«Йәшлек» менән йәшәреп йәшәй » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Письма » «Йәшлек» менән йәшәреп йәшәй\n«Йәшлек» менән йәшәреп йәшәй\nБеҙ килгәндә 98 йәшлек Йомабикә инәй Кирәева, ҡулына фонарь тотоп, «Йәшлек» гәзитен уҡып ултыра ине.\n– Оло йәштә булһағыҙ ҙа, йәштәр гәзитен яратаһығыҙмы ни шулай? – тип, аптырап һорайбыҙ.\n– Яратам. Сөнки унда бөтә нәмә тураһында ла яҙыла. Оҡшаған ерҙәрен ҡырҡып алып, төш юрау китабы араһына һалып ҡуям. Балаларға ла уҡытам, – тип яуапланы инәй. – Тик бына Илүзә ҡыҙым ошо ярты йыллыҡҡа яҙылмаған да ҡуйған гәзиткә. Шуға бөтәһен дә уҡый алманым.\n– Йәй буйы баҡсала йә ауылда булдыҡ бит, инәй, – тип һүҙгә ҡушылды ҡыҙы. – Беҙ беренсе ҡатта йәшәйбеҙ, почта йәшниктәре емерелеп бөткән тигәндәй. Өйҙә булмағас, торамы ни ул гәзит. Киосктан һатып алып индерәм. Киләһе ярты йыллыҡҡа яҙылырбыҙ инде. Ҡыш өйҙә булабыҙ бит.\n... Йомабикә инәй 1920 йылда Әлшәй районының Тәүәтәй ауылында тыуған. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, ауылдағы бөтә ауыр эш уның кеүек ҡыҙҙар иңенә төшә. Йомабикә лә Аксенға тракторсылар курсына уҡырға китә. Унда ремонт эштәре башланғас, Дәүләкәнгә килеп, уҡып бөтөп ҡуя.\n– Атай лупа кеүек күҙлек кейеп йөрөнө, уны һуғышҡа алманылар. Ғәзимйән ағайым китте лә һыуға батҡандай юҡ булды. Бер генә хаты килде. Өсмөйөшлө ине. «Ҡайтыуҙарын белмәйем», – тип яҙғаны ғына хәтеремдә ҡалған. Күңеле һиҙгәндер инде. Унан кесе Ахунйән ҡустым кантурҙа бухгалтер булып эшләне, күрше ауылдан барып хаттар ҙа ташыны. Ун йәшлек Нәфисә һеңлем дә ҡулынан килгәнсә колхоз эшенә йөрөнө, – тип хәтерләй инәй.\nЙомабикәнән ике йәшкә өлкән апаһы Сабира ла «Яңы тормош» колхозының бөтә эшендә йөрөй. Һигеҙ йәнгә нисек тә көн итергә кәрәк бит. Эштән һуң йөндән балаҫтар һуға, уларҙы һатып, кейем, һабын, тоҙ, шырпы кеүек кәрәк-яраҡтар алалар.\n– Зелпе тамырын йыйып тапшырҙыҡ. Уны көрәк менән ҡаҙып алыуы ауыр, бик тәрәндә. Нәжми ҡартҡа тапшырабыҙ ҙа унан кәрәк нәмәләрҙе алабыҙ. Колхоз эшенән бушап, яланға ла йыш сыға алмайбыҙ.\nБашта бригадир булып эшләгән ҡыҙҙың Туратын һуғышҡа алып киткәс, бик ҡайғыра Йомабикә. Шуға «тимер ат»ҡа ултырыуына ҡыуанып та ҡуя.\n– Ауылдан Хәкимә апай менән бергә уҡып ҡайттыҡ, тракторҙа икәүләшеп эшләнек. Көндөҙ ҙә, төндә лә һөрәбеҙ. Вәсиә исемле ҡыҙ миндә плугарь булып йөрөнө. Тракторҙың алдындағы ике фарын, арттағы икеһен дә яндырып ҡуябыҙ. Алты тырмаға йыйылған сүпте төшөрөп, юл ситенә алып барып ташларға тейеш плугарь. Бер ваҡыт артыма әйләнеп ҡараһам, теге бала йоҡлаған да киткән. Тракторҙы туҡтаттым да: «Һин мине төрмәгә ултыртырға итәһеңме? Төшөп ҡалып, үлһәң, кем ғәйепле? Мин бит», – тип асыуланып, үҙем янына кабинаға ултыртып алдым. Йәш бала бит, йәлләйем дә бахырҙы. Уның өсөн дә үҙем эшләйем, тракторҙы бара биргәс туҡтатып, сүбенән таҙартып алам, юл ситенә һалып китәм. Теге ҡыҙ яурыныма башын һалып һаман йоҡлай. Күрҙек инде, күрмәгәнебеҙ ҡалманы...\nИнәй ауыр көрһөнөп ҡуя ла тағы һүҙен дауам итә:\n– Гел генә педалгә баҫып йөрөргә кәрәк. Сабата менән аяҡ ауырта, ботинка һатып алырға тура килде. Уныһы килеп тороп ҡиммәт. Әлеге Сабира апайым һуҡҡан балаҫтар ҡотҡарҙы. Йә Талбазы, йә Илсеғол, йә Әүрез баҙарында һатып, аҡсаһына аҡметкал (тауар) алып ҡайта. Простыня һымаҡ ҡалын ситса инде. Шунан итәк тә, күлдәк тә, яулыҡ та тегеп кейәбеҙ. Өҫкә апайым һуҡҡан сәкмән менән аяҡҡа тула ойоҡтарын кейеп кинәндек. Тула ойоҡ оҙон була бит ул, тубыҡҡа хәтле етеп тора. Шуның менән сабата кейәбеҙ. Тиҙ туҙмаһын тип, сабата ла ҡиммәт бит, уны ла баҙарҙан алабыҙ, табанына ағастан күтәрмә эшләп ҡуябыҙ ҙа тимер сыбыҡ менән тарттырабыҙ. Шулай итһәң, сабата йәйелеп тә китмәй, оҙағыраҡҡа ла етә. Баҙарға иртәрәк барып алып өлгөрмәһәң, сабата ла бөтә лә ҡуя. Кешегә кейергә башҡа аяҡ кейеме булманы бит инде.\n– Инәй, һуғыш ваҡытында һеҙ ғаиләгеҙҙә күмәк булғанһығыҙ, тамаҡ туйҙырыу яғы ла ауырға тура килгәндер...\n– Эшләгән кешегә көнөнә 200 – 300 грамм он бирәләр ине. Күрше Мечниково тигән урыҫ ауылында картуф келәте була торғайны, шунан туңғандарын, серегәндәрен халыҡ барып йыя. Алып ҡайтҡас, йыуып, киптереп, килелә төйөп, әлеге әҙ генә ондо ҡушып, йоҡа бешереп ашайбыҙ. Урыҫтар беҙҙең килгәнде яратмай, сыбыртҡы менән һуғалар, туҡмап ҡайтаралар. Мин бер генә барҙым да башҡаса йөрөмәнем.\n– Үҙегеҙ картуф сәсмәй инегеҙме ни?\n– Сәсәбеҙ ҙә, ул күпмегә генә етә инде. Уны төндә урлайҙар әле. Төбөндәге картуфтарын алалар ҙа һабағын ергә кире ҡаҙап китәләр. Алайым тип ҡараһаң, бер нәмә лә юҡ. Булғаны ла бик ваҡ, бармаҡ башындай ғына. Әрсеп тороу ҡайҙа, шул килеш бешерәбеҙ. Эрерәктәрен әрсеһәк, ҡабығын сәсергә алып ҡалабыҙ. Эсен генә ашайбыҙ. Орлоҡ картуфының бер биҙрәһе 60 һум тора ине.\nЯланда йыймаған, ашамаған үлән тамыры ҡалманы. Ҡуян тубығын йыуып, табала майҙа ҡыҙҙырып алабыҙ. Ярай, һыйырыбыҙ бар ине, һарыҡтар ҙа булды. Хөкүмәткә майын да, йөнөн дә, йомортҡаһын да тапшырҙыҡ. Шунан ҡалғаны ғына үҙебеҙгә эләгә. Заемға ла яҙҙыралар. Әтлеген дә ашаныҡ. Һаҙлыҡ урындан, һыу буйынан екән тамырын йыйҙыҡ. Ул булмай әле, беҙ генәме ни, бөтә ауыл йөрөй бит. Асыҡҡан саҡтар күп булды инде.\n– Аслыҡтан үлеүселәр ҙә булдымы?\n– Булды. Беҙгә яҡын ғына йәшәгән Әсмә апайҙың башта Миңзифа исемле ҡыҙы үлде, аҙаҡ – үҙе. Ерләргә кәфенлек тә юҡ. Балаҫҡа төрөп күмгәндәр. Бик ярлы йәшәйҙәр ине.\n– Колхоз милкенә ҡул һуҙыусылар ҙа осраған ул йылдарҙа. Һеҙҙә шундай хәлдәр булманымы?\n– Аллаға шөкөр, беҙҙә ундай хәлдәр булманы. Күрше Һарыш ауылынан кеҫәһенә генә һалып алған бойҙай өсөн бер ҡатынды төрмәгә ебәргәндәрен ишеттек. Балаларына тип алғандыр инде, бахыр. Астан үлмәҫ өсән кәсепселек менән шөғөлләнеүселәр ҙә булды. Беҙгә туған тейешле Ғәбдрәкип ағай Ғәлимов Кәркәле яҡтарына барып көйәнтә, һелкеүес, көрәк, уҡлау, туҡмас таҡтаһы кеүек халыҡҡа кәрәкле әйберҙәр алып ҡайта, тоҙ менән шырпыһы ла була ине. Кешеләр унан үҙҙәренә кәрәген ала торғайны. Әхмәтзия ағай Минейәров та гөлйемеш йыйҙы, ҡараған ағасының емешен дә киптереп уға тапшырҙыҡ, быларҙы хөкүмәткә биргәндер. Хаҡына тоҙ, һабын, шырпы тарата ине.\nҠараған ағасының көлө һәйбәт була торғайны. Үҙенең ботаҡтары сатлы-сатлы, мейескә тыҡҡанда балсығын емереп бөтә ине. Көлөнә эҫе һыу һалып тондороп алабыҙ ҙа шунда кер йыуабыҙ. Һыу йоп-йомшаҡ, кер ап-аҡ була. Хәҙерге порошоктар менән сағыштырырлыҡ та түгел.\n– Колхоз, ябай кешеләр фронтҡа нисек ярҙам итте?\n– Колхоздың тауыҡ фермаһы бар ине. Йомортҡаларын фронтҡа ебәреп торҙолар. Һәйбәт аттарҙың барыһын да алып китеп бөттөләр. Заемды, халыҡтан йыйған һөт, йомортҡа, ит, йөндө әйттем инде. Кистәрен эштән һуң йөндән ойоҡ, бейәләй, шарф бәйләнек. Һуғышта ирҙәр генә түгел, ҡатын-ҡыҙҙар ҙа булған, санитаркаларҙың ҡулдары өшөмәһен, тамаҡтары ауыртмаһын тип, бирсәткә, шарфтар ебәрҙек. Үҫтергән иген фронтҡа китеп торҙо. Үҙебеҙ башаҡ йыйып, ҡурмас-ыумас ашап, аслы-туҡлы йәшәнек. Колхоздың умарталығы ла бар ине. Унда Сафа бабай эшләне, 25 умарта була торғайны. Балды фронтҡа ебәргәндәрен иҫләмәйем, бәлки, уны ла оҙатҡандарҙыр. Әммә гел боҙолоп ултырған тракторҙарға запчастар һатып алып ҡайтырға балды тотоналар ине.\n– Һуғышҡа ебәрерлек булмаған ир-атты хеҙмәт армияһына ла алғандар. Һеҙҙең ауылдан да киттеләрме?\n– Булдылар. Әсәйемдең бер туған ағаһы Әғзәм Ғәлимов трудармияға китте лә шул китеүҙән юҡ булды, ҡайтманы. Ҡайҙа йөрөгәндер, нимә эшләгәндер – бер кем бер ни ҙә белмәне... Һуғышҡа алмаһалар ҙа, оло йәштә булыуҙарына ҡарамаҫтан, ул йылдарҙа бер кем дә тик ятманы инде, балам. Атайым колхоз һарыҡтарын көттө, әсәйем Сафура, апайым Сабира, һеңлем Нәфисә утауға, көлтә бәйләргә, бесән сабырға йөрөнө.\nАуырлыҡтар онотолмай. Шуға барлыҡтың ҡәҙерен белеп йәшәргә кәрәк. Мин үҙем бер әйберҙе лә, ризыҡты ла тәләфләмәйем.\n– Инәйем бер иҫке кейемде лә ташламай, баҡсаға барһа, ямап тик ултыра, эшкә кейергә ярай ул, ти. Бына ултырғыс түшәктәрен дә үҙе бәйләне. Ошо йәштә лә беҙгә ауырлыҡтарын һалмай, ярҙам итеп ултыра, – ти ҡыҙы.\nЫсынлап та, бер иҙрәп бөткән простыняны әсәһенең нисек ямап ҡуйғанын күрһәткәйне, быны кеше ҡулы башҡарғанына ышанмай ҙа торорлоҡ. Ике яғында ла бер генә йөй ҙә юҡ, теген машинкаһы менән йөрөтөп сыҡҡандармы ни.\n– Һуғыш ваҡытында күрше Ҡәнифә апай ҙа, һин яҡшы ямайһың, тип кейемдәрен миңә индереп бирә торғайны. Ямаулы әйбер яңыға ҡарағанда ныҡ була ул. Үҙе яландан баланмы, башҡа еләк-емешме йыйып алып ҡайтып миңә бирә. Ҡыҙым, һинең дә ямай торған әйберҙәрең булһа, килтер, эшләп бирермен, – тине ул, миңә ҡарап.\n1943 йылда һуғыштан яраланып ҡайтҡан Ахун Кирәевҡа тормошҡа сыға Йомабикә. Бөйөк Еңеү йылында ҡыҙҙары Әминә тыуа. Шунан Фәнүр, Илүзә, Зәбир исемле балалары бер-бер артлы үҫә. Бабайы менән татыу ғүмер итәләр. Ҙур йорт һалып инәләр. Йәл, Әминәләренең ғүмере генә ҡыҫҡа була. Уҡырға киткән ерендә токтан һуғылып үлә. Фәнүре лә сирләп вафат була. Бабайы 90-ға етеп, был донъянан китә. Йомабикә инәй 24 йыл кесе улы Зәбир һәм килене Гөлшат менән йәшәй. Һуңғы ун йыллап ғүмере – Илүзәлә, кейәүе Әсҡәт Ғәли улы менән Дим биҫтәһендә торһалар ҙа, әйләнгән һайын ауылға ҡайтып йөрөйҙәр. Юл ыңғайы Өфө районындағы баҡсаларына инәләр.\n– Ауылға ҡайтһа, инәйем әллә нисә йәшкә йәшәреп киткәндәй була. Мәсеткә бара, йәштәштәре бик ҡалмаһа ла, өлкәндәр менән осраша, һөйләшеп кинәнә, мунса инеп рәхәтләнә, – ти Илүзә Ахун ҡыҙы. – Үҙ донъяһы ҡәҙерле шул һәр кемгә лә. Шуға йортон һатмайбыҙ. Күңелен баҫып килеп, бер аҙ ваҡыт үтеүгә йәнә ауылға ҡайтҡыһы килә башлай. Холҡонан беләм: күңелһеҙләнеп тәҙрәгә ҡарай, бик һөйләшмәй. Шуны һиҙеп: «Инәй, иртәгә ауылға ҡайтабыҙ», – тиһәм, йылмайып ебәрә.\n– Ҡыҙым менән кейәүем бик һәйбәт. Яҡшы тәрбиәләйҙәр. Ваҡытында ҡарап ҡына ашаталар. Еләк-емеш, витаминдарҙан өҙмәйҙәр. Бер үҙемә бер бүлмә. Телевизор ҙа ҡуйҙылар. Концерттарҙы ҡарайым. Элекке йырсыларҙы бик күрһәтмәйҙәр хәҙер. Әлеге йәштәрҙе белеп бөтмәйем. Вәсилә Фәттәхова оҡшай торғайны.\nЙомабикә инәй минең күстәнәстәремде ҡыҙына бирҙе лә:\n– Кейәү ҡайтҡас, бергәләп ауыҙ итербеҙ, – тине.\n– Кейәүегеҙҙе бик яратаһығыҙ икән, – тим, һоҡланыуымды йәшермәйенсә.\n– Яратмайса. Ул бит эсмәй ҙә, тартмай ҙа. Эшкә уңған, үҙе ипле, – тине Йомабикә инәй.\nЮҡҡа-барға мыжымай, зарланмай, барына риза булып, шөкөр итеп йәшәгәнгә лә шулай оҙон ғүмер менән бүләкләгәндер уны Хоҙай. Үҙен бер ҙә 98 йәшлек итеп тоймай. Әллә уның сере һаман да «Йәшлек» гәзитен уҡып барыуҙамы икән? Моғайын, шулайҙыр.\nСығыу ваҡыты 10-11-2018, 07:00 | Ҡаранылар: 61\n«Һуғышҡа китәм тип, күмер тейәгән вагон башына менеп ултырҙым»\n«Һуғыш беҙҙе бер һыуға, бер утҡа һалып сыныҡтырҙы...»\n“Ҡартлыҡ үҙе насар түгел, тик ауырыуҙары ғына алама”\nЮғалтыу һағышы һаман йөрәкте өйкәй


Һөйөнсө, телһөйәрҙәргә – яңы премия!\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса төбәк-ара олимпиада еңеүселәренә һәм призерҙарына, шулай уҡ уларҙы әҙерләгән уҡытыусыларға дәртләндереү сараһы булдырылды.\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Башҡорт теле көнө алдынан Башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса төбәк-ара олимпиада еңеүселәренә һәм призерҙарына, шулай уҡ уларҙы әҙерләгән уҡытыусыларға йыл һайын тапшырыласаҡ премия булдырыу тураһында указға ҡул ҡуйҙы.\nДокументҡа ярашлы, йыл һайын Башҡортостан Башлығының уҡыусыларҙың Бөтә Рәсәй олимпиадаларында яуланған еңеүҙәре һәм призлы урындары өсөн тәғәйен премияһына өҫтәп, Башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса төбәк-ара олимпиада еңеүселәренә һәм призерҙарына ла премия биреләсәк. Еңеүселәр һәм уларҙың педагогтары – бишәр мең һум, ә призлы урын яулаусылар һәм әҙерләгән уҡытыусылары өсәр мең һум аласаҡ.\nБелеүебеҙсә, башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән олимпиада 1987 йылдан алып үткәрелеп килә, ә 1996 йылдан ул төбәк-ара статусҡа эйә булды. Йылдың-йылы олимпиадала Ырымбур, Силәбе, Ҡурған өлкәләре уҡыусылары әүҙем ҡатнаша, шулай уҡ Һамар, Һарытау, Свердловск өлкәләренән, Пермь крайынан, Татарстан Республикаһынан үҙен һынап ҡараған балалар ҙа булды.\n34 йыл дауамында башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән олимпиадала туғыҙ меңдән ашыу уҡыусы ҡатнашҡан.\n- Олимпиада туған телен һәм әҙәбиәтен яҡшы белгән һәләтле балаларҙы асыҡларға ярҙам итә. Былтыр башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының Красноусол ауылында үткән ҙур форумында балаларҙы башҡорт телен өйрәнеүгә дәртләндереү өсөн яңы алымдар булдырыу зарурлығы билдәләнгәйне. Был премияны булдырыу олимпиада еңеүселәрен һәм призерҙарын, шулай уҡ уларҙың уҡытыусыларын дәртләндереү йәһәтенән яҡшы башланғыс, тип һанайым, - тине БР Мәғариф һәм фән министрлығының Милли мәғариф идаралығы начальнигы Азат Батыршин.\nӘбйәлил районының Асҡар ауылындағы Т. Күсимов исемендәге гимназия уҡыусылары төбәк-ара олимпиадала йыш ҡына призлы урындар яулап килә. Белем усағының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Альбина Мулләхмәтова “йылдан-йыл башҡорт телен өйрәнеүгә һәм әлеге олимпиадаға ҡарата ҡыҙыҡһыныу арта бара” тигән фекерҙә.\n- Был осраҡта уҡыусыларҙың ғына түгел, уларҙың ата-әсәләренең дә ҡыҙыҡһыныуы булырға тейеш. Күп нимә, айырыуса балала тел өйрәнеүгә теләк тыуҙырыу уҡытыусынан тора. Олимпиада еңеүселәренә һәм призерҙарына премия булдырыу ҙа – һөҙөмтәле дәртләндереү сараларының береһе. Беҙ уҡыусылар менән башҡа төрлө сараларҙа, ғилми-ғәмәли конференцияларҙа ла йыш ҡатнашабыҙ. Ошо маҡсатта Ҡазан, Санкт-Петербург, Мәскәү ҡалаларында булып ҡайттыҡ, - тип эш тәжрибәһе менән уртаҡлашты Альбина Мулләхмәтова.\nФото: “Башинформ” агентлығы.


М.Ҡашғари исемендәге халыҡ-ара хикәйәләр конкурсы еңеүселәре билдәләнде // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n28 май, Кесе йома\nМ.Ҡашғари исемендәге халыҡ-ара хикәйәләр конкурсы еңеүселәре билдәләнде\n17:25, 14 сентября 2016 Мәҙәниәт\nМ.Ҡашғари исемендәге халыҡ-ара хикәйәләр конкурсының төбәк этабы еңеүселәре билдәле булды. Был хаҡта «Башҡортостан ҡыҙы» журналы хәбәр итә.\nБеренсе урынды «Һабаҡ» хикәйәһе менән яҙыусы Таңсулпан Ғарипова яуланы. Икенселә — «Барабансы» хикәйәһе авторы Сабир Шәрипов. Өсөнсө премияға «Сәстәреңдән тотоп ҡарар инем» хикәйәһе менән Миңнур Ҡасимова лайыҡ булды. Тамара Искәндәриә, Әхмәр Үтәбай, Мөнир Ҡунафиндың хикәйәләре дәртләндереү приздары менән бүләкләнде.\n«Бәйгегә 29 эш килде. Жюри ағзаларына иң яҡшы хикәйәләрҙе һайлап алыу еңелдән булманы, — тип хәбәр итте журналдың баш мөхәррире Гөлназ Ҡотоева. — Шуныһы ҡыуаныслы: авторҙарҙың әүҙемлеге арҡаһында редакциябыҙ бына тигән әҫәрҙәр менән байыны. Лауреаттарҙы бүләкләү тураһында һуңғараҡ хәбәр итербеҙ».\nӘҙәби конкурс XI-XII быуаттың атаҡлы төрөк филологы һәм һүҙлексеһе Мәхмүт Ҡашғари исемен йөрөтә. Ижади бәйгелә төрки телле илдәр һәм төбәктәр ҡатнаша.


16 Ғинуар 2019, 19:16\nЭх, бала саҡта йәйҙе көтөп алыуҙарым! Оҙайлы ҡыш үтә. Уҡыуҙар тамамланып, йәйге каникул башлана. Июнь урталарында колхоз бесәнгә төшә. Бына шул ваҡыт беҙ, ауыл малайҙары, «общий двор» тип аталған, колхоздың ҡамыт, ыңғырсаҡ, дуға һәм башҡа кәрәк-яраҡтары һаҡланған, ҙур булмаған келәтенә йыйылабыҙ. Ат ҡараусы булып эшләгән Ильяс олатай һәм Хаммат ағай, беҙҙең һәр ҡайһыбыҙға тәғәйенләп, ҡамыт, ыңғырсаҡ, дуға, арҡалыҡ ҡайышын өләшеп сыға. Беҙ малайҙарҙың күҙҙәре үткер, эшсе ҡиәфәт менән барыһын тикшереп ҡарап, ҡабул итеп алабыҙ. Һәр кем сбруйҙарының билгеләрен иҫтә ҡалдырып таралышабыҙ.\nҺөйрәлә йөрөргә аттарҙы, һәр кемдең сослоғона, үткенлегенә ҡарап, тәғәйенләп бирәләр. Йыуаш малайҙарға, сабан булһа ла, йыуаш ат эләгә, ҡыйыу, үткен малайҙарға салт малҡай тәтей. Миңә һәр ваҡыт йыл да менеп өйрәнгән атым – Күк бейәне бирәләр. Дөрөҫөн әйткәндә, һәр ҡайһыбыҙға йыл да һөйрәлә менеп өйрәнгән атыбыҙҙы тәғәйенләйҙәр. Беҙ бит малайҙар, күберәк аттарҙы сабыштырырға, ярышырға яратабыҙ. Минең Күк бейә, сабышыуҙа әллә ни алдыра алмаһа ла, тыныс холоҡло. Йыл да ҡолонлай. Тик бына ҡолон башҡа бәлә була торғайны. Көнө буйы арттан эйәреп йөрөп, кискә табан арый, эҫенән, себен, күгәүен талауынан ҡасып, ағас күләгәһендә тора ла ҡала, һыҙғырып саҡырһаң да килмәй, ҡайһы саҡ төшкө аштан һуң бейәһенә эйәрмәй, һыу буйында төтәткес һалынған стандан сыҡмай (Бесәнселәр ятағын бар кеше шулай тип атай). Бер-ике сәғәт үтеүгә, бейәнең елене тулыша ла, ҡолонон юғалтып тынысһыҙлана башлай. Ваҡыт һайын яланды яңғыратып, ҡолонон саҡырып бер туҡтауһыҙ кешнәй, тыпырсына, өҫтәүенә, күгәүендәр тынғы бирмәй.\nКис етә. Бөгөнгә эш тамам. Бесән тейәүсе апайҙар, тырматыусы ҡыҙҙар һөйрәткегә бесән һалып алып, биш-алты кеше тейәлешәләр. Беҙ, ат башындағы малайҙар, шуны ғына көтәбеҙ, кемуҙарҙан аттарыбыҙҙы ярыштырып, ҡыуышҡа табан елдерәбеҙ.\nБарыбыҙҙы ла «кашауар» Васпиямал апайҙың тәмле ашы көтә. Тамаҡ туйҙырғас, кемдер ҡыуышта әүен баҙарына китә, кемдер зыҡ ҡубып ҡыҙҙар менән шаяра. Беҙ, бер нисә малай, һәр ваҡыттағыса, кәбән һалыусы абзыйҙарҙың ҡыуышы тирәһенә йыйылышабыҙ. Ҡыҙыҡлы мәҙәктәр тыңлап, яңылыҡтарға ҡолаҡ һалып ваҡыт үткәрәбеҙ.\nКонюх Ильяс олатай аттарҙы теүәлләп эргәләге тау битенә төнгөлөккә ҡыуа ла, ирҙәр эргәһенә килеп ултыра. Сәйгүндән сәй яһап эсә, шунан үҙенең яңы хәбәрен теҙә. Беҙгә шул ғына кәрәк, бер-беребеҙгә һыйынышып, олатайыбыҙҙың ауыҙынан сыҡҡан һәр бер һүҙҙе йотлоғоп тыңлайбыҙ.\n- Һуғышҡа ауылыбыҙҙан 19 йәше тулған бер тиҫтер егеттәр бергә саҡырылдыҡ, - тип башланы ул үҙенең һуғышҡа киткән осорон иҫкә төшөрөп. - Комиссия үткәс, юлға әҙерләнеп килергә ваҡыт биреп, өйгә ҡайтарҙылар. Билдәләнгән көндө, барыбыҙ ҙа арҡаларыбыҙға юл тоҡсайы аҫып, район үҙәгендә урынлашҡан Хәрби комиссариатҡа йыйылдыҡ. 1942 йылдың йылы йәйе ине. Сафҡа теҙеп, исем-шәрифтәребеҙ буйынса тикшергәс, «Вольно» командаһы яңғыраны, иркен тын алып, комиссариат алдындағы йәш үләнгә сүгәләнек. Кемдер тәмәке ҡабыҙҙы, кемдер оҙатырға килгән туғандары менән һаубуллаша.\nАрабыҙҙа күрше Сосновка ауылынан Гриша исемле егет тә бар. Хәрби комиссариатҡа ул лаяҡыл иҫерек килде. Дөрөҫөрәге, ҡултыҡлап алып килделәр. Нисек ҡурҡмағандыр, кем менән шул тиклем эскән – берәү ҙә белмәй. Военком уны күреү менән:\n- Кем була, фамилияһы? - тип аныҡлағас, - Әйҙә, бында бикләйбеҙ, - тип ҙур булмаған бүлмәнең ишеген асты. Гришаны һөйрәкләп ошо бүлмәгә индереп бикләнеләр. - Иртәнгә тиклем айныҡһын! - Сусҡа! Эсеп туймағанһың икән! - тип, эттән-эткә һалып һүкте.\nБеҙҙең барыбыҙҙы ла ҡаты иҫкәртеп, район үҙәгенән ситкә таралмаҫҡа ҡуштылар. Бөгөнгә Һарыҡташ станцияһына барыуҙан фәтүә юҡ, сөнки Урта Азия тарафынан килеүсе паровоз иртәгә төнөн генә станцияла була. Кемдер туғандарына, кемдер таныш-белештәренә таралыштыҡ. Фронтҡа китеүселәргә ҡәҙер-хөрмәт ҙур, төн үткәреп сығыуға бер кем дә ҡаршы түгел ине.\nКүрше генә ауылдан булғас, Гришаны яҡшы белә инем. Әсәһенең берҙән-бер балаһы булып иркә үҫте. Бер балаға ашау яғы ла мул булғанғалыр, ул кәүҙәгә лә, буйға ла беҙҙән ныҡ айырылып тора ине.\nҺуғыш башланырҙан алда бер йыл элек ҡапыл әсәһе үлеп китте. Гриша бик ауыр кисергәндер инде был ҡайғыны. Әсәһен ерләп ҡайтҡас, аҙна буйы өйөнә инмәй, солан тупһаһында ултырған икән, тип һөйләнеләр. Ауылдаштары уны йыуатып, төрлөсә өгөтләп ҡарайҙар, тик ул бер кем менән дә һөйләшмәй, ишетмәгәндәй ултыра биргән. Йәлләп ашарына ла алып килеп ҡарағандар, үҙҙәренә саҡырғандар. Гриша ҡымшанмаған да. Аптырағас, район үҙәгендә йәшәгән ике туған апаһына хәбәр иткәндәр. Апаһы оҙаҡ көттөрмәй, килеп, кәрәк әйберҙәрен йыйнап, өйөн бикләп, үҙенә алып ҡайта.\nИртәгеһен таң менән фронтҡа саҡырылғандар хәрби комиссариатҡа йыйыла башланыҡ. Шул саҡ комиссариатта шау-шыу ҡупты. Беҙ, тағы ни булды икән тип, аптырашып эскә индек, ә унда военком ярҙамсыһы йәнә Гришаны һүгә.\n- Скотина! Һин ни эшләнең! Йүнһеҙ! Дурак! - тип аҡыра. Ә Гриша, бер ни булмағандай, йоҡоло күҙҙәрен бер асып, бер йомоп, иҙәндәге йәймәһенә ҡарап ҡатҡан. Бер аҙ өндәшмәй торғас, телгә килеп:\n- Ә ни эшләргә ине миңә? Ишек бикле, этеп ҡараным, асылмай, салбарға һалырғамы? Уны йыуырға кәрәк, ҡасан кибә әле, ә алмаш салбарым юҡ минең…\n- Хәҙер үк йыйыштырып ал, хайуан! - тип сығырынан-сығып ҡысҡырҙы военком ярҙамсыһы.\n- Ә нисек? Нимә менән һөртәйем һуң? – тип яуап биреүенә.\n- Теләһә нимә менән йыйыштыр! Биш минуттан инеп ҡарайым, бер нәмә лә ҡалмаһын бында! Фу! – тип танауын баҫып кабинетына инеп юғалды.\nГриша аптырап ҡалманы, көрәктәй ҡулдары менән бүлмәнең уртаһына һалған йәймәһен һоҫоп алды ла, беҙҙе, ҡыҙыҡһынып ҡарап торғандарҙы, терһәктәре менән йырып тышҡа сығып китте. Комиссариаттың баҡсаһына ташлағас, бармаҡтарын, устарын, баҡса кәртә бағанаһына һөрткөләне лә, тағы эскә инеп китте. Был күренеште тәҙрә аша күреп ҡалған военком, ярҙамсыһын саҡырып алды ла, уң ҡулының бармағын сикәһе тирәһендә өйрөлткөләп күрһәткәс, Гришаны саҡырып алды. Ҡағыҙға ниҙер яҙып ҡулына тотторҙо ла:\n- Район больницаһының ҡайҙа икәнен беләһеңме? – тип һораны. Гриша беләм тип яуап биргәс: - Бар, ошо ҡағыҙҙы, регистратураға тапшыр, ҡалғанын үҙҙәре аңлатыр. Улар яҙып биргән ҡағыҙҙы ҡулыңа алғас, бында килерһең, - тип, сығарып ебәрҙе. Үҙе ярҙамсыһына: - Ундайҙарҙы фронтҡа ебәрергә ярамай. Бәләһенән баш-аяҡ, кире ҡайтарһалар, беҙҙең баштан һыйпамаясаҡтар, врачтар комиссияһы нимә тип яҙыр?.. Һуңынан күҙ күрер, - тине.\nГришанан башҡа барыбыҙ ҙа фронтҡа киттек. Ауылдан хат алып торҙом. Хат аша Гришаның хәлен һорашып белдем. «Аҡ билет» тотторғандар икән. Ул заманда аҡ билет биреп армияға алмаһалар, урамға сығып, кеше күҙенә күренергә ояла торғайнылар. Ҡайтҡанда ҡаса-боҫа, эңер төшкәс кенә ауылға инә торғайнылар. Күрәһең, ауырыуы булғандыр. Һуғышҡа алмағас, Гриша тыуған ауылына ҡайтып, ике балалы тол ҡатынға йортҡа ингән икән. Ауылда кешеләр менән бик аралашмай, ауылдаштары ла уның менән бик һүҙгә кермәйҙәр. «Алйоттарға закон ҡағылмай» тигәндәй, уның холоҡ-фиғылына бик әһәмиәт бирмәйҙәр.«Мин һеҙгә ҡағылмайым, һеҙ миңә бәрелмәгеҙ» тигән кеүек, донъя ағышында йөҙөп йәшәй. Яҙ, бесәне бөтә башлағас, төндә, һорауһыҙ-ниһеҙ, колхоз аҙбарынан бер күбә тирәһе бесәнде арҡанлап, елкәһенә һалып алып ҡайтып килгәндә, бригадир тота тегене. Әммә, әллә шөрләп, әллә йәлләп, тауыш күтәрмәй. Йәй бер кәбән бесән сабып бирәһең, - тип иҫкәртеүҙән уҙмай. Ул хәлде һуңынан, һуғыштан һуң байтаҡ йылдар үткәс, лаҡап итеп һөйләнеләр…\nИльяс олатай һөйләүенән туҡтап, сынаяғына һыуыҡ сәйҙе ҡойоп эсте лә, ҡабаланмай ғына тәмәке ҡабыҙҙы. Тәрән итеп һурғас, һүҙен дауам итте.\n- Аяуһыҙ, ҡанлы һуғыш та тамамланды. Ауылыбыҙҙан бергә саҡырылып, һуғышҡа киткән алты егеттән икәүбеҙгә генә иҫән-һау әйләнеп ҡайтырға яҙҙы.\nҺуғыш тамамланыуға бер йыл тирәһе ҡалғас, Гриша ғаиләһе менән Ырымбур өлкәһенең район үҙәге Һарыҡташҡа күсеп китә.\nБайтаҡ йылдар үткәс, Һарыҡташҡа юл төштө. Ит баҙарына инһәм, прилавка артында һатыу итеп торған ирле-ҡатынлыға иғтибар иттем. Гришаны күҙ һирпеп ҡарау менән таныным, эргәләренә килеп сиратҡа баҫтым һәм тыныс ҡына ҡарап тора башланым. Гриша, ҡараштары менән миңә текләп торғас, һүҙ ҡушты:\n- Һине таныным, тик бына исемең хәтеремдән сыҡҡан, кем тип әйтергә лә белмәйем? – тип миңә күрешергә ҡул һуҙҙы.\nМин исемемде әйткәс:\n- Эйе, Сайырлы ауылынан бит әле һин, - тип йылмайып ҡуйҙы. – Әйҙә, ситкәрәк китеп һөйләшеп торайыҡ, - тип, үҙенең артынан әйҙәне. - Йә, ни хәлдә йәшәйеш, яҡташ! Һине иҫән-һау күреүемә бик шатмын. Имен-аман ҡайтыуыңа ҡыуанам. Һаулыҡ нисек? Ғаиләң барҙыр бит? - тип төпсөндө.\nМин дә үҙ сиртымда уның көнитмеше менән ҡыҙыҡһындым. Һүҙ ыңғайы башымда мең төрлө уйҙар ҡайнашты. Һөйләгән һүҙҙәрендә бер ниндәй ҙә етешһеҙлек тапмайым. Һин дә мин хәбәрен яра ғына.\nБер аҙ шулай әңгәмәләшеп торғас, бар ҡыйыулығымды йыйып:\n- Гриша, теге ваҡыт (Теге ваҡыт тип әйтеүем, һуғышҡа саҡырылған сағыбыҙҙы иҫкә алыуым) нисегерәк булды һуң әле? Эскән баш менән юрый ҡыландыңмы? Әллә ысынлап та бер-бер хәл булдымы? - тип һорап ҡуйҙым.\nГриша башын эйеп, бер нөктәгә төбәлеп ҡарап торҙо ла:\n- Кем белә инде, йәш, балалыҡтан яңы сыҡҡан саҡ, бәлки, әсәйемдең үлеме мине ныҡ тетрәндергәндер. Әммә минең һуғышҡа барғым килмәй ине. Һуғыштың нимә икәнен үҙең беләһең, иҫән ҡайтырға яҙһа, ғәрип булһаң да ҡайтаһың, юҡ икән, яу яланында ятып ҡалаһың. Больницала арлы-бирле тикшерҙеләр ҙә, ҡағыҙҙы тултырғансы яҙып, мисәт һуғып: «Бар, комиссариатҡа алып барып бир», - тип сығарып ебәрҙеләр. Унда яҙылғанды ентекләп уҡып сыҡҡас, ҡулыма «Аҡ билет» тоттороп, ҡайтарып ебәрҙеләр. Бына шул ваҡыттан алып «Аҡ билет»ым минән алда йөрөй. Йөк бушатыусынан бүтән эшкә алмайҙар… - Ул бер аҙ уйланып торғас, һүҙен дауам итте. - Ә мин бит техниканы ла беләм, машина йөрөтөргә, трактор, комбайн йүнәтергә, башҡа эшкә лә оҫталығым бар. Ике йыл элек иҫке йортто һипләп яңыртып, өй һалып сыҡтыҡ. Өйгә электр сымын да үҙем үткәрҙем… Үҙемдең балаларым булманы, ҡатынымдың ике балаһын ҡарап үҫтерештем. Әллә ҡатыным минән ауырға ҡалырға ҡурҡты, әллә үҙемдән булды, врачтарға барғаным булманы. Ҡайһы саҡ кешеләрҙең күҙенә тура ҡарарға оялам. Фронтҡа ебәрһәләр яҡшы булған да бит, тип уйлап ҡуям. Үлеп ҡалһам да, тере ҡайтһам да… Әммә былай булмаҫ ине… - Ул йәнә бер аҙ уйланып торғас: - Сусҡа аҫрайбыҙ, ҡош-ҡорт тотабыҙ, баҡса үҫтерәбеҙ. Ял көндәре һирәкләп булһа ла баҙарға сығарып ит һатабыҙ...\nГриша ҡатынының эргәһенә килеп ҙур ғына киҫәк итенә төртөп күрһәтте лә:\n- Ал, бушлай бирәм, күстәнәскә, - тине. - Килтер сумкаңды, - тип, минең кәрәкмәй тиеүемә ҡарамай, итте сумкама тыҡты.\nҠатынының, кем ул, тип һорауына:\n- Сайырлы ауылынан балалыҡ дуҫым, - тип яуап бирҙе. - Ильясҡа буш бирһәм дә була, ул минең өсөн дә, үҙе өсөн дә фронтта немецтарға ҡаршы һуғышты, - тип һөйләнеп, адресын яҙып ҡулыма тотторҙо. - Юл төшкәндә килеп йөрө, ҡатының менән бергәләп килегеҙ, - тип, хушлашырға ҡулын һуҙҙы.\nМин, баҙар ҡапҡаһынан сыҡҡас, ҡапылда ҡайһы яҡҡа атларға белмәй юғалып ҡалдым. Әле генә булған осрашыуға, аңҡы-тиңке булып, ышанырға ла, ышанмаҫҡа ла белмәй, бер урында тапанып торҙом да, тоҫмал менән ҡайтыу яғына юлландым. Ҡулыма тотҡан ҙур булмаған моҡсайымдың эсендә ятҡан күстәнәс ит, ниндәйҙер көс етмәҫлек ауыр йөк кеүек тойолһа ла, ни хәл итәһең инде, ташлап китеп булмай. Гриша ла уны ысын күңелдән күстәнәс итеп бирҙе бит...


Материалы за Ноябрь 2014 года » Балҡантау\nБалҡантау » Материалы за Ноябрь 2014 года\nКапиталь ремонт – яңы ҡағиҙәләр буйынса27-11-2014, 17:39 / Яңылыҡтар\nБашҡортостан Республикаһы территорияһында урынлашҡан кһп фатирлы йорттарґа йєшєһсе фатир хужалары 2014 йылдың октябренән дөйөм милеккә капиталь ремонт өсөн иғәнә түләргә бурыслы (Рәсәй Федерацияһы Торлаҡ кодексының 169-сы статьяһы 3-сө өлөшө һәм 2013 йылдың 28 июнендәге 694-се Башҡортостан Республикаһы Законының 4-се статьяһы, 3-сө өлөшө).\nТыуған ерҙә йәшәү бәхет27-11-2014, 17:07 / Яҡташтар ижады\nБыйыл ноябрҙә хеҙмәт ветераны Андрей Сергеевич Чернобай һоҡланғыс ваҡиға – 85 йәшен билдәләй.\nУл бар ғүмерен Хотимля ауылына арнай: ошонда тыуа, ауыр һуғыш йылдарына тура килгән бала сағы һәм үҫмер йылдары ошонда үтә, ауыл уҡытыусыһы Ольга Даниловна менән яҙмышын бәйләй, балалар үҫтерә, хеҙмәт ҡала һәм иптәштәре менән тәжрибә уртаҡлаша. Армияла хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң, тракторсы-машинист һөнәрен ала һәм хеҙмәт юлын башлай.\nБүләктәр уйнатыла27-11-2014, 17:03 / Яҙылыу\nТөп приз – саң һурҙырғыс һәм башҡа бүләктәр!\n«Асылыкүл» - «Балҡантау» район гәзитенә яҙылыу тамамланырға бер генә ай ҡала.\nУҙып барған 2014 йыл оҙаҡҡа хәтерегеҙҙә ҡалһын һәм эстафетаны киләһе йылға тапшырһын өсөн район гәзите редакцияһы 2015 йылдың I ярты йыллығына район гәзитенә яҙылыусылар араһында бүләктәр уйната.\nУны үткәреү шарттары:\nБашҡортостанда «Үлем менән ҡайҙа һатыу итеүҙәрен хәбәр ит!» Бөтөн Рәсәй наркотиктарға ҡаршы акцияның икенсе этабы үткәрелә.27-11-2014, 17:01 / Яңылыҡтар\n2014 йылдың 17 ноябренән 28-нә тиклем Башҡортостан Республикаһында «Үлем менән ҡайҙа һатыу итеүҙәрен хәбәр ит!» Бөтөн Рәсәй наркотиктарға ҡаршы акцияның икенсе этабы старт алды.\nКөнүҙәк милли мәсьәлә27-11-2014, 16:59 / Сәләмәтлек\nЙыл һайын 1 декабрҙә Бөтөн донъя СПИД-ҡа ҡаршы көрәш көнө билдәләнә. Ул тәүге тапҡыр 1988 йылда Бөтөн донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы тарафынан иғлан ителә һәм был ауырыуҙың таралыуын туҡтатыу кәрәклеге хаҡында иҫкә төшөрә.\nБөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына лайыҡлы әҙерлек25-11-2014, 12:25 / Яңылыҡтар\nДәүләкән районы муниципаль район хакимиәтенең ултырыштар залында һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы Көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау ветерандарының ҡала-район советы пленумы үтте. Унда ветерандар ойошмаларының 2014 йылдың 26 сентябрендәге ветерандарҙың республика советы V пленумы ҡарарҙарын үтәү йәһәтенән совет халҡының фашистик Германияны еңеүенең 70 йыллығын билдәләүгә әҙерлек һәм уны байрам итеү буйынса бурыстары ҡаралды.\nАтайҙар форумы бурыстар билдәләне25-11-2014, 12:23 / Яңылыҡтар\nӨфөлә, Профсоюздар федерацияһы бинаһында, Башҡортостан Ҡатын-ҡыҙҙар союзы республикала беренсе тапҡыр атайҙар йыйылышын үткәрҙе. Уның эшендә республика муниципалитеттарының атайҙар советы рәйестәре әүҙем ҡатнашты.\nУлар артыҡ йөк түгел25-11-2014, 12:22 / Яңылыҡтар\nБыл ваҡытты берәүҙәр – түҙемһеҙләнеп, икенселәр шөбһәләнеп көтөп ала. Хеҙмәт эшмәкәрлеген тамамлап, хаҡлы ялға, йәғни пенсияға сығыу күнегелгән йәшәү рәүешен тулыһынса үҙгәртеүҙе талап итә. Шуға күрә әүҙем тормош позицияһында торған кешеләр был осорҙо ауыр ҡабул итә.\nФестиваль дуҫтарын йыя25-11-2014, 12:21 / Мәҙәниәт\nДәүләкән районы муниципаль район хакимиәтендә 2014 йылдың 28 ноябрендә мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙең 6-сы «Ижад беҙгә йәшәргә ярҙам итә» художестволы ижад фестиваль-конкурсын үткәреү тураһында ҡарар ҡабул ителде.\nҺоҡланғыс уңыш25-11-2014, 12:19 / Мәҙәниәт\nБер нисә ай элек Мәҙәниәт йылы сиктәрендә Һәүәҫкәр композиторҙарҙың бөтөн Рәсәй конкурсы иғлан ителгәйне. Уның ситтән тороп үткәрелгән беренсе этабында Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Әхиәр Хәкимовтың Йорт-музейы директоры, үҙ шиғырҙарына яҙған күп йырҙар авторы Гөлүзә Арыҫланова ла ҡатнашты.


«Ҡуян ат, һырлы сана», йәки сөннәтһеҙҙән кәңәш һорама... » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Мәғариф, мәҙәниәт » «Ҡуян ат, һырлы сана», йәки сөннәтһеҙҙән кәңәш һорама...\n«Ҡуян ат, һырлы сана», йәки сөннәтһеҙҙән кәңәш һорама...16.09.2016\nСөннәт ғәмәле хаҡында ғилми, дини сығанаҡтарҙа төрлөсә аңлатмалар йө-рөй. Йәһүдтәр өсөн, мә-ҫәлән, ҡан төшөнсәһе йән тигәнде лә аңлата. Шуға күрә ғүмерҙе бар-лыҡҡа килтереүсе ағ-заның тиресәһен ҡырҡ-ҡан саҡта ҡан ағыҙыу кешене яралтҡан Аллаһ Тәғәләгә үҙ ғүмереңде бағышлауға тиңләнә. Ислам дине буйынса, Ибраһим пәйғәмбәр Аллаһ Тәғәләнең талабы буйынса үҙ-үҙен, улы Исмәғилде һәм барлыҡ хеҙмәтселәрен сөннәтләй. Икенсе бер риүәйәт буйынса, Мө-хәммәт пәйғәмбәр ғәс-кәре изге яу мәлендә оҙаҡ ваҡытҡа дошман ҡамауында тороп ҡала. Эҫелә һыуһыҙ интеккән яугирҙарҙың енси ағ-залары боҙола башлай. Пәйғәмбәр яугирҙарына үҙ-үҙҙәрен сөннәтләргә ҡуша һәм был юл менән улар һәләкәттән ҡотола. Мөхәммәт пәйғәмбәр игеҙәк ейәндәрен дә тыуыуҙарының етенсе көнөндә сөннәтләй. Мосолмандарҙың сөн-нәтлеләргә ингән өлөшө «суниттар» («сөннәттәр»), сөннәтһеҙҙәре «шеиттар» («шәһиттәр») тип атала.\nХәҙерге христиан ди-нендә сөннәтләү юҡ, әммә Иисус Христосты ла (Ғайса пәйғәмбәрҙе) тыуыуының һигеҙенсе көнөндә сөннәтләгәндәр. Һуңынан христиан ди-нендә иң күп реформа яһаусы Павел апостол сөннәтләүҙе суҡындырыу ғәмәле менән алмаштыра. Сөннәтләү XX быуаттың 70-се йылдарында Көнбайышҡа, атап әйткәндә, Америкаға ла тарала. Ул саҡта яңы тыуған барлыҡ ир-аттарҙың 80 проценты сөннәтләнә. Ә Ер шарында бөгөн барлығы 60 процент көслө зат ағзаһы сөннәтле булып иҫәпләнә.\nМалайҙарҙы сөннәткә ултыртыу - оҙаҡ йылдар дауамында һаҡланып килгән боронғо йола, мосолманлыҡ билдәһе. Әммә ул мотлаҡ эш-ләнергә тейешле хирургик операция түгел, сөннәтләнмәйенсә лә йәшәргә мөмкин. Ир-егеттәрҙе сөннәтләргә кәрәкме-юҡмы икәнен ата-әсәләр үҙҙәре хәл итә. Әммә уны эшләтеү, әлбиттә, яҡшыраҡ. Балаға биш йәш тулғас, уны хирург ҡарай, сөннәткә ултыртыуға әҙерләй. Биш йәшкә тиклем бәләкәстәр һәр нәмәгә ҡурҡып ҡарай, шуға был осорҙа бындай процедураларҙы башҡарыу рөхсәт ител-мәй. Сөннәтләү күберәк йәйге осорҙа башҡа-рыла. Малайҙарҙың енес ағзаһының осондағы тирене ҡыҫҡартыу һәм ҡыҫ-ҡартылғандан һуң уны йән ерҙең үҙендә яһал-ған (теленгән) яраға беректертеп уңалдырыуға «сөннәтләү» тип әйтәләр. Сөннәтләнмәгәндәрҙең енес ағзаһының башы аҫтындағы ҡапсығында һәр ваҡыт лайла, төрлө бысраҡ йыйыла. Ул хроник ялҡынһыныуға килтереп, дискомфорт тыуҙыра. Бер урынға ғына бирелгән наркоз менән (ә элек баба, йәғни «ҡанлы хирург», үҙенең мөғжизәһен ауыртыуҙы бер нисек тә баҫмай ғына эшләгән) артыҡ тире ҡырҡып ташланғандан һуң, малайҙар гигиена ҡағиҙәләрен үтәргә, һыуыҡ тейҙереүҙән, төрлө йәрәхәттәрҙән, һу-ғылыуҙан һаҡланырға, тоҙ ванналары эшләргә, йылы һыуға бер аҙ марганцовка һалып йыуынырға тейеш. Буласаҡ атайҙар үҙҙәренең һаулығына ет-ди ҡарарға, төрлө проблемаларынан оялырға түгел, ә киреһенсә уларҙы дауаларға, табиптарға мөрәжәғәт итергә бурыслы.\nТөркиәлә мосолмандар, сөннәтләүҙе баланың иҫ белгән сағында үтәү хәйерле, тип һанай. Сөнки был ғәмәл малайҙың хә-терендә ҡалырға тейеш. Ир-атҡа уны оло йәштә лә атҡарырға мөмкин. Әммә егет кешенең өйләнерҙән алда сөннәтләнгән булыуы хәйерле һанала. Бының асылы шунда: сөннәтләү ғәмәле ҡатын-ҡыҙ хаҡына, йәғни уның сәләмәтлеген хәстәрләү өсөн, үтәлә. Ҡатын-ҡыҙ ауырыуҙарының баш-лыса ире сөннәтһеҙ бул-ғанда осрауы мәғлүм. Ир балаларҙы сөннәткә ултыртыуҙың (медицина алға киткән заманда хәҙер бабаға биреү күҙәтелмәй) иң төп маҡ-саты - үҙҙәренең һәм ҡатын-ҡыҙҙың һаулығын һаҡлау.\nКүпселек малайҙар 9-сы синыфты тамамлағас һәм армияға алыныр алдынан ғына табип-урологка мөрәжәғәт итә. Сәләмәтлектә-ренең ныҡлы булмауы арҡаһында бәғзеләре армияға бармай ҡала. Шуға ла гигиена талаптарын теүәл үтәргә, һәр саҡ йыуынып, таҙа йөрөргә кәрәклеген баланың башына бәләкәйҙән һең-дерергә, өлгө күрһәтергә кәрәк. Сөнки ата-әсәләр үҙҙәрен генә түгел, ки-ләсәк быуынды ла ҡай-ғыртырға бурыслы.\nЙәһүдтәрҙә сөннәтләү «бритмила» тип атала икән. Уларҙа «Ысын ир 23 февраль көнө сөн-нәтләнергә тейеш», тигән әйтем дә бар. Фәнни телдә сөннәтләүҙе циркумцизия тиҙәр.\n«Киске Өфө» гәзитендә Әмир Ғүмәровтың хә-терләүҙәрен тап иттек. Бына нимәләр яҙа ул:\n«Ул көнгә тиклем сөн-нәтләнгән ағайҙарҙың ыштанһыҙ көйгә оҙон күлдәк кейеп, аяҡтарын кирә баҫып, ауыл урамында төлкән-төлкән атлап йөрөгәнен күреп, үҙҙәрен «баба-баба» тип үсекләп, көлә торғайныҡ. Әммә, көлә килә, артынан һөрә килә, тигәндәй, бер көн килеп, сират беҙгә лә етте. Йәй башының матур бер көнөндә «Ауылға баба килгән», тигән һүҙ таралғас, беҙҙең, 4-5 йәш араһындағы тиҫтерҙәрҙең, йөрәге жыу итеп ҡалды. Йылғырыраҡ, зирәгерәк малайҙар ауыл янындағы урманға ҡасып өлгөрҙө. Улар баба өйҙән-өйгә йөрөп, үҙ эшен бөтөр-гәндән һуң ғына, кисләтеп кенә өйҙәренә ҡайта алды. Ҡайһылары йыл һайын ауылға килгән бабанан ҡаса торғас, бөтөнләй сөннәтһеҙ тороп ҡалды. Бер нисә йылдан сөннәтсе бабаның үлеп ҡалыуы хаҡында ишеттек һәм беҙҙән һуң донъяға килгән бер нисә быуын малайҙары сөннәтһеҙ ҡалды, уның ни икәнен дә белмәй үҫте.\nӘ беҙ эләктек. Һаман да иҫемдә. Баба тигән кешенең беҙҙең өйгә килеп ингәне, мине сәсемдән һыйпағаны, «Көҙ көнө улыма ҡуян ат, һырлы сана алып киләм, егеп йөрөрһөң», тип әйткәне. Бигерәк хикмәтле, серле, әкиәттәгесә тылсымлы ине шул бабаның «ҡуян ат, һырлы сана», тигәне. Уның «ҡуян ат» тигәнен аңланым да кеүек, ә бына «һырлы сана» тигәне нисегерәк икән? Шул хаҡта хыялланып та өл-гөрмәнем... «сем» итеп ҡалды. Уның ҡарауы, «ҡуян ат, һырлы сана» хаҡындағы татлы хыял барыһынан да көслөрәк булып сыҡты. Һәр хәлдә, ул саҡтағы ауыртыныу татлы иҫтәлек кенә булып хәтергә уйылған. «Ҡуян ат, һырлы сана» тигәндең хикмәте лә тап ошондалыр, күрәһең. Тағы ла шуныһы иҫтә ҡалған: сөннәтсе баба енси ағзаны ҡырҡҡандан һуң хасил булған сей яраға сөрөк, йәғни серегән ағас онон һибә торғайны. Хәҙерге профессиональ медицина күҙлегенән ҡарағанда, сөрөк, бәлки, сәйерерәк тә, ҡырағайыраҡ та булып күренәлер, әммә беҙҙең ауылда, мәҫәлән, бер малайҙың да яраһы боҙолоп, ауырып йө-рөгәне булманы.\nОҙон күлдәк кейеп, урам буйлап төлкән-төлкән баҫып, беҙ ҙә йөрөнөк, беҙҙән дә «баба-баба» тип көлдөләр. Тик үҫә килә, шуға ла иғтибар иттек: өлкәндәр, ниңәлер, сөннәткә ултыртылғандарға күп кенә яуаплы эштәрҙе ышанып тапшыра, ни-ңәлер сөннәтһеҙ ке-шегә ҡулы йыуылмаған кешегә ҡараған һымаҡ ҡарай. Сөннәтһеҙҙән ик-мәк телдермәйҙәр, мал салдырмайҙар, мәрхүм-дәрҙе йыуыуҙан да мәхрүм сөннәтһеҙҙәр. Ниңәлер, уларҙың ҡулы менән башҡарылған ғәмәлде «хәрәм» тип баһалау йәшәй беҙҙең яҡта. «Сөннәтһеҙҙән кәңәш һорама!» тип тә әйтәләр хатта. Тағы ла, ниңәлер беҙҙә сөннәтләүҙе «бабаға ултырыу» тип атайҙар. Ниңә ултырыу икән? «Ҡуян атҡа һырлы са-на»лар егеп йөрөүҙең ана ниндәй әһәмиәте бар икән дә. Хәҙер уйлап ҡараһаң, ауылыбыҙға килеп, ма-лайҙарҙы сөннәтләп йө-рөүсе бабаларҙың ниндәй мөһим һәм зарури ғәмәл башҡарып йөрөгәндәрен аңлайһың. Барыһы ла илдең һәм милләттең һау-лығы өсөн булған. Малай саҡта бабанан урманға ҡасып китеп, сөннәтһеҙ ҡалған малайҙар хәҙер аңлайҙармы икән үҙ-ҙәренең ниҙән мәхрүм булғанын? Әйткәндәй, беҙҙең яҡта бер ағай өйләнер алдынан «бабаға ултырҙы». «Ҡуян ат егел-гән һырлы сана»ға ултырып елеүсе 4-5 йәш-лек малайҙарҙы күҙ алдына килтерһәң, донъя яҡтырып китә, күңелдә мөғжизәле әкиәт ярала...»\nАтайҙар донъяһына күсеү\nСөннәтләү дини йолаға ғына бәйле ғәмәлме? Хәҙерге заман медицина һәм психология фәндәре күптән инде был ғәмәлдең кеше һаулығы өсөн бихисап файҙалы яҡтарын иҫбат итте. Бө-гөн сөннәтләү ҡайһы бер сирҙәргә ҡаршы дауалау сараһы ла булып тора. Уның гигиена йәһәтенән әһәмиәте лә баһалап бөткөһөҙ ҙур. Хәҙер да-уаханаларҙа хирургтар ата-әсәләрҙең мөрәжәғәте буйынса малайҙарҙы «ба-баға ултырта». Был операция бик еңел башҡарыла һәм «һырлы сана егелгән ҡуян ат»ҡа атланған малай шундуҡ өйөнә ҡайтарыла. «Бабаға ултырыу»ҙың хаҡы ла төрлө урында төрлөсә: бер меңдән өс меңгә тиклем, тиҙәр. Медиктар һәм психологтар фекеренсә, сөннәтләү бер нисә әһәмиәткә эйә:\n1. Сөннәтләү енси акт оҙайлығын, тимәк, секс кинәнесен тәьмин итеүсе ғәмәл булып иҫәпләнә. Ни өсөн шулай тиһегеҙме? Сөнки енси ағзаның сөн-нәтләгәндән һуң асыҡ ҡалған баш өлөшө эске кейемгә ышҡылып йөрөп, уның һиҙгерлеген, тойоу һәләтен кәметә һәм был үҙ нәүбәтендә енси актты оҙайта.\n2. Сөннәтләнгән һәм даими тәһәрәтләнгән ир-аттың енси ағзаһына инфекция һәм бысраҡ эләгеү ҡурҡынысы юҡ тиерлек.\n3. Сөннәтһеҙ ир-аттарҙа «икенсе йөрәк сире» - енси биҙ ауырыуы (простатит, аденома) йышыраҡ осрай. Сөннәтһеҙ ир-ат сөннәтлеһенә ҡарағанда герпес, гонорея менән ике тапҡыр, сифилис, бәшмәк ауырыуы менән биш тапҡыр йышыраҡ ауырый.\n4. Сөннәтләү ир-ат енси ағзаһының яман шеш ме-нән сирләү ҡурҡынысын күпкә кәметә. Сөннәтле ир-аттарҙың ҡатындары аналыҡ юлы яман шеш сире менән һирәк ауырый. Бар ирҙәр ҙә сөннәтләнгән Сәғүд Ғәрәбстанында, мәҫәлән, ҡыҙ-ҡатындар енси ағзаларҙың яман шеш ауырыуы менән бөтөнләй яфаланмай.\n5. Ер шарындағы ирҙәр-ҙең яртыһынан күбеһе фимоз һәм парафимоз менән яфалана. Сөннәтләү был сирҙәрҙән арыныу өсөн иң ҡулай сара булып тора. Шулай уҡ төндә бәүеле тотмаған ир-атҡа ла сөн-нәтләү ныҡ ярҙам итә.\n6.Психологтар фекер-енсә, сөннәтләнгән ир-аттарҙа ҡурҡыу синдромы аҙ була. Йәғни малай саҡта енси ағзаһының йоҡаҡ тиресәһе ҡырҡылған саҡта барлыҡҡа килгән ауыртыныу тойғоһо ир-ат өсөн, ғөмүмән, ауыртыныуға «сирҡаныс алыу» ғына икән дә.\n7. Сөннәтләнгән ир-аттың енси ағзаһы эстетик йәһәттән дә оло әһәмиәткә эйә. Йолалар һәм традициялар нигеҙендә тәрбиәләнгән ир-ат өсөн сөннәт - күр-кәмлек билдәһе.\n8. Австрия психоаналити-гы Зигмунд Фрейд феке-ренсә, «сөннәтләү үҫмерҙе бисексуаль хәленән тиҙерәк сығарыу өсөн булышлыҡ итә». «Сөннәтләнгән малай, ир-ат атамаһы алып, әсәһе ҡуйынынан атайҙар донъяһына күсә», - тиҙәр Көнсығыштың аҡыл эйә-ләре.\nБеҙҙең хәбәрсе әҙерләне.\nЭйәк күрке - һаҡал\nҺаҡалдың һәр бөртөгө сауап, тик уны таҙа тоторға кәрәк, тигән башҡорт әйтеме билдәле. Һаҡал - ғилми тел менән әйткәндә, күҙгә иң ныҡ ташланған... Тотош уҡырға\nТөбәгебеҙҙә бөгөнгө көндә 1544 мылтыҡ һәм травматик ҡорал иҫәпләнә, шул уҡ 130 тирәһе һырлы көбәкле мылтыҡтар. Ҡағиҙә буйынса һуңғылары 5 йыл һайын... Тотош уҡырға


Литва географияһы — Башҡорт Википедияһы\nЛитва́ — Европалағы дәүләт, Балтик диңгеҙенең көнсығыш яр буйында урынлашҡан.\nМайҙаны — 65 300 км².\n3 Этнографик райондары\n4 Файҙалы ҡаҙылмалары\nЛитва климаты уртаса йомшаҡ — яр буйында диңгеҙ климатынан илдең иң көнсығыш райондарында континенталь климатҡаса үҙгәрә. Яр буйында ғинуарҙың уртаса температураһы — −1,6 °C, июлдә — +17,8 °C в июле. Вильнюста ғинуарҙың уртаса температураһы −2,1 °C, ә июлдә — 18,1 °C тәшкил итә. Яуым-төшөмдөң уртаса йыллыҡ миҡдары яр буйында 717 мм-ҙан илдең көнсығыш өлөшөндә 490 мм-ға барып етә. Вегетация осоро илдең көнбайыш өлөштәрҙә 202 көн, ә көнсығышта 169 көн дауам итә.\nЛитва рельефына уйһыулы тигеҙлектәр менән убалы ҡалҡыулыҡтарҙың алмашынып килеүе хас. Рельеф формаһының күп өлөшө боҙланыу осоронда формалашҡан. Литваның көнбайышында, вдоль побережья Балтик диңгеҙе яры буйлап диңгеҙгә ҡарай аушайған Диңгеҙ буйы уйһыулығы һуҙылған, уның киңлеге 15—20 км, ә бейеклеге 50 метрға тиклем. Нямунас (Неман) йылғаһының түбәнге ағымында һаҙлыҡлы дельталы Түбәнге Неман уйһыулығы урынлашҡан. Көнсығышта Диңгеҙ буйы уйһыулығы Жямайте ҡалҡыулығына күсә, уның иң юғары нөктәһе Мядвегалис тауы (бейеклеге — 234 м) булып тора.\nЛитваның үҙәк өлөшөндә төньяҡ-көнсығыштан көньяҡ-көнсығышҡа табан киң яҫы тигеҙлекле Урта Литва уйһыулығы һуҙылған, уның киңлеге 100 км-ға барып етә, ә уртаса бейеклеге 80—90 м.\nЛитва территорияһының көнсығышында һәм көньяғында Балтик теҙмәһе үтә, ул өс ҡалҡыулыҡҡа бүленә: төньяҡ-көнсығыштағы Аукштайтия ҡалҡыулығы, үҙәктәге Дзука ҡалҡыулығы һәм көньяҡ-көнбайыштағы Судовия ҡалҡыулығы.\nЛитваның төньяҡ-көнсығышында Швянчён ҡалҡыулығы урынлашҡан, ә Балтик теҙмәһенән көньяҡ-көнсығышҡа табан Көньяҡ-Көнсығыш тигеҙлек һуҙылған (уртаса бейеклеге 120 м).\nЛитваның иң көньяҡ-көнсығышында Мядининка ҡалҡыулығы урынлашҡан, ул Ошмяны ҡалҡыулығының бер өлөшө булып тора.\nЛитваның топографик картаһы\nЛитва — бәләкәй һәм бер төрлө тиерлек дәүләт, шулай ҙа литвалар традицияларҙа, диалектарҙа һәм ландшафтта бер ни тиклем айырмалыҡтары булған илдәрен дүрт ҙур этнографик регионға бүлә:\nЛитваның этнографик райондары\nАукштайтия (Үрге Литва, лит. Aukštaitija, пол. Auksztota, бел. Аўкштота) — региондарҙан иң ҙурыһы, илдең төньяҡ-көнсығышында Неман ағымы буйлап Латвия һәм Белоруссия сиктәре һәм Вильнюс баш ҡалаһы араһындағы ҙур территорияны биләй.\nЖмудь (Жемайтия йәғни Түбәнге Литва, лит. Žemaitija, пол. Żmudź, бел. Жмудзь) — төньяҡ-көнбайышта Неман йылғаһы үҙәнендәге регион. Жмудь һәм аукшайтия диалекттары хәҙерге ваҡытта литва теленең төп диалекттары булып тора.\nСувалкия (лит: Suvalkija, пол: Suwalszczyzna, бел: Сувалкія) — көньяҡ-көнбайышта Мариямполе ҡалаһы тирәһендәге регион.\nДзукия (лит. Dzūkija, пол. Dzukija, бел. Дзукі) — Литваның көньяғында Белоруссия сиге буйлап ярлы урманлы ерҙәр.\nйыш ҡына Жемайтияға индерелгән Кесе Литва (лит. Mažoji Lietuva, пол. Mała Litwa, бел. Малая Литва) бишенсе регион тип иҫәпләнә. Уны тағы ла Клайпеда крайы (лит. Klaipėdos kraštas, пол. Kraj Kłajpedzki) тип атайҙар. Был илдең иң көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан территория 1918 йылға тиклем һәм 1939—1945 йылдарҙа Клайпеда ҡалаһы менән бергә Германияның Көнсығыш Пруссияһы (Мемель крайы) составында була. Ҡайһы берҙәр Кесе Литваға Рәсәй Федерацияһының Калининград өлкәһе территорияһын да индерәләр.\nЛитва тәбиғи ресурстарға ярлы ил булып тора. Бында эзбизташтың, балсыҡтың, кварц һәм гипс ҡомоның, доломиттарҙың ҙур ятҡылыҡтары бар, был үҙ сиратында төҙөлөш өсөн юғары сифаттағы цемент етештереүҙе булышлыҡ итә. Шулай уҡ Литвала ҙур минераль һыу сығанаҡтары бар.\n1950-се йылдарҙа Литвала нефть ятҡылыҡтары асыла, әммә хәҙерге ваҡытта илдең көнбайышында тик бер нисә нефть сығарыусы станциялар файҙаланыла. Баһаламалар буйынса Балтик диңгеҙенең Литва яр буйы шельфында иҡтисади эксплатациялауға мминлек биргән нефть запастары бар.\nЛитваның ер ресурстары (баһалама, 1993):\nауыл хужалығы өсөн яраҡлы булған ерҙәр — 35 %\nдаими эшкәртеүҙә файҙаланылған ерҙәр — 12 %\nдаими рәүештә көтөүлек булараҡ ҡулланылған землиерҙәр — 7 %\nурман менән ҡапланған ерҙәр — 31 %\nбашҡалар — 15 %\nһуғарылған ерҙәр — 439 км².\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Литва_географияһы&oldid=682774 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 27 апрель 2017 в 09:05\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:05 27 апрель 2017 үҙгәртелгән.


Өфөләге 49-сы студенттар поликлиникаһы Цюрупа урамы 4-се йорт адресы буйынса урынлашҡан 1-се поликлиникаға күсерелә\nМедицина учреждениеһы баш ҡаланың 1-се поликлиникаһының бишенсе ҡатында урынлаша. Әле күсенеү эштәре бара. Студенттар поликлиникаһы илле мең кешене хеҙмәтләндерә ине. Артабан да ул пациенттарын ғәҙәттәге режимда ҡабул итәсәк. Шулай ҙа күсенеү байтаҡ һорауҙар тыуҙыра.\nУларҙы Башҡортостан һаулыҡ һаҡлау министрлығы, «Дөйөм Рәсәй халыҡ фронты», юғары уҡыу йорттары хеҙмәткәрҙәре һәм поликлиникаларҙың баш табиптары, студенттар уртаға һалып һөйләште. Поликлиниканы күсереү хаҡында ҡарар Башҡортостан һаулыҡ һаҡлау министрлығы тарафынан 29 октябрҙә сығарылған. Эште теүәлләү өсөн 2 ноябргә тиклем ваҡыт бирелгән. Ҡыҫҡа ғына арала тотош учреждениены икенсе бинаға урынлаштырыу еңел булмаған мәсьәлә. Быға бәйле, ҡытыршылыҡтар хаҡында түңәрәк өҫтәлгә йыйылыусылар үҙ фекерҙәрен еткерҙе. Мәсьәләне «Дөйөм Рәсәй халыҡ фронты»ның Башҡортостан төбәк бүлексәһе үҙ күҙәтеүе аҫтына алды.\nЯңы урында табиптар пациенттарҙы ҡабул итә башлаған да инде, медицина персоналы составы шул килеш һаҡлап алып ҡалынған. Йәйгә тиклем бөтә ҡорамалдарҙы урынлаштырып бөтөү күҙаллана. Мәҫәлән, рентген өсөн махсус кабинет булдырыу талап ителә. Күсенеү 49-сы поликлиника бинаһын һүтеү менән бәйле. Түңәрәк өҫтәлдә студенттар власть вәкилдәренә сират мәсьәләһе тураһында ла һорау бирҙе. Электрон яҙылыу һәм башҡа уңайлыҡтар булдырылыуға ҡарамаҫтан, табипҡа эләгеүҙе аҙналар буйы көтөргә тура килә, ти йәштәр.


СӘСКӘЛӘР ДОНЪЯҒА ЙӘМ СӘСӘЛӘР\n17 Сентябрь 2018, 13:30\nБеҙ, Абзан ауылы ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзалары ла, ошо матур мәлде файҙаланып, ауылыбыҙҙа 2015 йылдан алып үткәрелеп килгән “Сәскәләр байрамын” ойошторорға булдыҡ.\nКөҙ үҙен күптән һиҙҙерә башлаһа ла , көндөҙҙәрен әле йәй кеүек йылы, сыуаҡ. Тәбиғәт, гүйә, кешеләргә тамамланмаған йәйге эштәрен йомғаҡлап ҡуйырға фосат бирә, ә үҙе төнгө һыуыҡтары менән киҫәтеп ашығырға ҡуша.\nБеҙ, Абзан ауылы ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзалары ла, ошо матур мәлде файҙаланып, ауылыбыҙҙа 2015 йылдан алып үткәрелеп килгән “Сәскәләр байрамын” ойошторорға булдыҡ. Кәңәшләшкәс был сараны 9 сентябрь – Берҙәм тауыш биреү көнөнә тәғәйенләнек. Яҙ иғлан ителгән “ Иң күркәм сәскәлек ” конкусына йомғаҡ яһау өсөн комиссия һайланыҡ. Рәйлә Килдейәрова, Ғәшиә Хәлитова, Фатима Илбаева, Рәмилә Ағурҙина составындағы комиссия менән көн оҙоно ихатанан ихатаға йөрөп, сәскәлектәрҙе ҡарап сыҡтыҡ. Еңеүселәрҙе нисек билдәләргә белмәй аптырап ҡалдыҡ, сөнки күркәм сәскәлектәр бик күп ине.\nҺайлау көнөндә ауыл мәҙәниәт йорто алдын аллы- гөллө гөлләмәләр, сәскәлектәр фотоларынан төҙөлгән күргәҙмә-стенд биҙәне. Байрамды конкурс еңеүселәрен ҡотлауҙан башланыҡ. Зилә Вәлиева, Нурия Вәлитова, Фәниә Ғәйнуллина, Ғәфиә Ишбулатова, Зина Ҡарабаева, Ләйлә Ҡотошова, Айгөл Маннатова, Мөнирә Рахмонова – иң матур, сағыу һәм бай сәскәлек хужалары булараҡ бүләкләнде. Башҡа сәскә һөйөүселәр ҙә ҙур булмаған бүләктәр алып ҡыуанды.\nҺайлау бүлмәһенә инеп сыҡҡас та кешеләр ҡайтырға ашыҡманы. Күңелле музыка яңғырап торған майҙанда мәктәп, балалар баҡсаһы хеҙмәткәрҙәре әҙерләгән өҫтәлдәрҙән тәм-том, емеш-йәшелсә һатып алды, матур гөлләмәләр янында фотоға төштө. ”Маяҡ” ЯСЙ-һынан килтерелгән ашлыҡ та бик дәррәү һатылды. Халыҡ салт ҡояштың йылы нурҙарына, әле сағыулығын юғалтмаған сәсәкәләргә, көҙгө муллыҡҡа һөйөнөп, бер-береһе менән аралашып ял итте.


Бынан ике йыл элек иғлан ителгән «500 ферма» дәүләт программаһына ярашлы, бөгөнгө көнгә уларҙың 140 яңыртып ҡоролдо\nБыл тәңгәлдә Дүртөйлө районы ошо мөмкинселектәрҙән отошло файҙалана.\nОжмах шарттары уҡ вәғәҙә итмәһә лә, «500 ферма» программаһы һөт етештереү эшендәге уңайлыҡтарҙы арттыра килә. Һауынсылар хәҙер һауын аппараттарын ташып йөрөмәй. Улар аҫылмалы рельстар буйлап шылдырып килтерелә. Швециянан алынған «аҡыллы» һауын аппараттары компьютерға тоташтырылған, шунлыҡтан һыйырҙар еренә еткереп һауыла.\nФермалағы ҡул көсө, ябай һауын аппараттары яйлап булһа ла тарихҡа ҡала бара.Әммә фермалағы эште заманса аппараттарға тулыһынса күсереү мөмкин түгел. Әйтәйек, Исмаил ауылында йәшәүсе Ләйлә Шамилованың төп эше - йәш таналарҙы өйрәтеү. Ике-өс миҙгел үткәс кенә улар башҡа һауынсыларға тапшырылып, компьютер аппараттары менән һауыла башлай.\nҺөт миҡдарын еренә еткереп алыу замана мөғжизәһе компьютер менән шведтарҙан алынған һауын аппараттарының тырышлығы булып сыға. Былтырғы ошо осор менән сағыштырғанда һөт күләме 15-20 процентҡа артҡан. Районда уның 70 проценты юғары сифатлы итеп тапшырыла.\nСовет осоронда миллиондарса центнер һөт етештерелгән ферма бинаһы тиҙҙән икенсе яңырыш аласаҡ. Бында ла «500 ферма» программаһы буйынса ремонт эшләнә, шул уҡ Швецияла сығарылған һауын аппараттары ҡуйыла. Коллегаларыбыҙ Белоруссияла төшөрөп алып ҡайтҡан кадрҙарҙы ҡарағас, һоҡланыуыбыҙҙың сиге булманы. Ундаға фермалар тулыһынса роботлаштырылған, механик ике ҡулын кеҫәһенә тығып ҡарап ҡына йөрөй. Һыйырҙың елененән тиклем робот үҙе массажлай һәм йыуа. Тап-таҙа фермалағы һыйырҙар музыка тыңлап ял итә.


Һынауҙарҙы сабырлыҡ менән ең! » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Иман » Һынауҙарҙы сабырлыҡ менән ең!\n– Улыбыҙ Ғабдулла күренмәй. Ҡайҙа һуң ул?\n– Ул бик арып ҡайтып, тәрән йоҡоға китте. Бөгөн борсома, иртәгә күрешерһең, – тип яуаплай. Иртә менән уянып, иртәнге ашты ашағандан һуң ҡатыны иренән:\n– Эй, һөйөклө хәләл ефетем, нисек уйлайһың, әгәр ҙә һиңә берәй кеше аманат итеп, берәй әйбер ҡалдырып, шуны бер нисә йыл һаҡлап тор, һуңынан был әйберҙе һинән килеп алырмын, тиһә, нимә әйтерһең? Һаҡлап торған аманатыңды эйәһенә кире ҡайтарғанда шатланырһыңмы, әллә ҡайғырырһыңмы? – тип һорай.\n– Эй, һөйөклө ҡатыным, аманатты эйәһенә ҡайтарған ваҡытымда ниңә ҡайғырайым? Киреһенсә, уны һаҡлай алғаныма ғорурланып, шатланып, эйәһенә тапшырырмын, – тип яуаплай ире.\n– Ике донъя хужаһы Аллаһы Тәғәлә беҙгә Ғабдулланы аманат итеп биргәйне. Беҙ уны ҡараныҡ, күркәм тәрбиә бирергә тырыштыҡ. 18 йыл буйы аманат итеп һаҡлаған балабыҙҙы Аллаһы Тәғәлә үҙ хозурына алды. Ул вафат булып ҡалды. Һин көтөүҙә йөрөгәндә беҙ уны ерләнек. Беҙ был һынауҙы сабырлыҡ менән ҡаршы алайыҡ, улыбыҙ беҙгә аманат ине. Хоҙай уны беҙгә бирҙе һәм кире алды ла, – тип, ҡатыны ирен ҡосаҡланы.\nХөрмәтле дуҫым, шуны бел – был фани донъяла һәр кем һынау үтә. Төрлө-төрлө хәлдәрҙе башынан кисереүе менән Аллаһы Тәғәлә ҡаршыһында һынау тота.Ҡайһы бер кеше фәҡирлек менән һынала, икенсе берәүҙәр – дәрәжә, мал менән, өсөнсөләр – тәүфиҡһыҙ бала, дүртенселәр – ауырыу, яҡындарын юғалтыу менән. Был донъяла һыналмаған әҙәм юҡ.\n«Мин һеҙҙе ҡурҡыу, аслыҡ, малдарығыҙҙың аҙайыуы, яҡын кешеләрегеҙҙең үлеп китеүе менән һынармын. Һынауҙарҙы сабырлыҡ менән ҡаршы алыусыларҙы шатландырырмын», – тигән Аллаһы Тәғәлә.\nСабыр итеүселәр, берәй ауырлыҡ килһә: «Ҡулыбыҙҙа булған бөтөн әйбер – Аллаһы Тәғәләнекелер. Уның ҡаршыһына ҡайтыуыбыҙ бар», – тип, иңдәренә һынау төшкәндә уны түҙемлек менән еңә. Кешенең донъяла иң беренсе аҙымы һынауҙа икәнлеген аңлап, шуны ҡабул итеүе. Әҙәм балаһы аңы, сабырлығы менән ҡыйынлыҡтарҙы үҙендә тотмайса оҙатып ебәрә.\nЭй, һөйөклө дуҫым! Онотма, Аллаһы Тәғәлә тарафынан һиңә бирелгән күҙҙәрең, аяҡтарың, ҡулдарың, бөтөн ағзаң, атай-әсәйең, балаларың, ҡатының, ирең, сибәрлегең, дәрәжәң, малың – барыһы ла һиңә аманат. Хоҙай биргән ағзаларың менән гонаһ эшләмә, малың – дәрәжәң менән тәкәбберләнмә. Әгәр ҙә шулай эшләһәң, аманатҡа хыянат итеүселәрҙән булырһың. Раббыбыҙ һине ебәргәндәренән яҙҙыра икән, түҙемле бул, үҙеңдең һынауҙа икәнлегеңде һуңғы һулышыңа ҡәҙәр онотма.\nСығыу ваҡыты 4-10-2013, 11:38 | Ҡаранылар: 1821


Өмәләрҙән ауыл урамдары гөрләй » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Өмәләрҙән ауыл урамдары гөрләй\nӨмәләрҙән ауыл урамдары гөрләй 21.11.2018 // Йәмғиәт\nӘбйәлилдәр күмәк эшкә тотондо.\nХалҡыбыҙҙың матур милли байрамдарының береһе – Ҡаҙ өмәһе. Көндәр һалҡынайғас үткәрәләр уны. Үҙенә күрә тәртибе лә бар. Ошо миҙгелдә йорт хужалары йәш килендәрҙе, ҡыҙҙарҙы, күрше-күләнде Ҡаҙ өмәһенә саҡыра. Байрамса кейенгән йәштәр, шаян хәбәрҙәр һөйләй-һөйләй, күңелле йырҙар көйләй-көйләй ҡош йөнө йолҡа. Шулай уҡ буйҙаҡ егеттәрҙе лә саҡырыр булғандар, улар үҙҙәренә ҡыҙ күҙләгән.\nҠаҙ өмәһендә кешеләр бер-береһе менән яҡындан аралаша, күңел аса. Ҡош йөнөн йолҡоу еңелдән түгел, өмәгә ауылдың уңғандары ғына саҡырыла. Ҡаҙҙарҙы йолҡоп бөткәс, түшкәләрен көйәнтәләргә элеп, йылғаға алып барып йыуалар. Кис хужалар өмәселәрҙе ҡунаҡҡа саҡыра: табын түренә мул итеп яңы ит ҡуйыла. Ҡаҙ майында ҡыҙҙырып, тәмле ҡоймаҡ ҡойола.\nОшо көндәрҙә бәрәкәтле Әбйәлил районында ла матур сара ойошторолдо. Күсем ауылынан Зөлфирә Моратшина Ҡаҙ өмәһенә иң етеҙ, таһыллы, уңған ҡатын-ҡыҙҙарҙы саҡырған. Ихатанан уҡ байрам кәйефе һиҙелә: баян, ҡурай моңдарына ҡушылып, йорт хужалары эшкә килгәндәрҙе таҡмаҡ менән ҡаршылай. Ишек алдына сәй өҫтәле ҡуйылған, өмәселәрҙе хужабикә шыжлап торған самауыр янына саҡыра, хуш еҫле сәй, телеңде йоторлоҡ ҡоймаҡ менән һыйлай.\nӨмә барған йортта бала-саға ҡаҙ тотоша, ир-егеттәр уны салып, йолҡоусыларға индереп тора. Матур итеп кейенгән инәйҙәр, үткер телле еңгәләр, бикәләр һәм апһындар, уртаға ҙур шаршау йәйеп һалып, уның остарын үҙҙәренә тартып нығытып, ҡош түшкәләрен эшкәртә лә башлай. Һүҙ ыңғайында һәр кем ҡаҙға бәйле ҡыҙыҡ хәлдәрҙе, бала саҡта бәпкә көтөүе тураһындағы хәтирәләрҙе иҫкә төшөрә. Көлөү тауыштары яңғырай. Тилбер ҡулдарға күҙ эйәрмәй, шаршау өҫтө шау мамыҡҡа күмелә. Өй хужабикәһе ҡаҙ ҡанаттарын бәйләй-бәйләй, таҡмаҡлап бейеп тә ала. Бындай күңелле өмәлә түҙеп ултырып булмай шул!\nЙорт хужабикәһе Зөлфирә Фәрит ҡыҙы, күрше Ташбулат ауылында мәҙәниәт йорто директоры булып йөрөп эшләүенә ҡарамаҫтан, ҡош-ҡортто күпләп аҫрай. Уға улдары Рамаҙан менән Буранбай ҙа ярҙамлаша. Атайҙары әле ҡырҙа эштә.\nУйын-көлкө, йыр-бейеү менән аралашып барған эш һис ауырға төшмәне. “Һә” тигәнсә ҡаҙ йөнөн йолҡоп та бөттөләр. Ауылдағы иң оло еңгәләрҙең береһе Мәзмүрә Ҡужинаның ошо йолаға бәйле төрлө ырым-юрауҙы күп белеүе асыҡланды. Эш бөткәс, тап уның тәҡдиме менән, урталағы мамыҡты йыймай, һәр кем аяҡ-ҡулын шунда тығып һамаҡланы. Шулай иткәндә, аяҡ-ҡул һыҙлауһыҙ була икән. Хужабикәнең ҡаҙ мамығын ишек алдына һибеү йолаһын да Зөлфирә Моратшина шартына килтереп башҡарҙы. Ул ихатаға сығып, ҡаҙ мамығын осора-осора һамаҡланы. Иншалла, киләһе йылда ла был йортҡа күпләп ҡаҙ үрсетергә яҙһын!\nӘйткәндәй, ҡаҙ өмәһенең иң тулҡынландырғыс мәле – ҡыҙҙарҙың, ҡош ҡаурыйын тотоп, бәхеттәренең кем ҡулында булыуын юрауылыр. Был йола боронғонан килгән һынамыш тип ҡабул ителһә лә, йәш ҡыҙҙарҙың тулҡынланыуы йөҙҙәренә сыҡты. Улар ҡыҙыҡһыныуҙарын еңә алмай, киләсәк тормоштарының нисек булырын юраған еңгәйҙәре янында өйрөлдө.\nКөйәнтәләргә эленгән ҡаҙ түшкәләрен яурындарына һалып, өмәселәр һыу буйына ыңғайланы. Ҡалғандары гармунға ҡушылып йыр һуҙҙы. Егәрле килендәр түшкәләрҙе йылғала сайҡап, хужабикәгә изге теләктәрен еткерҙе.\nҠара көҙҙөң әсе еле өмәселәрҙең бит остарын бер аҙ семеткелеп алһа ла, кәйефтәр күтәренке. Сыр-сыу килеп өйгә ҡайтҡас, уларҙы тағы ла яуаплыраҡ, ҡатмарлыраҡ эш көтә ине. Тап-таҙа итеп йыуылған һимеҙ ҡаҙҙарҙың эсен ярып таҙартыу барыһынан да сослоҡ һәм иғтибарлыҡ талап итә.\nКискә ҡарай эш тамамланды. Ит түшкәләре сөйгә эленде. Йорт эсе ҡаҙ майына бешерелгән тәмле ҡоймаҡ еҫенә тулды, ит киҫәктәре түрҙән урын алды, бишбармаҡ әҙерләнде. Йорт хужабикәһе ризыҡты өлөштәргә бүлде.\n— Элек-электән ҡаҙ итен ете өлөшкә бүлгәндәр. Ҡыҙҙарға — ҡанат, малайҙарға — бот, хужаға — баш, ҡатынға — түш ите, ҡунаҡтарға оса майы эләккән, — тип ит бүлеү йолаһы менән таныштыра-таныштыра һәр кемгә тәмле ризыҡ өләште Зөлфирә Фәрит ҡыҙы. — Бына, Буранбай улым, һиңә бот – ҡаҙ шикелле бейеп тор!..\nӨмәселәр хужаларға киләһе йылда ла ихата тултырып ҡош үҫтереүҙе теләне. Ҡаҙ өмәләре гөрләп уҙа икән, тимәк, ауылдарыбыҙҙың ҡото һәм йәме һаҡлана. Иң мөһиме — халҡыбыҙҙың милли йолалары юғалмаясаҡ, быуындан быуынға күсеп, дауам итәсәк.\nАвтор: Кәримә УСМАНОВА\nРайон: Әбйәлил районы


Үрнәк » Страница 2 » "Урал" гәзите\n19-01-2015, 08:23 / Үрнәк\nИзге кешеләр барҙа йәшәүе күңелле!\nЯңы йыл байрамы социаль приютта йәшәгән балалар өсөн ысын мәғәнәһендә “мөғжизәләр парадына” әйләнде. Әҙерлек ике аҙна элек башланды, бүлмәләр биҙәлде, иң яҡын кешеләргә бүләктәр әҙерләнде. Балаларҙы байрам менән ҡотларға приютҡа төрлө тарафтарҙан ойошмалар һәм ирекмәндәр ашыҡты. “Иҙел башы Изге кешеләр барҙа йәшәүе күңелле! Яңы йыл байрамы социаль приютта йәшәгән балалар өсөн ысын мәғәнәһендә “мөғжизәләр парадына” әйләнде. Әҙерлек ике аҙна элек башланды, бүлмәләр биҙәлде, иң яҡын кешеләргә бүләктәр әҙерләнде....\n19-11-2014, 15:48 / Үрнәк\nИхласлығы, тәртибе, холоҡ-фиғеле, башҡарған эштәре менән башҡорт ҡатын-ҡыҙын һынландырған кешеләр була. Аҙналыла йәшәгән Фатима Сәйетғәле ҡыҙы ФӘЙЗУЛЛИНА (Абдрахманова) - шундайҙарҙың береһе....\n20-10-2014, 14:41 / Үрнәк\nМөхәмәт ауылы данлы балта оҫталары, үрнәкле, уңған хужабикәләре менән дан тота. Шуларҙың береһе - Дәүләтовтар ғаи- ләһе. Уларҙың өй эсе картиналар галереяһын хәтерләтә. Стеналарҙы Әлифә апайҙың бәйләгән, тегеп-сигелгән картиналары, натюрморттары, әкиәт ге- ройҙары, сәскәләр биҙәй. Һәр береһе матур итеп рамға ҡуйылған. Шулай уҡ өҫтәл, ултырғыс яп- малары, мендәр тыштары, селтәрле ҡорғандар, йылы кофталар, яулыҡ-шәлдәр, күҙ яуын алып торған башҡа төр әйберҙәргә ҡарап һоҡланаһың....\n14-10-2014, 09:37 / Үрнәк\nМанышты ауылынан район һәм ҡаланың Почетлы ветераны Нурулла\nМѳхѳтдин улы Миһранов йәмәғәт тормошонда ҡайнап йәшәй. Ололар менән тығыҙ бәйләнеш тота, ауылдың ветерандар ойошмаһын етәкләй. Нурулла Мѳхѳтдин улы район һәм республика матбуғатында ла үҙенең тос мәҡәләләре менән сығыш яһай, яҡташтарының тормош юлын яҡтырта, кѳнүҙәк проблемаларҙы күтәрә....\n7-10-2014, 11:42 / Үрнәк\nЭше менән хѳрмәтле\nУҡытыусы һѳнәрен ихлас күңелдән яратып алып барған ир-егеттәр бик һирәк. Балалар менән уртаҡ тел табып, уларҙа белем донъяһына ҡыҙыҡһыныу уятып, ғилем тауҙарына үрләтеүгә иҫ китмәле кешелекле, эшһѳйәр, сабыр булырға кәрәк. Тап ошондай сифаттар Йѳйәк урта мәктәбенең хеҙмәт һәм һыҙма дәрестәре уҡытыусыһы Илгиз Нафиҡ улы НОҒАМАНОВҡа хас....\n1-10-2014, 08:27 / Үрнәк\nИң ҙур бәхет - балаларың булыу\nҺәр кем бәхетте үҙенсә аңлай. Ә Йѳйәк ауылында йәшәгән Зѳләйха Мѳхәмәт ҡыҙы Шаһисолтанова: “Балаларымдың иҫән булыуы, уларҙың шатлыҡ-ҡыуаныстары минең ѳсѳн ҙур бәхет”, - ти....


Ат – тешенән, егет эшенән билдәле, тип халыҡ юҡҡа әйтмәгән! | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Ат – тешенән, егет эшенән билдәле, тип халыҡ юҡҡа әйтмәгән!\nАт – тешенән, егет эшенән билдәле, тип халыҡ юҡҡа әйтмәгән!\nСиткә китеп эшләп ҡараусылар ҙа ваҡыт үтеү менән ауылға ҡайта. Иҫке Сибайҙан Уралбаев Фәнзил Фәнил улы ла тыуған тупраҡ тартҡан. Сәмсел, дәрте ташып торған егет боронғо ата-бабалар кәсебе - малсылыҡ менән шөғөлләнә.\nСит тарафтарҙа эшләп йөрөгәндән һуң, йәш тәүәкәлл егет тыуған ауылына ҡайтып малсылыҡ менән шөғөлләнә башлай. Хәҙерге ваҡытта, мал ишәйтеп, ҡымыҙ етештереп һәм ғаилә ҡороп, үҙенең яратҡан эше менән шөғөлләнеп ята . Ғәҙәттә, йәштәр татлы хыялдар артынан ҡыуып, ҡалаға ашыға. Ә бына сығышы менән Һеңрән ауылынан сыҡҡан Фәнзил Фәнил улы, киреһенсә, ауыл тормошон үҙ итә. Тик тыуған ауылында сәмләнеп донъя көтөрҙәй тиҫтерҙәренең һирәгәйә барыуы күңелен ҡыра.\nФәнзил Уралбаевтың шәхси хужалығында һыйыр малы, йылҡылары бар. Киләсәккә тәүәккәл егет уларҙың һаны арттырырға, ҡымыҙ етештерергә яңы приборҙар алырға ниәтләй. Әлегә ул табышты ит һатыуҙан ала. Яҡын киләсәктә ул һыйыр ағын да күпләп һатыуға сығарырға иҫәп тота.\nАуылда малсылыҡ тармағы менән шөғөлләнеү иң килемле эш. Тик табыш алыр өсөн мал һанын арттырырға һәм еренә еткереп һимертергә кәрәк, тип иҫәпләй ул. Фәнзилдең яңғыҙына ғына мал аҙығын әҙерләү, ҡышлатыуҙы уңышлы атҡарып сығыу мөмкин булмаҫ ине. Уға уң ҡулы, атаһы Фәнил Шәрифулла улы Уралбаев ярҙам итә. Киләсәктә улар бергәләшеп заманса ҙур ферма төҙөү теләге менән яна.\nЙәш егет район һәм республика конкурсында уҙғарылған конкурстарҙа гел алдынғы урындарҙы яулап йөрөй һәм бөгөн Баймаҡ ҡалаһында уҙғарылған “Иң яҡшы профессия” номинацияһында 2019 йыл еңеүсеһе сертификаты һәм аҡсалата премия менән бүләкләнде. Фәнзил Фәнил улына артабан да яңы үрҙәр һәм ғаилә именлеге теләйбеҙ


Рәсәйҙә иң яҡшы тармаҡ экспортерҙары һайлана // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРәсәйҙә иң яҡшы тармаҡ экспортерҙары һайлана\n17:10, 2 мая 2012 Иҡтисад\nБашҡортостандың Иҡтисади үҫеш министрлығы «2011 йылғы иң яҡшы Рәсәй экспортерҙары» конкурсы старт алыуы тураһында хәбәр итә. Үҙебеҙҙә етештерелгән продукцияны экспортлауға ярҙам итеү һәм экспортты дәртләндереү механизмдарын булдырыу маҡсатында уны РФ Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығы үткәрә.\nЕңеүселәр «Рәсәйҙең иң яҡшы тармаҡ экспортеры», «Рәсәйҙең БДБ илдәренә иң яҡшы тармаҡ экспортеры» һәм «Тармаҡтың иң йылдам үҫешеүсе экспортеры» кеүек өс номинацияла билдәләнәсәк.\nКонкурста ҡатнашыу өсөн документтар пакеты тапшырырға кәрәк, улар менән Рәсәйҙең Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығы сайтында йәки 8 (495) 632-80-06 телефоны аша танышырға мөмкин.\nДокументтар тапшырыуҙң һуңғы көнө — 2012 йылдың 18 майы. Конкурсҡа 2012 йылдың 4 июнендә йомғаҡ яһаласаҡ.


Ағас күрке – япраҡ, тиһәләр, урман күрке – мышылар... » Архив газеты "Йәшлек"\nАғас күрке – япраҡ, тиһәләр, урман күрке – мышылар... ---\nУрмандарыбыҙҙы был хайуандарһыҙ күҙ алдына ла килтерә алмайбыҙ. Хәтеремдә, атай менән утынға барғайныҡ. Тракторҙы һүндереп, кабинанан төшөүебеҙ булды, ағастар шатыр-шотор килгәнгә ҡотобоҙ осоп, кире техникаға һыйындыҡ. Ни булыр икән? Баҡһаң, беҙҙән 3 – 4 метр ғына алыҫлыҡта өс мышы үтеп бара: алда эре мөгөҙөн тырпайтҡан үгеҙ – ата мышы, уртала бәләкәй генә быҙауы, артта – инәһе. Беҙ уларҙың биләмәһенә ингәнбеҙ, имеш, тыныслыҡтарын боҙғанбыҙ. Бала саҡ булғанғамы, ҡурҡыуын да ҡурҡҡанмындыр инде, уныһы хәтерҙә ҡалмаған, ә бына һоҡланып ҡарап тороуыбыҙ бөгөнгөләй хәтерҙә. Ҡайһылай матур ине улар!\nМышылар – урман хайуандары араһында иң ҙурҙары. Оло үгеҙенең оҙонлоғо – 300, елкәһенән алып иҫәпләгәндә, буйы – 235 сантиметрға, ауырлығы 580 – 600 килограмға етә. Боландар төркөмөнә ингән хайуандар араһында улар үҙҙәренең оҙон аяҡлы, киң күкрәкле, ҙур, ауыр башлы булыуы менән айырылып тора. Муйыны аҫтында 25 – 40 cантиметрға етеүсе «алҡа»һы ла бар. Төҫтәре – ҡараһыу һоро. Үгеҙ мышының бар матурлығы мөгөҙөндәлер. Мөгөҙ – уның көс-ғәйрәте ташып тороуы билдәһе. Мөгөҙ төрлөсә булырға мөмкин. Ләкин беҙ ҙур, «көрәк»леһенә күнеккәнбеҙ, һәр хәлдә, шулай күрге килә. «Көрәк» ике яҡҡа тармаҡлана ла, бәләкәй-бәләкәй «тармаҡ»тар (хатта 18-гә етә) ебәрә.\nМышы Ер шарының күп өлөшөндә таралған. Хатта Евразия һәм Төньяҡ Американың төньяҡ урмандарына тиклем бар. Ләкин ул Европала һан яғынан бик ныҡ кәмей. Шулай ҙа уларҙы һаҡлау саралары һөҙөмтәһеҙ ҡалмай. Бының өсөн тәүҙә иҫәпкә алалар, урмандарҙы йәшәртәләр (оло ағастарҙы ҡырҡалар) һ. б. Мышы үҙе генә лә 6 – 7 төргә бүленә. Ғәҙәттә, ҙурлығына, төҫөнә ҡарап бүлеп йөрөтәләр. Мәҫәлән, иң ҙурҙары – Америка, һуңынан Көнсығыш Себер төркөмдәре һанала, иң бәләкәйҙәре – Уссурийҙағылар.\nМышы үҙенә күрә әрһеҙ, аҙыҡҡа талымһыҙ хайуан. Ҡайһы бер кешеләр уларҙы йәш ағастарҙы бөтөрөүсе «зарарлы» хайуан тип һанай. Уйлап ҡараһаң, был, ысынлап та, шулай төҫлө: оло мышы йәйен көнөнә 35 килограмғаса, ҡышын 12 – 15 кг аҙыҡ ашай. Йылына бөтәһе ете тонна аҙыҡ китһә, шуларҙың дүрт тоннаһы – йәш ағас үҫентеләре, 1,5 тоннаһы – ағас япраҡтары, 700 кг ҡайыры, шул тиклем үк ҡыуаҡ һәм үлән иҫәпләнә. Ләкин асылда урман хужалығына килтергән «зыяндары» күп осраҡта арттырып күрһәтелә.\nБоландарҙан айырмалы рәүештә, «мөхәббәт уйындары» ваҡытында үгеҙҙәр әллә нисә инәнән торған «гарем» йыймай. Күпселектә улар берәүҙе генә үҙ итә. Тик махсус фермаларҙа, һунарсылыҡ хужалыҡтарында ғына ҡайһы саҡта был тәртиптең боҙолоуы мөмкин. Фермаларҙа, мәҫәлән, бер үгеҙгә 5 – 6 һыйырҙы иҫәпләп тоталар. Тәбиғи шарттарҙа үгеҙ мышылар араһында инә өсөн һөҙөшөп, тояҡтары менән бәргеләшеп алыу ҙа булғылай.\nИнә мышы 225 – 240 көн быуаҙ йөрөй. Ғәҙәттә, быҙауҙар апрель – май айҙарында донъяға килә. Бер йәки игеҙ быҙау табалар. Тапҡандан һуң аҙнаға яҡын ошо урындан китмәйҙәр. Быҙауҙар аҙнанан һуң яй ғына әсәһе артынан эйәрә. Ошо ваҡыттан уҡ йәш ағас япраҡтарын ҡымтый башлаһалар ҙа, ботаҡтарҙы эйергә, һындырырға тик ай үткәс кенә көстәре етә. Ә бына оҙон аяҡтары үлән ашарға «ҡамасаулай». Шуға ла, бер айлыҡ булғас, үлән ашаған быҙау тубыҡланып йөрөргә мәжбүр. Әсәләре башлыса 3,5 – 4 ай буйы имеҙә. Ләкин ҡабат «мөхәббәт уйыны» уйнамаһалар, ноябрь – декабргәсә лә имеҙергә мөмкиндәр. Инә мышының һөтө һыйырҙыҡына ҡарағанда 3 – 4 тапҡырға ҡуйыраҡ, аҡһымы биш тапҡырға күберәк. Көнөнә быҙау ни бары 1 – 2 литр һөт эсә. Был уға нормаль үҫергә етә. Яңы тыуған быҙау 6 – 16 кг ауырлыҡта булһа, көҙгә иһә 120 – 130 килограмға етә.\nҮгеҙ мышы быҙауҙарының тәүге мөгөҙҙәре бер йылдан һуң барлыҡҡа килә. Июль – авгусҡа улар ҡата, нығына. Ә «көрәк» мөгөҙҙәр тик бишенсе йылына ғына үҫә башлай.\nМышылар 20 – 25 йыл йәшәй, тип иҫәпләнә. Ләкин тәбиғәт шарттарында улар был йәшкә етә алмай. Яҙын йоҡонан уянған ас айыуҙарҙың, ҡышын иһә бүреләрҙең ҡорбанына әйләнәләр. Бигерәк тә йәш быҙауҙары. Ҡурҡыныс янағанда мышы алғы аяҡтары менән һаҡлана. Ҡулай урын табып, артын ағасҡа йәки ҡаяға терәгәндә, мышы алғы аяҡтары менән бер нисә бүрегә ҡаршы тора ала. Балаларын һаҡлағанда хайуанҡайҙың хатта айыуҙы тибеп үлтергәне билдәле.\nМышы кешегә тиҙ өйрәнә һәм бик тиҙ һыуына ала. Һуңғы йылдарҙа ҡыштарын ҡала, ауыл ситтәренә үк килеп сығалар. Уларҙы машина, завод тауыштары ла ҡурҡытмай. Машина тигәндән, ҡайһы саҡ ошо ҡурҡмауы үҙҙәрен дә һәләкәткә килтерә, әҙәм балаһының да ғүмеренә ҡурҡыныс менән янай. Был хайуанҡайҙы бер ҡурҡытһаң, ул кешеләргә яҡын килмәй, киреһенсә, әҙәм балаһына ҡарата «нәфрәте» уяныуы мөмкин. Шундай хәлдәр ҙә билдәле, әсәһе йәки атаһының күҙ алдында балаһын атҡандарҙан улар үс тә алғаны бар.\nМышылар әллә ни ҙур көтөүгә ойошоп, бергә тупланмай. Тик ҡышын ғына күмәкләп тауҙарҙан үҙәндәргә төшөүҙәре, ошо юлды бергә үтеүҙәре билдәле.\nЙәйен улар һыуға инеп торорға ярата, яҡшы йөҙәләр. Оҙон аяҡтары ҡурҡыныс янағанда ҡасырға ла ярҙам итә, ҡарҙа ла бик батып бармайҙар. Көнөнә мышының 20 – 30 километр юл үтеүе мөмкин.\nТөрлө сығанаҡтар буйынса Т. МУСИН әҙерләне.\nБолан һымаҡ елә, тиҙәр, үтә ик&# ...\nҺылыу ҡыҙҙарҙы «ҡоралай» тиҙ| ...\nЙыртҡыс, «урман санитары», тотем – барыһын берләштер| ...\nРәхмәт һиңә, кеше!\nҺыйыр – иң ҡурҡыныс хайуан


Ейәнсура районында янғын-химик станциялары хеҙмәткәрҙәренең һәм янғын һүндереүсе дружиналарҙың уҡыуҙары үтте\nКүнекмә планы буйынса Һүрәм Күгәрсене ауылы эргәһендәге урман биләмәһендә янғын сыға. Был туралағы хәбәрҙе махсус авиация хеҙмәте хәбәр итә. Янғынды һүндереүгә мобиль бригадалар, махсус техника йәлеп ителә һәм тиҙ арала шартлы янғын һүндерелә. Зональ уҡыуҙа Хәйбулла, Баймаҡ, Күгәрсен, Йылайыр, Ейәнсура райондарының урман хужалыҡтары белгестәре, тәбиғәт парктары хеҙмәткәрҙәре, янғын һүндереүсе дружиналар һәм район хакимиәттәре башлыҡтары ҡатнашты.\nЯнғын һүндереүсе махсус бригадаларҙың эше Ғәҙәттән тыш хәл министрлығы вәкилдәре тарафынан баһаланды, кәрәкле иҫкәрмәләр әйтелде.\nКүнекмәнең пленар өлөшө Иҫәнғол ауылында дауам итте. Сығыш яһаусылар башҡарылған эштәрҙе йомғаҡлап, урманда янғын хәүефе юғары булмаһын өсөн халыҡ менән аңлатыу эштәре алып барыу мөһим, һәр кем тирә-яҡ мөхитте хөрмәт итергә тейеш, сөнки күп осраҡта ут сығыуҙа кешеләр үҙҙәре ғәйепле тип билдәләне.


Эскелеккә ҡаршы көрәш һүҙҙә генә ҡалмаһын\n22 Март 2019, 12:21\nЭшһеҙлек, түбән хеҙмәт хаҡы, ғаилә низағтары, рухи ярлылыҡ – эскелектең төп сәбәптәре.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, йылдан-йыл йәшел йылан менән дуҫлашыусылар һаны арта. Уларҙың күбеһе осһоҙ суррогат ҡуллана. Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров хоҡуҡ һаҡлау органдарын контрафакт араҡы һатыуға ҡаршы киҫкен көрәш башларға саҡырҙы, бындай легаль булмаған бизнесты ул “халыҡҡа ҡаршы геноцид” тип атаны.\nРайонда алкоголле продукцияның законһыҙ әйләнешенә ҡаршы көрәш һәм иҫерткес эсемлектәр ҡулланыуҙы иҫкәртеү буйынса йәмәғәт форумына район хакимиәте, йәмәғәт ойошмалары, ауыл биләмәләре башлыҡтары, мәктәп директорҙары, ауыл старосталары, дин әһелдәре йыйылды.\nРайон хакимиәте башлығы Дамир Мостафин эскелек проблемаһын хәл итеүгә үҙ ҡарашын белдерҙе. Ул граждандарҙан көмөшкә, суррогат алкоголь һатыу тураһында бик күп мөрәжәғәттәр килеүе тураһында һөйләне.\n- Полицияның участка уполномоченныйҙары физик шәхестәрҙең алкоголле һәм спиртлы аҙыҡ-түлек продукцияһын законһыҙ һатыу буйынса 30 административ эште ҡарауҙы тамамланы. Хоҡуҡ боҙоусылар административ яуаплылыҡҡа тарттырылды, уларға утыҙ меңдән илле меңгә тиклем штраф һалынды, - тине хакимиәт башлығы. – Контрафакт алкоголь һатыуға ҡаршы көрәштән халыҡ та ситтә ҡалмаһын ине. Ауылдарҙа суррогат эсемлек һатыуҙың легаль булмаған урындарын күптәр белә. Был мәсьәләне хәл итергә кәрәк. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, көмөшкәнең хәүефһеҙ, хатта файҙалы булыуына ышанғандар ҙа бар. Улар өйҙә эшләнгән алкоголле эсемлектәрҙә ҡурҡыныс ҡушылмалар юҡ, тип уйлай. Әммә тап суррогат алкоголь, атап әйткәндә, көмөшкә, дөрөҫ әҙерләнмәгән осраҡта, хатта аҙ ғына күләмдә лә, кеше һаулығына ҙур зыян килтерергә мөмкин.\nРаевка үҙәк район дауаханаһы наркологы Айгөл Хизбуллина алкоголдең зыяны тураһында ентекләп һөйләне. Былтыр хроник эскесе диагнозы менән иҫәптә 257 кеше (шул иҫәптән 51 ҡатын-ҡыҙ) торһа, быйыл уларҙың һаны 266-ға еткән. Ошо ауырыу арҡаһында өс кешенең үҙ-үҙенә ҡул һалыу осрағы теркәлгән. Район дауаханаһына иҫерткес эсемлектәр менән ағыуланып 176 кеше килтерелгән.\nАлкоголде оҙаҡ ҡулланғанда, дауалап булмаған һәм үлемгә килтереүсе ауыр сирҙәр барлыҡҡа килә. Уҙған йылда ғына бауыр циррозынан - 12, быйыл өс кеше вафат булған, улар башлыса хеҙмәткә һәләтле йәштәге кешеләр. Алкоголдән ағыуланып дауаханаға - 54 кеше, быйыл 12 кеше килтерелде.\nЭскелеккә һәм алкоголле продукцияның законһыҙ әйләнешенә ҡаршы көрәш саралары тураһында - район прокурорының өлкән ярҙамсыһы Алина Хафизова, эске эштәр органдары һәм ауыл биләмәләренең үҙ-ара хеҙмәттәшлеге тураһында иҡтисади хәүефһеҙлек һәм коррупцияға ҡаршы эш итеү төркөмөнөң өлкән уполномоченныйы Роман Йыһаншин сығыш яһаны. Белем биреү учреждениеларында сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау тураһында - Ғәйнәямаҡ мәктәбе директоры Таңһылыу Хәбибуллина, эскелекте иҫкәртеүҙә ғаиләнең ролен арттырыу хаҡында – Үрәҙмәт ауылы старостаһы Клара Туҡаева, был мәсьәләне хәл итеүҙә диндең роле тураһында Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты имам-мөхтәсибе Илшат Йосопов һәм республика мосолмандары диниә назараты имам-мөхтәсибе Мансур Сәһәрйәров һөйләне. Иҙрис ауыл клубы мөдире, “Ағинәйҙәр” ойошмаһы рәйесе Рәйсә Мөфтиева йәш быуынды тәрбиәләү тәжрибәһе менән уртаҡлашты.\nСара аҙағында эскелеккә ҡаршы көрәштә сәләмәт йәшәү рәүешен, спорт менән шөғөлләнеүҙе әүҙем пропагандалау тураһында ҡарар ҡабул ителде. Эскеселәрҙе дауаларға, ә эскелеккә ҡаршы бергәләшеп көрәшергә кәрәк.


Материалы за Февраль 2010 года » Страница 5 » Архив газеты "Йәшлек"\nOnly fresh news about Max Polyakov read here . Поиск игровые автоматы украина играть Интернет казино Роял.\nҺеҙҙә ҡасан үтәсәк? Яңылыҡтар » Спорт\nРеспублика ҡала һәм райондарында ҡоролтайҙар үткәреү графигы раҫланды. Билдәле булыуынса, тап ошо сараларҙа тауыш биреү ысулы менән III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына делегаттар һайлау ойоштороласаҡ. Мөһим саранан ситтә ҡалмағыҙ!\nКем делегат була ала? III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына делегат булып 18 йәшкә еткән, хеҙмәткә яраҡлы һәр башҡорт һайлана ала. Делегаттар һайлау, уларға вәкәләттәр биреү – барыһын да фәҡәт халыҡ ихтыяры хәл итә. Район һәм ҡала ҡоролтайҙарының башҡарма комитеттары кандидаттарҙы тәҡдим итеү тәртибен һәм ваҡытын, делегаттар һайлау хаҡында положениеларҙы йәмәғәтселеккә еткерергә бурыслы.\nКонференцияларҙы үткәреү тәртибен, уларҙа делегаттарҙың вәкиллеге нормаларын Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының урындағы бүлексәләре билдәләй. Башҡорт ҡоролтайҙары башҡарма комитеттары теләге булған һәр кандидатты конференция эшендә ҡатнашыуға үткәрергә бурыслы.\n1 килограмм шәкәр, 3 аш ҡалағы желатин, 1 балғалаҡ лимон кислотаһы, 1 балғалаҡ ванилин, 1 балғалаҡ сода. Әлеге ингредиенттарҙан яҡынса 90 зефир килеп сыға.\nЖелатинды ҡайнатып һыуытылған (саҡ ҡына кәрәк) һыуҙа 2 сәғәт тоторға. Шул уҡ ваҡытта шәкәр ҙә 200 мл һыуҙа 2 сәғәт ебетелә. Бынан һуң уны утҡа ҡуйырға ла, бер туҡтауһыҙ болғап, 7 – 8 минут киптерергә. Шәкәрҙе уттан алғас, уға желатин өҫтәп, 10 минут тирәһе ныҡлап бутарға (миксер булһа, тағы ла яҡшыраҡ). Массаға лимон кислотаһы өҫтәп, 5 минут бутарға ла, ванилин менән соданы ла һалып, яҡшылап туҡырға. Был массаны 10 минут тотоп торорға.\nБынан һуң кулинария шприцы йәки ҡалаҡ ярҙамында зефирҙар эшләнә һәм 3 – 4 сәғәткә һыуытҡысҡа ҡуйыла. Тик бутамағыҙ – туңдырғысҡа түгел!\n«Йырҙар нығыта дуҫтар араһын!» Мәҙәниәт\nРадик Вәлмөхәмәтовтың 27 февралдә Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында уҙасаҡ концерты шулай атала. Сәхнәлә 20 йылға яҡын эшләгән Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Радик Вәлмөхәмәтов тамашасыларҙы «Йырҙар нығыта дуҫтар араһын!» тип аталған яңы концертына саҡыра. Унда артист Башҡортостандың халыҡ музыка ҡоралдары милли оркестры оҙатыуында башҡорт халыҡ йырҙарын, классик әҫәрҙәрҙе башҡарасаҡ. Шулай уҡ «Ихлас» төркөмө менән берлектә популяр һәм өр-яңы йырҙарын тәҡдим итәсәк. Концертта Хәлит, Лилиә һәм Илшат Фәтиховтар, Венера Рәхмәтуллина, Рушан Биктимеров, Римма Амангилдина, Әлфиә Юлсурина, Гөлзәмиә Ситдиҡова, Илшат Яхиндар ҡатнаша.\nУйындар ғына бөтөп бара ул... Яңылыҡтар » Спорт\nВАНКУВЕРҘАҒЫ ҡышҡы Олимпия уйындары финиш һыҙығына яҡынлаған һайын Рәсәй спортсылары көндән-көн ҡыуандырыуын дауам итә. Ошо уҙған дүрт көн эсендә улар дөйөм ҡумтаһын туғыҙ миҙалға байытты. Хәҙер спортсыларыбыҙ иҫәбендә өс алтын, дүрт көмөш һәм алты бронза миҙал бар. Бигерәк тә баштан уңышһыҙ сығыш яһаған биатлонсыларыбыҙ һөйөндөрҙө. Башта Евгений Устюгов масс-стартта юғары уңышҡа өлгәшһә, һуңынан ҡыҙҙарыбыҙ, эстафетала бар дәғүәселәрен артта ҡалдырып, финиш һыҙығын беренсе булып үтте. Шулай уҡ Ольга Зайцева масс-стартта көмөш миҙалға эйә булды.\nСаңғысыларыбыҙ ҙа ярайһы ғына уңышҡа өлгәште. Улар иҫәбендә – ике бронза.


Республикала 62 йәшлек Анатолий Степановты эҙләү фажиғә менән тамамланды // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\n6 апрель, Дүшәмбе\nРеспубликала 62 йәшлек Анатолий Степановты эҙләү фажиғә менән тамамланды\n14:51, 7 ноября 2017 Хәл-ваҡиғалар\nРеспубликала 62 йәшлек Анатолий Степановты эҙләү фажиғә менән тамамланды Фото: социаль селтәрҙәр\nӨФӨ, 2017 йыл, 7 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nБашҡортостанда 62 йәшлек Анатолий Степановты эҙләү тамамланды. Ҡыҙы Эльвира «Башинформ» агентлығына бөгөн атаһының Өфөлә үле килеш табылыуы хаҡында хәбәр итте. Уның ниндәй шарттарҙа яҡты донъя менән хушлашыуы тураһында мәғлүмәт юҡ.\n«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, өлкән йәштәге ир 22 октябрҙә юғалған. Был көндә, уның ҡыҙы һүҙҙәренсә, ул Шишмә ҡасабаһындағы туғандарынан тыуған Дүртөйлө ҡалаһына ҡайтырға йыйынған. Шулай уҡ Анатолий Степанов Өфөләге туғандарына инеп сығырға теләүе хаҡында ла әйткән булған.


Көҙ көнө БДИ-ны ҡабаттан тапшырыу өсөн ғаризаны 12 сентябргә тиклем бирергә мөмкин — Мәғариф министрлығы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nКөҙ көнө БДИ-ны ҡабаттан тапшырыу өсөн ғаризаны 12 сентябргә тиклем бирергә мөмкин — Мәғариф министрлығы\n14:48, 25 августа 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 25 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nБөгөндән алып 12 сентябргә тиклем Берҙәм дәүләт имтиханын ҡабаттан тапшырыу өсөн ғариза бирергә мөмкин, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Мәғариф министрлығынан.\nАғымдағы йылдың сентябрь-октябрь айҙарында Берҙәм дәүләт имтиханында ҡатнашыусыларҙың ҡайһы берҙәре математиканан һәм рус теленән имтихандарын яңынан тапшыра ала.\nБыйыл көҙ Берҙәм дәүләт имтиханын мотлаҡ предметтарҙан «икеле» билдәһе алған һәм аттестатһыҙ ҡалған уҡыусылар, һөҙөмтәләрен яҡшыртыу өсөн рус телен һәм математиканы ҡабаттан тапшырырға теләгән былтырғы сығарылыш класс уҡыусылары бирә.\n26 сентябргә тиклем математика буйынса БДИ тапшырырға була. Башҡортостан Мәғариф министрлығының дәүләт йомғаҡлау аттестацияһы һәм белем сифатын баһалау бүлеге етәксеһе Жанна Миникәева әйтеүенсә, был көндә төбәктә имтихан үткәреүҙең дүрт пункты асыла: икәүһе — Өфөлә, Салауатта һәм Әбйәлил районының Асҡар ауылында — берәр.\n29 сентябрҙә — рус теле, баш ҡалала бер имтихан үткәреү пункты эшләйәсәк; 9 октябрҙә — математика һәм рус теле.\nКөҙгөһөн имтиханды ҡабаттан тапшырыу быйыл юғары уҡыу йортона инеү хоҡуғын бирмәй, әммә был һөҙөмтәләр киләһе йылда ғәмәлдә буласаҡ.\nКөҙ көнө Берҙәм дәүләт имтиханын ҡабаттан тапшырыу өсөн теркәлеү урындары тураһында мәғлүмәт Башҡортостандың Мәғариф министрлығы сайтында бирелгән.\nТеги: бди-2015,ҡабаттан тапшырыу


Башҡортостанда мәҙәниәт проекттарына республика башлығы гранттарын тапшырыуҙың яңы ҡағиҙәләре раҫланды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n12:45, 8 декабря 2017 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда мәҙәниәт проекттарына республика башлығы гранттарын тапшырыуҙың яңы ҡағиҙәләре раҫланды Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nБашҡортостанда театр, музыка, хореография сәнғәте һәм кинематография өлкәһендәге әһәмиәтле ижади проекттарға ярҙам итеү йәһәтенән республика башлығы гранттарын тапшырыуҙың яңы ҡағиҙәләре раҫланды. Башҡортостан Хөкүмәте премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов 6 декабрҙә тейешле ҡарарға ҡул ҡуйҙы.\nХәҙер дәүләт һәм муниципаль бюджет, автономиялы учреждениеларға гранттар субсидия рәүешендә конкурс нигеҙендә бирелә. Гранттар яңы тамашалар (опера, балет, спектакль, мюзикл, концерт, шоу-программа, кинофильм) ҡуйған; күренекле эшмәкәрҙәрҙең хәтерен мәңгеләштергән; мәҙәни мираҫты һаҡлаған, Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә Башҡортостандың мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһендәге ҡаҙаныштарын пропагандалаған өсөн тапшырыла.\nГранттарҙың дөйөм суммаһы — 90 миллион һум. Йыл һайын республиканың ижади коллективтары түбәндәге гранттарға лайыҡ була:\n13,5-әр миллион һумлыҡ 2 грант;\n9,0-ар миллион һумлыҡ 5 грант;\n4,5-әр миллион һумлыҡ 2 грант;\n1,8-әр миллион һумлыҡ 3 грант;\n900 меңәр һумлыҡ 4 грант.\nГранттар тапшырыу буйынса комиссияны Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры Салауат Сәғитов етәкләй. Конкурс комиссияһы ағзалары бәйгелә ҡатнаша алмай.


Филиппин: матур ҡатын-ҡыҙ ҡайҙа осрашып - бер Филиппин\nФилиппин: матур ҡатын-ҡыҙ ҡайҙа осрашып — бер Филиппин\nФилиппин телисез икән, ҡарарға, әммә белә алмай, нимә менән башлана? Бөтә илдең ике ҙур төбәге бүленгән Филиппиндар, Лусон Лусон Төньяҡ һәм көньяҡ. Был утрау һәм уның менән бергә булып эшләп ала ул йәки ҡурҡытып, хатта йөҙҙән ашыуы тураһында һөйләп, беренсе урынды барған йәки башланырға ауыр. Иң ҙур ҡалаһы һәм шул уҡ ваҡытта билдәле булған урындарҙа, йәки нисек Субик Манила-ҡала, шулай уҡ йәшерен хазина күп булды һәм башҡа матур, ҡыҙыҡлы урындар, һоҡланғыс кешеләре менән танышыу өсөн һәм, бәлки, таба ҡатын-ҡыҙҙы үҙ хыялдар. Филиппин килә табып, матур ҡатын-ҡыҙҙар, ҡатындар һәм хатта күңелле була ала, тик һеҙ белергә тейеш, унда эҙләй. Был матур ҡайһы берҙәре тикшереп, һәм һеҙҙең өсөн йәшергән хазина табырға бик подходящий. Ҡайһы бер пляждар иң тәүҙә менән сағыштырғанда, беҙ бата, пляж курорт һәм ауыл күберәк урын бирелә, бик яҡшы ҡараны, ҡасып йәшерен, һәм әлегә тиклем булғандарға ҡағыла ҡала мәҙәниәт испания һәм әлбиттә был филиппин өсөн, наслаждаться. Вигать, мин сюда Локос-иҫ киткес урын өсөн, әгәр һеҙ асылған үҙенең яратып өсөн урындағы йолалар, иҫтәлекле, матур сиркәү, һәм әлбиттә пляж утыҙ сәғәт эсендә генә минутҡа тиклем. Был лусон көньяҡ өлөшө тигән һүҙ түгел, илселек ҙур ҡалаға яҡын йәки, ләкин, әгәр һеҙ теләһәгез һәм китеүем өсөн кисерегеҙ,-тип, яңы, был куркем урыны өсөн керешергә. Шуға ҡарамаҫтан, бында халыҡ бик доброжелательный, туристарға ҡарата иғтибарлы, кафе һәм абсолют восхитительный. Әгәр һеҙ күберәк»социаль күбәләк»фантастик был урында булһын өсөн, башланған. Әгәр һеҙ был урында ҙур сәхнәләр өсөн түгел, һеҙгә бары төнгө моғайын. һәм, шулай итеп, йәшәгән урыны һәм яй темп менән бара расслабленный өсөн был күпкә артыҡ. Бында ҡатын-ҡыҙҙар бик дуҫтарса ла, һәм, сөнки был урынға туристарҙың йыш килеүенә, һеҙ эшләргә түгел, был йыш ҡына шулай ашыу»йәшерен хазина». Һеҙҙең мажаралы тибындағы? Һамар-матур провинцияһы, һис шикһеҙ, уларҙың береһе иң матур, изге күңелле ҡатын-ҡыҙҙы ярата һәм филиппин бөтә. Һамар мажара тулы тирә-яҡ, тауҙар, мөмкинлеге өсөн поход, лагерҙар һәм башҡа күп нәмәләр. Бәләкәй генә һәр ҡалала тиерлек, улар һеҙ бында табан аласыз туристар өсөн ҡунаҡсыл, һәм бер нисә дана ҡарағанда, кешеләр ҙә, ул һеҙгә ҡаршы була ине база инглиз кәм тигәндә лә белмәй. Тагальский һөйләшеү ваҡытында һеҙ ярҙам итә аламы ни, хатта әгәр һеҙ был тәүге визиты менән килә, һеҙ яҡшы эшләргә тейеш. Һамар ҡалаһының иҫтәлекле урындарының иң популяр береһе-гейнгоб Лагуна, ул мәмерйә функцияларҙы башҡарған, ҡала ойошмалары ҡушылды. Бында бер нисә мәмерйә тонна күңелле, һеҙ сплав менән шөғөлләнә, тауҙар һәм башҡа бик күп мажаралар. Унда ҡаланың барлыҡ тиерлек ниндәй ҙә булһа магазинға, ә әгәр юҡ икән, кафе»сарим-сари», тәүлек әйләнәһенә магазин магазин урынлашҡан. Хатта шулай, ситтә ултырған»сарим-сари», йәки һыуыҡ аш обыденность була бер нисә магазин һәм һеҙгә, һәм был яҡшы ысул өсөн яңы кешеләр менән таныштым, шул иҫәптән матур, яңғыҙ ҡатын-ҡыҙ, ул күрһәтелә һезгә һәм һеҙҙең тирәләй бәхетле булып ҡаршыланыҡ. Әгәр бюджет һеҙҙең өсөн, наслаждаться теләүселәр әйберҙәрен йәки ябай тормошта ябай, урындағы мәҙәниәт батып, өйрәнеү һәм Илоить икән-был бик яҡшы урында булһын өсөн, бара, невероятно сюда һәм утрауҙар туристар, урындағы халыҡ өсөн һәм башҡа матур һәм йәшерен хазина. Шул уҡ ваҡытта ябай мөхит ла, урындағы ҡайһы бер ләззәт диңгеҙ продукттары тәмле иҫ киткес тура килә өсөн, көсөргәнеш, төрлө һәм юнеско-ның бөтә донъя мираҫы тикшерелде. Колониаль мираҫ күп матур йорт һәм башҡа бина, шартлап килә торған булған. Үтә күренмәле зәңгәр һыу һәм ҡом белоснежный пляж ҙа бында. Шулай уҡ яңғыҙ күп булһа, ҡатын-ҡыҙ һәм файҙалы коммуникабельный, ул урындағы барлыҡ ҡала һәм пляждар буйынса табырға мөмкин. Бының өсөн популяр однодневный сәйәхәт урындары, даими һәм күп филиппинец сайтын файҙаланып, пикниктар ойошторола, һәм аралашыу. Шулай уҡ аэропортта ҙур һәм уңайлы ҡалалар алыҫлыҡта урынлашҡан.\nЙәйәү йөрөргә яратам ҡабул итәсәк һәм һеҙҙең урынға. әгәр рухланып, тип үҙәгенә барыу өсөн төп урын булып тора, яңы кешеләр менән танышыу, күрше ҡала һәм уңайлы, магазиндарҙа, баҙарҙарҙа һатылған, кафе һәм башҡа күп (Легаспи, Албай). Серфинг өсөн бында яҡшы шарттар, дата табып, асыҡ дәрестәр һәм күп урындағы филиппинец серфинг — тағы бер яҡшы урында булһын өсөн, һеҙ хыялдар һәм яңы кешеләр менән танышыу филиппинка таба. Әгәр һин бер ҡасан да күрмәгән вулкан реаль тормош, һәм был, һеҙ ҡасан просыпается йәки походтары булыуы һәм алыҫтан күрергә теләр инек. иртән өҫкә ҡаратып, һуңынан вулкандар Майя Легаспи алыҫ түгел, Албай, Филиппин-ғәжәп был урын киләсәк өсөн, һәм буласаҡ. Кармона ятҡан утрауҙар һәм шулай уҡ ике урын өсөн иҫ киткес Алагоас, урындағы халыҡ бик дуҫтарса, һәм бында бер неограниченный филиппинка. Бында йыл әйләнәһенә һауа торошо иҫ киткес, һоҡланғыс шуға күрә һеҙҙең һәр ваҡыт матур һәм иҫтәлекле урын таба алмай, бер филиппинка пляждары файҙаланыу, магазин, ҡала һәм яҡын-тирәләге утрауҙарҙы. Әгәр һеҙ скуба-бөтә көн дауамында дайвинг, һәм наслаждайся төнгө тормош йәнле, тулы аралашыусан, изге күңелле добродушный һәм артабан Көнсығыш филиппинец Негрос, Филиппин идеаль өсөн урын булып тора.\nҠалала туҡтарлыҡ урын булмай\nһеҙ тонна урынлаштырыу һәм тотанаҡлыҡ, ҡыҙыҡһыныусан һәм шарлауыҡ пляж тикшерелгән. Һәр ерҙә асыҡ гидтар, шулай уҡ иң яҡшы ҡыҙ ҡаршы ала һәм еңел таба, әммә, уларҙың тирә-белеп, бәхетле булыр ине, һеҙҙең яҡ өсөн күрһәтәләр. Шулай уҡ унда матур тау курорты күп, шуға күрә һеҙҙең менән йәнәш булыуы мөмкин, урындағы иҫтәлекле, бәхетле һәм шул уҡ ваҡытта уңайлы булып ҡала. Апо утрауҙары-был бик уңайлы урын, туристар менән кусей, һәм ҡатын-ҡыҙҙар күп, — тип, ябай эшсе синыфы, ҡайһы бер мәктәптәрҙә һәм башҡа урындағы баҙарҙа ул эшләгән йәки үҙ ғаилә бизнесы. Шулай итеп, был шулай уҡ ябай, йәки йөрөшәбеҙ тип кафе, магазин, тормоштоң үҙе осрашҡаны өсөн беренсе һәм, бәлки, һеҙ табырһығыҙ филиппинка хыял. Күп һанлы утрауҙары иҫәпкә алып, ҡаланың иҫтәлекле һәм Филиппин-был матур ысынлап та, мөмкинлектәр сикһеҙ, һәм ҡыҙыҡ өсөн уникаль урын. Ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар нисбәте Филиппин бөтә тирә-яҡ, һәм был ауыр түгел, сит ил кешеләре нисек яҡшы филиппинка менән таныштырҙы. Урын бында телгә, уникаль күренеш булып тора, сөнки әлегә күп түгел, сит ил һәм урындағы экспат йыш йөрөп була әле, улар бында йәшәгән, ҡунаҡсыл кеше урындағы полиция һәм, төрлө һәм улар арзан доброжелательный. Хатта әгәр һеҙ тибындағы йорт таба алмай, иҫтәлекле урын йәки пляж, һеҙҙең кеүек, ышанмағайны, дәрестәрҙе ябай һәм тирәләй ултырып бара. тагальский ресторанов, кафе, дата һәм ике йәки һеҙ гулять ултыртыу мотлаҡ. Исегездә тотоғоз, филиппинец осрашыу ябай, дөйөм алғанда, ҡатын-ҡыҙға иң яҡшы ҡаҙаныштар филиппинка асҡыс була ала, шуға күрә үҙебеҙ генә сикләнеп ҡалмай осраҡта»һалҡын ҡараш»\n← Үҙ аллы сәйәхәт Филиппин: сәйәхәт тураһында блог\nФилин тиҫтә танышыу сайты түләүһеҙ →


Башҡортостанда Рәсәй Президентын һайлауҙа тауыш биреү тамамланды. Һайлау участкалары ябылды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда Рәсәй Президентын һайлауҙа тауыш биреү тамамланды. Һайлау участкалары ябылды\n20:10, 18 марта 2018 Сәйәсәт\nБашҡортостанда Рәсәй Президентын һайлауҙа тауыш биреү тамамланды. Һайлау участкалары ябылды Фото: Олег Яровиков\nБашҡортостанда киске сәғәт 8-ҙә Рәсәй Президентын һайлауҙа тауыш биреү өсөн бөтә участкалар ябылды. Республика халҡы алты йылға дәүләт башлығын һайланы. Башҡортостанда киске сәғәт 6-ла дәүләт башлығын һайлауҙа төбәк халҡының 64,39 проценты тауыш бирҙе. Республикала йәшәүсе 1 954 914 кеше гражданлыҡ бурысын үтәне.\nРеспубликала 3398 стационар һайлау участкаһы һәм граждандарҙың ваҡытлыса булыу урындарында (31 – дауалау учреждениеһында, өс – шифаханала, өс – тикшереү изоляторында, бер – Өфө ҡалаһының тимер юл вокзалында) ойошторолған 38 участка эшләне.\nТеги: Рәсәй Президентын һайлау, тауыш биреү


“Һаулыҡ һаҡлау” милли проекты дауаханаларҙағы кадрҙар мәсьәләһен хәл итә - Bash.News\n“Һаулыҡ һаҡлау” милли проекты дауаханаларҙағы кадрҙар мәсьәләһен хәл итә https://bash.news/news/100105_auly_alau_milli_proekty_dauaxanalaray_kadrar_mslen_xl_it\n07 июл 2019, 20:34\nРеспублика етәкселегенең медицина учреждениеларын кадрҙар менән тәьмин итеү буйынса үҙ һөҙөмтәһен күрһәтә башланы. Балаҡатай районына йәш табиптар ҡайтыу ошо даими иғтибарҙың бер сағылышы. Башҡортостандың төнъяҡ-көнсығыш сигендә урынлашҡан район халҡына башҡалаға йөрөү йыраҡ, урындағы дауаханала юғары квалификациялы белгестәр булыуы мотлаҡ. Теманың дауамы БСТ каналы хәбәрсеһе Әлфинә Килдейәрова әҙерләгән репортажда.\nБулат Миңлекәйев һөнәре буйынса терапевт, ул Балаҡатай район дауаханаһына өс ай элек кенә эшкә ҡайтҡан. Йәш белгес үҙ ҡарамағындағы участка, пациенттары менән танышып өлгөргән дә инде. Район хакимиәте Булат Миңлекәйевҡа яңы төҙөлгән йортта ике бүлмәле фатир асҡысын тапшырған.\nБулат Миңлекәйев, Балаҡатай районының үҙәк дауаханаһы терапевты: “Кадрҙар етмәй, 7 участкаға ни бары 3 белгес. Эш күләме байтаҡ, көнөнә 30-ҙан ашыу пациент ҡабул итәбеҙ. Халыҡтың мөнәсәбәте яҡшы, йәштәргә күрһәтелгән ярҙам һәм ваҡытында түләнгән эш хаҡы бар ҡыйынлыҡтарҙы ла оноттора”.\nМедицина учреждениеларын кадрҙар менән тәьмин итеү көнүҙәк бурыстарҙың береһе, "Ауыл табибы" программаһы сиктәрендә райондарға эшкә ҡайтҡан йәш белгестәргә аҡса бирелә, уларҙың торлаҡ проблемаһы хәл ителә. Бынан тыш Радий Хәбиров йөрәк-ҡан тамырҙары, онкология сирҙәрен иртә стадияла асыҡлаған табиптарҙы матди дәртләндереү бурысын да ҡуйҙы. Пациенттарҙа был сирҙәрҙе асыҡлаған белгестәргә биш мең һумдан ашыуыраҡ премия түләнәсәк. Балаҡатай районы хакимиәте башлығы иғтибар үҙ һөҙөмтәһен бирә тигән фекерҙә. «Һаулыҡ һаҡлау» программаһы буйынса урындағы дауаханаға 3 табип эшкә ҡайтҡан, йүнәлтмә буйынса тағы ла белгестәр килеүе көтөлә.\nМәсхүт Миңлеғәлин, Балаҡатай районы хакимиәте башлығы: “Балаҡатай районының үҙәк дауаханаһында 3 тиҫтәнән ашыу хеҙмәткәрҙәр эшләй. Әммә ауырыуҙарҙың һаулығы белгестәрҙең үҙ эшен яҡшы белеүенән тыш, техник йыһазландырыуға ла бәйле. Был мәсьәлә лә иғтибар үҙәгендә”.\nРоберт Иштоҡов, Балаҡатай районының үҙәк дауаханаһының баш табибы: “Дауахана һәм фельдшер-акушер пунктарының матди-техник базаһын нығытыу өҫтөндә эшләйбеҙ. Шулай уҡ йәш белгестәрҙе лә районға ҡайтарыбыҙ”.\nБашҡортостанға алты йыл эсендә «Һаулыҡ һаҡлау» милли проекты сиктәрендә 16 миллиард һум бүленә. Был аҡса яңы обьекттар төҙөүгә, медицина учреждениеларын төҙөкләндереүгә, заманса ҡоролмалар һатып алыуға тотонола. Әммә төп мәсьәләл булып кадрҙар проблемаһы ҡала, сөнки юғары квалиикациялы белгестәр булмай тороп медицина хеҙмәтләдереүенең сифатын күтәреп булмаясаҡ. Шуға күрә республика етәкселеге тап кадрҙар мәсьәләһенә етди иғтибар бирә лә инде.\nОмск фажиғәһендә аяҡтарын юғалтҡан Рөстәм Нәбиевтың видеояҙмаһы буйынса Өфө дауаханаһы тикшерелде\n00:20, 23 июл\nРеспубликаның ашығыс медицина ярҙамы быйыл 30 автомобиль һатып ала


28 Октябрь 2019, 16:11\nӘлшәйҙәр бишенсе тапҡыр “Географик диктант-2019” халыҡ-ара белем биреү акцияһына ҡушылды.\nБыл акция тәүге тапҡыр 2015 йылда Владимир Путиндың башланғысы менән, ул Рус география йәмғиәтенең попечителдәр советына етәкселек итә, халыҡ араһында Рәсәй географияһы менән ҡыҙыҡһыныуҙы арттырыу маҡсатында үткәрелде.\nБеҙҙең районда диктант яҙыу өсөн майҙансыҡтар бөтә белем биреү учреждениеларында ойошторолдо. Рус география йәмғиәтенең Әлшәй районы буйынса урындағы бүлексәһе рәйесе, башҡорт лицейының география уҡытыусыһы Т. Ғ. Вәлиуллин әйтеүенсә, быйыл күләмле акцияла 760-тан ашыу кеше ҡатнашырға теләк белдергән.\n- Шуныһы ҡыуаныслы, ҡатнашыусылар һаны йылдан-йыл арта. Бирелгән заданиелар артыҡ ҡатмарлы түгел, һәр кем килеп белемен тикшерә ала. Беренсе өлөш - база кимәле, ул ун һорауҙан тора – географиянан дөйөм билдәле факттарға нигеҙләнеп төҙөлгән, икенсе өлөш 30 һорауҙы үҙ эсенә ала, бында инде образлы фекерләү, логика һәм эрудиция кәрәк буласаҡ, - тип билдәләне Тәлғәт Ғәли улы.\nДиктант яҙыуға 45 минут ваҡыт бирелә. Был көндө парта артына мәктәп уҡыусылары, уларҙың ата-әсәләре, уҡытыусылар, студенттар ултырҙы, шулай уҡ хәрби комиссариат хеҙмәткәрҙәре лә акцияла әүҙем ҡатнашты.\nДиктант аноним рәүештә үтте: һәр ҡатнашыусыға махсус номер бирелде, уның буйынса dictant.rgo.ru cайтында үҙ һөҙөмтәгеҙҙе белә алаһығыҙ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - "ҠЫҘЫЛ АТЛЫЛАР" - БАШҠОРТ КАВАЛЕРИЯ ДИВИЗИЯҺЫНЫҢ ПРОПАГАНДА ҠОРАЛЫ - 2022 - Мәҡәләләр\nХәрби шарттарҙа гәзит сығарыу еңелдән булмай. Ҡайһы саҡта мөхәррир русса килгән мәҡәләләрҙе наборщиктарға туранан-тура башҡортсаға тәржемә итеп йыйҙыра. Ҡағыҙ етешмәгән саҡтар ҙа була. Әммә ниндәй генә ауырлыҡтарға ҡарамаҫтан, мөхәррир Али Карнай гәзиттең бер һаны ла сыҡмай ҡалмаһын тип тырыша.\nДивизияла наборщик булып эшләгән Хөршиҙә Хәирова иҫтәлектәренән: "Хәтеремдә, Башҡорт атлы дивизияһы гәзитенең беренсе һанын 1942 йылдың апрелендә сығарғайныҡ. Тирә-яҡта тынлыҡ, һалдаттар шаяра-көлә, беҙгә эшләргә ҡамасаулаусы юҡ. Шуға күрәлер инде, ул саҡта миңә дивизия гәзите типографияһында эшләү артабан да бына шулай еңел генә үҙ ыңғайына барыр төҫлө тойолғайны. Тәүге һанды сығарған ваҡытта уҡ мин йыйған һәр бер бәләкәй генә ҡурғаш хәрефтең немец фашистары йөрәгенә пуля булып ҡаҙалыуын теләнем. Артабан ошо теләк көсәйгәндән-көсәйә барҙы... Бына беҙ фронттың алғы һыҙығында, Елецк ҡалаһы эргәһендәге бер ауылда. Ҡала яна, тирә-яҡты һуғыш һөрөмө ҡаплап алған. Ошонда беҙ дивизия гәзитенең икенсе һанын сығарҙыҡ, һуғыш шарттарында гәзит сығарыуҙың ауырлыҡтарын мин тәүге тапҡыр ошонда татыным. Бынан һуң беҙ шундай ауырлыҡтар менән йөҙәрләгән гәзит һандары, листовкалар баҫтырҙыҡ. Бармаҡтарым, хәрефтәр соҡоп, ҡанап бөтә торғайны. Эшебеҙ бик күп - үҙебеҙ йыябыҙ, үҙебеҙ уҡып төҙәтәбеҙ (корректор ҡаралмаған), гәзит баҫа торған машинаны ла йыш ҡына үҙебеҙгә әйләндерергә тура килә. Хатта ҡайһы саҡта гәзиттәрҙе полктарға үҙебеҙ алып барып тарата торғайнык. Төндә типографияла эшләүселәр алмашлап, ҡулға карабин тотоп, үҙ мөлкәтебеҙҙе һаҡлайбыҙ - поста торабыҙ. Ләкин беҙ, теш ҡыҫып, бирешмәҫкә, һыр бирмәҫкә тырыштыҡ. Шулай итмәй булмай. Беренсенән, ир-егеттәр ҡан ҡойоп һуғышҡанда, ниңә беҙ, ҡыҙҙарбыҙ, тип, иҙрәп төшөргә тейеш? Килешмәй. Икенсенән, үҙебеҙ сығарған гәзитте уҡығас, һуғышсыларҙың дәрте күтәрелеп, батырлыҡтары артып киткәнен күреү беҙгә яңынан-яңы көс өҫтәй ине. Һуғыштар ҡыҙыу барған көндәрҙә гәзит сығарып өлгөрөп булмай. Шундай саҡтарҙа "Ҡыҙыл атлылар" гәзите редакцияһы иң мөһим хәбәрҙәр менән листовкалар баҫтыра. Редакция хеҙмәткәрҙәренә шәмде снаряд гильзаһынан эшләп алырға тура килә ине. Шинель итәгенән филтәлек бер-ике иле буҫтау ҡырҡып алып, шуны яндырып, тоноҡ яҡтылыҡта хәреф йыйып, корректура уҡып, листовкалар әҙерләйбеҙ. Гәзиттең наборщик ҡыҙҙарына көслө һуғыштар мәлендә санитар булып эшләргә лә тура килде. Улар төнө буйы эшләп арыуҙарын онотоп, һуғыш яланынан яралыларҙы алып сығып, яраларын бәйләргә тотона ине.\nБер тапҡыр алыҫ юлға сыҡҡанда гәзит сығарыу өсөн кәрәк булған типография материалдары - линейкалар, бабашкалар, башҡа пробельный материалдар ҡойолоп ҡалды. Билдәләнгән урынға барып еткәс, "Ҡыҙыл атлылар" хеҙмәткәрҙәре, нисек итеп гәзит сығарабыҙ инде, тип аптырап ҡалды. Бәхеткә күрә, разведчиктар яҡында ғына немецтарҙың типография тейәлгән бер машинаһы ҡыйралып ятҡанын килеп әйтә. Редакция хеҙмәткәрҙәре унда барып, байтаҡ техник материалдар йыйып алып ҡайтты. Гәзит ваҡытында сыҡты..."\nАли Карнай башҡорт яҙыусыларынан иң тәүгеләрҙән булып, һуғыштың тәүге көндәрендә үк фронтҡа китеү теләген белдерһә лә, уның теләге 1942 йылда ғына бойомға аша. Ошо йылдың мартында партияның Өлкә комитеты тәҡдиме буйынса ул яңы ойошторолған Башҡорт атлылар дивизияһы эргәһендә сыға башлаясаҡ "Ҡыҙыл атлылар" гәзитенә мөхәррир итеп тәғәйенләнә. Али Карнайға бер юлы яуаплы ла, үҙенсәлекле лә вазифа йөкмәтелә. Ул Бөйөк Ватан һуғышы фронтында сыҡҡан берҙән-бер башҡорт телендәге гәзиттең мөхәррире була. Яҙыусы-журналист фашистарға ҡаршы ҡылысҡа-ҡылыс килеп һуғышҡан совет һалдаттары менән яҡындан аралаша. Улар менән бер блиндажда йәшәй, тиһәң дә була. Фронт гәзитендә "Ҡыҙылармеец Х. Мансуров" имзаһы менән ул ошо ҡыйыу көрәшселәр тураһында һөйләүсе тиҫтәнән артыҡ бәләкәй-бәләкәй очерк-һүрәтләмәләр, хикәйәләр урынлаштыра. Күләм яғынан ҙур булмаһалар ҙа, оҫта яҙыусы-журналист тарафынан яҙылған был мәҡәләләр фронт ысынбарлығының күп яғын яҡтырта. Яҙыусы Ватан һуғышы күренештәрен ул һүрәтләмә-мәҡәләләр аша бәйән итеү менән генә сикләнеп ҡалмай. Ул башҡорт дивизияһының һуғышсан юлын, уның батырлыҡтарын ныҡлап өйрәнә. Ҙурыраҡ әҫәр өсөн материалдар туплай.\nБәрелеш булған урындарҙы характерлаған һәм ваҡиғаларҙы тәфсирләп яҙған көндәлек алып бара. Ләкин алыҫ Дон далаларында, өҫкә пуля ямғыры һибеп торған шарттарҙа, башҡорт телендә гәзит сығарыуҙы ойоштороу, уны һуғышсыларҙы яңынан-яңы еңеүҙәргә рухландырырҙай йәнле материалдар менән тәьмин итеү яҙыусының бөтә иғтибарын ялмай. Тәүҙәрәк уға ҙурыраҡ әҫәр яҙырға форсат та ҡалмай. Был хаҡта Карнай үҙе лә: "Яҙып булмай! Ваҡыт юҡ. Ә яҙаһы нәмәләр страшно күп! Шулай ҙа тырышып ҡарарға иҫәп юҡ түгел", - тип яҙа Баязит Бикбайға ебәргән хатында.\n"Беҙҙең менән халыҡ" мәҡәләһендә гәзит яугирға: "Алдыбыҙҙа һуғыш яланы ята. Дошман алыҫ түгел. Ул беҙҙең һөйөклө аталарыбыҙҙың һәм әсәләребеҙҙең, йөрәк өлөшөбөҙ булған ҡатындарыбыҙҙың һәм балаларыбыҙҙың хоҡуҡтарын тапарға, сал Уралды, алтын Башҡортостанды, бай илебеҙҙе баҫып алып, бәхетле тормошобоҙҙо емерергә теләй... Башҡорт воины! Һин Украина яландарында алыҫтағы ҡатының, балаң, атаң, әсәңде яҡлап һуғышаһың. Улар һинең гвардеец исеменә тап төшөрмәүҙе талап итә", - тип өндәшә. Немецты үлтерергә, көрәштә арыҫлан булырға, рубежды ныҡ тоторға, дошманды үткәрмәҫкә, бер аҙым да артҡа сигенмәҫкә саҡыра. "Уҡы, өйрән, ҡоралыңды отличноға үҙләштер", тигән кәңәштәр бирә һәм "Еңеү беҙҙең яҡта булыр!" тип һуғышсыны тынысландыра.\nАгитация маҡсатында әҙәби әҫәрҙәр ҙә ҡулланыла. Улар башлыса был гәзиттең мөхәррире Али Карнайҙың бәләкәй әҫәрҙәре була. "Нисә фрицте үлтерҙең?" исемле хикәйәһендә Али Карнай икенсе эшелонда, йәғни фронт һыҙығынан арттараҡ хеҙмәт итеүсе һалдаттың Уралдан, ҡатынынан хат алыуын һүрәтләй. Ә унда шундай һүҙҙәр бар: "Нисә фрицте үлтерҙең? Шуны айырып яҙ. Балалар ҙа ҡыҙыҡһыналар, һинең батырлығыңды белеп, беҙ шатланырбыҙ, ғорурланырбыҙ..." Ошо хат һалдаттың тыныслығын юғалта. Ул военкомға барып, үҙен тиҙерәк алғы һыҙыҡҡа ебәреүҙәрен үтенә. Уның бында ла мөһим эш эшләүе, барыбер фронтта булыуы тураһында һөйләүҙәренә ҡаршы: "Шулай ҙа, әгәр бер нисә фрицте үҙ ҡулым менән дөмөктөрмәһәм, нисек итеп мин Ватан һуғышында ҡатнаштым, тип һөйләрмен?" - ти ул. Был бәләкәй генә әҫәрҙә яҡын кешеһенән килгән хаттың һалдатҡа ни тиклем ныҡ тәьҫир итеүе һүрәтләнә.\nӘ.Кирәйҙең (Кирәй Мәргәндең) "Мыйыҡ" хикәйәһе ике дуҫ боец тураһында. Бикбулатов менән Ишбулатов дуҫ ҡына түгел, улар бер райондан, бер колхоздан, ә һуғышҡа килгәс, икеһе лә олоғайып китә. Бер юлы мыйыҡ ебәрә-ләр. Шулай бер саҡ блиндажда ултырғанда Ишбулатов иптәшенең мыйығына ҡарап тороп: "Шул мыйығыңдың бер бөртөгө өсөн күпме һорайһың?" - тип һорап ҡуя. Иптәше: "Ана шул ҡаршыла йөрөгән немецтарҙың береһен бер атыуҙа үлтерә алһаң, ошо затлы мыйыҡтың бер бөртөгөн йолҡоп алыу шәрәфенә ирешә алырһың", - тип яуап бирә. Шулай итеп, улар араһында ярыш башланып китә. Бер нисә көндән уларҙың мыйыҡтары шул хәтле һирәгәйә, йәмһеҙ булып тормаһын, тип, икеһе лә уны ҡырып ташлай... Кавалерия дивизияһы булғас, гәзит биттәренән ат темаһы ла ситтә ҡалмай. Атты тәрбиәләүгә, ашатыуға, яуға әҙерләүгә арналған мәҡәләләргә ҙур урын бирелә. Аттарын насар ҡарағандар тәнҡитләнә. Айырым һандарҙа был темаға берәр бит урын бүленеүе мәғлүмәттең ни тиклем мөһим булыуы тураһында һөйләй. Хатта "Һин аҡһаҡ булһаң да һуғышҡа бар, һинең атыңдың дүрт аяғы бар бит", тигән башҡорт халыҡ мәҡәле килтерелә 1943 йылдың 4 июль һанында. "Ат - боевой ҡорал" мәҡәләһендә гвардия кесе лейтенанты Сергеев взводының ат ҡарау буйынса беренсе урын алып килеүе тураһында һөйләнелә. Был взводта атҡа һәр кем боевой ҡорал итеп ҡарай. Ат ҡараусы Ҡолгәрәевтың "Яҡшы аттан башҡа яҡшы кавалерия юҡ", тигән һүҙҙәре взводтың көрәш девизы булып тора.\n"Ҡыҙыл атлылар" гәзите редакцияһы коллективы һуғыш ваҡытында Башҡорт атлылары кеүек үк данлыҡлы юл үтә. Дивизияның фронтҡа ебәрелгән көнөнән алып, дивизияның 1943 йылда эшләйәсәк бөйөк рейдына тиклем, гәзит дивизияны тоғро юлдаш булып оҙата бара. Дивизия рейдҡа ингәс, редакция бүленеп ҡала. Ошо осор эсендә Полевая почта 35710 адресы буйынса урынлашҡан редакция дивизияның данлыҡлы юлында төп агитатор, рухи ҡорал булып ҡала. Али Карнай, Шакир Насиров, Әхтәм Ихсан кеүек әҙиптәр, Хөршиҙә Хәирова кеүек йыйыусы ҡыҙҙар гәзиттең һәр һанын ваҡытында сығарыуҙы тәьмин итә. Уларҙың тырышлығы менән күпселеге башҡорттарҙан торған милли дивизия тыуған телендә гәзит уҡыу бәхетенә өлгәшә.\nЯҙылған: 29.04.22 | Ҡаралған: 49


Сергей Афонин Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры итеп тәғәйенләнгән\n5 Август 2010, 19:36\n2010 йылдың 4 авгусында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов үҙенең Указы менән Сергей Афонинды БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары итеп тәғәйенләне.\nБиографик белешмә. Сергей Иванович Афонин 1959 йылдың 25 ғинуарында Күмертауҙа тыуған. Өфө авиация институтын тамамлаған. Хеҙмәт эшмәкәрлеген Күмертау тау-механика техникумын тамамлағандан һуң 1978 йылда Күмертау авиация производство берекмәһендә фрезерлаусы булып башлай.\n1978-1980 йылдарҙа Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт итә.\n1980 йылда - “Искра” заводында диспетчер, 1980-1990 йылдарҙа — Күмертау авиация производство берекмәһе инженеры, өлкән инженеры, бюро начальнигы, продукция сифатына идара итеү бүлеге начальнигы булып эшләй.\n1990-1996 йылдарҙа — Күмертау ремонт-төҙөлөш идаралығы начальнигы һәм генераль директоры.\n1996 йылдан алып әлеге көнгә тиклем Күмертау ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы булып эшләй. Сергей Афонин - Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе, Башҡортостан Республикаһының Почет Грамотаһы менән бүләкләнгән.