Материалы за Ғинуар 2015 года » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Материалы за Ғинуар 2015 года\nРостоши ҡасабаһында ҡышҡы мотокросс буйынса Ырымбур өлкәһе кубогына асыҡ турнир үтте.\nБашҡортостанды «Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты» йәмғиәтенең «Таусы» техник клубы спортсылары кәүҙәләндерә. 125 кубтағы сантиметрлы мотоциклдар класында Марсель Әйүпов беренсе урын яулай, 250 кубтағы сантиметр класында яҡташыбыҙ Илдус Сөләймәнов шулай уҡ беренсе булһа, Евгений Воронин икенсе килә. Әйткәндәй, 16 йәшлек Евгенийҙың мәртәбәле ярышта иң йәш спортсы булыуы асыҡлана.\n2015 йыл Рәсәйҙә Әҙәбиәт йылы тип иғлан ителде. Башҡортостан республикаһында билдәләнәсәк йылдың эмблемаһы раҫланды.\nДекабрь аҙағынан ғинуарҙың тәүге яртыһына тиклем мәҙәниәт министрлығы иң яҡшы эмблема проектына конкурс иғлан иткән ине. Профессионал рәссамдарҙан тыш, ябай халыҡтан, шул иҫәптән балаларҙан бөтәһе 114 эш ҡабул ителеп, махсус комиссия тарафынан ҡаралды. Эмблема образлы, сағыу, шул уҡ ваҡытта аңлайышлы, ыҡсым, төрлө форматтарға ярашлы булырға тейеш тигән талап ҡуйылды. Һөҙөмтәлә, ¤фөнән «РАМПА. Башҡортостан мәҙәниәте» журналы редакторы Игорь Тонконогийҙың эше иң яҡшыһы тип табылды.\nЭмблеманың төп элементы - ҡаҙ ҡауырһыны. Уның өҫкө яғы Пегас һәм Аҡбуҙат ҡанаты кеүек (ҡанатлы аттар - илһам һәм Башҡортостан символдары). Өҫтөндә - ҡурай сәскәһе урынлашҡан. Ҡауырһын эҙе республика флагын һынландыра. Эмблеманың аҫҡы яғында йыл күрһәтелгән (2015) һәм башҡорт, рус телдәрендә «Әҙәбиәт йылы» тигән яҙыу бар. Яҙыу «Bannikova» шрифтында бирелгән. Эмблемала өҫтөнлөк алған төҫ - күк.\nМулдаҡай ауылы ҙур: мәктәп, ике балалар баҡсаһы, дауахана, мәҙәниәт йорто, китапхана бар. Ауылда 40-50-ләп ир-егет кәләшһеҙ йөрөй - нисә ҡоролмаған ғаилә, тыумаған бала. Ә ауылдың киләсәге йәштәр ҡулында бит. Әйҙәгеҙ ошо мәсьәләне күмәкләп хәл итәйек. Әҙәм балаһы донъяға ише менән тыуа. Йәрен тапмаған донъя көтөрлөк бынамын тигән ҡыҙҙар ҙа барҙыр. Беҙгә ғаиләһеҙ ҡыҙҙар-егеттәр үҙҙәре, уй-хыялдары хаҡында хат яҙһа ине. Мулдаҡай мәҙәниәт йортонда һеҙҙең өсөн «Аулаҡ өй» ойоштороп, осраштырырға әҙербеҙ. Беҙҙең адрес: Мулдаҡай ауылы, Дуҫлыҡ урамы, 13. Шулай уҡ, 7-52-77 телефон һандары буйынса мөрәжәғәт итә алаһығыҙ.\nБер кем дә онотолмаһын27.01.2015\nИлебеҙ фашист илбаҫарҙарын еңеү тантанаһын билдәләү ваҡыты ла етеп килә. Оло байрамды рәсми рәүештә генә түгел, бар күңелдән, бар йөрәктән тотоноп, был дата - тере тарих икәнлеген йәш быуынға төшөндөрөп үткәреү зарур. Тик бына Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар йылдың-йылы кәмей бара, бик аҙ ҡалдылар улар, иҫәндәренең дә күбеһенең сәләмәтлеге йәштәр менән осрашыуҙарға йөрөргә мөмкинселек бирмәй. Күп яҡташтарыбыҙ фронттан ҡайта ла алманы… Ә әлеге тыныс тормошобоҙ, Ватан өсөн яуға баҫҡан бер кем дә онотолмаҫҡа тейеш!\nОшоларҙы күҙ уңында тотоп, РТС биҫтәһендәге китапхана уҡыусыларына мөрәжәғәт иттек - һуғышта ҡатнашҡан ата-бабалары тураһында мәғлүмәттәр менән уртаҡлашайыҡ. Уҡыусылар битараф ҡалманы. Мәҫәлән, Марат Батыршин олатаһы тураһында яҡшы хәбәрҙар икән, материалдарҙы папкаға туплап килтерҙе. Бакир Мөхәмәҙей улы Ғәлимов 1907 йыл Учалы ауылында тыуа. Пулеметсылар взводы командиры. Калининск фронты составында алыша, 1942 йылдың 2 апрелендә һәләк була. Ә бына ҡайҙа ерләнгәнлеге оҙаҡ ваҡыт билдәһеҙ ҡала. Ҡатыны Мәрйәм Сабир ҡыҙы төрлө ерҙәргә хаттар яҙа торғас, яугирҙың ҡәбере Калинин өлкәһе, Ржевск районы, Кувшинск ауыл Советы биләмәһендә икәнлеге асыҡлана. Марат Батыршин өләсәһе менән бергә туғандар ҡәберлегенә барып, батырҙарса һәләк булған олатаһына һуңғы хөрмәт күрһәтеп тә ҡайтҡан икән.\n«Китап» нәшриәтендә «Бөйөк Салауат» исемле әҙәби-нәфис китап баҫылды. Унда Салауат Юлаевтың үҙенең шиғырҙары һәм уның хаҡында быуаттар һуҙымында башҡорт, татар, рус, инглиз, төрөк, сыуаш, белорус һәм башҡа телдәрҙә ижад ителгән әҙәби әҫәрҙәрҙең өлгөләре тәҡдим ителә. Йыйынтыҡҡа индерелгән авторҙар араһында байтаҡ учалылар ҙа абайлана: Гүзәл Ғәлиева - «Салауаттың рухы тере» шиғыры, Спартак Ильясов - «Салауат батыр халыҡ хәтерендә» мәҡәләһе. Ә Өргөн ауылында йәшәгән БР Яҙыусылар союзы ағзаһы Рамай Ҡаһирҙың дүрт шиғыры алынған - «Еңеүсе», «Салауаттың әйткәне», «Булайыҡ Салауаттай!» һәм «Тере Салауатыбыҙ!». Һуңғыһынан өҙөк килтереп китәйек, был шиғри юлдар айырыуса ныҡ тетрәндерә:\nБөтөп бара, имеш, тиҙәр,\nҺеҙҙең башҡорт затығыҙ.\nБары таш һын ғына, тиҙәр,\nАлдай улар, ышанмағыҙ,\n«Яйыҡ» менән натюрморт27.01.2015\nҠалабыҙ бәләкәй булһа ла, тормош ҡайнап тора. Тыуған яҡты өйрәнеү музейын ғына алайыҡ: бер күргәҙмә икенсеһен алыштыра. Күптән түгел Фәнит Ғайсиндың «Ер һәм кешеләр» тип аталған шәхси күргәҙмәһе хаҡында яҙғайныҡ, бөгөн музей диуарҙарын биҙәгән тағы бер яҡташыбыҙҙың ижадына туҡталып үтәйек.\nНаталья Савельева һынлы сәнғәт өлкәһе кешеләренә акварель, гуашь, баҫма графика техникаһында яҙыусы график-рәссам булараҡ таныш. Автор шәхси күргәҙмәһенә исем бирмәгән. «Һәр килеүсе уны үҙенсә атар», - тип аңлатты ул быны. Музей залында төрлө натюрморттар, этюдтар урын алған. Мәҫәлән, «Пиондар һәм емеш-еләктәр», «Укроп менән натюрморт», «Бальзамин менән натюрморт», «Ләләләр менән натюрморт». Рәссам төрлө предметтарҙы, гөл-сәскәләрҙе ҡулланып ябай, шул уҡ ваҡытта сағыу, йәнле картиналар тыуҙырған. Күргәҙмәнең эстәлеген тәрәнерәк аңлар өсөн авторҙың үҙе менән танышып үтәйек.\nНаталья Валерьевна Учалы ҡалаһында тыуып үҫә. Теремек ҡыҙсыҡҡа ата-әсәһе төрлө яҡлы тәрбиә бирергә тырыша. Ул музыка мәктәбенә йөрөй, фортепианола уйнарға өйрәнә. Һүрәт төшөрөүгә әүәҫлеген күреп сәнғәт мәктәбенә бирәләр. Үҙенең тәүге уҡытыусылары тип Наталья Валерьевна Рәмил Ғайсинды, Рәйлә Асылбаеваны, Зөфәр Ғизитдиновты атай.\nТелгә һөйөү тәрбиәләнә27.01.2015\nМәҙәниәт йылына алмашҡа Әҙәбиәт йылы килде. Рәсәй - күп милләт вәкилдәрен үҙенә һыйындырған ил. Һәр халыҡ тәүге урында үҙ мәҙәниәт, әҙәбиәтен күҙ уңында тота. Районыбыҙ уҡыусыларының Өфөлә уҙған башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса олимпиаданың төбәк-ара этабында призлы урындар яулап ҡайтыуы - яңы тыуған йылға икеләтә мәртәбә өҫтәне. Ошо көндәрҙә 1-се лицейҙа еңеүселәрҙе тәбрикләү һәм шуның менән бергә Әҙәбиәт йылын асыу тантанаһы үтте.\nОлимпиадаға районыбыҙҙан бөтәһе алты кеше бара, шуларҙың бишеһе уңышҡа өлгәшкән. Әйтергә кәрәк, быйылғы ярышта башҡорт милләтенән булмаған уҡыусылар ҙа үҙ көсөн һынай. Республиканан тыш, унда Татарстандан, Ырымбур өлкәһенең Красногвардейский районынан, Ҡурған өлкәһенең Сафакүл районынан, Силәбе өлкәһенең Арғаяш районынан ҡатнашыусылар килгән. 281 уҡыусы араһынан призлы урындарға өлгәшеүсе Учалы уҡыусылары: Комсомольск мәктәбенән Гүзәлиә Ғүмәрова (уҡытыусыһы Зөлфиә Фазылова), 1-cе лицейҙан Юлиә Ҡотоева һәм Гөлкәй Сиражетдинова (Мәрзиә Солтанбаева), Илсе мәктәбенән Марина Медяник (Рәмилә Солтанова) һәм Уральск мәктәбенән Елена Хмырова (Рәмзиә Дәүләткирәева).\n21 ғинуар район хакимиәтендә Ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе иҫкәртеү һәм ликвидациялау, янғын именлеген тәьмин итеү комиссияһы ултырышы үтте.\nТәүгеләрҙән булып райондың Граждандар оборонаһы һәм Ғәҙәттән тыш хәлдәр комитетының етәксеһе Азат Солтанов сығыш яһаны.\nӘйтергә кәрәк, был хеҙмәттең элекке рәйесе Иран Мәүлит улы Ҡужагилдин хаҡлы ялға сыҡты, Ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе иҫкәртеү һәм ликвидациялау буйынса берҙәм дәүләт системаһының Башҡортостан территориаль подсистемаһының Учалы звеноһы барлыҡҡа килеүгә һәм үҫешеүгә индергән өлөшө өсөн Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса БР баш идаралығының Хөрмәт грамотаһы менән бүләкләнде. Ә Азат Ирек улы - запастағы кадр офицеры, әлегә тиклем ДОСААФ-тың Учалы автомәктәбе менән етәкселек итте. Ул былтырғы һөҙөмтәләргә байҡау яһаны, шөкөр, техноген аварияларға, башҡа күләмле афәттәргә юл ҡуйылманы. Сығыш яһаусы тәҡдимдәрен дә индерҙе - комиссия ултырыштарын 3 тапҡыр йышыраҡ, ай һайын үткәреү, халыҡты ғәҙәттән тыш хәл тураһында иҫкәртеү автоматик системаһын яңыртыу һ.б.\nБыл донъяла ниҙәр бар?27.01.2015\n* Иҡтисади көрсөк, һуғыш-талаштар ябай кеше өсөн ҡурҡыныс инде ул. Ҡәһәр төшкөр «аҡһөйәктәр» өсөн тағы ла нығыраҡ байыу ысулы ғына. 2009 йыл кешелектең 1 проценты донъя байлығының 44 процентына эйә ине, былтыр - 48 процент, быйыл яртынан ашасаҡ. Баррикаданың икенсе яғына сыҡһаҡ, бөтә кешелектең 80 процентына ни бары 5,5 процент тулайым капитал ҡала. Шул иҫәптән 1 миллиард кеше көнөнә 1,25 долларҙан кәмерәк суммаға йәшәргә мәжбүр, Ер йөҙөндәге һәр туғыҙынсы кешенең ашарына юҡ. Ленин бабайҙың бар һөйләгәндәре раҫ килә, буғай!\nЯрар, ҡалғанына түҙерлек, байҙарҙы тағы нығыраҡ байытыу маҡсатында һуғыш ҡына сығармаһындар инде…\n* Белмәгәндең беләге генә тыныс түгел, үҙе лә юҡҡа-барға алдан борсолоп бармай. 26 ғинуар, йәғни кисәге, Ергә терәлә яҙып «Астероид 2004 BL86» тип аталған йыһан есеме осоп китте. 1,2 млн километр ситтәрәк осто, алыҫ та һымаҡ, ләкин бындай ҙур объекттарҙың планетабыҙға был тиклем яҡынлашыуы әлегә тиклем бер тапҡыр ҙа теркәлмәгән. Йыһан масштабы менән 1,2 млн күп тә түгел - ни бары Айҙың 3 орбитаһына тиң ара. Гиганттың массаһы 160 млн тонна, бәрелә ҡалһа, шартлауҙың ҡеүәте 200 000 атом бомбаһыныҡы кеүек булыр ине, ти. Кешеләр бер-береһен ҡырыу менән мәж килгәнсе, ошондай глобаль ҡурҡыныстар тураһында күберәк уйлаһын ине!\n* РФ Хеҙмәт һәм социаль яҡлау министры Максим Топилиндың мәғлүмәттәре буйынса, эшкә һәләтле йәштәге халыҡтың 20 проценты өсөн Пенсия фондына иғәнәләр күсерелмәй. … Рәсми мәғлүмәттәр буйынса, былтыр Рәсәйҙә эшһеҙлек 5-6 процент тәшкил итте. Ошо ике һандың тура килмәүе уйланыуҙарға һала.\nҠышҡы йәрминкәлә Яңы йылға тиклем бер тапҡыр булырға тура килгәйне, шунан һуң баҙарға юл төшкәне булманы. Аҙыҡ-түлекте магазиндан һатып алабыҙ. Һуңғы арала хаҡтар ныҡ күтәрелде. Йәрминкәлә хәлдәр нисек, хаҡтар магазиндыҡынан айырыламы-юҡмы тигән ниәт менән филармония артындағы майҙанға юлландым. Һыуыҡ булыуға ҡарамаҫтан, сауҙа майҙанында һатыусылар ҙа, һатып алыусылар ҙа байтаҡ. Ҡайһы берәүҙәр кәрәкле әйберен алып, инде ҡайтыу яҡҡа ыңғайлай.\nФилармония артында боҙ ҡаласығы булыу сәбәпле, Яңы йыл алдынан йәрминкәне ваҡытлыса үҙәк баҙарға күсереп торғандар ине. Бөгөндән башлап яҙға тиклем ҡабаттан ошонда ойоштороласаҡ.\nРәт буйлап теҙелгән өҫтәлдәр ит менән тулған. Шулай ҙа ит һатыусылар көҙ айҙарындағы кеүек күп түгел. Ябай халыҡ һуғымлыҡ малын декабрҙә үк һатып бөттө. Хәҙер нигеҙҙә алыпһатарҙар сауҙа итә, араларында бер-нисә шәхси хужалыҡ та күренә. Ит һатыусылар араһында Үрге Урал районынан килеүселәр бихисап.\nИттең хаҡы һиҙелерлек күтәрелгән. Быға тиклем уны йыл дауамында тиерлек бер үк хаҡҡа алырға була ине. Ҡалған аҙыҡ-түлеккә хаҡ артҡан хәлдә лә, иткә тотороҡло ҡалды. Был һыйыр, йылҡы һәм һарыҡ итенә генә түгел, ҡошсолоҡ продук-цияһына ла ҡағыла.


Мөхәббәткә тоғролоҡ » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Мөхәббәт баҡсаһы » Мөхәббәткә тоғролоҡ\nМөхәббәткә тоғролоҡ 28.02.2017 // Мөхәббәт баҡсаһы\nҒүмер үткән һайын, артҡа күберәк күҙ һалаһың, тиҙәр. Ысынлап та, был дөрөҫ. Әсәйемдең вафатына ун алты йыл үтһә лә, һаман да беҙҙең янда һымаҡ. Күрше генә йәшәгәс, беҙгә көнөнә әллә нисә тапҡыр инеп сығыр ине. Хатта ҡайһы ваҡыт үҙенә-үҙе аптырап: “Бая ғына килгәйнем, бер йомошһоҙ тағы нимәгә килдем икән?” – тиер ине.\nБалаларына һәр саҡ күңеле тартылып торғандыр инде. Быны йылдар үткәс кенә аңлайһың. Ә ваҡытында ҡайҙа ул бушау: эшләйбеҙ, йүгерәбеҙ, һис кенә лә өлгөрмәйбеҙ. Бигерәк тә һиңә тынғыһыҙ көндәрҙә, ай-вайына ҡарамай, сәйгә алып ҡайтып китһә, тауҙай эшең ҡала. Бына хәҙер бушаным да, әсәйем генә юҡ... Фоторәсемдәре һәм иҫтәлектәре генә ҡалды. Уның шундай матур бер ғәҙәте була торғайны: фотоларҙың артына кемдәр икәнен, ҡасан, ҡайҙа төшкәндәрен тулы итеп яҙып ҡуя. Ошо һүрәттәр – үҙе бер тарих. Ана шуларҙың береһе был мәҡәләгә нигеҙ булды.\n...Атайым менән әсәйем бик йәшләй өйләнешә. Оҙаҡ ваҡыт никахтарын да теркәй алмайҙар. Тәүге балалары ла өс йылдан һуң ғына тыуа. Апайыма бер йәш тулғанда атайҙы әрмегә алалар. Ул Курил утрауҙарына эләгә. “Хаты бер ай килә торғайны”, – тип һөйләр ине әсәйем. Шулай бер саҡ: “Бик һағындырҙың, фотоға төшөп һал”, – тип хат яҙа. Ул замандарҙа фотографтар ауылға бик һирәк килгән. Әсәйем матур кейемдәрен әҙерләп көтөп торған.\nФотограф йәш кенә егет икән: “Былай ҡупшы кейенеп, кемгә бүләк итәһең?” – тип шаяртып күҙ ҡыҫҡан. Әсәйем: “Кейәүемә, кемгә булһын бүтән”, – тигән ҡаты ғына итеп. Йәне көйгән фотограф: “Улай булғас, ҡулыңды күкрәгең тапҡырына ҡаушырып ҡуй”, – ти икән. Әсәйем: “Мин һиңә әртисме әллә улай төшөргә”, – тип яуаплаған, асыуланып. Егет тә ныҡыш икән, улайһа төшөрмәйем, тип ҡурҡытҡан. Әсәй ул ҡушҡанса төшөргә мәжбүр булған.\nТағы ла бер фотоһында өҫтөнә плащ, ә аяғына быйма кейеп төшкән. “Ниңә улай кейендең?” тип һорағас, “Ныҡ ауырый инем, температурам юғары, үҙем өшөп барам. Март ҡояшы йылы булғас, плащ кейҙем, өшөгәнгә быйма кейҙем”, – тип беҙҙе көлдөргәйне.\nҮҙ ваҡытында уҡый алмаһа ла, әсәйем ғилемле ине. Телмәре бай, мәҡәлдәр ҡушып ҡына һөйләй торғайны. Хәтере яҡшы, тарихты һәйбәт белде. Өләсәйем Тайба, уның әсәһе Хөсниямал да абыстай булған. Ҡөрьән уҡып, намаҙҙан айырылмағандар.\nӘсәйем Вазифа Сабирйән ҡыҙы Солтанова (Ноғаманова) 1926 йылда Ғәлиәхмәр ауылында донъяға килгән. Уға тиклем өләсәй менән олатайҙың балалары үлеп торған. Әсәйем тыуғас та, кендек әбейе йәһәт кенә тышҡа алып сыҡҡан да асыҡ тәҙрәнән: “Бәпес һатам, кем ала?” – тип ҡысҡырған, һәм өләсәйемдәр “һатып” алған. Ана шул йоланан һуң ул йәшәп киткән.\nАтаһын, хәрби кеше булараҡ, Белорет ҡалаһының комиссариатына эшкә тәғәйенләгәндәр. Әсәйем биш йәшкә тиклем урыҫ балалары менән балалар баҡсаһына йөрөп, тик урыҫ телендә генә һөйләшкән. Өләсәйем “Балам мәрйә булып үҫә, үлһәм, урыҫ зыяратына ерләрҙәр инде” тип илағас, кире Ғәлиәхмәргә күсенеп ҡайтҡандар. Ауыл балалары урыҫса һөйләшкән, ҡаласа матур кейем кейгән ҡыҙҙы, “мәрйә” тип, уйнатмаған. Уҡырға төшкәс, сумкаһын тартып алып, шылғаҡҡа сыҡһа, санаһын емереп ыҙалатҡандар. Ахырҙа, өләсәйем сепрәк муҡса тегеп, аяғына сарыҡ кейҙереп ҡуйған. Сарыҡтың табаны тайып, әсәйем гел аунап, илап ҡайтыр булған. Ә олатайым ағас сана яһап биргән, шунан һуң ғына уны тиҫтерҙәре ҡабул иткән.\nҮҫеп, буй еткергәс, уларҙың ғаиләһе Зәйнәкәй ауылына күсеп килгән. Олатайым бер бөртөк ҡыҙын үҙе һау саҡта кейәүгә биреп, бай ғаиләгә урынлаштырырға уйлаған. Боронғо йолаға ярашлы, әсәйемдән һорап тормаған. Күршелә генә йәшәгән бик етеш кешенең улына өс һыйырға һатҡан. Иртәгә никах уҡыла торған төндә, һөйгән егете, йәғни атайым, тәҙрәнән ҡыҙҙы алып ҡасҡан. Яҙмыш ҡушыуы буйынса бергә йәшәмәһәләр ҙә, әсәйем тәүге мөхәббәтенә тоғро ҡалып, яңғыҙ ғына донъя көттө, беҙҙе үҫтереп кеше итте.\nРайон: Учалы районы, Ураҙ ауылы.


"Мажаралы бала саҡ" конкурсы дауам итә!\n16 Август 2019, 17:26\nҠәҙерле дуҫтар! Һәр кемдең ғүмеренең иң күңелле, иң вайымһыҙ, иң гүзәл мәлендә – бала сағында ҡыҙыҡ ваҡиғалар күп була, шулаймы? Әйҙәгеҙ әле ошо темаға һөйләшеп алайыҡ. Айырым рубрика итеп асып, уға “Мажарлы бала саҡ” тигән елле генә исем дә бирәйек.\nБыл рубрикаға һеҙ ҙә балалыҡтың ҡыҙыҡтары, көлкө хәлдәре тураһында бәйән итеп, хаттар, фотолар ебәрегеҙ. Ололар ҡушылһа ла ярай – йәш сикләүҙәре юҡ. Ҡыҙыҡлы яҙмаларҙың авторҙары “Аманат”тың Маҡтау билдәһе менән бүләкләнәсәк. Һеҙ әлегә ниндәй мажараны ебәрергә икәнлеген уйлай тороғоҙ, ә беҙ башланмышҡа редакция хеҙмәткәрҙәренең бала саҡтағы ҡыҙыҡ хәлдәр-мәлдәрен һеҙҙең ҡарамаҡҡа тәҡдим итә торайыҡ.\nБала саҡ мажараларға бай мәл инде ул. 3–4 йәш булғандыр миңә, һәр хәлдә, әлегә ҡул араһына инмәгән инем әле, әммә йырларға эшкингәнмен. Күрше-тирәлә йәшәгән әбей-бабайҙарҙы ныҡ ныҡ ярата торғайным. Бер өй аша йәшәгән Гөлъямал инәй ҡаҙ бәпкәләрен көтөргә сыҡһа, йүгереп барып, алдына ятып, арҡамды тырнаттырыуымды, һул яҡ күршебеҙ Нәжметдин олатайға йәнһүрәт ҡарарға инеүемде бик томанлы ғына иҫләйем. Улар күптән арабыҙҙа юҡ инде, йәндәре Йәннәттә булһын.\nБер көн иртәнсәк әсәйем миңә йылы күк күлдәгемде кейҙерҙе лә ишек алдына уйнарға сығарып ебәрҙе. Баш бала булғас, бер үҙеммен, күрше-тирәлә иптәш юҡ. Нимәгә барып тотонорға белмәй йөрөй торғас, соланда ятҡан микрофонымды – тимер ишек тотҡаһын – алдым да, йәһәт кенә инеп, әсәйҙең помадаһы менән буянып, киттем күрше бабайға “кәнсирт ҡуйыр ға”.\nНиндәй йырҙар йырлағанымды иҫләмәйем, күп булһа, шул “Килә яуа”ны йырлағанмындыр. Йырлап арығас, телевизорҙан “Ну, погоди!” йәнһүрәтен ҡарай-ҡарай, йоҡлап киткәнмен. Иҫләйем, телевизоры аҡлы-ҡаралы күрһәтә ине.\nӘсәйҙәр эҙләп, аптырап бөткән, күршегә инеп ҡараһалар, йомарланып ҡына йоҡлап ятам икән. Нәжми олатай мине уятмаған. Бала йәнле бабай ине шул.


Таҙартыуың – бер яҡшы, бысратмауың – мең яҡшы! | Йәншишмә\nҺыҙылып ҡына таң ата. Бар донъя уяна. Ошо мәлдә ҡояш бөтә тирә-яҡты наҙлап уята башлай. Үләндәрҙә ысыҡ тамсылары ынйы кеүек ялтырай. Тирә-яҡҡа сәскә еҫтәре тарала. Рәхәтләнеп, иркен итеп тын алаһың. Ошондай матурлыҡты күреп, күңелдәр күтәрелә, йәшәү көсө арта.\nТыуған ил тыуып үҫкән ерҙән башлана. Кешегә иң ғәзизе – әсә, иң ҡәҙерлеһе – тыуған тупраҡ, иң тәмлеһе – тәү эскән һыуың, иң йылыһы – һине йылытҡан өй, иң йәмлеһе – тыуған тәбиғәтең. Минең ауылым Бикбулат – Күгәрсен районындағы иң матур ауылдарҙың береһе. Халыҡ та берҙәм, татыу, бер туғандар кеүек йәшәйбеҙ.\nКешеләре генә түгел, тәбиғәтебеҙ ҙә бай, төрлө һәм бик йомарт. Беҙҙә бейек тауҙар ҙа, киң яландар ҙа, мәмерйәләр ҙә күп.\n1989 йылда ауылдашыбыҙ, билдәле яҙыусы Шакир Янбаев Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримде ҡунаҡҡа алып ҡайта. Бикбулат халҡы данлыҡлы шәхестәрҙе бик ихлас ҡаршылай, ауыл клубында осрашыу үткәрелә. Ошо ваҡиғанан һуң Мостай Кәрим «Бикбулатҡа йыр» тигән шиғырын яҙа.\nИ, Бикбулат, Шакир атлы дуҫым\nТыуып үҫкән төйәк!\nХайран ҡалып һиңә ҡарап торам\nТөрлө илдәрҙе, матур төбәктәрҙе күп күргән шағирҙың тыуған ауылыбыҙға биргән баһаһы, әлбиттә, бик юғары. Ошо матурлыҡты үҙ күҙҙәре менән күргән кеше генә шундай шиғыр яҙа алыр.\nТәбиғәтебеҙ иҫ киткес гүзәл шул. Шуның өсөн дә яҙҙан алып көҙгә тиклем төрлө яҡтарҙан кемдәр генә килеп китмәй беҙҙең яҡҡа. Эйәрлетау эргәһендәге ҡарағайлыҡ ял итеүселәр менән гөрләп тора.\nБөтә донъя аҡса ҡолона әйләнеп, һәр нәмәнән табыш алған ваҡытта ситтән килгәндәр рәхәтләнеп бушҡа ял итә. Ауылдаштарым һаман ябай, йомарт булып ҡала килә.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, ял итеүселәр араһында төрлө кешеләр осрай. Ҡайһы берҙәре үҙҙәренән һуң быяла ҡалдыҡтары, кәнсир һауыттары ҡалдыра. Ошо ваҡытта өләсәйемдең әйткәне иҫкә төшә: «Таҙартыуың – бер яҡшы, бысратмауың – мең яҡшы». Билдәле булыуынса, быяла бер ваҡытта ла серемәй. Ул эҫе көндө ҡояшта ҡыҙып ятып, ҡоро япраҡтарҙы тоҡандырып ебәргән саҡтар ҙа осрай. Кәнсир һауыты ла 400 йылдан һуң ғына тарҡала башлай.\nБеҙҙең һәр беребеҙ тәбиғәтте һаҡлауға үҙң өлөшөн индерә ала һәм шулай итергә тейеш тә. Һыу буйында сүп-сар ҡалдырмау, ағас ботаҡтарын һындырмау, сәскәләрҙе өҙмәү, шифалы үләндәрҙең тамырҙарын йолҡмау, шишмәләрҙе бысратмау – был эштәрҙе ял итергә килеүселәр үҙҙәренә ҡағиҙә итеп алһын ине.\nТәбиғәтте һаҡлау буйынса беҙҙең ҡулдан килгән тағы ла бер эш – ул ағастар ултыртыу. Урман – үҙенсәлекле тәбиғәт байлығы. Ағас – төҙөлөш материалы, ҡағыҙ, яғыулыҡ. Шулай уҡ ул һауаға кислород бүлеп сығара. Йәйге эҫелә ышыҡланыу сараһы ла. Әлбиттә, дауа ла, иҫ киткес ҡиммәтле хазина ла.\nБашҡорттарҙың фекере буйынса, ағас – йәшәү символы. Тамыры – халыҡтың үткәне, рухи байлығы – тупланған өлөшө, олоно – бөгөнгөһө, ботаҡтары – киләсәгебеҙ.\nҺәр беребеҙ икешәр ағас ултыртһаҡ та, күпме урман үҫер һәм бер нисә йылдан ул шаулап ултырыр. Йыл һайын шишмә, йылға буйҙарын таҙартып сыҡһаҡ, донъябыҙ йәшеллеккә күмелер ине. Мин тиҫтерҙәремә, иптәштәремә шуны әйткем килә: тәбиғәт байлығын арттырыу өсөн ҡулдан килгәндең барыһын да эшләйек. Ер яҙмышы, тәбиғәтебеҙҙең киләсәге – беҙҙең ҡулдарҙа, дуҫтар!\nДилә ҒӘББӘСОВА, IX «Г» синыфы уҡыусыһы.\n«Йәшел планета» баш ҡалала уҙасаҡ »


Ҡыш булһа ла, ҡыяр өлгөргән… » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ҡыш булһа ла, ҡыяр өлгөргән…\nҠыш булһа ла, ҡыяр өлгөргән… 14.12.2016 // Йәмғиәт\nБөгөн магазин кәштәләрендә йәшелсә-емештең ниндәйе генә юҡ, уларҙың төрлөлөгөнән хатта күҙ ҡамаша. Сауҙа селтәрҙәренә уларҙы ҡайҙан ғына килтермәйҙәр: араларында сит илдә үҫтерелгәндәре лә, үҙебеҙҙең Башҡортостан ерлегендә һут алғандары ла бар. Ә баҙарҙағы муллыҡ тураһында әйтеп тораһы ла түгел, сауҙагәрҙәр үҙ тауарын маҡтап һата белә инде! Шулай ҙа күптәр тап үҙебеҙҙекенә өҫтөнлөк бирә, сөнки сифаты юғары, теләһә ниндәй химикаттар ҡулланылмай һәм, иң мөһиме, хаҡы әллә ни тешләшмәй.\nБүздәк районы халҡы ла үҙҙәрендә үҫтерелгәнде генә һатып алырға тырыша. Ҡулланыусыларҙы йыл әйләнәһенә сифатлы, тәмле йәшелсә менән “Ф.Р. Хәбибрахманов” крәҫтиән (фермер) хужалығы тәьмин итә. 1993 йылдан үҫемлекселек менән ныҡлап шөғөлләнгән хужалыҡта, йәшелсәселекте үҫтереү республика маҡсатлы программаһына ярашлы, 2012 йылда 12 мең гектарҙан ашыу майҙанда теплица хужалығы сафҡа инә.\nУл заманса голланд технологияһы буйынса төҙөлгән. Үҫемлектәрҙең үҫеше өсөн файҙалы күрһәткестәрҙең барыһы ла үҙәк идара пунктында билдәләнә. Ҡыяр аҙ күләмле технология буйынса үҫтерелә. Яҡтылыҡ менән өҫтәмә тәьмин итеү һөҙөмтәһендә йыл әйләнәһенә бер квадрат метрлыҡ майҙандан 100-120 килограмм уңыш алына. Теплицала температура, дымлылыҡ, туҡландырыу шарттары ҡулай, тәбиғи ҡояш яҡтыһына тап килгән яһалма яҡтыртыу ҡулайламалары эшләй. Үҫемлектәрҙе тамсылап һуғарыу өсөн көн һайын 100 кубометрға тиклем һыу тотонола. Йәшеллектән бүленеп сыҡҡан быу иҫәбенә теплицала дымлылыҡ миҡдары ла талаптарға яуап бирә. Гидропоника технологияһы йәшелсәне тиҙ арала һәм күпләп үҫтерергә мөмкинлек бирә. Бында тәүлегенә алты тоннаға тиклем уңыш алына. Алдынғы технологияларҙан тыш, предприятиела минераль туҡландырыуға һәм микроклиматҡа идара итеүҙең автоматлаштырылған системалары менән тәьмин ителгән заманса технологик ҡорамалдар файҙаланыла.\nЮғары производство-техник ҡеүәткә эйә хужалыҡтың заманса йыһазландырылған йәшелсә һаҡлағысы, бына тигән техника паркы, оҫтаханаһы бар. Шуныһы һөйөнөслө: етәкселек ауыл хужалығы техникаһын яңыртыуға, яңы ҡоролмалар һатып алыуға аҡсаһын йәлләмәй.\nАвтоматлаштырылған комплексты 115 кеше хеҙмәтләндерә. Эшселәр өсөн уңайлы шарттар булдырылған, социаль яҡлауҙар ҡаралған. Хеҙмәт хаҡы юғары булғас һәм ваҡытында түләнгәс, эш һорап мөрәжәғәт итеүселәр һаны арта ғына.\n– Беҙҙә уңған, тырыш халыҡ эшләй. Йәштәрҙең булыуы, махсус белемле белгестәрҙең эшкә килеүе айырыуса ҡыуандыра, – ти теплица хужалығының баш агрономы Айрат Нәжметдинов.\nЕтәкселек алдынғы йәшелсәселәр Фиүзә Шәрипова, Татьяна Дашкованы, Эльвир Вәлитовты маҡтап, “әлбиттә, беҙҙә уңған хеҙмәткәрҙәр күберәк инде”, тип башҡаларҙы ла телгә алды.\nУрамда ҡыш булһа ла, бында ҡыҙыу осор: ҡыяр, төрлө салаттар өлгөргән, бөгөн теплица хеҙмәткәрҙәре йәшел-сәләрҙе йыйыу менән мәшғүл. Әле генә түтәлдән өҙөп алынған “демарраж”, “святогор” сортлы ҡыярға, башҡа салаттарға ихтыяж ҙур булғас, ҡайһы саҡ продукция етмәй ҙә ҡала. Бүздәк ерлегендә тәмләнгән йәшелсәләрҙе, Башҡортостан ҡала-райондарынан тыш, Пермь крайы, Силәбе өлкәһенән дә күмәртәләп килеп алалар.\nБүздәк теплица комплексы үҙ тауары менән Рәсәй, республика кимәлендә ойошторолған төрлө күргәҙмәләрҙә, конкурстарҙа ихлас ҡатнашып ҡына ҡалмай, ә юғары баһаларға лайыҡ булған. Юҡҡа ғынамы хужалыҡҡа “Башҡортостан продукты” тигән билдә бирелмәгән. Тимәк, уларҙың продукцияһына ихтыяж бар, уларҙың хеҙмәте бушҡа түгел.\nЕтәкселек киләсәккә яҡты хыялдар менән йәшәй, йәшелсә культураларының майҙанын тағы ла арттырып, ҙур ауыл хужалығы предприятиеһы булдырырға иҫәп тота.


Авариялар һаны кәмегән | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n27 мая 2020 — 18:37 ГТРК «Башкортостан»\nРеспубликала авариялар һаны егерме процентҡа кәмегән. Берәүҙәр бындай һандарҙы үҙаллы изоляция, ә икенселәре иһә быйыл Башҡортостан юлдарында күпләп ҡуйылған фото һәм видеотеркәү камераһына бәйләй.\nАвтоһәүәҫкәрҙәр тураһында бөтә мәғлүмәт сәғәт һайын тиерлек ҡағыҙға баҫылып сығарыла. Һуңғы өс көндә генә 50 меңгә яҡын административ хоҡуҡ боҙоусылар теркәлгән. Йәғни, бер көн эсендә 16 мең водитель ҡағиҙә боҙған.\nХалыҡ телендә киң таралған “бәхет хаттары” шунда уҡ водитель адресына ебәрелә. Әгәр ҙә алынған штрафты ике йыл эсендә түләмәһәң ул юҡҡа сыға, тип ышана ҡайһы берәүҙәр. Ләкин административ хоҡуҡ боҙоусының штрафы шул килеш ҡала.\nРеспублика транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты мәғлүмәте буйынса, Башҡортостан юлдарында йыл башынан алып 459 фото-видео теркәү ҡорамалдары ҡуйылған. Шуларҙың 69 күсмә камералар.\nРеспубликала әле бөтәһе 999 фото һәм видео теркәү комплексы эшләй. Шуларҙың 930 стационар. Камера тәүлек әйләнәһенә төшөрә. Ул ике йылдан һуң махсус тикшереү үтәсәк.\nФото-видео теркәү комплексы водительдең юғары тиҙлектә килеүенән тыш, юлды тулыһынса төшөрә, автоһәүәҫкәрҙең светофор сигналына иғтибар итмәүен, һыҙат буйынса хәрәкәт итеүен, автобустар өсөн бүленгән юлдан барыуын да теркәй. Статистика буйынса, әле тиҙлек өсөн штраф күләме үткән йылдағылар менән сағыштырғанда күпкә кәмерәк булыуы ҡыуандыра. Әйткәндәй, республика автоинспекцияһы машинаны һатҡас, ун көн эсендә теркәүҙән төшөргә тәҡдим итә.


Әсәй, мин бүтән мәктәпкә бармайым!!!\n24 Ғинуар 2019, 18:29\nУҡытыусының ғәйебе ҙур - сөнки ул уҡыусыһының ҡылыҡтарын аңламай һәм аңларға ла теләмәй. Ата-әсәнең вайымһыҙлығы, кире мөнәсәбәттең нигеҙе нимәлә икәнен асыҡларға ашыҡмауы ла төп сәбәптәрҙең береһе булып тора\nБашланғыс синыф уҡыусыларының “мәктәпкә бармайым” тип йыш ҡына илап ҡайтыуы әллә ни аптыратмай. Быға балаларҙың йә үҙ-ара ыҙғыш сығарып бер-береһен кәмһетеүе, үсекләшеүе, йә тас та тос һуғышып китеүе, ә айырым осраҡтарҙа уҡыусы менән уҡытыусы араһында килеп тыуған аңлашылмаусанлыҡ сәбәпсе.\nБала алдында уҡытыусының абруйы ҙур. Әгәр ҙә остазы тәрбиәләнеүсеһенең уҡыуы йәки тәртибе менән ҡәнәғәт түгел икән, уҡыусының үҙ-үҙенә ҡарата баһаһы кәмей, ышанысы юғала. Ә ихтирам иткән кешеһенән маҡтау һүҙҙәре ишеткән һайын, киреһенсә, үҙ уңышына ҡыуана һәм тағы ла алға ынтыла.\nУҡытыусының ғәйебе ҙур - сөнки ул уҡыусыһының ҡылыҡтарын аңламай һәм аңларға ла теләмәй. Ата-әсәнең вайымһыҙлығы, кире мөнәсәбәттең нигеҙе нимәлә икәнен асыҡларға ашыҡмауы ла төп сәбәптәрҙең береһе булып тора.\nҠайһы саҡта уҡытыусы баланың дәрес ваҡытында ҡамасаулауының, бирелгән мәсьәләләрҙе сисеү ауырға тура килеүенең сәбәптәрен аңлап етмәй. Шуға ярҙам да итә алмай. Һәм ғәйепте ата-әсәләрҙән күрә. Ә һуңғылары уҡытыусының әйткәндәренә ҡолаҡ та һалмай.\nПсихологтар бындай осраҡтарҙа йыш күҙәтелгән бер нисә сәбәпте айырып йөрөтә.\n1. Ғәҙәттә, ижади фекерләүсе, үҙ йәше өсөн бик аҡыллы, күпте белгән, тиктормаҫ балалар үрҙә атап үткән хәлгә тарый. Ундайҙарҙың һәр саҡ үҙ фекере була. Һәм, башҡаларҙан айырмалы рәүештә, дәрес барышында бер үк нәмәләрҙе “йөҙ тапҡыр” ҡабатлау уның өсөн күңелһеҙ була башлай. Шуға күрә ул йыш ҡына теманы тыңламай, шаярып ултыра. Уҡытыусы быны уҡыусыһының тәртипһеҙлеге тип аңлай һәм үҙенең баһаһы кәмеүенән ҡурҡа.\n2. Үҫмерҙәр, тиңдәштәренең ихтирамын яулау ниәте менән, уҡытыусыға ҡаршы сыға (был – бала-саға араһында хөрмәт яулауҙың иң ябай ысулы): дәрес ваҡытында дөрөҫмө-түгелме, фекерен белдерә, телләшә, үҙен юғары итеп күрһәтергә тырыша. Уҡыусы менән бындай конфликт бигерәк тә үҙенең хис-тойғоларын тота алмаған, ҡыҙыу ҡанлы уҡытыусы араһында килеп тыуа.\n3. Ыҫпайлыҡҡа, тышҡы ҡиәфәткә, дәфтәр һәм көндәлектәрҙең бөхтәлегенә артыҡ иғтибар бүлгән уҡытыусы менән был талаптарға яуап бирергә әҙер булмаған балалар (ҡағиҙә булараҡ, башланғыс синыф уҡыусылары) араһында ла көсөргәнешле хәлдәр йыш күҙәтелә.\n4. Киләһе конфликт уҡытыусының квалификацияһы түбән йәки уҡыусының әҙерлек кимәле юғары булғанда килеп сыға. Уҡыусы уҡытыусыһын бөтәһенә лә ишетерлек итеп тәнҡитләй, төҙәтмәләр индерә икән, өлкән кеше хистәрен йүгәнләй алмаҫҡа ла мөмкин. Ә инде уҡыусы, дөрөҫ “яуап” бирмәһә, ҡапма-ҡаршылыҡ тыуырын көт тә тор.\nУҡытыусыһы менән киҫкен мөнәсәбәттә булған бала был хәлде психологик яҡтан бик ауыр кисерә: уҡыуға ҡыҙыҡһыныуы кәмеүҙән башлап, депрессияға бирелеүгә, суицид ҡылыуға тиклем барып етеүе ихтимал. Шуға күрә, тиҙ арала аңлашылмаусанлыҡтан ҡотолоу, мөнәсәбәттәрҙе яйға һалыу сараһын эҙләргә кәрәк.\nМәктәптәге проблемаларҙың сағылышы\nБаланың тәртибе үҙгәрә. Мәҫәлән: шат күңелле, әүҙем уҡыусы көтмәгәндә йомоҡҡа, өндәшмәҫкә; ә яғымлыһы тупаҫҡа әүерелә.\nҒәҙәти һүҙҙәргә, хәрәкәттәргә адекват яуап бирмәй. Будильник, телефон шылтырауынан ҡурҡа, ҡағылғанда ситкә тайшана, өндәшкәндә башын яурынына тарта.\nУҡыуға ҡыҙыҡһыныуы, мәктәпкә йөрөү теләге юғала. Бала йорт эштәрен башҡарыуҙан баш тарта, үҙбаһаһы кәмей. Йыш ҡына: “Математикаға минең һәләтем юҡ”, “Программист булырға йыйынмайым” кеүек һүҙҙәр ҡабатлауы ихтимал.\nНиндәйҙер дәрес йә уҡытыусы тураһында һорашҡанда, йөҙө үҙгәреп китә, агрессивҡа әүерелә. Һөйләшеүҙән баш тарта.\nЯрҙам итеү ысулдары\nАта-әсә алдында бәләкәсте конфликттан ҡурсалау ғына түгел, ә киләсәктә ошондай көсөргәнешле мәсьәләләрҙе үҙ аллы хәл итергә өйрәтеү бурысы ла тора. Түбәндәге аҙымдарҙы бергә үтеп сыға алһағыҙ, балағыҙға киләсәктә лә ҡаршылыҡтарҙы, ауыр мәлдәрҙе еңеп сығыу өсөн асҡыс тоттораһығыҙ, тигән һүҙ.\n1-се аҙым. Бәләкәсте иғтибар менән тыңлау. Психологтар билдәләүенсә, тыңлаусының бурысы – нисек кенә агрессив яңғырамаһын, баланың һөйләгәнен тәнҡитләмәй, баһаламай ғына, аҙағынаса тыңлап бөтөү. Хис-тойғоларын әйтеп аңлата алмағанында, “Һинеңсә, ул ғәҙел түгелме?”, “Ҡурҡаһыңмы?”, “Үпкәләнеңме ни?” һымағыраҡ һорауҙар биреп, уға күңелендәген асып һалырға ярҙам итә алаһығыҙ. Сабыйығыҙҙың һеҙгә ҡарата ышанысы ла артасаҡ. Әммә бала алдында уҡытыусыны әрләргә йә тәнҡитләргә ярамай.\n2-се аҙым. Фекер алышыу. Бер ҡасан да үҙегеҙҙең фекерегеҙҙе бәйләмәгеҙ. Килеп тыуған хәлде бергәләп төрлө яҡтан сығып анализлағыҙ. Тыныс ҡына тон менән: “Уҡытыусының һине яратмағанын ҡасан һиҙә башланың?” – тип һорарға мөмкин. “Уны, бәлки, һинең оҙаҡ ваҡыт һөйләшмәйенсә ултыра алмауың ярһыталыр, асыуландыралыр?” тиеберәк, үҙегеҙҙең вариантығыҙҙы тәҡдим итеп ҡарағыҙ. Ҡыҙығыҙ йәки улығыҙ конфликттың нигеҙе яманлыҡ ҡылырға теләүҙә түгеллеген тойорға һәм аңлашылмаусанлыҡтың сәбәбенә төшөнөргә тейеш.\n3-сө аҙым. Уҡытыусы менән һөйләшеү. Бәләкәсегеҙ менән һөйләшкәс кенә мәктәпкә барырға кәңәш ителә. Уҡытыусыны ла сабыр ғына тыңлағыҙ. Балағыҙҙы ғәйепләргә лә, яҡларға ла ашыҡмағыҙ. Уҡытыусының был конфликт тураһында нимә уйлағанын асыҡларға тырышығыҙ.\n4-се аҙым. Өсәүләп һөйләшеү. Проблеманы уртаға һалып һөйләшкәндә, бер-береһен ғәйепләүгә юл ҡуйылмай. Әңгәмә барышында уҡыусы менән уҡытыусы араһында аралашсы вазифаһын үтәгеҙ - көсөргәнешле хәлдән ҡотолоу, компромисҡа килеү юлдарын тәҡдим итегеҙ.\n5-се аҙым. Ҡарар ҡабул итеү. Әгәр ҙә тәүге өс аҙым ыңғай һөҙөмтә бирмәһә, мәсьәләне башҡа юлдар менән хәл итегеҙ. Ғәйеп уҡытыусыла икән, ҡурҡмайынса мәктәп администрацияһына, мәғариф министрлығына мөрәжәғәт итә алаһығыҙ.\nПсихологтар билдәләүенсә, 13-18 йәштәге балалар менән ябай ғына конфликттарҙы ла урап үтеп булмай. Был – ғәҙәти күренеш, ләкин уларҙың ҡатмарлашып китеүенә юл ҡуйырға ярамай.\n* Минең яҡшы ғына танышымдың ҡыҙы мәктәптә күп фәндәрҙән өлгәшә алмай торғайны. Уҡытыусыһы һәр ваҡыт мәктәпкә ата-әсәһен саҡыртты. Һөҙөмтәлә, улар ҡыҙҙарын икенсе мәктәпкә күсерергә мәжбүр булды. Күптән түгел генә был таныштарымды урамда тап иттем. Ҡыҙыҡай шул тиклем ҡәнәғәт. Яңы мәктәп ныҡ оҡшай, ти. Уҡыуы ла яҡшырған.\n* Минең ҡустым 6 синыфта ошондай уҡ хәлгә тарыны. Рус теле уҡытыусыһы менән булған аңлашылмаусанлыҡтар арҡаһында, бер кемгә әйтмәй, уҡыуҙы ташлаған. Мәктәпкә киттем тип сыҡҡан да, өлкәндәр эшкә юлланғас, кире өйгә ҡайтҡан. Был ҡылығы тураһында беҙ бер нисә айҙан, өйгә класс етәксеһе килгәс кенә белеп ҡалдыҡ. Шулай итеп, ул бер класты ике йыл уҡыны.


Социум // Фән\nЙәштәр фәне көндәре\nВолга буйы дәүләт телекоммуникация һәм информатика университеты студенты Екатерина Бордова Өфөгә тәүге тапҡыр килгән.\n- Беренсе көндә мин Волга буйы федераль округы ҡалаларының йәш ғалимдар форумында ҡатнашыусылар менән таныштым, һәм беҙ бергәләшеп Өфө буйлап йөрөргә булдыҡ, - ти Катя. - Беҙ Өфө картаһын һатып алдыҡ һәм күп урындарҙа булырға өлгөрҙөк. Дуҫлыҡ монументында, Салауат Юлаев исемендәге майҙанда, башҡа парктарҙа булдыҡ. Өфө беҙгә тәьҫир итте. Һеҙҙә матур, таҙа, өфөләр яғымлы. Миңә оҡшаны.\nЕкатерина - ғәҙәти булмаған Һамар студенты. Ул беренсе курстан уҡ фән менән шөғөлләнә. Катя өлкән синыфта уҡыған ваҡытта уҡ фәнгә тартыла.\n- Мине уйлап табыу өлкәһе ҡыҙыҡһындыра, - тип һүҙен дауам итә Катя. - Мин Һамар өлкәһе кешеләренең рационализаторлыҡ әүҙемлеген күҙәтәм, ҡала кешеләренең уйлап табыу кимәлен асыҡлайым. Университетҡа уҡырға ингәс, ғилми эшмәкәрлеккә сумдым.\n- Тормошоңдо фән менән бәйләр инеңме?\n- Аспирантурала уҡырға теләк бар. Артабан да фән менән шөғөлләнәсәкмен.\n- Был күңелһеҙ шөғөл түгелме?\n- Юҡ, киреһенсә. Иң мөһиме, тикшереү темаһы ҡыҙыҡ булһын. Ғилми эшмәкәрлек логиканы, фекерләүҙе үҫтерә. Был мөһим. Өҫтәүенә яңы таныштар, ил буйлап сәфәрҙәр... Миңә бындай тормош оҡшай!\n- Йәш ғалимдар союзында тораһыңмы?\n- Эйе, Һамарҙа Рәсәй йәш ғалимдар союзының төбәк бүлексәһе бар.\nКатя, Башҡортостанда Йәштәр фәне көндәрендә ҡатнашыусылар кеүек, Волга буйы федераль округының йәш ғалимдары өсөн мөһим ваҡиға тураһында интернет аша белгән. Һәм, әлбиттә, ҡатнàøûó өсөн заявка биргән.\n- Йәш ғалимдар форумы ҙур мөмкинлектәр аса, - тип һанай Катя. - Улар - яңы бәйләнештәр, контакттар, тәжрибә уртаҡлашыу. Өфө, Яр Салëы, Ижевск, Ҡазан ғалимдары менән таныштым. Улар менән дуҫлашырбыҙ һәм артабан да хеҙмәттәшлек итербеҙ, тип уйлайым.\nТатарстан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Дәүләт хеҙмәте академияһы аспиранты Александр Литвяков башҡа төбәктәрҙән коллегалары менән бәйләнештәрҙе көйләү һәм йәштәр менән тәжрибә уртаҡлашыу өсөн Өфөгә килгән.\n- Минең төп эшмәкәрлегем - йәштәр менән эшләү. Өҫтәүенә, мин "Яр Саллының йәш ғалимдары" йәштәр ижтимағи хәрәкәтенең рәйестәше булып торам. Ике йыл элек республиканың юғары уҡыу йорттарында Йәш ғалимдар советтарын ойоштора башланыҡ. Интернет-ресурстарҙан белеүемсә, Башҡортостанда был эш күптән алып барыла. һәм һеҙҙең Йәш ғалимдар союзы уңышҡа өлгәшкән. Шуға күрә форумда ҡатнашыу маҡсаты - тәжрибә уртаҡлашыу.\nЙәштәр фәне көндәре - Башҡортостанда Йәштәрҙең башланғыстарын ÿºëàó һәм үҫтереү йылында төп ваҡиғаларҙың береһе. Сара 13 майҙан 15-нә тиклем Өфөлә үтә. Киров, Нижегородка, Ырымбур, Пенза, Һамар, Һарытау өлкәләренән, шулай уҡ Мари Иле, Мордова һәм Татарстан республикаларынан килгән йәш ғалимдар конференцияларҙа, мастер-кластарҙа, түңәрәк өҫтәлдәрҙә ҡатнаша.\n- Йәштәр фәне көндәре - республикабыҙҙың йәш ғалимдары өсөн генә түгел, әммә бөтә Волга буйы федераль округы өсөн дә мөһим ваҡиға, тип һанай Башҡорт дәүләт университетының Хоҡуҡ институты студенты Азат Бадранов. - Сер түгел, илдә ғилми кадрҙар олоғайҙы. Фән өлкәһендә эшкә һәләтле урта йәштәге кешеләр етешмәй. Был проблемаға бөгөн иғтибар бүленмәһә, фәндең киләсәге юҡ.\nВолга буйы федераль округы йәш ғалимдарының I форумы һәм I Йәштәр фәне фестивале - Йәштәр фәне көндәренең төп ваҡиғаһы. Ғалимдар, студенттар, аспиранттар һәм ғилми хеҙмәткәрҙәр, бергә йыйылып, мөһим һәм актуаль мәсьәләләрҙе хәл итә ала.\n- Илебеҙҙең социаль-иҡтисади үҫеше фәнни һәм инновацион өлкәләрҙе үҫтереүгә бәйле - быны һәр кеше белә, - ти "Рәсәй йәш ғалимдар союзы" дөйөм Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы советы рәйесе Александр Щеглов. - Әгәр беҙ илебеҙҙең донъя аренаһында конкуренцияға һәләтле булырына өлгәшергә теләһәк, интеллектуаль потенциалды һөҙөмтәле файҙаланыó, фәнгә нигеҙләнгән юғары технологиялы эштәрҙе индере¼ çàðóð. Һәм хәҙер күреүебеҙсә, ил етәкселәре яғынан йәш ғалимдарға иғтибар арта.\nКүренекле ғалимдар, уйлап табыусылар йәш ғалимдар алдында сығыш яһаясаҡ. Рәсәйҙең башҡа ҡалаларынан килгән ғалимдар юғары уҡыу йорттары кафедраларына, лабораторийҙарына һәм музейҙарына, ғилми-тикшеренеү үҙәктәренә һәм сәнәғәт предприятиеларына барасаҡ, шулай уҡ улар өсөн Өфө буйлап экскурсия ойошторола.\nБашҡортостанда Йәштәр фәне көндәренең талсымы - бал ҡорто. Ул егәрлелек, тырышлыҡ һәм тәрән аҡыллылыҡ символы.\n- Башҡортостанда Йәштәр фәне көндәре ғилми эшмәкәрлектең абруйын яңы кимәлгә күтәрер, тип ышанам, - тине БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры Илдус Илешев Йәштәр фәне көндәрен асыу тантанаһында. - Инновацион иҡтисадты үҫтереү шарттарында фән өлкәһенә йәштәрҙе йәлеп итеү мөһим. Бының өсөн беҙҙең республикала шарттар бар. Башҡортостан Волга буйы федераль округы йәш ғалимдарының I форумын үткәреү урыны итеп осраҡлы һайланманы.


04:26, 12 октябрь 2010 версияһы\n1874 байт өҫтәлгән , 9 лет назад\nробот өҫтәне: af, an, ang, ar, arz, ast, ay, az, bar, bat-smg, be, be-x-old, bg, bn, br, bs, ca, ckb, cr, cs, cv, cy, da, de, el, en, eo, es, et, eu, fa, fi, fiu-vro, fj, fr, fur, fy, ga, gan, gd, gl, got, hak, he, hi, hr, ht, hu, ia, id,\n03:28, 12 октябрь 2010 версияһы (төҙәтеү)\n(Яңы: thumb|200px|Икмәк '''Икмәк''' — он һәм һыуҙан торған ҡамырҙы бешереп, парҙа эшкәртеп, ҡы...)\n04:26, 12 октябрь 2010 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nә (робот өҫтәне: af, an, ang, ar, arz, ast, ay, az, bar, bat-smg, be, be-x-old, bg, bn, br, bs, ca, ckb, cr, cs, cv, cy, da, de, el, en, eo, es, et, eu, fa, fi, fiu-vro, fj, fr, fur, fy, ga, gan, gd, gl, got, hak, he, hi, hr, ht, hu, ia, id,)\nИкмәкте айырым ашарға була, йыш осраҡта ''аҡ май, арахис майы, көнбағыш майы, варенье, маргарин, джем, бал'' менән ашайҙар. Был блюда бутерброд тип атала. Был ризыҡты өҫтәлгә йылы көйө һәм һалҡын көйө ҡуйырға мөмкин. Икмәктең өҫтөн тостерҙа ҡыҙҙырып алырға була.\nИкмәк — [[Неолит]] осоронда барлыҡҡа килән боронғо ризык. Иң беренсе икмәк ярма һәм һыуҙан торған бутҡаны осраҡлы рәүештә йәки эксперимент формаһында бешереп ҡарауҙан барлыҡҡа килгән. Был «беренсе икмәк»тең «тоҡомо» бөгөнгө көндә бөтә донъя буйлап ярманан әҙерләнә. Мәҫәлән, [[Мексика]]ла ''тортилья'', [[Һиндостан]]да ''чапати'', [[Ҡытай]]ҙа ''poa ping'', [[Шотландия]]ла һоло ҡоймағы, [[Төнъяҡ Америка]]ла кукуруз ҡоймағы. Көликмәк күп цивилизацияларҙың төп ризығы.\nӘсегән ҡамырҙан бешерелгән икмәк [[Боронғо Мысыр]]ҙа барлыҡҡа килгән тип иҫәпләнә. Бындай икмәккә [[бойҙай]] үҫтереү өсөн шарттар бар. Бындай икмәк өсөн бойҙай сифаты — алдан киптермәйенсә тарттырырға мөмкин булырға һәм состаында күн [[аҡһым]] булырға тейеш.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/44756 ҡабул ителгән


Өфөлә скульптор Радик Хөсәйенов ҡапыл вафат булды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n30 ноябрь, Дүшәмбе\nӨфөлә скульптор Радик Хөсәйенов ҡапыл вафат булды\n13:28, 2 марта 2020 Мәҙәниәт\nФото: Башҡортостан Республикаһының Рәссамдар союзы һәм Башҡортостандың яратҡан рәссамдары арт-проекты\nБашҡортостан мәҙәниәте һәм сәнғәте ауыр юғалтыу кисерҙе. Өфөлә билдәле скульптор, Рәсәйҙең Рәссамдар союзы ағзаһы, Өфө дәүләт нефть техник университетының архитектура кафедраһы доценты Радик Хөсәйенов ҡапыл арабыҙҙан китте. Уға 59 йәш ине.\nРадик Хөсәйенов Кемерово ҡалаһында тыуған. Ата-әсәһе сығышы менән Благовар районының Күсәрбай ауылынан. 1983 йылда Башҡорт дәүләт педагогия институтының художество-графика факультетын тамамлаған. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған рәссамы Н.А. Калинушкиндың уҡыусыһы.\nР.Хөсәйеновтың станокта башҡарылған скульптура әҫәрҙәре М.В.Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейы коллекцияһында.\n1980 йылдан ул Бөтә Рәсәй, төбәк һәм республика күргәҙмәләрендә ҡатнашҡан. Өфөлә «таштан скульптура» (1991,1992), Рязань (1992), Азов (1992) Бөтә Рәсәй скульптура симпозиумдарында ҡатнашыусы. Уның әҫәрҙәре юғарыла әйтелгән ҡалалар парктарында һәм скверҙарында ҡуйылған.\nР.Хөсәйенов (Р.Хәсәнов менән берлектә) — Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы «Беренсе уҡытыусы» һәйкәле; Советтар Союзы Геройҙарына һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәренә бюстар авторы.\nУның әҫәрҙәре һынлы сәнғәт буйынса ил һәм республика баҫмаларында донъя күргән. Эштәрҙе «Башҡортостандың яратҡан рәссамдары» проекты сайтында ҡарарға мөмкин.\nХушлашыу иртәгә, 3 мартта, иртәнге сәғәт 10-дан 12-гә тиклем Өфө художество галереяһында була.


12 Март 2018, 11:51\nИнде алты йәшен тултырыусы Айзиләнән башҡа бала алдырғыһы килмәгән ирен һис аңлай алманы Нурия. "Берҙе юҡҡа һана, икене бергә һана", - тип тә әйтеп ҡараны, булманы, "өлгөрөрбөҙ" ти ҙә ҡуя. Ә уның йәш бала һөйгөһө, уны йыуындырғыһы, бәпәй еҫенән иҫергеһе килә.\nИнде алты йәшен тултырыусы Айзиләнән башҡа бала алдырғыһы килмәгән ирен һис аңлай алманы Нурия. "Берҙе юҡҡа һана, икене бергә һана", - тип тә әйтеп ҡараны, булманы, "өлгөрөрбөҙ" ти ҙә ҡуя. Ә уның йәш бала һөйгөһө, уны йыуындырғыһы, бәпәй еҫенән иҫергеһе килә. Йәш бала илағанын төштәрендә ишетеп, ҡайһы саҡта түштәре һыҙлап уянып китә. "Бала яратмай" тиер инең, ҡыҙын "ашап" ҡына алып бара - яратыуы күҙҙәренән күренеп тора. Әллә ата-әсәһе ныҡ ҡына эскегә бирелеп, бала саҡта үҙҙәре күргән ыҙа онотолмаймы икән? Нурия балалар йортонда үҫкән. Һөйләүҙәренсә, әсәһе уны тапҡан да мәңгелеккә күҙҙәрен йомған. Атаһы кем, ни өсөн ҡыҙы янына бер тапҡыр ҙа килмәгән – уныһы яҙмышының мәңге асылмаҫ серелер инде... Хәсән менән институтта уҡығанда дуҫлашып йөрөп, һуңғы курста өйләнеште улар. Был ваҡытта Хәсәндең ике ағаһы ла ауылға ҡайтып төпләнгәндәр ине. Кесе ағаһы Тайфур өйләнгән, ә өлкән ағаһы Әбүзәр һаман кәләш алмай, атай нигеҙендә йәшәй ине. Хәсән Нурияны тура төп йортҡа алып ҡайтты.\n- Кәләште төп йортҡа төшөргөм килде, - тине ул аптырап ҡалған Тайфурға.\nИкеһе бер мәктәптә эш башланылар. Әбүзәр уларға төп йортта ҡалырға тәҡдим итеп, үҙе сығып китергә уйлаһа ла, унда ҡалмай, иҫке генә, элек-электән килгән-киткән уҡытыусылар йәшәгән мәктәп өйөн йүнәтеп,йыуып, таҙалап, шунда сыҡтылар.\nАта-әсәһенең эсергә яратыуынан оялған Хәсән күңелләнеп алырға яратыусы Әбүзәр ағаһын "йәшел йылан" арбауынан мөмкин ҡәҙәре ҡотолдорорға тырышты. Ниндәй генә эш башҡарһа ла (утын ярамы, бесән өйәме, тиҙәк сығарамы), эргәһендә Әбүзәр ағаһы булды.\nНурияның ҡулына эш тейҙермәне улар. Әммә элекке шаян, шаталаҡ Әбүзәргә ниҙер булды, ул шымға әйләнде. Ваҡыт-ваҡыт бер нөктәгә төбәлеп уйға сума, тоҡтомалдан көрһөнгөләп ҡуя ине.\nӨйләнеүе лә сәйер генә булды уның. Әзмәүерҙәй Әбүзәр бер көн бер ҡыҙҙы етәкләп килеп инде лә: "Таныш булығыҙ, Гөлшат еңгәгеҙ булыр", - тине. Һөйкөмлө генә, әммә Әбүзәр янында бала ғына күренгән Гөлшат шунда уҡ килендәштәр араһында үҙ кеше булып китте. Ни өсөндөр Әбүзәр генә үҙ итә алманы уны. Ҡыҙҙары Гүзәл тыуғас, бер аҙ Гөлшат тирәләй йүгергеләп алды ла тағы ла үҙ кәлебенә төштө. Ҡаҡманы ла, һуҡманы ла ул ҡатынын, күҙенә лә элмәне...\n"Кешенән ҡалышмайым әле", - тигәндәй генә машина алып ебәрҙе, тик... машинаһында ғына күп йөрөй алманы, аварияға осрап, һәләк булды...\nБер көндө иртәнге сәйҙе лә көтмәй машинаһына ултырып сығып китә һәм боролошта автубусҡа бәрелә.\n- Иҫерек булһа бер асыу, бүтән бөтөнләй эсмәйем, тип кенә йөрөй ине... Машинаны ла алмайыҡ тип күпме ныҡыштым, еңмешләнеп алды бит, - тип иланы Гөлшат.\nАвтобусҡа ла, ундағы кешеләргә лә әл дә артыҡ бер ни ҙә булмай, ә Әбүзәр, өс көн ғазапланып ятҡандан һуң, йән бирҙе. Һуңғы көнө янында Хәсәнде генә ҡалдырып, Тайфур үпкәләгәндәй итһә лә, уны ла сығарып, кесе ҡустыһына ниҙер һөйләне ул. Хәсән дә "Нимә әйтте ағай?" - тигән һорауға "Бәхилләште",- тип кенә яуап бирҙе.\nӘбүзәрҙең үлеменә өс-дүрт ай үттеме-юҡмы, Гөлшат, әле берҙе лә өйләнмәгән, кемдеңдер диме-өйрәтеүе буйынса үҙен һоратып килгән йәш кенә егеткә кейәүгә сығырға булды.Кәңәш һорап ( кем белә, һөйләшеп эс бүҫкәртергә лә уйлағандыр инде), Нурия янына килде ул.\n- Кемдән һорайым һуң, килен, һиңә килдем.\n- Үҙең беләһең, еңгәй, мин һиңә бары бәхет кенә теләйем.\n- Һәйбәт кешегә оҡшаған, былай. Әбүзәр булмаҫ, әлбиттә... Шулай ҙа бәхетте тағы бер һынап ҡарайым әле, бәлки, йәшәп китербеҙ.Йыуаш күренә, Гүзәлде лә ҡаҡмаҫ, моғайын, - Гөлшат, бер аҙ тын торҙо ла күңеле менән һыҡтап, һүҙен дауам итте, - тиңһенмәне ул мине, ә мин яраттым... Уға ярарға тырышып, нимәләр генә эшләмәнем, бер генә теләгенә лә ҡаршы сыҡманым, ҡаршы әрәпләшмәнем, ирешмәнем... "Яратаһыңмы?" - тип һорарға ла ным, барыбер өндәшмәҫ ине. Яуапһыҙ яратыу, ирең була тороп та үҙеңде унан кәм тойоу, сит арбаға ултырғандай йәшәү – ғазап бит ул, ғазап!... Камилға ризалыҡ биреүем дә тиген түгел – тиңдәр араһында тиң булып йәшәге килә, ни хәл итәйем?... Бәлки, ғәйепләйһегеҙҙер...\n- Нисек кенә ғәйепләйек беҙ һине – еләк кеүек сағың бит?!\n- Мин бит күләгәһе инем уның... Ҡаҡманы ла, һуҡманы ла, ҡайһы саҡта бөтөнләй күрмәне лә... Төшөндә бер көн һыҙланып тороп һинең исемеңде әйтте. Уянғас, әллә Нурия еңгәй индеме төшөңә, тигән инем, яндыра ҡараны ла "бөткәнме ни бүтән Нуриялар?" – тип сығып китте. Төшөн һөйләмәне, мин дә төпсөнмәнем... Һинән шикләнмәнем, тик... күңелем ҡуҙғалды минең.\n- Борсолма, еңгәй, барыһы ла яҡшы булыр, - тине Нурия үҙен ҡулға алырға тырышып, - яйлап тынысланырһың. Ваҡыт иң һәйбәт дауа, тиҙәр бит.\n- Ултыр, - тине Хәсән, ҡуйынынан сығарып өҫтәлгә ярты ҡуйғас, Нурияға сәйер ҡараш ташлап. Ярты янына рүмкәләр ҡуйҙы, һыуытҡысты асып ҡына ҡараны ла бер ни алманы, өҫтәлгә икмәк ҡуйҙы.\n- Ултыр, - тип ҡабатланы ул, - аптырама, мин эсергә йыйынмайым, тик...\n- Нимә тик?\n- Минең эсмәгәнде беләһең, - ул ҡатынын ҡосаҡлап күҙҙәренә ҡараны, - тик... ултыр әле, ултыр,- ул Нурияны ултыртып ике рүмкәгә лә тултырып араҡы ҡойҙо, үҙе Нурияға , эсһәң эс, эсмәһәң мәйелең, тигәндәй ҡараны ла эсеп тә ебәрҙе, - ағайым күҙҙәремде асты бит минең, Нурия, һине нисек ныҡ яратыуымды аңланым. Беләһеңме, һине минең кеүек, бәлки, минән дә нығыраҡтыр, тағы ла берәү яратҡан бит, - ул Нурияның ҡулдарынан тотоп алды, - һин ҡатын-ҡыҙ булараҡ , бәлки, һиҙгәнһеңдер, белгәнһеңдер... ә бына мин уйламаным да.\n- Кит, әллә ниҙәр һөйләйһең, берәй ләстит ишетеп ҡайтҡанһыңдыр...\n- Юҡ шул, ике ай һиңә һөйләргә ҡыйынһындым. Әйтергә уҡталдым да тағы туҡталдым, һүҙҙе нисек башларға ла белмәнем.\n- Юҡ, өндәшмә, юғиһә тағы әйтә алмаҫмын... – Хәсән тағы ҡатынына ҡарап, көлөмһөрәп ҡуйҙы, - беләһең бит, ағайым һуңғы көнөндә һеҙгә йөрөп килергә ҡушты ла янында мине генә ҡалдырҙы. Һеҙ сыҡҡас: Хәсән, әйтер һүҙҙәрем өсөн ғәйепләмә, бер серемде үҙем менән алып китәһем килмәй, - тип ауыр көрһөндө лә бына ниҙәр һөйләне: "Һиҙгәнһегеҙҙер, мин еңгәгеҙҙе ярата алманым, сөнки минең йөрәгем ҙур йәшерен һөйөү менән яна ине... Гүзәлебеҙ тыуғас, тынысланырмын, тип уйланым, булманы, сөнки уны күреүем була - кире ҡабынам... Ә уны һәр саҡ күрергә тура килә... Күсеп китергә лә уйланым, тик көсөм етмәне, уны күрер өсөн генә кире әйләнеп ҡайтырмын төҫлө тойолдо... Ул... Ул... Нурия килен... -\nБашҡа күҫәк менән тондорҙомо ни!? Мин һикереп торғанымды һиҙмәй ҙә ҡалдым. Ағайым ым менән генә ултырырға ишараланы ла һүҙен дауам итте. - Киленде алып ҡайтҡаны бирле миңә тынғылыҡ бөттө... Килен, бәлки, мине егәрле, уңған, тип тә уйлағандыр, ә мин һеҙгә уны күрер өсөн генә бара инем... Онотормон, тип кенә өйләнеп ҡуйҙым, булманы... Төндә - төшөмдә, көндөҙ уйымда булды ул. Хата аҙым яһап ҡуймайым, тип эсһәм дә иҫермәҫкә, йоҡлағанда ла һаҡ йоҡларға тырыша инем... Ҡустым, юҡ, мин һинең бәхетеңдән көнләшмәнем, мин бары киленде ярата инем... Авария алдынан да төшөмдә уны күрҙем. Ап-аҡ күлдәктә... Эй минән ҡаса, мин тота алмайым... Тота алмай абынып ҡолап киттем... Шыбыр тиргә батып уяндым да шул ярһыулыҡ менән машинаға ултырып сығып киттем... Күҙ алдымда аҡ күлдәкле Нурия ғына... Боролоштан автобус килеп сыҡҡанын яҙа-йоҙа ғына аңғарып ҡалдым - һуң ине инде... Минең бер насар уйым да булманы. Яратыу ғәйеп түгелдер, моғайын... үпкәләмә, ҡустым... Киленгә әйткең килһә, үҙең әйтерһең, әйткең килмәһә - юҡ... Ә еңгәңде... бәхетле итә алманым мин уны... ярҙам итеп тороғоҙ уға. Килендең ҡәҙерен бел, ундайҙар һирәк була... Бәхил бул... – тине лә күҙҙәрен йомдо...\nБына шулай,Нурия. Һеҙ килгәндә ағайым яҡты донъя менән бәхилләшкән ине инде... Ике ай һиңә әйтмәнем, үҙем дә һиҙмәҫтән һине күҙәтә башлай инем. Мин, һармаҡ, әллә ысынлап та араларында бер-бер нәмә булдымы икән? - тип тә уйлап ҡуйғылай инем. Ағайымдың эскерһеҙлеген белгәнгә, бәләкәйҙән уға һыйынып үҫкәнгә микән, уның һөйләгәндәрен ҡабул итә алмай ыҙаланым. Нисек бер нәмә лә һиҙҙермәне икән,- тип аптыраным.\n- Йә, әйтәм, һөйләшмәҫ булып киттең, ә мин, ҡайғыһынандыр, тигән булам, ҡыҫыр көйөгөң бар икән дә. Ҡайнағаны мин бик ихтирам иттем, ауыр тупрағы еңел булһын. Ул һиңә ни һөйләгәндер - уныһы мөһим түгел, мәрхүмдәрҙе тик яҡшы яҡтан ғына хәтергә алыр кәрәк, ҡайнаға былай ҙа яҡшы кеше булды.\nНурия, бөгөн еңгәһен күргәс, ошо һөйләшеүҙе иҫенә төшөрҙө. Көн артынан көн үтте. Нурия, һиҙемләүе дөрөҫмө икәнен белер өсөн, поликлиникаға барып ҡайтты. Бөтәһе лә дөрөҫ – ул ауырлы ине. Табам, тип уйланы ул, тик иренә нисек аңлатырға? Әмәлгә ҡалғандай, һүҙҙе ире үҙе башланы:\n- Кәләш, - тине ул, ҡатынын иркәләп, - һин мине ғәфү ит, яңылышҡанмын, әйҙә бер-ике бәләкәс ал әле һин, үҙебеҙ олоғайып китмәҫ элек.\n- Мин һиңә нисек әйтергә белмәйерәк тора инем, - тине ҡатын ай кеүек балҡып, иренә һыйынды, - нигеҙ һалынған, атаһы.\nОшо көндән һуң Хәсән бөтөнләй үҙгәрҙе. Бөтә эште үҙе башҡарырға тырышты. Нурия бик ауыр йөрөнө һәм иренә бына тигән игеҙ малайҙар табып бирҙе. Түбәһе күккә тейгән Хәсән бер малайына Әбүзәр , икенсеһенә Илгизәр тип исем ҡуштырҙы. Бер тигән йорт бөтөрөп инделәр, машина алып ебәрҙеләр. Мәктәптә лә эштәре һәйбәт бара ине. Уҡытыусылар араһында ла, ата-әсәләр араһында ла ҙур абруй ҡаҙанған Хәсәнде директор итеп үрләттеләр.\nТормоштары ал да гөл ине... Уйламағанда район үҙәгенә йомош менән барған Нурия урам сатында Гөлшат килендәше менән осрашты.\n-Ә, һаумы! – әллә ҡайҙан ҡысҡырып килгән килендәшен таный алмай торҙо Нурия. Өҫтөндә, көҙгө һыуыҡ булыуға ҡарамаҫтан, йоҡа ғына кофта, иҫке генә юбка. Аяғына галош кейеп алған. Сәстәре туҙып, күҙҙәре шешеп бөткән Гөлшат әллә ҡайҙан һаһылдап килеп күреште. Иҫерек ине ул. Нурия уның эскегә бирелгәнлеген ишетә йөрөй, әммә был тиклемдер тип уйламай ине.\n- Ни хәл? – тип ҡабатланы ул, көрмәлгән телен көскә әйләндереп, - ҡайнағаң әйтмәһә лә һиңә ымһынғанын һиҙә инем, Ҡарындағы балаһына ҡыҙ булһа Нурания тип ҡушырға ҡушты, - элекке килендәше һүгенеп ебәрҙе, ә Нурия шаҡ ҡатты ла ҡуйҙы. - Ниңә өндәшмәйһең, гөнаһһыҙ булып ҡыланаһыңмы? Ана, бар, балаларын үҙең көт, минән тартып алып детдомға бирҙеләр. Көтә алмай, ҡарамай, имеш. Минең эстә ни янғанын беләме ни улар? – Гөлшат һыңҡ- һыңҡ итеп илай башланы. - Яратманы...яратманы... шуға ла мин уның балаларын да көтөп тормайым! - ҡулындағы һыра шешәһендә ҡалған шыйыҡсаны ғолҡолдатып һемерҙе лә шешәһен ергә ырғытып, кемдәндер үсен алғандай, тибеп осорҙо. - Бына хәҙер типтереп йәшәйем. Камил да сығып китте, китһен, ирҙәр быуа быуырлыҡ, - тип үҙ-үҙен мыҫҡыл иткәндәй ерәнгес итеп көлдө лә ергә ласҡылдата төкөрөп боролоп китеп барҙы.\nШаңҡып ҡалған Нурия күпме торғандыр, Хәсән килеп еңенән тартҡанға тертләп китте.\n- Һин нимә, әллә ауырыйһыңмы? – тине ул борсолоп, - ап-ап булғанһың, етмәһә, ҡысҡырам- ҡысҡырам – ишетмәйһең.\n- Баш әйләнеп китте, тиҙерәк ҡайта һалайыҡ, Хәсән!\n- Әллә дарыу кәрәкме?\n- Ҡайтайыҡ, ятып алһам үтә ул...\nИре, яурындарын һикертеп, мәйелең, тигәндәй аптырап ҡараны ла машина ҡалған яҡҡа ыңғайланы. Өйгә ҡайтҡас та яҡшырманы Нурияның хәле. Бер өшөнө, бер янды ул, һаташты, күҙен йомһа күҙ алдына бер Гөлшат еңгәһе, бер үҙе бер тапҡыр ҙа күрмәгән кескәй Нурания килеп баҫты. Хәсән уға өндәшмәй генә фелдьшер саҡыртты. Фелдьшер килеп укол ҡаҙап, ниндәйҙер таблеткалар ҡалдырып китте, шунан һуң ғына Нурия тынысланғандай булып, йоҡлап китте. Тик Хәсәндең генә күҙенә йоҡо кермәне, ул һаташа-һаташа, тертләй-тертләй йоҡлаған ҡатынының аяҡ осонда ултырҙы. Был донъяны бик иртә ташлап киткән ата-әсәһе, Әбүзәр ағаһы китмәне уның күҙ алдынан, эскелектән ыҙалаған бала сағы, Нурияһы менән йәшәгән бәхетле көндәре...\n- Нурияма ғына бер-бер хәл булып ҡуймаһын инде, эй Аллам, ҡөҙрәтең киң бит һинең, айырма мине бәхетемдән, - тип теләне ул.\nХәсән малды ҡарап инеп сәй ҡуйыуға күҙҙәрен асты Нурия. Ул ныҡлы ҡарарға килгәйне инде.\n- Хәсән, - тине мейес тирәһендә булашыусы иренә, - кил әле.\n- Ну ҡурҡыттың, әй, - күҙҙәре шатлыҡтан баҙлап янған Хәсән, ҡулдарын таҫтамалға һөртә-һөртә, ҡатыны янына ашыҡты, - нимә, сәй кәрәкме, хәҙер ҡайнай.\n- Һин ни әйтерһең, Хәсән, әммә мин үҙ һүҙемдән сигенмәйәсәкмен, - Нурия әйтер һүҙен алдан кәртәләп ҡуйҙы, - кисә мин Гөлшат еңгәйҙе күрҙем...\n- Нимә, берәй ауыр һүҙ әйттеме әллә? Мин дә күрҙем, әммә күрмәмешкә һалышып үттем дә киттем.\n- Эй, Хәсән, кешене урап үтеүҙәме ни хикмәт? – Нурия уға Гөлшат еңгәһенең һүҙҙәрен бәян итте, - беҙ, бер нәмәгә ҡарамай, ҡыҙҙарҙы үҙебеҙгә алырға тейешбеҙ.\n- Үҙебеҙ күмәк, тимәксе булаһыңмы? Ә ул сабыйҙарҙы яҙмыш ҡосағына ташлаһаҡ, күңелебеҙ тыныс булырмы һуң? Үҙебеҙ көтәбеҙ, балаларға иптәш булып, беҙҙе туған тип танып үҫерҙәр.\n- Гөлшат еңгәй килеп ҡамасаулап йөрөһә...\n- Күсеп китәбеҙ. Ҡайҙа ла бер ҡояш. Беҙ икебеҙ ҙә тормош һынауҙарын үткән кешеләр -бирешмәбеҙ. Унан... бәлки, яйлап еңгәй ҙә аҡылына килер.\nНиндәй аҡыллы уның Нурияһы, ағаһы тиген яратмағандыр инде...\nГүзәл менән Нуранияны эҙләп табыу оҙаҡҡа һуҙылманы. Йәһәтләп кәрәкле документтарҙы йүнәттеләр ҙә приютҡа барҙылар. Директор, документтарҙы ҡараны ла:\n- Бик дөрөҫ эшләгәнһегеҙ, әсәйҙәре килеп тә урағаны юҡ ... Ҡыҙҙарҙың сәләмәтлеге һәйбәт. Өлкәне һәйбәт уҡый. Тик тәрбиәселәр менән дә, балалар менән дә аралашмай. Бәләкәйе шуҡ ҡына.Ҡыҙҙарҙың икеһен бер бүлмәгә урынлаштырҙыҡ, сөнки апаһын һеңлеһенән айырып булмай, - тине лә бергәләшеп ҡыҙҙар йәшәгән бүлмәгә киттеләр.Бүлмәгә инеүгә ҡурсаҡ менән уйнап ултырыусы өс-дүрт йәшләк ҡыҙ ишек яғына боролдо. Нурияның йөрәге һикереп ҡуйҙы, ул, үҙе лә һиҙмәҫтән ҡыҙҙы күтәреп алып күкрәгенә ҡыҫты ла "Нурания" тип бышылданы, сөнки ҡыҙ шул тиклем Айзиләһенең бәләкәй сағына оҡшаған ине.\n- Һин бит минең әсәйем түгел, - тине ҡыҙсыҡ, Нурияны тикшереп сыҡҡандан һуң, ә беҙ апайым менән әсәйемде көтәбеҙ. Һин илама, - тине ул, ҡатындың йәштәрен һөртөп, - беҙҙе алып ҡайт.\n- Мин һеҙҙе алып ҡайтырға килдем дә инде, балаҡайым, - йөрәге өҙөлөүҙән ни эшләргә белмәй, ҡыҙҙы күкрәгенә нығыраҡ ҡыҫты ҡатын.\n- Апай, апай, - ҡысҡырҙы ҡыҙ, өҫтәл артында өнһөҙ-тынһыҙ башын эйеп, күҙҙәрен йәшереп ултырған Гүзәл апаһына, - әйҙә яңы әсәй менән китәйек. Әсәй, беҙҙе ҡалдырма, - тине лә, иламһырап, Нурияны һығып ҡосаҡлап алды.\nХәсән Гүзәл янына килде:\n- Мине хәтерләйһеңме, онотманыңмы, Гүзәл?\nҠыҙ, һүҙһеҙ генә дөрөҫләп, баш ҡаҡты.\n- Беҙҙә йәшәргә ризаһығыҙмы?\nКүҙҙәренән субырлап йәш ҡойолған ҡыҙ тағы ла баш ҡына ҡаҡты\nАғаһының балаларының күңелен ҡабат-ҡабат яраламаҫ өсөн, Хәсән күсеп китеүҙе хуп күрҙе, өй ҙә, машина ла, мал-тыуар ҙа йәһәтләп һатылды. Хәсәндең барып төпләнер урындарын алдан йүнләп, икеһенә лә эш белешеп ҡуйыуы ла күсенеүгә еңеллек килтерҙе. Яңы урында ла тиҙ өйрәнеп китте улар.\nЭш менән, балалар менән мауығып ғүмер үтеп тә китте. Айзилә юрист һөнәрен үҙләштереп эшләп йөрөй инде. Гүзәл дә уҡытыусы һөнәрен үҙләштерҙе. Тик... бер көн бүлмәһенән Гүзәл ни өсөндөр ашарға сыҡманы, уны саҡырырға тип менеп киткән Нурания ла юғалды.\n- Туҡта, - тине Нурия, - үҙем менәйем әле, бәлки, берәй сәбәбе барҙыр, - тип Айзиләне туҡтатты ла ашығып икенсе этажға менде, Гүзәлдең бүлмәһенең ишеген шаҡыны, өндәшеүсе булмағас, ишекте асып ебәрҙе. Койкала ҡосаҡлашып илап ултырған ҡыҙҙар уға төбәлде.\n- Нимә булды ҡыҙҙар? - тип Нурия улар янына сүгәләне.\n- Әсәйемде һағындым, хатта төштәремә керә, - күҙ йәштәрен тыймай, Гүзәл тураһын әйтте.\n- Эй, ҡыҙҙарымды-ҡошсоҡтарымды минең. Беҙ бит быйыл йәйгелеккә ауылға ҡайтабыҙ. Әсәйең ауылда, Гүзәл.\n- Хәсән ағайың уны дауалауға күп көсөн һалды. Еңгәм хәҙер шәбәйҙе. Ауылға күсеп ҡайтты, һыйыр алып ебәрҙе, ҡош-ҡорт үрсетә. Әйткәндәй, Камил ағайығыҙ ҙа уның менән бергә йәшәй.\n- Ниңә беҙгә бер ни ҙә әйтмәнегеҙ һуң? – Гүзәл уға үпкәле ҡарашын ташланы.\n-Тәүҙәрәк еңгәм дауаланырға теләмәне. Унан һуң операция үткәрҙе. Ныҡлап аяғына баҫҡансы һеҙгә әйтмәй торорға ҡушты, һуңынан "сюрприз" булһын, тине. Бына быйыл бөтәбеҙҙе лә һабантуйға саҡырҙы.\n- Ур-р-аа! – тип һөрәнләне лә Нурания, аптыранып, - ә беҙ уға "әсәй" тип әйтәйекме? – тип һорап ҡуйҙы.\n- Әлбиттә, әсәй бит берәү генә була, - Нурия уларҙың үҙен еңгәй тип үҫеүҙәренә сикһеҙ ҡыуанды. Хәйер, "әсәй" тип әйттерергә уйламаны ла ул. Бына бит, дөрөҫ эшләгән. - Ә хәҙер, әйҙәгеҙ, ашарға, ҡалғанын өҫтәл артында һөйләшербеҙ,- ул ҡыҙҙарҙы ҡосаҡлап үпте лә ишеккә ыңғайланы. Ҡыҙҙар, шатланышып, уға эйәрҙеләр.


Өфөнөң "Нефтяник Башкортостана" командаһы плей - оффһыҙ торо п ҡалды. Һуңғы өс ярышта тай - брейктарҙа "Локомотив - Изумр уд" һәм "Искраға"бирешеп, беҙҙең волейболсылар миҙал һәм Ев рокубоктар өсөн көрәште киләһе миҙгелгә ҡалдырҙы - хәҙер Юри й Маричевтың командаһы суперлигала ҡалыу өсөн көрәшәсәк. Өфө лөләр был миҙгелдә яуаплы бишенсе партияларҙа яҡшы уйын күрһ әтә алмай. "Нефтяниктар" 13 тай - брейктың һигеҙендә еңелде.\nБыл миҙгелдә бирелгән партияларҙың береһендә генә булһа ла еңеү яуланһа, улар плей - оффҡа үтер ине. Әммә...\nКоманда Одинцовонан әйләнеп ҡайтты, кәйефтәр шәптән булма уы аңлашыла. Әммә улар беҙгә интервью биреүҙән баш тартманы\nФайыҡ Сәлимов, "Нефтяник Башкортостана" волейбол клубы рәйесе:\n"Беҙҙең команданың әле плей - оффта булмауы тураһында уйл ауы ла ҡурҡыныс. Ни өсөндөр, белмәйем, әммә беҙҙең уйынсылыр\nяуаплы осрашыуҙарҙың иң мөһим мәлдәрендә биреште. Тай - бр ейкта 13 : 11 иҫәбе менән барһаҡ та, еңеүҙе "Нове" командаһы на бирҙек. Бишенсе партияларҙа һуңғы өс ярышта рәттән отолд оҡ. Уйынсыларҙың стартта яңылышыуын аңлай алам, әммә яуаплы мәлдә уларҙың быға хоҡуғы юҡ.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, һуңғы ике матчта осрашыу аҙағына Османи\nГуанторена ышанысты аҡламаны. Самсонов менән Заковоротный ҙ а балҡыманы, үҙ кимәлендә сығыш яһаны -уларға оҙон буйлы вол ейболсыларҙың блогына ҡаршы торорға буй етеңкерәмәй. Европан ың иң көслө клубтарының береһе булған "Локомотив - Белогорье ның" "Динамоны" еңгәндән һуң чемпиондар лигаһында "Новеға" б ирешеүе лә беҙгә аяҡ салыу булды. Ә беҙ үҙебеҙҙең һәр мәрә йҙе ҡан һәм тир менән яулап алған инек".\nНиколай Иванов, "Нефтяник Башкортостана" командаһы капита ны: "Беҙ ҡәнәғәт түгел, әлбиттә. Әммә дөйөм алғанда "Искраға " бирешмәнек - бары тик яуаплы мәлдә оҫталыҡ ҡына етеңкерәмә неүен билдәләгем килә".\nОсмани Гуанторена: "Одинцово командаһына ҡаршы уйындың ик енсе матч аҙағында минең насарыраҡ уйнай башлауымдың бер нис ә сәбәбе бар. Тәүәккәләргә тура килде, сөнки ҡаршы яҡ беҙҙең\nтупты бик еңел ҡабул итә ине, бынан тыш ҡулым да тулыһын са төҙәлеп бөтмәгән. Киләсәккә пландармы Уларҙы волейбол фе дерацияһы билдәләй, әммә мин үҙем Өфө командаһында ҡалырға т еләр инем. Был яҡшы коллектив һәм киләһе миҙгелдә беҙ һис ши кһеҙ яҡшыраҡ уйнаясаҡбыҙ".\nХәҙер "Нефтяник Башкортостана" командаһына киләһе миҙгел тураһында уйларға кәрәк - командаға суперлиганан сығыу янама й - конкуренттар көсһөҙ. Беҙҙең волейболсыларға икенсе төркө м аутсайдерҙарына ҡаршы уйнарға тура киләсәк.


Һөйөү - ул ғиәбәҙәткә тиң\n24 Февраль 2020, 08:55\n“Һуңғы осорҙа, гүзәл зат менән аралашҡанда, уларға кинәнеп туя алмаҫлыҡ һөйөү сығанағына әүерелегеҙ тигән һүҙҙәрҙе ҡабатлауҙан туҡтамайым”, ‒ ти тәжрибәле психолог Гөлнәзирә Йәнтүрина. Нимә ул мөхәббәт? Һин кисергән тойғо ысын мөхәббәтме, әллә, киреһенсә, күңелеңдең яратылырға, үҙеңдең кем өсөндөр кәрәклегеңде, мөһимлегеңде тойоу көҫәүе генәме? Әгәр ҙә шулай икән, нимә эшләргә? Нисек яратырға һәм яратылырға өйрәнергә, үҙеңдә мәңге һайыҡмаҫлыҡ илаһи һөйөү тойғоһон үҫтерергә, һөйгәнеңдең берҙән-бер һәм ҡабатланмаҫ йәре булырға? Тәжрибәле психолог, ҡатын-ҡыҙҙар өсөн семинарҙар авторы, тренер Гөлнәзирә Сәфәрғәли ҡыҙының түбәндәге яҙмалары ошо һорауҙарға яуап табырға ярҙам итер…\n“Һөйөү − ул ғибәҙәткә тиң…”\nҠатын-ҡыҙ хыялдары (эш тәжрибәһенән)\n“Бына хәлле генә кешегә тормошҡа сығырмын да йәки ирем күп итеп аҡса эшләй башлар ҙа, эшләүҙән туҡтармын. Өйҙә бәлештәр бешереп кенә ултырырмын, ожмах бит был!” – тип уйлай бәғзеләр. Һис тә ожмах түгел шул, ҡыҙҙар. Өйҙә ултырған ҡатын-ҡыҙ йыш ҡына аңлайышһыҙ, төҙһөҙ бер затҡа әйләнә. Һәм ул тора-бара тормош иптәшен ҡыҙыҡһындырмай башлай. Ахыр сиктә уны ташлап китеүҙәре лә ихтимал. Эш тәжрибәмдә ундай осраҡтар бик күп. Өйҙә ултырыу һәм шул ваҡытта үҫештән туҡтамау өсөн ихтыяр көсө талап ителә. Һәм барыһы ла быға һәләтле лә түгел. Шуға ла бай ир менән хан һарайындай йортта бәхеткә төрөнөп кенә йәшәү күп осраҡта иллюзия ғына булып ҡала. Ҡатын-ҡыҙға эшләп тә, нисек нәзәкәтле лә булып ҡалырға һуң? Иң тәүге сиратта көсөргәнешлектән арына белергә кәрәк. Шунда ҡатын-ҡыҙ эштән әллә ни арымаясаҡ. Йә булмаһа эште алмаштырырға мөмкин. Әйткәндәй, әсәйем, тәжрибәле уҡытыусы булһа ла, ҡырҡ йәштән һуң эшләмәне. Бының кәрге лә юҡ ине. Әммә уның ни тиклем әүҙем тормош алып барыуын күҙ алдына ла килтерә алмайһығыҙ! Иртә һайын йүгерә, һалҡын һыу менән ҡойона, аҙнаһына өс мәрәтәбә воллейболға йөрөй. Көн дә инглиз телен камиллаштыра, сәйәхәт итә. Һәм быларҙың барыһы ла атайым менән бергә. Атайға уға яраҡлашыуҙан башҡа сара ҡалмай. Хәтәр ҙә инде!\n“Эх, иремдең ҡиммәтле бүләктәр алып биреүен теләйем. Ә инде бүләктәргә аҡса йәлләй икән, тимәк, яратмай”. Был осраҡта ла һеҙҙең менән килешә алмайым, ҡыҙҙар! Бүләктәрҙе һөйөүгә мохтаж, яратылып бөтмәгән ҡатын-ҡыҙ ғына көтә. Сөнки уға һәр ваҡыт тойғоно иҫбат иттереү кәрәк. Тимәк, бүләккә үҙ булмышында һөйөү тойғоһон асмаған ҡатын-ҡыҙ ғына мохтаж. Әммә бүләктәр менән генә йән ауырыуы дауаланмай. Ҡатын-ҡыҙ шуны онотмаһын ине: әгәр ҙә күңелдә һөйөү тойғоһо етерлек булһа, һөйгән кешеңдең мөхәббәте лә етерлек буласаҡ. Был осраҡта юҡ-бар урында ғәйеп ташлау, үпкәләүҙәр ҙә тыумясаҡ. Әммә был беҙ бүләктәрҙән баш тартырға тейеш тигән һүҙ түгел. Күңелле көтөлмәгән хәл һәм мөнәсәбәттәрҙең тәбиғи ағышы булһын улар. Ҡыҫҡаһы, күңеле мөхәббәт менән тулы ҡатын-ҡыҙ бүләктәр көтмәй. Ул былай ҙа бәхетле!\nБөгөн “Иреңдән нисек бүләк алырға?” тигәнерәк тренингтарға ихтыяж ҙур. Быға нисек өлгәшергә кәрәк икәнлеген мин дә беләм! Хәйләләр күп! Әммә бер ваҡытта ла бының менән файҙаланмайым. Һәм уға өйрәтергә лә теләмәйем. Һөйгән йәрең булыу – үҙе иң ҙур бүләк һәм оло бәхет ул. Һәм яратҡан кеше һөйгәненән бер нәмә лә көтмәй. Әгәр ҙә нимәлер алырға тырышабыҙ икән, тимәк, мөхәббәт тигән ғибәҙәтханаға яҡынлай ҙа алмайбыҙ. Джебран Хәлилдең “Мөхәббәт хаҡында” тип исемләнгән парсаһын уҡырға кәңәш итәм.\nЕнси дәртте, шәһүәтте үҫтереү буйынса тренингтар ҙа популяр хәҙер. Эйе, ҡатын-ҡыҙ өсөн был да мөһим. Сөнки ғаилә тормошонда енси мөнәсәбәт ҙур роль уйнай. Әммә мин ҡайһы берҙә ҡатын-ҡыҙҙың шәһүәтллелеге уны биҙәмәүен, киреһенсә, түбән төшөрөүен күрәм. Йыш осраҡта ул һунарсыға әйләнә. Енси мөнәсәбәтте тәүге урынға ҡуйған, ир-атты үҙенең дәрте менән яулап алырға теләгән ҡатын-ҡыҙ күпкә өмөт итә алмай. Сөнки ул рухи яҡтан да үҫешергә тейеш. Кеше бер-береһенә рухи кимәлдә тап килһә, енси йәһәттән тап килеү-тап килмәү хаҡында һүҙ ҙә булмаясаҡ.\nӘгәр ҙә иргә ҡатын-ҡыҙ менән енси мөнәсәбәт оҡшай икән, ул бер ҡайҙа ла китмәйәсәк, тип уйларға мөмкин. Түбән кимәлле хайуани инстинкттарға ғына таянған ирҙең, ысынлап та, ундай ҡатын-ҡыҙ янында ҡалыуы ихтимал. Әммә ундай ир өсөн тоғролоҡ, ихласлыҡ, асыҡлыҡ, мөхәббәт төшөнсәләре юҡ! Ул һәр ваҡыт үҙенә оҡшарға теләгән объект менән буласаҡ. Һәм ундай мөнәсәбәттәрҙә мөхәббәт эҙләмәгеҙ ҙә. Мөхәббәт юҡ унда! Ғәфү итегеҙ, ундайҙар мөхәббәт тойғоһон киесереү өсөн үҫешеп бөтмәгән әле. Эйе, кеше ғүмер дауамында үҫешеп, төрлө баҫҡыстарға күтәрелә килә. Һәм, илаһи мөхәббәт тойғоһон татыу ваҡыт ваҡыты ундайҙарға ла килер.\nҺеҙгә ҡарата тәрән тойғо кисерергә теләгән ир-ат өсөн үҙ-ара аралашыуығыҙҙың матурлығы, шулай уҡ күңелегеҙ, йәнегеҙ, тойғоларығыҙ, ҡыҙыҡһыныуҙарығыҙ, уйҙарығыҙ ҙа мөһим. Ул инде хайуани кимәлдәге ир-заты түгел. Эволюция йәһәтенән тәүгеләренән бер баҫҡысҡа юғарыраҡ тора. Тик шуныһы йәл, ундайҙар күп түгел. Әммә бар!!!\nБер-береһе өсөн асыҡ ике кешенең илаһи мөхәббәте, һөйөү акты – ғибәҙәткә тиң. . Һәм әгәр ҙә ҡатын-ҡыҙҙа ир-атҡа ҡарата мөхәббәт һәм һоҡланыу тойғоһо бар икән, уның енси йәһәттән ылыҡтырыу көсө артҡандан-арта бара. Һәммәһе лә тәбиғи килеп сыға. Шуға ла һәр ҡатын-ҡыҙға үҙендә ярата белеү һәләтен асыу, үҫтереү мөһим!\nМөхәббәт ул – ул иҫ киткес матурлыҡ! Мин уға ғүмерем буйы дан йырлармын. Ул даръялай икһеҙ-сикһеҙ. Ул һәр бер күҙәнәккә үтеп инә һәм һөйгәнең менән бер бөтөнгә әүерелдереп тирбәлдерә. Бер-береһен һөйгән кешеләр араһындағы көслө магнетизм ул. Мөхәббәттә кешеләр үҫә, асыла. Һәм был рухи үҫештең иң мөһим ҡоралдарының береһе. Мөхәббәттә кешеләр ирек ала. Ул йылдар дауамында төҙөлә. Һәм бындай мөнәсәбәтте бер нисәү менән параллеь рәүештә түгел, бары тик бер кеше менән генә төҙөп була.\nҠатын-ҡыҙ уның тормошона кемдер йәки ниҙер килер ҙә ыңғай үҙгәрештәр күҙәтелер һәм барыһы яҡшырыр тип хыяллана. Кейәүгә сығыр йәки айырылыр, аҡсаһы артып китер ҙә машина, фатир алыр һ.б. Әммә, үкенескә ҡаршы, тышҡы үҙгәреүҙән һәм нимәлер һатып алыуҙан килгән шатлыҡ оҙаҡҡа бармай. Хәҡиҡәт шунда: реаль, даими шатлыҡ, бәхет, тыныслыҡ, мөхәббәт тойғоһо баштан уҡ һәр кешелә була. Әммә йыш ҡына ул уны үҙенән ситтә, ҡайҙалыр барып ҡайтыуҙа, нимәлер һатытып алыуҙа эҙләй, башҡаларҙан, яҡындарынан көтә… Тапмайынса үпкәләй, талап итә һәм ҡасан да булһа миңә лә бәхет, мөхббәт килер ул тип көтә. Шул рәүешле йылдар үтә һәм кеше бөгөнгөһөнән ситләшкәндән-ситләшә. Тора-бара ул тормошоноң әлеге мәлендәге ҡыуанысты күрергә һәләтле лә булмай. Ошо матур донъяларҙы күрә алыуына, үҙ аяҡтары менән хәрәкәт итеүенә лә ҡыуанмай. Уның тормошонда ҡыуанысҡа урын да ҡалмай. Ошондай иллюзия менән миллиондар йәшәй. Миңә ярҙам һорап мөрәжәт иткән бер хәлле генә ханымдың бала сағында бик-бик бәхетле булыуын иҫкә төшөрөүе хәтеремдә. Ә бит ул саҡта уның саҡта уның бер нәмәһе лә булмаған. “Ни өсөн бөгөн миңә бәхетле булыр өсөн күп аҡса кәрәк һымаҡ тойола икән?!” ‒ тип аптырап һорағайны ул. Барыһы ла кешенең тормошто нисек ҡабул итеүенә бәйле шул.\n“Бына ябығырмын да, һылыуҡайға әйләнермен!” Ҡатын-ҡыҙға йыш ҡына ул бик үк матур түгел һымаҡ тойола. Эш шунда: төпкө аң кимәлендә үҙебеҙҙе кәмселекле итеп тоябыҙ һәм шуны төҙәтергә тырышабыҙ. Әммә проблема − күңелдә! Үҙеңде кәмселекле итеп тойоу халәтендә нимәлер үҙгәртеүе ауыр. Ҡыҙҙар, һеҙ үҙегеҙ торғаны менән гүзәллек. Бөтәһе лә яҡшы! Ғәжәйеп матурһығыҙ! Үҙегеҙгә шуны туҡтауһыҙ ҡабатлағыҙ. Һис юғында яҡындарығыҙҙың шул хаҡта хәтерегеҙгә төшөрөп тороуҙарын һорағыҙ. Тормоштан кинәнес алып йәшәгеҙ Һикһәнгә еткәс, йәш саҡта ниндәй матур булғанмын, тип әйтәсәкбеҙ бит. Быныһына иманым камил! Һәм ысынлап та шулай! һеҙ яҙғы сәскәләр кеүек матур!\nЯҙма Гөлнәзирә Йәнтүринаның “Бәйләнештә” селтәрендәге сәхифәһенән алынды.\nНиндәй һығымталар яһайбыҙ һуң?! Нимә генә тимә, иң тәүҙә үҙеңде, нисек барһың, шул килеш ҡабул итергә, үҙеңдән ҡасмаҫҡа, үҙеңде хатта етшеһеҙ яҡтарың менән бергә яратырға өйрәнергә һәм, әлбиттә, үҫешеүҙән туҡтамаҫҡа кәрәк! Был осраҡта һөйөү үҙе эҙләп табыр, ғибәҙәтхана ишектәре лә асылмай ҡалмаҫ!\nГөлшат Ҡаһарманова әҙерләне.


Хуш 76-сы ижад миҙгеле!\nНовости ⇒ Хуш 76-сы ижад миҙгеле!\nКисә, йәғни 21 майҙа, Х. Әхмәтов исмендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында 76-сы ижад миҙгелен ябыуға арналған тантаналы концерт уҙҙы\nКисә, йәғни 21 майҙа, Х. Әхмәтов исмендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында 76-сы ижад миҙгелен ябыуға арналған тантаналы концерт уҙҙы. Тамашасыны филармония ишектәрен асылыу менән байрам кәйефе солғап алды. Фойе нәзәкәтле арфа моңона күмелгәйне. Теләгән һәр кем башҡорт милли эсемлектәре: ҡымыҙ, буҙанан ауыҙ итте, шампан каскадынан семерҙәп торған эсемлекте тәмләне. Шоколад фонтаны ла тамашасы күңеленә хуш килде. Бына арфаны БР-ҙың академик хор капеллаһы сығышы алыштырҙы…\nКонцерт башланырға һынаулы ғына минуттар ҡалыуға ишаралаған ҡыңғырау яңғырау менән барыһыла залға ашыҡты. Шаршау асылғас, сәхнәлә филармония артистары күренде. Миҙгел “Йондоҙло сәйәхәт” тип аталан программа менән ябылды. Күңелдең иң нескә ҡылдарын тибрәлтер башҡорт, татар, рус халыҡ йырҙары, башҡорт композиторҙары әҫәрҙәре яңғыраны был кистә. Башҡорт эстрадаһының моңло һандуғастары Нәзифә Ҡадырова, Ғәли Алтынбаев, Хәлит Фатыхов, Миңзифа Исҡужина, Азамат Тимеров, Радик Вәлмөхәмәтов, Лилиә Ишемйәрова, Фәдис Ғәниев, Марсель Ҡотоев, Руслан Сәйфетдинов; йәш, өмөтлө йырсылар Зилиә Бәхтиева, Айгиз Ханов, Айтуған Ғайзуллин, Екатерина Ямщикова, Валентина Суходоева, “Далан”, “Каруан”, “Әссәләм” фольклор-эстрада төркөмдәре зауыҡлы һәм сағыу уттар менән биҙәлгән йыр-моң майҙанын гөрләтте.\nАнтракт ваҡытында абонементтар аукционы ла йәнле үтте. Әйткәндәй, филармонияла 77-се ижад миҙгеле концерттарына абонементтар һатыу башланды.\nҠайғы-хәсрәт килгәндә йәнгә дауа, шатлыҡ-ҡыуаныстар кисергәндә рухи күтәренкелек биргән бөйөк музыка ҡорамы филармонияның сираттағы 76-сы ижад миҙгеле лә артта ҡалды. Киләһе 77-се ижад миҙгелендә көтөп ҡалабыҙ, һеҙҙе дуҫтар!


Альтернатива ч рулетка - Видеочивать Бразилия - Bate-Papo!\nМинең планетанан килгән кейәү эҙләргә ҡалаға матриархальный бразильянка\nОшо ауылдың ир-аттар юҡ тиерлек\nЭштән тыш, ҡала башлы гүзәл зат вәкиле йәшәйҺәм бына утыҙ биш йәшкә тиклем егерме йыл тиерлек кейәү эҙләгәнлеге тураһында белдереү бирҙем.\nЕгеттең ҡаҙаныштары буйынса -композицияның йәшкә башҡа ҡала, шул уҡ төҙөлөүенә, ул никахта тормаған, ире ял көндәрендә генә буйынса белешергә.\nБерҙән-бер ир-ат, беҙ шунда ул ҡаршы ала, йә инде өйләнгәненә, туғандарыбыҙ беҙҙе йә, һөйләп -Нельма горожанка Фернандес йәшлек.\nБарыһы ғашиҡ ...\nФилиппинец нисек белергә була,"урыны"- на Тормош Филиппин\nТаныш урамдар, сауҙа үҙәктәре\nВидео"менән осрашыу филиппин кеүек булыр өсөн,"бер урында"- н Филиппин Тормош"форматында мөмкин скачать бушлай"Скачать", ажау төймәгә"Скачать"юғарыФилиппинец ысулы менән осрашып, булған өсөн"урын". Видео ҡарау өсөн һеҙгә үҙ кеҫә телефон, смартфон, планшет һ. Скачать в формате шулай уҡ Мобиль видео - i. Рәхим итеп, үҙ фекерҙәрегеҙҙе был турала комментарийға яҙып ҡалдырығыҙ йәки видео. Автор бик ҡыҙыҡлы булды ҡарай, һеҙҙең видео-тип уйланды был хаҡ...\nТвиттер ч рулетка\nҡыҫҡа ваҡытлы өҙөклөктәргә була\nМоғайын, эш twitter йәки уларҙың сервер порженTwitter йәки биттәр статусын ҡабатлау тырышып йөрөй, мәғлүмәтте тулыраҡ белгән. Был параметрҙар тураһында мәғлүмәттәр өҫтәргә мөмкинлек бирҙе. ч урын, ҡала атамалары һәм теүәл координаталары мәҫәлән, веб-сайттар ситтән. һәм өҫтәмә. Һеҙ бөтөрә аласыз, уның теләсә ҡайһы ваҡыты тураһында мәғлүмәт тамағым сатнай. Был мөмкинлектәрҙе көйләүҙәре тураһында ентекле мәғлүмәт өҫтәне. ч урын, ҡала атамалары һәм...\nЗальцбург осрашыу: барыһы танышты сайтында табырға\nАбсолют сайтында теркәү бушлай булғасӘгәр телисез икән, алырға раҫлау телефон номерын, ҡуллана аласыз яңы ғына Зальцбург (Salzburg) һәм коммуникация зонаһында һәм ч. Әгәр һеҙ эҙләгән ҡыҙ, һеҙ уны беҙҙең сайтта табырға мөмкин. Хат алышыу өсөн беҙ ялға аккаунт һәм бәйләнеш кәрәк.\nБыл система өсөн һәр гражданы мөһим һәм мөнәсәбәттәр.\nСайтта теркәү мөмкинлеге буласаҡ, - тип, бөтөнләй бушлай. Әгәр һеҙҙең һорауҙарығыҙ булһа, рәхим итеп, стесняйтесь ла беҙгә мөрәжәғәт итә.\nИр-ат ҡатын-ҡыҙға ни өсөн аҡ филиппин иҫке йәш кейәүгә сыға. Филиппин онлайн-танышыу\nசிறந்த ஃபிலிபினோ டேட்டிங் தளங்கள் (இலவச முயற்சி)\nбөтә донъя буйлап танышыу видео дуҫлыҡ онлайн 24 ч рулетка егет танышырға онлайн ҡыҙы менән һәм бушлай теркәү видеочивать ҡатын-ҡыҙ сайтында танышырға видео бушлай таныша. ҡатын-кыҙҙар видео секс видео чат танышты кейәүҙә таныштырҙы.


Түрәнән – ришүәт, ришүәттән – мигрант, мигранттан – ғауға, ғауғанан – түрә… » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » Түрәнән – ришүәт, ришүәттән – мигрант, мигранттан – ғауға, ғауғанан – түрә…\nТүрәнән – ришүәт, ришүәттән – мигрант, мигранттан – ғауға, ғауғанан – түрә…\nРәсәйҙә милләт-ара мөнәсәбәттәрҙе көйләүгә яуаплы структура барлыҡҡа килер, моғайын. Уның РФ Төбәктәр үҫеше министрлығы ҡанаты аҫтында тыуыуы ихтимал. Кәрәгер шул, һуңғы арала, ана, ниндәй хәлдәр бара бит. Милләт-ара мөнәсәбәттәр илебеҙҙең ауыртҡан ере ул барыбер. Шундай ҙур һәм күп милләтле дәүләттә башҡаса булыуы ла мөмкин түгел. Барса халыҡтар ҙа тиерлек үҙ аҫаба ерҙәрендә йәшәй. Шулай булғас, төрлө милләттәр күсенеп йөрөгән мәлдә үҙеңдекен һаҡлап ҡалыу зарурлығы тыуа. Бөгөн нилектәндер ҡайһы бер рәсәйҙәрҙең йоҙроҡтары йомарланған. Ҡараштары айырыуса рус булмағандарға асыу менән төшә. Моғайын, Өфөлә үткән “Рус маршы”н да аңлаусы табылыр. Әйткәндәй, Халыҡтар берҙәмлеге көнөндә милләтселәр ҙә тик ятманы. Мәҫәлән, Украинала ике дәүләтте берләштереүҙе (Рәсәй менән Украинаны) яҡлап акция үткәреүселәргә ҡаршы төтөн сығарғыстар бәргәндәр, ә Санкт-Петербургта Үзбәкстан кешеһен сәнсеп үлтергәндәр. Грузияла байрамдан һуң балалар фестивалендә ҡатнашыусы илдәрҙең әләмдәре торған ерҙә Рәсәй флагын яндырғандар.\nТик, кем әйтмешләй, яҙғанды күрәбеҙ, әлеге ваҡиғаларҙың да сәбәбе бар бит.\nМигранттарҙың күпләп килеүе лә үҙебеҙгә бәйле. Ә инде уларҙың артыҡ күп килеүенә түрәләр ғәйепле. Бында коррупция “еҫе сыға”.\nРәсәйҙә ришүәтселек бөтөрмө?\nЮҡ, тигән ҡәтғи яуабын бирер күптәр. Бөгөнгө коррупция кимәле төрлө фекерҙәр тыуҙыра. Берәүҙәр, Рәсәйҙе донъяла ришүәтселек иң сәскә атҡан илдәрҙең береһе, тиһә лә яңылышмай. Шулай ҙа Рәсәй Фәндәр академияһы хеҙмәткәрҙәре уҙғарған һорашыуҙар күрһәтеүенсә, ил предприятиеларына ришүәтселек яғынан баҫым 2000 йылдарҙа, 1990 йылдарға ҡарағанда, кәмегән. Тимәк, ниндәйҙер саралар күрелә. Тик ниндәй? Коррупцияға ҡаршы көрәш бер нисә закон менән көйләнә. Әммә етерлек кимәлдә түгел. Шулай булмаһа, бөгөнгәсә дәүләт ҡаҙнаһын күҙ ҙә йоммай миллиард һумлап урлаусы чиновниктар булыр инеме?\nЯңы Рәсәйҙә ришүәтсе ҙур түрәләрҙән юстиция министры Валентин Ковалевты атарға мөмкин. Ул һәм уның ярҙамсыһы Андрей Максимов 2011 йылда үҙҙәренә ышанып тапшырылған мөлкәтте урлауҙа ғәйепләнеп, хөкөм эскәмйәһенә ултырғайны. Һөҙөмтәлә Ковалевҡа биш йыл һынау осоро менән шартлы рәүештә туғыҙ йыл бирелде. Шәп хөкөммө? Суд белә торғандыр. Ҡалған бур түрәләр рәхәтләнеп “эш”ен дауам итә: хан һарайҙары төҙөй, сит илдә виллалар, утрауҙар һатып ала.\n2008 йылдың майында Рәсәйҙең ул саҡтағы башлығы Дмитрий Медведев коррупцияға ҡаршы көрәш буйынса Рәсәй Президенты ҡарамағында совет төҙөү тураһында хәбәр иткәйне. Көрәштең милли планы ла раҫланды, байтаҡ закон сыҡты. 2012 йылда Владимир Путин, дәүләт чиновниктарына үҙ сығымдары хаҡында отчет бирергә талап ҡуйып, закон сығарҙы.\nОшонан сығып, илдәге бер нисә енәйәт эшенә туҡталып китергә мөмкин. Һуңғы йылдарҙа ғына, әйтәйек, бер-ике йылда беҙгә күпме ришүәтселек күренешен күрһәттеләр? “Оборонсервис”та барыһы ла ҡатмарлы. Берәү ҙә ашыҡмай.\nУның артынса Мәскәү яны ҡалаларының береһендә ҡомарлы уйын бизнесы тирәләй ғауға ҡупты. Был 2011– 2012 йылдарҙың ”иң сағыу эше”. Баҡһаң, “уйынсылар”ҙы өлкә прокурорҙары “ҡанат аҫтында” тотҡан, имеш. Шуныһы ҡыҙыҡ, ә бәлки, ҡыҙғаныстыр, шик аҫтында булыусы 15-ләгән кеше тикшереү дауам иткән әҙ генә ваҡытта уҡ һаҡ аҫтынан сығарылған.\nБылтыр көҙ ГЛОНАСС навигацияһы тирәләй һүҙ сыҡты. Рәсәй йыһан компанияһы унан алда йыһанға аппараттар осороуҙа бер-бер артлы уңышһыҙлыҡтар кисергәйне. Ни өсөн тигәндә, кәрәкле маҡсатта тотонолаһы миллиардлаған һум аҡса кемдеңдер кеҫәһенә инеп киткән. Ярай әле ай самаһы элек унда башлыҡ алмашынды.\n“АТЭС – 2012” саммитына ҡағылышлы һандарға күҙ һалайыҡ – әҙерлек барышында төҙөлөштәр өсөн инвестицияларҙың дөйөм суммаһы 690 миллиард һум булған. 99 проценты үҙләштерелгән. Әммә билдәле бер сумманың ҡайҙалыр юғалыуы хаҡында ишетелгәс, юл чиновниктарға барып төртөлә. Бында тикшереүселәр РФ Төбәктәр үҫеше министры урынбаҫары Роман Пановтың 90 миллион һум ҡаҙна аҡсаһын урлауын шик аҫтына ала, ведомствоның Алыҫ Көнсығыш дирекцияһы башлығы Олег Букалов та отставкаға китә.\nАртабан бер-бер артлы “Росагролизинг”, ”РусГидро” компанияларының “эше” ҡалҡып сыға. Октябрь башында ғына РФ Иҫәп палатаһы хеҙмәткәрҙәре “Росреестр”ға сираттағы мәртәбә “хәл белергә” килә. Унан алда был федераль хеҙмәт башлығы урынбаҫары Сергей Сапельников илдән сығып ҡасҡан була. 2009 – 2012 йылдарҙа чиновниктар “Росреестр”ҙа 23,8 миллиард һумға төрлө контракттар төҙөй, ә ана шул килешеүҙәрҙең бер өлөшө бөтөнләй икенсе маҡсаттан була. Бер һүҙ менән әйткәндә, ҡаҙнанан тағы ла миллиардлаған һум “юғала”. Ә баяғы Сапельников әфәнде дәүләт серҙәренә лә эйә икән.\n“Сколково” суперзаманса инновация үҙәге иһә ай һайын тиерлек телгә алына. Коррупция йәһәтенән, әлбиттә. Әле килеп Генераль прокуратура тәфтишселәре уны төҙөгәндә үк закон боҙоуҙар булғанлығын асыҡлаған. Тикшереү шуны күрһәткән – ҡаҙнанан 125 миллиард һумдан ашыу аҡса ҡайҙалыр “юлланған”.\nӘйткәндәй, 2013 йыл башына коррупция өсөн вазифаһынан 800 яуаплы чиновник бушатылған, шул иҫәптә төбәк башлыҡтары ла бар.\n“Оборонсервис” эше (Оборона министрлығы мәнфәғәттәре өсөн эшләүсе был холдинг ведомствоның милкен арзанайтып һатыуҙа ғәйепләнә) буйынса шик аҫтында тотолған Евгения Васильева йәмәғәтселеккә асыҡ мөрәжәғәт яҙған. Раҫлауынса, ул властар тарафынан хаҡһыҙ рәүештә эҙәрлекләнә. Бары тик элекке министр Анатолий Сердюковҡа тап төшөрөү өсөн. Һорау алыуҙарҙа Тәфтиш комитеты хеҙмәткәрҙәре Васильеваға ныҡ баҫым яһаған, йорттағы тотҡонлоғонан төрмәгә күсереү менән янаған, имеш. Васильева һәм уның “көрәштәштәре” бер ниндәй ҙә закон боҙмаған.\nХатҡа күҙ йүгертәйек: ”Мине ғәйепле тип табыу мөмкин түгел, сөнки бер ғәйебем дә юҡ. Ғөмүмән, бер ниндәй ҙә хоҡуҡ боҙоу ҙа, ойошҡан төркөм дә юҡ. Ә иң ҡыҙығы – Рәсәйгә зыян да юҡ. Барлыҡ килешеүҙәр ҙә законға ярашлы башҡарылған.\n… Барыһы ла Сердюковҡа ҡара яғыу маҡсатында эшләнә. Унан килеп, ғәйепләү документының ни тиклем дә наҙан ҡулдар менән яҙылыуы аптырата. Мин, Санкт-Петербург дәүләт университетын ҡыҙыл дипломға тамамлаған белгес, тәүҙә был 300 битлек документты шаяртыу тип ҡабул иттем. Ғәйепләүҙәр мине өс миллиард һум аҡса эшләү өсөн йөҙҙәрсә кешене төп башына ултыртыусы яһил ҡатын итеп күрһәтә. Ә шул мутлыҡтарҙа ҡатнашыусы намыҫлы хеҙмәткәрҙәр, йәнәһе, һаман да закон боҙғанын белмәй йөрөй… Беҙ судҡа әҙерләнәбеҙ һәм бер нәмә лә минән элекке РФ оборона министрына, хеҙмәттәштәремә ҡара яҡтырта алмаясаҡ. Еңеүебеҙгә ышанам”.\nРәсәй ҡануниәтенә “коррупцион хоҡуҡ боҙоу”, ”коррупцион енәйәт” тигән яңы төшөнсәләр индерелә. Бынан тыш, “бюджет средстволарын урлау” тигән яңы енәйәт күренеше лә булдырыла.\nАһ-аһ, бығаса булмағанмы, тип һорарһығыҙ. Дөрөҫ һорау. Бәлки, кәрәкмәгәндер. Закон проектына ярашлы, ҡаҙна аҡсаһын ҙур суммала (6 миллион һумдан ашыу) урлаған өсөн 3 – 5 миллион һум штраф түләп, 7-нән 15 йылғаса иректән мәхрүм итеү янай. Хөкөм ителеүсе 12 йылға тиклем яуаплы вазифаларҙа ултыра алмаясаҡ. Бик ҡыҙыҡ – дәүләт милкен урла ла, 12 йылдан һуң ҡабаттан ҙур урын биләргә кил, имеш.\nТөбәктәргә федераль ҡаҙнанан йыл һайын мәктәптәр, дауаханалар, юлдар һ.б. төҙөү өсөн ҙур-ҙур суммалар бүленә. Һәм бында ришүәтселек күренештәре булмаясағына тулыһынса ышаныу ҙа ҡыйын. Әле РФ Дәүләт Думаһында ошо тәңгәлдәге тәртипһеҙлектәрҙе туҡтатыу буйынса ҡаты эштәр бара.\n… Ә Рәсәй Хөкүмәте киләһе йылда илебеҙгә 1,6 миллион гастарбайтер килтереү тураһында ҡарар сығарҙы. Шуларҙың 557 меңдән ашыуы төҙөлөшкә, ремонтҡа йәлеп ителәсәк. Әҙер тороғоҙ, йәмәғәт, сифатһыҙ объекттар ҡабул итеүгә.\nСығыу ваҡыты 8-11-2013, 12:31 | Ҡаранылар: 1012\nАҙымдарҙы үлсәп баҫайыҡ, күҙәтеүсе бар\nӘрмелә булмаһаң, чиновник булырға хыялланма ла\nҠайҙарға осаһың һуң һин, аҡса?!


Яңы йылға тиклем Өфөлә 8 ит йәрминкәһе үтәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЯңы йылға тиклем Өфөлә 8 ит йәрминкәһе үтәсәк\n11:59, 29 ноября 2010 Йәмғиәт\nБаш ҡалала ауыл хужалығы йәрминкәләре дауам итәсәк. Тик хәҙер аҙыҡ-түлек ылауҙарында йәшелсәләр урынын ит биләйәсәк. Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы урынбаҫары Марат Ғәлиуллин хәбәр итеүенсә, Яңы йыл байрамдарына тиклем баш ҡалала һигеҙ ит йәрминкәһе ойоштороласаҡ. Сауҙа традицион урындарҙа – баш ҡаланың ҙур майҙандарында һәм баҙарҙарында йәйелдереләсәк. Киң ассортиментта һыйыр, сусҡа, һарыҡ ите һәм, әлбиттә, ҡош-ҡорт ите тәҡдим ителәсәк. Бынан тыш, һөт продукттары һәм бал менән һатыу итеү дауам иттереләсәк.\nШулай итеп, Яңы йыл байрамдары алдынан баш ҡала халҡы кәрәкле аҙыҡ-түлек запастары һатып ала аласаҡ. Беренсе ошондай йәрминкә яҡындағы ял көндәрендә үк үтәсәк.\nТеги: сауҙа, йәрминкәләр, яңы йыл


Бәхил бул, актриса!..\n22 Февраль 2019, 17:55\nКүренекле актриса, СССР һәм РСФСР-ҙың халыҡ артисы, Өфө ҡалаһының почетлы гражданы Гөлли #Мөбәрәкова 20 февралдә баҡый донъяға күсте.\nМәрхүмәне Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры сәхнәһендә һуңғы юлға оҙаттылар.\nБашҡортостан Башлығы Радий #Хәбиров бәхилләшеү һүҙен әйтте.\n– Беҙҙең республика ғына түгел, бар Рәсәй мәҙәниәте ауыр юғалтыуға дусар булды, – тине Радий Фәрит улы. – Гөлли Мөбәрәкова күп наградаларға эйә ине, шулай ҙа уның төп наградаһы – халыҡ һөйөүе. Ул ысын мәғәнәһендә халыҡ артисы ине. Гөлли Арыҫлан ҡыҙын аҡылы, эске ғорурлығы, бөйөклөгө, театр сәхнәһендә һәм экрандағы матур образдары өсөн яраттылар. Быларҙың барыһы ла уға ата-әсәһенән, уҡытыусыларынан күскән. Гөлли Арыҫлан ҡыҙы 60 йылдан ашыу үҙен милли театрға бағышланы. Бөйөк актриса, яҡшы кеше тураһында хәтер беҙҙең йөрәктәрҙә мәңгегә ҡалыр, – тине.\nҺуңғы юлға оҙатыу мәлендә Белорет районы в.в.б. Илгиз Теләүбаев бынан ары райондың халыҡ театры Гөлли Мөбәрәкова исемен йөрөтәсәген белдерҙе.\nРәсәйҙең мәҙәниәт министры Владимир Мединский, Рәсәй театр эшмәкәрҙәре союзы рәйесе Александр Калягин, Татарстан Республикаһы, Ырымбур өлкәһе мәҙәниәт министрҙары, Әҙербайджан, Ҡаҙаҡстан, Ҡырғыҙстан, Тыва, Саха Яҡутстаны һәм башҡа төбәктәрҙең драма театрҙары ҡайғы уртаҡлашыу телеграммаларын ебәргән. Ҡазандан Г. Камал исемендәге Татар театры артисы Николай Дунаев килгән ине.\nГөлли Арыҫлан ҡыҙын һуңғы юлға ҡул сабыу менән оҙаттылар. Актриса Мосолман зыяратына, ата-әсәһе янына ерләнде.\nБашҡорт театр сәнғәтенең ҡабатланмаҫ яҡты йондоҙо Гөлли Арыҫлан ҡыҙы Мөбәрәкованың фотоһүрәте “Башҡортостан ҡыҙы”ның 2014 йылдың сентябре тышлығын биҙәне. 2006 йылдың 10-cы һанында уның хаҡында Гөлгизәр Фәйзиҙең “Ул һаман да беҙҙе һоҡландыра” тигән һүрәтләмәһе баҫылды.


Янаҡтай ауылында төҙөкләндереү эштәре тамамланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЯнаҡтай ауылында төҙөкләндереү эштәре тамамланды\n10:19, 19 сентября 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 19 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Сергей Захаров/.\n29 августа Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында үткән дауыл эҙемтәләрен бөтөрөү буйынса оператив штабтан хәбәр итеүҙәренсә, төҙөкләндереү эштәре беренсе булып Краснокама районының Янаҡтай ауылында тамамланған. Был биләмәлә көслө дауылдан 42 йортҡа зыян килгән. Әле уларҙың барыһы төҙөкләндерелгән.\nКүрше Ҡарый ауылында төҙөкләндереү эштәре тулы көйҙә бара: 34 йорт яңынан һалына, 80 өйҙөң ҡыйығы алмаштырылған, тағы ла 13 йортта эш дауам итә.\nЯңауыл районында 11 йорт төҙөлә.\nБыл райондарҙа йәмғеһе 45 йорт һалына, тағы ла 419-ы төрлө кимәлдә төҙөкләндереү эштәрен талап итә. 17 сентябргә ҡарата алынған мәғлүмәттәргә ярашлы, 329 йорттоң ҡыйығы алмаштырылған. Бөтә йорттарға ла төҙөлөш ойошмалары ла беркетелгән, тип хәбәр итә БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.\nТеги: көслө дауыл,ғәҙәттән тыш хәл,төҙөкләндереү эштәре,янаҡтай


«Наҙ ҙа, яҙ ҙа, ҡуҙ ҙа, ут та беҙ!..» » Башкортостан кызы\nБаймаҡ районы Бөрйән-Йылға ауылында буй еткергән ҡыҙ мәктәп йылдарында уҡ ижади һәләтен аса. Башҡорт дәүләт университетының «Шоңҡар» түңәрәгендә үҙе кеүек ҡәләм тибрәтеүселәр менән аралашып, бер ҡабына, бер һүнә. Әммә барыбер ҙә эстә урғылған ижади ялҡын ҡасан да бәреп сығырға тейеш бит ул! Зөлфирәне был ут байтаҡ тормош тәжрибәһе туплағас ҡуҙғыта. Шишмә районы Горный ҡасабаһында рус теле һәм әҙәбиәтен уҡытып, бер йыл эшләгәс, ағаһының туйына ҡайтҡанда, буласаҡ тормош иптәшен – Йылайыр районы Яманһаҙ ауылы егете Рәсүлде осрата. Ике айҙан һуң йәштәр өйләнешә. Зөлфирә шулай итеп түңгәүер еренә килен булып төшә. Биш балаға ғүмер биреп, ҡәйнәһе менән һин дә мин һыйышып йәшәгән, иренә ныҡлы терәк булған, эшендә байтаҡ уңыштарға өлгәшкән абруйлы ауыл уҡытыусыһы булып танылған ханым Башҡортостан матбуғатында бер-бер артлы тос хикәйәләр менән күренә башланы. «Китап» нәшриәтендә Зөлфирә Ҡаҙаҡбаева-Ҡудашеваның «Сиселмәгән сер» (2004), «Хыялға илтер һуҡмаҡ» (2011), «Мәрхәмәтле булһын яҙмыш» (2016) йыйынтыҡтары донъя күрҙе. Башҡортостан һәм Рәсәй Яҙыусылар һәм Журналистар союздарына ағза итеп алынды. Бына биш йыл инде Йылайыр районы «Ауыл уттары» гәзитенә хәбәрсе булып урынлашып, әлеге көндә мөхәррир вазифаһын башҡара. Юҡ, ул ауылынан ғаиләһен ҡуҙғытманы. Бары тик тимер атты ауыҙлыҡлап, көн дә юлһыҙ ерҙән эшкә елдерә. Мөмкинлектәрен сикләмәүе, тормошҡа ижади ҡарауы, яңылыҡтарҙан ҡурҡмауы арҡаһында тәүәккәл, алдынғы ҡарашлы, тос фекерле шәхес кимәленә күтәрелде. Илле йәш ҡатын-ҡыҙ өсөн нимә инде ул? Өлгөрөп еткән саҡ, ижад кешеһенең йөҙөп йөрөп эшләр ваҡыты! Уны ошо күркәм мәле менән тәбрикләп, һүҙҙе үҙенә бирәйек.\n– Ауылда тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫ мәшәҡәт, нисек өлгөрәһең, ижад итергә ваҡытты нисек табаһың?\n– Дөрөҫөн әйткәндә, һуңғы арала бик һирәк яҙышам. Элек мәктәптә эшләгәндә ҡәләмемде күберәк, йышыраҡ ала инем ҡулға. Сөнки әйтер һүҙҙәрем, фекерҙәрем йыйылып китә лә, күңелемә һыймай, ҡағыҙға түгелә башлай: йә шиғыр, йә хикәйә, йә нәҫер булып. Хәҙер ана шундай ҙурыраҡ әҫәргә ойотҡо булырҙай матур башланғыстарым, тос ҡына фекерҙәрем мәҡәләләргә инә лә китә.\n– Бына һин үҙ мөхитеңдән, килен булып төшкән ауылыңдан һурылып сығып, район гәзите хәбәрсеһе булып киттең, әле баш мөхәррирһең, был яңылыҡ тормошто ҡабул итмешеңә ниндәй йоғонто яһаны?\n– Был минең өсөн, ғөмүмән, минең өсөн генә лә түгел, мине уратҡан мөхит өсөн ҙур батырлыҡ булды! Сөнки кеше ауыл ерендә «аҡсалы, йылы» мәктәптән, уҡытыусылыҡтан сығып китмәй! Хаҡлы ялға ғына ебәрмәһәләр, минән башҡа эш ташлаған кеше юҡ ине. Быны ауыл халҡы, хатта яҡындарым аңлай алманы... Тик мин ике тиҫтә йылдан ашыу уҡытыусы булып эшләп, байтаҡ тәжрибә туплап, башҡорт теле буйынса «Йыл уҡытыусыһы» республика конкурсында еңеп, «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы» исемен алып, эштән китергә мәжбүр булдым. Бик күп сәбәптәр ята был ҡарарҙың эсендә. Иң мөһиме – мин элеккесә эшләй алмай инем. Ә атҡаҙанған исеме йөрөткән уҡытыусы кимәлендә эшләр өсөн шарттар юҡ ине. Шарттар ғына түгел, башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәре лә эләкмәне. Ғөмүмән, миңә уҡытыусылыҡ дәүеремдә үҙ телемдә ҡолас йәйеп уҡытырға насип булманы, сит тел дәрестәрен алып барҙым. Мәктәп, вузда алған белем генә инглиз телен етерлек кимәлдә белеүҙе аңлатмай. Ярым наҙан уҡыусылар сығарырға теләмәнем һәм мәктәптән киттем. Редакция – ул минең стихиям. Йөҙөп йөрөп ижад итәм! Беләһеңме, мәктәптә лә мин илке-һалҡы йөрөмәнем, ныҡ тырышып эшләнем. Ә журналист һөнәрен яратып башҡарам! Ысынлап ашҡынып барам, ҡыуанып ҡайтырға сығам. Яратҡан эштең нисек булырға тейешлеген бик һуңлап аңланым, шуныһы үкенес! Баймаҡ интернат-мәктәбендә инглиз теленән уҡытҡан уҡытыусыбыҙ Галина Николаевна теләктәр дәфтәремә (элек иҫтәлеккә тип тота инек) шундай яҙма ҡалдырғайны: «Не бойся попробовать себя в разной профессии, в итоге ты все равно придешь к своему призванию». Ныҡ аптырағайным, нисек инде бер генә йәшәгән ҡыҫҡа ғүмереңдә әллә ниндәй һөнәрҙәргә бүлгеләнергә була тип? 45 йәшемдә редакцияға эшкә урынлашҡас, тап ошо һүҙҙәрҙең дөрөҫлөгөнә инандым.\n...Донъяға ҡарашым үҙгәрҙе. Үҙем дә үҙгәрҙем: асылдым, ҡурҡыуым бөттө. Элек йомоғораҡ, баҫалҡыраҡ, һәр һүҙемде, һәр аҙымымды уйлап, хатта аҡыллыраҡ булып күренергә тырышып йәшәнем. Бөгөн нисек бармын – шулаймын. Аҡ яҡтарым да, ҡара яҡтарым да – һеҙҙең алда. Донъяны ла нисек бар – шулай ҡабул итәм.\n– Ирең һинең яҙыусылыҡҡа нисек ҡарай?\n– Ирҙәрсә! Битараф тип әйтер инем, улай уҡ түгел. Матбуғатта әҫәрем баҫылһа, хатта ҡыуанып китә! Тик... «Күберәк яҙ, гонорарың күберәк булһын», – тип шаярта ла... уҡымай.\n– Балаларға мөхәббәт бер тигеҙ, тиҙәр. Бармаҡтың ҡайһыныһын тешләһәң дә ауыртамы?\n– Шулайҙыр ул! Элек әсәйемдән (беҙ ете бала үҫтек) «Кемебеҙҙе нығыраҡ яратаһың?» – тип һораһаҡ, ул шулай тиер ине. Әммә беҙ балаларға һөйөүҙең тигеҙ бүленмәгәнен һиҙә инек! Үҙебеҙсә, «Атайым – шуны, әсәйем – быны, ҡартәсәйем тегене нығыраҡ ярата», – тип һөйләшә торғайныҡ. Бөгөн мин бер баламды ла кәмерәк яратамдыр, тип уйламайым. Төрлө саҡ була: береһе ауырып китһә, ҡурҡыныс янаһа, тап шуныһы ҡәҙерлерәк кеүек тойола. Ә ҡурҡыныс үтһә, барыһы ла ғәзиз икәнен аңлайһың...\n– Ижадың романтик рухта, тормош ысынбарлығы барыбер ҙә икенсерәк. Ижад ошо көндәлектән ҡасыумы, әллә был тәбиғилекме?\n– Романтик рухтамы икән ни? Уйланғаным юҡ ине ул турала, белмәйем. Шулай ҙа натурализмдан ҡасырға тырышам. Әгәр бары тормош ысынбарлығын ғына һүрәтләһәк, ул ҡыҙыҡ булыр инеме икән? Әҫәрҙәге донъябыҙ ысынбарлыҡтан саҡ ҡына күркәмерәк, кешеләр матурыраҡ, хистәр ҡыҙыуыраҡ, уйҙар сафыраҡтыр, моғайын. Әммә мин үҙем шулай тип ҡарар ҡабул итеп, шуға оҡшатып яҙырға тырышам, тигән һүҙ түгел. Үҙе тәбиғи рәүештә шулай килеп сыға.\nКүктәр әйтеп торамы, ҡулдан алып йөрөтәме икән? Ижад – ул сер. Уны тик ижадсы ғына аңлай, кешеләргә аңлата алмаһа ла. Ошо бөйөк сергә, илаһи, илһамлы ижад серенә миңә лә төшөнөргә, уға ҡағылырға рөхсәт иткәне өсөн Аллаһы Тәғәләгә рәхмәтлемен...\n– Һеҙҙең ғаиләлә яратып әҙерләнгән ризыҡтар?\n– Бөтәбеҙ ҙә ит ризыҡтарын яратабыҙ: һалма (йәғни бишбармаҡ), билмән, манты, голубцы. Шулай уҡ ҡамыр ризыҡтарын да күмәкләп бешерәбеҙ. Ҡыҙҙарым миңә ҡарағанда ла оҫта. Эштән һуңлап ҡайтһам, Рәсүл ашарға әҙерләп ҡуя, бер ҡасан да мине көтөп ултырмай. Иптәшем картуфты ныҡ тәмле ҡыҙҙыра, күп итеп май, һуған, кишер һала. Шуға үҙем өйҙә булһам да уға әрсеп, әҙерләп бирәм, ул ҡура.\n– Яңынан йәшәп ҡарап, мөмкинлек булһа, тормошоңда нимәләрҙе үҙгәртер инең?\n– Ул турала йыш ҡына уйланам. Кешеләр «шулай уҡ йәшәр инем», тиһә, ышанмайым. Йә улар алдай, йә ысын-ысынында ҡәнәғәт кешеләрҙер. Ә мин бөтөнләй икенсе юлдан китер инем, икенсе һөнәр һайлар, икенсе кешегә тормошҡа сығыр инем, икенсе ерҙә йәшәр инем. Бер үк тормошто ҡабатлауҙың ни ҡыҙығы? Бөгөнгө тормошомдан ҡәнәғәт, йәрем менән, балаларым менән бәхетле булһам да, мөмкинлек булһа, өр-яңы юлдан китер инем.\n– Һинеңсә нимә ул мөхәббәт?\n– Мөхәббәт – ул икенсе яртыңды табыу һәм уның өсөн йәшәү, уны бәхетле итеү. Кешене яратһаң, ул һине яратамы, ҡәҙерләйме, бүләк бирәме, тип уйламайһың, бары уның барлығы өсөн генә һөйөнөп йәшәйһең. Ә был һорауҙар тыуа икән – тимәк, мөхәббәт юҡ. Партнерың бар, балаларыңдың атаһы бар, тормош юлдашы бар – һөйөү юҡ. Минеңсә шулай, һәр кемдең үҙ фекере, тормошто үҙенсә ҡабул итеүе. Был яҙылған ҡанун түгел, әлбиттә.\n– Йәш ғаиләләргә теләктәрең?\n– Түҙемлек теләйем. Ғаилә ҡороу еңел түгел. Шаулап-гөрләп туйҙар уҙа, ике йәш кеше үҙҙәре генә тороп ҡала. Һәр береһенең донъяға үҙ ҡарашы, үҙ булмышы, үҙ холоҡ-фиғеле. Ошо ике яртынан бер бөтөн барлыҡҡа килһен өсөн байтаҡ ваҡыт кәрәк. Әле генә яратышып туймаҫтай булған йәштәр өсөн көндәлек мәшәҡәттәр кәртә булып тойолоуы мөмкин: аҡса етмәү, ашарға әҙерләп өлгөрмәү, магазиндан аҙыҡ алып ҡайтырға онотоу, бысраҡ кейемде таҙа әйберҙәр араһына һалыу, бала илап маҙаһыҙлау... Һанай китһәң, бер мәшәҡәтһеҙ буйҙаҡ тормоштан ошондай ваҡ-төйәк мәшәҡәтле ғаилә тормошо түҙгеһеҙ булып китә. Ошоноң өсөн өйләндемме мин, шуның өсөн сыҡтыммы кейәүгә, тигән уйҙар ҙа килә. Ҡатын-ҡыҙ өсөн бигерәк тә сабыр булыу кәрәк. Уның төбөндәге һары алтынды күрер өсөн күпме йоҡоһоҙ төн үткәрергә, күҙ йәштәрен түгергә, хистәреңде йүгәнләп, аҡылыңды баш итеп, ҡара тырышлығыңды һалып, яңы көндө йылмайып ҡаршыларға. Ике яртынан бер бөтөн булғансы! Хәҙер, Аллаға шөкөр, утыҙ йылға яҡын бергәбеҙ. Бер көләмәстәгесә, үҙемдең бер туған ғына ирем, бер туған ғына кәләшем, тигән кеүек, беҙ инде Рәсүл ағайығыҙ менән бер туғандай. Йәш ғаиләләргә лә ошондай күркәм йәшкә парлап етергә яҙһын!\n– Башҡорт ҡатыны ниндәй ул?\n– Беҙ төрлө: ваҡыты менән оялсан да, ҡыйыуһыҙ ҙа, кәрәк саҡта саҡматаштай ҡаты ла, батыр ҙа. Ил саҡырһа, яуға күтәрелербеҙ, оран һалһа, ҡулға ҡылыс алырбыҙ. Тыныс тормошта – алиһәләй сибәр, ҡунаҡ килһә – ҡолас йәйер алсаҡ йөҙлө хужабикә, йыйындарҙа – сәсрәтә әйтер сәсәниә, балаларыбыҙ өсөн – йәнен бүлеп бирер әсә, ата-әсәбеҙ өсөн – терәк-таған булған ғәзиз бала, ирҙәребеҙ өсөн – һөйөклө йәр генә түгел, ҡалҡан һәм йәйәһенән атылыр уҡ. Етерме икән? Беҙ – ҡатын-ҡыҙ. Шуның менән барыһы әйтелгән: наҙ ҙа, яҙ ҙа, ҡуҙ ҙа, ут та беҙ. Йәшәйбеҙ, янабыҙ. Һүнһәк, йондоҙға әйләнәбеҙ...


Башҡорт халҡының этник тарихы(Фәлсәфәүи уйланыуҙар) » Новости Уфы, главные новости Башкортостана / Bash-Portal.Ru\nБашҡорт халҡының этник тарихы(Фәлсәфәүи уйланыуҙар)\nБашҡорттар… Кем улар?.. Ҡайҙан килеп сыҡҡандар?.. Был ергә ниндәй миссия менән килгәндәр? Тормошта уларҙың билдәләнеше ниндәй?\nЯңы эраның беренсе мең йыллығында Башҡортостан халҡы бик ныҡ ҡатнаш булған. Быны археологик һәм антропологик тикшеренеүҙәрҙең һығымтаһы ла күрһәтә. Бахмутин, турбаҫлы мәҙәниәттәре менән бер рәттән, тикшеренеүселәр романов, именьков, ҡара-яҡуп тибындағы һәйкәлдәрҙе айыра. Улар араһында иран теллеләр (савроматтар), фин-уғыр, самодий, төрки төркөмдәре осрай.\nБеҙҙең эраның беренсе мең йыллығының икенсе яртыһы (VII – IX б.б.) һәм һуңғараҡ ваҡыт менән билдәләнгән ҡаҙыныуҙар һөҙөмтәһе хәҙерге башҡорттарҙың өйрәнелгән барлыҡ төркөмдәрендә лә раса тибының антропологик үҙенсәлектәре булыуын, ә иртә осорҙо тикшереү (б.э. III – IV б.б.) бары ни бер өлөшөнөң генә тап килеүен күрһәтә.\nХәҙерге башҡорттарҙың антропологик составы бик күп төрлө. Урал, асыҡ-европа, понтий, памир-фирғәнә, көньяҡ-себер типтарының булыуы башҡорт халҡының антропологик составын формалаштырыуҙа крайҙың боронғо халҡының һиҙелерлек роль уйнауын раҫлай. Был бөйөк рус ғалимы, этнограф-археолог С. Руденконың, Миклуха Маклай исемендәге СССР Фәндәр академияһы профессоры А. Зубков етәкселегендәге абруйлы совет-фин экспедицияһының тикшеренеү һығымталары менән дә нығытыла.\nЯҙма сығанаҡтарҙа башҡорттар беренсе тапҡыр ғәрәп ғалимдары һәм сәйәхәтселәренең хеҙмәттәрендә теркәлә. Мәҫәлән, Сәләм Тәржемән (б.э. XI б.), әл-Мәсуди, әл- Балхи, Ибн-Дастан, Ибн-Фаҙлан (б. э. Х б.), Мәхмүт Ҡашғари (б.э. XI б.), Иҙриси (б.э. XII б.). Башҡорттарҙың тормошон, көнкүрешен, уларҙың йәшәү урынын һүрәтләүсе барлыҡ авторҙар ҙа Волганың һул яры, көньяҡ Урал, Көнбайыш Себерҙең Тубыл йылғаһына тиклемге көньяғы хәҙерге башҡорттарҙың биләмәһе менән тап килеүен күрһәтә. Яҙма сығанаҡтарҙа тағы ла башҡорттарҙың бер өлөшөнөң көнбайышҡа бәжәнәктәр менән китеп, Паннонияла мадьярҙар (венгрҙар) менән ҡушылыуы тураһында белдерелә. Был башҡорттарҙың этнос, кешеләрҙең тотороҡло берләшмәһе булараҡ беҙҙең эраның VII – IX быуаттары сиктәрендә формалашыуын раҫлай.\nБарлыҡ ошо тарихи фәнни һығымталарҙы һәм раҫлауҙарҙы аңлау өсөн, мин уйҙарымда боронғо – мең һәм унан да күберәк йылға – үткәнебеҙгә кире ҡайттым.\nБеренсе мең йыллыҡта, бигерәк тә Азияның һәм Европаның ялан һәм урман-ялан зонаһында бөйөк һәм динамикалы ваҡиғалар була. Был эпоха тарихта халыҡтарҙың бөйөк күсенеүе булараҡ билдәле. Азия төпкөлөнән ҡәбиләләр һәм ырыуҙар көнбайышҡа, көнбайыш Азияға һәм Европаның яланлы, урман-яланлы ерҙәренә күсенә, Рим империяһы сигенә етеп, улар менән низағҡа инә. Бөтә был халыҡ массаһы (болғарҙар, аландар, венгрҙар, бәжәнәктәр, һундар, ҡыпсаҡтар) үҙ юлында осраған буйһонмаған халыҡтарҙы ҡырып, ҡоллоҡҡа алып, быға тиклем йәшәгән ерҙәренән союздаш ҡәбиләләрҙе эйәртеп бара. Бөтә был күсенеүҙәр, ҙур низағҡа әүерелеп, фажиғәле тамамлана. Ошо ауыр һәм болалы хәрби-сәйәси шарттарҙа Көньяҡ Урал, Урта Волга буйы һәм Көнбайыш Себерҙә йәшәүсе ҡәбиләләр һәм ырыуҙар алдына бер һорау килеп баҫа: булырғамы, булмаҫҡамы?\nМәсьәлә бик киҫкен тора. Сөнки ата-олатайҙарыбыҙҙың ерҙәре даими рәүештә күскенселәрҙең баҫҡынсылығына дусар була. Шул ваҡытта һайлау тыуа – баҫҡынсыларға буйһоноп, ҡол булырға; батырҙарса һаҡланып, ҡырылып бөтөргә; яҡшы өлөш эҙләп тыуған ерҙәрҙән китергә; тыуған ерҙе һаҡларға һәм унда хужа булып ҡалырға.\nБыл территорияларҙа йәшәүсе ҡәбиләләр, сығышы, мәҙәниәте, көнкүреше, диалекты һәм теле буйынса төрлө (археологик ҡаҙыныуҙар һәм антропологик тикшеренеүҙәр буйынса), әммә тормош улар алдына тиҙ арала хәл ителергә тейешле мәсьәләне ҡуя. Араларындағы көслө ҡәбиләләр ҙә баҫҡынсыларҙың ҡеүәтле көсөнә айырым ғына ҡаршы тора алмаҫын, шуға бер хәрби-сәйәси союзға тупланып, берлектәге ғәскәрҙе сығармай тороп үҙҙәрен яҡлай һәм тыуған ерҙәрендә ҡала алмаясағын аңлай.\nХәрби-сәйәси союз өс мәсьәләне хәл итә – тышҡы дошмандан һаҡлай, союз эсендә ҡәбилә-ара һәм ырыу-ара мөнәсәбәттәрҙе көйләй, судья ролен уйнай – союз эсендәге бәхәсле хәл-торош һәм ваҡиғалар тыныс юл менән хәл ителә.\nҠәбилә һәм ырыуҙарҙың ватансылыҡ тойғоһо менән һуғарылған лидерҙары, аҡыллы аҡһаҡалдар, сәсәндәр, йырауҙар, батырҙар – ысын ир-азаматтар – хәл-торошто айыҡ аҡыл менән баһалаусылар һәм үҙ крайы өсөн янып-көйөүселәр – берләшеү һәм тыуған ерҙә, халыҡты дөйөм көс менән һаҡлау идеяһын йөрөтөүселәрҙең тәүгеһе була. Улар үҙҙәренең ҡәбилә, ырыу делегаттары булып, тәүге ойоштороу съезына (ҡоролтай, йыйылыш) йыйыла. Унда дөйөм союз килешеүе төҙөлә. Тап был делегаттар (депутаттар) – беренсе башҡорттар.\nБашҡорттар этнос, милләт, халыҡ булараҡ тарихи зарурилыҡ булып, билдәле һанлы халыҡ төркөмөнөң билдәле территорияла артабан да уңышлы йәшәүе, сәскә атыуы, йәғни үҙ ғаиләләренең именлеге гаранты, үҙ ерен һаҡлауға күтәрелгән ялҡынлы патриоттары булараҡ барлыҡҡа килгән.\nБаш – төп, алда тороусы, дөйөм.\nҠор – йыйылыш, ҡоролтай, съезд, вече, круг (казактарҙа).\nТ – тора (съезд ағзаһы – депутат, ҡорҙа тора).\nТимәк, башҡорт – баш йыйылыштың, ҡоролтайҙың делегаты (депутат).\nАта-олатайҙарыбыҙ үҙ юлын дөрөҫ һайлаған – союз үҙ ағзаларының тыныс тормошо һәм уның артабан да сәскә атыуының гаранты була. Был – конфедератив дәүләттең прообразы. Союз үҙ ағзаларының хоҡуҡтарын һәм бурыстарын ҡыҫмаған өсөн дә демократик, авторитар һәм изге һанала. Дөйөм йыйылыш делегаттары итеп абруйлы кешеләр һайлана, ә ҡоролтайҙың ҡарары һәр кем өсөн изге һәм мотлаҡ була. Күрәһең, съездар араһында союз менән идара итеү һәм эштәрҙе көйләү өсөн ҡоролтайҙа башҡарма органдар ҙа һайланған.\nЭйе, беҙҙең ата-олатайҙар союз менән ғорурланған, уның тураһында легендалар, йырҙар ижад ителгән. Көнсығышта, ғөмүмән, боронғо замандарҙа, кешеләр үҙҙәренең уй-фекерен, эшен, ваҡиғаларҙы матур образдар аша еткергән. Улар, диалекттар төрлө булыуға ҡарамаҫтан, киң планлы, ҡытай иероглифтары кеүек, киң мәғлүмәт биргән. Бындай әҫәрҙәр беҙҙең көндәргәсә легенда, халыҡ әйтеше, эпос, әкиәт, риүәйәт рәүешендә килеп еткән. Тәү ҡарашҡа ябай, балаларса бер ҡатлы кеүек тойолһа ла, аңраларҙы алдаштыралар. Уҡый башлаһаң, айырым бер музыкаль ритмға төшәһең, һүҙҙәр йыр, доға кеүек бер мотивҡа уҡыла (Ҡөрьәндә һәм Тәүратта ла мәғлүмәт кодланған бит). Мәҫәлән, Күк бүре – башҡорттар өсөн иң ауыр ваҡытта килеп сыҡҡан һәм үтеп булмаҫтай ерҙәрҙән ожмахтай матур ерҙәргә алып сығыусы боронғо ата-бабалар тураһындағы легенда. Тәү ҡарашҡа ул хәйләһеҙ, нисектер беҙҙең аңыбыҙға ҡаршы килгән кеүек – ниндәйҙер бер хайуан нисек ата-баба булһын ти?!. Күк бүре образы шул бола йылдарында мәсьәләне ыңғай хәл итеүҙе күрһәтә. Бүре һәм ысын бүренең тормош рәүеше барыһына ла һүҙһеҙ аңлашыла – йәнәшәлә йәшәгән һәм уның уңышлы йәшәүе тураһында артыҡ раҫлау кәрәкмәй, ул – раҫлауҙы талап итмәгән аксиома, ул күҙ алдында, киң ҡырлы мәғлүмәт ташыусы иероглиф кеүек.\nФекереңде образлы һөйләү, әйтеп биреү кешеләрҙең психологияһына үҙенә күрә тәьҫир итеүҙең, йәмәғәт фекерен формалаштырыуҙың ҡеүәтле ысулы булып тора. Сөнки миҫалдар тормоштан алына (барыһы ла сағыштырыуҙа беленә икәнлегенә баҫым яһала). Легендаларҙың боронғо авторҙары – аҡыллы мәғрифәтсе һәм халыҡ идеяһын үткәреүсе. Тап сәсәндәр (йыраусы) халыҡ күңеленең термометры булып тора, уларҙың ижадында, томографик яҙыу, рентген фотоһы кеүек, халыҡтың эске торошо сағыла.\n[24 февраля 2010] | Просмотров: 229 Опубликовал: admin Оцени статью!