ХVIII быуат башҡорт әҙәбиәтендә Тажетдин Ялсығолов ижады\n22 Сентябрь 2020, 15:42\nКүренекле тарихсы-ғалим, яҙыусы, шағир Тажетдин Ялсығолов яҡынса...\nКүренекле тарихсы-ғалим, яҙыусы, шағир Тажетдин Ялсығолов яҡынса 1767 – 1768 йылдарҙа тыуған. Үҙе төҙөгән шәжәрә буйынса, сығышын “болғар иштәгемен (башҡортомон)” тип күрһәтә; атаһы менән Әй һәм Арша йылғалары араһында ятҡан Ҡормашйылға ауылында (хәҙерге Силәбе өлкәһе) йәшәгән. Ошо уҡ сығанаҡта әйтеүенсә, сығышы менән башҡорттарҙың Әйле ырыуының Тыныш тармағына ҡарай. Һигеҙ йәше самаһында (1775 – 1776 йылдар), хажға барырға ниәтләнгән атаһына эйәреп, тыуған яғын ҡалдырып сығып китә. Әстерхан, Дағстан ерҙәре аша үтеп, Төркиәнең Диярбәкер ҡалаһына киләләр. Тажетдин унда дүрт йыл белем ала. Атаһы хаждан әйләнеп ҡайтып, бергәләп Стамбулда ике йыл йәшәгәс, карауан менән Әстерханға киләләр, Тажетдин был ҡаланың Аҡ Мәсетендә тағы ике йыл уҡый. 1788 – 1789 йылдарҙа Мәскәү, Түбәнге Новгород, Ҡазан аша тыуған яҡтарына – Троицкиға юл тоталар. Әммә Ҡазанды үткәс, Урта Сөн ауылы тирәһендә, атаһы ауырып донъя ҡуя. Тажетдин, уның васыятын үтәү маҡсатында, ҡәберенә яҡын төбәктә, ошо тирәлә – Ырымбур губернаһы Минзәлә өйәҙенең Ерекле ауылында төпләнә. 1799 – 1824 йылдарҙа Урта Сөн, Ерекле, Ҡыҙыл Сапсаҡ, Мелем ауылдарында балалар уҡыта, әҙәби әҫәрҙәр һәм ғилми хеҙмәттәр яҙа, мулла була, ауырыуҙарҙы дауалау менән шөғөлләнә. 1825 йылдан алып ғүмеренең аҙағына тиклем Мелем ауылында йәшәй. 1838 йылда күрше Имәнлебаш ауылына бер ауырыуҙы дауалау өсөн юлға сыҡҡанда донъя ҡуя. Уны ошо ауылда ерләйҙәр. Ҡәбере беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған.\nТажетдин Көнсығыш илдәрендә йөрөгәндә ғәрәп, фарсы телдәрен яҡшы үҙләштергән, шул телдәрҙәге дини китаптарҙы шәрехләү менән шөғөлләнгән. Атап әйткәндә, “Хәдисел баб”, “Кафият әл-Ҡасида” (“Кафия ҡасыдаһы”), “Тәғлим-әс сәләт”, ”Шорут әс-Сәләт”, “Рисалә-и аййүһә ал-вәләд”, “Хикмәтел-һидая” һ.б. китаптарға аңлатма яһаған, “Ғоссам”, “Фәүәйдэз зыяййә” исемле хикәйәләр йыйынтыҡтарын эшкәрткән. Көнсығыш тарафтарында ҙур белем алып ҡайтҡан уҡымышлы шәхестең ғилми хеҙмәттәре күп яҡлы: һүҙ сәнғәтенән тыш, тарих, педагогика, медицина, юриспруденция, этика өлкәләрен дә үҙ эсенә ала. Шулай ҙа уның ике әҫәре айырыуса киң билдәле.\n“Тарихнамә-и Болғар” (“Болғар тарихы”) китабын әҙип, урта быуаттарҙағы яҙма сығанаҡтарға һәм халыҡ ижады мәғлүмәттәренә таянып, ХVIII быуат аҙағында ижад итә. Был китап ике быуат самаһы ҡулъяҙмаларҙа ғына таралып йөрөй, Рәсәйҙең төрлө ҡалаларындағы ғилми китапханаларҙа уның тиҫтәнән ашыу нөсхәһе һаҡлана. Ә баҫмала тәү башлап ни бары 1990 йылда ғына донъя күрә. “Тарихнамә-и Болғар” – донъяуи йөкмәткеле художестволы-этнографик әҫәр. Автор Әйле ырыуының Әҙәмдән алып Тажетдиндың үҙенә тиклем һуҙылған 85 быуынлыҡ теҙмәһен төҙөй. “Үҙемдең ырыу-нәҫелемде Аллаһы Тәғәлә тарафынан һайланған Әҙәмдән башланым. Ҙур тырышлыҡ менән тарихи китаптарҙы өйрәнгәндән һуң, китаптарҙан үҙ ырыуымдың килеп сығышы тураһында мәғлүмәттәр алдым. Һуңынан “Сыңғыҙнамә” китабынан ата-бабаларым хаҡында мәғлүмәттәр табып, уларҙы үҙ ырыуыма бәйләнем”, – тип яҙа ул. Хеҙмәтенең тәүге биттәрендә үк файҙаланған китаптарының исемлеген дә килтерә: “Тәуарихи дауаир”, имам Табари әл-Йунани; “Тәуарихи фәрһәң”, имам әт-Туси; “Тәуарихи Хирмиз”, имам әл- Чәләби; “Тәуарихи Рәүзәт-сафа”, имам әл-Чәғи; “Тәуарихи Касфрани”, имам әт-Табари; “Тәуарихи Джамасиб”, имам әт-Тарази; “Тәуарихи-Чәләби”, имам әл-Бәғәүи.\nӘҫәрҙең композицияһы үҙенсәлекле: генеалогик таблица тарихи һәм фольклор сюжеттары менән аралашып килә. Мәҫәлән, Сократ, Александр Македонский (Рум Искәндәре), Ҡол Ғәли кеүек исемдәре бөтә донъяға билдәле булған шәхестәр телгә алына. ХIII быуат дөйөм төрки әҙәбиәтенең мәшһүр вәкиле, “Йософ ҡиссаһы”ның авторы Ҡол Ғәли тураһында автор түбәндәгеләрҙе яҙа: “Хәҙрәт Мирхажи Ҡышан тигән ерҙән күсенеү ваҡытында Зәй тамағына килде. Унда Барадж ханда имам булып, Зәй тамағында вафат булды. Унан Ҡол Ғәли тыуҙы. Хорезмға китеп, унда ҡырҡ биш йыл мөдәрис булып, ахыр Туси тигән хаким Ҡытай йортонан ғәскәр менән Ибн Хаджипты үлтермәк өсөн килде. Хорезмды харабаға әйләндерҙе, Ибн Хаджипты үлтерҙе... Ҡол Ғәли шул саҡта ҡасып ҡырғыҙ халҡына килде. Унан ҡасып, атаһы йорто Зәй тамағына килде. Өс йыл үткәс, Зәй тамағында Субай хан заманында бер аждаһа күренде. Зәй тамағы халҡы аждаһанан ҡасып, Чермешан тамағына бер шәһәр бина һалдылар, атын Бүләр [тип] ҡуйҙылар. Ҡол Ғәли әфәнде Аҡһаҡ Тимер ябырылыуы [ваҡытында] тамам йөҙ ун йыл ғүмерендә вафат булды. Ибн Хаджиптың остазы ине. Ҡол Ғәлиҙән Мирғәли тыуҙы. Ул да тәхсил ғилем өсөн Хорезмға китте. Үргенчта утыҙ йыл мөдәрис булды, вафаты унда булды”.\nБолғар хандары һәм башҡорт бейҙәре тарихын Айҙар хандың ҡыҙын ауырыуҙан дауалау хаҡындағы сағыштырмаса ентеклерәк һөйләү (“әл-ҡисса”) алмаштыра. Ҡиссала телгә алынған кешеләрҙең исемдәре бөгөн дә беҙҙең яҡтарҙа билдәле булғанға күрә, уға бер аҙ туҡталып китеү урынлы булыр. Болғар дәүләте менән Айҙар тигән хан идара иткән дәүерҙә Мөхәммәт пәйғәмбәр (тимәк, VII быуатта) ислам динен таратыу өсөн был илгә үҙенең Зөбәйер Зәйет улы, Абдрахман Зөбәйер улы һәм Хантал Рабиғ улы исемле өс сәхәбәһен ебәрә. Улар, Айҙар хандың ҡаты ауырыуға дусар булған ҡыҙын һауыҡтырыу өсөн, бөтә илдең ислам динен ҡабул итеү шартын ҡуя. Хан риза була, сәхәбәләр ҡыҙҙы аяҡҡа баҫтыра, Болғар илендә тағы ла ун йыл йәшәй, мәсет төҙөп, халыҡты дингә ылыҡтыра, ил ислам динен ҡабул итә. Унан һуң аталы-уллы Зөбәйер менән Абдрахман ҡайтып китә, ә Хантал тороп ҡала, Айҙар хандың ҡыҙына өйләнә һәм Болғар илендә йәшәп донъя ҡуя. Башҡортостандың Миәкә районы Илсеғол ауылынан алыҫ булмаған Изге Шишмә янындағы тау башына бынан бер нисә йыл элек стела ҡуйылып, матур металл мавзолей рәүешендә кәртәләп алынды. Стелаға Зөбәйер Зәйет улы менән Абдрахман Зөбәйер улының исемдәре яҙылған. Был эште ойоштороусылар фаразы (риүәйәте) буйынса, улар VII быуатта Башҡортостанға Мөхәммәт пәйғәмбәр тарафынан ислам динен таратыу өсөн ебәрелгән һәм, ошо изге эш юлында йөрөп, беҙҙең яҡта донъя ҡуйған булып сыға.\nТажетдин Ялсығолов яҙмаһында һәм риүәйәттә үҙ-ара тап килмәгән ике нәмә күҙгә ташлана. Беренсеһе: китапта Болғар дәүләте ул дәүерҙә Волга (Ялсығолов яҙыуынса – Иҙел) үрендә, тип күрһәтелә. Асылда VII быуатта был ил Ҡара диңгеҙ – Каспий алды, төньяҡ Кавказ ерҙәрендә ятҡан; Волга үренә, Сулман Иҙел (Кама) буйына Бөйөк Болғарияның бер өлөшө VIII быуаттың икенсе яртыһында килеп урынлаша. Икенсеһе: Урал – Волга буйына ислам дине тәү башлап Мөхәммәт пәйғәмбәр заманында уҡ түгел, ә байтаҡҡа һуңыраҡ – IХ быуаттар тирәһендә тарала башлай. Ә уның Алтын Урҙала һәм Башҡортостанда сәскә атыуы ХIII – ХIV быуаттар тирәһенә тура килә.\nБыларҙан тыш, “Тарихнамә”лә шулай уҡ Рус дәүләтенең Ҡазанды буйһондороуы, Сәйет, Аҡай, Алдар етәкселегендәге башҡорт ихтилалдары, Емельян Пугачев етәкселегендәге крәҫтиәндәр һуғышы, Әйле ырыуы тарихына бәйле XV – XVIII быуаттарҙағы эреле-ваҡлы ваҡиғалар бәйән ителә. Тарихи мәғлүмәттәр өҫтөнлөк алып китһә лә, был яҙма авторҙың стихиялы рәүештә әҙәби-художестволылыҡҡа ынтылышын күрһәтеп торған уйҙырмаларға бай. Унда дини һәм суфыйсылыҡ идеялары ҡабарынҡы сағылыш тапмаған донъяуи хәл-ваҡиғаларға күберәк урын бирелгән. Бер нисә урында бәләкәй күләмле ҡисса рәүешендә мауыҡтырғыс сюжеттар урынлаштырылған. Шуларҙың береһе башҡорттарҙың Әйле ырыуы тармаҡтарына арнала.\n“…Сәйҙәш… ҡарағалпаҡ ханының ҡыҙын урлап, Миәс йылғаһы буйына ҡасып китә. Әй йылғаһы башында бер түбә бар, ул Сәйҙәш хандың тирмәһе. Уның ике улы тыуа: Тыныш һәи Ҡоштаймаҫ. Улар икеһе лә бер әсәнән. Ҡарағалпаҡ ханының ҡыҙынан бер улы ла, ҡыҙы ла булмай. Был ике улының әсәләре Әйле ырыуынан булған була. Әйле ырыуы уларҙан таралған. Тыныштан – Алтмышҡолаҡ, Ҡоштаймаҫтан – Ҡомой. Исемдәренең мәғәнәһен Әстерханға сәйәхәт ҡылғанда аңланым. Ҡобан халҡына барҙым, бер ҡартта ҡунаҡта булдым. Ул минән: “Һин ҡайһы яҡтарҙың муллаһы?” – тип һораны. Мин: “Болғар иштәге”, – тинем. Ул: “Ниндәй ырыуҙыҡы?” – тип һораны. Мин: “Әйле ырыуынан”, – тип яуап бирҙем. Ул минән: “Һин Алтмышҡолаҡмы, әллә Ҡомой нәҫеленәнме?” – тип һораны. “Белмәйем, ләкин Әйле ырыуынан булыуымды атайымдан ишетеп үҫтем”, – тип яуап бирҙем. Ул минән: “Һин Тынышмы, әллә Ҡоштаймаҫ ырыуынанмы?” – тип һораны. Мин: “Тыныштан”, – тип яуап бирҙем. Ҡарт: “Һинең Сәйҙәш исемле ата-бабаң ҡасандыр һунарҙа утыҙ болан атҡан, ә Тыныш бабаң уның ҡолаҡтарын алып йәшергән. Шуға ла уны Алтмыш ҡолаҡ тип атай башлағандар. Икенсе юлы Сәйҙәш бабаң Ҡоштаймаҫ менән һунарға сыҡҡанда дүрт ҡондоҙ үлтерәләр, Ҡоштаймаҫ уның береһен урлап ҡом араһына күмә. Шуға күрә лә уларҙың ырыуын Ҡомой тип йөрөтәләр”, – тине.\nМин ҡарттың аҡылына хайран ҡалдым һәм уға маҡтау һүҙҙәре еткерҙем. Тыныш – беҙҙең ырыуға нигеҙ һалыусы. Уның ике улы тыуа: Күҙәй һәм Ҡошсо. Улар бик ҙур нәҫел ҡалдыра. Уларҙың һанын Аллаһы Тәғәлә генә белә. Күҙәй ҙә беҙҙең ырыуға нигеҙ һалыусы булып тора”.\nШулай ҙа, Т. Ялсығолов ижадын тотош күҙ уңында тотҡанда, ул XVIII – ХIХ быуаттар башҡорт суфыйсылығының типик вәкиле булараҡ сығыш яһай. Үҫмер һәм йәш сағында ислам дине үҙәгенә яҡын төбәктәрҙә белем алыуы, юғары дин әһелдәре менән аралашыуы эҙһеҙ ҡалмай: әҫәрҙәрендә суфыйсылыҡ һәм донъяуи мәсьәләләр бергә үрелеп килә.\nБыл күренеш уның “Рисалә-и Ғәзизә” китабында айырыуса асыҡ сағылған. Китаптың тулы исеме – “Рисәлә-и Ғәзизә: Шәхре Ҫөбәтел-ғажизин”, йәғни шәрехләнгән әҫәр икәнлеген белдереп тора.\nХVII быуатта – ХVIII быуат башында Урта Азияла Аллаяр тигән суфыйҙың исеме киң билдәле була. Ул 1616 йылда Сәмәрҡәнд тирәһендәге бер ауылда тыуа, Бохара мәҙрәсәһендә уҡый, атаҡлы суфый булып таныла. 1713 (ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса – 1707) йылда донъя ҡуя. Сығышы менән – нуғай. Тажетдин Ялсығолов яҙыуы буйынса, Аллаяр Ҡазан ҡалаһына килә, урындағы суфыйҙар менән осраша, Ҡазандан Кесе Азияға хажға юл ала; уның фәлсәфәүи, әхлаҡи йөкмәткеле, суфыйсылыҡ идеялары менән һуғарылған, фарсы һәм төрки телдәрендә ижад ителгән дүрт китабы билдәле; шулар араһынан иң “гүзәлерәге” – “Ҫөбәтел-ғажизин”. Был китап Урал – Волга буйы төркиҙәре араһында ла киң тарала, 1802 йылдан башлап Ҡазанда бер нисә тапҡыр нәшер ителә. Аллаяр уны тәүҙә тулыһынса фарсы телендә яҙа. Һуңынан, урындағы халыҡтың һорауы буйынса, үҙе үк Урта Азия төрки теленә әйләндерә. Әммә был тәржемә лә Урал – Волга буйы өсөн ауыр уҡылған, шуға ла урындағы халыҡ Тажетдин Ялсығоловтан уға аңлатма биреүҙе (шәрехләүҙе) үтенгән. Был хаҡта автор үҙе түбәндәгесә яҙып ҡалдырған: “Күҙәй халҡы ғалимы Тажетдин Ялсығол улынан үтенделәр ки, был «Ҫөбәтел-ғажизин» китабын төрки теленә тәржемә итһәң ине... Сөнки ул сыбар, төрлө тел менән төҙөлгән, уның серле телдәрен үҙ телебеҙ менән аңлатһаң ине, тинеләр. Мәгәр үҙемдең күҙем нуры, бәғерем киҫәге бер ҡыҙ балам үтенде: Әй, ата, ни булыр, әгәр был ҡәүемдәрҙең үтенестәрен хуш күрһәң вә ахыр сиктә беҙ ҙә унан файҙа алһаҡ?» – тине. Шулай итеп, зарурат менән ул күҙем нурының үтенесен ҡабул итеп, «Ҫөбәтел-ғажизин» китабын шәрех итеүгә ниәт ҡылдым... Был шәрехкә «Рисалә-и Ғәзизә» тигән исем бирҙем. Сөнки үтенеүсенең исеме лә Ғәзизә ине”.\n“Рисалә-и Ғәзизә” – саф шәрехнамә генә түгел. Беренсенән, Ялсығолов тәүге сығанаҡтың бер нисә нөсхәһе менән эш итә; уларҙағы шиғри текстарҙан бер-бер артлы икешәр юл килтерә барып, һәр ҡайһыһына киң итеп аңлатма бирә; айырым осраҡта аңлатмалар бер нисә биткә һуҙыла; фарсы телендәге юлдар төркисәгә әйләндерелә. Өҫтәүенә, автор Аллаярҙың шиғыр юлдарына үҙенең мөнәсәбәтен белдерә, баһа бирә, күп кенә яңы мәғлүмәттәр өҫтәй, үҙе ижад иткән шиғри текстарҙы индереп ебәрә. Һөҙөмтәлә, һөйөклө ҡыҙы хөрмәтенә аталған яңы исемле өр-яңы китап килеп сыға.\nӘҫәр инеш менән асыла, унда “Рисалә-и Ғәзизә”нең ижад ителеү сәбәптәре аңлатыла.\nТөп өлөш йөҙгә яҡын тексты тәшкил итә, уларҙың һәр ҡайһыһына исем бирелгән, үҙенсә жанрҙары ла билдәләнгән: ҡисса, хикәйәт, мөнәжәт, нәсихәт һ.б. Иң күбеһе – хикәйәт, 20-ләп текст; унан ҡала – 7 ҡисса; 7 мөнәжәт; 1 нәсихәт. Биш текстың жанры күрһәтелмәгән. Ә инде китаптың теп-теүәл яртыһын тәшкил икән әҫәрҙәр бәйән (һөйләү, хәбәр итеү) тип кенә бирелгән.\nИң тәүҙә урынлаштырылған шәйех Хәбибулла һәм суфый Аллаяр тураһындағы ҡиссаларҙы иҫәпкә алмағанда, тәүге биттәр пәйғәмбәрҙәргә арнала: Әҙәм, Ибраһим, Юныс, Сөләймән, Муса ғәлиәссәләмдәргә ҡағылышлы берәр фекер, хәл йәки ваҡиға бәйән ителә. Улар бөтәһе лә ҡисса тип аталған. Мәҫәлән, “Әҙәм ғәлиәссәләмдең яратылыу ҡиссаһы”нда былай тиелә: “Аллаһу Тәғәлә Әҙәмде тупраҡтан яратты, һис кемдән ғилем алдыртманы. Шулай булһа ла, Хаҡ Тәғәлә уның күңеленә илһам бирҙе, һөнәрсенең исемен белдерҙе. Әҙәм ғәлиәссәләм фәрештәләргә етмеш ике төрлө тел менән яуап бирҙе... Наҙанды бер һулышта ғалим итте”. Әйтергә кәрәк, пәйғәмбәрҙәргә арналған текстар ғына ҡисса тип аталған, артабан был жанр әҫәрҙә бөтөнләй осрамай. Дини суфыйсылыҡ традицияларында ижад ителгәнгә күрә, тәбиғи, китапта Хоҙай, фәрештәләр, әхирәт, әжәл, йәннәт, тамуҡ кеүек төшөнсәләргә бәйле уйланыуҙар, мәғлүмәттәр, хәл-ваҡиғалар ҙур урын биләй. Суфыйсылыҡ тәғлимәтен булдырыусы йәки үҫтереүсе шәхестәр – Хәсән Басари, Баязит Бистами, Рабиға, Абдулла Ансари, Хужа Баһауетдин Нәҡшбәнди, Әхмәт Йәсәүи, шәйех Хәбибулла, суфый Аллаяр һәм башҡаларҙың тормошо, эшмәкәрлеге тураһында һүҙ алып барыла. Миҫал өсөн Абдулла Ансариға арналған хикәйәттең шәрехләү өлөшөн генә ҡыҫҡартып килтерәйек.\n...Абдулла Ансари хәҙрәттәре бер ҡол һатып алды. Ул ҡолға әйтте: “Әй, егет, исемеңде әйт, ни исемле торорһоң?” – тине. Ул ҡол яуап итеп әйтте: “Әй, хужа, һин ҡайһы исемде ҡуйһаң, минең атым шул булыр”, – тине. Абдулла әйтте: “Ни төрлө кәсеп һәм ни төрлө һөнәр ҡылаһың?” – тине. Ҡол әйтте: “Һеҙҙең ихтыярығыҙҙа: ниндәй кәсепкә ҡушһаң, уны эшләмәйенсә сарабыҙ юҡ”, – тине. Абдулла әйтте: “Әй, ҡол, теүәл генә әйт, ни төрлө һөнәр беләһең?”, – тине. Ҡол әйтте: “Әй, изгеләрҙең падишаһы, ҡол тигән кешенең ихтыяры булмаҫ. Ни эшкә ҡушһаң, буйһонмай сараһы юҡ”. Абдулла һүҙҙе ишетте, һүҙҙең ҡайһы тарафтан әйтелгәнен белде. Бынан һуң, үҙен-үҙе ергә атып, һушһыҙ булды. Һушһыҙ булып, шаҡ итеп йығылды. Шул заман үҙенә үҙе әйтер ине: “Әй, Абдулла меҫкен, күрҙеңме бәндәселек фиғелен? Ысынбарлыҡта Хоҙайға бәндә булырға был ҡара ҡолдан өйрән”, – тине. Әйтәләр: Абдулла Ансари был ҡолдо азат итте, үҙе яңғыҙлыҡ, дәрүишлек юлын һайланы һәм барса малын меҫкендәргә сарыф ҡылды, таратты...\n“Рисалә-и Ғәзизә”нең шәрехләүҙәрендә Тажетдин Ялсығолов донъяуи мотивтарға ла ярайһы ғына урын биргән. Улар йыш ҡына китаптың төп мотивтары менән үрелеп килә. Ниндәй мәсьәләләр ҡуҙғатылғанлығы текстарҙың исемдәренән үк күренә: “Ҡомһоҙлоҡто шелтәләү тураһында”; “Ғилемлек тураһында”; “Аҡылды эшкә бойороу, тәкәбберлек бәйәне”; “Татлы телле булып яман һүҙҙән ҡайтыу бәйәне”, “Вәғәҙәгә төҙ тороу”; “Сәфәрҙә юлдаштарҙың миһырбанлыҡ бәйәне” һ.б. Ҡайһы бер донъяуи йөкмәткеле сюжеттар, суфыйсылыҡ идеяларына хеҙмәт итеп, сабырлыҡҡа, түҙемлелеккә саҡыра: “Сабыр булыу бәйәне”; “Ҡазаға риза булып, бәләгә сабыр итеү бәйәне”; “Халыҡтан рәнйеү һәм ауырлыҡҡа түҙеү бәйәне” һ.б. Иң аҙаҡҡыһынан бер өлгө:\n“Әй, әҙәм балаһы, хәҡиҡәттә Алла юлында булыусы бәндә булһаң, был донъяла ер кеүек ауыр сабырлы бул. Ник тиһәң, ерҙең өҫтөндә төрлө нәмәләр бар: изгенән, яуыздан, хәсистән һәм нәфистән – барсаһын күтәреп тора. Шуның кеүек һин дә күтәр, әҙәмдәргә яҡшы, күркәм бул. ...Һине, мәҫәлән, һәр йән эйәһе аяҡ аҫтына һалып типкеләһәләр ҙә, һис нәмәһенә зыян тейҙермә, бәлки, ҡулыңдан килһә, файҙа килтер. Ник тиһәң, ерҙең өҫтөндә барса халыҡтар уны бысраталар. Уларҙың кем нимә һалғандарына хурланмайынса, ер уларға төрлө игендәр һәм үләндәр үҫтереп, төрлө ниғмәттәр бирә. Мин-минлек ҡылғанға – яҡшылыҡ ҡыл...”.\nТажетдин Ялсығоловтоң был китабын халыҡ яратып ҡабул итә. Тәүге тапҡыр ул 1847 йылда Санкт-Петербургта донъя күрә, артабан ХХ быуат башына тиклем йыл һайын тиерлек баҫыла, ҡулъяҙма килеш тә таралып йөрөй. Мәҙрәсәләрҙә дәреслек сифатында ла ҡулланыла. Хәҙерге графикала тәүге тапҡыр 2014 йылда Ҡазанда күренекле ғалим Х.Й. Миңлеғолов тарафынан нәшер ителде.\nТажетдин Ялсығолов ижады уның үҙенән һуңғы әҙәбиәткә, әҙәби процесҡа туранан-тура йоғонто яһай. ХIХ быуат аҙағында “Тарихнамә-и Болғар” йоғонтоһонда Ғәли Соҡоройҙоң “Таүәрихи Болғария” әҫәре ижад ителә. 1976 йылда СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты ойошторған археографик экспедиция ваҡытында Әлшәй районында “Рисалә-и Шәрифә” исемле ҡулъяҙма китап табыла. Йөкмәткеһенә, төҙөлөшөнә, стиленә ҡарағанда, ул асылда “Рисалә-и Ғәзизә”гә эйәреп яҙылған.\nфилология фәндәре докторы, профессор\n1. Галяутдинов И.Г. “Тарихнаме-и Булгар” Тажетдина Ялсыгулова. 2-е переработанное издание. – Уфа: Китап, 1998. – 272 с.\n2. Тажетдин Ялчығол. Рисалә-и Ғазизә / Басмага әзерләүче, шәрехләр бирүче һәм инеш мәкалә авторы Х.Й. Минлегулов. – Казан: Хозур, 2014. – 492 б.


Быйыл республика хужалыҡтары 3 миллион 300 мең тонна ашлыҡ һуғып алған\nУраҡ эштәре 99 процентҡа тамамланған. Алдынғылар рәтендә гектарынан 30 центнер уңыш йыйып Саҡмағош районы игенселәре килә. Әлегә тиклем күҙәтелмәгән күрһәткестәргә шулай уҡ Урал аръяғы төбәктәре өлгәшкән.\nЙыл һайын ҡоролоҡтан зыян күргән Хәйбулла һәм Баймаҡ райондары ла был юлы юғары һөҙөмтәләр менән һөйөндөргән. Күләмле эштәргә ҡарамаҫтан ауыл эшсәндәре быйылғы ураҡты 40 көн эсендә башҡарып сыҡҡан. Хәҙер улар алдында мөмкин тиклем тиҙерәк шәкәр сөгөлдөрөн ҡаҙыу тора. Был турала бөгөн республика Хөкүмәтендә үткән селектор кәңәшмәһендә һүҙ барҙы.\nҮҫтерелгән уңышты һатыуға килгәндә, әле ваҡыт түгел, тиелде кәңәшмәлә. Сөнки иген культураларына баҙар хаҡтары төшкән. Бөгөн ҡаты сортлы бойҙайҙың бер тоннаһы өсөн 10 мең һумдан да артыҡ тәҡдим итмәйҙәр.\nШулай ҙа тиҙҙән интервенция фондына дәүләт һатып алыуҙары башланасаҡ. Ул хаҡтар сәйәсәтен тигеҙләүгә йүнәлтелгән. Бынан тыш, быйыл экспортҡа оҙатылған иген өсөн пошина ғәмәлдән сығарылған.


Ауыл хужалығында хөкүмәт гранттары 2012-cе йылдан алып тапшырыла\n2014 йылға 318 фермер хужалығы грантҡа эйә булһа, быйыл улар 201 хужалыҡҡа артты. Ауыл хужалығының төрлө тармаҡтарында тырышып эшләүселәр бер юлы ике: Башҡортостан һәм Рәсәй программалары нигеҙендә адреслы ярҙам алыуға ирешә ала. Өс йыл эсендә гранттарҙың дөйөм күләме 889 миллион һум тәшкил иткән.\nАрхангел районында ла өс йыл эсендә 13 фермер хужалығына 16 миллионлыҡ грант бүленгән. Улар араһында малсылыҡ менән шөғөлләнеүселәр айырым урын алып тора. Азат Солтановтың ғаилә фермаһында 75 баш һарыҡ малы бар. Көтөүлектәр мул ерҙә һарыҡсылыҡ менән шөғөлләнеү артыҡ сығымдар талап итмәй.\nРим Солтанов, ғаилә фермаһы ағзаһы: «Грант алғас, ҡуйҙарҙы үрсетәсәкбеҙ, ябай һарыҡтарҙы бер йыл буйына һимертергә кәрәк, ә ҡуй ярты йыл эсендә 20 -24 кг тарта. Бер-ике тапҡыр бәрәсләй».\nГүзәл Солтанова, ғаилә фермаһы ағзаһы: «Мәсеткә ҡорбан салырға киләләр, ауылға килеп салалар, артыҡ ҙур хаҡ ҡуймайбыҙ. Халыҡта ихтыяж булғас, һарыҡсылыҡ менән шөғөлләнергә булдыҡ».\nСолтановтар кеүек ауыл уңғандары Ҡырмыҫҡалы районында осрашты. Үҙ эшен артабан үҫтереүгә грант алыусыларҙың шатлығы ҙур. Уларҙың күбеһе бер -нисә ынтылыштан үҙ маҡсатына ирешкән.\nЙоманғәле Дехкамбаев, хөкүмәт грантына лайыҡ булған хужалыҡ етәксеһе:\n«Беҙ 1800 мең грант алдыҡ. Аттар һатып аласаҡбыҙ, техниканы яңыртасаҡбыҙ».\nУңған, тырыш, йүНсел һәм сәмселдәр эшҡыуарлыҡ идеяларын һәм проекттарын ауыл хужалығы министрлығының махсус комиссияһына ҡыйыу тәҡдим итә ала. Быйыл тапшырылған гранттар ауыл хужалығын ныҡлы нигеҙле итергә булышлыҡ итәсәк .\nАзат Йыһаншин, Башҡортостан ауыл хужалығы министрының беренсе урынбаҫары: «Бөгөн тапшырылған гранттар фермерҙар өсөн мөмкинлектәр бирәсәк биш меңдән ашыу һыйыр малы, биш йөҙ техника алырға, алты меңдән ашыу йылғы малын ишәйтергә».\nБөгөн ауыл хужалығына егелгән уңғандарҙың яҙмышы ер яҙмышы менән бәйле. Ҡырмыҫҡалы ерендә йыйылып, хөкүмәт яҡлауын алғандар маҡсаттарынан тайпылмай, илдең данын тырыш, намыҫлы хеҙмәте менән күтәрергә вәғәҙә бирҙе.


75 йыл элек совет ғәскәрҙәре Мәскәү өсөн алышта фашистик көстәргә ҡаршы һөжүм башлай\nДошмандың бер нисә ай эсендә ҡаланы баҫып алырға йүнәлтелгән «Тайфун» операцияһы уңышһыҙ тамамлана. Дошман армияһы көнбайышҡа ҡыуыла. Был Бөйөк Ватан һуғышындағы тәүге күләмле еңеү була. Бөгөн баш ҡалала дәһшәтле йылдар шаһиттары билдәле йәмәғәт эшмәкәрҙәре менән осрашып, ошо ваҡиғаға бәйле тетрәндергес хәтирәләре менән уртаҡлашты.\nФашистик армияның техник яҡтан ғына түгел, һалдаттар һаны буйынса ла өҫтөн булыуы күп милләтле дәүләтте һындыра алмай. Ғилми-ғәмәли конференцияла ҡатнашыусы ветерандар был хаҡта оло ғорурлыҡ менән телгә алды.\nҒилми-ғәмәли конференцияла Сталинград һуғышында ҡатнашҡан Кәшфи Ғәҙелшин да сығыш яһаны. 99 йәшен тултырған уҙаман аяуһыҙ йылдарҙа совет һалдаттары күрһәткән батырлыҡтар хаҡында сәғәттәр буйына һөйләргә әҙер. Дүртөйлө егете башта Совет армияһы сафына баҫырмын тип бер ҙә уйламай, режиссер булырға хыяллана. Юғары белем алыр өсөн Мәскәүгә юллана. Әммә уға күп уҡырға тура килмәй - 1939 йылда Ҡораллы көстәр сафына алына. Фронтта самолеттарҙы хеҙмәтләндереүсе техник булып хеҙмәт итә.


Мортаза Рәхимов субъекттар башлыҡтары Советы ултырышында ҡатнашасаҡ // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nМортаза Рәхимов субъекттар башлыҡтары Советы ултырышында ҡатнашасаҡ\n12:39, 17 марта 2010 Сәйәсәт\nБөгөн Мәскәүҙә Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы ҡарамағындағы РФ субъекттары башлыҡтары Советының XV ултырышында ҡатнашасаҡ. Сит ил эштәре министрлығы башлығы Сергей Лавров рәйеслегендә үтәсәк ултырышта Рәсәй Федерацияһы субъекттарының БМО системаһының халыҡ-ара ойошмалары менән хеҙмәттәшлек мәсьәләләре тикшереләсәк, Рәсәй вуздарына сит ил граждандарын һәм сит илдәрҙә йәшәүсе ватандаштарыбыҙҙы ҡабул итеүҙе ойоштороу буйынса мәсьәләләр ҡараласаҡ. Шулай уҡ ултырышта “Рәсәйҙең Көнсығышы һәм Азия-Тымыҡ океан төбәгендә интеграция” кәңәшмәһе (2009 йылдың июле) тәҡдимдәрен тормошҡа ашырыу тураһында мәғлүмәт тыңланасаҡ.\nСарала Рәсәй төбәктәре башлыҡтары, Рәсәй Федерацияһы Президенты Хакимиәте, федераль башҡарма власть органдары вәкилдәре ҡатнашасаҡ.\nРФ субъекттары башлыҡтары Советы ултырышында Башҡортостандың халыҡ-ара ойошмалар менән хеҙмәттәшлеге тураһында мәғлүмәт менән Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов сығыш яһаясаҡ.\n— ЮНИДО менән хеҙмәттәшлек. Башҡортостан Республикаһының ЮНИДО менән хеҙмәттәшлеге ЮНИДО-ның, 1999 йылда ҡабул ителгән ЮНИДО менән Башҡортостан Республикаһы араһында хеҙмәттәшлек тураһында Килешеүгә ярашлы, Башҡортостан Республикаһы буйынса Интеграцияланған программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә алып барыла. Программа сәнәғәткә ярҙам итеү системаһын булдырыуға, инвестицияларға булышлыҡ итеүгә, сәнәғәттең тирә-яҡ мөхиткә зарарлы йоғонтоһона һәм ҡалдыҡтарҙы эшкәртеүгә контроллек итеүгә йүнәлтелгән. ЮНИДО эксперттарын йәлеп итеп, республикала бер нисә ҙур проект бойомға ашырылған. Уларҙың иң мөһимдәре –Благовещен ҡалаһында "Полиэф" полиэфир комплексын төҙөү һәм гидроэлектростанцияһы менән Йомағужа һыу һаҡлағысын файҙаланыуға тапшырыу.\n— ЮНЕСКО менән хеҙмәттәшлек. 10 йылдан ашыу элек республикала Башҡортостан Республикаһының ЮНЕСКО эштәре буйынса комитеты ойошторолғайны. Шул ваҡыттан алып мәғариф һәм фән, мәҙәниәт, милли һәм мәғлүмәт сәйәсәте өлкәһендә байтаҡ ижтимағи мөһим проекттар тормошҡа ашырылды. Уларҙың төп маҡсаты: республиканың күп милләтле халҡының мәҙәни, интеллектуаль һәм белем кимәле үҫешенә булышлыҡ итеү; Рәсәй төбәктәре, сит илдәр һәм ЮНЕСКО партнерҙары менән хеҙмәттәшлек.\n2009 йылда Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте бойороғо менән Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов ЮНЕСКО эштәре буйынса комиссия составына инде.\n— БМО-ның Үҫеш программаһында Башҡортостандың ҡатнашыуы. Республиканың БМО Үҫеш программаһының Рәсәй Федерацияһындағы вәкиллеге менән хеҙмәттәшлеге 2000 йылда уҡ башланды.\nПрограммала ҡатнашыу сиктәрендә, 2008 йылда Башҡортостан Республикаһында кешелек потенциалын үҫтереү тураһында Рәсәйҙә беренсе төбәк доклады баҫып сығарыла. Докладта республиканың социаль портреты сағыла, ул Башҡортостан социаль яҡланғанлыҡ кимәле юғары булған төбәктәрҙең береһе булыуын раҫлай.\nТеги: халыҡ-ара хеҙмәттәшлек, рф эске эштәр министрлығы


Мөхәббәт, ҡомар һәм күгәрсендәр » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Мәғариф, мәҙәниәт » Мөхәббәт, ҡомар һәм күгәрсендәр\n- Күгәрсендәр тәмәке, араҡы еҫен яратмай. Мин эшләп ҡуйған ситлек янына хеҙмәттәштәрем әҙерәк кенә буш ваҡыттары булһа йыйыла торған инеләр. Ә күгәрсендәргә ҡарап ултырһаң, донъяңды онотаһың, улар ниндәйҙер сихри көскә эйә, кешене тынысландыралар, әүрәйҙәр.\nӘлеге мәлдә Илһамдың йөҙ ҙә ун күгәрсене бар.\nУнда «Узбечка», «Бакинец», «Павлин» тигән тоҡомдар бар. Күгәрсендәрен һатмай ул. Тура килгәндә Силәбе, Копейск, Куйбышев, Саратов ҡалаларына ип-тәштәре менән бергәләп күргәҙмәләргә йөрөй.\nБыл ҡоштар борсаҡ, көнбағыш, арпа ашарға ярата икән. Уларҙың йәшәү дәүере 12-16 йыл. Бер йәй эсендә ике тапҡыр 9-ар йомортҡа һалып, бала сығаралар. Йәй үткәнсе бер күгәрсен 18 бала сығара була инде. Илһамдың иң яратҡан тоҡомо «Бакинецтар» икән.\n- Туйҙарға биреп ҡараған инем. Әммә кире ҡайтмайҙар. Башҡа бирмәйем инде, йәлләйем, - ти хужа.\nБер тапҡыр, үҙҙәре өйҙә булмағанда, Илһамдың күгәрсендәрен урлайҙар.\n- Өйгә ҡайтып күгәрсендәремдең «йортон» асып ебәрһәм, бер бөртөгө лә ҡалмаған. Ауылда сит мотоцикл йөрөгәнен шәйләгәйнем, шуның эҙенән ҡыуып киттем һәм Ҡарағайлы ауылынан барып таптым. Ике көн ас тотҡандар ҡошҡайҙарымды. Алып ҡайтып, һарайға ябып ҡуйған да, ҡурҡышынан теге малай һарайға барып та әйләнмәгән, - тип иҫләй ул хәлде мәҡәлә геройыбыҙ.\nТормош иптәше Нәсимә лә ошо ауылдан. Бала саҡтан күгәрсен ҡарарға килеп йөрөй ҡыҙсыҡ. Шунда мөхәббәт уты ҡабыналыр инде. Хәҙер гөрләтеп донъя көтәләр, биш малайға ғүмер биргән улар.\nШәғәлиндар ғаиләһе кәзә, ит йүнәлешендә ҡуян да үрсетә. Утыҙлаған тауыҡтары бар. Улары ла төрлө тоҡомло - «Серебристый», «Ҡытай», «Брама», «Шелковый» һәм башҡалар.\nБыл тоҡомло тауыҡтарҙы йомортҡа һалдырып, себеш сығарыр өсөн аҫрай икән уңған ғаилә.\nЕгет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ, тигәндәй, Илһамдың ҡулынан килмәгән эше юҡ. Мейес тә сығара, балта оҫтаһы ла, ҡалайҙан кәрәк-яраҡ та яһай. Бынан тыш, ҡомарлы һунарсы ла.\n- Эшләгәнем ғаиләмә лә, күгәрсендәремә ем алырға ла етә, - ти ул йылмайып.\n1897 йылғы перепись буйынса, Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол (Зәйнәкәй) ауылында 30 йорт булған, унда 163 кеше йәшәгән. Ауылда мәсеттән башҡа бер ниндәй ҙә... Тотош уҡырға\nТауис ҡына етмәй\nМиндәктә иң мауыҡтырғыс тамаша - Баҙамшиндарҙың ҡош-ҡорт аҙбары була торғандыр. Ғәжәйеп матур, үҙенсәлекле ҡоштарҙы ҡарарға экскурсияға киләләр... Тотош уҡырға\nЙәмле Миндәк йылғаһы буйында, тауҙар ҡосағына һыйынып ҡына ултырған Байрамғол ауылында икенсе бала булып донъяға ауаз һалған малайға Рәфҡәт Игликов... Тотош уҡырға\nЯҙҙар еткән һайын ауылҡайым Тағы матурыраҡ күренә. Илһам килгән саҡта барса һүҙҙәр Урғылалар йөрәк түренән. Яҙҙар еткән һайын ҡайтҡым килә,... Тотош уҡырға\nКешегә тулы бәхет өсөн матди байлыҡ ҡына етмәй, күңел рухи ризыҡ та һорай. Күптәребеҙҙең «үҙем өсөн», «күңел өсөн» тигән шөғөлдәре бар. Берәүҙәр ағас... Тотош уҡырға


Автор: Галиуллина Альбина Мухтаровна\nТыуған илем тупрағы.\n«Сит ерҙә солтан булғансы,\nҮҙ илеңдә олтан бул»\nКөҙ.Тирә-яҡ шундай матур һәм күркәм, әйтерһең дә ер өҫтөнә алтын балаҫ түшәлгән.Ипле генә иҫкән йылы ел сал сикә сәскәйҙәрен туҙҙырып шаяра. Ирәндек итәгендә үҫкән мәғрүр ҡарағай һәм шыршылар бер-береһенә маҡтау йырын йырлап талғын ғына сайҡала. Уларҙың моңон хуплап зифа ҡайындар ҡул сапҡандай япраҡтарын елберләтә.Бейек ҡая башына оя ҡорған сал бөркөт ҡанаттарын йәйеп, тирә-йүнде байҡап һалмаҡ ҡына осоп йөрөй.Һунарға сыҡҡан бөркөттән ҡурҡып ҡуян-төлкөләр ҡара урман тынлығына инеп юғалған,тик ҡарт бүре генә яңғыҙ ҡалыуына зарланып моронон тау түбәһенә сөйөп ултырғандан һуң, олоп ебәрҙе. Шундай сихри матурлыҡтың йәмен ебәреп олоған бүре тауышына һиҫкәнеп уянған Ғиндулла йоҡоһо ҡасҡан күҙҙәрен түшәмгә төбәп уйға сумды. Төшөндә күргән Тыуған яҡ тәбиғәте менән бүренең йән өҙгөс олоуын нимәгә юрарға һуң?\nҺаҡмар йылғаһында һыу инеп, Ирәндектең емеш-еләгенән тат алып бик тиҙ буй етте егет. Эшкә әрһеҙ Ғиндулланы атаһы уҡымышлы,илгә кәрәкле кеше итеп күрергә теләне.Тыуған мәктәбендә һынатмаған егет юғары белем алыу ниәте менән Өфө ҡалаһына юлланды. Белеме тәрән егеттең киләсәктә карьера төҙөүенә шик юҡ,-тине кафедра мөдире. Ысынлап та, Ғиндулла юғары уҡыу йортонда алдынғылар рәтендә булды. Һайлаған һөнәренең серҙәрен ҙур ҡыҙыҡһыныу менән өйрәнде, юғары белемле белгес булыу теләге менән йәшәне.\nУҡыуҙы уңышлы тамамлап, ҡулына диплом алғас Ғиндулла Украина тарафтарына эшкә ебәрелә.Ни эшләйһең бит, заман талаптарына ҡаршы килеп булмай. Ата-әсәһе лә улының сит яҡтарға эшкә ебәрелеүенә күнде. -Белемле башҡорт, милләт данын күтәреп, Украина халҡын ғәжәпләндерһен әле,-тип шаяртып үҙен йыуатты атаһы. -Килер бер көн, Ғиндулла Тыуған яғына әйләнеп ҡайтыр ҙа Һылыу башҡорт ҡыҙына өйләнеп гөрләтеп туй яһарбыҙ. Ейән-ейәнсәрҙәргә өләсәй-олатай булып башҡорт халыҡ әкиәттәрен һөйләп, сәңгелдәк йырын йырлап, ҡулыбыҙҙан килгәнсе ярҙам итербеҙ,-тигән хыял менән йәшәне әсә.\nТыуған илдән айырылып сыҡҡас, сит ерҙең тәбиғәте, мөхите бөтөнләй ят булып тойолдо егеткә. Бөтә күңелен эшкә дусар иткән егет бер көндө украин ҡыҙы Оксанаға ғашиҡ булды.Оҙаҡламай йәштәр ата-әсәһенең яҡты өмөтөн өҙөп сәстәрен сәскә бәйләне. Ғашиҡтар йортонда бер-бер артлы ике малай донъяға килде. Оксана оло улына Никола, кесеһенә Андре тип исем ҡушты. Ҡыҙ бала тыуһа исемде һин һайларһың тигәйне лә Ғиндуллаға, яҙмыш ҡыҙ бүләк итмәне. Ул ғына ла түгел, Ғиндулла исеме әйтелешкә ауыр тип Генадийға үҙгәртелде. Шул ваҡыт Ғиндулла күңелендә оло юғалтыу һиҙгәндәй булды, тик ғаиләһенә мөхәббәте, яратҡан эше хаҡына түҙҙе. Хоҙай ғаилә бәхетенән айырманы. Һөйөклө ҡатыны Оксана ире өсөн өҙөлөп торҙо. Ғаиләлә татыулыҡ, яҡшы мөнәсәбәт хөкөм һөрҙө. Күҙ алмаһындай ике улы эшһөйәр, тырыш булып үҫтеләр. Тик Байтимеров фамилияһын йөрөткән ғаилә башҡорт телендә аралашыу түгел, бөтөнләй ишеткәндәре лә булманы. Иртәнән кискә тиклем эш тип янып йәшәгән Генадийҙың балаларына ваҡыты тар ине. Теләктәрендә булһа өйрәнерҙәр башҡорт телен тигән уй йәшәне атаның йөрәгендә. Ул ниндәй хата ебәреүен башына ла килтермәне.\nЙылдар үтә торҙо. Улдарының Тыуған илгә ҡайтырына тамам өмөтөн өҙгән, ата-әсә лә ҡартайып донъя ҡуйҙы. Ғиндулла тыуған нигеҙҙең йылыһына, атаһының аҡыллы кәңәштәренә, әсәһенең тәмле ашына, йылы ҡарашына һыуһап йәшәне.\nБөгөн күргән тетрәндергес төшөн нимәгә юрарға тип баш ватты хәҙер инде үҙе олатай ҡорона еткән Ғиндулла. Ысынлап та, ул да яңғыҙ бүреләй япа- яңғыҙ тороп ҡалды. Оло ҡайғыларға һалып Оксанаһы гүр эйәһе булды. Ике улы үҙ ғаиләләрен ҡороп күптәнән башҡа йәшәйҙәр. Аталары янына бик һирәк ҡайтып торалар. Бына бит ул яҙмыш…\nЙәшәү дәрте һүлпәнәйгән Геннадий, сал сәстәрен һыпырып, әкрен генә тороп ултырҙы һәм тәҙрәгә баҡты. Төшөндә күргән хозур тәбиғәт ҡосағын әле йәшәгән илдә таба алмаясағына инанған Геннадийҙың сикәләре буйлап ҡайнар йәш тәгәрәне. Тыуған тупраҡҡа аунап илайһы, Ирәндек тауы итәгендәге урманлыҡҡа инеп юғалаһы килде. Бындай көтөлмәгән теләк Башҡортостанға әйҙәне. Ғүмер тигәнең аҡҡан һыу кеүек тиҙ генә үткән дә киткән. Ваҡытлыса тип килгән сит яҡтарҙа яҙмыш ҡушҡанса ғүмер кисерҙем, инде Тыуған илемдең ер ҡуйынына инеп һыйынайым тигән уй солғап алды.\nҒиндулла тыуған яғына ҡайтырға йыйынды. Оло улы Никола аҡһаҡал ҡорона ингән атаһын оҙатып барыу теләге менән юлға сыҡты.\n-Һис шикһеҙ поезд менән барасаҡбыҙ, -тине Геннадий. Күпмелер тәүлек барған поезд тәҙрәһе аша үткәндәремде эҙләйем. Илем тәбиғәтен мин ҡасан күреп өлгөрәм әле,- тине. Киске эңер төшкәндә лә йәшкә тулышҡан күҙҙәрен тәҙрәнән алмай ҡарап барҙы. Юл ситендә үҫкән ҡарағайҙар ҡул болғап сәләмләгән төҫлө булды. Аралар яҡынайған һайын йөрәк ашҡынып типте.\nАтаһының тыуған ауылы Мораҙымға килеп еткәс, Никола халыҡтың шул тиклем ихтирамлы, ҡунаҡсыл, башҡорт теленең моңло, саф булыуына хайран ҡалды. Украина ҡунаҡтарын һәр өйҙә тиерлек милли аш менән хөрмәтләп ҡаршы алыуҙары, ҡурайҙың сихри тауышы, башҡорт йыры Николаның күңелендә илаһи көс уятты. Бында бит әкиәт иле тип тирә- йүнгә һоҡланып, балаларса ҡыуанып йөрөгән улының башҡорт телен бөтөнләй белмәүе атаның күңелен өшөттө. Иле , халҡы алдында үҙен ғәйепле итеп тойҙо. Уның күкрәк тултырып йырлау түгел, рәхәтләнеп аралашыу өсөн һүҙлек байлығы бушағандай тойолдо. Күптәнге теләген улына еткергәс, күңелендә рәхәтлек йүгерҙе.\n«Әкиәт иле,- тинек Никола атаһы менән хушлашҡанда,- ни өсөн ғорур бөркөттәй беҙ ҙә ошо илдә оя ҡорманыҡ, атай?» Көтөлмәгән һорау Ғиндулланың күңелен тетрәндерҙе,тик яуап урынына ҡайнар йәштәр тамды.\nҠарт эйелеп усына тупраҡ алды. Уның йылыһы бөтә тәне буйлап йүгерҙе, күңелен ниндәйҙер әйтеп бөткөһөҙ илаһи рәхәтлек солғап алды. Бына бит ул ниндәй көскә эйә тыуған ил тупрағы!


Үткән ял көндәрендә Сибай ҡалаһында ғәҙәттән тыш хәл теркәлде\nКөслө ел Таусылар проспектында күп ҡатлы йорттоң ҡыйығын аҡтара.\nТаусылар урамындағы йортта йәшәүселәр был ваҡиғаны уйынлы-ысынлы; беҙҙең йорттоң ҡыйығы китте тип шаярта. Шәмбе ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының матбуғат хеҙмәте халыҡты көслө дауыл буласағы хаҡында иҫкәртә. Ел урыны менән көсәйеп секундына 25 метрға тиклем етә. Һауа торошоноң боҙолоуы ғәҙәттә, үҫеп ултырған ағастарҙың аҡтарылыуы, электр сымдары өҙөлөүе менән тамамлана. Әммә был юлы эш ҙурға китә. Көслө ел яңы ғына ремонтланған ҡыйыҡты аҡтарып, осороп алып китә. Бында йәшәүселәр ремонтҡа оҙаҡ йылдар дауамында ирешә. Тәүгеләрҙән булып металл шығырҙыуын бишенсе ҡаттан Алексей Канайкин ишетеп ҡала.\nАлексей Канайкин, зыян күреүсе: «Күптән түгел генә үткән ремонттан бер ни ҙә ҡалманы. Көслө ел күҙ асып йомған арала уның фронтондарын, ҡалайҙарын ҡыйратып осороп алып китте».\nТәбиғәт ғәрәсәтенән емерелгән ҡыйыҡ төбәк оператор йыйған 3 миллион һумға ремонтланған була. Төҙөлөш эштәрен фирма 24 июлдә тамамлаған. Әммә дауыл бөтә эште юҡҡа сығара. Бәхеткә, түбәнән ишелеп төшкән плитәләрҙән кешеләр зыян күрмәй. Ғәҙәттән тыш хәлгә ҡотҡарыусылар хеҙмәттәре ярҙамға ваҡытында килә, ҡала башлығы ла шунда уҡ үҙ мөнәсәбәтен белдерә. Таусылар урамындағы 6/3 йортта был икенсе аяныслы хәл. Былтыр тап ошо адрес буйынса көндәлек тормошта ҡулланылған тәбиғи газ шартлай.\nРита Сабирова, зыян күреүсе: «Түбә ишелеп төшөү менән шунда уҡ ҡотҡарыу хеҙмәте, янғын һүндереүселәр һәм ашығыс ярҙам машинаһы килде. Ярай әле кешеләр һаулығына зыян килмәне, үлем осрағы ла юҡ».\nБыл йортта йәшәүселәр ваҡытлыса медицина, педагогика, төҙөлөш һәм сервис колледждарына урынлаштырылған. Халыҡҡа йылы аш та ойошторолған. Ҡыйығы аҡтарылған бинаны электр һәм газ менән тәьмин итеү ваҡытлыса туҡтатылған. Кәңәшмәнән һуң түбәне аҡтарып, яңынан төҙөү тураһында ҡарар ҡабул ителә.\nИлфат Сафин, Сибай ҡалаһы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары вазифаһын башҡараусы: «Әле был йортта кешеләр йәшәмәй. Фатир хужаларына зыян күреүсе статусы бирелгән».\nУрындағы етәкселек ҡышҡы һыуыҡтарға тиклем ҡыйығы зыян күргән йорттоң башын яңынан ябырға вәғәҙәләй. Ә халыҡҡа әлегә түҙемлек туплап, тәбиғәт шарттарының ҡоро тороуын теләп, көтөргә генә ҡала.


Социум // Психолог кәңәштәре\nҒаилә мөнәсәбәттәре... Улар ниндәй булырға тейеш? Айырыуса йәш ғаиләлә мөнәсәбәттәр нисек? Минең ҡарашҡа, уларҙы күп осраҡтарҙа яҡшы тип әйтеп булмай. Ғаилә мөнәсәбәттәре һоҡландырғыс булһа, насар булмаҫ ине. Әйҙәгеҙ, бергәләшеп уйлашайыҡ: йәш ғаиләләр ниндәй проблемаларға йыш осрай һәм уларҙан нисек ҡотолорға? Ғөмүмән, нимә ул йәш ғаилә, үҙ эсенә нимә ала ул? Был һорауҙы асыҡлауҙа Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенең опека һәм попечителлек идаралығының "Ғаилә" психологик ярҙам үҙәге бүлеге мөдире Эльза Әхмәтова ярҙам итә.\n- Башта "йәш ғаилә" төшөнсәһен асыҡлайыҡ, - ти Эльза Әхмәтова. - Биш йыл бергә ғүмер иткән ғаилә йәш ғаилә тип һанала. Йәғни ир менән ҡатындың йәше бындай осраҡта бер ниндәй ҙә роль уйнамай. Теләһә ниндәй ғаилә төп ике законға - гомеостаз һәм гетеростаз - буйһона. Гомеостаз законы былай ти: һәр төрлө система даимилыҡҡа, тотороҡлолоҡҡа ынтыла. Гетеростаз законы, ғаилә үҙенең үҫешендә төрлө көрсөктө индереп, төп этаптарҙы үтергә тейеш, тип һанай.\n- Шуларҙың иң мөһимдәре ниндәй?\n- Ғаилә үҙенең үҫешендә бер нисә осор үтергә тейеш. Әгәр йәш ғаиләне алһаҡ, уның өлөшөнә шунда уҡ бер нисә көрсөктөң тура килеүе бар. Миҫал өсөн, тәүге йәшәү йылындағы көрсөктө алайыҡ. Әгәр ошо осорҙа ғаиләлә бала тыуһа, йәш парҙарға икенсе көрсөктө кисерергә тура килә. Мәктәпкәсә йәштәге балалар - был өсөнсө көрсөк. Биш йыл эсендә йәш ғаилә нисә көрсөк кисерә, быныһы инде ғаиләнән тора.\n- Был көрсөктәрҙе нисек кисерергә һуң?\n- Эш шунда, көрсөктө кемдер еңел үткәрә. "Никахҡа тиклем тултырып ҡара, ә никахтан һуң күҙеңде ҡыҫып ҡара", тиҙәр. Бында бөтәһе лә партнер һайлауҙан, ғаилә ҡороу сәбәптәренән тора. Уларҙың күп булыуы ихтимал. Әйтәйек, мәҫәлән, ата-әсәнән ҡасыу булһа, аңлашыла, бөтәһе лә ауыр үтәсәк. Башҡа сәбәптәр ҙә бар, миҫал өсөн, ауырға ҡалған ҡыҙҙар бер ниндәй мөхәббәтһеҙ загсҡа йүгерә. Иҫәп буйынса никахлашыу бар, әлбиттә, уны инҡар итеп булмай. Әгәр иҫәп аҡланмаһа... Юҡҡамы ни шундай мәҙәк йәшәп килә: "Һиңә кейәүгә иҫәп буйынса сыҡтым, тип уйлаһам, баҡһаң, мөхәббәт булған икән..."\n- Тәүге йылдарҙағы көрсөккә туҡталайыҡ. Ул нимәнән ғибәрәт?\n- Беренсенән, ир һәм ҡатын яңы ролгә эйә була - ир һәм ҡатын. Икенсенән, улар ата-әсәһеҙ, үҙаллы тормош ҡорорға өйрәнә. Әммә шул уҡ ваҡытта йәш "йәмғиәт ячейкаһы" ата-әсә ғаиләһенән тулыһынса айырылмай. Йыш ҡына йәштәр улар менән бер фатирҙа йәшәй. Көнбайышта башҡаса: йәш ғаилә шунда уҡ айырылып сыға.\nЙәштәр ҡайһы тыуған-тумасалары һәм дуҫтары менән аралашасаҡ, улар йәштәр йәшәгән йортҡа килә аламы - быларҙы тәүге йәøәү йылында мотлаҡ хәл итергә кәрәк.\nДуҫтар уртаҡ булһа, был мәсьәлә еңел хәл ителә. Һәм тағы. Ғаилә ҡорған ваҡытта торлаҡ һәм көнкүреш шарттарын ойоштороу тураһында ла оноторға ярамай, сөнки никахҡа тиклем был турала бер кем дә уйламай. Өйҙәге эште башта уҡ үҙ-ара бүлешеү мөһим.\n- Ғаиләлә бала тыуғас, икенсе көрсөк башлана...\n- Бында ғаилә структураһы үҙгәрә, ир менән ҡатын үҙҙәренә тағы бер роль ала - атай һәм әсәй. Ғаиләлә бала тыуғас, әлбиттә, ир икенсе планға күскән кеүек. Был осорҙа ҡатындың төп бурысы - иренә һәм балаға дөрөҫ иғтибар бүлеү.\nҮҙ сиратында, йәш атай бала тыуыуға әҙер түгелдер, бәлки, ә был ғаиләлә билдәле бер көсөргәнешлек барлыҡҡа килтерә.\n- Өсөнсө көрсөк ниндәй?\n- Ул баланы балалар баҡсаһына урынлаштырыу менән бәйле. Баланы кем йөрөтәсәк, кем барып аласаҡ? Көн тәртибе тағы үҙгәрә. Ә кисен өйгә ҡатҡас, үҙ балаң өсөн ниндәй генә ролгә инåðãœ òóðà êèëìœé... Бәлки, йөкләмәләрҙе яңынан бүлергә кәрәктер. Һәм был даими ҡабатланасаҡ: бала үҫә, тимәк, ул үҙенә күп иғтибар талап итә. Ата-әсә мөнәсәбәттәре балала ныҡ сағыла, һәм быны оноторға ярамай.\n- Никахта бәхетле булыуҙа нимә ҡамасаулай?\n- Ысынлап та, көнкүреш проблемалары һәм ғаиләнең насар иҡтисади хәле конфликт тыуҙыра. Эйе, ҡатын-ҡыҙға аҡса кәрәк, әммә шул уҡ ваҡытта ул ҡәнәғәт түгел, сөнки ире көн-төн эштә. Ғаиләлә бөтә проблемалар әйтеп еткерелмәгәнлектән килеп сыға. Иң мөһиме - һөйләшеүҙәр өҫтәле артына ултыра белеү. Тик шул саҡта ғына ғаиләлә тыныслыҡ һәм татыулыҡ урынлашыр.


80 йәштә лә егеттәрҙән уңғаныраҡ\nСәйғәфәрҙән З.Килдеғошов йәштәргә үрнәк күрһәтә\nБыл донъяла кешегә фәҡәт ныҡышмалы хеҙмәт кенә бәхет килтерә. Бары тир түгеп тырышҡанда ғына әҙәм балаһы ысын мәғәнәһендә ҡәҙер-хөрмәткә лайыҡ. Тормошобоҙҙо намыҫлы хеҙмәте менән биҙәгән кешеләр беҙҙең арала ла бихисап. Шулар иҫәбенә Сәйғәфәр ауылында йәшәүсе Килдеғошов Зиннур Ғилметдин улын да индерергә мөмкин.\nОшо көндәрҙә 80 йәшлек юбилейын билдәләгән Зиннур Ғилметдин улы 1932 йылдың 14 апрелендә Йомаш ауылында күп балалы ғаиләлә донъяға килә. Бала сағы ауыр замандарға тура килеү сәбәпле, хеҙмәт юлы бик иртә башлана уның. Үҙҙәрендә 3-сө класты тамамлағандан һуң, 11 йәшлек малай күрше Семеновск ауылындағы алтын сығарыу руднигына, 2-се баҫҡыста һыуҙы өҫкә ебәреү эшенә китергә мәжбүр була. 1949 йылда Комсомолға ҡайтып, ауыл малын көтә башлай. Үҫеп буй еткән егетте Совет Армияһына хеҙмәткә алалар. Төркмәнстандың Ҡыҙыл Арбат ҡалаһында 3 йыл да 4 ай хеҙмәт итеп, 1955 йылдың октябрь айында тыуған яҡтарына ҡайтып төшә.\nӘрмелә сынығыу үтеп ҡайтҡан егет Һамар ҡалаһына киң профилле механизаторҙар әҙерләү курсына уҡырға китә. Уны тамамлағас эшкә тотона. Бар ғүмерен Зиннур Килдеғошов ауыл хужалығын үҫтереүгә арнай, хаҡлы ялға сыҡҡансы колхозда механизатор, комбайнсы, балта оҫтаһы була. Хәҙер ауыл кешеләре йәшәгән бик күп йорттар уның ҡулы менән һалынған.\nЗиннур Ғилметдин улы намыҫлы хеҙмәте өсөн ВДНХ-ның көмөш, 1955-1957 йылдарҙа сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәрҙе үҙләштереүҙә ҡатнашҡаны өсөн, В.И. Лениндың 100 йыллығына ҡарата “Намыҫлы хеҙмәте өсөн” юбилей миҙалдарына лайыҡ була. Наградалары араһында шулай уҡ “Социалистик ярышта еңеүсе” билдәһе, “Хеҙмәт ветераны”, Бөйөк Ватан һуғышында еңеүҙең 50, 60, 65 йыллыҡ юбилей, “1941-1945 йылдарҙа тырыш һәм намыҫлы хеҙмәте өсөн”миҙалдары, бик күп Маҡтау ҡағыҙҙары бар.\nЭшендә юғары производство күрһәткестәренә өлгәшкәне өсөн З.Килдеғошов бер нисә тапҡыр ауыл, район Советтарына депутат итеп һайлана.\nЗиннур Ғилметдин улы Мәзүнә Сәйетбаттал ҡыҙы менән матур ғаилә ҡороп, биш балаға ғүмер бүләк итәләр, уларға тейешле белем һәм тәрбиә биреп, оло тормош юлына аяҡ баҫтыралар. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Мәзүнә инәй 63 кенә йәшендә был яҡты донъянан китеп бара.\nӘле Зиннур олатай тормош иптәше Рәйсә инәй менән бик татыу ғүмер итә. Хаҡлы ялда булыуҙарына ҡарамаҫтан, 2 һыйыр, 20-ләп һарыҡ, ихата тулы ҡош-ҡорт тәрбиәләйҙәр, йәй көнө баҡса тултырып йәшелсә-емеш үҫтерәләр. Әйткәндәй, Килдеғошовтарҙың йорто ауылдың күрке, тиһәк тә хата булмаҫ. Ғаилә “Өлгөлө йорт” исеменә күп тапҡыр лайыҡ булған.\n– Элеккегә ҡарағанда, хәҙерге заманда йәшәүе күпкә еңелерәк, – ти Зиннур Ғилметдин улы. – Тырышып донъя көтөү өсөн бөгөн бөтә мөмкинлектәр ҙә бар. Эшләйем тиһәң эше лә етерлек, тик уны күрә белергә генә кәрәк. Йәшәйем тигән кеше ауылда ла яйын таба ул, тик хәҙер йәштәр ялҡауыраҡ, күптәр эш эҙләп ҡырға китеү яғын ҡарай. Тырышһындар, үҙ эштәрен асһындар, күпләп мал-тыуар аҫраһындар. Юҡҡа ғына, тырышҡан – ташҡа ҡаҙаҡ ҡаҡҡан, тимәгәндәр бит...\nҮҙенең һигеҙенсе тиҫтәһен ваҡлаған ауыл аҡһаҡалы тормошҡа зарланырға яратмай. Кәрәк саҡта руль артына ултырып Сибай, Өфө тарафтарына ла сығып килә.\nЕгеттәрсә шәп, дәртле ир уҙаманы менән танышып аралашыу беҙгә, бигерәк тә йәш быуынға, өлгөлө һәм фәһемле булды. Үҙенең хеҙмәте менән хөрмәткә лайыҡ Зиннур олатай күңелдә һоҡланыу тойғоһо ғына уятты.


Танышырға була Теркәү, никах Өсөн ирекле Һәм - Видео чат №1 - егет йәки ҡыҙ менән танышып онлайн!\nАделаида етди мөнәсәбәттә булған өсөн Бушлай әлеге осрашыу, романтиктар никахы, Танышыу, аралашыу, дуҫлыҡ арҡаһында ла Ябай түгел, шуның өсөн йәки флиртБашҡа сайттарға инеп теркәлгән йәки Теркәлгән алыуҙа, социаль селтәрҙәр аша теләгәндер. Үҙ йүнәлештәре булдырылды һәм бөгөн Үк осраша башлай. Беҙ гарантиялай, мәғлүмәттәр һеҙҙең шәхси Хәүефһеҙлегегеҙгә булған. Беҙ ҙә һеҙ контакттан мәғлүмәт Биреү һәм тулы гарантия, һеҙ Нисек анонимность бүленә.\nБеҙгә ҡорал биргәнгә, беҙҙең бөтә Кулланыусылар өсөн, һәм үҙе таба Еңел половинка осрашты. Сайтының мобиль версияһы менән һәр Ваҡыт бәйләнештә булып ҡала. Мөхәббәт тарихы - етди башҡа бушлай Танышыу сайттарына теркәлдем. Бәлки, һеҙ беҙҙең сайтҡа килгән Ҡыҙыҡлы булғас, һеҙ шулай уҡ Рәсәйҙә һәм бөтә донъя буйынса Ундан яңы дуҫтар таба алманы - Бөтә проект ҡала.\nДжиддә ҡыҙы Менән таныштырҙы. Джиддә һәм\nДатинг Сајт у Шэньяне, фрее Датинг за Озбиљну везу\nвидеочивать пар видеочить бушлай йылдың 18 ч плюс рулетка фото теркәлгән танышты был видеочивать видео танышты рус ҡыҙ менән сикләү видеочивать ҡыҙы таныштырҙы онлайн видео чат ҡотосорғос рулетка менән ҡыҙ видеочивать


Мәләүез районының «Бригантина» лагерынан ҡасҡан Өфөнөң 1-се балалар йорто тәрбиәләнеүселәре табылды\nАлдан хәбәр ителеүенсә, төшкө аш ваҡытында 16 йәшлек малай, 14 һәм 15 йәшлек ике ҡыҙ билдәһеҙ йүнәлештә юҡ була. Мәләүез һәм Ишембай полицияһы уларҙы эҙләү ойоштора, быға юл инспекторҙары ла йәлеп ителә, бөтә стационар постар иҫкәртелә. Бөгөн иртән юғалыусылар араһынан үҫмер егет лагерға кире ҡайта. Уның менән ҡасҡан ҡыҙҙар апаларына киткән була. Һуңғыһы ҡыҙҙарҙың ҡайҙалығы хаҡында хәбәр итә. Әле балалар лагерға кире ҡайтарылған.


Өфөлөләрҙең йыйылма командалағы эҙҙәре\nРәсәйҙең хоккей буйынса йыйылма командаһы евротурҙың өсөнсө, өйҙә үткән этабында ла еңеү яуланы. Мөмкин булған\nтуғыҙ мәрәйҙән етәү, индерелгән ете һәм бер генә үткәрелгән гол - Мәскәүҙәге сығыш өсөн лайыҡлы һөҙөмтә. Еңеүҙә "Салауат\nЮлаевтың" өс уйынсыһының да өлөшө бар - өфөлө Игорь Волков,\nВолга батыры Андрей Кутейкин һәм Ярославлдән Владимир Антипов. Уларға тағы ла ике чехты - Михал Микеска һәм Радек Филиппты ла өҫтәһәң, бик тә олпат еврокомпания барлыҡҡа килә\nБашта - шведтарға ҡаршы уңышһыҙ матч. Рәсәйлеләрҙең уңайлы\nмәлдәрҙе тормошҡа ашырыуға бәйле проблемалары булыуы һиҙелде. Һөжүм итеүҙәр артыҡ тәьҫорат ҡалдырмай. Төп һәм өҫтәмә ваҡытта иҫәп 0 : 0. Буллиттар буйынса еңелеү - 0 : 1.\nФинляндия менән осрашыу. Шулай уҡ - шайба Европалағы күршеләрҙең ҡапҡаһына инергә бер ҙә ашыҡмай. Бары тик икенсе периодта ғына барыһы ла үҙгәрә. Көтмәгәндә Счастливый\nшайбаны тырнап ала һәм яңы Мәҙәниәт һарайындағы тәүге голды индерә. Артабан барыһы ла белгестәрҙең күҙаллауына ярашлы дауам итә. Веханендың ҡапҡаһына тағы ике шайба осоп и нә. 3: 0 - бына был инде яҡшыраҡ.\nӨсөнсө уйын, чехтарға ҡаршы. Еңергә һәм финдарҙың шведтарға бер мәрәйҙән дә күберәк яуларға мөмкинселек бирмәҫенә өмөтләнергә кәрәк. Уныһы ла, быныһы ла тормошҡа аша. Рәсәйлеләр чехтарҙы 4 : 1 иҫәбе менән артта ҡалдыра.\nБеҙҙең бурыс - өфөлөләрҙең йыйылма командаларҙа ҡалдырған эҙе хаҡында яҙыу. Ул бик үк сағыу булмаһа ла бөхтә, асыҡ һәм эҙмә - эҙлекле булды. Игорь Волков тәүге гол буласаҡ шайбаны Счастливыйға тапшырыуы менән хәтерҙә ҡалды. Өфө тәрбиәләнеүсеһенең тағы бер уңайлы мәле булғайны ла, тик шведтарҙың ҡапҡа һаҡсыһы үҙ мөмкинселеген ҡулынан ысҡындырманы. Волковтың оборона һаҡсыларына ярҙамы ла\nАндрей Кутейкин үҙ позицияһында ышаныслы урын биләне һәм йынсыларға һөжүм ваҡытында ярҙам итеп тә өлгөрҙө.\nВладимир Антипов бик ҡеүәтле һәм сағыу уйын күрһәтте, әүҙ ем рәүештә ҡаршы ҡапҡаға ынтылды, һөжүм итте. Мәрәй йыя алмаһа ла, чех уйынсыһы менән көс һынашырға өлгөрҙө. Кутейкин шунда уҡ уға ярҙамға ташланды - иҫәбе көрәшеү талантын да күрһәтергә ине, буғай, әммә судьялар быға мөмкинселек бирмәне.\nҺәм, композицияны тамамлау өсөн - "юлаевсыларҙың" үткән турнир буйынса фекере.\n- Йыйылма команда бик яҡшы сығыш яһаны, бик шәп турнир. Командалағы мөхит бына тигән. Йәш тренер позитив кәйеф тыуҙырҙы. Хатта шведтарҙан еңелгәндән һуң да негатив тойманыҡ.\n- Ходын яланындағы Спорт һарайы нисек\n- Дөйөм алғанда, насар түгел. Шәхсән миңә уйнарға бер ним ә лә ҡамасауламаны.\n- Үҙ сығышығыҙҙы нисек баһалайһығыҙ Донъя чемпионаты тураһында хыялланыһығыҙмы\n- Мин уңдан уйнаным. Чехтарға ҡаршы матчта бер тапҡыр гол индереү мөмкинселеге булды. Донъя чемпионатына эләгеү хаҡындағы хыялымды һүҙ менән генә аңлатып биреү мөмкин\n- Беренсе урын. Тәьҫораттар ыңғай, кәйеф шәп. Бер генә го л индерҙек. Уйынымды нисек баһалайым Гол индереп булманы, әммә уңышлы мәлдәр булғыланы. Мөхит Позитив.\nМихал Микеска ике кеше өсөн яуап бирҙе - уның дуҫы Филипп\nурыҫса бик яҡшы һөйләшмәй.\n- Һуңғы урын, мәрәй йыя алманыҡ - бик тә насар. Аҙсылыҡта уйын килеп сыҡманы. Ә рәсәйлеләр бына тигән уйын күрһәтте.\n- Уйынығыҙҙан ҡәнәғәтһегеҙме\n- Мин дүртенсе һәм өсөнсө звенола уйнаным, әйткәндәй, финдарға ҡаршы өсөнсө периодта ғына сыҡтым. Тренер мине күпселектә сығарһа ла, башҡа уйынсыларға күберәк ышаныс б елдерҙе. Бер гол тапшырыуы менән сығыш яһаным.\n- Бәлки, Свободаға түгел, ә голкипер Хниличкаға ышаныс белдерергә кәрәк булғандыр\n- Рәсәйлеләр менән матчта Хниличка йәрәхәт алды. Миңә ҡал һа, беҙҙең ике голкипер ҙа бына тигән.\n- Һеҙ рәсәйлеләр - "юлаевсылар" менән бергә ҡайттығыҙмы\n- Юҡ, һуңыраҡ сыҡтыҡ. Беҙгә билеттарҙы шулай бирҙеләр. Хәҙер беҙҙең ял көнө. Иртәгә барыһы менән бергә күнекмә үтә\nбашлаясаҡбыҙ - команда Ғәрәп Әмираттарынан әйләнеп ҡайтты л а инде.


Лаҡлы (рус. Лаклы) — Башҡортостандың Салауат районындағы ауыл, ауыл Советы үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 925 кеше. Почта индексы — 452498, ОКАТО коды — 80247830001.\n4 Лаҡлы ауылының XIX быуат уртаһынан артабанғы үҫеше\n6 Лаҡлыла мәғариф үҫеше\n10 Ауылдың арҙаҡлы шәхестәре\n11 Лаҡлыла тыуып-үҫкәндәр\n1770 йылда шул ерҙәрҙе өйрәнеп йөрөгән рус ғалимы П. С. Паллас был ауылды Сайырсынҡул, тип атай һәм унан һулға 3 саҡрымда мәмерйә бар, ти. Ул саҡта был ауыл Лаҡлы йылғаһы буйында урынлашҡан һәм унда кеше һаны бик күп булмаған.\nҠарағасты борон сайырсын тип атағандар икән, Сайырсынҡул — Ҡарағаслы ҡул, тимәк.\nЛаҡлы йылғаһының атамаһы буйынса ла төрлө фараз йәшәй: элек ат юлы ошо тирәнән үткән, аттарҙы эсерергә уңайлы булһын, тип йылғаға улаҡ яһап ҡуйған булғандар, Улаҡлы йылға шулай барлыҡҡа килгән тиҙәр. Икенсе фараз: борон ҡырағай тау кәзәләре, ылаҡтар, ҡаялы-ташлы Сүлмәктауҙа, йылға буйында көтөүе менән йөрөгәнгә, Ылаҡлы йылға тигәндәр. Тора-бара, тел закондарына ярашлы, ҡыҫҡартып, Лаҡлы йылға тип кенә йөрөтә башлағандар. Һуңғараҡ Лаҡлы йылғаһы атамаһы ауылға күскән.\nЛаҡлы ауылына нигеҙ һалғандар араһында Арыҫланбәк Аҡтуғанов һәм уның дүрт улы булған. Уның өсөнсө улы Мортаза Арыҫланбәковҡа (1743—1791) Юлай Аҙналиндың бер туған һеңлеһе Мәликәне кейәүгә биргәндәр. Крәҫтиәндәр һуғышы ҡанһыҙ баҫтырылғандан һуң, Юлайҙың нәҫелен һаҡлап ҡалыу ниәтенән, Мәликәне тыуған ауылынан алыҫыраҡ, татар ауылына, кейәүгә биргәндәрҙер. Мортаза менән Мәликәнең өс балаһы: Мөхәббәрә (1777), Ғәбделнасир (1781), Ғәбделхәлил (1784) тыуып үҫә. Ғәбделнасирҙан Мөхәмәтдиновтар, Нурғатиндар, Әбделхәлилдән (ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Әбделхәким тип бирелә) — Мурзиндар, Кәбировтар, Талиповтар таралған. Шулай уҡ Әбделхәлилдән — Абдулханнан һәм бөгөнгө көндә Латипов Даниял, Ағраф Ғәбдрәҡип улдарының ғаиләләре Юлай Аҙналин нәҫеленә мөнәсәбәтле тип әйтеп була\nЛаҡлыла 1795 йылда 17 йортта 138 кеше, 1816 йылда — 112, 1834 йылда — 176 кеше йәшәгән. 1778 йылдан лаҡлылыр типтәр ҡатламы тип атала башлағандар, типтәр полкының 9-сы командаһына ингәндәр. Казак булып хеҙмәт иткәндәр. 1855 йылдан 1865 йылға тиклем Башҡорт ғәскәренә ингәндәр.\n1920 Әйле улусы Дыуан-Ҡошсо кантоны Башҡорт АССР-ы\n1925 Ҡалмаҡҡол улусы Мәсәғүт кантоны Башҡорт АССР-ы\nЛаҡлы ауылының XIX быуат уртаһынан артабанғы үҫешеҮҙгәртергә\n1859 йылдағы X ревизия материалдары буйынса Лаҡлыла 312 ир-егет типтәр йәшәгән. 1865 йылдан лаҡлыларҙың хоҡуҡтарын башҡа крәҫтиәндәр менән тигеҙләгәндәр. Әммә улар, инерция менән, үҙҙәрен 1926 йылға тиклем типтәр тип йөрөткәндәр.\nXIX быуат аҙағында Лаҡлының бөтөн ерҙәре лә һөрөлөп бөткән, ер мәсьәләһе бик киҫкен торған. Ер ҡара тупраҡлы, сәсеү әйләнеше — өс баҫыулы булған, һабан менән һөргәндәр. Арыш, һоло, ҡарабойҙай, бойҙай, етен сәскәндәр. Ауылда 2 һыу тирмәне, 8 ат һуҡҡысы, 20-гә яҡын елгәргес булған. Йәшелсә баҡсалары байтаҡ. Ауылда 4 йәмәғәт һыу тирмәне һәм айырым хужалар мөлкәте булған 2 бешкәк (болғауыс), 2 тимерлек, 4 сауҙа итеү кибете, 1 кирбес һарай булған. Ҡортомға йылына һәр урын өсөн 2 һумдан 25 һумға тиклем түләү менән 6 тирмән урыны (6 дисәтинә) бирелгән. Халыҡ малсылыҡ менән дә шөғөлләнгән\nРус-япон һуғышында, Беренсе донъя һуғышында ҡатнашҡан ауылдаштар тураһында мәғлүмәтте өйрәнәһе бар. Ветеран уҡытыусы, крайҙы өйрәнеүсе Ғаффаров Нәсих Ғаффар улы, мәҫәлән, „өс һуғыш ветеранымын“, тип һөйләй ине.\n1920 йылда Лаҡлыла 326 йортта 1703 кеше йәшәгән. 2010 йылғы халыҡ иҫәбен алыу менән сағыштырғанда, ул саҡта Лаҡлы халҡы бөгөнгөнән ике тапҡырға күберәк булған.\nРеволюция юлына баҫҡан ауылдаштар араһында Хамматов Шәрифулланы, Зиннуров Нурулланы һ. б. атарға булыр ине. Улар, нәтижәлә, революция ҡорбаны ла булдылар.\nХамматов Шәрифулла Хәбибулла улы (1893) 1894 йылдың 18 ғинуарында тыуған. 1908 йылда Лаҡлы рус-татар мәктәбен Маҡтау ҡағыҙы менән, 1910 йылда 2-класлы Нәсибаш дәүләт мәктәбен тамамлай. 1914 йылда Красноуфимск ауыл хужалығы мәктәбендә агроном һөнәренә эйә була. 1914—1918 йылдарҙағы Беренсе бөтөн донъя һуғышында ҡатнаша.\n1918 йылдың 13 июнендә Шәрифулланың өс туғаны Ҡәнзәфәр бай Ғимранов ойошторған фетнәселәр төркөмө улус советын ҡыйрата, Хамматовты ҡулға алалар, туҡмайҙар, мыҫҡыл итәләр. 1918 йылдың 27 июнендә Үрге Ҡыйғыла революционер Хамматовты йыртҡыстарса язалап үлтерәләр.\n1983 йылдың ноябрь айында Лаҡлы мәҙәниәт йортонда яҡташтары Шәрифулла Хамматовтың 90 йәшен билдәләне. Мәктәп музейы етәксеһе Абдуллина Хамматовтың тормош һәм көрәш йылдары тураһында сығыш яһаны. Һәүәҫкәр артистар эстәлекле концерт күрһәтте. 1994 йылда ауылдаштар Хамматовтың 100 йәшен лайыҡлы билдәләне.\nНурулла Зиннур улы Зиннуров 1901 йылда Лаҡлыла тыуған. 1914 йылда „Әхмәҙиә“ мәҙрәсәһенән рус-татар мәктәбенә уҡырға күсә. 1915—1916 йылдарҙа Нәсибаштағы 2-класлы земство училищеһында, 1917—1918 йылдарҙа Златоустағы уҡытыусылар семинарияһында уҡый. 1918 майында Лаҡлыла революцион эшмәкәрлеккә ҡушыла. Аҡ чехтар фетнәһе дәүерендә ике ҡустыһы менән Колчак армияһына алына, әммә Көнгөр ҡалаһында ҡасып ҡотола. Һуңынан Эйхе командалыҡ иткән 26-сы дивизия составында Мырҙалар һәм Нәсибаш улусы ерҙәрен аҡтарҙан азат итеүҙә ҡатнаша. 1919 йылдың июнендә Нурулла большевиктар партияһы сафына алына. Златоуст өйәҙендә РКП(б)-ның партия комитеттары ойошторола. 8-се һанлы парткомдың (Лаҡлы, Йыланлы, Туғыҙлы, Вәҡиәр, Иҙрис, Сыбарҡыя ауылдары ингән) тәүге секретары итеп 18 йәшлек Зиннуровты һайлайҙар. Партком секретары булып 1921 йылға тиклем эшләй. 1920 йылдың 17 ғинуарында Златоуста өйәҙ йәштәре съезы үтә, шул уҡ йылдың мартында Лаҡлыла йәштәрҙең I бөтә район конференцияһы уҙғарыла. Лаҡлыла 15 кешенән торған тәүге комсомол ячейкаһы ла төҙөлә. 1921 йылда Нурулла Ҡыҙыл Армия сафына алына. Ҡазанда хәрби уҡыу үткәндән һуң, 1923—1924 йылдарҙа уҡсылар дивизион политругы булып Төркөстан фронтында һуғыша. 1924—1926 йылдарҙа Үрге Ҡыйғы улусы башҡарма комитетының секретары, һуңғараҡ рәйесе булып эшләй, съезда 9-сы кантон башҡарма комитеты ағзаһы итеп һайлана.\n1924 йылда „Тормош ҡорбандары“ тигән пьесаһын яҙа, уны халыҡ театрҙары сәхнәләрендә ҡуялар. 1925 йылда ҡыҙыл туй үткәреп, Әхмәтсафа Баһауетдинов хәҙрәттең ҡыҙы Фәхитәгә өйләнә.\n1926 йылдың сентябрендә ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты Зиннуровты Мәскәүгә Көнсығыш хеҙмәтсәндәренең коммунистик университетына (КУТВ) уҡырға ебәрә. 1930 йылда йүнәлтмә менән Донбасста Сталино партия ҡала комитетында эшләй. Эшсе-шахтёрҙар араһында ҙур абруй ҡаҙана. 1932 йылда Мәскәүгә Ҡыҙыл профессураның Аграр институтына уҡырға ебәрелә.\nБында ул ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты политик секретары Иҫәнсурин менән осраша. Бер аҙҙан Башҡортостанға эшкә ҡайтарыла. 1933—1935 йылдарҙа Аҡһары МТС-ының политбүлек начальнигы итеп тәғәйенләнә. Үҙенең инициативаһы менән Күмертау районы Яңы Мораптал ауылында Чапай МТС-ын ойоштора. Аслыҡтан миктәгән ғаиләләргә мөмкин тиклем ярҙам итергә тырыша. Яңы Мораптал ауылында барлыҡҡа килгән тәүге колхозға ла материаль ярҙам күрһәтә.\n1935—1936 Асҡын МТС-ы директоры, шунан 1937 йылдың 4 ноябренә саҡлы Үрмиәзе МТС-ы директоры булып эшләй.\nПредприятиеларҙы тулы ҡанлы эшләтеү өсөн бар көсөн биргән, юғары ойоштороу һәләтенә эйә булған коммунисты, Лаҡлынан ебәрелгән ошаҡ хаттарына ышанып, 1937 йылдың ноябрендә ҡулға алалар. 1940 йылда РСФСР УК-ның 58-се ст. буйынса СССР НКВД-ның махсус кәңәшмәһе ҡарары менән Зиннуров Нурулла „контрреволюцион эшмәкәрлеге өсөн“, тип 5 йылға иркенән мәхрүм ителә. 1943 йылда Новосибирск төрмәһендә үлгән. 1958 йылда БАССР Юғары суды ҡарары буйынса аҡланған.\n1986 йылда Лаҡлы мәҙәниәт йортонда Нурулла Зиннуровтың 85 йәшен тантаналы рәүештә билдәләп үтте яҡташтары. Был эште ойоштороу һәм тормошҡа ашырыуҙа крайҙы өйрәнеүсе уҡытыусы Абдуллина Миңһылыу Фәйзрахман ҡыҙының роле ҙур булды. Нурулла Зиннуровтың Шәрифулла Хамматов тураһында яҙылған „Тормош ҡорбандары“ тигән пьесаһын сәхнәләштереүҙе райком тыйҙы. Үҙгәртеп ҡороу йылдары яңы ғына башлана ине. Абдуллина М. Ф. юллауы буйынса Салауат район башҡарма комитетының 1987 йылдың 20 апрелендәге 20-се ҡарары менән Лаҡлы ауылының бер урамына Нурулла Зиннуров исеме бирелде.\n1927 йылда, Әхмәтсафа хәҙрәтте Мәсәғүт төрмәһенә ябып ҡуйғас, уны ихтирам иткән Златоуст округы халҡының баш күтәреүенән ҡурҡып, дин әһелен иреккә сығаралар. 1929 йылдың июнендә, Әхмәтсафа хәҙрәт вафат булғас, мәҙрәсә бинаһында Крәҫтиән йәштәре мәктәбе (ШКМ) асыла. Мәсәғүт кантонында бындай мәктәптәр икәү генә булған: Лаҡлыла һәм Петрушкала.\n1931 йылда Әхмәтсафаның өйө ауыл советы йорто итеп файҙаланыла башлай. Мәсет манараһын тик 1935 йылда ғына һүтәләр. Әхмәтсафа хәҙрәттең улдары Вәсил һәм Мөхәммәт, ҡыҙы Фәхитәнең ире Нурулла Зиннуров репрессияға дусар ителәләр.\n30-сы йылдарҙа Лаҡлыла бер нисә ер эшкәртеү товариществоһы, ауыл хужалығы артелдәре ойошторолған.»Ҡондоҙ" ТОЗ-ына Нурулла Зиннуров нигеҙ һалған.\nЛаҡлыла мәғариф үҫешеҮҙгәртергә\n1905 йылда Лаҡлыла рус-татар ҡыҙҙар мәктәбе асыла. Әхмәтсафа хәҙрәт тырышлығы менән 1906 йылда «Әхмәҙиә» мәҙрәсәһенең яңы бинаһы төҙөлә.\n1906 йылда мәсет һәм мәҙрәсәнең яңы зданиеһы төҙөлгәс, мәҙрәсә урта белем биреүсе дини уҡыу йортона әүерелгән. Мәҙрәсәлә уҡыу ике баҫҡыслы булған: беренсе, башланғыс баҫҡыс — 4 йыллыҡ булған, «Хикмәтиә» тип аталған; икенсе баҫҡыс, урта белем биргәне — «Әхмәҙиә» этабы.\n1932 йылғы ҡарар менән Лаҡлыла түләүһеҙ мәжбүри 7-йыллыҡ белем усағы эшләй башлай. Лаҡлы Крәҫтиән йәштәре мәктәбендә (ШКМ) төрлө ауылдарҙан килгән балалар белем алған. Сәфиуллин Мораҙым, Сәмихов Мөнир, Вәлиев Тәвҡәлүн ШКМ директорҙары була.\n1936 йылда директор Мөнир Сәмихов мәктәптең яңы ағас зданиеһын төҙөткәнгә тиклем Лаҡлы балалары «Әхмәҙиә» мәҙрәсәһе һәм мәсет өйөндә уҡыған булған. Был мәктәпте ихтирамға лайыҡ булған өлкән йәштәге уҡытыусы Байрамғолов Ямалетдин етәкләгән. Дөйөм мәжбүри уҡыу Законын тормошҡа ашырып, 1941 йыл башына мәктәп йәшендәге һәр бала белем алған. был ваҡытҡа өлкән йәштәге кешеләр араһында ла грамотаһыҙлыҡ бөтөрөлгән.\n1958 йылдан башлап мәктәптәр мәжбүри 8-йыллыҡ уҡытыуға күсә. Ул саҡтағы мәктәп коллективында уҡытыусы-фронтовиктар күп булған: Хәйруллин Абдулла, Кәбиров Әнүәр, Зиннуров Мөнир, Байрамғолов Ғүмәр, Булатов Шәйхислам, Низаев Рәхимйән, Хәлилов Мөтиғулла һ.б. Лаҡлыға Урмансы балалары ла йөрөп уҡыған.\n1977—1991 йылдарҙа Лаҡлы урта мәктәбендә рус теле уҡытыусыһы булып эшләгән Абдуллина Миңһылыу Фәйзрахман ҡыҙы, эшкә килеү менән, «Ҡыҙыл ҡәнәфер» эҙәрмәндәр клубын ойошторҙо. Абдуллина уҡыусыларын ауыл ҡарттары менән осрашыуҙарға йөрөттө, иҫтәлектәрен яҙып алды. 1982 йылда иҫке ағас мәктәптә ул, коллегалары, йәмәғәтселек ярҙамы менән, Крайҙы өйрәнеү мөйөшөн булдырҙы. 1985 йылда, Бөйөк Еңеүҙең 40 йылын билдәләгәндә, «Бөтөн йөрәктән» тип аталған сценарий яҙып, яңы төҙөлгән Мәҙәниәт йортонда Музей асыу тантанаһын ойошторҙо. Был изге эштән бер кем дә ситтә ҡалманы, бөтөн мәктәп коллективы ҡатнашты. Бер аҙҙан Лаҡлы мәктәбе музейы 5304-се һаны аҫтында Республика каталогына ла индерелде. Һуңғараҡ, Лаҡлынан күсеп киткәс, Миңһылыу Фәйзрахман ҡыҙы Абдуллина Башҡортостан Республикаһы мәғариф алдынғыһы, «Башҡортостандың баш ҡалаһы башҡорт теле йыл уҡытыусыһы — 2009» һөнәри конкурсының еңеүсе-финалисы, Өфө ҡалаһы Хакимиәте грантына, 2010 йылда Башҡортостан Хөкүмәтенең «Иң яҡшы башҡорт теле уҡытыусыһы» Премияһына лайыҡ булды.\n1991 йылдан хаҡлы ялға киткәнсе, «Йәдкәр» тип исеме үҙгәртелгән мәктәп музейын, заман талаптарын тура килтереп биҙәп, материалдарҙы компьютер баҫмаһына күсереп, яңы мәғлүмәттәр менән тулыландырып, татар теле уҡытыусыһы Хәйретдинова З. Ф., ҡәҙерләп, тәртиптә тотто.\nХәлилова Ж. М., Хәйретдинова З. Ф. «Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыһы — 2008» конкурсы еңеүсеһе тигән Грантҡа лайыҡ булды\nСафин В.Ғ., Хәлилова Ж. М. — РФ мәғариф алдынғыһы билдәһенә лайыҡ булды.\nЛатипова Г.Ә., Бәйтуллина Р.Ҡ., Хәйретдинова З. Ф. — Башҡортостан Республикаһы мәғарифы алдынғылары.\nУҡытыусы Сәмиғуллина М.Ә. «Салауат районының иң яҡшы йыл уҡытыусыһы — 2010» конкурсы еңеүсеһе булды.\nЛаҡлы мәктәбе яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтеп эшләй. 2009/2010 уҡыу йылында 9 сығарылыш уҡыусыһының өсәүһе миҙалға тамамланы, барыһы ла юғары уҡыу йорттарына инде. 7 класс уҡыусыһы «Салауат районының иң яҡшы уҡыусыһы — 2010» конкурсы еңеүсеһе тип танылды. 2011/2012 уҡыу йылында 9 класс уҡыусыһы Кашапова Динә Дамир ҡыҙы хоҡуҡ белеме буйынса муниципаль этапта 1-се урын яуланы, йәмғиәтте өйрәнеү, татар теле буйынса республика олимпиадалары призёры булды, 2011/2012 уҡыу йылы һөҙөмтәләре буйынса муниципаль Салауат районы Хакимиәтенең стипендияһына лайыҡ булды.\nӘй, Лаҡлы, Һикеяҙ тамағы\nСүлмәктау, Бөркөтъ(о)я, (Ы)Ласын таш, Ҡапҡаташ, Таҡта-Таш — иҫ киткес йәмле, күрекле урындар\nМәмерйә: Лаҡлы мәмерйәһе йәғни Таш-Ҡыуыш тураһында тәүге тапҡыр 1770 йылда Пётр Симон Паллас үҙенең «Путешествие по разным местам Российского государства» китабында яҙған. 1889 йылда мәмерйәне академик Ф. Н. Чернышёв тасуирлаған, 1914 йылда уны археолог С. И. Руденко өйрәнгән. Таш-Ҡыуыш Сүлмәктауҙа урынлашҡан, «түбәнге ташкүмер визей эзбизенән тора», ти ғалимдар. Мәмерйәгә инеү урыны ике күҙ кеүек тишекте хәтерләтә. 1965 йылда Лаҡлы мәмерйәһен Башҡортостандың тәбиғәт һәйкәле тип иғлан иткәндәр. Лаҡлы мәмерйәһенең оҙонлоғо — 252 метр, тәрәнлеге — 31 метр. Майҙаны — 5 288 кв.метр. Ингән ерҙән йыраҡ түгел 30 градуслы 14 метрлы текә төшөү юлы бар. Тайып йығылмаҫ өсөн, бик һаҡ ҡына төшөр кәрәк. Ҡыш һәм яҙ көндәре ул ныҡ тайғаҡ була. Унда йыл әйләнәһенә һалҡын. Төшөп еткәс, Вестибюль тип йөрөтөлгән ҙур залға барып керәһең. Уның ҙурлығы хайран итә: оҙонлоғо — 105 метр, киңлеге 45 метр, бейеклеге — 19 метр. Иҙәндә ҙур таштар, урыны менән — боҙ осрай. Залдың төньяҡ-көнсығышына тар һәм ҡыҫҡа юл китә. Төньяҡҡа 80 метрлыҡ галерея буйлап үткәс, 20-25 метр оҙонлоғондағы тағы бер залға барып сығаһың. Бында матур төҫлө буямдар (натёки) күрергә мөмкин. 40 метр оҙонлоғондағы тағы бер галерея Лаҡлы мәмерйәһенең өсөнсө (һуңғы) залына алып килә. Уның размеры — 50-гә 28 метр, бейеклеге — 13 метр. Был гроттың төп «һөйкөмлөгө» — ҡатып ҡалған шарламаға оҡшаған ике ҡатлаулы кальцит «ағымы». Бында шулай уҡ ҙур булмаған сталактиттар ҙа бар. Мәмерйә Лаҡлы йылғаһына параллель һуҙылған. Таш-Ҡыуышта шулай уҡ төбөндә һыуы булған 3 метр тәрәнлегендәге ҡойо бар. Бер минутҡа ғына, йылға аҫҡараҡ төшкән икән, тип күҙ алдына килтерһәк, спелеологтарға мәмерйәнең тағы бер, түбәнге, ҡаты күренер ине. Лаҡлы мәмерйәһе юл өҫтөндә генә урынлашҡан һәм уға инеү сағыштырмаса еңел. Шуға ла уның торошо насар хәлдә: стена, түшәмдәре ҡоромло, ҡараңғы, сүп-сар ҙа осрай. Лаҡлы мәмерйәһенең GPS-координаталары: N 55º 11.564´; E 058º 31.422´.\nЛаҡлы ауылынынан үрҙә, Әй йылғаһының ҡаршы ярында, ер аҫтынан көслө баҫым менән атылып сыҡҡан бейек фонтан күҙәтергә була. Ҡыш көнө ул Алып дәүмәлле үҙенсәлекле һынташ булып ҡата.\nСалауат районында бик шәп туристик маршруттар барлыҡҡа килер тигән ышаныс тыуа.\nБәйтуллин Раил Ғәлимйән улы (1941) — Хамматов исемендәге колхоз рәйесе, Салауат районы ауыл хужалығы идаралығы етәксеһе.\nВәлиев Тәвҡәлүн Вәли улы — Лаҡлы мәктәбе директоры, Ҡаратаулы мәктәбе директоры (төрлө йылдарҙа), ике Ленин ордены менән наградланған.\nВәлиева Резеда Тәвҡәлүн ҡыҙы (1932) — Татарстан яҙыусылар союзы ағзаһы, татар шағирәһе. Ҡазанда йәшәй.\nСолтанов Адил Хәбибрахман улы ()\nЛаҡлы // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Лаҡлы&oldid=928514 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 11 ғинуар 2020 в 15:12\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:12 11 ғинуар 2020 үҙгәртелгән.


Секс видео менән бушлай таныша - Видео чат - таныштырыу лайф - стрим тере!\nВеб-камера, интернет файҙаланыусылар реаль мөмкинлектәр гарантиялана дәүләт эстән һәр онлайн швеция менән таныштырыу, рәсәй федерацияһы сигенә лә китергәКүп уйларға мөмкин, тик был мөмкин түгел.\nЛәкин, дөрөҫөн әйткәндә, юғары аныҡлыҡ аппаратная арҡаһында, һәр илдә был тау ҡосағында реаль ваҡыт режимында тыш баһалау мөмкин буласаҡ.\nУнда ҙур булмаған территориялар - Швеция европа ҡитғаһының төньяҡ өлөшөндә урынлашҡан. Туристар күп, үткәрергә үҙенең отпуск теләгән, нәҡ ошо илде һайлай ла, улар бер ниндәй ҙә иҫтәлекле рәүешендә юҡ, юҡ. Әгәр копнуть әммә тәрән икән, баҡһаң, Швеция кеүек, башҡа скандинавия илдәрендә лә күрһәтәсәк ҡосағына туп-тулы, уларҙы күп һанлы булған йәшерәк ҡала. Стокгольм ҡалаһында швеция бөгөн иң мөһиме булып тора. Был мөмкинлек бирә һезгә сәфәре батҡан әҙәм ожмахҡа"төньяҡ матурлыҡ". Баш ҡалаһын күҙәтеп сәғәттән швед ҡосағында. Бында бит"иҫке", үҙгәртелеп тора нигеҙе менән настоящее менән сиктәш матур, яҡшы йыһазландырылған йәшел ултыртыу, күл утрауында һәм ҙур пляждары менән. Швеция һәм ҙурлығы буйынса икенсе ҡала ҙурлығы буйынса икенсе Гетеборг булып тора. Был спорт үҙәге иң мөһиме дәүләттәрҙә агломерация булып тора. Уның күңелендә ҙур күңел асыу паркы һәм ҡасаба Лисеберг, улар бер нисә булыу өсөн һәм үҙ күңелен хәүеф алғайны. Мальме туристарға йүнәлтелгән, экологик экскурсиялар өҫтөнлөк менән экскурсия һәм гидтар. Был тораҡ пункттарында, атап әйткәндә, тулы фермерҙар күп, уның айырым атмосфера һәм ул бирелмәй ҡала. Был ысын ҡаршы ала, үҙе ҡала ҡунаҡсыллыҡ һәм дружелюбие, мин тик ғашиҡ ғына бөтә был ял мәжбүр. Шул сәбәпле, ҙур булмаған территорияһына ҡарамаҫтан, беспрецедентного көсө менән мальме туризм сәскә атыр. Ғаилә парҙары балалары менән Курорт йүнәлтелгән. Битләүҙәрендәге һәм яҫы башлы бер-береһенән ныҡ айырыла. Auray - курорт, ул иң тиҙ һәм экстремаль төрөн һайлау ауыш сноубординг саңғыға өҫтөнлөк бирегеҙ.\nМуниципалитет нигеҙе булып тора, улар яҡшы туристик инфраструктура эйә.\nИҫәпкә алыр, тип әйтеү бында, төньяҡ Европа, лифт иң яҡшы системаһын булдырҙыҡ.\nУртаса климат эйә булған дәүләттең, туристарға йәйен нисек үҙеңде уңайлы тойорға мөмкинлек биргән туры ваҡытында ла, ҡышын.\nМөмкин тиклем температураның төшөүе йылдың иң һыуыҡ ай - градус, төньяҡ төбәктәрҙә - тиклем - градусҡа. Йәй һауаһы йылы швеция нуль градусҡа тиклем йылына юғары баһаланы. Һеҙгә иң саф һауа шарттары тураһында мәғлүмәт алырға мөмкин ултырма һәм температура онлайн һауа. Лыжник швеция ял итергә илһамландыра ғына түгел, ә ҡомда. Ҡала илдең күп кенә эре яҡшы йыһазландырылған парк булһа, пляж һәм туристик зоналары. Туризм һәм гастрономия бер кемде лә битараф ҡалдырманы. Данлыҡлы"швед өҫтәле"төрлө ризыҡ тәҡдим итә, улар буйынса сәйәхәтселәр хатта иң талапсан тәм тура килә. Швеция Webcam - скандинавия ярымутрауы ярҙамында был технология хәҙерге заман мөмкинлектәре булған.\nЧа - ча рус теркәү бушлай булғас\nЧ сайтына инеп теркәлеү талап итмәй, һәм йәше буйынса сикләүҙәр тейеш түгелҠуллана аласыз ч. веб-камера, радио тыңлайым, һәм башҡа бүлмә менән файҙаланыусы селтәрҙә булмағанда хәбәр алмашып шәхси башҡ, әгәр клиент еңел һеҙгә кәрәк, һеҙгә ярҙам менән һәм интернет тоташтырылған брандмауэры киртеп, әгәр телисез икән, ярҙам файҙаланыу веб-камералар өсөн видео-ч, чатта һайлау, алдан иҫкәртергә, ҡулланыусылар хоҡуғын ҡалдырырға модераторы булып үҙе артынан ҡыуып, уларҙың тәртибе лә ҡаралды. Башҡа бүлмәһен биләгән, ҡулланылған каналдарҙың исемлеге бар. чан, һәм бойондороҡһоҙ модерация үтә хеҙмәткәр булып түгел, Chattali.\nСит ил кешеһе менән никахты: швед ир-ат менән осрашҡанда, скандинав\nтормош юлдашы табырға тырыша\nшведтар өсөн скандинавтар, ир-аттар өсөн швеция менән осраштыКөн һайын йөҙәрләгән ҡыҙ һәм интернет киңлектәренә батҡан.\nЙыш ҡына һорау менән файҙаланылған төп бай, аҡыллы, белемле, сит ил ҡыҙыҡлы.\nТөрлө йәш ҡыҙ йәлеп итә ала\nЭкзотик илдең ҡара төҫөн яратмайынса, ҡайһы бер кеше ҡыҙыу һәм һәйбәт, икенселәргә - тыныс, скандинавия илдәрендә уртаса ғүмер. Швеция Ир-Аттар. Швеция - хыял иле, тип кенә һанай, сөнки юғары тормош кимәле етерлек. Әммә ни швед ир-аттарҙан иң яҡшы, иң юғары, күпселек осраҡта блондинка, тынысланған һәм бер һүҙһеҙ, яҡшы хеҙмәткәр, үҙ атаһы балаһына хужа һәм иҫ киткес яҡшы. Бынан тыш, Швеция һәм ир-егет менән ҡатын-ҡыҙҙың тигеҙ ҡараш менән мөрәжәғәт алдынғы илдәрҙең береһе булып тора, тип немаловажный. Әлбиттә, идеаль никах тормай ир-аттар өсөн скандинавтар бөгөн был объекттарҙа.\nУйлап, эмоция өсөн тапшырылды\nСмартфондар һәм планшет интернет менән үҙгәрә барған донъя трафик яртыһынан ашыуСайт төҙөлөшө өсөн бөтә уңайлы булырға тейеш, ҡарап өсөн тәжрибәһе, ябай һәм һәйбәт. Эш еңелдән түгел, ләкин дәрт ғәжәпләнде. Тәжрибә нәшриәте донъяға сығарҙы, листовка һәм брошюралар һәләттәрен тормошҡа ашырыла.\nҺеҙ һәр саҡ реклама төрҙәре\nИмола Журнал. it, интернет-сайттарының ҡорбаны булды. һәм, бер аҙна яңы эксклюзив һәм көндәлек реклама связная-берҙән-бер, ҡала өсөн мөһим булған бындай Имола.\nҠытай - ҡытай танышыу сайттары\nSite de rencontres gratuit à Novossibirsk (oblast de Novossibirsk\nвидео без бушлай танышыу сайттарына теркәлдем кейәүгә теләп таныштырҙы. етди бушлай таныша чатта теркәлергә рулетка башҡа 18 ҡыҙы таныштырҙы онлайн эротика случайных танышыу бушлай теркәү видео чат 18 башҡа видеочивать осраҡлы танышыуҙан видео


Ағиҙелдә - «Берҙәм Рәсәй» көнө // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nАғиҙелдә - «Берҙәм Рәсәй» көнө\n11:43, 6 октября 2011 Сәйәсәт\nБөгөн Ағиҙел ҡалаһында — «Берҙәм Рәсәй» көнө. Ҡалаға килгән партияның рәсми делегацияһын Башҡортостан Президенты Хакимиәте етәксеһе Владимир Балабанов етәкләй.\nКөн ҡала баҙарында ойошторолған ауыл хужалығы йәрминкәләренә барыуҙан башланды. Алдағы сәғәттәрҙә делегацияның Ағиҙел ҡалаһы ҡала округының партия активы менән осрашыуы көтөлә. Башҡорт гимназияһында ҡала халҡы республиканың министрлыҡ һәм ведомство башлыҡтары менән туранан-тура аралаша аласаҡ. Берҙәм рәсәйлеләрҙең төбәк бүлексәһе делегацияһы Ағиҙел ҡалаһының сәнәғәт потенциалы менән танышасаҡ, партияның тейешле проекты сиктәрендә үткәрелгән ҡала ихаталарын төҙөкләндереү буйынса эш сифатын баһалаясаҡ.\n«Берҙәм Рәсәй» көнө программаһында – берҙәм рәсәйлеләрҙең һәм йәш гвардиясыларҙың урындағы командаларының мини-футбол буйынса матчына барыу. Көн аҙағында ярыштарға йомғаҡ яһаласаҡ.\nАғиҙелдә үткәрелгән «Берҙәм Рәсәй» көнө йәштәр дискотекаһы менән тамамланасаҡ. Ҡала халҡы алдында билдәле башҡарыусылар сығыш яһаясаҡ.


Янып йәшәлгән йылдар » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\n«Башҡортостан ҡыҙы»на биргән ун йылым – йәшлегемдең иң матур сәхифәһе. Шунда халҡымдың данлыҡлы ҡыҙҙары Зәйнәб Биишева, Фәүзиә Рәхимғолова, Мәрйәм Бураҡаева, Факиһа Туғыҙбаева, Әнисә Таһировалар менән танышып, дуҫлашып киттем. Ете йыл профсоюздың редакция бүлексәһе рәйесе лә булдым, ойоштороу эше лә оҡшай ине», – ти баҫмабыҙҙың тәүге биҙәлеш мөхәррире Роза Барый ҡыҙы Зиннәтшина, журнал сыға башлаған мәлдәрҙе хәтерләп.\n...Бынан ярты быуат самаһы элек редакцияла Роза ханым Рәми Ғариповҡа бала сағын һөйләй. «Бәләкәй инем әле, ғаиләбеҙҙе ауылдаштарым ҡунаҡҡа алды. Ҡыҙҙарын минең менән серҙәш итергә уйлағандар икән. Бүләккә матур сынаяҡтар, сәйнүк бирҙеләр, ә беҙ кәзә бәрәсе инселәнек. Боронғо йола буйынса, Игеҙәк йондоҙлоғо аҫтында яңғыҙ бала тыуһа, уға һыңар һайлап, парлап ҡуйыр булғандар. Иште «Игеҙәк» йә «Буға»лар араһынан ҡарағандар. Шул сәбәпле ауылым әбейҙәре Клараға иптәшкә мине самалаған. Ул саҡта миңә ни эшләп Буға тиеүҙәрен аңламағайным да, тыуған көнөм – апрель аҙағы. Ә Буғалар кемгә лә серҙәш булып, ярашып китә икән. Һеҙ бөгөндән серҙәш, тип үкел (ҡиәмәтлек) апай иттеләр. Тиҙ дуҫлашып киттек, һаман хәбәрләшеп торабыҙ», – ти ул...\n...Балаҡатай районы (хәҙер Мәсетлегә ҡарай) Ҡаранай ауылынан һуғыш ветераны Барый Ғатауллиндың ҡыҙы ул. Күп балалы ғаиләлә хеҙмәттә сынығып үҫкән Роза сибәр ҙә, һәләтле лә була. Райондарына йәш таланттар эҙләп килеп сыҡҡан данлыҡлы режиссер, ул ваҡытта Башҡорт академия драма театры директоры Ғабдулла Ғиләжев уны – оҙон ҡара сәсле, һомғол буйлы, моңло, көслө тауышлы ҡыҙҙы – айырыуса оҡшата, һин актриса булырға тейеш, тип Өфөгә саҡыра. Имтихан тапшырып, сәнғәт училищеһының актерҙар бүлегендә уҡып йөрөгән ҡыҙ бер көнө яңылышып, мольберт артында ултырған студенттар бүлмәһенә барып инә. Бала саҡтан яратҡан шөғөлө иҫенә төшөп, сәмләнеп рәссамдар әҙерләү бүлегенә күсергә була. Унда художество мәктәбен тамамлағандарҙы ғына алғандарын белгәс, Златоуст ҡалаһына китә. Балалар баҡсаһына эшкә төшөп, кистәрен һынлы сәнғәт мәктәбенә йөрөй. Дүрт йыллыҡ программаны бер йылда үҙләштерә. Үҙе эшләгән баҡса диуарҙарына әкиәт геройҙарын төшөрөп бөтә. Хеҙмәттәштәренең унан айырылғыһы килмәй, йылы пальто, ҡыҙыл кизе күлдәк, утыҙ һум аҡса биреп оҙаталар. Билдәле рәссам, скульптор Ғүмәр Мөхәмәтшин класында уҡый ул. Тәбиғәтте матур төшөргән, кешеләрҙең йөҙ һыҙаттары аша холоҡтарын оҫта һүрәтләгән ҡыҙҙы уҡыуын Ленинградта дауам итергә өндәйҙәр. Ләкин студент йылдарында уҡ «Ағиҙел» журналын иллюстрациялар менән биҙәп йөрөгән һылыуҙың юлын яҙмыш матбуғат донъяһына бора.\n...«Әҙәби журнал редакцияһына Фәрит Иҫәнғолов, Әхиәр Хәкимов, Абдулхаҡ Игебаевтар йыйылды. Тиҙҙән «Урал ҡыҙы» тигән журнал сыға башларға тейеш, тип яңы баҫманың киләсәген уйлаштылар. Шунда Кәтибә апай Кинйәбулатова менән таныштыҡ. Ул мине етәкләп «Совет Башҡортостаны» гәзите редакцияһына алып китте, Рәми ағай менән күрештек, шағирыбыҙ шунда эшләй ине. Уҡыусылары булмайынса нисек таратабыҙ тип, тәүҙә журналға яҙылыу ойошторорға тотондолар. Яйлап коллектив тупланды, баш мөхәррир – Кәтибә апай, Рәми ағай – яуаплы сәркәтип, мин биҙәлеш мөхәррире булып киттек, күп тә үтмәй Фәүзиә апай Рәхимғолова, Мәрйәм Бураҡаева килде. Миңлегөл апай Хисмәтуллина машинкала баҫыусы булып эшкә төштө. Студент ҡыҙҙар Әнисә Таһирова, Таңһылыу Ҡарамышевалар ҙа редакция тормошо менән янып йәшәй башланы. Шулайтып, «Урал ҡыҙы» тип ҡабынған ниәт «Башҡортостан ҡыҙы» булып бойомға ашты. Тәжрибә туплау өсөн мине Ҡазанға, «Азат ҡатын» (хәҙерге «Сөйөмбикә») журналына стажировкаға ебәрҙеләр. Һуңынан уларҙан эшкә саҡырыу ҙа алдым, барманым. Тираж арттырыу өсөн райондарға йыш йөрөттөләр. Ҡариҙел, Учалы яҡтарына, урмансылар янына барыуҙарым айырыуса иҫтә ҡалған. Колхоз, совхоз рәйестәре менән килешеп, журналды күберәк хужалыҡ иҫәбенә яҙҙыра инек. Баҫма тышлығын алдынғы һауынсылар, сөгөлдөрсөләр, эшселәр, яҡшы уҡыған студент ҡыҙҙар биләне. Гел биҙәү эштәре менән генә булашып ултырырға тура килмәне, ситтән тороп БДУ-ның филология факультетында уҡып сыҡтым.. .\n...Роза ханымдың хәтерендә Рәми Ғариповтың тағы бер һүҙе ҡалған. «Журналға илле йәш тулғанда һиңә етмеш буласаҡ. Эх, шуғаса йәшәһәм, һинең хаҡта мәҡәләне, бергә эшләгән йылдар иҫтәлеге итеп үҙем яҙыр инем», – ти ул. Йәл, шағирға был көндәрҙе күрергә насип булмаған, ә васыяты бына онотолмаған...


Тал Ҡусҡары — Башҡорт Википедияһы\n53°14′45″ с. ш. 58°27′23″ в. д.HGЯO\n80 201 819 005\n80 601 419 121\nТал Ҡусҡары (рус. Тал-Кускарово) — Башҡортостандың Әбйәлил районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 464 кеше. Почта индексы — 453614, ОКАТО коды — 80201819005.\n2010 йыл 14 октябрь 464 238 226 51,3 48,7\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Гусев): 22 км\nБейеш батыр урамы (рус. Бииш Батыра (улица))\nИсаак Пеннер урамы (рус. Исаака Пеннера (улица))\nҠыҙыл урамы (рус. Кизильская (улица))\nКлуб урамы (рус. Клубная (улица))\nСоколов урам (рус. Соколова (улица))\nТөҙөлөш урамы (рус. Строительная (улица))\nҠыҙыл йылғаһы буйында урынлашҡан Ҡусҡар ауылында XIX быуатта 17 ихата була, унда 100 кеше йәшәй. X ревизияла 320 кеше күрһәтелгән. 40 ихата булды. 1866—1910 йылдарҙа айырылып сыҡҡан ғаиләләр тағы ике ауыл барлыҡҡа килтерә. 1920 йылда 1-се Ҡусҡарҙа (Иҙәш-Тамаҡ) 17 ихата була, унда 126 кеше йәшәй, 2-се Ҡусҡарҙа (Талморон) 34 йортта 176 кеше, 3-сө Ҡусҡарҙа (Орсоҡтамаҡ) 14 ихата һәм 56 кеше йәшәй. Бер-береһенән бер саҡрым алыҫлыҡта урынлашалар. Бөгөн улар Тал-Ҡусҡар, Иҙәш Ҡусҡары тип атала. Өсөнсө ауыл хәҙер юҡ.\nТәүге төпләнеүсе хорунжий Ҡусҡар Мәхмүтов 1789 йылда завод хужаһы Демидовҡа улустың аҫаба ерҙәрен ҡуртымға биреүҙә ҡатнашыуы менән билдәле. VIII ревизия буйынса уның улдары Шағыр, Исхаҡ, Исмәғил, Йәмил тере була, улар 60 йәштән өлкән була. Шағырҙың улы Исраил.\nНаполеонды тар-мар итеүгә ҡусҡарҙар ҙа булышлыҡ итә. Иҫәнбай Иштәкәев һәм Ишмөхәмәт Ишемов ҡаһарманлыҡтары өсөн «1814 йылдың 19 мартында Парижды алған өсөн» һәм «1812 йылдағы Ватан һуғышы иҫтәлегенә» наградалары менән бүләкләнә.\nҠусҡар — данлыҡлы, тарихи «Бейеш батыр» йыры геройының тыуған ере. Легендала Бейештең байҙарҙы, кантон башлыҡтарын, завод хужаларын талауы, ә ярлыларҙы һәм ярлыларҙы яҡлауы хикәйәләнә. Халыҡ бурыслы ҡалмай: батырҙы ашата һәм йәшерә.\nҠусҡарҙар башлыса эре мөгөҙлө мал көткән. 231 кеше йәшәгән 34 хужалыҡта 200 ат, 150 һыйыр, 80 һарыҡ һәм 90 кәзә була. Игенселек бөтөнләй тиерлек шөғөлләнмәгәндәр. Ҡусҡарҙар тарафынан XIX быуаттың 40-сы йылдар башында бөтәһе 24 бот ҡыш һәм 304 бот яҙғы икмәк сәселә.\nБейеш батыр Ишкинин\nМөнирә Кирәева — РФ мәғарифы отличнигы, журналист, яҙыусы, «Йәйғор» әҙәби ойошмаһы ағзаһы\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Тал_Ҡусҡары&oldid=1138033 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 03:14 24 май 2022 үҙгәртелгән.


Георгин » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Георгин\nБүлбеләрҙән үҫтергән георгин – йылылыҡ яратыусы үҫемлек. Улар тиреҫле тупраҡта яҡшы үҫә. Ултыртҡандан һуң 50 – 90 көн үткәс (сортына ҡарап), сәскә ата. Был сәскә күләгәле, һаҙлыҡлы урындарҙы яратмай.\nГеоргиндарҙы орлоҡтан үҫтерергә теләһәгеҙ, ҡапҡасы ябыулы үтә күренмәле пластик контейнерҙарға сәсергә кәрәк. Ҙурая башлаһа, икенсе һауытҡа күсереп ултырталар.\nБүлбеләрҙе баҙҙан апрель баштарында сығарып күҙләнергә ҡуялар. Бөрөләре күренгәс, бүлергә кәрәк. Ҡырҡылған урынға күмер онтағы һибергә һәм бер нисә көндән ағас онтағы, ҡом, тупраҡ һалынған һауытҡа ултыртып ҡуйырға ла мөмкин.\nТышҡа сығарып ултыртҡанда тупраҡтың 10 градусҡа тиклем йылыныуы шарт. Ултыртыр алдынан бер аҙ марганцовка иретмәһендә тотоп алыу сәскәне күп ауырыуҙан һаҡлар. Бейек булып үҫә торған сорттарын 80 – 90 см аралығында ултыртыу шарт.\nБыл сәскә йыш һыу һибеүҙе талап итмәй, әммә бер һипкәндә мул ғына итеп һибергә, һуңынан төбөн күмергә кәрәк. Георгинды бер урынға өс йылдан да артыҡ ултыртырға ярамай. Астра үҫкән урында сәскәгеҙ төрлө бәшмәк ауырыуҙарына бирешәсәк. Сәскә атҡан ваҡытында суперфосфат һәм калийлы ашламалар менән туҡландырһағыҙ, ул ҡуйы сәскәләре менән һөйөндөрөр. Үҫкән сағында ҡырауҙан һаҡлағыҙ.


“Ауыл тәртиптә - ил ниғмәттә!” » Табын\n-Беҙҙең районда ауыл хужалығы иҫәбен алыу буйынса ойоштороу планы төҙөлдө. Был мөһим сараны үткәреү өсөн район биләмәһе бер нисә ауыл хакимиәтен берләштергән 5 инструктор участкаһына бүленде. Һәр участкала 1 инструктор һәм 6 иҫәп алыусы (Красноусолда - 7-әү) эшләйәсәк. Дөйөм 39 иҫәп алыусы һәм 5 инструкторҙан торған төркөм төҙөлдө. Бер иҫәп алыусыға 460 шәхси хужалыҡ тура килә. Иҫәп алыусының махсус таныҡлығы, логотиплы баш һәм еңһеҙ өҫ кейеме буласаҡ. Һәр ваҡыттағыса, иҫәп алыусы өйҙән-өйгә йөрөп анкета һорауҙарына яуапты хужаларҙың һүҙенән яҙып ала. Һорауҙар араһында ер ресурстары (ауыл хужалығы продукцияһы етештереү алып барылған дөйөм ер майҙаны), мал-тыуар һаны, ауыл хужалығы продукцияһын аҡсаға әйләндереү, техник саралар һәм башҡалар бар.\nАуыл хужалығы кампанияһында иҫәп алыу-\nсылар шулай уҡ ауыл хужалығы предприятиеларында, крәҫтиән-фермер хужалыҡтарында, ауыл хужалығы продукцияһы етештереү менән шөғөлләнгән шәхси эшҡыуарҙарҙың янында булып, анкеталар тултырасаҡ.\nАуыл хужалығы иҫәбен алыу барышында иҫәп алыусы теркәгән мәғлүмәттәр йәшерен, бер ҡайҙа ла таратылмай, шул уҡ ваҡытта Һалым органдарына ла ебәрелмәй (күптәр ҡурҡып, мәғлүмәтте бирмәҫкә лә мөмкин – авт.). Был сараның бары тик илдәге ауыл хужалығы тармағының әлеге торошо һәм артабанғы үҫеш планын күҙаллау өсөн уҙғарылыуын аңларға кәрәк.\nИҫәп алыусылар өсөн 19 июндән уҡыуҙар ойоштороласаҡ. Һәм улар үҙҙәренә тәғәйенләнгән участкаларҙағы адрестар исемлегенә асыҡлыҡ индереп өй беренсә йөрөп сығасаҡтар, йәғни махсус өйрәнеү үтәсәктәр.\nИҫәп алыусы итеп ауыл биләмәләре хакимиәттәрендә ауыл хужалығы иҫәбен алыу сараһын уҙғарыу буйынса комиссия тарафынан яуап-лы, ауылды һәм кешеләрен яҡшы белгән, буш ваҡыты етерлек, унда ҡатнашырға теләге ҙур булған кешеләр билдәләп ҡуйылды.\nИҫәп алыусының төп бурысы – был яуаплы эшкә етди ҡарау һәм мөмкин тик-лем дөрөҫ мәғлүмәт алыу.


Инфоурок › Иностранные языки › Конспекты › Башкирский язык и литература\n“Һөнәрсе менән Өйрәнсек” хикәйәте\nтуған телдәр һәм әҙәбиәттәр\nБашҡарҙы: Әхмәтова Гөлназ Рафаиз ҡыҙы\n9-сы урта мәктәбенең башҡорт теле һәм\nОктябрьский - 2012\n1. З. Биишеваның “ Һөнәрсе менән Өйрәнсек” әҫәрен йомғаҡлау.\n2. Яҡшынан-өлгө, ямандан ғибәрәт ала белергә өйрәнеү.\n3. Тасуири уҡыу.\nЙыһазландырыу: слайд, дәреслек,ҡулдан эшләнгән әйберҙәр.\nБарынан да өҫтөн бит ул\nЕрҙә изге кеше булыу.\nЙырҙар биргән, гөл үҫтергән\nЯбай ғына эшең булыу.\n-Һеҙ З. Биишеваның “Һөнәрсе менән Өйрәнсек” хикәйәтен уҡынығыҙ.\nНимә ул хикәйәт?\n“Ауылым һөнәрмәндәре” темаһына 3-4 минутлыҡ әңгәмә.\nЭйе, беҙҙең башҡорт халҡы борон- борондан һөнәрмәндәргә бай булған. Башҡортостан оҫталары эшләгән ағас һауыттар 1981 йылда Лейцеп ҡалаһында уҙғарылған йәрминкәгә алтын миҙалға лайыҡ булған. Әлеге көндә ағас әйберҙәр биҙәп сығарыусы Ағиҙел художество берекмәһе бар.\nНимә ул ҡомартҡы?\nҠомартҡы- ата- бабаларыбыҙҙан ҡалған иҫтәлекле нәмә, мираҫ.\nӘ хәҙер беҙ үҙебеҙҙең һандыҡтан Хасбулат олатайҙың ҡомартҡыларын алайыҡ.\n1.Ни өсөн улар һандыҡҡа һалынған, улар нимә аңлата?\nАғас ижау- оҫталыҡ, ағас эшкәртеү.\nМөгөҙ борғо- яуға саҡырған, берҙәмлекте белдерә.\nЙүгән- ат- тоғро дуҫ, яуҙаш.\nҠылыс- Тыуған илде һаҡлау.\nҮҙ-үҙеңә баһа ҡуйыу.\n2.Ҡылыс нисек һүрәтләнгән?\nУға арыҫлан менән күгәрсен төшөрөлгән.\nАрыҫлан- батыр кешене һүрәтләй, ә күгәрсен- изгелек, тыныслыҡ символы ул.\n-Ҡаһым түрәнеке. Ә башҡорт батырҙары- беҙҙең тарихыбыҙ ул.\n-Көршәк менән “Һөнәрсе” һүҙен һандыҡтан алабыҙ. Был әйберҙәр нимә аңлатҡанын белер өсөн беҙ хикәйәткә мөрәжәғәт итәйек. “Ил тигәндең кеме юҡ” тигән инек. Кемдәре бар икән?\n1.Ваҡиға ҡайҙа бара? Кем ул Һөнәрсе менән Өйрәнсек?\n2.Улар ниндәй эш башҡара? (схема эшләү)\n3.Икеһенең дә эштәрен һүрәтләгеҙ. Нисек эшләй улар? Текстан табығыҙ.\n4.Үҙ эштәренең маҡсатын һәр ҡайһыһы нисек аңлаған?\n5.Эштәренең һөҙөмтәһе ниндәй?\nнәфис, еңел,йоҡа\tкилбәтһеҙ, тупаҫ\nйәнен, йөрәген биреп\tтиҙ ватыла\nхалыҡты шатландырыу\tеңел-елпе\nуға хеҙмәт итеү\tтабыш,аҡса табыу\nхалыҡ рәхмәте\tхалыҡ ҡарғышы\nилһам бирә, дәртләндерә\tбайлыҡты һөнәрҙән өҫтөн ҡуя.\n7.Өйрәнсектең һөнәрсегә килеүенең,хатта илауының маҡсаты ниҙә?\nБыл уларҙың ниндәй сифатын күрһәтә?\nсаф күңелле,кешегә\tхәйләкәр,ике йөҙлө,үҙен генә\n-Китаптан портреттарын табып уҡығыҙ.\nСхеманы түңәрәкләп ҡуябыҙ.\nхалыҡҡа үҙен бағышлай\n8.Һөнәрсе үлә, Өйрәнсек ниндәй юлға баҫа?\nНи өсөн? (Ялған,дан, байлыҡ)\n9.Шуның менән генә ул халыҡ күңелендә ҡаламы? Автор быны ниндәй мәҡәл менән әйтеп бирҙе? (Мәҡәлде табыу, аңлатыу).\nКеше үҙенән һуң исем ҡалдыра, йә яҡшы, йә насар, йә һөнәрсе, йә ғүмере буйынса өйрәнсек.\n-Оҡшаш әҫәрҙе әйтегеҙ?\n-Ф. Иҫәнғолов “Хәмит күпере” хикәйәһе.\n-Был әҫәр төҙөлөшө менән нимәгә оҡшаған? Ни өсөн? (Әкиәткә, яҡшылыҡ еңә).\n-Автор нимә әйтергә теләгән? (Халыҡ өсөн йәшәгән ҙурлана. Үҙ нәфсеһен тыя алмаған хыянатсы хурлана).\nЯҡшылыҡты- яманлыҡтан, гүзәллекте- ҡомһоҙлоҡтан, матурлыҡтан тупаҫлыҡты айырырға өйрәтә.\nҺандыҡтың төбө лә, сере лә тәрән икән. Бөгөн генә төбөнә төшөп етеп булмаҫ. Унда һеҙ йәшәйһе тормош, һеҙҙең балаларығыҙҙың, ейәндәрегеҙҙең сере лә ята.\nӘйҙәгеҙ, ҡомартҡыларҙы тултырайыҡ. Мин һала барам, ә һеҙ хор менән “булырбыҙ” тип әйтә барығыҙ.\nҠылыс батыр булырбыҙ, Тыуған илде һаҡларбыҙ, ерән- ат ҡанаты- ат икәнен онотмағыҙ, көршәк- кеше бәхете- хеҙмәттә, яҡшылыҡта.\nҠомартҡыларҙы һаҡлайыҡ, ҡәҙерләйек, юғалтмайыҡ!\nVI.Өй эшен биреү. “Бер тигәс тә ни яман?” тигән ҡобайыр яҙырға.\nНомер материала: ДВ-413654


Башҡорт сәхнәһенең һүнмәҫ йондоҙо Рәғиҙә Янбулатованың тыуыуына — 100 йыл. 1 декабрҙә театрыбыҙҙа ошо айҡанлы актриса, шағирә, драматург Рәғиҙә Сәйетғәли ҡыҙының яҡты иҫтәлегенә арналған хәтер кисәһе була. Сарала Рәғиҙә Янбулатова уйнаған спектаклдәрҙән өҙөктәр, уның шиғырҙарына яҙылған популяр йырҙар, шиғырҙар яңғыраясаҡ. Кисәлә бөтә коллектив ҡатнаша.\n«Рәғиҙә Янбулатова үҙенең йөрәк һүҙҙәрен кешеләргә иң тәүҙә драматик актриса булараҡ әйтеп бирә. Тик, бынан һуң да уның замандашарына әйтер һүҙе күп ҡала. Шунан ул был һүҙҙәрҙе былбыл тауышлы йыры аша еткерә. Рәғиҙә ханым яҡшы йырсы ла. Ул төрлө спектаклдәрҙә башҡарған ролдәрҙә (Ғәлиәбаныу, Ҡарлуғас, Таңсулпан, Ғәлимә һәм шуларға оҡшаш башҡа ролдәрҙә) йырлау менән сикләнмәй, йыш ҡына эстрада йырсыһы булып та сығыштар яһай, һәм бында ла тыңлаусының мөхәбәтен ҡаҙана. Ул халҡына һүрелмәҫ мөхәббәтен шиғырҙары аша ла еткерә»,— тип яҙғайны үҙ ваҡытында шағирәнең замандашы, ҡәләмдәше яҙыусы Ғәйнан Әмири.\nЭйе, Рәғиҙә Янбулатова төрлө драматургтар әҫәрҙәрендә бик күп ролдәр башҡара. Тамашасы уны бигерәк тә лирик пландағы актриса булараҡ баһалай. Рус һәм сит ил классикаһынан: Максим Горькийҙың «Һуңғылар» әҫәрендә Софья Андреевна, Шекспирҙың «Отелло» трагедияһында Дездемона, Антон Чеховтың «Ваня ағай» пьесаһында Соня, Шиллерҙың «Мәкер һәм мөхәббәт»ендә Луиза, милли драматургиянан- Мирхәйҙәр Фәйзи, Хәбибулла Ибраһимов, Ҡадир Даян, Баязит Бикбай, Нәжиб Асанбаев, Ғабдулла Әхмәтшин, Ибраһим Абдуллин, Рафаэль Сафин һ.б. авторҙарҙың пьесаларында уйнай.\nРәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Рәғиҙә Янбулатова уҡыусыларға лирик шағирә булараҡ билдәле. «Елбәҙәк ҡарҙар», «Таныш моңдар», «Йөрәк йырҙары», «Аҡ сәскә атҡас балан», «Һынау», «Һау булығыҙ, сыңрау торналар» йыйынтыҡтарынан күп кенә шиғырҙарына композиторҙар Рәүеф Мортазин, Хөсәйен Әхмәтов, Таһир Кәримов, Бәхти Ғайсин, Сара Садыҡова, Абдулла Хәлфетдинов һәм башҡа композиторҙар тарафынан популяр йырҙар яҙылды.\nРәғиҙә Янбулатова композитор Рәүф Мортазин менән бергә Һәҙиә Дәүләтшинаның «Ырғыҙ» романы буйынса «Дауыл» операһына либретто ижад итте. Ул Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында уңыш менән барҙы. Ә Рәғиҙә Янбулатова шиғырына композитор Хөсәйен Әхмәтов яҙған «Гүзәл Өфөм — баш ҡалам» йыры Өфөнөң гимнына әйләнде.\nРәғиҙә Йәнбулатованың тыуыуына — 100 йыл\nЙөрәктән урғылған йырҙар…\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры музейы Әҙәбиәт йылына бағышлап, төрлө йылдарҙа театр сәхнәһендә ижад иткән сәнғәт әһелдәренең әҙәби эшмәкәрлеге менән ҡыҙыҡһынды. Йыл әйләнәһенә Интернет селтәрендәге театрҙың төркөмөндә (http://vk.com/bashdrammuseum) режиссер һәм актерҙарҙың шиғырҙары, пьесалары донъя күрә барҙы. Бик күп талантлы актерҙарыбыҙ сәхнәлә генә түгел, шиғриәттә лә үҙ урындарын тапҡан. Шулар араһында күренекле актриса, драматург, шағир һәм тәржемәсе, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған һәм халыҡ РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы Рәғиҙә Сәйетғәли ҡыҙы Йәнбулатова тынғыһыҙ сәхнә эшмәкәрлеге менән бер рәттән йәшлек йылдарынан уҡ әҙәби ижад менән шөғөлләнә. 1957 йылда уның «Елбәҙәк ҡарҙар» тип исемләнгән тәүге шиғырҙар йыйынтығы баҫтырыла. СССР яҙыусылар союзына ағза итеп ҡабул ителгәндән һуң нескә күңелле шағир артабан тағы ла бер нисә китабын нәшер итә.\n1966 йылда донъя күргән «Йөрәк йырҙары» шиғырҙар китабы менән танышҡандан һуң, шағирәнең шул тиклем тормошто яратыуын, һәр бер күренеште күңеленә яҡын ҡабул итеп, йөрәге аша үткәреүен тояһың. Ана шул күңеленән, йөрәк түренән сыҡҡан хис-тойғолары, һағыштары менән бүлешә ул китабында. Рәғиҙә Йәнбулатова — лирик шағирә. Шиғырҙарында тәбиғәткә, яҡын кешеләренә, йәшлек дуҫтарына һөйөү, һағыныу, сафлыҡ бөркөлөп тора. Уларҙа диңгеҙ киңлектәренән осҡан аҡсарлаҡтар менән осрашаһың, ихласлыҡ менән ярҙарына бәргән тулҡындарҙы күҙәтеп, был-был һайрауына тын ҡалаһың… Шағирәнең шиғри юлдары көйгә һалына һәм ул халҡыбыҙ яратып башҡарған бик күп йырҙарҙың авторы булып таныла. Үҙе лә йырлай: «Моң минең булмышымдағы бөтә мөмкинлекте бергә тупланы ла ҡеүәтле бер көскә әйләндерҙе. Әгәр врач булһам, ауырыуҙарға мотлаҡ рәүештә йыр тыңларға ҡушыр инем. Иң яратҡан йырҙарын, туған моңдарын тыңлатыр инем. Һауығыуҙы күпкә тиҙләтер ине был сара. Йырҙан, моңдан айырылмағыҙ» тип ҡабатларға яратҡан ул. 60-сы йылдарҙа Рәғиҙә Йән¬бу¬латова шиғырына яҙылған популяр «Өфөм – баш ҡалам» вальсын белмәгән кеше бик һирәк булғандыр. Был йыр бөгөн дә олоһона ла, кесеһенә лә таныш һәм яҡын.\nТау башында балҡый бер ҡала,\nУл ҡала Өфө тип атала,\nЯҡтыраҡ яна йондоҙҙары,\nМатурҙар егет һәм ҡыҙҙары.\nУрамдары көҙгөләй асфальт\nЭшсән халҡы күңелле һәм шат.\nҠайҙа барһам, һиңә ашҡынам,\nАх, Өфөм, гүзәл һин, баш ҡалам!\nЙәшлек темаһына арналған шиғырҙары үткәндәрҙе һағыныу тойғоларына һуғарылған. Уларҙы уҡып, комсомол сафында тәрбиәләнгән йәштәрҙең эштәре менән танышып, алдыбыҙға ҡуйған маҡсаттарҙы тормошҡа ашырыу уйы менән яна башлайһың. «Яҡын йортом» шиғырында ҡайнап, дәрте ташып торған йәштәрҙең ҙур маҡсаттар менән яныуын, һәр еңеүгә ҡайнар йөрәк менән барырға өйрәтеүсе комсомол саҡтарын хәтерләй.\n…Эшсе йәштәр – эштән, уҡыусылар\nУҡыуҙан һуң һәр кис ашҡынып\nКилә инек Комсомол йортона,\nДанлар өсөн йәшлек ташҡынын…\nЮғары хистәргә бай артист сәхнәлә һәр образды тик үҙенсә һынландырып, уны бар күңеле менән яратып, ҡабатланмаҫ итеп башҡара. М. Кәримдең «Ай тотолған төндә» трагедияһындағы Шәфәҡ ролен тәү тапҡыр нәҡ ул уйнай. «Шәфәҡ нуры» шиғырында бына нимә ти ул:\nУйнап Шәфәҡ килен ролен,\nРухым менән күккә аштым,\nЙәшәрҙем бер мәлдә мин һәм\nЙәшлегем менән хушлаштым.\nЙәшлегемдең һуңғы нуры\nБулды миңә Шәфәҡ роле,\nШәфәҡ нуры араһына\nИнеп юғалды ул бары.\nШуға күрә киске шәфәҡ\nНурҙарына мин ҡараһам,\nЙәшлегем, гүйә, йылмая\nШәфәҡ нуры араһынан.\nРәғиҙә Йәнбулатованың тормош юлдашы — башҡорт сәнғәтенең мәшһүр вәкиле, атаҡлы ир-уҙаман Арыҫлан Мөбәрәков. Уларҙың ҡыҙҙары Гөлли Арыҫлан ҡыҙы Мөбәрәкова ла республикабыҙҙың ғына түгел, бөтөн ил сәнғәтенең яҡты йондоҙона әүерелә: башҡарған сағыу ролдәре өсөн ул 1990 йылда атаһы кеүек «СССР-ҙың халыҡ артисы» тигән маҡтаулы исем менән бик тә нигеҙле баһалана. 1959 йылда яҙылған «Ҡыҙыма» шиғырынан әсәнең ҡыҙына ҡайнар мөхәббәте, наҙы, йылылығы тойола. Йәшлек йырым, гөлөм тип, был-был менән сағыштыра ул. Алдына килгән ауырлыҡтарҙы сабыр ҡабул итеп, сыҙам булырға, күҙенән йәштәр түгел, тик нурҙар балҡып тороуына изге теләктәр теләй.\n…Яуһа боҙҙар, ҡупһа ҡойон,\nИҫһә елдең һалҡыны…\nСәскә кеүек аума ергә,\nСыҙам бул һин, алтыным!\nНескә күңелле, изге йөрәкле шағирәнең тәрбиәүи характерҙағы шиғырҙары ла байтаҡ. Мәҫәлән, «Тулҡындарға ҡаршы йөҙ» шиғырында ғәмһеҙ бала-сағаның Иҙел буйында һыу инеүҙәрен һүрәтләй. Уларға тормошто Иҙелдән дә киң, тип, тулҡындарын Урал тауҙарына тиңләй. Ҡурҡмайынса тулҡындарға ҡаршы йөҙөгөҙ, еңеү шул саҡта ғына киләсәк, белегеҙ! — ти ул. Рәғиҙә Сәйетғәли ҡыҙының шиғырҙары тәрән тойғоло, нескә хисле һәм йөрәк түренән сыҡҡан, китабын да юҡҡа ғына «Йөрәк йырҙары» тип атамағандыр.\nтеатр музейы экскурсоводы


Башҡортостан Хөкүмәте ултырышында төбәктәге демографик хәл тикшерелде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Хөкүмәте ултырышында төбәктәге демографик хәл тикшерелде\n18:35, 18 ноября 2015 Сәйәсәт\nБашҡортостан Хөкүмәте ултырышында төбәктәге демографик хәл тикшерелде Фото: Олег Яровиков\n18 ноябрҙә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республика Хөкүмәтен ултырышын үткәрҙе. Төбәктәге демографик хәл көн тәртибендәге мәсьәләләрҙең береһе булды.\n– 2010 йылдан алып тәүге тапҡыр яҡшы яҡҡа үҙгәреш тойолмай. Быйыл тыуым былтырғы менән сағыштырғанда 3 процентҡа кәмегән, үлем 2,5 процентҡа артҡан, – тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙ төрлө кәңәшмәләрҙә бер нисә тапҡыр ошо мәсьәләләр хаҡында һөйләштек. Демографик хәлде яҡшыртыу һәм үлемде кәметеү буйынса республика саралар планы ҡабул ителде, ошоға оҡшаш муниципаль пландар бар.\nБашҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры Әнүәр Бакиров 2015 йылдың туғыҙ айы йомғаҡтары буйынса республикалағы демографик хәл тураһында һөйләне.\nОшо осорҙа Башҡортостанда 44 040 сабый, уҙған йылдың шул уҡ осоронда 45 504 бала тыуған, тип хәбәр итте ул. Был бала табыуға һәләтле ҡатын-ҡыҙҙарҙың аҙайыуына бәйле. Шуның менән бергә Башҡортостан тыуым буйынса Рәсәйҙең иң яҡшы 20 төбәге иҫәбенә инә һәм ошо күрһәткес буйынса Волга буйы федераль округында өсөнсө урын биләй.\n– Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, үлем 2,5 процентҡа артҡан, бәүел-енес, эндокрин, нерв системаһы, инфекция һәм паразит, тын юлдары сирҙәре тәүге урында, – тип билдәләне Әнүәр Бакиров. – Өҫтәүенә алкоголле эсемлектәр менән ағыуланып үлеүселәр былтырғыға ҡарағанда ике тапҡырға тиерлек күберәк. Башҡортостан Рәсәйҙең 85 субъекты араһында үлем буйынса 39-сы, Волга буйы федераль округында дүртенсе урын биләй.\nУлтырыш йомғаҡтары буйынса халыҡҡа медицина хеҙмәттәре күрһәтеүҙең һөҙөмтәлелеген күтәреү һәм дауалау учреждениеларының матди-техник базаһын нығытыу буйынса күрһәтмәләр бирелде. Атап әйткәндә, республикала тиҙ медицина ярҙамының берҙәм үҙәкләштерелгән диспетчер хеҙмәте барлыҡҡа киләсәк. Шулай уҡ онкология диспансерының палата корпусын төҙөү һәм кардиология хеҙмәтен үҫтереү күҙаллана.\nТеги: һаулыҡ һаҡлау,демография,бр башлығы


Һаҡ булығыҙ! » Табын\nТуймазы районы "Нур” крәҫтиән-фермер хужалығы ЯСЙ-енә Урта Азия яғынан рөхсәтһеҙ ваҡ мал – һарыҡтар алып ҡайтылған. Был һарыҡтар бешмә ауырыуын үткәргән булған. Ауырып һауыҡҡан мал барыбер вирус йөрөтөүсе булып ҡала һәм тап улар әлеге крәҫтиән-фермер хужалығындағы сәләмәт малға сирҙе йоҡторған да инде. Ә уларҙың малы иң яҡындағы тораҡ пункт – Йәрмөхәмәт ауылы малы менән бер тирәлә көтөлгәс, сир артабан таралып киткән.\nӘле теркәлгән сығанаҡтарҙан сир тулыһынса таралыуҙан туҡтатылған. Уның таралыу хәүефе юҡ кимәлендә. Әлеге ваҡытта район биләмәһендә сәләмәт малдарҙы клиник асыҡлау буйынса эш алып барыла, өй беренсә йөрөп малдарҙан ҡан алына.\nБешмә - малдарҙа киҫкен үтеүсе йоғошло сир. Биҙгәк тотоп, ауыҙ ҡыуышлығының лайлалы тиресәһендә, тиреһендә, еленендә һәм тояҡ араларында афтоз (бешкән һымаҡ) сей яралар барлыҡҡа килеүе менән характерлана. Бешмә бөтә төр ҡуш тояҡлыларға (һыйыр малы, сусҡалар, һарыҡ, кәзә), шулай уҡ кешегә йоға. Сир сығанағы булып ауырыу һәм ауырып йүнәлгән мал тора, уларҙан вирус һеләгәй, һөт, тиҙәк, һейҙек аша тышҡы мөхиткә тарала.\nКлиник билдәләре: инкубация осоро 2-7 көн, бик һирәк осраҡта 21 көнгә һуҙыла. Сир бик киҫкен бара. Мал ашауҙан туҡтай, һыйырҙарҙың һөтө кәмей, тән температураһы 40,5 – 41,5 градусҡа етә.\nХөрмәтле граждандар! Бешмә малдарҙа була торған, кешегә лә йоғоуы ихтимал булған айырыуса хәүефле йоғошло сир. Ул малсылыҡҡа ныҡ ҙур зыян килтерә. Нәүбәттәге мәртәбә ҡабатлап әйтәбеҙ: Башҡортостан Республикаһы, Ғафури районы биләмәһенә илдең башҡа төбәктәренән вирус индереүгә юл ҡуймау маҡсатында малдарҙы бер урындан икенсеһенә күсереүҙе – республикала һәм район эсендә алып ҡайтыу йәки ситкә алып китеүҙе мотлаҡ район ветеринар хеҙмәтенең рөхсәте менән генә башҡарырға кәрәк. Килеп тыуған бөтә һорауҙар менән район ветеринар станцияһына мөрәжәғәт итеүегеҙҙе һорайбыҙ, беҙҙең адрес: Ғафури районы, Красноусол ауылы, Көнбайыш урамы, 10, телефондар: 8(34740) 2-14-64, 2-10-71.


Өфөлә ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәрен тәбрикләнеләр // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәрен тәбрикләнеләр\n12:49, 14 ноября 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 14 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Юлиә Антипина/.\nӨфөлә Ф.Ғәскәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең концерт залында агросәнәғәт комплексы алдынғыларын уларҙың һөнәри байрамы көнөндә бүләкләү тантанаһы уҙҙы.\nТәбрикләү телмәре менән аграрийҙарға Башҡортостан Президенты һәм Хакимиәте исеменән БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Илдар Тимерғәлин мөрәжәғәт итте.\n— Ауылдағы хеҙмәт һәр саҡ яуаплы һәм ауыр булды, нәҡ шуға күрә ул айырым хөрмәт менән файҙалана. Һәр кеше баҫыуҙа йәки эшкәртеү сәнәғәтендә эшләгәндәрҙең хеҙмәт һөҙөмтәһе менән ҡуллана. Аграрийҙарға уларҙың намыҫлы һәм тырыш хеҙмәте өсөн рәхмәтлебеҙ. Залда ултырған һәр кемдең эше – ауылдаштары өсөн өлгө, уларҙың һөҙөмтәһенән республиканың дөйөм уңышы тора. Ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре йылды яҡшы тамамланы. Был ҡаҙаныштар Хөкүмәттең, район һәм ҡала округтары хакимиәттәренең, ауыл биләмәләренең, баҫыуҙа һәм фермала эшләгәндәрҙең тырышлыҡтарының уртаҡ һөҙөмтәһе булып тора. Күп нәмә эшләнгән, әммә тармаҡ инфраструктураһын үҫтереү һәм модернизациялау буйынса мәсьәләләрҙе хәл итергә кәрәк буласаҡ әле, — тине Илдар Тимерғәлин.\nБР ауыл хужалығы министры Николай Коваленко аграрийҙарға ныҡлы һаулыҡ, именлек һәм эштән шатлыҡтар теләне.\nТантанала республиканың агросәнәғәт комплексы өлкәһендә ярыш һығымтаһы буйынса юғары һөҙөмтәләргә өлгәшкән муниципаль райондар, ойошмалар һәм тармаҡ хеҙмәткәрҙәре билдәләнде.\nПроизводство алдынғыларына «Башҡортостан Республикаһында фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн» айырма билдәләре, почет грамоталары тапшырылды. Утыҙҙан ашыу белгес «Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды.\nТеги: ауыл хужалығы,байрамдар,наградалар


Сибай ҡалаһы мәсеттәренең береһендә ҡыҙҙар өсөн лагерь ойошторолдо\nИке аҙна дауамында балалар ислам нигеҙҙәрен, ғәрәп телен, Ҡөрьән аяттарын өйрәнәсәк.\nБынан тыш, тәрбиәләнеүселәр өсөн экскурсиялар, спорт уйындары, конкурстар ойоштороласаҡ. Һәр төрлө саралар һәм дәрестәр үткәреү ҙә мөғәллимәләр иңенә һалынған. Бында 14 йәшкә тиклемге 35 бала ял итә. Лагерға күрше райондарҙан тыш, Өфө, Сорғот ҡалаларынан да килеүселәр бар. Алынған белем ҡыҙҙарҙы тик изгелеккә, яҡшылыҡҡа ғына өндәп торор, ә Ҡөрьән сүрәләре изге юлдан тайпылмаҫҡа ярҙам итер, тигән ышаныста лагерҙы ойоштороусылар.


Республика Хөкүмәте менән Мәскәү дәүләт университеты хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеү төҙөнө // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n17:02, 1 декабря 2011 Йәмғиәт\nБөгөн Өфөлә Башҡортостан Хөкүмәте менән М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты араһында хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеү төҙөлдө. Документҡа республика Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов һәм Рәсәй Фәндәр академияһы вице-президенты, Мәскәү дәүләт университеты ректоры Виктор Садовничий ҡул ҡуйҙы.\n— Килешеү беҙҙең өсөн, әлбиттә, кәрәк. Ул өлгәшелгәндәрҙе нығыта, тип иҫәпләйбеҙ. Икенсе яҡтан, әлбиттә, хеҙмәттәшлекте артабан да үҫтерәсәкбеҙ. Тәү сиратта Башҡортостан һәм Мәскәү вуздары араһында студенттар менән алмашыуҙы яйға һалырға кәрәк, сөнки һәр университет үҙенсә ҡиммәтле. Бынан тыш, фән өлкәһендә лә эшләргә әҙербеҙ. Республика Хөкүмәтенә беҙгә күрһәтелгән хөрмәт һәм ышаныс өсөн ҙур рәхмәтлемен, — тип хәбәр итте журналистарға физика-математика фәндәре докторы, академик, Рәсәй Фәндәр академияһы вице-президенты, Мәскәү дәүләт университеты ректоры, 2011 йылда фән һәм техника өлкәһендә Башҡортостандың дәүләт премияһын алыусы Виктор Садовничий.\nМәскәү дәүләт университеты ректоры һүҙҙәренсә, бөгөнгө килешеүҙең аналогтары юҡ. Быға тиклем Мәскәү дәүләт университеты Ҡытай Халыҡ Республикаһы менән генә хеҙмәттәшлек итеү тураһында килешеү төҙөгән.\n— Республика кимәлендә килешеү төҙөү Мәскәү дәүләт университеты өсөн – ҙур хөрмәт һәм яуаплылыҡ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Виктор Садовничий.\nТеги: бр хөкүмәтендә, килешеүҙәр, фән, мәғариф