәре юҡ, йәнәһе. Был тәңгәлдә шул да мәғлүм булһын ки: мохтаждарға беҙҙә дәүләт, уның социаль яҡлау органдары ярҙам итә, ә гәзиттәр үҙҙәре ярҙамға мохтаж, хәйерсе хәлендә көн күрә. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, власть органдарына ярайыҡ, тип түгел, ә туған телебеҙҙе йәшәтәйек, тарихыбыҙҙың онотолоуына юл ҡуймайыҡ, рухиәтебеҙ һәм мәҙәниәтебеҙҙе күтәрәйек тип тырышҡан көнөбөҙ. Ә бына ошо йәһәттән ярҙам итеү урынына ярҙан этеүселәр - гәзит-журналдарыбыҙ билдәле ҡатмарлыҡтарға, ауырлыҡтарға дусар ителеп, тираждарыбыҙ кәмей барыуына үҙебеҙҙекеләрҙән үк ҡул сабып, тамаша ҡылып тороусылар барҙа, әлбиттә, башҡорт теленә лә һан бөтә бара. Ваҡ-төйәк үпкә-дәғүәләр менән мауығып, урынлы-урынһыҙ ғәйеп ташлап, иң мөһим нәмәне күрмәй ундайҙар: бөгөн беҙгә тарҡалыш, тырым-тырағайлыҡ түгел, ә берҙәмлек кәрәк. Беҙ уның туплаусы, йәшәтеүсе көсөн тойҙоҡ, күрҙек инде, шөкөр. Тимәк, ҡалған бурыстарҙы атҡарыуҙа ла шул юлдан яҙлыҡмау фарыз - берҙәмлек юлынан барырға. Йәл, ләкин әлегә хәүеф-хәтәр һуңғы сиккә килтереп терәмәйенсә, беҙ күбеһенсә тырым-тырағай.\nҒөмүмән, бөгөн үҙ телебеҙҙәге гәзит-журналдарға яҙылыу мәсьәләһе журналистарҙан башҡа бер кемде лә борсомай. Бар,әлбиттә, йыл һайын гәзит алдырып уҡыусы тоғро дуҫтарыбыҙ ҙа, ләкин уларҙың сафы ла һирәгәйә бара: матбуғат баҫмаларына хаҡтар йыллап түгел, айлап үҫә, ә ябай халыҡтың килеме кәмей, эшһеҙлек арта. Ә инде ике ҡулыңа бер эш тә булмағанда, тыныс күңел менән гәзит уҡып ултырып та булмайҙыр. Аҙ килемле ғаиләләр, яңғыҙаҡ өлкәндәр - ветерандарҙы бушлай гәзиткә яҙҙырыу урындарҙағы бизнесмен-эшҡыуарҙар ҡулынан да килерлек, тик был хаҡта уйлаусы ғына юҡ. Матбуғат баҫмаларының ойоштороусылары була тороап та, хатта был хаҡта дәүләт органдарының да уйына ла инеп сыҡмай. Ә бит туған телебеҙҙе һаҡлау, үҫтереү, йәшәтеү бурысы иң тәүҙә дәүләт кимәлендәге мәсьәлә. Билдәле халыҡ мәҡәлен ил ҡаҡҡанды мир ҡаға тип боробораҡ әйткәндә, гәзит-журналдарыбыҙҙың бөгөн тап ошо хәлдә - дәүләт тарафынан да, әүҙем йәмәғәтселегебеҙ тарафынан да ситкә ҡағылыуын, онотола барыуын күрербеҙ. Тик был осраҡта кем отор ҙа, кем отолор икән?..\nЯҙылған: 05.11.20 | Ҡаралған: 235


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҺӘР БЕР АРХИВ – ХАЗИНАЛАР УТРАУЫ, УНДА БЫУАТТАР АУАЗЫ ТАУЫШ БИРӘ - 2021 - Мәҡәләләр\nҺӘР БЕР АРХИВ – ХАЗИНАЛАР УТРАУЫ, УНДА БЫУАТТАР АУАЗЫ ТАУЫШ БИРӘ\nЙылдың Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты иғлан иткән Башҡорт тарихы йылы булараҡ үтеүе, бер яҡтан, былтырғы Башҡорт теле йылының үҙенсәлекле дауамы булһа, икенсе яҡтан, алда мөһим сәйәси ваҡиға - Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу кампанияһы тора. Башҡорт халҡының сал тарихына күҙ һалһаң, унда сәйәсәттең ниндәй урын алыуы, улай ғына ла түгел, кешеләр, милләттәр яҙмышы менән нисек уйнауҙары ап-асыҡ күренә. Кем өсөндөр иҫәп алыу - илдәге йән башын, мал-тыуар, шәхси милек һәм хужалыҡты һанап сығыу ғына булып тойолһа, уның асылында киләсәкте күҙаллау, артабанғы быуындарға үҙебеҙ тураһында дөрөҫ мәғлүмәт һәм аныҡ тарих ҡалдырыуҙың бер мөмкинлеге лә ул. Башҡортостан Республикаһының Милли архивы директоры урынбаҫары, филология фәндәре кандидаты Ниязбай СӘЛИМОВ менән әңгәмәбеҙ ошо хаҡта.\nНиязбай Булатбай улы, халыҡ иҫәбен алыу кампанияһына әҙерләнеүҙә архивтарҙың роле ифрат ҙур, тиһәк, һис яңылышмабыҙ, сөнки тап уларҙа күптәр әле аңлап та етмәгән иҫ киткес ҙур байлыҡ тупланған. Шул уҡ ваҡытта, әгәр шул хазинаға юлыҡһаң, ундағы хәҡиҡәтте инҡар итеү бөтөнләй мөмкин түгел. Ошо мөһим сараға әҙерлек осоронда Башҡортостандың төп архив учреждениеһы ниндәй эштәр башҡара?\n- Ысынлап та, һәр бер архив - хазиналар утрауы, унда һаҡланған документтарҙың әһәмиәте йәмғиәт тормошонда баһалап бөткөһөҙ ҙур! Хәҙерге ваҡытта халыҡ араһында алып барылған аңлатыу-мәғрифәтселек эшендә архивтар төп урынды биләй, тип әйтер инем. Совет дәүерендә дәүләт кимәлендә алып барылған сәйәсәт арҡаһында 70 йылдан ашыу үҙенең тарихын оноторға дусар ителгән халыҡты ҡабат тамырҙарына, асылына ҡайтарыу буйынса эш, йәғни үткәндәрҙәге хаталарҙы төҙәтеү бер көндә генә туҡталмай.\n2006 йылда республика Хөкүмәте ҡарары менән Шәжәрә байрамын ойоштороу халыҡтың рухи-мәҙәни әүҙемлеген, үҙенең тамырҙарына ҡыҙыҡһыныуын бермә-бер арттырҙы. Арттырҙы, тим, сөнки уҙған быуаттың 80-90-сы йылдарында ырыуҙар хәрәкәте тергеҙелеп, нәҫел-ырыу тамырҙарын барлау башланғайны инде, әммә был эш менән бары тик энтузиаст зыялылар һәм тыуған яҡты өйрәнеүселәр генә шөғөлләнде. Бәғзеләр иһә архив материалдары менән эшләү тәжрибәһе булмағанлыҡтан, бәлки, был эшкә тотонорға йөрьәт тә итмәгәндер.\nХалыҡтың үҙ тамырҙары менән ҡыҙыҡһыныуының артыуын иҫәпкә алып, Башҡортостан Республикаһының Милли архивы ҡарамағында 2017 йылда Шәжәрә үҙәген ойоштороп ебәрҙек. Метрика кенәгәләре ғәрәп яҙмаһында бирелгәнлектән, күптәр шәжәрәһен үҙаллы эшләй алмай. Боронғо документтарҙы иркен уҡый алған белгестәребеҙ был юҫыҡта һәр кемгә булышлыҡ итә. Быға тиклем ике туғандаш милләт араһында "аҙашып" йөрөгән кешеләрҙең, хатта уларҙың балалары һәм ейәндәренең, халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре һәм метрика кенәгәләрен төплө өйрәнеп, оло асыш яһауы - хәҙер инде беҙҙең өсөн ғәҙәти күренеш. Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш райондарындағы һәм Татарстандың көнсығыш төбәгендәге татар булып йөрөгән кешеләр, нәҫел ептәрен тағатып, күп осраҡта үҙҙәренең ҡайһы милләт вәкилдәре икәнлеген асыҡлай. Һуңғы йылдарҙа беҙгә: "Татар булып килгәйнем, башҡорт булып ҡайтам!" - тигән һүҙҙәрҙе күп тапҡыр ишетергә тура килде. Эйе, архив документтары - хәҡиҡәти яҙмалар, үткәндәрҙең дөрөҫ сағылышы! Улар - бер нисә быуат элек үк тарих битенә бер ниндәй сәйәси баҫымһыҙ яҙып ҡалдырылған төплө дәлилдәр.\nИшетеүемсә, Милли архивта шәжәрә эшләтеү хаҡы бик арзан түгел. Ауыл халҡы өсөн ниндәйҙер ташлама ҡаралмағанмы?\n- Әлегә ташлама юҡ, әммә был тәңгәлдә льгота булдырыу хаҡында уйланабыҙ. Сөнки шәжәрә мәсьәләһе буйынса Милли архивҡа мөрәжәғәт итеүселәр һаны йылдан-йыл арта бара, улар араһында пенсия йәшендәгеләр ҙә байтаҡ. Теге йәки был нәҫелдең тарихын өйрәнеп, уларға ҡағылышлы документтар эҙләү, ғәрәпсә яҙылған метрика кенәгәләрен тикшереп, исем-шәрифтәрҙе табыу, артабан шәжәрә эшләү - быларҙың барыһы ла ҙур көс, ғилем һәм ваҡыт талап итә. Шуға күрә генеалогик хеҙмәт түләүле: нәҫел шәжәрәһен үҙ эсенә алған портфолио рәүешендәге документтар тупланмаһының хаҡы хәҙерге көндә уртаса 20-25 мең һум тәшкил итә. Һүҙ ҙә юҡ, ябай ауыл ғаиләһе өсөн был ҙур аҡса. Әммә теге йәки был юбиляр өсөн магазиндан ҡыйбатлы әйберҙәр алғансы, уға шәжәрә бүләк итеү, беҙҙеңсә, иң отошлоһо! Тимәк, уның балалары, туған-тыумасаһы бергә йыйылышып, шәжәрәгә заказ бирә ала. Ошондай кооперация ысулы менән эш итеүселәр хәҙер күбәйә бара. Был мәсьәләне хәл итеүҙең йәнә бер юлы бар. Мәғлүм булыуынса, яңыраҡ Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең "Атайсал" тигән яңы проекты эш башланы. Әйтәйек, берәй ауылдағы ҙур ғына нәҫел-ара үҙенең шәжәрәһен эшләтергә ниәт итһә, ул ошо порталға мөрәжәғәт ҡалдырырға мөмкин. Һәр ауылдан сыҡҡан уңышлы эшҡыуарҙар, күренекле шәхестәр бар. Улар бергәләшеп, ауылдаштарына ярҙам ҡулы һуҙа ала. Икенсе яҡтан, ауылда бер кешенең шәжәрәһе эшләнһә, унда күптәр үҙҙәренең нәҫел-нәсәбен таба аласаҡ, сөнки барлай башлаһаң, ауылдың яртыһы тигәндәй нисәнселер быуында туған булып сыға.\nШәжәрә - ул ғаиләнең йылъяҙмаһы ла, ата-бабалар менән бөгөнгө быуынды тоташтырған күпер ҙә, атай менән әсәйҙең үҙ балаларына, ейән-ейәнсәрҙәренә аманаты ла. Быуындар тарихын һәм күсәгилешлеген сағылдырған нәҫел ағасы һәр башҡорт ғаиләһендә булырға тейеш!\nДөрөҫөн әйткәндә, бөгөн шәжәрәләр һәм аҫабалыҡ грамоталары башҡорттарға үҙ тамырын асыҡлауҙа ҙур ярҙам булып тора, белеүебеҙсә, аҫабалыҡ хоҡуғы башҡа бер милләттә лә булмаған. Башҡорттар ошо ике төшөнсәне һәм рәүиз документтарын мөһим мәғлүмәти сығанаҡ тип баһалай...\n- Ысынлап та шулай, сөнки тарихты күпме генә болғарға тырышмаһындар, хәҡиҡәт барыбер үҙ юлын таба - тарихи документтар төп һәм инҡар ителмәҫлек сығанаҡ булып тора. Был йәһәттән Милли архив менән Тыуған яҡты өйрәнеүселәр йәмғиәтенең "Башархив" сайтын үҙенсәлекле проект тип баһаларға мөмкин. Тарихта беренсе тапҡыр Өфө губернаһының биш - Бәләбәй, Бөрө, Златоуст, Стәрлетамаҡ, Өфө - өйәҙе буйынса 1917 йылғы ауыл хужалығы иҫәбен алыу ваҡытындағы һәр йорт хужалығы буйынса карточкаларҙың электрон күсермәһе менән танышыу мөмкинлеге тыуҙы.\nПроектта барлығы 5278 уникаль документ тупланған. Бында шуны билдәләп үтергә кәрәк: 1917 йылғы иҫәп алыу мәғлүмәттәре Рәсәйҙең биш төбәгендә генә һаҡланып ҡалған. Уйлап ҡараһаң, был - тиңе булмаған хазина, сөнки унда хужалыҡ иҫәбе, ғаилә составы, милләт, мал-тыуар һаны һәм төрө, иген культуралары буйынса сәсеүлек майҙандарының күләме, тотош ер майҙаны, ергә эйә булыу формалары, уны ҡуртымға тапшырыу буйынса мәғлүмәт, ер эшкәртеү ҡорамалдары һәм сауҙа нөктәһе булыу-булмауы аныҡ билдәләнгән.\nБР Милли архивында шулайуҡ XVIII-XIX быуаттың рәүиз мәғлүмәттәре (ревизские сказки), XIX быуат аҙағы - XX быуат башындағы метрика кенәгәләре буйынса бик күп документтар һаҡлана. Улар нигеҙендә заманса гаджеты булған һәр кем үҙенең шәжәрәһен төҙөп, ғаиләһенең тарихын яҙа ала.\nҺуңғы йылдарҙа Милли архив халыҡ араһында шәжәрә культын тергеҙеү буйынса ысын мәғәнәһендә оло эш башҡара. Мин был осраҡта инде конкурстарҙы күҙҙә тотоп әйтәм.\n- Эйе, тап шулай. Һәр ауылға, һәр ғаиләгә шәжәрә идеяһын еткереү буйынса, ысынлап та, беҙ төрлө ысулдар ҡулланабыҙ. Ижади бәйгеләр ойоштороу - ошо мөһим эштең бер йүнәлеше. Башҡортостандың Милли архивы Архив эштәре буйынса идаралыҡ ярҙамында 2017 йылда Шәжәрә конкурсын башлап ебәргәйне. Быйыл "Минең ғаиләм тарихы - архив документтарында" тигән IV республика асыҡ фәнни-тикшеренеү конкурсын иғлан иттек. Ул 25 ғинуарҙан 31 апрелгә тиклем барҙы. Ижади бәйге тарихи тамырҙарын асыҡларға, нәҫел-нәсәбен барларға һәм ғаилә шәжәрәһен эшләргә теләге булған 8-11-се класс уҡыусылары, колледж, юғары уҡыу йорттары студенттары һәм 30 йәшкә тиклемге йәштәр араһында өс номинация буйынса уҙғарыла. Шәжәрә конкурстарында йылдан-йыл ҡатнашыусылар һаны арта бара, республика райондары һәм ҡалаларынан ғына түгел, Силәбе, Һамар, Ырымбур, Түбәнге Новгород өлкәләренән дә байтаҡ эштәр килде. Иң мөһиме - халҡыбыҙҙың милли бренды булараҡ баһаланырға тейешле шәжәрә хәҙерге заман йәштәренең милли ғорурлығы һәм ата-бабалар мираҫын ҡәҙерләп һаҡлауҙың сағыу өлгөһө булып ҡалһын ине, тигән теләктәбеҙ.\nБашҡортостан Республикаһының Архив эштәре буйынса идаралығы һәм Милли архивының тағы ла бер мөһим проектын билдәләп үтмәй булмай: ул да булһа - илдәге, бигерәк тә республикалағы халыҡ иҫәбен алыу документтары урын алған күсмә күргәҙмә. Ошо хаҡта ла һөйләп китегеҙ әле.\n- Күсмә күргәҙмәне кисә-бөгөн генә башламаныҡ. Төрлө райондарҙа һәм ойошмаларҙа, шулай уҡ Өфөнөң мәҙәни усаҡтарында төрлө сәйәси-ижтимағи ваҡиғалар айҡанлы тематик күргәҙмәләрҙе электән ойоштороп киләбеҙ. Былтыр сентябрҙә Милли архивтың төп корпусында "Башҡортостанстат" идаралығы вәкилдәре ҡатнашлығында Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыуҙың 100 йыллығына арнап, ҙур күргәҙмә уҙғарғайныҡ. Уларҙа рәүиз мәғлүмәттәре, метрика кенәгәләре, устав грамоталары, шәжәрәләр күрһәтелде. Был документтар менән ҡыҙыҡһыныусыларҙың күп булыуын иҫәпкә алып, үткән йылдың декабрендә күсмә күргәҙмә ойошторорға ҡарар иттек һәм "Башҡортостанда халыҡ иҫәбен алыу тарихынан" тигән үҙенсәлекле проектты башлап та ебәрҙек. "Тау Мөхәммәткә килмәһә, Мөхәммәт тауға үҙе бара" тип юҡҡа әйтмәгәндәр бит. Һәр кемдең архивҡа килергә ваҡыты йәки мөмкинлеге юҡ икән, архив үҙе кешеләр янына бара ала!\nБаш ҡалабыҙҙа ойошторолған күсмә күргәҙмә тәүҙә "Ҡунаҡһарай"ҙа "ҡунаҡ" булһа, артабан уны "Башкирия" лайфстайл үҙәге һәм "Мега", "Планета" сауҙа-күңел асыу үҙәктәре ҡабул итте. Февралдә иһә күргәҙмә менән Башҡорт дәүләт университеты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты студенттары танышты. Ҡыҙыҡлы документтар менән яҡындан танышыу мөмкинлегенә Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты уҡыусылары эйә булды. Артабан күргәҙмә марафоны Башҡорт дәүләт медицина университеты, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты һәм башҡа юғары уҡыу йорттарына юлланды.\nКүргәҙмәләге боронғо документтар, шәжәрә өлгөләре һәм сенсор өҫтәлендә урынлаштырылған 1917 йылғы иҫәп алыу мәғлүмәттәре халыҡта, шул иҫәптән йәштәрҙә, ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Күптәр был документтарҙы тәүгә күрә, үҙҙәре өсөн яңы серле донъя аса. Экспозиция эргәһендә һәр ваҡыт архив хеҙмәткәрҙәре һәм ирекмәндәр эшләй, улар экскурсанттарҙың барлыҡ һорауҙарына төплө яуап бирә.\nБынан тыш, Архив эштәре буйынса идаралыҡ һәм Милли архив сайттарында, шулай уҡ социаль селтәрҙәрҙә виртуаль күргәҙмәләребеҙ ҙә бар.\nҠыҫҡаһы, республикабыҙҙың төп архив ойошмаһы заман менән бергә атларға һәм йәниҫәп документтарын, шәжәрә эшләү өсөн кәрәкле метрика кенәгәләрен, рәүиз мәғлүмәттәрен төрлө ысулдар менән популярлаштырырға тырыша. Асылда, нәҡ ошо документтар кешеләрҙең милли асылына юл аса, ата-бабаларының кем икәнлеген, ниндәй милләттән булыуын асыҡларға ярҙам итә. Ҡыҫҡаһы, БР Милли архивы, төрлө йүнәлештә халыҡҡа социаль-рухи хеҙмәттәр күрһәтеп, Бөтә Рәсәй йәниҫәп алыу кампанияһы алдынан ғәйәт оло эш башҡара.\nБашҡортостан Республикаһының Милли архивы киләсәккә ниндәй пландар һәм маҡсаттар менән йәшәй?\n- Архивтарҙың төп бурысы - быуаттар ауазын беҙҙең көндәргәсә еткергән документаль мираҫты тейешенсә һаҡлауҙы тәьмин итеп, уны киләһе быуындарға еткереү, фондтарҙы тулыландырыу өсөн предприятие-ойошмаларҙан яңы документтар ҡабул итеү, халыҡҡа социаль-хоҡуҡи хеҙмәттәр күрһәтеү. Йәмғиәт өсөн мөһим был эшмәкәрлек киләсәктә лә даими алып барыласаҡ. Әлбиттә, заман башҡа - заң башҡа, тигәндәй, бөгөн беҙ архив документтарын электрон рәүешкә күсереү буйынса бик әүҙем шөғөлләнәбеҙ. Хәҙер күптәр өйҙәрендә йәки беҙҙең уҡыу залдарында ултырып ҡына, боронғо яҙмалар менән таныша ала.\nХеҙмәт стажын, эш хаҡының күләмен билдәләү, шулай уҡ судта исем-шәрифтәре һәм ер биләмәләренең дөрөҫлөгөн иҫбатлау кеүек донъяуи мәсьәләләр буйынса архивҡа көн һайын бик күп кеше мөрәжәғәт итә.\nМилли архив, Пенсия фонды һәм МФЦ менән электрон хеҙмәттәшлек урынлаштырып, халыҡ мөрәжәғәттәренә тиҙ арала яуап биреүгә өлгәшә. Мәҫәлән, һуңғы йылдарҙа ғына архив хеҙмәткәрҙәре тарафынан уртаса 35-40 мең самаһы социаль-хоҡуҡи мөрәжәғәткә төплө яуаптар әҙерләп ебәрелде.\nНәҫел тамырҙарын юллау буйынса халыҡҡа ярҙам күрһәтеү маҡсатында Шәжәрә үҙәген ойоштороу, матур йолаға әүерелгән ғилми-тикшеренеү конкурстарын үткәреү, стационар, күсмә һәм виртуаль күргәҙмәләр ойоштороу, архив хеҙмәткәрҙәренең төрлө тарихи темалар, күренекле шәхестәр тураһында киң мәғлүмәт сараларында даими сығыш яһауы, Рәсәйҙең төрлө төбәктәрендә, шулай уҡ республикабыҙҙа үткәрелгән ғилми-ғәмәли конференцияларҙа әүҙем ҡатнашыу - быларҙың барыһы ла халыҡ менән архив араһын яҡынайтыуға, бихисап архив документын фәнни әйләнешкә индереүгә булышлыҡ итә. Милли архивтың киң ҡоласлы эшмәкәрлегендәге был йүнәлештәр артабан да һаҡланасаҡ.\nБөгөн Милли архив заман технологияларын иркен файҙалана. Был йәһәттән төп архив ойошмаһын яңы архив һаҡлағыстар, ҡеүәтле сканерҙар һәм башҡа ҡорамалдар менән тәьмин иткән Башҡортостан Хөкүмәтенә бик тә рәхмәтлебеҙ. Бик күп сер һаҡлаған метрика кенәгәләрен, рәүиз мәғлүмәттәрен һәм башҡа боронғо документтарҙы тиҙ арала электрон рәүешкә күсереүҙе теүәлләү - алда торған иң ҙур бурыстарыбыҙҙың береһе. Республика етәкселегенең Милли архивҡа тос ярҙамы беҙгә бер нисә йыл эсендә Башҡортостан Республикаһы Архив фондының берҙәм мәғлүмәти системаһын булдырыу, "Эш" электрон документ әйләнешен тулыһынса яйға һалыу һәм, "Электрон архив" базаһын тулыландырып, ундағы документтарҙы интернет аша халыҡҡа еткереү кеүек үтә мөһим бурыстарҙы уңышлы атҡарып сығырға мөмкинлек бирәсәк.\nБай тарихлы Рәсәй һәм Башҡортостан архивтары элек-электән дәүләт һәм халыҡ ихтыяжына хеҙмәт иткән, киләсәктә лә ошо изге һәм яуаплы бурыс уларҙың төп йүнәлеше булып ҡаласаҡ.\nЯҙылған: 10.09.21 | Ҡаралған: 186


Биш уйын рәттән уңышһыҙлыҡҡа тарығандан һуң бөгөн «Салауат Юлаев» хоккейсылары, ниһәйәт еңеүгә өлгәште\nУлар үҙ боҙонда Ҡаҙағстандың «Барыҫ» клубын 5-4 иҫәбенә отто. Был уңыш Башҡортостан командаһына 92 мәрәй менән көнсығыш конференцияла дүртенсе урынға күтәрелергә мөмкинлек бирҙе. Әгәр ҙә плей-офф бөгөндән башланған булһа, яҡташтарыбыҙға беренсе этапта Владивостоктың «Адмирал» клубы менән көс һынашырға тура килер ине. Әммә бының өсөн яҡтарға тағы ла дүртешәр уйын үткәрергә ҡалды. Сираттағы осрашыуын юлаевсылар шаршамбы Череповецтың «Северсталь» хоккейсыларына ҡаршы үткәрә.


Шундай hөнәр бар — Ватанды һаҡлау\n1 Октябрь 2018, 18:58\nРайондың хәрби комиссариатына — 80 йыл, РФ Ҡораллы Көстәренә 100 йыл тулды\nМәҙәниәт һарайында райондың хәрби комиссариатының 80 йыллығына, Башҡортостан хәрби комиссариатының 100 йыллығына hәм РФ Ҡораллы Көстәренең 100 йыллығына бағышланған ҙур байрам тантанаһы булып уҙҙы. Сараға бөгөн үҫеп килеүсе быуынға хәрби-патриотик тәрбиә биреүҙә ҡатнашыусылар, хәрби бурыслыларҙың хәрби иҫәпкә ҡуйыу, граждандарҙы хәрби хеҙмәткә саҡырыу менән шөғөлләнеүселәр, ауыл биләмәләре башлыҡтары, ветеран ойошмалары етәкселәре, Афғанстанда, Төньяҡ Кавказда хәрби хәрәкәттәр ветерандары, айырыуса риск подразделениелары, район хәрби комиссариаты хеҙмәткәрҙәре, Бишбүләк ауылы урта мәктәптәренең педагогтары hәм уҡытыусылары, дөйөм белем биреү урта мәктәптәренең директорҙары hәм тормош именлеге нигеҙҙәре уҡытыусы-ойоштороусылары, «Вектор» Йәштәр үҙәге хеҙмәткәрҙәре, Ҡушйылға ауылынан «Батырлыҡ» үҫмерҙәр клубы, Дим ауылынан «9 рота» эҙләнеү отряды етәкселәре hәм ағзалары ҡатнашты. Район хакимиәте башлығы саҡырыуы буйынса әлеге байрамға мәртәбәле ҡунаҡтар — Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың бишенсе саҡырылыш депутаты — Илдус Ришат улы Ғүмәров, БР хәрби комиссары генерал-майор Игорь Михайлович Харченко hәм Бәләбәй ҡалаһы, Бәләбәй hәм Йәрмәкәй райондары хәрби комиссары подполковнигы Рөстәм Мәғҙән улы Сәхәбов махсус килгәйне.\nYҙ Ватаныңдың һаҡсыһы булыу ул — теләһә ҡайһы кеше өсөн дәрәжә. Был шулай булған hәм шулай буласаҡ! Ватанды һаҡлаусылар ул — Рәсәй армияһы hәм Хәрби-Диңгеҙ флоты, осоусылар, һалдаттар, диңгеҙселәр hәм сик буйында хеҙмәт итеүселәр. Һәр осорҙа иң маҡтаулы маҡтаулы hөнәр булып хәрби hөнәр иҫәпләнгән.\nВатанды һаҡлаусылар паркында Афғанстанда hәм Төньяҡ Кавказда hәләк булған хәрбиҙәр иҫтәлегенә ҡуйылған стелаға, Үҙәк урамдағы скверҙа Чернобыль аварияһын бөтөрөүҙә ҡатнашыусылар hәм ПОР атом һалдаттары хөрмәтенә ҡуйылған постаментҡа, Еңеү паркында Бөйөк Ватан һуғышында hәләк булған бишбүләктәр хөрмәтенә ҡуйылған hәйкәл янында бер минутлыҡ тынлыҡтан һуң, райондың хәрби комиссары Валерий Шәрифуллин, район етәкселеге оҙатыуында мәртәбәле ҡунаҡтар тере сәскәләр һалды.\nБыл уңайҙан Мәҙәниәт һарайы фойеһында беҙҙең районыбыҙҙың 80 йыллыҡ дәүерендә тарихи батыр үткәнен яҡтыртыусы документаль hәм ысын экспонаттар менән ҙур экспозиция урынлаштырғандар. Дөйөм белем биреү мәктәптәре, район тарих-этнография музейы hәм үҙәк район китапханаһы йыйылған материалдар, һуғыш ветерандарының иҫтәлектәре hәм төрлө баҫмаларҙағы публикациялар буйынса бай йөкмәткеле күргәҙмә әҙерләгән.\nҠунаҡтар республика hәм Рәсәй дәрәжәһендәге ҙур hәм кесе кубоктар, миҙалдар hәм дипломдар һанына ғәжәпләнде. Улар физкультура-һауыҡтырыу комплексы директоры Дмитрий Петров тарафынан балалар спорт мәктәбенең спорт ҡаҙаныштары тураһында ҡыҫҡа белешмәлә тәҡдим ителгәйне. Һәр урта мәктәп вәкиле, стенд hәм альбомдарҙы кyрһәтеп, белем биреү учреждениеларында хәрби-патриотик эш йүнәлештәрен яҡтыртты. Һөнәри хәрбиҙәр 1941 — 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы тураһында бөтә стенаға урынлаштырылған панорама янында оҙаҡлап туҡталды, Дим ауылынан Владимир Чернов етәкселегендә «9 рота»ның йәш эҙәрмәндәре ун йыл эсендә Ленинград өлкәһенән алып ҡайтҡан хәрби трофей экспонаттарын —һуғыштың телһеҙ шаhиттарын иғтибар менән ҡараны. Владимир Анатольевич БР хәрби комиссариатына һалдат медальоны күрһәтте, уның тәрбиәләнеүселәре быйылғы ҡаҙыныу эштәре ваҡытында ике метр ер аҫтынан был әйберҙе тапкан.\nЮбилей форумында ҡатнашыусыларҙың иғтибарын Ҡуш-йылға ауылынан «Батырлыҡ» үҫмерҙәр клубы үҙенә йәлеп итте, уларҙы күп йылдар хәрби-десант ғәскәрҙәренең запастағы гвардия старшинаһы Николай Петров тәрбиәләй. Барыһын да бәйләнгән күҙҙәре менән 29 секунд эсендә Калашников автоматын һүтеп-йыйыусы Даниил Марков ғәжәпләндерҙе.\nЗал команда буйынса тигәндәй, баҫа. «Встречный марш» аҫтында «Батырлыҡ» үҫмерҙәр клубы тәрбиәләнеүселәре РФ, БР hәм Бишбүләк районының флагтарын керетә. РФ hәм БР Гимндары яңғырай. Алып барыусылар ҡунаҡтарҙы тәҡдим итә һәм тарихҡа ҡыҫҡа ракурс яһай, уны Февраль буржуаз революцияһы, интервенттар hөжүме, дoньяла беренсе эшсе крәҫтиән дәүләте hәм 1918 йылдың февралендә уның армияһы барлыҡҡа килеүҙән башлап документаль кадрҙар менән оҙатылып барҙылар. 1938 йылдың авгусында СССР Халыҡ комиссариаты приказы нигеҙендә Бишбүләк районы хәрби комиссариаты формалаштырыла, ул Совет урамы, 23 адресы буйынса урынлашҡан була. Экранда хәрби комиссариаттың ул йылдарҙағы слайдтары күренә. Сәхнәгә район хакимиәте башлығы Наил Ғатауллин саҡырыла.\n— Һәр ғаиләлә илде һуғыш йылдарында яҡлаған йәки тыныс ваҡытта уның сиктәрен һаҡлаған кешеләр бар. Күптәр хәрби хеҙмәтте бөгөнгө көндәрҙә үтә. Һәм уларҙың hәр ҡайһыһының өйҙәрендә туғандары hәм яҡындары көтә. Шуға күрә, әлеге байрам хәрби комиссариат хеҙмәткәрҙәре өсөн генә түгел, ә райондың бар халҡы өсөн дә әһәмиәтле.\nШуныһы иғтибарға лайыҡ, әлеге датаны беҙ Башҡортостан Республикаһы хәрби комиссариатының 100 йыллыҡ юбилейы hәм Рәсәй Ҡораллы Көстәренең 100 йыллығы менән бер үк ваҡытта билдәләйбеҙ. Совет хөкүмәте барлыҡҡа килеү йылдарында ойошҡан республика хәрби комиссариаты Ҡыҙыл Армия формалашыуға шаҡтай oлөш индергән, Ҡораллы Көстәр сафына Башҡортостандан сығыусыларҙы ебәргән. Хәрби бурыслыларҙы иҫәпләү hәм уҡытыу, частәр комплектлаштырыу hәм ғәскәрҙәрҙе тәьмин итеү буйынса яуаплы мәсьәләләр хәл иткән. 1938 йылда булдырылған Бишбүләк хәрби комиссариаты әлеге мәсьәләләрҙе район территорияһында хәл иткән. Беренсе хәрби комиссар итеп Иван Федерович Ларионов билдәләнгән.\nРайон комиссариаты Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында айырым роль уйнаған. Был осорҙа граждандарҙы фронтка hәм оборона сәнәғәте предприятиеларын мобилизациялаy буйынса ҙур эш башҡарылған. Барлығы армия hәм флотҡа 11 меңгә яҡын командир hәм һуғышсы саҡырылған hәм ебәрелгән, ә хеҙмәт фронтына 3 меңдәнeн ашыу. Бишбүләк ере илгә 7 Советлар Союзы Геройы hәм Дан ордендарының ике тулы кавалерын биргән. Хәрби комиссариат армияны кәрәкле аҙыҡ-түлек менән тәьмин иткән. Район территорияһында эвакуацияланған граждандарҙы урынлаштырыу буйынса мәсьәләләр хәл ителгән. Быларҙан тыш хәрбиҙәрҙең ғаиләләренә ярҙам күрһәтелгән. Былар барыһы да дошманды еңеүгә ҙур өлөш индергән. Ә хәрби комиссариат хеҙмәткәрҙәре ҙур ойоштороу тәжрибәһе туплаған, уларҙы алға таба ҡулланған.\nСССР йылдарында хәрби комиссариат мобилизация hәм әҙерлек эштәрен алып барыуын дауам иткән. Комиссариат Афғанстан Республикаһында интернациональ бурыстарын башҡарыусы ғәскәрҙәрҙе комплектлаштырыуҙы тәьмин иткән. Бишбүләк районының 128 кешеһе Афған халҡына интернациональ ярҙам күрһәтеүҙә ҡатнашҡан, уларҙың өсөһө хәрби бурыстарына тоғро ҡалып, hәләк булған. Былар Владимир Исаев, Марсель Кашапов, Владимир Яковлев.\nХәрби комиссариат 1986 йылда Чернобыль аварияһы булғас, шаҡтай роль уйнаған. Авария эҙемтәләрен бөтөрөүгә запастан махсус йыйымдарға 16 кеше hәм район хужалыҡтарынан техника саҡырылған.\nСССР йылдарында йәштәргә тәрбиә биреү эшенә айырым иғтибар бүленә. Yҫеп килеүсе быуында дөрөҫ йүнәлеш биреү тәрбиәләнгән, Ҡораллы Көстәр рәтендә хеҙмәткә әҙерләгәнәр. Армияла хеҙмәт итеү һәм Ватанды яҡлау ул — бурыс hәм юғары дәрәжә икәнен һәр егет белгән.\nБөгөн әлеге данлы традициялар дауам итә. Бишбүләк хәрби комиссариаты, республикала иң яҡшылары булараҡ, армияның власть органдары hәм йәмғиәт менән тығыҙ элемтәһен тәьмин итә, актив хәрби-ойоштороу эшсәнлеген дауам итә. Төньяҡ Кавказда конституцион строй урынлаштырыу барышында райондан саҡырылған 166 кеше ҡатнашты. Беҙҙең яҡташтарыбыҙҙың алтыһы хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булған.\nБеҙҙең егеттәребеҙ Грузияла тыныслыҡ урынлаштырыу буйынса хәрби хәрәкәттәрҙә, Сүриәлә хәрби операцияларҙа ҡатнашты.\nХәрби комиссариат хеҙмәткәрҙәренең юғары hөнәри дәрәжәһе hәм уның ҡуйылған бурыстарын үтәүгә әҙерлеге тураһында стратегик команда-штаб уҡыуҙарында уңышлы сығыш яһауы, hәм шулай уҡ быйыл Рәсәй Ҡораллы Көстәр Генерал Штабы комиссияһе тарафынан үткәрелгән хәрби комиссариат базаһының әҙерлеген тикшереүен күрһәтте. Бишбүләк районы мобилизация йыйымының иң яҡшы базаһына Бөтә Рәсәй конкурсында Башҡортостан Республикаһын hәм Yҙәк хәрби округты тәҡдим итте. Был күп нәмә тураһында һөйләй.\nҺәр заманда хәрби эш ил тормышонда мөhим роль уйнай. Был маҡсат менән армияны заманса ҡорал менән тәьмин итеүгә айырым иғтибар бүленә. Ләкин бер ниндәй техника ла һалдатты — Ватанды һаҡлаусыны алыштыра алмай. Шуға күрә, хәрби комиссариат эшендә өҫтөнлөклө йүнәлеш — егеттәрҙе армияға саҡырыуға ҡәҙәр әҙерләү. Рәсәй һалдаты ул — яҡшы белемле һуғышсы ғына түгел. Беҙҙең һуғышсыларҙы һәр ваҡыт юғары әхлаҡи сифаттар айырып торған. Ә быға маҡсатсан хәрби-патриотик эш алып барып ҡына ирешергә мөмкин. Районда бындай тәрбиә менән үҙ эшенә ихлас бирелгән тулы команда шөғөлләнә. Беренсе сиратта, былар хәрби комиссариат, «Юнармии» район бүлексәһе, «9 рота» эҙләнеү отряды хеҙмәткәрҙәре, армияға саҡырыуға ҡәҙәр әҙерлек педагогтары. Уларҙы hәр ҡайһыһы һалдат тормошо мәшәҡәттәренә өйрәтә, тәжрибә тапшыра, алға таба кәрәк буласаҡ белемдәре менән уртаҡлаша. Һәм тап бына улар арҡаһында райондан сыҡҡандар илдең барлыҡ мөйөшөндә — Калининградтан алып Владивостокка ҡәҙәр намыҫлы хеҙмәт итә.\nРайон хәрби комиссариатының бөтә тарихында матди-техник тәьмин итеү, граждандарҙың хәрби иҫәбен ойоштороу, кеше hәм транспорт ресурстарын мобилизациялауға әҙерлекте тәьмин итyгә ҙур иғтибар бүленгән. Әлеге процесҡа төрлө йылдарҙағы хәрби комиссариаттар үҙ өлөшөн индергән, улар араһында Анатолий Владимирович Епифанов, Юрий Викторович Розяев, Анатолий Юрьевич Жаринов, Иван Анатольевич Иванов, Валерий Мөсәғит улы Шәрифуллин. Шуныһы мөhим, барлыҡ был эш Башҡортостан Хөкүмәте, республика хәрби комиссариаттары, район hәм ауыл биләмәләре етәкселеге менән тығыҙ хеҙмәттәшлектә алып барыла. Бындай тығыҙ бәйләнеш арҡаһында комиссариаттарҙы матди тәьмин ителеше мәсьәләләрен хәл итеп, саҡырылыш пункттарының эшен тейешле дәрәжәлә тәьмин итеп була.\n- Һеҙгә күп нәмә бәйле. Ил оборонаһын тәьмин итеү һеҙҙең ҡулдарҙа. Һеҙ күп егеттәр өсөн өлгө булып тораһығыһыҙ, тап бына һеҙҙә улар ғүмерҙәрендә тәү тапҡыр офицер күрә. Шуға күрә, һеҙгә ҙур яуаплылыҡ, ҙур намыҫ йөкмәтелгән.\nҺеҙгә һаулыҡ, көс, эшегеҙҙә уңыштар hәм ғаиләләрегеҙҙә именлек теләйем! Байрeм менән! — тиде ул үҙенең докладында.\nНаил Ғатауллин йәштәргә хәрби-патриотик тәрбиә биреүҙә һәм хәрби комиссариат эшенә кyп йыллыҡ өлөш индереүселәргә «РФ Ҡораллы Көстәренә 100 йыл» миҙалдары, район хакимиәтенең Маҡтау грамоталары hәм Рәхмәт хаттарын тапшырҙы.\nРайон хәрби комиссариатын илдең оборонаһын тәьмин итеүсе мөhим дәүләт институты, республикала иң яҡшылар иҫәбендә, тип билдәләне Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙың бишенче саҡырылыш депутаты Илдус Ғүмәров hәм район хәрби комиссары Валерий Шәрифуллинга Сәләмләү адресы тапшырҙы.\nСәхнәгә БР хәрби комиссары генерал-майор Игорь Харченко саҡырыла. Игорь Михайлович бишбүләктәрҙе юбилей датаһы менән ҡотланы, район хәрби комиссариаты артабан да ҡуйылған бурыстарын намыҫ менән үтәр һәм үҙенең төп күнәлештәре буйынса алдынғы позицияларын һаҡлап ҡалыр, тигән ышаныс белдерҙе. Ул район хакимиәте башлығына юбилей миҙалы һәм иҫтәлекле бүләк, райондың хәрби комиссарына Сәләмләү адресы, юбилей миҙалы hәм Башҡортостан хәрби комиссариатының 100 еллык юбилейына бағышланған «БР хәрби комиссариаттар булдырыу тарихы» китабын тапшырҙы. Генерал ҡулынан юбилей миҙалдарын, БР Хәрби комиссариаты Маҡтау грамоталарын, Рәхмәт хаттарын, шулай уҡ район армияға саҡырыу комиссияһе ағзалары, йәштәр менән хәрби патриотик эштең актив ҡатнашыусылары алды.\nБәләбәй ҡалаһы, Бәләбәй hәм Йәрмәкәй райондары хәрби комиссары подполковнигы Рөстәм Сәхәпов район хәрби комиссариаты хеҙмәткәрҙәрен юбилей датаһы менән ҡотланы hәм күп функциялы баҫма ҡоролмаһы бүләк итте.\nАлып барыусылар һүҙҙе Бишбүләк районы хәрби комиссарына бирҙе, ул сарала ҡатнашыусыларҙың барыһына ла рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе. Валерий Мөсәғит улы хәрби комиссариаттың әлеге ваҡыттағы эше тураһында ҡыҫҡаса белешмә тәҡдим итте. Безҙҙең районда юғары хәрби уҡыу йорттарында 11 курсант уҡый. Беҙҙең яҡташтарыбыҙ үзҙҙәренең хәрби бурыстарын ҙур илебеҙҙең төрлө мөйөшөндә үтәй, Сүриәлә халыҡ-ара террорсылыҡ менән көрәштә ҡатнаша. 80 йыл эсендә Бишбүләк хәрби комиссариаты тарафынан хәрби хеҙмәткә 28 мең кеше саҡырылған. Хәрби комиссар Рәхмәт хаттарын тапшырҙы.\nБиш телдә район гимнын башкарыусы үҙешсән артистар, Балалар сәнгәт мәктәбенең вокаль ансамбле, «Илhам» рус йыры халыҡ хоры, Афғанстанда hәләк булған дуҫы Марсель Кашаповҡа hәм уның Дүсән ауылында йәшәүсе яратҡан әсәһенә бағышланған бик яҡшы клибы менән Ғаяз Муллағәлиев, Алина Фролова, Ольга Данилова, Юрий Николаев, Елена Давыдова етәкселегендә өлгөлө хореография балалар ансамбле сығышы байрам кәйефе бүләк итте.


Үҙ өлөшө менән тыуа һәр бала\n16 Октябрь 2019, 09:34\nСибай ҡалаһында торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға тағы 10 ғаилә дәүләт ярҙамы алды. Йәш ғаиләләр бындай сертификатҡа балалары тыуыу айҡанлы эйә булып, аҡсаны кредит һәм ипотека килешеүҙәрен ҡапларға, йәки йорт төҙөлөшөнә тотона ала.\n--Был ҡыуаныслы мәлде 5 йылға яҡын көттөк. Ипотекаға фатирҙы алғанда Ильяс улыбыҙға 3 йәш ине. Шәүрәбеҙ шунда тыуҙы,--ти Лилиә һәм Шамил Рәхимовтар.—Һәр бала үҙ өлөшө менән тыуа, тиҙәр бит. Аллаға шөкөр, беҙҙең ҡыҙыбыҙ бик өлөшлө бала, әсәлек капиталы алдыҡ, бына әле торлаҡтың 12 квадрат метрының хаҡын ҡаплауға дәүләт ярҙам бүлде.\nЛинара һәм Азат Ҡырымғужиндарҙың да Азалия һәм Арсен исемле балалары үҫә. Сертификат тәғәйен Арсенға ла 5 йәш булып килә. Йәштәр бынан 7 йыл элек өс бүлмәле фатир һатып алған.\n— Шуныһы ҡыуаныслы: һуңғы йылдарҙа “Торлаҡ” милли проекты сиктәрендә күп кенә ғаиләләр үҙ йорттарын булдыра. Балалы ғаиләләрҙе хәстәрләүҙәре өсөн ил етәкселәренә ҙур рәхмәт! Беҙ үҙ нәүбәтебеҙҙә бәләкәстәребеҙҙе ҙур шәхестәр булырҙай итеп тәрбиәләргә тырышырбыҙ,--тине Линара Рәүеф ҡыҙы.


Менән танышыу сайты видео урыҫ һәм украин ҡатын-ҡыҙ өсөн никах - Бөтә донъя видео чат! Бөтә ил, сит ил, бөтә донъя.\nМенән танышыу сайты видео урыҫ һәм украин ҡатын-ҡыҙ өсөн никах\nШулай уҡ романтик индерелгән\nЗаманса сайтында танышырға-был турала бөтә уңайлы һәм уңайлыКүп ваҡытын ала һәм уны яңғыҙлыҡтан ҡотҡарыр һәм һеҙ үҙегеҙҙең менән танышты онлайн ненужность һине ситкә тойорға ярҙам итә.\nРомантик танышыуҙарға һәм иң мөһим өлөшө береһе булараҡ тәҡдим видео онлайн комп танышырға кәрәк.\nТеләһәгез белергә, ни өсөн? Был сервистың тағы бер ябай түгел, видео-таныштырыу сайтында.\nБеҙ теләйбеҙ ине тип уйлайым, сөнки беҙ матур аутентичный һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙан тупланған, ир-ат менән никахта уның менән танышырға ярҙам итеү өсөн бөтә донъя өсөн. Шулай беҙҙең ир-егеттәрҙең һәр аҙымы ярҙам итергә тырыша, үҙе мөхәббәтте улар тормош юлындағы ҡаҙаныштары яһаны.\nБеҙ нәҡ шуға күрә ҡыҙ ҙур каталогы бар.\nФайҙалы мәғлүмәт журналдар тултырған ҡатын-ҡыҙ, әгәр һин ҡыҙы оҡшап торған был ярҙам итәсәк һезгә анализларға. Шулай уҡ, һәр ҡыҙ вклад бар мәғлүмәтте беҙҙең сайтта уның маҡсаты барлыҡҡа килә, шуға күрә һеҙҙе аңлайым, әгәр һеҙ бер тулҡында. Һеҙ алаһығыҙ күп фотолар табыла (перестараться менән ул фотошоп түгел, шуға күрә аласыз күрергә ҡыҙҙың ысын матурлығы) бынан тыш, ҡайһы бер осраҡта һеҙҙең шәхси инеп ҡыҙы фотоһүрәттәр һәм уларға бирергә мөмкин, әгәр һеҙҙең бер-береһенә тап килә. мессенджер, хәйләкәрлеге һәм блогта танышырға файҙалы кәңәштәр бүлеге, һәм, әлбиттә, танышыу өсөн өҫтәмә видео. Уның тураһында ҡайһы бер нескәлектәрҙе асырға мөмкинлек бирә. Иң мөһим яңылығы булып тора тип ҡыҙының өлөшө менән таныша? Әлбиттә, башҡа дуҫтарым менән таныштырҙы. Был һин нимә менән ярҙам итә ала? Беҙҙең ч танышты видео-был һеҙҙең файҙалы аралашыу һәм үҫтереү прогрессив ысулы. Эйе, ябай илсеһе чан һәм ҡуллана аласыз, яҡшы белә. Әммә, эш ҡасан етә рус ҡыҙы (улар бөтөнләй алдырмай), уларҙы күреү һәм уларҙың тауыштарын ишетеү мимика мөһим.\nВаҡытында етерлек был ҡыҙ үҙенә бик аса алманы һәм заседании яҙыу.\nНамыҫ күҙе булыр ул\nУл беҙҙең хеҙмәтте хупланы видео онлайн тип танышырға мөмкин. Лика һәм ҡасан һеҙҙе күҙе күрмәгән ҡыҙ восхитительный, һеҙгә ышана һәм үҙе тураһында ул үҙе һөйләй.\nкүберәк булыуы, үҙ-ара аңлашыуға алып килә, үҙ рәхмәт үҫтереү.\nВидео танышырға мөмкин шулай уҡ һезгә ярҙам итә, ниәттәр һәм идеялар өсөн үҙе һәм ғаилә мөнәсәбәттәрен аңлата. Система хәбәрҙәрен алмашыу һәр осраҡтарын файҙалы булыр, һеҙ дуҫтарым араһында тик һеҙ стеналары емерелгән һәм потенциаль тере аралашыу һәләтлеге. Бар нәмә ҡатын-ҡыҙҙың камера алдында үҙен иҫ киткес рус юлдан алып бара. был уны һеҙгә бөтөнләй күрергә мөмкин. Ысынлап та, рус правдивость характерындағы ихласлыҡ һәм айырып алғыһыҙ өлөшө булып тора, ул тора, ни өсөн һеҙ ҡарарға тейеш, беҙгә ябай файҙаланыу тәьмин видео онлайн танышыу, был күңел. Йыш ҡына һөйләшкән ҡатын-ҡыҙ, ир-аттың күҙе ярата. Башҡа, йәғни, стереотиптар, был идея бар-ул мөһим. Эйе, беҙ, тип һанаған ҡатын-ҡыҙҙар ир-егет уларҙы күргәс аралашырға ярата. Неудивительный, был сервис күп функциялы прогрессив ҡабул таныштырҙы. Шуға ҡарамаҫтан, беҙҙең сайтта веб-бар күпкә күберәк танышырға тәҡдим итә: беҙ тағы ла бер күҙлектән, шулай иғтибарығыҙға тәҡдим итәм: һеҙ хәбәрҙәре менән ҡыҙҙы күп ваҡыт тотонорға мөмкин, тик һуңынан аңланым һәм уның реаль тормошо күреп, бер ул түгел, - тип. Видео-һәм һеҙгә аҡса ситкә ч ваҡытты ала. Хәҙер барыһы тураһында беҙгә һеҙҙең таныштырыу видео онлайн һата белеү. Һеҙ теләгән ҡыҙ һәм реаль тормош менән һеҙҙе күрҙем, ти. Түгел стесняйтесь. Дерзай һәм ғүмере буйы мөхәббәт таба. Мөхәббәткә һуҡмаҡ булған ҡатмарлы һеҙгә хеҙмәтсе был Романтика комп.\nчатта теркәлергә бушлай рулетка рулетка менән телефон ч ҡыҙ менән таныштырыу өлкәндәр өсөн видеочивать дуҫлыҡ онлайн ҡыҙы менән бушлай онлайн ч рулетка чатта теркәлергә булмаған видео трансляции кейәүгә теләп таныштырҙы. видеочить танышты случайных танышыу


Намыҫты һатып та булмай, алып та булмай\n2 Октябрь 2010, 18:02\nАрмияға бөгөн – Насирйән, Нуретдиндәр, флотҡа – Әбделхәйҙәр, милицияға Бәшәрҙәр етмәй...Һуғыштан һуңғы йылдарҙа һөнәри байрамдар хәҙерге кеүек бихисап түгел ине. Халыҡ-ара ололар көнөн билдәләгәндәрен дә хәтерләмәйем. Хәйер, октябрь айында ғына рәсми рәүештә ун бер һөнәр кешеләре үҙ көндәрен билдәләйәсәк. Ә алда – ноябрь, Милиция хеҙмәткәрҙәре көнө. Байрамһыҙ ҙа бөгөн, ҡайһы гәзитте генә алма, милицияға ҡағылышлы хәбәргә төртөләһең, телевизор тоҡандырһаң, унда милиционерҙар йә һуғышып, йә хәмер һемереп йөрөй. Шулай ҙа күңелде йылытҡан хәлдәр ҙә булғылай. Онотҡанда бер ауыл участковыйы Анискин тураһындағы иҫке фильмды күрһәтеп алалар. Михаил Жаровтың ғәжәп оҫталығы менән һынландырылған образда кешеләр күңелендәген уҡый алған, хәҙер инде һағынып һөйләргә генә ҡалған аҡыл эйәһен күрәбеҙ.\nАрмияға бөгөн – Насирйән, Нуретдиндәр, флотҡа – Әбделхәйҙәр, милицияға Бәшәрҙәр етмәй...\nҺуғыштан һуңғы йылдарҙа һөнәри байрамдар хәҙерге кеүек бихисап түгел ине. Халыҡ-ара ололар көнөн билдәләгәндәрен дә хәтерләмәйем. Хәйер, октябрь айында ғына рәсми рәүештә ун бер һөнәр кешеләре үҙ көндәрен билдәләйәсәк. Ә алда – ноябрь, Милиция хеҙмәткәрҙәре көнө. Байрамһыҙ ҙа бөгөн, ҡайһы гәзитте генә алма, милицияға ҡағылышлы хәбәргә төртөләһең, телевизор тоҡандырһаң, унда милиционерҙар йә һуғышып, йә хәмер һемереп йөрөй. Шулай ҙа күңелде йылытҡан хәлдәр ҙә булғылай. Онотҡанда бер ауыл участковыйы Анискин тураһындағы иҫке фильмды күрһәтеп алалар. Михаил Жаровтың ғәжәп оҫталығы менән һынландырылған образда кешеләр күңелендәген уҡый алған, хәҙер инде һағынып һөйләргә генә ҡалған аҡыл эйәһен күрәбеҙ.\nӘ мин «Ауыл детективы»н ҡараған һайын малай саҡта беҙгә яҡын ғына йәшәгән участковый Әхмәтов Бәшәр апаны* хәтергә алам. Фронттан бигүк имгәнеп ҡайтмаған яугирҙар, әҙерлекле кадрҙарға ҡытлыҡ булғас, иң яуаплы эштәргә тәғәйенләнгән. Бәшәр апаның йәшәгән урыны ҡаҙмашта, ләкин елкәһендә тағы дүрт ауыл бар. Йә арба-санала, йә һыбай биш ауылды көн һайын тиерлек урай. Һонтор, сандыр кәүҙәле участковый һис тә уҫал түгел, уның вазифаһына тейешле ҡоралын күргән кеше булдымы икән? Ауылда йыйындамы, клубтамы тауыш сыға ҡалһа, Әхмәтовтың килеп күренеүе лә етә. Халыҡтың «органдар»ҙан шыртлауы ла булғандыр, әммә Бәшәр апаны ауылдаштарым власть вәкиле итеүҙән бигерәк, ифрат итәғәтле, намыҫ һәм бурыс менән йәшәүсе кеше булараҡ ихтирам итте. Хәҙерге участковыйҙар, әлбиттә, автомашиналарҙа йөрөй, офистарҙа ултыра, енәйәтселеккә ҡаршы көрәш алып бара, ләкин улар ҙа Анискиндар-Әхмәтовтарҙағы кешелеклелекте, һәр нәмәгә етди иғтибарҙы һаҡлаһын ине.\nХәтһеҙ йылдар үткәс, ҡаҙмаш егеттәре милицияға эшкә әүҙем тартылған, тип ишеттем. Быға ҡыуанырғамы, көйөнөргәме? Һәр кемдең үҙ ихтыяры. Әсәйемдең иң кесе ҡустыһы Фәтих ағай, армия хеҙмәтен үткәргәс, ата йортона һуғылып та тормай, ҡаҙағстанға, сиҙәм ерҙәргә, сығып китте. Шофер булып бер нисә йыл дала гиҙгәс, еңгәй менән ҡайтып төштө. Милицияға шофер хеҙмәтенә инде. Тырышып эшләй, үҙе оҫта водитель. «ГАЗ-51» маркалы иҫке генә автомашина менән оператив заданиеларға ла йөрөй, хужалыҡ эштәренә лә өлгөрә. ҡыҫҡаһы, ҡойоп ҡуйған мыҡты кәүҙәле, таҙа йөҙлө ағайыма милиционер формаһы таман килде.\nФәтих Ғариф улы Ихсанов ялға милиция майоры дәрәжәһендә китте. Әле райондың ветерандар советы рәйесе йөгөн тарта. Уйлап ҡараһаң, ағайым да Бәшәр апа, Анискин юлын үткән кеше икән.\nЭй, был хәтерҙең йөрәкте уйнатыуҙары!.. Илле өсөнсө йылдың ҡышҡы көндәренең береһендә, колхоздың иң егәрле атын кашауайға егеп, күпереп торған бесән өҫтөнә толоп ташлап, Рамаҙан апа район үҙәгенә, отпускыға ҡайтып килеүсе улы, офицер Нуретдин ағайҙы ҡаршыларға сығып китте. Офицер ҡәҙәр офицер ҡайта тигәс, урамдан инмәй, өшөп-туңып, беҙ ҙә көтәбеҙ. Рамаҙан Билалов үҙе лә ауылға һуғыштан һуң ғына ҡайтҡайны шикелле. Граждандар һуғышы осоронда ул Чапаев дивизияһында рота командиры булған. Утыҙынсы йылдар ахырында «халыҡ дошманы»на әйләнгән ҡартты оҙаҡҡа лагерға япҡандар.\nБына бер мәл, ҡар бураны уйнатып, урамдан кашауай килә. Унда толопҡа уранмай, һынын тура тотоп, шинелле ағай ултыра. Ул кис, әлбиттә, офицер Нуретдин ағай эргәһенә яҡын барып булманы – алыҫтан ҡайтҡан ҡунаҡты хөрмәт итеп, Рамаҙан апа йортоноң ишеге яҡ күрмәне.\nШунан һуң да Нуретдин Билалов ауылға ҡайтҡылап йөрөнө. Алыҫыраҡ булһа ла, беҙ уға туған тейешле инек. Бер ваҡыт, дәртләнеп китеп, мине Суворов училищеһына уҡырға ебәрә яҙҙы. Ярай әле, йәшең үткән, тип хәрби комиссариат бороп ҡайтарҙы.\nХәрбиҙәргә ихтирам борон-борондан килгән һәм ошо этик традиция халҡыбыҙҙың Рәсәй дәүләтселегендә хәрби сословиела тороуына барып тоташа. Башҡорттарҙа, әйткәндәй, иң беренсе зыялы кешеләр хәрбиҙәр араһынан сыҡҡан. Мәҙәнилек, киң белем, рухи юғарылыҡ, нәзәкәтлелек – ошо сифаттарҙы егеттәрҙә уҡыу йорттары тәрбиәләгән һәм улар, үҙ сиратында, халҡына ла күсерергә тырышҡан.\nАуылыбыҙҙан малай сағымда армия хеҙмәтен үтеп ҡайтҡан ағайҙарҙы әле булһа һағынып хәтерләйем. Бер йәй Тымыҡ океан флотында хеҙмәт итеүсе Әбделхәй Билалов ағай ялға ҡайтып төштө. Диңгеҙсе формаһында: тейеп китһә, ҡулыңды киҫерлек итеп үтекләнгән «клеш» салбар, ҡулбаштарын ябып торған аҡ юлаҡлы киң күк яға, ялтыр ҡаптырмалы ҡайыш һәм... бескозырка. Аһ, якорь таҫмалы, фырт ҡырын һалып кейә торған ул бескозырка! Әбделхәй ағай урамдан клешы менән туҙан һепереп үткән саҡта ҡыҙҙар йөрәге ни хәлдә булғандыр, иллә моряк артынан беҙ, малай-шалай, бер тотам да ҡалмай эйәреп йөрөйбөҙ.\nАғайҙарыбыҙҙы Асҡарға, унан Магнитогорскиға алып барып, поезға ултыртып, әрмегә ебәрә торалар, өс-дүрт йыл тигәндә, донъялар имен булғас, тегеләр ҡайтып төшә. Хеҙмәткә наҙан ғына, русса ике һүҙҙе ҡушып әйтергә лә белмәгән, Магниткалағы трамвайға ла иҫе киткән малайҙар сығып китә, ауылға иһә итеген шығырлатып, түш тултырып значок таҡҡан, ыҫпай ир-егеттәр ҡайтып төшә.\nҡупшы ла ине һуң һалдат ағайҙарыбыҙ! Рәйес Билалов менән Насирйән Хәсәнов, Ғәфүр Абдуллиндар ул саҡта ҡаҙмашта иң күркәм егеттәр булғандыр. Белемле булып ҡайттылар, шинелдәрен һалыр-һалмаҫтан эшкә сумдылар. Сәхнәгә сыҡһалар, ҡойоп ҡуйған артистар инде! Ысындан да, кистәрен ағайҙар клубҡа мотлаҡ ялтыратып таҙартылған итек, гимнастерка, гәләфи салбар кейеп килә. Кейем ҡәҙере лә, әрме иҫтәлеге лә шул булғандыр. Уйын барышында ҡайһы бер төртмә телле апайҙар:\nБилендәге һары ҡайыш\nШығырлап бирә тауыш.\nҮҙен-үҙе әллә кемгә\nҺанай бит, понимаешь, – тип таҡмаҡлап ебәрһә лә, һалдат ағайҙарҙа һауаланыу ғәләмәте күренмәне. Бәлки, аҙ ғына танау күтәрергә урыны ла булғандыр, сөнки һунарсы Хәмзә олатайҙың улы, өрлөктәй кәүҙәле Ишбулды ағай Мәхмүтов саңғы ярышында хәрби округ чемпионы исемен алып ҡайтты. Атаһы һөнәрен дауам итеп, ул да һунарҙы ташламаны, армиянан ҡайтыу менән бик ҙур йорт һалып ебәрҙе, күрше Субан ауылынан тәбәнәк кенә буйлы Өмөкамал исемле ҡыҙға өйләнде, ике уллы булды. Ике метрға яҡын буйлы ағайыбыҙ бәләкәй генә еңгәне эйәртеп урамға сыҡһа, үҙе бер тамаша була торғайны.\nМалай саҡтарҙа һоҡланып та, көнләшеп тә йөрөгән һалдат ағайҙарым хәҙер инде баҡый иленә күсеп бөтөп бара. Ғәли ағай Зәйнуллин ғына, урманда эшләп, гел генә саф һауала йөрөгәнгәлерме, шөкөр, әле лә иҫән-аман. Бик күп бала үҫтереп, тыуған яғым тәбиғәте, тип йән атып, ғүмер юлын тәүфиҡлы үткән кеше ул.\nБайтаҡ йылдар үткәс, инде юғалттыҡ тигәндә, офицер Нуретдин ағайыбыҙ Билалов йәнә пәйҙә булды бит. Дөрөҫөрәге, ни әмәл менәндер ул минең Өфөләге адресымды тапҡан да, хат ебәргән. Һай, донъяны гиҙгән офицер! Һуғыш үткән. Артабан хеҙмәтен төрлө хәрби гарнизондарҙа дауам иткән. Көнсығышта йөрөгәндә мәрйә еңгәйгә өйләнгән. Улы Владимир менән ҡыҙы Светлана мәктәпте Дрезденда тамамлаған. Әйткәндәй, алтын миҙаллы Светлана, юғары белемде атайым илендә алам, тигән теләк менән, Башҡортостан дәүләт медицина институтын тамамлаған. Нуретдин ағай иһә, танк корпусы командиры урынбаҫары вазифаһынан полковник званиеһында отставкаға сығып, фашистарҙан ҡасандыр взвод командиры сифатында үҙе азат иткән Калининград ҡалаһында йәшәргә ҡалды.\n...Бына бер нисә йыл инде Балтик диңгеҙе яғынан миңә лә хәбәр юҡ, Калининградта ла телефон өндәшмәй.\nАталы бала – арҡалы, тигәндәй, хәрбиҙәр янында, ысындан да, үҙеңде ҡурсаулы итеп тояһың. Яурындарына погон һалған кеше ундай дәрәжәләргә ирешмәгәндәр өсөн айырым бер элиталы каста рәүешендә күренә. Дәүләттең булдыҡһыҙлығы армияны бөлдөрһә лә, дошмансыл сәйәсәт офицерҙарҙы түбәнһетһә лә, төп таянысын халыҡ шинелле кешеләрҙә таба. «Честь имею!» тигән ғорур һүҙҙәр форма өсөн генә әйтелмәй. Әйтелә икән, тимәк, мин белгән һәм белмәгән хәрбиҙәрҙә намыҫ тере.\nХәҙер, әлбиттә, полковниктар менән донъя тулы, генерал дәрәжәһендә йөрөүселәр ҙә ифрат күп. Миңә лә элегерәк, генерал званиеһын вазифа буйынса түгел, ә оҙайлы хәрби хеҙмәте өсөн алған ир-азаматтар менән яҡын булыу бәхете тейҙе. Ысынлап бәхет, сөнки атаҡлы яҡташым, Советтар Союзы Геройы Таһир Күсимовты әлеге меңләгән генерал рәтендә күргем килмәне. ҡаһарманлығы, фекерләү һәләте, ғөмүмән, образы менән ул милли батыр юғарылығындағы кеше ине. Саҡмағош районының Яңы ҡалмаш ауылында буй еткергән, ғүмерен армияға арнаған генерал Мансаф ағай Ғәлиев менән байтаҡ ваҡыт аралашып йәшәнек. Күптән түгел яҙмыш Учалы районының Ахун ауылында тыуған генерал Ростислав Сибәғәтуллин менән осраштырҙы. Улар, фронт юлдарын үткәнлектән, икеһе лә олоғайған. Әммә тура һынлы, көр тауышлы, уйындағын борғоламай, ярып әйтә белеүсе генералдарҙы ҡарт тип әйтергә тел әйләнмәй. Уларҙа егәрлелек, ҡыйыулыҡ та шул уҡ, ә дәрт арта барған һымаҡ.\n«Комсомольская правда» гәзитенең хәрби күҙәтеүсеһе Виктор Баранцевтың бөгөнгө армияның хәле, уның ҡайһы бер генералдары тураһында китаптары бар. Яҙылғандарға ышанһаң, сәс үрә торорлоҡ. Армияға бөгөн Насирйән, Нуретдиндәр, флотҡа – Әбделхәйҙәр, милицияға Бәшәрҙәр етмәй, күрәһең.\n*Апа тип Әбйәлил, Бөрйән, Баймаҡ яҡтарында атайҙан оло йәштәге ир кешегә әйтәләр.


Мәсетле оҫталары йыл күргәҙмәһендә\n5 декабрҙә ВДНХ-ЭКСПО майҙансығында Башҡортостандың баш ҡалаһында иң ныҡ көтөп алынған һәм ярат-ҡан ваҡиғаларҙың береһе – “Уфа. Арт. Ремесла.\nСувениры” күргәҙмәһен асыу тантанаһы булды. ул – бөтә төбәк оҫталары таланттарының ҙур смотр урыны. Быйыл күргәҙмә I Волга буйы халыҡ художестволы кәсептәр фестивале һәм “Йыл һөнәрсеһе-2019” конкурсы менән берлектә үтте.\nБыйылғы күргәҙмә эшендә Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Рөстәм Әхмәҙинуров, республикабыҙҙың мәҙәниәт министры урынбаҫары Ранис Алтынбаев һәм башҡа хөрмәтле ҡунаҡтар ҡатнашты. Форум ҡунаҡтары һөнәрселәрҙең экспозициялары ҡуйылған майҙансыҡтарҙы ҡараны.\nФестиваль-күргәҙмәлә Баш-ҡортостандың 198 оҫтаһы республиканың 56 район һәм ҡалаһы исеменән сығыш яһаны. Тағы ла 60 оҫта-һөнәрсе Рәсәйҙең 16 төбәгенән һәм Беларусь Республикаһынан килгән. Ҡатнашыусылар араһында – Силәбе өлкәһенән һәм Татарстандан күршеләр, илдең үҙәк – Мәскәү, Нижегородск, Липецк, Вологда өлкәләренән, Пермь крайынан оҫталар һәм башҡалар. Рәсәйҙең 16 төбәгенән, шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы ҡалалары һәм райондарынан оҫталар үҙ эштәрен презентацияланы. Улар-ҙың барыһы ла күңел йылыларын һәм таланттарын биреп үҙ ҡулдары менән эшләгән үҙенсәлекле, уникаль әйберҙәр тәҡдим итте.\nФестиваль-күргәҙмәлә этник стилдәге биҙәүестәр, панно, боронғо кәсеп традициялары буйынса яһалған көнкүреш һәм көндәлек тормоштағы предметтар, ҡулдан яһал-ған селтәрҙәр, кейеҙ әйберҙәр һәм башҡа күп нәмәләр ҡуйылғайны.\nБеҙҙең район исеменән оҫталар Сажиҙә Фәйзрахманова (Әбдрәхим ауылы), Тәнзилә Ғәйнетдинова (Яңы Яуыш), Гөлфиә Ниғмәтуллина (Яңы Мишәр), Мәүжиҙә Аллаярова (Дыуан-Мәсетле) сығыш яһаны. Улар Төньяҡ-Көнсығыш башҡорттарының милли кос-тюмдарын күрһәтте.


Бер-беребеҙҙе юғалтмай йәшәйек\n25 Июнь 2019, 05:12\nСирек быуат ваҡытты ниндәй үлсәмдәргә һалып була икән? Мәңгелек өсөн был йылдар керпек һирпеп алыуға ла тормайҙыр, әммә халыҡтар, дәүләттәр тарихында хатта һанаулы ошо йылдар ҙа тәрән эҙ, яҡшы-яман хәтирәләр ҡалдырыуға һәләтле.\nТупрағымдан уңдым. Башҡортостан!\nҺин иманым минең, ҡәҙерлем...\nСирек быуат ваҡытты ниндәй үлсәмдәргә һалып була икән? Мәңгелек өсөн был йылдар керпек һирпеп алыуға ла тормайҙыр, әммә халыҡтар, дәүләттәр тарихында хатта һанаулы ошо йылдар ҙа тәрән эҙ, яҡшы-яман хәтирәләр ҡалдырыуға һәләтле. Заман шулай: уҙған хәл-ваҡиғалар тураһында оҙон тәбәрәккә төшөргә форсат юҡ, бары, үткәндәрҙең тәжрибәһен дә, һабағын да йәһәтләп төйнәп, бөгөнгө көн аша иртәгәгә атлау сараһын күрергә кәрәк. “Беҙ булғанбыҙ, барбыҙ, буласаҡбыҙ, үҙебеҙҙең йырыбыҙҙы йырлап, тарих арбаһында барасаҡбыҙ”, – тип дәртләнеү ҙә, вәғәҙәләр бирешеү ҙә хәҙер етмәй.\nМаҡтарлыҡ күренештәр бар\nӘйткән һәр һүҙебеҙҙе, хыял-ниәттәребеҙҙе һиҙерлек, күрерлек, тотоп ҡарарлыҡ эштәр менән нығытыу осорҙары етеү генә түгел, хатта үтеп тә бара. Хистәргә бирелгән, һүҙ менән мауыҡҡан, беҙ ҡасан барып еткәнде бер кем дә көтөп тормай. Йәһәтләйек, алдағылар рәтенә тиҙерәк баҫайыҡ.\nЕгерме дүрт йыл әүәл ҡайнап башланған йыйындың тарихын шулай ҙа, кәлтә йылан ҡойроғон өҙөп ҡалдырған һымаҡ, онотоу мөмкин түгелдер. Был осор – республикабыҙҙың тотош Рәсәйҙе солғап алған бола йылдар аша үткән тарихы.\n1995 йылдың май аҙаҡтары, июнь баштары хәтерҙә яңыра. Һабанайҙың ваҡыт ебен Һөтайға тотторған мәле. Ошо мәлдәрҙә һәммә йән эйәһе йәшәүгә дәртләнә, шуға оҡшаптыр, йәмғиәттә ижтимағи әүҙемлек көсәйгәндәй, кешеләр хәсрәттәрҙән аҙға ғына булһа ла арынып тороп, донъя хәстәрҙәренә яҡынайғандай.\nМиңә беренсе Ҡоролтайҙан һуң күп тә үтмәҫтән унан алған тәьҫораттарым тураһында “Яҙмышы бай, рухы азат” тип исем ҡуйылған очерк яҙып, ошондай уҡ атамала китап сығарыуҙа ҡатнашыу насип булғайны. Яҙмаларҙың да, баҫманың да пафослы яңғырауы хәҙер ҡолаҡты айырыуса яра, әлбиттә, ләкин дәрт ташҡан ул осорҙа эске мәғәнә, объектив ҡараш, самалы һығымталар тураһында бигүк уйланылмаған. Ҙур эштәрҙең ҙурлығын, кәмселектең кеселеген йылдар аша, ысынбарлыҡ иләген үтә килә генә аңлайһың.\nБашҡорт ҡәүеме вәкилдәрен мөмкин булған тарафтарҙан саҡырып, оло йыйынды бишенсе мәртәбә уҙғарырға тип өтәләнһәк тә, халҡыбыҙҙың теркәлгән генә тарихында ул тәү тапҡыр ғына үтер ҡор түгел. Ҡоролтай төрки һәм монгол халыҡтарында хакимлыҡтың иң юғары органы булған. Билдәле тарихсы Әнүәр ағай Әсфәндиәров:\n“Ҡоролтайҙар, ҡәбилә һәм ырыу башлыҡтарын, аҡһаҡалдар, бүтән абруйлы шәхестәрҙе ил алдында күтәреүҙән тыш, ғади хоҡуҡ нормаларын тотоуға, дәүләтселек ҡанундарын үтәүгә күҙ-баш булған. Ғөмүмән, боронғо замандарҙа үткәрелә килгән ҡоролтайҙар ҡарамағына сығарыла килгән мәсьәләләр тураһында төпсөнә башлаһаң, вәкәләте формаль булмаған был органдарҙың ҡәбилә, ырыу, ауыл һәм башҡа берекмәләр тормошонда һиҙелерлек урын биләгәненә ышанырға мөмкин”, – тип яҙғайны.\nБашҡорттар йыйындарына бүтән ҡәүемдәр вәкилдәрен дә саҡырыр булған һәм ошо яҡшы күрше булыу, туғандашлыҡ традицияларын хәҙер ҙә дауам итеүебеҙ – маҡтарлыҡ күренеш. Һәр хәлдә, башҡорт ырыуҙары Рус дәүләте эсенә үҙ ирке менән инә башлағас һәм Башҡортостан аҡрынлап үҙәкләштерелгән дәүләт закондары менән йәшәүе бәхәсһеҙ факт рәүешен алғас, ҡоролтайҙар әүәлге әһәмиәтен юғалта барған. Өлкәндәр, абруйлы шәхестәр йыйынын үткәреү традицияһы 1917 йылғы инҡилап, башҡорт милли хәрәкәтенең уянған ваҡытында ҡабаттан тергеҙелгән. Нәҡ ошо бола ваҡытта инде Шәйехзада Бабичтың: “Әйҙә, күңелем, бында торма, күккә, күккә, күккә ос. Күккә ос: күктә тыныс, бында һуғыш, бында ҡылыс”, – тигән саҡырыу һәм иҫкәртеү ауазы яңғыраған.\nБеҙ – уртаҡ Ватан кешеләре\nБашҡорттарҙың Бөтә донъя ҡоролтайҙары республикабыҙҙың өр-яңы тарихы осоронда дүрт тапҡыр йыйылды. Уның тәүгеһенә – 596, икенсеһенә 708 делегат килде, артабанғыларында ла һәр төрлө статустағы халыҡ шунан кәм булманы. Әммә, аңлауыбыҙса, мәсьәлә залда нисә кеше ултырыуында, мәртәбәле ҡунаҡтарҙың ниндәй кәйеф менән ҡайтып китеүендә түгел. Һүҙ кәңәш-төңәш итеүҙең эшлекле булыуында, үтәлерлек ҡарарҙар һәм программалар ҡабул итеү, уларҙың бойомға ашырылыуын ҡәтғи күҙәтеүҙә тотоу тураһында бара.\nӘ алыҫтараҡ ҡалған тарихҡа әйләнеп ҡайтҡанда, башҡорттарҙың беренсе дөйөм йыйыны (рәсми рәүештә ул шулай тип аталған) 1917 йылдың 20–27 июлендә Ырымбурҙа уҙғарылған. Етмеш делегатты йәлеп иткән йыйын Башҡорт халҡы союзы бюроһының башҡорттар хәрәкәте һәм бүтән ҡәүемдәрҙең милли-азатлыҡ хәрәкәтендә уның урыны тураһында хисап докладын тыңлаған. Шунда уҡ дәүләт идаралығы, ер, мәғариф, ҡатын-ҡыҙҙар хоҡуғы һәм башҡа мәсьәләләр хаҡында бәхәсле генә фекер алышыу булған. Йыйын Рәсәй федератив демократик республикаһы составында Башҡортостан милли-территориаль автономияһы тураһында резолюция ҡабул иткән. Башҡа документтарҙан һис һүҙһеҙ үҙ-ара низағты туҡтатыу, башҡорттарҙан 1917 йылға тиклем тартып алынған ерҙәрҙе кире ҡайтарыу, башҡорт халҡының иҫәбен алыуҙы үткәреү, түләүһеҙ-ниһеҙ уҡыу, ир-ат менән ҡатын-ҡыҙҙарҙың тиң хоҡуғы һымаҡ көнүҙәк мәсьәләләр иғтибарҙы тарта. Башҡорттарҙың икенсе өлкә съезын (рәсми аталышы шулай) август аҙаҡтарында Өфөлә үткәрергә ҡарар ителә. Уның иғтибар үҙәгендә нимә булыр?\nСъезд Башҡортостан менән милли-территориаль автономия принциптарында идара итеү, төрки-татарҙарҙың милли-мәҙәни автономияһы тураһында докладтарҙы тыңлаған һәм башҡорттарҙың милли берҙәмлеге, сәйәси, социаль һәм мәҙәни йәһәттән тергеҙелеүе хаҡында резолюциялар ҡабул иткән.\nШул уҡ йылдың 8–20 декабрендә Ырымбурҙа уҙғарылған Бөтөн башҡорт учредителдәр ҡоролтайы элеккеләренән күп йәһәттән айырылып торған. Ни өсөн? Беренсенән, делегаттарҙың күп булыуы – 223 кеше. Улар араһында рустарҙан 44 делегат һәм мари, татар, сыуаш вәкилдәре ҡатнашҡан. Ҡоролтай Башҡортостандың сиктәре һәм административ-территориаль бүленеше, ҡораллы көстәр һәм милиция, ер, иҡтисад һәм финанс, белем, дин – башҡа күп мәсьәләләрҙе тикшергән.\nҺәр ҡоролтай, йыйын йәки съезда һүҙҙең, ҡарарҙар һәм резолюцияларҙың ифрат күп булыуы, бер яҡтан, ризаһыҙлыҡ тойғоһо уятһа ла, икенсенән, осорҙоң ҡатмарлылығы, ҡаршылыҡлылығы, көрәш шарттары менән аңлатылалыр. “Инҡилапты селт аҡ бирсәткә кейеп кенә яһамайҙар” тигән сентенция, күрәһең, шул мәлдәрҙә тыуғандыр.\nӨр-яңы тарихта тәүгеһе булғанғамы икән, I Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы, уны рәсмиләштереүгә ни тиклем тырышлыҡтарға ҡарамаҫтан, тәүге минуттарҙан уҡ байрам рухын алды. Быға, бәлки, ойоштороусыларҙың дәрте, һәләтлектәре менән бер уңайҙан, бөйөк шағирыбыҙ Мостай Кәримдең: “Далаларҙан, тауҙан, урмандарҙан /Шәрбәт йыйып ҡайтты бал ҡорттарым. /Бал ҡорттары һымаҡ йыйылдылар /Баш йортома бөгөн башҡорттарым”, – тип йөрәкһеп, “Ҡоролтайға ҡотлауын” уҡыуы оло залға йыйылған делегаттарҙы ла, төрлө милләт вәкилдәренән торған ҡунаҡтарҙы ла дәррәү икенсе донъяға күсергән һымаҡ итте. Ул донъяла беҙ – бер милләт, бер тел, бер мәҙәниәт, уртаҡ Ватан кешеләре булдыҡ. Ифрат күп мәсьәләләр күтәргән, уларҙы бойомға ашырыу юлдарын эҙләгән ваҡытта ла әле әйтелгәндәр, бәлки, иң мөһимелер?\nЕр-әсә матур һүҙҙәргә мохтаж түгел\nАлға килеп баҫҡан бишенсе Ҡоролтай ниндәй рухта үтер, уныһы үҙен башҡортмон тип һанаған һәм уға арҡаҙаш булған һәр кем өсөн барыбер түгел. Йөҙҙәрсә делегат, уларҙан һан йәһәтенән аҙ ғына ҡайтыш ҡунаҡтар эш ифрат тығыҙ хәҙерге сәғәттәрҙе кәйефләнеп кенә үткәрмәҫ тип ышанайыҡ. Берәүҙәрҙең бөгөнгө көндәргә лә, иртәгәгә лә ҡағылышлы үҙ уйҙары барҙыр. Кемдәргәлер йыйынды ойоштороу, унда күтәрелгән мәсьәләләр оҡшап етмәҫ. Бәғзеләр Ҡоролтайға, бәлки, ихлас теләк менән түгел, ә һайланған өсөн генә килер. Һәр кеше үҙенә күрә бер донъя бит инде. Әммә, шуға иманым камил, Ҡоролтай ҡоронда ғафил кешеләр булмаҫ. Теле сиселеп әйтәме, әллә тыйнаҡланып өндәшмәй ҡаламы, барыбер делегаттарҙың уйында ла, залдан тышта ҡалған күпселектең зиһенендә лә Башҡортостан оло илебеҙ, изге төйәгебеҙ, йәшәүебеҙҙең мәғәнәһе булып һаҡланыр.\n“Мин республикам менән һәр ваҡыт ғорурландым һәм ғорурланам да. Төрлө тарафтарҙа булған саҡта республикабыҙҙың байлыҡтары, уның иҡтисади үҫештәге уңыштары, гүзәл тәбиғәте һәм һоҡланғыс кешеләре тураһында һөйләй йөрөнөм. Бүтән республикалар һәм өлкәләрҙән мәртәбәһен кәмһетеүҙән түгел, әммә Башҡортостан, һәр даим, илдәге алдынғы төбәктәрҙең береһе булды”.\nБыл һүҙҙәрҙе республика Хөкүмәтенең Рәйесе булып сирек быуат эшләгән Зекериә ағай Аҡназаров яҙып ҡалдырҙы. Әйткәндәй, 1995 йылдағы беренсе Ҡоролтайҙы Зекериә Шәрәфетдин улы асып ебәргәйне.\n“Хәйерле көн, имен-аманлыҡта\nГөрләп үтһен хеҙмәт йылығыҙ.\nҺеҙҙең тырышлыҡтан ҡеүәт алып,\nБалҡып торһон Тыуған илебеҙ”, –\nтип теләне Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб апай Биишева.\n“Дуҫтарым! Йыр-моңло еребеҙ гүзәл бит беҙҙең! Нисәмә быуат ошо ерҙә рустар менән башҡорттар айырылмаҫ күршеләр булып йәшәй. Беҙ бит ҡыуаныста ла, көйөнөстә лә бер туғандар. Ысын мәғәнәһендә – туғандар! Ватаныбыҙ бер. Атай йорто ла бер генә була бит”. Быны күренекле рус шағиры, Йылайыр районы егете Валентин Сорокин әйткән.\n“Минең өсөн Татарстан да, Башҡортостан да бер ил кеүек: мин уларҙы айырып ҡарай алмайым. Улай айыра башлаһам, күңелем икегә бүленер ине. Сөн йылғаһы ла Илеш менән Аҡтанышты бүлеп аҡмай, бәлки икеһен бергә ҡушып-тоташтырып тулҡынлана. Ҡайһы саҡта мин үҙемде осар ҡош шикелле хис итәм. Бер ҡанатым – Татарстан, икенсеһе – Башҡортостан. Икеһе лә минең өсөн ҡәҙерле һәм ғәзиз. Ҡайһы ҡанатым ҡайырылһа ла, мин оса алмаҫ инем”. Был һүҙҙәрҙе, йөрәкһеп, Илеш районында тыуған, Татарстандың халыҡ шағиры, күптәнге дуҫым Роберт Миңнуллин әйтте.\nИлебеҙ тарихсыларҙы, һүҙ оҫталарын, ғөмүмән, шиғри күңелле һәр кемде бер ваҡытта ла ғафил ҡалдырмаған. Мостай Кәрим Башҡортостан төйәкләгән Урал һыртын Европа менән Азия ҡитғаларын тоташтырыусы алтын йөй тип һүрәтләй. Икенселәр Башҡортостандың үҙен Урал һыртына һалынған алтын эйәргә оҡшата. Уның рәүешендә йөрәкте лә, күрешергә һонолған усты ла, ҡайын япрағын да күрәләр. Изге илебеҙҙе нимәгә генә оҡшатһаҡ та, арттырыу ҙа, кәмһетеү ҙә булмаҫ. Рус тарихсыһы, географы һәм иҡтисадсыһы Петр Иванович Рычков 1774 йылда: “Башҡорт халҡы үҙенең аҫаба ер биләмәләренән башҡа бер нәмәне лә шул тиклем ихтирам итмәй һәм һаҡламай... Уны үҙенең аҫаба биләмәһе һанап һәм уны яҡлап, йыш ҡына баш күтәрҙе һәм иҫәпһеҙ-һанһыҙ ҡорбандар бирҙе”, – тип яҙғайны.\nБөгөн, быуаттар аша үтеп, хәсрәтте лә, ҡыуанысты ла кисереп, үҙ-үҙебеҙгә ошондай һорау бирәбеҙ: халыҡ ихтыярының һынмауының, уның бирешмәүенең һәм ҡаһарманлығының сығанаҡтары нимәлә икән? Улар, минең фекеремсә, азатлыҡ өсөн йәнде аямауҙа, ғәҙеллеккә инаныуҙа, иҙеү һәм кәмһетеүҙәргә баш бирмәүҙә. Халҡым ғүмер баҡый ата-бабалалар төйәге – Уралтауға тоғро ҡалды. Беҙ Тыуған илебеҙ хаҡында яңғырауыҡлы һүҙҙәр әйтмәйбеҙ, сөнки Ер-әсә матур һүҙҙәргә мохтаж түгел. Ватаныбыҙ – гүзәл Башҡортостан – улдары һәм ҡыҙҙары үҙендә йәшәгән һәм эшләгән саҡта бер ҡасан да көсһөҙ һәм мәнһеҙ булмаҫ.\n“Беҙ булдыҡ, беҙ бар, беҙ буласаҡбыҙ. Беҙ бер-беребеҙҙе һәм Ер йөҙөндәге бөтә кешеләрҙе һәр ваҡыт яратасаҡбыҙ” (I Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы резолюцияһынан). Тик бер-беребеҙҙе хөрмәт итеп, дуҫлыҡты, ҡәрҙәшлекте, туғанлыҡты һаҡлау маһирлығын ғына юғалтмайыҡ.