Проект буйынса фекерләшеү:Башҡортостан-Грузия — Башҡорт Википедияһы\nПроект буйынса фекерләшеү:Башҡортостан-Грузия\nАвгуста беҙ YANBEK менән икәүләп Әрмәнстанда үткән Үҙәк Европа Викимедиясылары (CEE Meeting) конферецияһында булып ҡайттыҡ. Шунда булғанда беҙгә грузин Википедияһынан иптәштәр ошондай төҡдим менән мөрәжәғәт итте: улар үҙҙәрендә, грузин Википедияһында, Башҡортостан һәм башҡорттар тураһында күпмелер мәҡәлә булдыра, беҙ иһә үҙебеҙҙә, башҡорт Википедияһында, Грузия һәм грузиндар тураһында шул ҡәҙәр мәҡәләләр яҙырға тейеш булабыҙ. Мәҡәлә исемлектәрен төҙөп бер-беребеҙгә тапшырабыҙ.\nПредварительно "ярай" тиештек. Инде үҙ ҡоробоҙҙа кәңәш ҡорайыҡ: бындай проект беҙгә ҡыҙыҡлымы, кәрәкме? Borovi4ok (әңгәмә) 14:41, 18 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nАфарин, егеттәр! Халыҡ-ара кимәлдә бәйләнештәр урынлаштырып, Башҡорт Википедияһын танытып йөрөүегеҙ бары тик маҡтауға лайыҡ. Тәҡдимең, Borovi4ok, ҡыҙыҡлы ла, кәрәкле лә. Был эшкә тотоноу зарур. Грузиндар менән конкрет ваҡыт хаҡында нисек килештегеҙ һуң? «Башҡортостан» айлығын (йыллығын) башлап ебәрҙек бит, был ике проект бер-береһенә ҡамасауламаҫмы: башҡасараҡ әйткәндә, бында ла, унда ла өлгөрә алырбыҙмы һуң? --Айсар (әңгәмә) 15:25, 18 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nБик ҡыҙыҡлы проект. Тик ваҡытын 1 ай тип түгел, дауамлы итеп үткәрәргә кәрәк. 2 сентябрҙәге осрашыуҙа инде өйрәнеп кенә киттек тиһәк бөтә лә ҡуя, ваҡыты дауамлы булһын, уйлап ижади эшләрлек булһын тигән тәҡдимдәр әйтелде. Грузинда теләгән ваҡытта "Башҡортостан 100" проектына ҡушыла ала.--ZUFAr (әңгәмә) 15:55, 18 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nКонкрет ваҡыты тураһында килешеү булманы. Грузиндар яғынан неформаль, рәсми йөкләмәһеҙ генә эш итергә ынтылыш булған һымаҡ тойолдо. Аңлауымса, беҙ үҙебеҙҙә Грузия тураһында мәҡәләләрҙе үҙебеҙгә уңайлы ваҡытта булдыра алабыҙ. Сәбәбен аңлатып, һуңыраҡҡа ҡалдырып торһаҡ бер ни булмаҫ тип уйлайым.\nГрузиндар иһә бөгөн үк башларға әҙер, үҙҙәрендә Башҡортостан тураһында мәҡәләләр яҙа башлар өсөн исемлеген беҙҙән көтәләр. Мин был исемлек тураһында бер әҙерәк уйландым да, йәмәғәт, һеҙҙән һорарға булдым. Бындай исемлекте бында күмәкләп йыйһаҡ ине.Borovi4ok (әңгәмә) 16:18, 18 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nГрузин яғынан контакт - Jaba1977 / Jaba1977, исеме Джаба. ВК-ла бар, кәрәк булһа минән һорағыҙ. Borovi4ok (әңгәмә) 16:27, 18 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nАфарин, бик яҡшы ниәт. Грузия тураһында Азия айлығында яҙырға булалыр --Ләйсән (әңгәмә) 18:42, 18 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nКилешәм, бәлки быйылғы йылда Проект:Википедияла Азия айлығы сиктәрендә Грузия тураһында яҙһаҡ уңайлы булыр, Вики-яҙ сиктәрендәге Украина декадаһы һымаҡ. Әгәр был темала ҡатнашысылар ҙур әүҙемлек күрһәтһә, айырым викимарафон уҙғарырға ла мөмкинлек тыуыр. Borovi4ok, исемлек төҙөүҙе башлар өсөн Вики яҙ 2016,Урыҫ Википедияһы,Украин Википедияһындағы Башҡортостан аҙналығы биттәрен файҙаланырға мөмкин. --Ryanag (әңгәмә) 11:38, 19 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nБер атҡанда ике ҡуян алыу файҙалыраҡ та, уңайлыраҡ та инде) Азия айлығы сиктәрендә булһа, бүре лә туҡ, һарыҡтар ҙа иҫән буласаҡ. Юҡһа, сиктән-сиккә бәргеләнеү башланасаҡ. --З. ӘЙЛЕ (әңгәмә) 11:47, 19 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nГрузия үҙен Европа иле тип таныта, Азия айлығына ҡушыу оҡшармы икән.--ZUFAr (әңгәмә) 12:00, 19 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nрәсми рәүештә Грузия - Азия иле https://ru.wikipedia.org/wiki/Азия --З. ӘЙЛЕ (әңгәмә) 12:05, 19 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nАзия айлығы сиктәрендә Грузия тураһында былтыр ҙа күп кенә телдәрҙә мәҡәләләр яҙылды, Грузин Википедияһы үҙҙәре быйыл Азия айлығында ҡатнаша.--Ryanag (әңгәмә) 12:23, 19 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nМы тут посовещались, и я решил???))))--З. ӘЙЛЕ (әңгәмә) 12:27, 19 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nНигеҙҙә, грузиндарға мәҡәләләр булдырылһа барыбер түгел микән? Ниндәй айлыҡ сиктәрендә булдырабыҙ, быныһы тик беҙҙең өсөн уңайлыҡ һорауылыр. Borovi4ok (әңгәмә) 10:53, 21 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nБарыбер шул. Беҙгә уңай була. Улар ҙа шул уҡ Азия айлығында ҡатнаша бит инде.--Ләйсән (әңгәмә) 11:19, 21 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nАзия айлығында ла, Башҡортостан айлығында ла, уның дауамы булған Башҡортостан 100 супер-марафонына ла грузиндар ҡушыла ала. Әнә, украиндарҙан Висем ҡушылған кеүек. Ә беҙ Грузиндар тураһында Азия айлығында, һәм улар үткәргән башҡа сара/саралар ваҡытында ҡушылып яҙышайыҡ. Бер-беребеҙгә открыткалар ебәрешәйек. Ҡыҙыҡ бит, күп сығым да талап итмәй. Исемлеккә килгәндә, дөйөм бер исемелек булдырыу отошло булыр. Вики-яҙ 2016 исемлеген нигеҙ итеп алайыҡ, шуны дауам итәйек, киңәйтәйек. Тик, нисектер махсус тамғалау уйлап табырға кәрәктер. --Рөстәм Нурыев (әңгәмә) 17:30, 21 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nЭтте кем үлтергән, шул һөйрәй![вики-тексты үҙгәртергә]\nБөгөн Грузин Википедияһынан Джаба менән һөйләштем. Башҡорт-Грузин Википедияларының хеҙмәттәшлек проектын ноябрь айында үткәрергә килештек. Грузиндар темаһына исемлек әҙерләгәндәр, үҙҙәрендә башҡорт темаһына ла исемлек бар. Беҙгә үҙебеҙҙең был махсус битте төҙөп бөтөрөргә кәрәк. Borovi4ok һәм YANBEK, башҡорттың мәҡәләнә ярашлы был проекты һеҙ «һөйрәйһегеҙ» инде. Махсус битте әҙерләп ҡуйығыҙ. Алға, егеттәр! --Рөстәм Нурыев (әңгәмә) 15:12, 27 сентябрь 2016 (UTC)[ответить]\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Проект_буйынса_фекерләшеү:Башҡортостан-Грузия&oldid=624462 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:12 27 сентябрь 2016 үҙгәртелгән.


Бәхеткәйҙәрең бер булмаһа... » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Бәхеткәйҙәрең бер булмаһа...\n22.06.2019 Бәхеткәйҙәрең бер булмаһа...\n– Заһира ҡыҙым, алыҫтағы әбейеңә ҡунаҡҡа барып ҡайтайыҡ әле. Апайым менән күптән күрешкәнебеҙ ҙә юҡ, – тине әсәһе бер көн.\n– Ҡунаҡҡа? Ура! Ҡунаҡҡа барам, ҡунаҡҡа... Ҡасан барабыҙ, әсәй? Ул ауыл ҡайҙа? Унда нисә көн булырбыҙ? – Заһира ҡыуанысынан әсәһен әллә күпме һорау менән күмеп ташланы.\n– Бына әҙерләнеп алайыҡ та, – Таһира ҡыҙының йомшаҡ сәстәренән һыйпап, арҡаһынан һөйҙө.\n– Ә нимәләр әҙерләйем, әсәй?\n– Өҫтөңә кейгән әйберҙәрең инде. Ана, ҡурсағыңды ла ал, әйҙә.\nЗаһира шунда уҡ күлдәк-маҙарҙарын барларға тотондо. Ул арала ҡурсағына ла яңылығын еткереп өлгөрҙө, бышылдап ҡына ниҙер һөйләргә кереште. Эргәһендә әсәһе барлығын да онотоп, башкөлләй үҙенең тылсымлы донъяһына сумды.\nСабыйының бер ни аңламай ихлас юлға әҙерләнеүен ҡарап торған ҡатындың ҡапыл йөрәге ҡыҫты. “Ярай, мин уны мәңгелеккә ҡалдырып китмәйем бит. Был ҡәһәрле һуғыш, аслыҡ булмаһа, балам үҙемдән дә артмаҫ ине. Ҡышты, бары ҡышты сыҡҡансы ғына, – тип үҙ-үҙен йыуатты. – Апайым ризалашамы, юҡмы әле”.\nАшарҙарына бөтөнләй тиерлек ҡалманы шул. Инде нисәнсе көн балалары икмәк төҫөн күргәне юҡ. Бәрәңге менән генә торалар. Уныһы ла бөтөп бара. Ул да ҡалмаһа, шешенә башларҙар. “Балаларҙы һаҡла”, – тигәйне ире һуғышҡа киткәндә. Ә Таһира яңғыҙ һыйырына ла хужа була алманы. Ваҡытында килтереп япмағас, йылға аръяғында ғына ас бүреләр өҙгөләне. Бахыр малҡайҙың үкергәне бөтә ауылға ишетелеп торҙо. Шулай итеп аҡтан да яҙҙылар. Малайы Ғәфүр күберәк күршеләрҙә йөрөй. Уларҙың Мәликә исемле ҡыҙҙары менән баҫыуҙан ферма малына һалам-бесән ташыйҙар. Мәликә әсәһе менән генә тора. Һыйырҙары ла, кәзәләре лә бар. Көн һайын тигәндәй көлсә булһа ла бешереп ашайҙар. Ғәфүргә лә өлөш эләгә.\nАх, был ҡәһәрле һуғыш! Донъяның аҫтын өҫкә килтерҙе. Ире Хәсән менән йәшәгәндә, Таһира ҡайғы белмәгән икән. Ҡайҙан он табырға, нимә бешерергә, нисек утын-бесән әҙерләргә тип көйәләнәһе юҡ – бары ла әҙер. Тәрбиәләп кенә ултыр ине лә. Юҡ инде. Урамсыларға яратты хужабикә. Ирен эшкә оҙата һала ла күрше-күләнгә сығып та олаға. Донъя көтөүгә барышһыҙ булып сыҡты ул. Хәсәне китеү менән бөтә нәмәһен туҙҙырып бөттө. Ана, хәҙер сират балаларына ла етте...\nИртә таңда Ғәфүр, туры бейәне егеп, санаһына бесән тултырып ҡуйғайны. Атаһының йылы толобона урап, Заһираны артҡа ҡаратып ултырттылар. Эргәһенән әйбер-ҡараһы, ҡурсағы һалынған киндер тоҡсай урын алды. Әсәһе ат тотоп, алға ҡарап ултырҙы. Һеңлеһе менән айырылышыуҙан күңеле болоҡһоған Ғәфүр:\n– Әсәй, ҡасан ҡайтаһығыҙ? – тип һорай һалды.\n– Иртәнән һуңға кискә, Аллам бойорһа. Әйҙә, на-а, малҡай. – Ат яй ғына ҡуҙғалып китте. Күҙенә йәш алған малай Заһираға ҡул болғаны. Тегеһе йылмайып баш ҡаҡты.\nТаңғы һалҡынға йоҡоһо асылып киткән ҡыҙсыҡ толоптоң асығыраҡ урынынан тирә-яҡты ҡарарға тырышты. Ҡыҙығырлыҡ бер ни юҡ шул: ап-аҡ ҡар ҙа ҡап-ҡара ағастар. Әкрен генә ат юрта, сана шығырлай. Бәүелеп килә торғас, ул йоҡоға талды.\nЭй, ғәмһеҙ, эскерһеҙ, бәхетле саҡ! Кемгәлер бик оҙаҡ дауам итә, кемделер иртә ҙурайта. Бигерәк тә һуғыш осоро балаларын. Кескәй Заһира ла тыуған ауылы, тәпәй баҫҡан ерҙәре, әхирәте, ағаһы менән оҙаҡҡа хушлашҡанын белмәй әле. Яҙмыш һуҡмағы уны, туғыҙ йәшлек кенә сабыйҙы, ата-әсәһе тере булып та, етемлек юлынан алып китте.\nИлле саҡрымда ятҡан Урташҡа төнләтеп кенә барып инделәр. Әбейе менән бабайы уларҙы ғәжәпләнеп тә, ҡыуанып та ҡаршы алды. Шулай булмай, һис уйламағанда-нитмәгәндә алыҫтағы туғаның килеп төшһөн әле! Ҡәҙер-хөрмәт күрһәтеп бер булдылар. Заһираны урындыҡ түренә генә ултыртып, алдына аҡ ҡалас, тәмлекәстәрҙе өйөп үк ҡуйҙылар. Мәрүә әбейе бигерәк яратты инде ҡыҙыҡайҙы. Иркәләп, күкрәгенә ҡыҫып-ҡыҫып алды. Күп йылдар ире менән бергә йәшәһә лә, балалары юҡ. “Әллә миңә ҡыҙ булаң да ҡуяңмы, Заһира?” – ти шаяртып әбейе. “Булам, булам, – ти, тегеһе лә сабыйҙарса бер ҡатлыланып. – Һеҙҙә аҡ ҡалас, тәмлекәстәр күп...”\nАпалы-һеңлеле төн буйы һөйләшеп, кәңәш ҡороп сыҡты. Таһира үҙ хәлен аңлатып, Заһираны ҡыш сыҡҡансы бында ҡалдырып торорға үтенде. Мәрүә, әлбиттә, ҡуш ҡуллап риза ине. “Исмаһам, өйҙә бала тауышы сығыр. Гел бер төрлө барған тормошобоҙға йәм инер. Һауыт-һаба йыуып, иҙән һепереп ҡуйһа ла файҙаһы тейер, – тип уйланы ул. – Унан бигерәк бала һөйөүҙе татырмын. Кем белә, бәлки, ауырға ла ҡалырмын”.\nЗаһира иртән торғанда әсәһе ҡайтып киткәйне. Бер аҙ күңелһеҙләнеп киткән ҡыҙыҡайҙы: “Әсәйең оҙаҡламай килеп ала. Беҙҙә аш-һыу мул, көйәләнмәй генә йәшәп тор”, – тип йыуатты.\nХужалар икеһе лә эшкә киткәс, Заһира ишек алдына сыҡты. Күп итеп ҡар яуып, бөтә ерҙе ҡаплаған. Көрәк алып, йомшаҡ ҡарҙан тау яһарға тотондо: ул унда сана шыуасаҡ. “Бәләкәй саналары ҡайҙа икән?” – тип, һарай яғын ҡараштыра башланы. Ундағы ҡош-ҡорт, малды күреп, хайран ҡалды: “Бында ферма кеүек бит. Уларҙы кем ҡарай икән? Ҡалай күп...”\nТаң ата ла кис була тигәндәй, көндәр яйлап алға шыуҙы. Ҡыҙыҡай ят ерҙә ялҡа ла башланы. Ул әсәһен, ағаһы Ғәфүрҙе, ауылын һағынды. Ә әсәһе ниңәлер килмәне лә килмәне. Хәҙер уға аҡ ҡалас та, тәмлекәстәр ҙә кәрәкмәй. Тик ҡайтыу тураһында ғына уйланы. Түҙемлеге бөтөп: “Әбейем, нимәгә әсәйем шулай оҙаҡ килмәй икән?” – тип һорай. “Килер, килер. Әҙерәк көтөргә кәрәк, һин аҡыллы бала бит, сабыр ит”, – тип әүрәтергә тырыша Мәрүә әбейе ундай саҡта.\nКөтөргә кәрәк, тигәс, Заһира көн һайын килгән юлдарына сығып, өшөп ҡатҡансы әсәһен көтөргә ғәҙәтләнеп алды. Бармаҡтары туңып һыҙлай башлаһа ғына өйгә кире инеп, ҡурсағын ҡосаҡлап сеңләп-сеңләп илай ине. Үҙе бер өҙлөкһөҙ: “Әсәй, әсәкәйем, тиҙерәк кил инде, минең ҡайтҡым килә!” – тип ҡабатлай.\nӘ был ваҡыт Таһира, баламды аслыҡ үлеменән ҡотҡарҙым, тип тынысланып, үҙенең артабанғы йәшәүен ҡайғыртты. Урташтан ҡайтҡас та ауыл осондағы һуҡыр ҡарсыҡҡа өйҙәш булып инде. Уның берҙән-бер зәғиф улы һуғышҡа алынмай торфта эшләп йөрөй ине. Айына бер тапҡыр килеп, әсәһенә аҙыҡ-түлек ҡалдырып китә. Ҡарсыҡтың тамағына йүнәтеп, өйөн йылытып торорға кешеһе юҡ. Таһираға кеше артынан әйттергәс тә риза булды. Ғәфүр күрше апаһына күсеп сыҡты. “Үҙебеҙгә ҡайтайыҡ ”, – тип әсәһен өгөтләп ҡарағайны ла: “Утын да, ашарға ла юҡ, астан үлергә итәһеңме? Былай бөтәбеҙ ҙә тере ҡалырбыҙ. Ҡыш сыҡҡас та өлгөрөрбөҙ әле”, – тип уныһы тыйып ҡуйҙы.\nМәрүә апаһынан: “Ҡыҙың ныҡ һағынды, ашамай ҙа, ауырып китә инде. Алып ҡайт”, – тигән хәбәр ҙә еткергәйнеләр. Әммә Таһира ашыҡманы. “Илар-илар ҙа күнегер. Тамағы туҡ, өҫтө бөтөн, йылы өйҙә ултыра, йәшел үләнгә аяҡ баҫҡас та барып алырмын әле”, – тип кенә ҡуйҙы. Шулай ҙа, Заһираһын күҙ алдына килтерһә, күҙенә йәш тулып китә ине.\nҺалҡын ҡыш үтеп, йылы яҙға ла аяҡ баҫтылар. Әсә кеше генә һаман да күренмәне. Заһира хәҙер инде иламай ҙа, һөйләшмәй ҙә, үҙ-үҙенә йомолдо. Эстән генә һыҙып, әсәһен көтөп, көндәрен үткәрҙе. Бар йыуанысы, серҙәше – ҡурсағы. Уға Нәҡиә тип әхирәтенең исемен ҡушты. Төндәрен юрған аҫтында Нәҡиәгә генә ҡайғыһын һөйләне, уны ҡосаҡлап, һағыныуын баҫты.\nҺеңлеһенең тиҙ арала килмәҫен һиҙгән Мәрүә лә ысын холҡон күрһәтә башланы: тауышы ҡырыҫланды, ҡараштары һалҡынайҙы. Заһираны элекке кеүек тәм-том ашатып, һыйлап ҡына ултырмай, көн буйына етерлек эш йөкмәтеп китә: өй эсен йыйыштырырға, мал тиҙәген алырға, һыу ташып ҡуйырға, ишек алдын таҙа тоторға... Үҙе идарала хисапсы булып эшләгәс, көнө-төнө бушамай. Кисен генә арманһыҙ булып ҡайта ла, кемгә көсөн төшөрөргә белмәй, бәйләнергә тотона: “Иҙәнде таҙа йыумағанһың, биҙрәләрең ҡатып ултыра, себештәр ҡаралмаған...” Ҡайһы саҡ һимеҙ, көслө ҡулдары менән ҡыҙҙың ҡулынан матҡып тотоп һелкетеп ебәрә: “Аяҡлы ҡаза, үҙ әсәңә кәрәкмәгәнде миңә һин нимәгә, ни тип алып ҡалдым икән, артыҡтамаҡ!” – тип һөйләнеп, иртәгәһе көнгә бойороҡтарын бирә-бирә йоҡлап китә. Заһираға ул хәҙер ағаһы һөйләгән әкиәттәге убырлы ҡарсыҡ кеүек күренә: әҙ ашата, күп эшләтә, бәләкәстәрҙе ене һөймәй...\nӘллә үҙ балаһы булмағанға, Мәрүә ҡыҙыҡайҙан бик тиҙ ялҡты. “Бала бағыу күп көс талап итә, тамағын туйҙырып, өҫтөн бөтәйтеп кенә эш бөтмәй икән. Уны аҡыл йәһәтенән дә, холҡо яғынан да тәрбиәләргә кәрәк. Бала-саға шау-гөр килеп урамда уйнап йөрөгәндә генә матур күренә, баҡһаң. Үҙ башыңа төшһә, эш харап”, – тип фекер йөрөттө. Бер туғанының ҡыҙы булһа ла, Мәрүәлә Заһираға ҡарата йылы тойғолар, әсәлек хистәре уянманы. Яңы тәтәй менән уйнап туйған сабый кеүек, уны ситкә ырғытты. Бала менән биҙәү ҡатын араһында емереп үтеп булмаҫлыҡ таш диуар барлыҡҡа килде. Бер өй эсендә йәшәп тә, әйтерһең дә, бер-береһен күрмәнеләр ҙә, тойманылар ҙа. Тик олоһо бойороҡ бирҙе, кесеһе уларҙы һүҙһеҙ үтәй ине.\nЗаһира барыбер өмөтөн өҙмәй, әсәһен көтөүҙән туҡтаманы: “Ул киләсәк, ул мине ташламаған, уның яратҡан ҡыҙы бит”, – тип бер көн ҡалдырмай, күҙ йәштәрен түгә-түгә, юлға сығып ҡарап торор булды. Йәй көндәре, моғайын, атҡа арба, ҡыш етһә, сана егеп килер, тип уйланы.\nӘ бер саҡ уның был өмөттәре лә селпәрәмә килде. Урамда бағаналай ҡатып торған сабыйға әбейе аяҡтан йығырлыҡ хәбәр еткерҙе: “Һаман әсәңде көтәһеңме, артыҡтамаҡ, ул килмәйәсәк, аты-ние менән ҡайтҡан юлда бүре ашап киткәндер инде. Тәнендә йәне бар кеше шулай балаһын ташлаймы?!”\nЗаһира күҙҙәрен шар асып ҡарап торҙо ла шарылдап илап, өйгә йүгерҙе. Артынан ҡурҡып килеп ингән Мәрүәгә: “Үлмәгән минең әсәйем, үлмәгән, бүре лә ашамаған. Һин насар әбей, һин убыр әбей. Мин һине яратмайым!” – тип үҙ-үҙен белештермәй ҡысҡырҙы.\n“Ярай, ярай, үлмәгән, мин былай ғына, ҡурҡытырға ғына әйткәйнем”, – тип ҡайтымһаҡлаған әбейенең күкрәген кескенә йоҙроҡтары менән төйгөсләне.\nШул ҡайғыһынан сабый түшәккә йығылды. Мәрүә лә бер аҙ йомшарҙы. Өйгә фельдшер саҡырып, баланы аяҡҡа баҫтырҙы. Гонаһтан да ҡурҡҡандыр, бәлки.\nБынан ары Заһира, әсәһен көтөүҙән төңөлөп, атаһы йортона, ағаһы янына ҡасандыр бер ҡайтыу хыялы менән яна башланы.\nМиҙгелдәр алмашына, көндәр үтә торҙо. Тағы бер ҡыш килде. Ҡыҙ йылғанан малдарға һыу ташый. Быйыл уға, ҙурайҙың тип, биҙрәнең олоһон тотторҙолар. Әммә тар ауыҙлы мәкегә ул һыйманы. Кипсәлгән биҙрәне кире ала алмай илап торғанда, ат етәкләгән бер үҫмер малай янына килде.\n– Нимә, алып булмаймы? – тине ул ҡыҙыҡайҙы йәлләп.\n– Эйе, тығылды ла ҡуйҙы, – Заһира оялып, йәшле күҙҙәрен һөртә һалды.\n– Хәҙер алабыҙ беҙ уны, – таныш түгел малай көрәге менән мәкене ҙурайтып биҙрәне алды ла һыу тултырып бирҙе. Заһира яр башына атланы, рәхмәт тә әйтә белмәне.\nИртәгәһенә улар тағы осрашты. Ҡыҙыҡай яҡын туғанын күргән кеүек, уға йылмайып ҡараны.\n– Һин кем ҡыҙы һуң, исемең нисек? – тине үҫмер ҙә көлөмһөрәп.\n– Заһира мин, Мәрүә әбейҙең аҫрау ҡыҙы.\n– Аҫрау? – малай ғәжәпләнде.\n– Эйе, әсәйем ҡалдырып китте лә килеп алманы.\n– Алай икән, былай булғас, беҙҙең яҙмыштар оҡшаш, – үҫмер ололарса һығымта яһап ҡуйҙы.\n– Нисек була ул? – инде Заһира аңламаны.\n– Мине лә атайымдар был ауыл кешеһенә һатып китте.\n– Һаты-ып? Кешене һатмайҙар ҙа инде, – Заһира ышанмағандай итте.\n– Мин дә шулай уйлай торғайным. Һаталар икән шул. Беҙ ныҡ күмәк инек. Ашарға ла, кейергә лә етмәне. Был атайымдарҙың балаһы юҡ, мине бик тә яраталар. Барыбер ҡайтҡы килә. Әсәйем, ҡустылар һағындыра, ә атайыма ныҡ үпкәләгәнмен.\n– Ә мине бына бөтөнләй яратмайҙар, тик эшләргә лә эшләргә ҡушалар. Яҡшы итеп һөйләшмәйҙәр ҙә. Әбейем миңә, артыҡтамаҡ, ти. Уҡырға ла бирмәнеләр: “Ҡыҙ балаға уҡыу нимәгә, ана, өйҙә эш күп, әҙерәк ҙурайырһың да фермаға һауынсы булып барырһың”, – тинеләр.\n– Тыуған ауылыңда бер кемең дә ҡалманымы ни?\n– Ғәфүр ағайым бар, атайым һуғышҡа киткән.\n– Ә ниңә ағайың килеп алмай һуң?\n– Ул нисек килһен? Әбейем, атығыҙҙы әсәйең менән бергә бүре ашаған, ти.\n– Уй, ҡалай ҡыҙғаныс, – Әнүәрҙең йөҙө ағарып китте. – Ней, ҡайғырма, Заһира. Берәй заман мин һине ауылыңа алып барырмын, йәме.\n– Эйеме, ысынмы, нимә менән?\n– Бына бит ат бар, атайым бирә ул.\n– Ура-а-а! Мин ҡайтасаҡмын! – Заһира ҡулдарын сәпәкәйләп ебәрҙе. Әнүәрҙе ҡосаҡлап алғыһы килде, ләкин тыйылды.\n– Ә һинең исемең кем ул?\n– Әнүәр, һин ҡалай һәйбәт ағай.\n– Ағай, миңә бары ун өс кенә йәш әле.\n– Ә миңә ун ике, барыбер ағай булаң.\n– Ярай, һинеңсә булһын.\n– Тик ни бит әле, Әнүәр ағай, беҙҙең ауыл ныҡ алыҫта.\n– Ниндәй ауыл һуң?\n– Сурай. Әбейем, илле саҡрым ти.\n– Минең ат шәп ул, йөҙҙө лә үтә ул, ауылыңды ла табырбыҙ, – Әнүәр, ағай булараҡ, фәстереп ебәрҙе.\nШул көндән башлап, Заһира бары Әнүәр ағаһы вәғәҙә иткән заманды ғына көтөп йәшәне. Ә ваҡыт, үсеккән кеүек, бик яй үтә һымаҡ тойолдо. Әллә ҡыуаныстан, әллә өмөт уяныуҙан, ҡыҙыҡайҙың йәшәүгә дәрте ҡалҡты. Йөҙөнә нур ҡунды, күҙҙәре осҡонланды, ашауы яҡшырҙы. Ҡулында эш уйнап ҡына торҙо. Быны күргән Мәрүә лә инде мыжып, аҡырып-баҡырып йөрөмәне. Баланы үҙемсә өйрәтеп алдым шикелле, тип һығымта яһаны.\nУн дүрт йәше тулыуға Заһира фермаға һауынсы булып эшкә сыҡты. Әнүәр мәктәптә уҡый ине әле. Дәрестәре бөтөү менән ҡыҙға хужалыҡта ярҙам итергә йүгереп килеп етә. Малдарҙы ҡарашһынмы, ишек, ҡапҡа алдын һепереп ҡуйһынмы, өйгә утын-һыу индерһенме – барыһын да еренә еткереп башҡара.\nӘ Заһира ҡул эштәренә оҫтарып алды. Әбейе уны бәйләм бәйләргә, сигенергә, хатта тегенергә лә өйрәтте. Ҡамыр аштары әҙерләргә лә күнектерҙе. Бар өйрәтә, юҡ йөҙәтә, тиҙәр. Мәрүә әбейендә бөтә нәмә мул, тик иренмә генә. Әнүәр ишек алдында эш бөтөрөүгә Заһира тауҙай итеп ҡоймағын да ҡоя, бәлешен дә өлгөртә. Һуңынан икәүләп көлөшә – көлөшә сәй эсәләр. Ул күңелле саҡтар ҙа артта ҡалды.\nӘнүәргә мәктәпте тамамлар мәл етте. Унан инде – армия. Шул турала уйлаһа, ҡыҙға ҡыйын булып китә. Әнүәрһеҙ нимә эшләр ул?! Бәләкәйҙән “ағаһына” шул тиклем эҫенде: барлыҡ һағыныуын, ҡайғыһын уға баҫты, башҡаларға сисмәҫ серҙәрен систе. Ә хәҙер унһыҙ тормошон күҙ алдына ла килтерә алмай. Башта үҙ ағаһына оҡшатып яҡын күргәйне, ҙурая килә таяныс, арҡа терәр ышаныслы егет, тип ҡарай башланы. Әнүәр ҙә уға битараф түгел ине. Тик был турала бер -береһенә белдермәҫкә тырыштылар. Егет кешенең үткер, һынамсыл, мөхәббәт тулы ҡараштарын осратһа, Заһира оялып, керпектәрен түбән төшөрә һала. Йәиһә тиктомалға берәй эш менән булышырға тотоноп китә.\nАттестат алыуға Әнүәрҙе военкоматҡа саҡырттылар. Алыҫ Көнсығышҡа сик һаҡларға китерһең, тип ҡулына повестка тоттороп та ҡуйҙылар. “Бына ул көн тыуҙы. Айырылышыр ваҡыт етте. Бөгөн үк осрашырға, аңлашып, вәғәҙәһен алырға кәрәк,” – тип ныҡлы ҡарар итте ул. Әнүәрҙең кискә йылға буйына саҡырыуына Заһира тәүҙә аптырап ҡалды. Әммә осрашыу минуттарын күҙ алдына килтереп, йөрәге дөп-дөп типте, күкрәгенән сығырҙай булып ашҡынды. Күңеле ниндәйҙер аңлатып бөтмәҫлек тулҡынланыу, ҡыуаныс кисерҙе.\nӨй мәшәҡәттәрен тиҙ-тиҙ генә бөтөрөп, Әнүәре янына ашыҡты. Аныһы көтөп тә тора ине инде. Заһираны күреп, ҡаршы атланы. Ике йәш йөрәк бер-береһенә ынтылды, әммә эске ниндәйҙер билдәһеҙ көс туҡтап ҡалырға мәжбүр итте.\n– Һаумы, Заһира һылыу.\n– Һау ғына, Әнүәр.\n– Ә мине армияға саҡыралар, повестка алдым, иртәгә юлға, бына шулай, – егет бер тынала әйтеп бөттө лә шымып ҡалды.\n– Армияға? Иртәгә? Ниңә улай тиҙ? Ә мин, ә мин һинһеҙ нишләрмен, Әнүәр? – Заһира, үҙе лә аңғармаҫтан, уның беләгенә килеп йәбеште. Шуны ғына көткән кеүек, егет ҡыҙҙы ҡапыл күкрәгенә ҡыҫты. Заһираның эҫе тыны, бер аҙ ҡалтыранған кәүҙәһе, өмөт менән ҡараған матур күҙҙәре Әнүәрҙе сығырынан сығарҙы. Түҙемлеге бөтөп, ҡыҙҙың һутлы ирендәренән, йомшаҡ битенән үбергә кереште. Заһира ла хис-тойғоларына ирек бирҙе. Ике йәш йөрәк был кистә беренсе тапҡыр мөхәббәттә аңлашты. Күпмелер ваҡытҡа тын ҡалдылар. Һәр ҡайһыһы, үҙ уйҙарына сумып, айырылышыу һағыштарын кисерә ине.\n– Көтөрһөңмө? – тип бышылданы Әнүәр.\n– Көтөрмөн, – булды яуап.\n– Әбейең берәйһенә кейәүгә биреп ҡуйһа?\n– Ю-юҡ, мине кейәүгә бирһә, уның донъяһын кем көтә? Эшләмәҫкә өйрәнде ул.\n– Заһира, мин һине бик яратам, бер кемгә лә бирергә теләмәйем.\n– Мин дә. Ә армияла ҡыҙҙар юҡмы? – икеһе лә көлөп ебәрҙеләр.\n– Белмәйем, миңә һинән башҡа берәү ҙә кәрәкмәй. Алла бирһә, иҫән – һау әйләнеп ҡайтһам, ауылыңа барып, атайың менән ағайыңдың фатихаһын алырбыҙ ҙа өйләнешербеҙ.\n– Йә, атайым да, моғайын, ҡайтҡандыр ул. Шулай һиҙәм.\n– Эйе, ниместәрҙе атып бөткәндер инде, – тағы көлөшөп алдылар.\nИртәгәһенә Әнүәр – Алыҫ Көнсығышҡа, ә Заһира фермаһына йүнәлде. Был яғына йәштәрҙең йөрәге бары хаттар аша ғына һөйләште.\nЕгеттең юҡлығынан файҙаланып, һылыуҙарҙан һылыу Заһираға күҙ атыусы егеттәр ҙә, һоратыусылар ҙа күбәйҙе. Әммә әбейе, төрлө сәбәп табып, барыһын да кире ҡаға торҙо. Заһира ла эстән генә: "Ҡайһылай һәйбәт әле, тимәк, әбейем дә Әнүәрҙе көтә. Мине уға ғына бирәсәк," – тип ышанып йөрөнө. Бергә эшләгән әхирәт ҡыҙҙары ла шулай фараз ҡылды.\nОҙаҡ тойолған өс йыл һиҙелмәй ҙә үтеп китте. Әнүәр армиянан ябай һалдат ҡына булып түгел, ә күкрәгенә орден тағып ҡайтып төштө. Сик буйын һаҡлағанда дошманды үҙ ваҡытында күреп ҡалып ҡоралһыҙландырғаны өсөн, бирелгәйне уға был награда. О-о, ул көндәрҙәге бәхете Заһираның! Атлап түгел, осоп ҡына йөрөнө. Һөйгәне герой булып ҡайтты бит! Иң беренсе Заһираны килеп күреүе лә ҡыҙҙы күктең етенсе ҡатына мендерҙе.\nАуылды бер шаулатып алғайны ул көндәр. Вәғәҙәләшкәнсә, Сурайға ҡайтып килергә булдылар. Мәрүә әбейе: “Ҡыҙымды һинең менән ышанып ебәрәм, имен-аман килтереп тапшыраһың,” – тип, Әнүәрҙең һүҙен алды.\nТыуған яҡтарына яҡынлашҡан һайын, Заһира нығыраҡ тулҡынланды. Сығып киткәндә уға ни бары туғыҙ ғына йәш ине, күпме йылдар үтте, күпме һыуҙар аҡты... Өйҙәрендә берәйһе бармы икән? Булһа, нисек ҡаршы алырҙар? Атаһы тереме? Ә Ғәфүр ағайым? Ҡыҙҙың башында ана шундай ҡырылмаһа, ҡырҡ уй ҡайнаны.\nБына ул атай йорто. И-и, ҡайһылай бәләкәй генә икән дә. Бала саҡта бик ҙур һымаҡ ине. Ат туҡтар-туҡтамаҫтан Заһира арбанан ырғып төштө, ҡапҡаны еңел генә асып эскә үтте. Ишек алдын үлән, кесерткән баҫҡан. Кеше йөрөр бер һуҡмаҡ ҡына күренеп ята. Кәртә-ҡура ла иҫкереп бөткән. Ул уйнап үҫкән ихата танырлыҡ та түгел. Өй ишеген тартты. Әсәһе ҡаҙанлыҡта аш әҙерләй, атаһы урындыҡ мөйөшөндә ята. Тупһаны аша атланы ла:\n– Әсәй, атай, мин ҡайттым, мин, Заһира ҡыҙығыҙ, – тип иланы ла ебәрҙе. Көтөлмәгән осрашыуҙан әсәһе урындыҡ ситенә ултыра төштө:\n– И-и, Заһира - а, балаҡа-йым. Өнөммө, төшөммө? Ҡайттыңмы ни? Йә, Хоҙай, һине күрер ҙә көнөбөҙ бар икән. Ҡайһылай үҫеп киткәнһең, – тип яулыҡ осо менән йәшле күҙҙәрен һөртөп алды. Заһира әсәһен ҡосаҡланы, ләкин элекке, сабый саҡтағы, йылылыҡты тойманы. Әсә менән бала араһында әсе күҙ йәштәре менән йыуылған йылдар һалҡыны кәртә булып ятҡайны.\nШул саҡта атаһы, сатан аяғын көскә ҡуҙғатып, урындыҡтан килеп төштө. Заһира атаһына ынтылды, күрешкән арала уны нығыраҡ һағыныуын, әсәһенә ҡарағанда нығыраҡ яратыуын аңланы.\n– Атай, атаҡайым, һин иҫән, ниндәй ҡыуаныс!\n– Шулайын шулай ҙа ул, ҡыҙым, тик бына аяҡтың бер өлөшөн нимес алып ҡалды, – тип һуҡранып ҡуйҙы атаһы.\n– Уның ҡарауы, тере ҡайтҡанһың бит, атай, үҙе үк бәхет түгелме? Мин һинең ҡайтырыңды күңелем менән һәр саҡ һиҙә инем.\nӨйҙәгеләрҙе Әнүәр менән таныштырғас, илаша-көлөшә күстәнәсләп сәй эстеләр. Заһираның ғына тамағына тәғәм ризыҡ барманы. Тыуған өйөн байҡап, хәтирәләргә бирелеп тик ултырҙы. Ә күҙ йәштәре аҡты ла аҡты... Әйтерһең, барлыҡ көйөнөс - хәсрәтен бер юлы түгеп китергә ҡайтҡан.\n– Ә Ғәфүр ағайым ҡайҙа, ул күренмәй ҙә? – тип һорай һалды Заһира һағайып.\n– Ағайың Мәликә менән йәшәй, күршелә генә. Балалары үҫеп килә инде, – тип яуапланы әсәһе. Шул ваҡыт ишек асылып китте.\n– Атай, һеҙгә бер ат туҡтағанмы, ҡунаҡ бармы әллә? – тип килеп инде Ғәфүр һәм Заһираны күреп туҡтап ҡалды. – Заһира - а? Һинме был? Әллә яңылыш таныйыммы? Нисәмә йылдар хәбәр-хәтерең булманы, беҙҙе онотҡанһыңдыр инде, тип уйлағайным, – ул һеңлеһен килеп ҡосаҡлап алды. Икеһенең дә күҙҙәре йәшкә мансылды.\n–Киреһенсә, мине һеҙ оноттоғоҙ түгелме һуң? Бер кем дә алып ҡайтырға ашыҡманы, шикелле, – Заһира ағаһына шелтәле ҡараш ташланы.\n– Шулай килеп сыҡты инде, туғанҡайым, үпкәләмә. Һуғыш бөтә донъяны бутаны. Йә, ярай, үҙең тураһында һөйләшәйек. Ҙурайып, үҙгәреп киткәнһең. Эшләйһеңме, уҡыйһыңмы? Әллә кейәүгә сыҡтыңмы? Был егет кем була?\nЗаһира ағаһының һорауҙарына саҡ яуап биреп өлгөрә ине. Улар шулай геү килгәндә, Әнүәр ишек алдына сыҡты. Һарай башынан салғы табып алып, бейек үләнде сабып ташланы. Тар ғына һуҡмаҡты ла һепереп ҡуйҙы. Кәртә-ҡураға күҙ йүгертеп, әҙ-мәҙ туҡтарға тура килер, тип уйлап алды. Ярылып бөтмәгән йыуан түмәрҙәрҙе ярып өйөп ҡуйҙы. Ишек алдына бер аҙ йәм индергәндәй булды.\nАҙна үтеүгә ҡайтырға йыйындылар.\n– Һағыныуҙарың баҫылдымы һуң? Ашыҡмаһаҡ та була, – тине Әнүәр.\n– Күңелем тынысланды инде. Башҡаса бында ҡала алмайым. Урташҡа, әбейемдең өйөнә ныҡ өйрәнгәнмен икән. Әсәйем һис тә үҙгәрмәгән, элеккесә һаман һалҡын, донъя көтөргә лә ыжлап бармай. Атайым зәғиф аяғы менән нимә генә ҡыйратһын инде. Ағайымдың үҙ тормошо. Нисектер мин уларҙан алыҫлашҡанмын, үҙҙәре лә алып ҡайтырға ашҡынып тормаған.\n– Ярай, улайһа, атай-әсәйеңдең фатихаһын алайыҡ та ҡуҙғалырбыҙ.\nУрташҡа килеп еткәс, Заһира тыуған йортона ҡайтҡандай, өйгә йүгереп инде. Һағынып та өлгөргән. Әбейенә күрешеп, күстәнәстәрен тапшырҙы ла эшкә тотондо.\nКөн артынан көндәр үтә торҙо. Әнүәрҙең армиянан ҡайтыуына ла инде байтаҡ ваҡыт. Колхозға эшкә урынлашҡас та өйләнергә булды. Аталары менән кәңәшләшеп, Заһираны кәләш итеп алырға йыйыныуын белдерҙе. Улары ҡуш ҡуллап риза ине. Шулай ҙа атаһы:\n– Иң тәүҙә әбейенән рөхсәт ал. Ата-әсәһе фатиха бирһә лә, ҡыҙ Мәрүәлә йәшәй бит әле. Ул нимә тип әйтер? – тип иҫкәртә ҡуйҙы.\n– Ни тиһен. Ризалашыр, моғайын. Мине яҡшы белә, – Әнүәр һис тә икеләнмәне.\nМатур итеп кейенеп Заһиралар йортона юл тотто. Ҡапҡанан кергәс тә: “Әгәр ысынлап та кире, ҡаҡһа, нишләрмен?“– тигән яман уй йүгереп үтте. Икеләнеүен ситкә ҡуйып, ҡыйыу аҙымдар менән ишекте асты. Тегеләр киске аш менән мәшғүл ине. Әнүәр Заһираға ҡарап йылмайҙы ла:\n– Һаумыһығыҙ, ашығыҙ тәмле булһын, – тип әйтә һалды.\n– Һаубыҙ, һаубыҙ, әйҙә, түрҙән уҙ, ҡорға ултыр, – тип ихлас өндәште Мәрүә лә. Уның йылы ҡаршы алыуын күреп, йәш кешенең эсенә йылы инде.\n– Рәхмәт, Мәрүә әбей, мин һеҙгә ҙур үтенес менән килгәйнем.\n– Төнгә ҡаршы ниндәй үтенес ул? – Мәрүә һағайҙы.\n– Заһираның ҡулын һорарға. Беҙ бер-беребеҙҙе яратабыҙ. Өйләнешәйек, тигәйнем. Атайымдар риза, өй һалырға ла ярҙам итәсәктәр, – Әнүәр һораулы ҡарашын Мәрүәгә төбәне. Бөтәһе лә тынып ҡалды. Ә уныһы ашыҡманы. Егеткә был тынлыҡ йыл һымаҡ тойолдо.\n– Юҡ, Әнүәр улым, ни тиклем һәйбәт егет булһаң да, мин һиңә Заһираны бирә алмайым.\n– Ни өсөн? – Әнүәрҙең көсөргәнештән маңлайына тир бәреп сыҡты, бите ҡып-ҡыҙыл булды. Ғәжәпләнеүенең сиге юҡ ине.\n– Һинең атайың ниндәй холоҡло булғандыр, беҙгә ҡараңғы. Үҙ балаһын бөтөнләй сит кешеләргә аҡсаға һатҡан бит ул. Һин дә уның ҡылығын ҡабатлаһаң, ҡайҙа ышаныс?\nӘнүәр был хәбәрҙән йығылып китә яҙҙы. “Бына ҡайҙан килтереп һуҡтылар. Ах, атайым, һин бында ла минең бәхетемә аяҡ салдың. Әсәйемдән, туғандарымдан айырыуың әҙ инеме?!”\n– Үҙ атайымдың ни ҡыҫылышы бар? Мине бәләкәй саҡтан Сабир атайым тәрбиәләне, – тине уҫал итеп, һәм ишек-ҡапҡаны ябырға ла онотоп, тышҡа атылды. Атаһына ҡарап улына кәләш алып биргәнде башына һыйҙыра алманы. Өй баҡсаларына һөйәлеп оҙаҡ торҙо ул. Бошоңҡо ғына ҡайтып ингән улдарын күреп, ата-әсәһе хәлде һүҙһеҙ ҙә аңланы, тимәк, бирмәгәндәр.\n– Көймә, улым, бына тигән килен төшөрөрбөҙ. Заһиранан башҡа ла ҡыҙҙар бөтмәгән әле, – тине атаһы, Әнүәрҙе йыуатырға тырышып.\n– Эйе лә, һыу һөлөгөндәйен, уҡығанын алып бирербеҙ, – тип әсәһе лә йөпләп ҡуйҙы.\n– Атай, улар минең намыҫымдан көлдө. Тамырымды тикшерҙеләр.\n– Ярай, ярай. Улай бөтөрөнмә. Тормошта төрлө хәл була. Егет кеше гел генә яратҡанына өйләнә алмай ул.\nБыл төндә Заһира ла йоҡлай алманы. Сурайҙа уҡ никах уҡытып ҡайтмағанына үкенде. Эш былайға әйләнер, тип кем уйлаған. Бәхетһеҙ яҙмышына әрнеп, иланы ла иланы.\nӘ бер көн эшкә барғас, Әнүәр өйләнгән, тигән хәбәрҙе ишетеп, һушһыҙ булып ҡайтып йығылды. Йөрәге ышанырға теләмәне. Егет, ысынлап та, өйләнгәйне. Ата-әсәһе тиҙ арала уҡытыусы ҡыҙҙы әйттерҙе. Уныһы Әнүәргә күҙ атып йөрөгән булған, күрәһең, ризалашып та ҡуйҙы. Ә егеткә кемгә өйләнһә лә барыбер ине. Мөхәббәтен юғалтты, яҡты хыялдары тормошҡа ашманы. Тик бына бер ерҙә эшләүҙәре генә. Заһираға яҡын булам, тип ул фермаға эшкә күскәйне. Һөйгәнеңде көн дә күреп ғазапланыуҙарға нисек түҙергә? Икенсе эшкә китергәме икән?\nЮҡ, китә алманы Әнүәр. Киреһенсә, ҡыҙҙы күрәм, тип көн дә эшкә ашҡынып торҙо. Саҡ менән Суҡ кеүек ине улар. Бер-береһен ситтән генә күҙәттеләр. Осрашһалар, күҙҙәрен ала алманылар. Өндәшмәһәләр ҙә, йөрәктәре һөйләште:\n– Әнүәр, ниңә улай бик тиҙ өйләндең? Һин бит уны яратмайһың.\n– Эйе, Заһирам, һине генә һаман яратам. Ләкин беҙ бергә була алмаҫ инек. Һине берәүгә лә бирмәҫтәр инде.\n– их, Әнүәр, яңылыштыҡ беҙ. Сабыр итһәк, берәй әмәле табылыр ине әле.\nШулай бер-береһен һағынып, һарғайып ғүмерҙәре үтте. Әммә тыйнаҡ булды улар. Егет ҡатынына тоғро ҡалды. Заһира ла Әнүәрҙе боҙоҡлоҡҡа этәрмәне. Биш балаһын етем итһенме?!\nЗаһира кейәүгә сыҡманы. Бәхеткәйҙәрең бер булмаһа, булмай икән, тип яҙмышына күнде. Әбейе лә һоратҡан бер егетте кире бороп торҙо. Ҡыҙ ҙа ынтылманы. Яратмаған кеше менән йәшәүҙе күҙ алдына килтереп, тәне эҫеле-һыуыҡлы булып китә ине. Фермала Әнүәре һаҡлап йөрөттө. Берәүен дә яҡын ебәрмәне.\nЗаһира ҡарт ҡыҙ көйө ғүмеренең көҙөн ҡаршыланы. Иң тәүҙә әбейе менән бабайы донъя ҡуйҙы. Һуңынан йөрәк өйәнәгенән Әнүәре китте. Тап шул ваҡытта Заһира өсөн дә тормош бөттө...


Сибай үҙәк дауаханаһының профсоюз ойошмаһы үҙ хеҙмәткәрҙәренең мәнфәғәтен ныҡлы ҡайғырта. Белем көнө алдынан ойошма етәкселеге, балалары 1-се класҡа уҡырға барған ата-әсәләрҙе һәм буласаҡ уҡыусыларҙы йыйып, ысын мәғәнәһендә байрам ойошторҙо. Был көндө мәктәп ишеген беренсе тапҡыр үрелеп асҡан 86 балаға тантаналы рәүештә уҡыу кәрәк-яраҡтары тапшырылды.\n— Бына 15 йыл инде матур йолаға тоғро ҡалабыҙ. 2000 йылда 26 кеше генә ошондай бүләккә лайыҡ булһа, быйыл профсоюзда торған һәр хеҙмәткәрҙең 90-ға яҡын балаһына махсус «сумаҙан» әҙерләнек. Бынан тыш, йәйге осорҙа һауыҡтырыу эше менән дә булыштыҡ. Көндөҙгө стационарҙа ойошторолған лагерҙа уҡыусылар рәхәтләнеп ял итте, һаулыҡтарын нығытты,—тине һаулыҡ һаҡлау өлкәһенең профком рәйесе Басир Марат улы Шәрипов,—тантанала ҡатнашыусыларҙы тәбрикләп. Поликлиниканың профком рәйесе Миңниса Бикбулат ҡыҙы ла Басир Марат улының һүҙҙәренә ихлас ҡушылды һәм барыһын да Белем көнө менән ҡотланы.\nБалалар дауаханаһының медицина хеҙмәткәрҙәре Вәсимә Fәйнуллина, Динә Йосопова, Резида Fәббәсова, Розалия Үҙәнбаеваларҙың ҡыҙ һәм улдары быйыл беренсе тапҡыр парта артына ултыра. Тимур Fәйнуллин, Артур Йосоповтар ҡаланың Р.Өмөтбаев исемендәге башҡорт лицейына уҡырға барһа, Артур Fәббәсов Арҡайым башланғыс мәктәбендә, Диана Үҙәнбаева «Ирәндек» лицейында белем аласаҡ.\n—Төймә лә бүләк, дөйә лә бүләк, тигәндәй балаларыбыҙға мәктәп кәрәк-яраҡтары артыҡ түгел. Әммә эш бүләктә түгел, ә иғтибарҙа. Ваҡ-төйәк кенә кеүек, шулай ҙа күңелдәр күтәрелде, кәйефтәр көрләнде,—тине ата-әсәләр исеменән Резида Fәббәсова, рәхмәт һүҙҙәре теҙеп.— Даими хәстәрҙәре өсөн үҙәк дауахана етәкселегенә, профком ойошмаһына ҙур рәхмәт. Балаларыбыҙ тырышып уҡып, үҙебеҙгә лайыҡлы алмашсы булып үҫһендәр өсөн барлыҡ көсөбөҙҙө һаласаҡбыҙ.


Инфоурок / Другое / Презентации / Презентация по башкирскому языку на тему "Текст" (5 класс).\nТелдең төп берәмектәре ӨН ҺҮҘ ҺӨЙЛӘМ\nБыл һөйләмдәрҙе текст тип әйтеп буламы? 1.Йәйҙең эҫе бер көнө ине. 2.Ергә тәүге ҡар бөртөктәре төштө. 3.Лагерь тирәһендә балалар йөрөйҙәр.\nСағыштырығыҙ Йәйҙән һуң һалҡын көҙ етте. Көҙ етеү менән көндәр һыуынды, ҡоштар йылы яҡҡа китте, япраҡтар ҡойолдо. Кешеләр баҡсанан уңыштарын йыйып, ҡышҡылыҡҡа әҙерләнәләр.\nҺөйләмдәр бер-береһенә нисек бәйләнгән? Йәйҙән һуң һалҡын көҙ етте. Көҙ етеү менән көндәр һыуынды, ҡоштар йылы яҡҡа китте, япраҡтар ҡойолдо. Кешеләр баҡсанан уңыштарын йыйып, ҡышҡылыҡҡа әҙерләнәләр.\nТекстың беренсе үҙенсәлеге: Текста һөйләмдәр мәғәнә буйынса бәйләнәләр.\nБыл һөйләмдәр мәғәнәһе буйынса бәйлеме? Оҙаҡламай бөтә урманды һары, ҡыҙыл япраҡтар балаҫы ҡаплап алды. Япраҡтар берсә елгә бәүелеп остолар, берсә тиҙ генә ергә төшөп яттылар. Көҙгө урман шул тиклем матур! Улар көн буйы, төн буйы ҡойолдолар. Урманда япраҡтар ҡойола башланы. Текст төҙөгөҙ\nТикшер Урманда япраҡтар ҡойола башланы. Улар көн буйы, төн буйы ҡойолдолар. Япраҡтар берсә елгә бәүелеп остолар, берсә тиҙ генә ергә төшөп яттылар. Оҙаҡламай бөтә урманды һары, ҡыҙыл япраҡтар балаҫы ҡаплап алды. Көҙгө урман шул тиклем матур!\nТекстың икенсе үҙенсәлеге. Текста һөйләмдәр билдәле бер тәртиптә киләләр.\nТекстың өсөнсө үҙенсәлеге Текстың темаһы,төп мәғәнәһе була. Уға исем биреп була\nНимә ул текст? Текст йөкмәткеһе яғынан тамамланған бер бөтөндө аңлата. Ундағы үҙ аллы һөйләмдәр, тығыҙ мәғәнәүи бәйләнештә булып, барыһы ла дөйөм бер уртаҡ теманы асыуға ярҙам итә.\nБөгөн дәрестә мин … белдем. Миңә дәрес .... Миңә … ҡыйын булды. Мин эштәрҙе … эшләнем. Миңә … оҡшаны. Мин … өйрәндем. Мин … эшләй алдым. Дәрес миңә … бирҙе.\nНомер материала: ДБ-274092


Башҡорт телен донъяның теләһә индәй нөктәһендә өйрәнеп буласаҡ - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБашҡорт телен донъяның теләһә индәй нөктәһендә өйрәнеп буласаҡ\nБашҡорт дәүләт педагогия университеты башҡорт телен дистанцион өйрәнеү буйынса халыҡ-ара системаһын булдырған. Быйылғы уҡыу йылы башынан уны һынай башлайҙар. Һөҙөмтәләр уңышлы булһа, теләгән һәр кем телде үҙ аллы өйрәнә аласаҡ. Башҡорт филологияһына ҡабул ителгән абитуриенттар исемлегендә үҙенең фамилияһын күреү Маргарита өсөн үтә лә шатлыҡлы. Сөнки уның хыялы — башҡорт теле уҡытыусыһы булыу. Немец ҡыҙында башҡорт теленә һөйөүҙе мәктәптә уҡытыусыһы тәрбиәләй. Хәҙер Маргарита үҙе лә ошо теләк менән яна. Маргарита Гейттың атаһы немец, әсәһе татар. Ул үҙенең милләте менән бер рәттән, урындағы халыҡтың тарихына, мәҙәниәтенә, теленә ҙур хөрмәт менән ҡарай. Уны яҡындан өйрәнеү мөмкинлеген Башҡорт дәүләт педагогия университеты ойошторған онлайн-проекты бирә. Ә әле уҡыу йортонда донъя кимәлендәге яңы платмоформа булдырыла.Был проект өҫтөндә эшләүселәрҙең береһе Егор Яшин әйтеүенсә, башҡорт телен дистанцион өйрәнеү буйынса халыҡ-ара системаһы шул тиклем ябай һәм аңлайышлы, уның менән телде бөтөнләй белмәгән кешеләр ҙә ҡуллана ала. Был системаны быйылғы уҡыу йылынан уҡ һынай башлайҙар. Уға донъяның теләһә ниндәй нөктәһенән, хатта телефон аша ла инеп буласаҡ. Әйтергә кәрәк, башҡорт теле интернет киңлектәрен әүҙем яулай. Мәҫәлән, барлыҡ тиерлек социаль селтәрҙәрҙе башҡор теленә күсереп була. Ә “телеграм”да тәржемәсе бот та барлыҡҡа килгән. Бөгөн Ер йөҙөндә миллион ике йөҙ меңдән ашыу кеше башҡортса һөйләшә. Улар араһында татарҙар, урыҫтар, марыйҙар, чуваштар һәм башҡа милләт кешеләре лә бар. Өйрәнеү мөмкинлектәре киңәйеп, телде белергә теләүселәр күбәйгән һайын, уны йөрөтөүселәрҙең дә һаны арта. Өҫтәүенә, башҡорт телендә даими китаптар баҫтырыла, гәзит-журналдар сыға, радио -телевидение тапшырыуҙары эшләнә. Шуға күрә, әүәлдән йәшәп килгән боронғо телдәрҙең береһе һис шикһеҙ һаҡланасаҡ.


УҠЫТЫУСЫ ЭШЕНӘ АРНАЛҒАН ҒҮМЕР\n9 Июнь , 12:00\nДонъяла бик күп кеше йəшəй, тик уларҙың ҡайһылары ғына зəңгəр күктə яҡты йондоҙ кеүек балҡып, халыҡ хәтерендә онотолмаҫлыҡ хəтирəлəр ҡалдыра.\nБеҙҙең инəйебеҙ Кəбирə Сəитғази ҡыҙы Мөхйəнова тап шундай кешелəрҙең береһе ине. Ул бөтə ғүмерен уҡытыусы эшенə бағышланы. Уҡытыусының төп тəғəйенләнеше - балаларға тулы, төплө белем биреү. Килəсəккə яҡшы орлоҡтар сəсеп, килəһе көнгə уңыштарға өлгəшеү – уҡытыусының маҡсаты. Ул бөтə ғүмерен ошо маҡсатҡа бағышланы һəм намыҫлы эше менəн ысын уҡытыусы икəнен иҫбат итеп йəшəне.\nКəбирə инəйем Нəбирə өлəсəйем менəн Сәитғази олатайымдың беренсе балаһы булып донъяға килә. Атаһы һуғышҡа киткәндә уға - 11, атайыбыҙ Ғаязға – 7, Әсҡәт ағайыбыҙға 4 кенә йәш була. Дүртенсе балаһы Әҡсəн һуғыш башланғас тыуа. Ошо ҙур ғаиләлә инәйебеҙгә һуғыш йылдарының бөтә ауырлығын күтәрергә тура килә. Өйҙәге эштәр, бәләкәй туғандарҙы ҡарау уның өҫтөндә була.\nНәбирә өләсәйебеҙ артелдә урман киҫергә йөрөй. “Әсәйебеҙ бик егәрле ине. Ирҙәр эшенән бер ҙә ҡурҡманы. Көслөлөгө, уңғанлығы арҡаһында беҙҙе аслыҡтан алып ҡалды”, – тип һөйләй торғайны инəйем.\n1945 йылдың мартында олатайыбыҙға “похоронка” килә. Мөхйәнов Сәитғази Польша ерендә һәләк була. Нисек кенә ауыр булмаһын, бәләкәстәр әҙерәк үҫкәс, белем алыу теләге Кәбирә инәйемде Стəрлетамаҡҡа В.И. Ленин исемендəге интернат-мəктəпкә алып килә. Уны тик бишле билдəлəренә генə тамамлағас, Башҡорт дəүлəт педагогия институтына уҡырға инә. “Бер бүлмәлә 20 ҡыҙ тора инек, – тип һөйләй торғайны инәйем. – Бөтəбеҙ ҙə етем, аслы-туҡлы. Өҫкә кейергә кейем юҡ. Әммә бөтәбеҙ ҙә уҡырға, белем алырға тырышабыҙ. Институтҡа тик йәйәү йөрөйбөҙ, трамвай, автобусҡа түләргә аҡса юҡ”. Ошондай ауырлыҡтар инәйемде сыныҡтырып, уҡыуға дәртен арттырып торғандыр, тип уйлайым. Бер ниндәй ярҙамһыҙ, тик стипендияға уҡып, алдағы тормошҡа ҙур өмөттәр менән дипломлы йәш уҡытыусы үҙенең тыуған ауылы Маҡар мәктәбенә эшкә ҡайта. Быйыл ошо мәктәпкә 150 йыл тула. Бик күп арҙаҡлы шәхестәр сыҡҡан, көслө мәктәп булып һаналған белем усағының ҡаҙаныштарында Кәбирә инәйемдең дә өлөшө бик ҙур. Ул үҙен урыҫ теле һəм əҙəбиəте фəненең көслө уҡытыусыһы итеп таныта. Сығарылыш кластары менəн əүҙем эшләй, сөнки юғары уҡыу йорттарына инеү өсөн урыҫ телен ныҡлы белергә кəрəк. Уҡыусылар өсөн махсус түңəрəктəр алып бара. Агитбригада ойоштороп, күрше ауылдарға концерттар менəн сығыш яһарға ла ваҡыт таба.\nКүп тə үтмəй, уның тәрән белемле, талапсан, ойоштороуға һəлəтле йәш белгес икәнен күреп, Маҡар район партия комитетына эшкə алалар. Һәр эште еренə еткереп башҡарған инəйемде тиҙҙəн Әбйəлил районының партия райкомын етəклəргə ебəрəлəр. Бер нисə йылдан ул Стəрлетамаҡ ҡала партия комитетының пропаганда һəм агитация бүлеге мөдире улып эшен дауам итə. Әммə балаларҙы тəрбиəлəү һəм белем биреү телəге уны ҡабат мәғариф өлкәһенә килтерә, уҡытыусылыҡ юлына баҫтыра. Тəүҙə физкультура техникумында, унан һуң медицина училищеһында оҙаҡ йылдар эшлəп, хаҡлы ялға сыға. Үҙ эшенең оҫтаһы, ысын уҡытыусы булыуын намыҫлы хеҙмəте өсөн бирелгән рəхмəт хаттары, маҡтау ҡағыҙҙары, хеҙмəт кенəгәһендəге яҙыуҙар иҫбатлай. Беҙҙең бала саҡ инәйем менән бик ныҡ бәйләнгән. Каникул башланыу менән берике көнгә булһа ла беҙ Стәрлегә килергә тырыша инек. Ваҡыты тар булыуға ҡарамаҫтан (студенттарҙың каникулы һуңғараҡ башлана), беҙгә ваҡыт табып, ҡаланы күрһәтә, паркка барабыҙ, китап магазинына кермәйенсә ҡалмайбыҙ. Иң матур китаптарҙы һатып алабыҙ. Ә инәйебеҙ алып биргән туңдырма донъяла\nиң тәмлеһе була торғайны.\nБала саҡтан беҙ инəйебеҙҙең көн дə ентеклəп дəрес əҙерлəгəнен күреп үҫтек. Телевизорҙан барған бөтə яңылыҡтарҙы тыңлай, нимəлер дəфтəренə теркəй, гəзиттəрҙе уҡып сыға: мәҡәләләге ҡайһы бер урындарын ҡəлəм менəн һыҙа, ҡайһы бер абзацтарҙы ҡырҡып ала. Уның шулай тəрəн белемле, талапсан тарихсы булыуын бик күп уҡыусыларының тарих факультетында уҡыуҙарын дауам итеүе раҫлай. Осраған саҡта улар: “Кəбирə Сəитғазиевна, беҙ һеҙҙең лекцияларығыҙҙы һаман да һаҡлайбыҙ, уларҙы ҡулланабыҙ”, – тип рəхмəт əйтеп китəлəр ине. Талантлы кеше бөтә яҡтан да талантлы, тип юҡҡа әйтмәйҙәр. Кəбирə инəйем бик матур итеп башҡорт йырҙарын йырлай торғайны. Урманға елəккə барғанда йырлап ебəрһə, тирə-яҡ тып-тын ҡала, беҙ иҫебеҙ китеп, елəк йыйырға ла онотоп, тыңлайбыҙ.\nАш-һыуға ла бик оҫта ине. Уның кеүек былау, бәлештәрҙе иҫ киткес тәмле итеп бер кем дə бешерə белмəйҙер, моғайын. Стəрлетамаҡ медицина училищеһында эшләгәндә лә, физкультура техникумында ла Кəбирə Сəитғази ҡыҙы намыҫлы хеҙмəте менəн үҙен ысын уҡытыусы итеп танытты. Ул бик ярҙамсыл ине, күп кешелəргə уҡырға инергə, һөнәрле булырға ярҙам итте. Уның фатирында һəр ваҡыт уҡыусылар булды: кемдер сессияға килгəн, кемдер бухгалтер курсында уҡый, кемдер эшкə урынлашып йөрөй.\nЙыш ҡына уның сығыштары республика матбуғатында баҫылып сыҡты. Мәҡәләләрҙә ул үҙ дəүеренең актуаль проблемаларын, йəштəрҙе тəрбиəлəү темаларын күтəреп сыға ине. Әсәйебеҙ Мөхйəнова Венера Сәғиҙулла ҡыҙы Кəбирə инəйебеҙҙең уҡыусыһы. Ул да ғүмер буйы Маҡар мəктəбендə эшлəне. Кəбирə инəйебеҙ – уның яратҡан\nуҡытыусыһы, апаһы, кəңəшсеһе булды. Ә беҙгә биргəн тормош һəм тəрбиə һабаҡтары лайыҡлы шəхес булып үҫергə ярҙам итте. Бөтəбеҙ ҙə уҡырға, белем алырға тырыштыҡ. Һәр беребеҙ юғары белемле, икешəр-өсəр дипломыбыҙ бар. Ҡайҙа ғына эшлəһəк тə, Кəбирə инəйем кеүек тырышып, еренə еткереп эшлəнек. Уның йөҙөнə ҡыҙыллыҡ килтермəнек, аманатына һәр ваҡыт тоғро булдыҡ.\nАвтор:Гөлшат ҠӘЙЕПОВА. Стәрлетамаҡ ҡалаһы.


Күптәребеҙ "архив" һүҙенең грек телендәге "арханон" һүҙен ән килеп сығыуын белмәйҙер ҙә әле. Уның тәржемәһе "боронғо" тигән мәғәнәне аңлата.\nАрхивтар боронғо донъя дәүләттәрендә үк барлыҡҡа килгән. Киев кенәзлегендә лә булған улар. Ә рус дәүләтендә "архив" термин ы Петр беренсе заманында барлыҡҡа килгән. Ул барлыҡ коллегиялар (ми нистрлыҡтар) һәм дәүләт идаралығының башҡа юғары органдарына\nүҙ архивтарын булдырырға бойора. Тәүге рус дәүләт архивы 1712 йылда барлы ҡҡа килә.\nПетр беренсе архив эшен бик ҙур әһәмиәткә эйә тип һанай. Бөгөн дә архив хеҙмәткәрҙәре батшаның һүҙҙәрен ҡабатларға яр ата: "архивтарҙы бик матур\nбинала урынлаштырырға, губерналарҙа ағас төҙөлөштәрҙән алыҫ\nурында ике таш палата булдырырға, иҙәндәре лә таштан булһын , ишек һәм рәшәткәләре тимерҙән..." "Архивариус вазифаһына айыҡ аҡыллы, шикле булма ған, үҙен\nнасар яҡтан күрһәтмәгән..." кешеләрҙе генә алырға ҡуша.\nСовет ваҡытында архив эшенә башланғыс РСФСР Совнаркомының\nйылдың 1 июнендәге "Архив эшен үҙгәртеп ойоштороу һәм үҙәкл әштереү тураһында" декретынан һуң һалына.\nБашҡортостанда 20 быуат башына тиклем документтар йыйыу һ әм һаҡлау\nэше менән Ырымбур һәм Өфө губернаһының архив комиссиялары ш өғөлләнә. Совнаркомдың беренсе декретын ҡабул итеү менән беҙ ҙең республикала ла архив төҙөлөшө башлана. 1919 йылдың 11 авгусында РСФСР архи в эше буйынса идаралығының Өфө бүлексәһе булдырыла. 1922 йылда Баш ҡортостан үҙәк архивы барлыҡҡа килә.\nБөгөнгө көндә республиканың дәүләт архив хеҙмәте системаһ ы БР архив эштәре буйынса дәүләт комитеты, БР үҙәк дәүләт тарих архивы,\nберекмәләренең үҙәк дәүләт архивы, ҡала һәм район хакимиәтт әренең архив бүлектәренән тора.\n"Дела давно минувших дней ьнадежно берегут архивы", - тиг ән үҙенең яратҡан эше тураһында архив ветераны Д. К. Үзбәков. Ысынлап та, Башҡортостан Республикаһының дәүләт архивтарында крайҙың ун һигеҙенсе быуат урталарынан бөгөнгө көнгә тиклем иҡтисади, социаль - м әҙәни үҫешен сағылдырған бик бай материал тупланған.\nКүҙ алдығыҙға килтереп ҡарағыҙ, архивтарҙа 1998 йылдың 1 ғинуарына өс миллиондан ашыу эш һаҡланған. Был бит документтар тауы!\nДокументтар һәр ваҡыт хәрәкәттә, улар белешмә һәм документ аль китап әҙерләү өсөн файҙаланыла.


Художество етәкселек hәм дирекция\nВиртуаль тур: Ҙур зал\nсе ижад миҙгеле\n1909 йылда, Өфө губернаһында тыуып үҫкән бөйөк рус яҙыусыһы С.Т. Аксаковтың вафат булыуына 50 йыл тулыуға, губернаторҙың тәҡдиме буйынса Өфөлә халыҡҡа сәнғәт, мәҙәниәт, аң-белем килтерерлек Аксаков халыҡ йорто төҙөргә ҡарар ителә. Бөтә Өфө губернаһынан, хатта күршеләрҙән дә аҡса йыйыла. Ленин (Үҙәк) һәм Пушкин урамдары мөйөшөндә ҡыҙыл кирбестән бина ҡалҡып сығыуға һуғыш та, революциялар ҙа ҡамасаулай алмай. Бында башҡорт драма, рус, йәш тамашасы, ҡурсаҡ театрҙары эшләй башлай, хатта данлыҡлы ғәскәровсылар халыҡ бейеүҙәре ансамбле лә тәүге аҙымдарын ошо сәхнәлә яһай.\nТеатр 1938 йылдың 14 декабрендә тамашасы алдында тәүге тапҡыр үҙ шаршауын аса. Опера театрының тәүге йондоҙҙары, Мәскәү консерваторияһын тамамлаусы Б.Вәлиева, Ш.Вәлиәхмәтова, Х. Ғәлимов, В. Галкин һәм башҡалар беренсе спектакль – Д.Паизиеллоның «Прекрасная мельничиха» операһын күрһәтә.\nМ. Сәлиғәскәрова, М. Хисмәтуллин һәм башҡа талантлы артистар труппаны тулыландыра. 1941 йылда Ленинград хореография училищеһын тамамлап, З.Насретдинова, Х.Сафиуллин, Ф.Саттаров килә. Театр эргәһендәге балет студияһында Рудольф Нуриев шөғөлләнә, ул Өфө опера һәм балет театрын бөтә донъяға таныта. Рудольф Нуриев 1953 йылда балет труппаһына ҡабул ителә, уның ижади карьераһы ошонда башлана.\n1993 йылдың мартынан күренекле хореограф Юрий Григоровичтың инициативаһы менән театр сәхнәһендә Р.Нуриев исемендәге балет сәнғәте фестивале үткәрелә.\nОпера һәм балет театры сәхнәһендә тәүге милли балет тыуа, беренсе башҡорт операһы ҡуйыла, милли композиторҙар мәктәбе барлыҡҡа килә һәм нығына. Балет артистары – халыҡ-ара һәм Бөтә Рәсәй конкурстары лауреаттары, дипломанттары һәм призерҙары. Башҡортостан балетының донъя баҫҡыстарына сығыуы хәҙерге замандың бөйөк хореографы Юрий Григоровичтың исеме менән бәйләнгән. Бөйөк рус йырсыһы Ф.Шаляпиндың дебюты Өфөлә үтә, шул айҡанлы 1991 йылдан алып йыл һайын театр сәхнәһендә Рәсәй һәм сит йондоҙҙары ҡатнашлығында сағыу музыкаль ваҡиға – “Шаляпин кисәләре – Өфөлә” Халыҡ-ара опера сәнғәте фестивале үткәрелә.\nКоллектив сит ил һәм ватан классикаһының иң яҡшы өлгөләрен сәхнәләштереүгә йүнәлеш тота. Репертуар нигеҙен Чайковский, Бородин, Римский-Корсаков, Верди, Бизе, Пуччини, Моцарт, Россини, Минкус, Адан әҫәрҙәре тәшкил итә. З. Исмәғилевтың “Ҡаһым түрә” халыҡ-музыкаль драмаһы “Дирижерҙың иң яҡшы эше” (дирижеры – А.Людмилин) номинацияһында “Алтын битлек” Милли театр премияһына лайыҡ булды. З.Исмәғилевтың “Салауат Юлаев”, “Аҡмулла”, С.Низаметдиновтың “Ай тотолған төндә” һәм «Memento» милли опералары репертуар биҙәге булып тора. Беҙҙең опера йондоҙҙары Асҡар һәм Илдар Абдразаҡовтар, Йәмил Әбделмәнов, Раил Кучуков, Светлана Арғынбаева, Геннадий Родионов һәм башҡаларҙың исемдәре киң билдәле. С.Прокофьевтың «Ромео һәм Джульетта», «Золушка», А.Адандың «Жизель», Л.Минкустың «Баядерка» балеттары. Л.Исмәғилеваның “Арҡайым” балеты премьераһы ҙур уңыш менән үтте. Балет солистары Гөлсинә Мәүлиҡасова, Гүзәл Сөләймәнова, Елена Фомина, Руслан Мөхәмәтов, Илдар Мәнәпов, Римма Закирова, Гөлнара Хәлитова һәм башҡалар һоҡланғыс сығыш яһай. Репертуар планында балалар өсөн спектаклдәргә ҙур иғтибар бирелә. Директоры БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре В.Г. Рихтер етәкселегендә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры коллективы мауығып яңы спектаклдәр өҫтөндә эшләй, ижади пландар менән янып йәшәй. Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәйгә ҡушылыуының 450 йыллығына ҡарата Мәскәүҙә, Башҡортостандың Мәҙәниәт көндәре сиктәрендә, З. Исмәғилевтың “Урал илселәре” операһы һәм Л.Исмәғилеваның “Арҡайым” балеты ҡуйылды.\nБалалар өсөн спектаклдәр\n+7 (347) 273-83-66\n©2018 Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры\nСайтты төҙөүсе — Architect


Дүртөйлө районында республика халыҡ «Шәжәрә байрамы» үтте\nЫрыу тамырҙарын төҙөү - элек-электән килгән изге йола. Һәр ғаилә үҙ шәжәрәһен белергә бурыслы. Ошо маҡсатта оло йыйынды был юлы дүртөйлөләр ҡабул итте. Республикала «Шәжәрә байрамы» йылдың иң сағыу мәҙәни сараһы булып тора.\nЙыл да Башҡортостан район-ҡалаларында йәшәүселәр ҙур ҡорға йыйыла, ырыу-тамырҙарын барлай. Һуңғы ваҡытта ғына ул республиканың һигеҙ төбәгендә үткән. Дүртөйлөләр ҙә был байрамды лайыҡлы ҡаршы алды. Теҙелгән сағыу тирмәләр ҡорға байрам йәме өҫтәп, әллә ҡайҙан уҡ үҙенә саҡырып ултырҙы. Урында көнүҙәк темаларға арналған ғилми-ғәмәли конференциялар, милли уйындар ойошторолдо, республика халыҡтарының тормош-көнкүреш әйберҙәрен торған күргәҙмәләр эшләне.\nБайрам майҙанының бер яғында Ҡаңны, Йылан, Гирей, Йәлдәт ырыуы батырҙары милли көрәштә, икенсеһендә аш-һыу оҫталары сәк-сәк бешереү буйынса һынау тотто. Дүртөйлөнөң иң оҫта тәм-том бешереүсе исеменә Иҫке Байыш ауылынан Мәүлимә Мөфтөева лайыҡ булды. Тәжрибә уртаҡлашыу маҡсатында Силәбе һәм Свердловск өлкәһе вәкилдәре лә ҡатнашты. Байрам һөҙөмтәләре буйынса Дүртөйлө тарихи-тыуған яҡты өйрәнеү музейы беренсе дәрәжәләге диплом менән бүләкләнде.


Путин менән селфи яһап өлгөрмәгәнгә илаған\nРәсәй Президенты Владимир Путин менән селфи яһарға теләүселәр бик күп булыуы сер түгел.#ВладимирПутин\nРәсәй Президенты Владимир Путин менән селфи яһарға теләүселәр бик күп булыуы сер түгел.\nРәсәй граждандары, сит ил туристары, хатта Мәскәүгә эш менән килеүсе сит ил сәйәсмәндәре лә үтенә икән. Төрлө осраҡ буйынса ил етәксеһе менән осрашыуҙан һуң төшкән селфилар аҙаҡ социаль селтәрҙәргә ҡуйылып, күп тауыштар йыя.\nЙылдың башында бер сарала Владимир Путин менән селфи эшләп өлгөрә алмағас, бер ҡыҙыҡай хатта илап ебәргән. Быны ваҡытында күреп ҡалып, ил башлығы машинаһын туҡтатып, эргәһенә килә. Уны тынысландырып, нишләп илайһың, тип һорай. Ҡыҙыҡай шул арала президент менән селфи эшләп ҡала.


"ТУЙМАЗЫ-ӨФӨ" магистраль нефть үткәргесенең юбилейына арнап\n8 Июль 2021, 13:05\nБынан 75 йыл элек Башҡортостандың Туймазы районында "Туймазы -Өфө” магистраль нефть үткәргес төҙөлә башлай. Ул Башҡортостандың төньяҡ-көнбайышында ҙур нефть ятҡылыҡтарын эшләргә ярҙам итһә, һуңынан Урал-Себер төбәгендә төп магистраль торба үткәргес системаһына әйләнә.\n“Туймазы-Өфө” нефть үткәргес төҙөү тураһындағы ҡарар 1946 йылдың ғинуарында СССР халыҡ комиссарҙары советы тарафынан ҡабул ителә. “Махсус проект үҙәге” институты нефть үткәргестәрҙең оҙонлоғон 182,8 км тип билдәләһә,диаметры 350 мм, йылына 2 миллион тонна үткәреү һәләте ( артабанғы йылдарҙа 3 миллион тоннаға тиклем киңәйтеү мөмкинлеге)булған проект өҫтөндә эшләй.\nҺуғыштан һуңғы ауыр шарттарҙа бар эштәр ҙә ҡулдан башҡарыла. Төҙөлөш ваҡытында магистраль трассаһы үткән райондарҙың бар халҡы ла әүҙем ярҙамлаша. Атап әйткәндә, нефть үткәргес өсөн траншея һалыуҙа 20 меңдән ашыу кеше ҡатнаша. Бер үк ваҡытта насос станциялары һәм буласаҡ хеҙмәткәрҙәр өсөн торлаҡ йорттар ҙа төҙөлөп килә.\nНефть үткәргестәр төҙөүҙә барыһы 24 мең тонна торба һалынған, 28,6 мең торба иретеп йәбештерелгән, 200 километр бәйләнеш телефоны тоташтырылған.\nНефть магистрале 17 һыу кәртәһе ,шул иҫәптән Ағиҙел йылғаһы, 7 ҙур йырындарҙы,тимер юлы, 30 км урман һәм һаҙлыҡтар аша үткән.\n1947 йылдың 3 сентябрендә Туймазы нефть ятҡылығының тәүге партияһы яңы торба үткәргестәре аша Өфөлә эшкәртеүгә йүнәлтелде.\nӘлеге ваҡытта«Туймазы – Өфө» нефть үткәргестәр һаман да эшләүен дауам итә. Уны эксплуатациялау “Транснефть” системаһына тап килгән хәҙерге юғары талаптарға ярашлы эшләнелә:даими рәүештә торба эсендә диагностика үткәрелеп тора, телемеханизация системаһы эшләй, технологик процестар менән автоматлаштырылған идара итеү системаһы микропроцессорҙар базаһында тормошҡа ашырыла.\n«Транснефть – Урал» акционерҙар йәмғиәте магистраль төҙөлөүҙең 75 йыллығына матбуғат һәм электрон киң мәғлүмәт саралары журналистары өсөн матбуғат турын ойошторҙо. Матбуғат идаралығының киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәре Туймазы нефть үткәргестәр идаралығында булды һәм автомобиль, махсус техника паркы берҙәм диспетчер заманса идара итеү системаһы мөмкинлектәре менән танышты. Экскурсияның төп өлөшө – “Собханҡол” етештереү-диспетчер станцияһы һәм “Туймазы-Өфө” нефть үткәргестәр насос станцияһында нефть ташыусы технологик ҡорамалдар менән танышыу булды.\nБыл оло ваҡиғала барлыҡ ҡатнашыусылар ҙа етештереү объекттарында булыу, торба үткәргес транспортының үҫеш тарихын өйрәнеү мөмкинлеге өсөн “Транснефть” акционерҙар йәмғиәтенең\nойоштороусыларына рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе.


Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында ҡурай байрамы ойошторолдо\nЯңы проектты тәҡдим итеүсе коллектив һәм солистар концерт туры менән Рәсәйҙең һигеҙ ҡалаһында сығыш яһап өлгөргән. Ҡайһы бер ҡалаларҙа тамашасы ҡурай моңон тәүгә ишетһә лә, йылы һәм ихлас ҡабул иткән.\nБайрам моң һөйөүселәрҙе Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһына йыйҙы. Ижади коллективтың проекты республика сиктәренә сыҡты. Өфөләге ҙур концерт алдынан сағыу тамаша Ҡурғандан алып - Мәскәүгә тиклем 8 ҡалала күрһәтелде. Мәскәү метроһының "Күргәҙмәләр" туҡталышында биэналэ концерттарҙы халыҡ яратып ҡабул итә.\nГастроль программаһынан иң яҡшы сығыштар Башҡорт дәүләт филармонияһында үткән концертҡа индерелгән. Тамаша Башҡортостанды ҡурай моңо аша донъяға таратыусы инструмент ярҙамында башҡорттоң гимны "Урал" көйө менән асылды. Уны Башҡортостандың халыҡ артисы Азат Айытҡолов милли оркестр менән бергә башҡарҙы.\nҠурай байрамының халыҡ йырҙарына үрелеп барған тамашаһын олоһо ла, кесеһе лә йылы ҡабул итте. Байрамға хатта, тотош ғаиләләре менән килеп тамаша ҡылыусылар ҙа бар.\nБашҡорт халҡының булмышын, рухи донъяһын илаһи ҡурай моңо аша күрһәтеүсе проект артабан да үҙ эшен дауам итә. Ҙур коллективтың киләһе гастролдәре көнбайыш себер ҡалаларында ойоштороласаҡ.


Юрий Шевчуктың Өфөлә 12 июндә үтәсәк концерты яҡынлашҡан\nһайын легендар рокер тирәләй ваҡиғалар ҡуйыра. Ошо көндәр ҙә генә "ДДТ" төркөмөнөң ижады алдында баш эйеүселәр "БАШвестЪ" гәзитенә бер пакет документ алып килде. Уларҙың ҡулына ниндәйҙер ғиллә менән Башҡорт дәүләт педагогия университеты (әле БДПУ) студенты Юрий Шевчуктың\nдокументтары килеп эләккән. Улар раҫлауынса, был мәғлүмәттә р әлегә тиклем бер ҡайҙа ла баҫылғаны юҡ әле.\nШулаймы, түгелме, әммә Шевчуктың фанаттары үҙ кумирҙары тураһында тағы бер тапҡыр ишетергә мөмкинселек тыуыуына ҡыуаныр, моғайын. БДПУ студенттары тураһында әйтәһе лә түгел . 1975 йылда 18 йәшлек Юра институттың художество - графика факультетына уҡырға инә. Быға тиклем ул ВЛКСМ сафына инергә( 1971 йыл), Өфөнөң 1 - се һанлы мәктәбен тамамларға өлгөрә. Беҙгә алып килгән мәғлүмәттәр буйынса, Юра мәктәптә бик шәп өлгәшкән тип әйтеүе ҡыйын. Уның аттестатында күберәк "өслө" билдәләре урын алған: рус теле һәм алгебра, геометрия һәм физика, астрономия һәм химия, биология һәм инглиз теле, шула й уҡ физкультура буйынса "өслө". Әҙәбиәт, СССР тарихы, география һәм башланғыс хәрби әҙерлек дәрестәре уҡытыусылары Шевчукты нығыраҡ яратҡан, күрәһең - был\nпредметтарҙан "дүртле". Уның ҡарауы хеҙмәттән "ДДТ" солисы\nФизик культуранан "өслөгә" уҡыуы Шевчукка вузға инер алдынан БДПИ - ның физик тәрбиә биреү кафедраһына лаборант б улып урынлашырға ҡамасауламаған. Унда бер йыл тирәһе эшләгәндән һуң уға түбәндәге характеристика бирәләр:\n"1974 йылдың сентябренән 1975 йылдың майына тиклем Шевчук Ю. Ю. физик тәрбиә биреү факультетында лаборант булып эшләне. Был ваҡыт эсендә, тәжрибәһе булмау сәбәплелер,\nмоғайын, үҙ бурыстарын тулыһынса үтәй алманы, хеҙмәт дисциплинаһын боҙоу осраҡтары булғыланы. Ансамблдә\nҡатнашыусы булараҡ, институттың йәмәғәт тормошонда ҡатнашт ы, кафедрала спорт стендтарын эшләүҙә ярҙамлашты".\nХудграфта бер йыл уҡығандан һуң Шевчук "ғаилә хәле буйынс а" институттан сығарыла. Әммә Юра юғары белемдең кәрәклеген төшөнә, күрәһең, һәм кире алыуҙарын һорай.\n"БДПИ ректоры Р. Г. Кузеевҡа Ю. Ю. Шевчуктан\nУҡыуымды дауам итер өсөн худ. граф. факультетының 2 - се курсына ҡабул итеүегеҙҙе һорайым. Һеҙгә билдәле сәбәптәр буйынса 1976 йылдың йәйендә мине институттан сығырғандан һуң, йылдан артыҡ Алыҫ Себерҙә эшләнем. Диңгеҙ портында йөк бушатыусы булып, навигация тамамланғандан һуң, складтар һаҡлауҙа намыҫлы эшләнем. Ыңғай характеристикаларым бар. Был ваҡыт эсендә мин 1 - се курста уҡығанда ҡылған хаталарымды аңланым. Себерҙә эшләгән ваҡытта оҙаҡ уйланыуҙарҙан һуң, буласаҡ һөнәремде дөрөҫ һайлағанмын һәм м инең өсөн башҡа юл юҡ, тигән һығымтаға килдем. Үткәндәге кеүек малайҙарса ҡыланмаҫҡа вәғәҙә бирәм. Рөстәм Ғүмәр улы, Себер миңә яҡшы тормош дәрестәре бирҙе. Һеҙҙең миңә тағы бер тапҡыр ышаныс белдереүегеҙҙе һорайым.\n1977 йылдың 22 авгусы, Ю. Шевчук".\nШевчук ысынлап та аҡылға ултырған, күрәһең. Бына уның Себерҙә эшләгәндә алған характеристикаһы:\n"1957 йылда тыуған, Яҡут АССР - ның Түбәнге Колыма районы , Зеленый Мыс ҡасабаһында йәшәүсе, "Северовостокзолото" берекмәһенең 8 - се Билибин отрядының янғын хеҙмәткәре\nШевчук Юрий Юлиановичҡа хеҙмәт характеристикаһы.\nЭшләү ваҡытында үҙен ыңғай яҡтан күрһәтте. Шәхси составта абруй менән файҙалана. Команданың йәмәғәт эштәрендә ҡатнаша. Шелтәләре юҡ.\nВСПК - 2 начальнигы, өлкән лейтенант В. В. Краев".\nНиһайәт 1981 йылда Юрий вузды тамамлап сыға. Шевчук, ҡуйылған баһаларына ҡарағанда, "Атеизм" предметын һәм сәнғәт\nтарихын яратып уҡый, КПСС тарихы һәм фәнни коммунизмды яҡшы белә. Ә бына марксизм - ленинизм философияһы һәм политэкономиянан " имтиханды өслөгә" тапшыра.\nБына ошо мәғлүмәттәрҙе алып килде беҙгә билдәле яҡташыбыҙ ҙың фанаттары. Беҙ иһә "ДДТ" төркөмөнөң концертына эләгеү мөмкинселеге бар әле, тип өҫтәйбеҙ. Билет хаҡтары ике йөҙҙән\nете йөҙ һумға тиклем. Өфө ипподромындағы сығышы легендар коллективтың 25 йыллығына арналған донъя турнеһына башланғыс буласаҡ. "ДДТ" концерттары Лондонда тамамланасаҡ.\nСергей Звягинцев, Әлфиә Шәрәфетдинова.


Нәшриәттә – “Иҙел ҡыҙы” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Нәшриәттә – “Иҙел ҡыҙы”\nНәшриәттә – “Иҙел ҡыҙы” 02.10.2018 // Әҙәбиәт\nБашҡортостан “Китап” нәшриәтендә яҙыусы, педагог һәм журналист Земфира Аҡбутинаның “Иҙел ҡыҙы” исемле балалар өсөн өр-яңы китабы донъя күрҙе.\nБер ҙә ашыҡмай\nтигән шиғыр юлдары менән башлана ул. Йыйынтыҡ дүрт бүлектән тороп, тәүгеһе “Балалар баҡсаһынан – мәктәпкә” тип атала. Бында мәктәпкәсә йәштәге балалар өсөн яҙылған шиғырҙары урын ала. Бәләкәс дуҫтарын ул “хәрефтәр иле”нә алып инә, уларҙың иҫендә яҡшы ҡалырлыҡ һәр хәрефкә шиғыр юлдарын арнай. Шуныһы отошло: яҙыусы башҡорт теленең алфавитында сағылыш тапмаған “В (Уы)” хәрефенә лә урын бирә шиғырҙарында:\nВаҡ-төйәк менән булашып,\nВәли ваҡыт туҙҙыра.\nВатанға хеҙмәт итәм, тип\nВәкил спортта уҙҙыра!\nМәктәп йәшендәгеләрҙе Земфира Аҡбутина “Уҡытыусыма”, “Сығарылыш уҡыусыһына”, “Бүләк” һәм башҡа бик күп шиғырҙары менән һөйөндөрә. Авторҙың һәр шиғыры оло ихласлыҡ, күтәренке кәйеф, тәрбиәүи алымдар менән яҙылған, тел байлығы ла бик үҙенсәлекле. Ритм-рифманы отошло, дөрөҫ, урынлы ҡуллана белгәнгәлер, яҙғандары хәтерҙә тиҙ ҡала һәм тиҙ өйрәнелә:\nБалаларҙы эй көттөрөп,\nЕргә Яңы йыл килә!\nҠыш бабайҙы яһайым, тип\nҺүрәтен эҙләй Зилә. (“Кескәй гәзит”).\nБәләкәстәрҙең күңелен үҫтереүгә, йәшәйеш мәсьәләләрен аңлатыуға ҡоролған шиғырҙарҙы уҡыусылар төрлө сараларҙа, дәрестә ҡуллана ала.\nАвтор төрлө жанрлы һәм төрлө тематикаға ҡараған әҫәрҙәрҙе үҙ итә. Шуға күрә лә йыйынтыҡтың өсөнсө, дүртенсе бүлектәре тәүге икеһенән айырыла. Автор уларҙа балаларҙан ишеткән ҡыҙыҡлы хәбәрҙәрҙе хикмәтле хикәйәләр итеп тасуирлай, әкиәт итеп яҙа. Һуңғы бүлек иһә “Иҙел ҡыҙы” тип аталған автобиографик повесты эсенә ала. Ул 22 хикәйәнән тора, һәр береһенә исем бирелә. Әҫәр Әлфирә исемле ҡыҙ исеменән һөйләнелә. Биш йәшлек баланың оло тормош юлына баҫҡан мәлдәрен, үҫмер саҡтарын яҙыусы ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс итеп һүрәтләй.\nДөйөмләштереп алғанда, Земфира Аҡбутина яңы китабы менән кесе йәштәге уҡыусыларының күңелен арбап, уларҙың йөрәгенә онотолмаҫ юл ярҙы. Уның “Китап” нәшриәтендә “Нур усағы” йыйынтығында донъя күргән “Ҡая сәскәһе” (2001) исемле шиғырҙар шәлкеме һәм “Атай кеүек булам мин” (2005) тигән айырым китаптары ла маҡтауға лайыҡ.\nСағыу һүрәттәр менән биҙәлгән баҫманы нәшриәттең фирма магазинынан йәки сайты аша (http://www.kitap-ufa.ru) һатып алырға була.\nАвтор: Раушания СОЛТАҠАЕВА филология фәндәре кандидаты


Икәү булғас, беҙгә күңелле! | Йәншишмә\nИкәү булғас, беҙгә күңелле!\nНаписал в 3 августа 2018, 13:09\nЙәй айҙарын йыл һайын көтөп алам. Шул тиклем рәхәт, күңелле бит ул. Иң оҙон каникул булһа ла, уның үткәнен һиҙмәй ҙә ҡалабыҙ.\nМинең Гөлиә һеңлем бар. Бөтә нәмәне уның менән бергә эшләйбеҙ. Ялыбыҙҙы ла файҙалы һәм иҫтә ҡалырлыҡ итеп үткәрергә тырышабыҙ. Көн дә футбол уйнайбыҙ, сәскәләргә, йәшелсә-емештәргә һыу һибәбеҙ.\nБуш ваҡытымда шиғырҙар яҙам, ҡумыҙҙа уйнайым, һеңлемә лә өйрәтәм. Быйыл төбәк-ара ҡумыҙсылар ярышында III дәрәжә дипломға лайыҡ булдым. Киләһе йыл, Алла бирһә, республика бәйгеһендә ҡатнашырға йыйынам. Төрлө ҡоштарҙы тыңлап, уларҙың тауышын сығара беләм. Атайым эшләп биргән ағас һыҙғыртҡыста ла өйрәндем. Ул ҡайҙан ғына яһаным, тигән көнгә төшә. Тауышынан ялҡып китәләрҙер инде.\nҺеңлем менән икебеҙ ҙә йырларға әүәҫбеҙ. Һыу инергә лә өлгөрәбеҙ, ҡыҙынабыҙ. Үҙән йылғаһы яҡын ғына, эргәнән генә ағып ята.\nЕләк йыйырға ла яратабыҙ. Был ваҡытта урманда рәхәт. Әсәйебеҙ менән бергәләп ҡышҡылыҡҡа күп итеп ҡайнатма әҙерләнек.\nОлатайым менән бесәнгә йөрөүе лә күңелле. Эш күп, әммә бергәләп башҡарғас, арымайбыҙ. Беҙ, ике ҡыҙыҡай, һәр ваҡыт нимә булһа ла уйлап табып ҡына торабыҙ. Бушаған арала бесәнселәргә концерт та күрһәтәбеҙ. Әсәйемдең бала табыу йортонан тағы ла бер һеңле алып ҡайтҡанын теләйбеҙ. Өс ҡыҙыҡайға тағы ла күңеллерәк булыр ине.\nЗилиә ҠАРАМЫШЕВА, III синыф уҡыусыһы.\n« Күргәҙмә-йәрминкә йылдағыса эшләй\nТырышырмын аҡларға »


Ятып ҡалғансы, атып ҡалайыҡ!\n27 Ноябрь 2010, 16:54\nӘлеге көндә «Башҡортостан Республикаһы агросәнәғәт комплексының 2020 йылға тиклем үҫеш стратегияһы» әҙерләнә. Иң мөһиме – әле проект рәүешендә булған документҡа республиканың һәр бер кешеһе үҙгәреш индерә, тәҡдимдәрен еткерә ала. Стратегияның проекты Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министрлығының сайтында бар. Проект тураһында ҡыҙыу һөйләшеүҙәр БР ауыл хужалығы министры Азат Йыһаншиндың шәхси блогында ла бара. Һөйләшеүҙәр асыҡ һәм эшлекле йүнәлештә ойошторолған, шуға ла унда ҡатнашыу агросәнәғәт комплексы менән ҡыҙыҡһынған һәр кем өсөн файҙалы буласаҡ. «Ятып ҡалғансы, атып ҡал!» – ти халыҡ мәҡәле. Республикабыҙҙың төп иҡтисади тармағын юлға һалырлыҡ эштәр башҡарыу өсөн пландар ҡорғанда үҙ һүҙеңде әйтеп ҡалыу мотлаҡ.\nАуыл хужалығы – Башҡортостандың иң ҙур тармағы. Ни тиһәң дә, республика халҡының яҡынса 40 проценты ауыл ерендә йәшәй һәм халыҡтың күпселек өлөшө агросәнәғәт менән шөғөлләнә. Шуға ла тармаҡ тирәһендә һүҙ йөрөткәндә, бөтәһенең дә фекерен күҙ уңында тоторға тура килә.\nПроект менән танышҡан кешеләрҙең күпселеге буласаҡ үҫеш стратегияһында агросәнәғәтте страховкалау тураһында аныҡ ҡына фекер әйтелмәүен билдәләй. Был борсолоуҙарҙың нигеҙен эҙләп, алыҫҡа китергә кәрәкмәй – быйылғы ҡоролоҡ ауыл хужалығында уңыштың тәбиғәт шарттарына бәйле булыуын асыҡ күрһәтте. Тимәк, агросәнәғәт комплексында страховкалау йүнәлешен ныҡлы алып барырға, уны күҙ уңынан ысҡындырмаҫҡа кәрәк.\n«Башҡортостан Республикаһы агросәнәғәт комплексының 2020 йылға тиклем үҫеш стратегияһы»ның проектында малсылыҡ, ҡошсолоҡ, балыҡсылыҡ, тоҡомсолоҡ, эшкәртеү сәнәғәте, яңы технологиялар, умартасылыҡ тураһында һүҙ бара. Шулай уҡ үҫемлекселек, ерҙең уңдырышлылығын һаҡлап ҡалыу, ауыл хужалығын кадрҙар менән тәьмин итеү кеүек мөһим мәсьәләләр ҙә күҙ уңынан ысҡындырылмаған. Проектты камиллаштырып, юғары кимәлдә тормошҡа ашырыу – ауыл хужалығында эшләгән һәр кемдең мәнфәғәтендә. «Башҡортостан Республикаһы агросәнәғәт комплексының 2020 йылға тиклем үҫеш стратегияһы» буйынса фекерҙәре менән уртаҡлашыуҙарып һорап, агросәнәғәттең төрлө тармаҡтарында эшләгән бер нисә кешегә мөрәжәғәт иттек. Уларҙың тәҡдимдәренә ҡолаҡ һалайыҡ.\nАйрат МӨХӘММӘТОВ, фермер хужалығы етәксеһе:\n– Ауыл хужалығы буйынса университет тамамланым, йәш саҡта республиканың тоҡомсолоҡ менән шөғөлләнеүсе алдынғы совхозында биш йыл буйы ябай зоотехник булып эшләнем. Шуға ла тоҡомсолоҡ тураһында айырып әйткем килә. Океан аръяғынан затлы тоҡомло һыйырҙарҙы ҡайтарыуҙы өнәп бөтмәйем. Нимәгә кәрәк улар? Бөгөн беҙҙең һыйырҙар көнөнә 30 литр һөт бирмәй икән, был уларҙы быҙау сағынан уҡ йүнләп ҡарамағанлыҡтан ғына килеп сыҡҡан бәлә. Океан аръяғынан килтерелгән һыйырҙар бөгөн һөттө күп бирә, әммә уларҙың әллә нисә быуын вәкилдәрен наҙлап, һәйбәт аҙыҡ ашатып үҫтергәндәр. Затлы һыйырҙарҙан тыуған быҙауҙарҙы беҙҙең шарттарҙа аҫраһаҡ, улар башҡа быҙауҡайҙарҙан һис тә айырылмаясаҡ. Алтын хаҡына ситтән һыйырҙар ҡайтарыуҙың матди яҡтан да, тоҡомдо яҡшыртыу буйынса ла файҙаһын күрмәйем. Стратегияла тоҡомсолоҡҡа ҙур урын бирелеп, ситтән килтерелгән малдарға ҡыҙышыуҙан туҡтаһындар ине.\nҮҙебеҙҙә йүнле мал аҙығын әҙерләргә өйрәнмәй тороп, ситтән затлы һыйырҙар ҡайтарыу мәғәнәһеҙ. Хужалыҡтарҙа һәр ваҡыт агрономдар үҙ һүҙен һүҙ итеп өйрәнгән – көҙгө уңышҡа ғына түгел, бесәнгә лә иғтибарҙы арттырырға кәрәк. Дөрөҫөрәге, бесәндең туҡлыҡлығына.\nРөстәм ВӘЛИЕВ, «Рыбопитомник» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры урынбаҫары:\n– «Башҡортостан Республикаһы агросәнәғәт комплексының 2020 йылға тиклем үҫеш стратегияһы»ның проекты менән танышып сыҡтым. Әлбиттә, унда балыҡсылыҡҡа ла урын биреп, дөрөҫ эшләгәндәр.\nНиәтләнгән эштәр тураһында ошоно әйтер инем: беренсенән, нимәнең ҡасан һәм нисек эшләнәсәге аныҡ ҡына билдәләнмәй. Ниәтләнгән эштәрҙе этаптарға бүлеп планлаштырыу дөрөҫөрәк булыр ине. Икенсенән, республикалағы һыу ятҡылыҡтарының потенциалы бик түбән баһаланған. Балыҡсылыҡты үҫтереү өмөтлө. Был – перспектив йүнәлеш һәм уны юғары кимәлдә баһаларға кәрәк. Әлегә балыҡсылыҡ тармағының үҫеше етерлек кимәлдә баһаланмаған тип әйтергә мөмкин. Өсөнсөнән, балыҡсылыҡты үҫтереү социаль мәсьәләләрҙе сисеүгә булышлыҡ итә, һүҙем яңы эш урындарын булдырыу тураһында. Ошо ла күҙ уңынан ысҡынмаһын ине.\nТағы ла шуныһы – балыҡ һатыу баҙарының үҫеше тураһында бер ни ҙә тапманым.\nМаһинур ШӨҒӘЙЕПОВА, хужабикә:\n– Яңыраҡ ҡына «Йәшлек» гәзитендә «республикала һатыуға сығарылған ауыл хужалығы продукцияһының күпселеге шәхси хужалыҡтарҙа етештерелә» тигәнде уҡып, хайран ҡалдым. Шулай булғас, беҙгә – бәләкәй генә булһа ла шәхси хужалығына малын да аҫрап, баҡсаһын да үҫтереп йәшәгән кешеләргә кредит, субсидиялар биреүгә иғтибарҙы арттырһындар ине. Кеҫә телефонын алыу өсөн кредитты рәхәтләнеп бирәләр, ә банкыға барып, бәләкәй генә трактор алыу өсөн кредит һорап ҡара! Бөтмәҫ-төкәнмәҫ ҡағыҙ таптырып теңкәне ҡороталар. Шәхси хужалығы ғына булған кешенең ай һайын килеп торған даими килеме ҡайҙан ғына булһын инде? Шәхси хужалыҡтар өсөн айырым кредитлау, субсидиялар биреү эштәре менән етди шөғөлләнһендәр ине киләһе ун йыллыҡта!\nФинанс өлкәһе буйынса махсус белемем юҡ. Шуға ла аныҡ ҡына тәҡдимдәр индерә алмайым. Әйтергә теләгәнем ошо – шәхси хужалыҡтарға ҙур иғтибар талап итәбеҙ!\n«Башҡортостан Республикаһы агросәнәғәт комплексының 2020 йылға тиклем үҫеш стратегияһы» буйынса фекерҙәрегеҙ булһа, «Йәшлек»кә хат яҙығыҙ. Был тема артабан да гәзит биттәрендә яҡтыртыласаҡ. Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығы министры Азат Йыһаншиндың блогына инеп тә тәҡдимдәрегеҙҙе еткерә алаһығыҙ.


Өфөлә билдәле ғалим, яҙыусы Радмир Хәсәновтың ижад кисәһе үтәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә билдәле ғалим, яҙыусы Радмир Хәсәновтың ижад кисәһе үтәсәк\n12:29, 29 марта 2012 Йәмғиәт\n«Башкирская охотничья газета» һәм «Рада» спорт-һунарсылыҡ клубы бөгөн билдәле ғалим, медицина фәндәре докторы Радмир Хәсәновтың ижад кисәһен үткәрә. Ул Рәсәйҙең һәм сит илдең төрлө гәзит-журналдарында 200-ҙән ашыу фәнни мәҡәлә баҫтырған, уйлап табыу патенттары авторы.\nИжади кисәне ойоштороусылар хәбәр итеүенсә, бөгөнгө программала ғалимдың, шул уҡ ваҡытта арыу-талыуҙы белмәгән сәйәхәтсенең сираттағы китабының презентацияһы ҡаралған.\nПрофессор Радмир Хәсәнов «Рада» спорт-һунарсылыҡ клубы составында Башҡортостанда ғына түгел, унан ситтә лә күп сәйәхәт иткән.\nРадмир Хәсәнов шулай уҡ республикала хайуандар донъяһын һаҡлап ҡалыуға күп көс һала. Хайуандар донъяһы, һунарсылыҡ, сәйәхәт тураһында ул биш китап яҙған.\nИжади кисә «Башкирская охотничья газета» редакцияһында Өфө ҡалаһы, Свердлов урамы, 62 адресы буйынса үтәсәк.\nТеги: һунарсылар клубы, радмир хәсәнов


Һынауҙы лайыҡлы үтергә!\n“Боҙҙоң да, уттың да ни икәнен аңланыҡ”\nФото:БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығы.\nПандемия осоро беҙҙе күп ғәмәлдәргә өйрәтте: сәләмәтлектең ҡәҙерен белеүҙән тыш, яҡындарыңды хәстәрләргә, хеҙмәттәштәреңә иғтибарлыраҡ булырға, көтөлмәгән һынауҙарҙы лайыҡлы үтергә, кеше ғүмеренең ни тиклем нескә, үтә лә ҡыҫҡа булыуына төшөнөргә...\nОшо йәһәттән билдәле яҙыусы, байтаҡ ваҡыт гәзиттә бергә эшләгән йор һүҙле Рәшит ағай Солтангәрәевтең ҡанатлы һүҙҙәре иҫкә килә: ”Кешегә кисерештәр, упҡын янындағы ҡая башына менеп ҡарап тороуҙар, тетрәнеп алыуҙар ҙа кәрәктер. Ҡолағыңды булһа ла туңдырып, бармағыңды бер тапҡыр булһа ла утҡа тығып алмайынса, боҙҙоң да, уттың да ни икәнен төшөнөп етмәйһеңдер”. Беҙ ҙә был хәҡиҡәтте, кешелектең быға тиклем дә ниндәй етди һынауҙарға дусар булыуын, мәкерле зәхмәттәргә ҡаршы көрәшеүен, күпме ғүмерҙәр ҡыйылыуын, ул ауыр замандарҙа табиптар иңенә ятҡан мәхшәрҙе хәтергә төшөрөргә мәжбүр булдыҡ. Эйе, көтөлмәгән сирҙең донъяны яулауы барыбыҙҙы ла үҙгәртте, йәшәү рәүешенә генә түгел, ил ҡеүәтенә өлөш индерергә тейешле тармаҡтарҙың эшенә лә емерткес йоғонто яһаны.\nӘлбиттә, “таяҡтың иң ауыр башы” кешеләрҙең ғүмере һағында торорға бурыслы һаулыҡ һаҡлау тармағына, уның фиҙакәр хеҙмәткәрҙәре өҫтөнә төштө. Пандемияның икенсе йылын сабырлыҡ, яуаплылыҡ менән үткәргән медицина хеҙмәткәрҙәренә рәхмәттән башҡа һүҙ юҡ, “фронттың” алғы һыҙығында барған фәрештәләр әле лә сафта.\nБыйыл төрлө үҙгәрештәр, тетрәнеүҙәр кисергән тармаҡ тағы ла сыныға төштө, тылын нығытты, ҡоралланды. Һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары Азат Рәхмәтуллин ярты йыллыҡ эш йомғаҡтары ҡаралған кәңәшмәлә: “Пандемия тармаҡ эшмәкәрлегенә үҙгәрештәр индереүенә, яңы коронавирус инфекцияһына дусар ауырыуҙарҙы дауалауға ҙур сығымдар тотонолоуына ҡарамаҫтан, эшмәкәрлектең төп йүнәлештәре буйынса эш дауам итә”, – тип белдерҙе.\nТармаҡ алдында торған тәү сираттағы бурыс – “Һаулыҡ һаҡлау”, “Демография” милли проекттарын тормошҡа ашырыу. Был проекттар республикабыҙҙың матди базаһын нығытыуға бығаса күрелмәгән сығым йәлеп итергә мөмкинлек бирҙе. Мәҫәлән, 2021 йылға “Һаулыҡ һаҡлау” милли проектын финанслауға 2,7 миллиард һум аҡса бүленде (ике миллиарды – федераль бюджеттан).\n“Тәүге медицина-санитария ярҙамы күрһәтеү системаһын үҫтереү” программаһына ярашлы, быйыл 85,2 миллион һум аҡса алдыҡ. Был проект республикаға ике йылда 139 фельдшер-акушерлыҡ пункты, дүрт ауыл табиплыҡ амбулаторияһы төҙөргә ярҙам иткән. Республикала һаулыҡ һаҡлауҙың тәүге звеноһын яңыртыу программаһын тормошҡа ашырыу, модулле ФАП-тарҙы монтажлау буйынса быйыл да байтаҡ эш башҡарылған. 2021–2025 йылдарҙа иҫкеләре урынына яңы объекттар ҡалҡасаҡ, ҡайһы берҙәре үҙгәртеп ҡороласаҡ, капиталь ремонт үткәреләсәк, тигән пландар менән йәшәй тармаҡ етәкселәре.\nПрограммаға ярашлы, республикала бөтәһе 490 һаулыҡ һаҡлау объекты төҙөү һәм ике поликлиниканы үҙгәртеп ҡороу планлаштырыла. Шул иҫәптән, быйыл муниципаль райондарҙа ике поликлиниканы, ике ауыл табиплыҡ амбулаторияһын, һигеҙ капиталь ФАП-ты төҙөү һәм файҙаланыуға тапшырыу, 73 модулле ФАП-ты урынлаштырыу ҡарала.\n”Оҙаҡламай Хәйбулла, Баймаҡ, Ишембай, Ғафури, Саҡмағош, Өфө, Ҡариҙел, Борай, Яңауыл, Ҡалтасы райондарында модулле конструкциялар ҡороласаҡ, – ти Азат Рәхмәтуллин. – Киләһе йылда республикала 44 фельдшер-акушерлыҡ пункты төҙөләсәк”.\nЕрҙә генә түгел, һауала ла...\nБашҡа йүнәлештәр буйынса ла эш дауам итә. Быйыл республикала “кардиология” йүнәлеше буйынса яңы лицензиялар алған медицина ойошмалары һаны 24-кә еткән. Шуларҙың 23-ө – шәхси ҡулдарҙа. Амбулатор кардиология буйынса лицензияларҙың Берҙәм реестрында 401 учреждение теркәлгән. Амбулатор кардиологиянан тыш, стационар кардиология ла эшләй. Берҙәм реестрҙа бөтәһе 43 медицина ойошмаһы теркәлгән. Республикала юғары технологиялы медицина ярҙамы күрһәтелеүе лә беҙҙең өсөн хәҙер яңылыҡ түгел. Яҡшы ғәмәлдәргә тиҙ күнегелә шул.\nБыйыл тәүге медицина ярҙамын күрһәтеүгә ҙур өлөш индергән санитария авиацияһы тураһында һүҙ әйтмәү мөмкин түгел. Ашығыс медицина ярҙамының ни тиклем кәрәкле, һөҙөмтәле булыуына инандыҡ. Ярты йыл эсендә генә санавиация 109 осош яһаны, шунса пациентҡа махсус медицина ярҙамы күрһәтте ( шул иҫәптән – 34 балаға). Санитария авиацияһы хеҙмәте ике медицина учреждениеһында ойошторолған – Республика балалар клиникаһында һәм Ғ. Ҡыуатов исемендәге республика клиник дауаханаһында. Был хеҙмәт медицина учреждениеларынан алыҫ урынлашҡан йәки транспорт үтеүе өсөн шарттар булмаған урындарҙан ауыр сирлеләрҙе тиҙерәк дауаханаға илтеү өсөн тәғәйенләнгән.\n“Ансат” медицина вертолеты бортында махсус медицина ярҙамына мохтаж пациенттарҙы ташыу өсөн бөтә шарттар ҡаралған. Табиптар үҙҙәре менән кислород ҡорамалы, яңы тыуған сабыйҙар өсөн капсула, үпкәне яһалма елләтеү аппараты ала. Электр энергияһы кәрәк була ҡалһа, утҡа тоташтырыу сығанағы бар. Күреүебеҙсә, ашығыс осоштар алыҫ төбәктәргә – Сибай, Белорет, Учалы һәм Нефтекама тарафтарына яһалған. Санитария авиацияһы ла “Һаулыҡ һаҡлау” милли проекты ярҙамында үҫешә.\nБеҙҙә донъя стандарттарына ярашлы камиллашҡан, халыҡ сәләмәтлеген һаҡлауға баһалап бөткөһөҙ өлөш индергән, ҡаҙаныштарын күрһәтергә ашыҡмай, баш баҫып эшләргә ғәҙәтләнгән үҙенсәлекле медицина ойошмаһы тураһында телгә алмау мөмкин түгел. Республика ҡан биреү станцияһы яңы коронавирус инфекцияһы таралыу шарттарында, илдә беренселәрҙән булып, ковидҡа ҡаршы плазма эшләй башланы. Ярты йыл эсендә генә 34 032 донация үткәрелеп, 21 062 литр донор ҡаны әҙерләнгән. Пандемия осоронда етештерелгән биш тоннанан ашыу плазманың 1500 литрын ауырыуҙарҙы үлем тырнағынан ҡотҡарыуҙа файҙаланғандар. Республиканың фәнни берләшмәһе һәм коллективтың профессионализмы, ойошҡанлығы һөҙөмтәһендә бер нисә мең кешенең ғүмере ҡотҡарып ҡалынды тигән һүҙ. Өҫтәүенә ковидҡа ҡаршы плазма препараттар етештереүҙә лә уңышлы ҡулланыла. Башҡортостанда 11 меңдән ашыу почетлы донор булыуы менән дә хаҡлы ғорурлана алабыҙ.\n“Табиптарығыҙ дауалай белә, ҡорамалдарығыҙ бар...”\nЯңыраҡ республиканың бер нисә медицина учреждениеһында Мәскәүҙән килгән табиптар бригадаһы булып ҡайтты. Е.О. Мухина исемендәге клиниканың баш табибы урынбаҫары Ирина Мачулинаның госпиталдәр эшмәкәрлеге менән танышҡандан һуң “табиптарығыҙ нисек дауаларға белә, тейешле ҡорамалдарығыҙ бар. Ковид сирлеләрҙе дауалау өсөн бөтә нәмәһе булған берҙән-бер тигәндәй, һирәк осраған төбәк” тип билдәләүе госпиталь хеҙмәткәрҙәренә, тармаҡ етәкселәренә оло баһа булып яңғыраны.\nРеспубликала медицина ойошмаларын, шул иҫәптән фельдшер-акушерлыҡ пункттарын автоматлаштырылған эш урындары менән тәьмин итеү, интернет селтәренә, республика медицина мәғлүмәт-аналитика системаһына тоташтырыу алға табан ҙур аҙым булды. Яңы төҙөлгән госпиталдәр заманса ҡорамалдар – үпкәне яһалма елләтеү аппараттары, 128 киҫелешле компьютер томографтары, күсмә рентген ҡорамалдары, реанимация өсөн комплекстар, юғары технологиялы ультратауыш аппараттары һәм башҡа кәрәк-яраҡ менән тулыһынса йыһазландырылды. Уларҙың тынғыһыҙ эшмәкәрлеге менән уҡыусыларыбыҙҙы даими таныштырып торабыҙ.\nУңыштар, ҡаҙаныштар тураһында һөйләгәндә, һандар теленә мөрәжәғәт итмәйенсә булмай. Быйыл яман шеш сирҙәренең һәм унан үлем осраҡтарының кәмеүе күҙәтелә. Онкология ауырыуҙарына дусар пациенттарҙы дауалауға 452 миллион һум аҡса йүнәлтелеүе билдәле. Һаулыҡ һаҡлауҙың тәүге звеноһын яңыртыуға республикаға федераль бюджеттан 24 миллиард һум бүленәсәк. “2025 йылға тиклем был аҡса иҫәбенә тәүге звенолағы хәлде һиҙелерлек яҡшыртасаҡбыҙ”, – тип белдерҙе республика етәксеһе Радий Хәбиров.\nТармаҡта тормошҡа ашыраһы мәсьәләләрҙең бихисап икәнлеге, әлегә республикала ғына түгел, бөтә илдә эпидемиологик хәлдең ҡатмарлылығы көн кеүек асыҡ. Ҡаршылыҡтарҙы лайыҡлы үтергә, табиптарға теләктәш булырға ынтылайыҡ, тимәксебеҙ. Эйе, “боҙҙоң да, уттың да ни икәнен аңларға”, уңыштарҙы тейешенсә баһаларға, етешһеҙлектәребеҙҙе һәм йомшаҡ яҡтарыбыҙҙы танырға өлгөрөп еттек, ахыры.


20 Май 2020, 17:00\nОло Еңеү байрамы етә башлаһа, күңелемдә бала саҡ хәтирәләре яңыра, сөнки был беҙҙең ғаиләлә иң көтөп алған көндәрҙең береһе була торғайны. Быйыл оло Еңеүҙең 75 йыллығы алдынан ҡартатайым Батталов Рамаҙан Динислам улынан һәм өләсәйем Рәҡиә Хөснөтдин ҡыҙынан миңә мираҫ булып ҡалған орден-миҙалдарын, документтарын, ҡулъяҙмаларын, фотоальбомдарын, дуҫтары һәм туғандары менән яҙышҡан хаттарын ҡәҙерләп ҡарап сыҡтым...\nОло Еңеү байрамы етә башлаһа, күңелемдә бала саҡ хәтирәләре яңыра, сөнки был беҙҙең ғаиләлә иң көтөп алған көндәрҙең береһе була торғайны. Быйыл оло Еңеүҙең 75 йыллығы алдынан ҡартатайым Батталов Рамаҙан Динислам улынан һәм өләсәйем Рәҡиә Хөснөтдин ҡыҙынан миңә мираҫ булып ҡалған орден-миҙалдарын, документтарын, ҡулъяҙмаларын, фотоальбомдарын, дуҫтары һәм туғандары менән яҙышҡан хаттарын ҡәҙерләп ҡарап сыҡтым. Үҙемдең балаларыма тағы бер тапҡыр уларҙың ҡарт ҡартаталары һәм ҡарт өләсәләре тураһында хәтирәләремде һөйләнем. Сөнки күберәк һөйләгән һайын балаларҙың хәтерендә нығыраҡ ҡала, ғорурлыҡ тойғоһо арта бара. Шул хаттар араһында күҙемә уртаға бөкләнгән дәфтәр биттәре салынды, мин уны асып уҡый башланым. Был ҡартатайымдың үҙенең ата-олаталары, ғаиләһе тураһында, һуғыш хәтирәләре яҙылған ҡулъяҙма булып сыҡты. Ҡулъяҙма төҙәтелеп, һыҙылып бөткән ине. Шул ҡулъяҙманы һеҙгә тәҡдим итәм.\nСтәрлетамаҡ районы Наумовка ауылы.\nИл яҙмышы ир ҡулында\nМинең ҡартатайым Дәүләткирәев Арыҫланғәлебиш ул һәм бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерә. 1914 йылда 1-се Донъя һуғышы башланғанда өс улы ла өйләнеп, ғаилә ҡорған була. Ҡартатайымды тыңлаусан һәм эшсән кеше тип белгәндәр. Ауыл муллаһы Баһауетдин Әйҙәпкилев үҙенең Себер язваһы менән ауырып үлгән һыйырының тиреһен тунап алырға ҡуша. Тыңлаусан ҡартатай барып тире тунағанда бысаҡты ҡулына эләктереп яралай һәм үҙе лә ауырый башлай. Күп тә үтмәй,12-13 көндән һуң донъя ҡуя. Был ваҡытта ҡартатайҙың биш улы ла һуғышҡа алынған була. Өлкән улы Иғҙислам олатай һуғыштан контузия алып, яраланып ҡайта. Ләкин оҙаҡ та йәшәмәй донъя ҡуя. Инәй ҙә оҙаҡ йәшәмәй вафат була. Икенсе олатай –Шәйхислам һуғышты тамамлап ҡайта. Өсөнсө олатайым Ғимаҙислам – һуғышта һәләк була. Ә минең атайым Динислам һуғыштан иҫән-һау ҡайтып, донъя көтә башлай. Ә атайҙың ҡустыһы йәғни бишенсе улы Фәхрислам Германияла әсирлектә була һәм һуңға ғына ҡайтып төшә.\nШәйхислам олатай, атайым Динислам һәм Фәхрислам ағайым тыуған ауылдары Ибрайҙа ғаилә ҡороп, тыныс ҡына йәшәй башлайҙар. Игенселек, малсылыҡ менән шөғөлләнәләр. 1928-1929 йылдарҙа Фәхрислам ағай – сауҙа эшендә, ә Шәйхислам олатай колхозда эшләй. Олатай һуңғараҡ колхоз рәйесе вазифаһын башҡара.\nИген уңмаған 1932-1933 йылдарҙа атайым Динислам балаларҙы асыҡтырмаҫ өсөн яңы ойошторолған “Инәк”совхозына эшкә күсә. Унда эш хаҡы һәм икмәк яғы мул була. Үҙенә йәйен-ҡышын күп эшләргә тура килһә лә, уның ҡарауы, балаларҙы аҫырауға мөмкинлек тыуа. Совхоз гурты Саҙалы йылғаһы буйында 1936 йылға тиклем урынлаша. 1937 йыл яҙ атайым ауылға кире ҡайта һәм колхозда эшләй, йәй көнө косилка менән бесән саба, ҡыш айҙарында ат менән бесән ташый.\nБеҙҙең ғаиләлә ете ир бала үҫте. Мин ғаиләлә икенсе бала. 1939 йылда мин Байдәүләт ете йыллыҡ мәктәбен,1940-1941 уҡыу йылында Абзан урта мәктәбенең 8-се класын тамамлап ҡайттым. Ә Шәмсислам ағайым был ваҡытта колхозда эшләй башлағайны. 1941 йылдың 22 июнендә Ибрай ауылында һабантуй бара ине, немец фашистарының беҙҙең илебеҙгә ҡаршы һуғыш башлауын хәбәр иттеләр.\n1941 йылдың көҙөндә Шәмсислам ағайымды армияға алдылар. Унан һирәкләп булһа ла хаттар килеп торҙо. 1942 йылдың июнь уртаһы ине. Ибрай ауылы халҡы бесәнгә төшөргә әҙерләнә. Атайым да үҙе эшләйәсәк косилкаһын иртә менән тимерлек янынан алып ҡайтып үләндәрҙе сабып ҡараны, майланы ла өй алдына алып килеп ултыртты. Һуңынан ҡамыт-сбруйҙарын рәткә килтерергә тотондо. Эш осоронда һәр төрлө тотҡарлыҡтар булмаһын өсөн ул үҙенең бөтә кәрәкле әйберҙәрен алдан әҙерләп ҡуя ине. Ошондай эш осоронда беҙ – малайҙар, һәр ваҡыт атайыбыҙға булышабыҙ: уның аттарын килтереп егергә ярҙам итәбеҙ, аттарҙы туғарғас, уларҙы ат көтөүенә алып барып ҡушабыҙ.\nБер нисә йыл инде атайым үҙе бесән сапҡанда мине аттарҙы ҡараусы итеп алып бара. Атайым менән эшләүе күңелле миңә. Атайым бер ваҡытта ла миңә асыуланмай, түҙемле генә аңлата, өйрәтә. Ә мин уның һәр бер ҡушҡан эшен еренә еткереп эшләргә тырышам. Атайым килеүгә мәтрүшкә үләне һалып сәй ҡайнатам. Һүрәм буйында сәй эсеүҙәре үҙе бер ғүмер бит!Бесән ваҡыттарында балыҡ та тота инем. Атайым менән кис балыҡ һурпаһы эскәндә ул : “Уңдым да инде ошо улымдан!” – тип маҡтар ине.\nБер көндө ул теркәү аттың ҡамытына кейеҙ ҡуйырға булды. Шул ваҡыт ишек алдына почтальонка ҡыҙыҡай килеп инде һәм атайыма ҡағыҙ һуҙҙы. Был район хәрби комиссариатына саҡыртып яҙылған повестка ине. Повестканы атайым миңә уҡырға ҡушты. Унда хәрби комиссариатҡа аҙыҡ-түлек һәм тулы әҙерлектә килергә ҡушылған ине. “Тимәк ғәскәри хеҙмәткә саҡыралар...” – тине атайым. “Шулай инде, илеңә дошман баҫып ингәндә ситтә тороп ҡалып булмай, ярмандар менән икенсе тапҡыр алышырға тура килер,” – тип һөйләнә-һөйләнә эшен дауам итте. Атайымды юлға әҙерләгәндә әсәйемә алһыҙ-ялһыҙ эшләргә тура килде. Икмәк бешереп, уны телгеләп сохари итеп киптерҙе, ҡурмас ҡыҙҙырып, уны ҡул тирмәнендә тартып талҡан яһаны. Атайымдың кейемдәрен йыуып киптереп, ҡайһыларын ямап әҙерләне. Беҙ – малайҙар, әсәйебеҙгә бөтә эштәрҙә лә ярҙам итергә тырыштыҡ. Атайым иртәгә юлға сыға тигән көндө Шәмсислам ағайымдан хат алдыҡ. Ул Брянск фронтынан яҙған ине. “Фронтҡа барып еттек, тәүге һуғышта уҡ беҙҙең орудие немецтарҙың дүрт танкыһын ҡыйратты. Башҡорт егеттәре дошманға ут сәсеп ауыл артынан ауылды фашистарҙан ҡотҡаралар,” – тип яҙған ине ул.\nАтайымды оҙатыр көндө әсәйем мине бик иртә уятты. “Һине тышта атайың саҡыра,” – тине. Мин атайым янына барғас: “Улым, йортта иң ҙуры һин ҡалаһың. Әсәйегеҙҙе тыңлағыҙ, ярҙам итегеҙ. Ҡустыларыңа өйрәт. Иң мөһиме – эште яратығыҙ, үҙегеҙҙе тәртипле тотоғоҙ, кешеләргә ҡарата ярҙамсыл булығыҙ. Минең теләгем шул,” – тине. Косилка янына барҙы ла: “Косилканы һиңә ҡалдырам, мин ҡайтҡасы бесән сабырһың, тик майлап, төҙөк тот!”– тине. Минең өндәшмәй тороуымды күреп, мине аңланы һәм “Һинең урыныңа иҫәп-хисап эшенә берәй ҡыҙҙы табырҙар,ә һин бесән сабырға иң элек үҙең теләк белдер. Косилка менән бесән сабыу, исмаһам, ир-егет эше!” – тине. Мин ҡаршылашманым һәм колхоз председателе Мөхәммәт ағайға был турала әйтәсәгемде белдерҙем. 1942 йылдың йәйендә атайымды һуғышҡа оҙаттыҡ. Оҙатырға ауылыбыҙҙың ҡарттары, туғандарыбыҙ, күрше-күләндәр йыйылды. Атайым һәр беребеҙ менән арҡанан һөйә-һөйә берәмләп хушлашты. Ошо оҙатыу минуттарында әсәйемдең үҙен бик сабыр тотоуы беҙҙе һоҡландырҙы. Үҙенең күҙендә бер йәш бөртөгө лә күрһәтмәне. Шулай итеп әсәйебеҙ, береһенән-береһе бәләкәй алты малай менән тороп ҡалды. Бындай хәл беҙҙең ғаиләбеҙҙә генә түгел, илебеҙҙең миллионлаған ғаиләләрендә булды. Сөнки ҡәҙерле кешеләребеҙҙе һуғышҡа оҙатыу, яуыз дошманды юҡ итеү, уны еңеү өсөн кәрәк ине. Беҙ быны яҡшы аңлай инек.\nӘ 1943 йылдың башында мине лә армияға алдылар. Аҡтүбә ҡалаһында 5 ай өйрәткәс, июль айында 5-се Украина фронты – Харьков янында барған һуғышҡа барып индек. Днепрҙы Запорожье яғынан сығып, Кривой Рогянында 1943 йылдың 29 ноябрь көнө яраландым. Куйбышевта госпиталдә ике ай дауаланғандан һуң, беҙҙе тәүҙә Мәскәүгә, ә унан Ленинград фронтына ебәрҙеләр.Унда 322-се миномет(“Катюша”) полкына өҫтәлмә көс булып барҙыҡ. Мине наводчик итеп билдәләнеләр. Ленинградты блокаданан ҡотҡарыу өсөн ҡаты һуғыштар бара ине. Беҙҙең расчетта рус, украин, башҡорт, ҡаҙаҡ, әрмән, үзбәк, удмурт милләтенән ете кеше булды. Төрлө милләттән булһаҡ та, беҙ бер-беребеҙҙе аңлап, татыу булдыҡ. Һәр ваҡыт “Катюша”ны әҙерлек һыҙығына беренселәрҙән булып ҡуя инек. Лениград өлкәһенән һуң Эстонияны фашистарҙан азат иткәс, 1944 йылдың19 ноябрендә Мәскәүгә бөтә полк менән килеп төштөк. Унда беҙгә өҫтәмә көс бирҙеләр, яңы “Катюшалар” алдыҡ һәм Венгрияның Балатон күле янына фашистарҙы тар-мар итергә ебәрҙеләр. 1945 йылдың 15 мартында артподготовка бирҙек һәм немецтарҙы ҡыуып алып киттек. Австрияның баш ҡалаһы Венаны азат иттек. Ошонда беҙҙең взвод командиры ярҙамсыһы Михаил Радионов һәләк булды, уны Саморуков алыштырҙы, уның урынына орудие командиры итеп мине ҡуйҙылар. Беҙ Альп тауы араларында дошманға күп залптар бирҙек.\nДошмандарҙы ҡыуа-ҡыуа, Чехословакияға барып индек. 1945 йылдың 8май көнө тау битендә атырға әҙерләнеп, команда көтөп йөрөйбөҙ. Шул саҡ разведчик йүгереп килеп: “Һуғыш бөттө, егеттәр! Һуғыш бөттө! Американдар менән осраштыҡ!” – тип ҡысҡырҙы.\nЕңеү! Бына ул көн! Оошо сәғәттә күптәр ни эшләргә белмәйҙәр ине:берәүҙәре илай, берәүҙәре көлә, ҡайһылары ергә ятып тау түбәненә ҡарай тәгәрәй... Иртәгәһенә беҙ артҡа ҡарай күсендек, асыҡ, тигеҙ урынға полк менән туҡтаныҡ һәм өс көн, өс төн байрам булды. Һалдаттар был көндәрҙә уйнанылар, йырланылар, бейенеләр...\n1946 йылдың март айында Одесса ҡалаһы янындағы Воскресенск станцияһына полк менән килеп төштөк. Унда полкты тараттылар, йәштәрҙе төрлө гвардия миномет полктарына ебәрҙеләр. Отпускынан һуң мине 71-се гвардия миномет полкына ебәрҙеләр һәм 1946 йылдың декабрендә башланғыс кластар уҡытыусыһы булараҡ демобилизацияландым.\nРамаҙан Батталов, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, уҡытыусы-ветеран.


Заимка ауыл советы (Дыуан районы) — Башҡорт Википедияһы\nЗаимка ауыл советы (Дыуан районы)\nЗаимка ауыл советы\n509 кеше (1 ғинуар 2018)\nЗаимка ауыл Советы — Башҡортостан Республикаһының Дыуан районындағы муниципаль берәмек.\nЗаимка ауыл Советы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһы Дыуан районы муниципаль районының муниципаль берәмеге. «Башҡортостан Республикаһы муниципаль берәмектәренең сиктәре, статусы һәм административ үҙәктәре тураһындағы Законына» ярашлы ауыл биләмәһе статусына эйә.\nАдминистратив үҙәге — Заимка ауылы. Хакимиәт адресы: 452546, Башҡортостан Республикаһы Башкортостан, Дыуан районы, Заимка ауылы, Советская урамы, 3-сө һанлы йорт\n1319 ↘634 ↘615 ↘589 ↘556 ↘524\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Заимка_ауыл_советы_(Дыуан_районы)&oldid=829913 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 13:50 11 сентябрь 2018 үҙгәртелгән.


Үҙ юлым, йәки уңышһыҙлыҡтан нисек ҡотолорға? » Башкортостан кызы\nҠырҡ биш йәш минең өсөн һынылыш осоро булды. Үткән тормош юлын, осраған хәл-ваҡиғаларҙы, күренештәрҙе өйрәнә торғас, шуға төшөндөм. Ғүмер буйы атай-әсәйем, туғандарым, уҡытыусылар һәм башҡалар күрһәткән юлдан йөрөнөм. Төҙәтепме, төҙәтмәйме кешеләр әйткән кәңәште тоттом, йәмғиәт тарафынан мин тыуғанға тиклем үк һалынған мәктәп – институт – эш – ғаилә – пенсия тигән юлдан атлайым. Йәғни башҡалар нисек теләне – шулай йәшәнем. Ғүмер юлының яртыһы үткән, ниндәй һөҙөмтәләрем бар һуң?\nТормошто дүрт өлөшкә бүлеп ҡарайым: ғаилә, үҙ-ара мөнәсәбәттәр; аҡса, эш, бизнес; һаулыҡ; тәғәйенләнеш.\nБаҡтиһәң, тәғәйенләнешемде тапмағанмын, хатта эшем дә юҡ, аҡсаһыҙ йонсоп йәшәлә, һаулыҡ ҡаҡшаған, ғаиләлә лә хыялымдағы мөнәсәбәттәр түгел. Берҙән-бер ҡыуанысым – балаларым. Нимә көтә һуң мине? Бер үк ваҡиғалар, бер үк осрашыуҙар. Йәғни бер үк түңәрәк буйлап йөрөп, ун йылдан хаҡлы ялға сығып, ярлылыҡта аҡсаһыҙлыҡтан этләнеп, көндө-көнгә ялғау... Миңә әле балаларымды үҫтереп, аяҡҡа баҫтыраһы бар. Ә шәхес булараҡ үҙемде ҡасан асырға һуң?!\nОшоно аңлағандан һуң нисек йәшәргә? Әлбиттә, ҡул һелтәп: «Эй, күбеһе шулай йәшәй, бер мин түгел», – тип, ауырыуға батып, төшөнкөлөккә бирелеп, үҙ тәғәйенләнешемде таба алмаған өсөн үкенеп, кемгәлер асыу тотоп, нимәнәндер ҡурҡып, башҡаларҙы йәки хөкүмәтте әрләп, ғүмер аҙағына табан барырға була. Әммә...\nЮҡ, мин былай йәшәргә теләмәйем! Икенсе төрлө юл да булырға тейеш!\nХоҙай кешене яралтҡан икән, тимәк, ул был донъяға ҡыуанып йәшәргә, бәхетле булырға, үҙ тәғәйенләнешен үтергә килә! Фекеремә башҡа һорауҙар ҙа ҡушылды: Ниңә кемдер аҡсаға батып йәшәй, ә мин юҡ? Кемдер эшендә уңышҡа өлгәшә, ә мин бер эштән икенсеһенә күсеп йөрөйөм? Ғөмүмән, ни өсөн тормош былай ҡоролған? Ә бит мин бер кемдән кәм түгел! Ағзаларым теүәл, зиһенем асыҡ, юғары белемем бар, эшкә тырышмын… Ошо уйҙар тынғы бирмәгәс, башланды ла инде эҙләнеүҙәр. Китаптар, тренингтар, вебинарҙар… һәм асыштар. Үҙемде ҡабаттан асыу, донъяның төҙөлөшөнә бөтөнләй икенсе күҙлектән бағыу, ғаләм ҡанундарын өйрәнеү. Эҙләй торғас, таптым икенсе юлды! Үҙ юлымды! Таптым да көтөлмәгән асыштан шаңҡып ҡалдым. Баҡһаң, айҙар, йылдар буйына эҙләгән яуаптар минең үҙемдә булған!\nКеше аңы ике өлөшкә бүленә: аң һәм төпкөл аң. Аң яҡынса 5 процентын тәшкил итһә, төпкөл аң – 95 процент.\nУларҙы йыш ҡына айсберг менән сағыштыралар. Төпкөл аң – айсбергтың һыу аҫты өлөшө. Ул аңдан йәки айсбергтың һыу өҫтөндә күренгәненән байтаҡҡа күберәк. Күҙгә салынмай, шуға ҡарамаҫтан, боҙ тауын диңгеҙ буйлап гиҙҙергән аҫҡы өлөшө кеүек, беҙҙе тормош диңгеҙе буйлап йөрөтә. Тимәк, төпкөл аң минең менән идара итә! Ул нимә теләй, шуны эшләтә. Ул – хужа!\nНи өсөн шулай, тигән һорау тыуа. Мин яҙмышымды үҙемсә ҡора алам бит? Ғөмүмән, был мөмкинме? Төпкөл аңға хужа була аламмы?\n«Бала күңеле – аҡ ҡағыҙ», тип халыҡ дөрөҫ әйткән. Ысынлап та, тыуғандан алып ошо аҡ ҡағыҙға төпкөл аң беҙҙең яҙмышты яҙа һәм беҙгә ҡағылышлы бөтөн мәғлүмәт унда ғүмер буйына һаҡлана. Бала саҡта беҙгә атай-әсәйҙәр, уҡытыусылар һәм башҡалар донъяны үҙ күҙлегенән сығып таныта. Нимә яҡшы, нимә насар, тип беҙ йәшәгән ысынбарлыҡты күптәр күргән кеүек ҡабул итергә өйрәтәләр. Беҙ балаларға ла шулай уҡ тәьҫир итәбеҙ. Ә ысынбарлыҡ – һәр кемдең үҙенеке. Мәҫәлән, «эт» тип әйтәбеҙ. Берәйһенән һорағыҙ әле, уның эте һеҙҙекенә оҡшағанмы? Таныш программист «@» – сырмалған «а» билдәһен күрә. Кемдер – лабрадор, кемдер хаскиҙы әйтер. Хис-тойғо кисерештәре ваҡытында беҙҙең төпкөл аңға һалынған ҡалыптарҙы һәр кешенең аңы үҙе һайлай. Әгәр бала сағыбыҙҙа ныҡ тәьҫир иткән ваҡиға булған икән, тимәк, төпкөл аңыбыҙ уны әле булһа бала күҙлегенән күрә һәм шунан сығып әлеге тормошобоҙға йоғонто яһай.\nТөпкөл аң ғүмерҙе һаҡлау, тәжрибә туплау һәм үҫеш өсөн яуаплы. Был – уның файҙалы яғы. Ләкин беҙ белмәгән әллә күпме сетерекле ҡаршылыҡтар тыуҙырыуға этәргән төпкөл аңдағы ҡалыптарҙы үҙгәртмәйенсә алға атлай алмайбыҙ, тимәк. Бының өсөн уның менән идара итергә өйрәнеү зарур.\nҒаләм ҡанундарының береһе ошолай яңғырай: тормошомда булған һәр хәл-ваҡиға – минең төпкөл аң кимәлендәге теләк. Был һүҙҙәрҙе тәрән аңлап, риза булып, нисек бар, шулай ҡабул итергә кәрәк. Был – аксиома! Тормошома үҙем яуаплы. Ул ваҡиғаның сәбәбен күңел төпкөлөнән эҙләп табам һәм иң мөһиме – үҙем теләгәнсә үҙгәртә алам!!! Мин яуаплы, әммә ғәйепле түгел! Миңә шулай эшләргә, уйларға ярай ине. Кешеләр «Кем ғәйепле?» һәм «Ни өсөн?» тигән һорауҙарға яуап эҙләй. Әммә бәхетле, тормоштан ҡәнәғәт булып йәшәү өсөн бөтөнләй икенсе һорау ҡуйырға кәрәк икән. Беренсенән, ғәйеп эҙләмәҫкә. Кешеләрҙән дә, үҙеңдән дә! Ғаләм ҡанундары буйынса «үҙеңде ғәйепле тойоу» тигән төшөнсә юҡ. Уны ни бары кеше уйлап сығарған. Мотлаҡ үҙеңә һорау бирергә! «Ни өсөн?» түгел, ә «Ни өсөн кәрәк булды?» Мәҫәлән, ир әҙ аҡса ала икән. Ҡатын «булдыҡһыҙ» ирҙе әрләмәй, ғәйепләмәй, ә үҙенән һорай: «Ни өсөн миңә иремдең әҙ аҡса алыуы уңай?» Ә күңел төпкөлөнән яуап эҙләй башлаһаң, шуға инанаһың: ире күп аҡса алһа, ул сит ҡатындарға йөрөй башлаясаҡ, тигән инаныу һаҡланған икән ҡатында. Балам ауырыһа, үҙемә һорау бирәм: уның ауырыуы миңә ни өсөн кәрәк? Яуаптарҙы табыу ғына етмәй, уларҙы үҙеңә кәрәгенсә ыңғай яҡҡа үҙгәртеү зарур. Шунда яйлап тормош та тигеҙләнә, матурлана барасаҡ.\nТеги: аң һәм төпкөл аң


Өфөлә «Ҡатын-ҡыҙ – йыл директоры» конкурсының төбәк этабы үтәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә «Ҡатын-ҡыҙ – йыл директоры» конкурсының төбәк этабы үтәсәк\n17:47, 11 ноября 2013 Иҡтисад\n14 ноябрҙә Өфөлә «Ҡатын-ҡыҙ – йыл директоры» XVII Бөтә Рәсәй конкурсының төбәк этабы үтәсәк. Уны үткәреү урыны итеп һәр ваҡыттағыса БР Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығының йыйылыштар залы һайланған.\nКонкурста республиканың төрлө ҡалаларынан һәм районлврынан 14 предприятие һәм ойошма етәксеһе ҡатнашасаҡ. Конкурсанттарҙың географияһы ярайһы уҡ киң: Өфө, Благовещен, Октябрьский, Сибай, Нефтекама ҡалалары, Стәрлетамаҡ, Ейәнсура, Нуриман райондары. Һәр ваҡыттағыса, ҡатнашыусылар ун номинацияның береһендә иң яҡшы булыу хоҡуғына ярышасаҡ.\n— Быйыл «Дәүләт хеҙмәткәре» номинацияһында ҡатнашыуға дәғүәселәр булмаясаҡ, — тип хәбәр итте Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙ эшҡыуарҙар ассоциацияһы рәйесе Алла Кузьмина. — Уның урынына яңы номинация өҫтәлде — «Бизнеста инновацион алымдар».\nБилдәле булыуынса, конкурс Рәсәйҙә 1996 йылдан йәмғиәттә ҡатын-ҡыҙ-лидерҙың ролен, уның эшмәкәрлектең төрлө өлкәләрен үҫтереүгә индергән өлөшөн күрһәтеү маҡсатында үткәрелә. Ул бизнеста һиҙелерлек уңышҡа өлгәшә алған, предприятие менән һөҙөмтәле етәкселек иткән, йәмәғәт һәм хәйриә эше менән шөғөлләнгән, төбәктең социаль-иҡтисади программаларын тормошҡа ашырыуҙа әүҙем ҡатнашҡан ҡатын-ҡыҙҙарҙың ҡаҙаныштарын билдәләү өсөн булдырылған.\nТөбәк этабында еңеүселәрҙе бүләкләүҙе 29 ноябрҙә «Бәләкәй ҡалалар һәм территориялар — үҫеш гөктәләре» III Республика форум-күргәҙмәһе сиктәрендә үткәрергә планлаштырыла. Ул, ошоға оҡшаш тематика буйынса элекке эшҡыуарлыҡ форумдары кеүек, Стәрлетамаҡта үтәсәк.


Бала саҡ хәтирәләре\n13 Ноябрь 2018, 14:52\nИсемдәре ташҡa яҙылмаған, Халыҡ хәтеренә яҙылған. Указ менән түгел, хөрмәт менән Ауыл тарихына һалынған. Уҡыусыларым минән йыш ҡына: «Апа, ер-һыу атамалары ҡайҙан килеп сыҡҡан? Уларға берәй кеше исем ҡушып йөрөгәнме әллә?» - тип һорайҙар. Ә мин уларҙан: «Ә һеҙ ниндәй атамалар беләһегеҙ?» - тигәс, улар дәртләнеп һанап китәләр: «Бурлы йылғаһы, Бурлыташ тауы, Йылан соҡоро, Мулла утары, Әнүәр утары…» Мин уларҙың тыуған ерҙәренең тарихы менән ҡыҙыҡһыныуҙарына шатланып, аңлатып бирәм. Ә үҙемдең күҙ алдыма бала сағым хәтирәһе булып утарҙағы умарталыҡ килеп баҫа. Мин үҙемде белә-белгәндән бирле йәйҙәрем шул утар менән бәйле ине. Беҙ унда туғандарым менән ял итергә түгел, ә атай-әсәйемә ярҙам итергә бара инек.\nМинең атайым –Зиязетдин Ғизетдин улы Искәндәров 1929 йылғы – һуғыш осоро малайы. Ата-әсәһе уға, миңе күп булғас, Миңлемулла тип икенсе исем дә ҡушҡан. Шулай атайым ике исемле булып йөрөнө. Уның хеҙмәт юлы бик иртә башлана. 12 йәштән көтөү көтә башлай, унан урман ҡырҡыу, һал ағыҙыу, малсылыҡта, комбайнда эшләү һәм башҡалар.\n1967 йылда Әнүәр бабай Хәкимов уны умарталыҡҡа эшкә саҡыра. Әнүәр бабайҙың бала сағы ауыр була. Атаһы ауырыу булғанлыҡтан ата-әсәһен, үҙенән кесе дүрт туғанын хәстәрләү уның иңенә төшә. Ул көтөү ҙә көтә, сабата үреп тә һата, бер эштән дә ҡурҡып тормай. 1942 йылда 17 йәшлек Әнүәрҙе Тоцкийға һуғышҡа пулеметчиктар әҙерләү курсына ебәрәләр. 1943 йылдың 1 февралендә ул һуғышҡа китә. Сиваш буйындағы алышта ул бер аяғын юғалта, ҡаты яралана. 1944 йылда ауылға ҡайта. Инвалидмын тип өйҙә генә ултырмай, колхоз ҡайҙа ҡушһа, шунда эшләй. 1948 йылда ауылдашы Нәжибәгә өйләнеп, матур ғаилә ҡороп ебәрә.\n50-се йылдар аҙағында колхоз умартасылыҡ менән шөғөлләнергә ҡарар итә. Әнүәр бабай 8 умарта менән эш башлап ебәрә. Умарталар һаны бик тиҙ ишәйә, уларҙың һаны 180-гә етә. Колхоз был умарталыҡты уртаға бүлеп, тағы бер умарталыҡ ойоштора. Баштараҡ был яңы умарталыҡта Мәжит ағай Хисаметдинов, шунан минең атайым эшләй башлай. Ул бында 1967 йылдан 1992 йылға ҡәҙәр эшләне. Улар икеһе лә йәне-тәне менән эшкә бирелгән кешеләр ине. Шулай булмаһа, Әнүәр бабай ағас аяғы менән йәйен мотоциклда, ҡышын саңғыла умарталыҡ тип сабыр инеме ни. Кем уҙарҙан ярышып, сәмләшеп эшләне улар.\n1972 йылда колхозда 800 баш умарта ине (шуның яртыһы Бурлы умарталығына тура килә). Был йылда колхоз хөкүмәткә генә 180 центнер бал тапшырҙы. Һурҙырған балды һалырға һауыт еткерә алмайҙар ине. Хәтеремдә, бер көндө 18 феләк бал айырттыҡ. Ике умартасының да ярҙамсылары - уларҙың ҡатындары. Ә эштең ҡыҙыу мәлендә беҙ - балалар ярҙамға бара инек. Ҡына алыу, бал айыртыу эшенә беҙ бәләкәйҙән өйрәнеп үҫтек. Балдан тыш уларға балауыҙ, прополис тапшырыу планы ла бирелә ине.\nӘнүәр бабайҙың ғаиләһендә үҙҙәре кеүек егәрле ике ул, өс ҡыҙ үҫте, ә беҙ ғаиләлә алтау инек. Умарталыҡта эш иртә яҙҙан ҡараңғы көҙгә ҡәҙәр дауам итә, ә ҡышын умарталарҙың нисек ҡышлауын саңғы менән йөрөп күҙәтеп торҙолар. Сысҡан, һуҫар эйәләшмәгәнме, ҡорт баҙында температура ярарлыҡмы - кәрәк булһа, һаҡланыу сараларын күрәләр ине.\nҠыш көндәрендә атайым малсылыҡта эшләне. Әнүәр бабай ауылдаштарына быйма баҫты, ағастан мебель яһаны, бөтә эшкә лә ҡулы оҫта булды.\nТора-бара колхоз баҫыуҙарын авиация ҡулланып химик эшкәртеүҙәр башланғас, ҡорттар күпләп ҡырыла башланы. Етмәһә, варроатоз һәм башҡа ауырыуҙар килеп сыҡты. Инде беҙҙең атайҙар ҙа олоғайҙы. Умарталыҡты йәштәргә тапшырҙылар. Ике умарталыҡты бер итеп Байымбәткә күсереп алып китһәләр ҙә, умарталар бер ҙә мандый алманы, бөтөнләй юҡҡа сыҡты. Ә умартасылыҡ хужалыҡтың шундай табышлы тармағы ине.\nАтайҙарыбыҙ күптән инде баҡыйлыҡҡа күсте. Әнүәр бабай һуғышта алған яраларынан 1982 йылда вафат булды. Ә беҙҙең атай үлгәнсе ҡорттарын ташламаны, умарта тотто. Беҙ Әнүәр бабайҙың ҡыҙы Альмира менән осрашһаҡ, шул саҡтарҙы һағынып иҫкә алабыҙ. Тәбиғәттең матур урындары, шул утар юлдары һағындыра. Ял минуттарында атайымдың умарта араһынан йыйып кереткән еләк тәлгәштәре, ялан сәскәләренән әсәйем үргән таҡыя, усаҡ өҫтөндә бешкән аш тәме әле булһа онотолмай.\nУтар-умарталыҡтар урынын өлкән быуын кешеләре һаман Әнүәр утары, Мулла утары тип йөрөтә.


«Башҡортостан лидерҙары»ның бөтә еңеүселәре етәксе эштәргә саҡырыу алырға тейеш // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n16:56, 25 июня 2019 Сәйәсәт\nӨФӨ, 2019 йыл, 25 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Рушана Ибраева/.\n«Башҡортостан лидерҙары» конкурсына бер аҙнала 3500 кеше теркәлгән. Бөгөн Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәте етәксеһе, күҙәтеү советы башлығы Александр Сидякин журналистарға ош хаҡта һөйләне.\nАнкета биреүселәрҙең күпселеге – 97% — Башҡортостанда йәшәүселәр. Башҡа ҡалалар, шул иҫәптән Мәскәү вәкилдәре республикала тыуып үҫкәндәр, хәҙер иһә ҡайтып, уның мәнфәғәтенә эшләргә теләйҙәрҙер, моғайын, тине Александр Сидякин. Әлеге ваҡытта ҡатнашыусыларҙың 85% – ир-егеттәр. Республика Башлығы Хакимиәте етәксеһе ҡатын-ҡыҙҙарҙы конкурста әүҙемерәк ҡатнашырға саҡырҙы.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 17 июндә республикала «Башҡортостан лидерҙары» кадрҙар проекты старт алды. Александр Сидякин һүҙҙәренсә, проект республикаға бик кәрәк.\n«Беҙ яңы, яңы белемле, 21-се быуатта республика алдында торған бурыстарҙы яҡшы аңлаған кешеләрҙе табырға теләйбеҙ, — ти Александр Сидякин. – Конкурстың был өлөшө команданы яңыртыуға йүнәлтелгән. Йәш сикләүенең тап 45-кә тиклем булыуы беҙҙең яңы команда тураһында төшөнсәне сағылдыра. Әгәр ҙә ошо критерий буйынса ғына программаға инмәгән кешеләрҙең күп икәнен аңлаһаҡ, киләһе йылда шарттарҙы үҙгәртербеҙ».\nКонкурс бер нисә этапта уҙа. Ҡатнашыусылар алдында ситтән тороп тарих, география, рус теле, шулай уҡ мәҙәниәт һәм урындағы ғөрөф-ғәҙәттәргә бәйле һорауҙарға яуап биреү бурысы тора.\n«Конкурс асыҡ булырға тейеш, — ти Александр Сидякин. — Финал тура эфирҙа була. Ләкин иң мөһиме — еңеүселәр, 100 кеше, етәксе эштәргә тәҡдимдәр алырға тейеш».