Инфоурок › Другое ›Другие методич. материалы›Разработка мероприятия, посвященный Дню республики\nБашҡортостаным минең! Изге, яғымлы, күркәм тыуған яғым! Һинең осһоҙ-ҡырыйһыҙ ҡырҙарың-туғайҙарың, ғорур тауҙарың, күҙ яуын алырлыҡ гүзәл урмандарың, сылтырап аҡҡан шишмә-йылғаларың кемде генә һоҡландырмаған да, ниндәй генә шағирҙарҙы ҡулдарына ҡәләм алырға дәртләндермәгән!\nЗ.Биишеваның “Башҡортостан” шиғырынан өҙөк\nҺөйөү ярынан йыраҡтарға баҡтым,\nОфоҡтарға даръя ташып аҡты,\nЭлек заман һин бер үкһеҙ бала инең.\nБар байлығың – ҡырыҫ, йәнһеҙ дала ине.\nШул далала һин, имгәкәлп, ауа-түнә,\nТома һуҡыр юлсы булып бара инең.\nХәҙер көслө ир-арыҫлан, баһадир һин,\nАлғы сафта бәхет даулап бараһың һин.\nЮлың яҡты, көнөң көләс, теләгең саф,\nБөйөк илдең ҡәҙерле бер балаһы һин.\n…Ырыҫлы ер – Башҡортостан, Гөлбостан һин.\nБәхет, шатлыҡ, нур төйәге Гөлостан һин…\n1990 йылдың 11 октябрендә Башҡортостан Республикаһының суверинететы хаҡында декларация ҡабул ителде. Бөгөнгө осрашыуыбыҙҙы Башҡортостандың үҙаллы дәүләт хоҡуғын алыуға бағышлайбыҙ. Ә хәҙер Башҡортостан гимны яңғыраясаҡ, бөтәгеҙҙең дә баҫыуын һорайым.\nГимнды тыңлағас, уҡыусылар символика тураһында һөйләй.\nСалауат һыны – Гербта.\nМәңгелек уның даны.\nБашҡорт милли батыры\nКүк, аҡ, йәшел, ә уртаға\nЗәңгәр төҫө - ул халҡымдың\nАҡ төҫ – ул именлек төҫө,\nӘ йәшел – ул азатлыҡ,\nМәңгелек йәшәү төҫө.\nСуверенлы илдә генә\nХалҡым булмышы, көсө.\nҠәҙерле уҡыусылар! Һәр кем үҙенең тыуған ерен ярата, уның сәскә атыуын теләй. Бөгөнгө осрашыуыбыҙ республикабыҙҙың суверенитет алыуына 19 йыл тулыуға бағышлана. Ә байрамға бүләкһеҙ йөрөмәйҙәр.\nШаулап үҫә мәғрүр урмандарың,\nТуҡ башаҡлы иркен ҡырҙарың,\nДанлы илем, гүзәл республикам\n“Башҡортостан” йыры – урта синыф уҡыусылары башҡара.\nҺыуҙар эскән еребеҙ.\nБашҡортостан, беҙ һине\nҺин бит тыуған еребеҙ,\nДонъла төрлө илдәр бар. Бер ил үҙенең тауҙары, бер ил үҙенең далалары, өсөнсөһө һыуҙары, дүртенсеһе урмандары менән дан тота. Ә Башҡортостан шуларҙың барыһы менән дә мәшһүр…\nШуларҙың бөтәһе лә беҙҙең Башҡортостаныбыҙ бит. ( М.Кәрим)\nРеспубликабыҙҙың майҙаны – 143,6 мең кв.км, халҡы 3943113 кеше. Бөтәһе 54 район, 21 ҡала, 41 тибындағы ҡасаба, 4674 ауыл бар.\nБашҡортостан территорияһын эреле-ваҡлы 600 йылға бүлгәләй, 1000-дән ашыу күл бар. Башҡортостандағы йылғалар – Ағиҙел, Ҡариҙел, Дим, Инйәр, Һаҡмар, Ашҡаҙар, Әй, Йүрүҙән, Таналыҡ, Сөн. Башҡортостандағы күлдәр – Асылыкүл, Ҡандракүл, Яҡтыкүл, Талҡаҫ. Башҡортостандағы тауҙар – Ямантау, Ирәмәл, Ҡараташ.\nБашҡортостан – беҙҙең тыуған төйәгебеҙ. Башҡортостан – башҡорт иле тигән һүҙ. Бында борон-борондан башҡорттар йәшәгән һәм йәшәй. Башҡорттар – киң күңелле халыҡ. Улар электән үҙ ерҙәрендә урыҫтарҙы, татарҙарҙы, сыуаштарҙы, удмурттарҙы, мариҙарҙы һәм башҡа халыҡтарҙы һыйындырған. Уларҙың бөтәһе менән дә дуҫ йәшәй.\nБашҡортостан – мәғрүр тауҙар иле,\nШаулап аға һиндә мул һыуҙар.\nУрманыңда. Күлең, ҡырҙарыңда\nҠош-йәнлектәр оя ҡорһондар.\nБашҡортостан – гүзәл тыуған ерем,\nҺине һөйәм, һине яратам.\nҺинең менән һәр саҡ ғорурланам,\nҺине маөтап йырҙар таратам. (Т.Мәҡсүтов)\nӘ хәҙер үҙебеҙҙең Башҡортостан тураһындағы белемебеҙҙе тикшереп ҡарайыҡ әле.\nБеҙ һорауҙар әйтәбеҙ, һеҙ ҡулдарығыҙҙы күтәреп яуабын әйтегеҙ.\n1. Беҙ йәшәгән республика - Башҡортостан\n2. Республикабыҙҙың майҙаны – 143.6 кв.км.\n3. Башҡортостанда нисә район һәм ҡала иҫәпләнә? 54 район, 21 ҡала\n4. Башҡортостандағы йылғалар.\n5. Республикабыҙҙың баш ҡалаһы - Өфө.\n6. Өфө ҡалаһына нисәнсе йылда нигеҙ һалынған? 1574 йылда\nАфарин. Һорауҙарға яуаптар дөрөҫ. Башҡортостаныбыҙҙы яҡшы беләһегеҙ икән.\nӘ хәҙер баш ҡалабыҙ Өфө тураһында шиғыр тыңлап үтәйек.\nӨфө - беҙҙең баш ҡалабыҙ,\nБик борондан булған бында\nӨфө бейек тау башында,\nБейек уның йорттары.\nБейектәргә әйҙәп тора,\nЯҡты яна уттары.\nЛиза, Диана, Ирма, Роза йыр башҡара.\nБашҡортостан! Һинең гүзәлеккә\nТиң булырлыҡ ерҙәр бармы икән?\n“Матур Өфө ҡалаһы” йыры яңғырай.\nБашҡортостан тураһында шиғырҙар\nБашҡортостан, тыуған илем,\nНиндәй йәмле ерҙәрең!\nҠырҙарыңда шаулай иген,\nБаҡсаларҙа – гөлдәрең.\nАғиҙелең алҡын аға,\nУрал буйҙарын иңләп.\nСейәле сал тауҙарыңда\nКөтөүҙәр йөрөй меңләп.\nЗаводтарың гөрләп тора\nНефть фонтаны урғыла\nБашҡортостан – беҙҙең Ватан\nҮҙ еремдә - үҙ йортобоҙ,\nМине һөйгән әсәм-атам.\nБаҡса, мәктәп, уҡытыусым,\nБашҡортостан – һөйгән Ватан.\nТыуған яғым – алтын баҫыу,\nБейек тауҙар, ҡалын урман.\nТыуған илем – Башҡортостан,\nУның менән ғорурланам.\nКешеләре татыу, уңған.\nТыныс ҡына ата һәр таң.\nКиләсәге яҡты, матур,\nБашҡортостан – беҙҙең Ватан.\nКристина бейеү башҡара.\nҠайҙарҙа ғына булһаҡ та, ҡайҙарҙа ғына йөрөһәк тә беҙҙең Башҡортостаныбыҙға тиң ил юҡтыр. Илебеҙҙе яратайыҡ һәм уның менән ғорурланайыҡ!\nБашҡортостан – ҡурай иле,\nБашҡортостан – Урал ере,\nБашҡортостан – ҡумыҙ теле,\nБашҡортостан – ҡымыҙ сере.\nНомер материала: 130037\n703 0 21.06\n1008 0 20.06


Фидус Ямалетдинов: социаль сәйәсәт маҡсаты – кешеләрҙең көнкүрешен яҡшыртыу // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nФидус Ямалетдинов: социаль сәйәсәт маҡсаты – кешеләрҙең көнкүрешен яҡшыртыу\n12:32, 21 января 2010 Сәйәсәт\nҠала һәм район хакимиәттәре башлыҡтары семинарында БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Фидус Ямалетдинов төбәк һәм урындағы кимәлдәрҙә социаль мәсьәләләрҙе хәл итеү тураһында һөйләне.\nВице-премьер хеҙмәт һәм граждандарҙы социаль яҡлау өлкәһендәге бурыстарҙы ваҡытында хәл итеүҙең мөһимлеген билдәләне. Атап әйткәндә, 2010 йылда был өлкәләге сараларҙы тормошҡа ашырыуға 9900 миллион һумдан ашыу аҡса йүнәлтелде.\nФидус Ямалетдинов, Башҡортостанда халыҡтың тормош кимәле өлкәһендәге күрһәткестәрҙең ыңғай динамикаһын һаҡлауға өлгәшелде, тип хәбәр итте. 2008 йылда табыштары йәшәү минимумы күләменән кәмерәк булған халыҡ өлөшө 12,8 проценттан 11,5 процентҡа тиклем кәмене. Был күрһәткес буйынса беҙҙең төбәк Волга буйы федераль округында – икенсе, Рәсәй буйынса 12-се урынды биләй. Ә халыҡтың аҡсалата табыштары кимәле буйынса республика 2008 йыл йомғаҡтары буйынса – 21-се, 2009 йылдың туғыҙ айында 18-се урында ине.\nВице-премьер муниципалитеттар етәкселәренең иғтибарын эш хаҡын һуңлатыу буйынса бурыстарҙы бөтөрөүгә йүнәлтте. Ул, эшһеҙлек буйынса проблемалар быйыл да киҫкен торасаҡ әле, тип билдәләне, һәм хакимиәт башлыҡтарын халыҡты эш менән тәьмин итеү буйынса бөтә сараларҙы күрергә саҡырҙы.\nЯмалетдинов шулай уҡ, хеҙмәтте һаҡлау мәсьәләләре лә элеккесә актуаль булып ҡала, тип билдәләне. «Етештереү күләмдәре кәмеһә лә, хеҙмәтте һаҡлау талаптарын боҙоуҙар һаны кәмемәй», — тине ул.\nФидус Әғләм улы иҡтисади тотороҡһоҙлоҡ шарттарында граждандарҙың хоҡуҡтарын күҙәтеүҙең мөһимлеген билдәләне.\nТеги: урындағы үҙидара, хакимиәт башлыҡтары семинары


Иглин районында рөхсәт ителмәгән сүплек мәсьәләһе хәл ителде\nАй самаһы элек Келәш ауыл халҡы беҙҙең редакцияға ярҙам һорап мөрәжәғәт иткәйне. Уларҙы ауылдарына илтеүсе юлдың сүп-сар менән тулыуы, шул арҡала тирә-яҡҡа насар еҫ таралыуы борсой ине.\nХәҙер полигон биләмәһенә инеү ҡәтғи - тик пропусктарҙы күрһәтеп, үткәреү пункты аша ғына. Ике аҙна эсендә ауыл халҡы йөрөгән юлды ҡаплап барған сүп-сарға бәйле ҙур мәсьәлә хәл ителде: ҡарауыл пункты барлыҡҡа килде, полигонға илткән юл төҙөкләндерелде. Йылдар буйына йыйылып килгән 10 мең кубометрҙан ашыу сүп-сар кәртәләнгән махсус полигонға күсерелде.\nСүп-сарҙы таҙартыу эштәре яңыраҡ ҡына башланһа ла, һөҙөмтәләр менән ауыл халҡы әле үк ҡәнәғәт, тип әйтергә була.\nПолигонды ут төртөү осраҡтарынан да һаҡлайҙар. Яҡын киләсәктә бында сүп-сар заманса ысул менән үтилләштереү ҡаралған. Улар сорттарға айырып ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын эшкәртеү заводына оҙатыласаҡ. Әле лицензия алыу ғына ҡалған.


Үткән дә генә ғүмер, ҡалған хәтер... » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Конкурстар » Үткән дә генә ғүмер, ҡалған хәтер...\nҮткән дә генә ғүмер, ҡалған хәтер...\n89 йәштә хәҙер Вазифа әбей. Дөрөҫөрәге, туҡһандың өҫтөндә. Егерме беренсе йылғы аслыҡ йылында тыуған ул. Кеше аслыҡтан ҡырылған, ә ул тотҡан да тыуған да ҡуйған, үҙе әйтмәксе. Әсәһенең эсенә бер инеп ятҡас, нишләһен, ҡара тояҡ ҡарында ятмай бит инде, мөҙҙәте еткәс, донъяға яр һалған. Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығын да күрҙе бына быйыл, бәхете булғас, ғүмерен биргәс. Бәхете булғас, тиһә лә, күңеленә таш, тамағына төйөр тығылған әле уның бөгөн, тик илай алмай – күҙ йәштәре кибеп бөткән. Йәшһеҙ генә йәне һыҡтай Вазифа әбейҙең. Иларға сәбәбе лә бар шул, сөнки өмөтө ҡыйралды бөгөн. «Тыл ҡаһармандары» тигән китап өмөттәрен селпәрәмә килтерҙе. Алдында ятҡан ҡыҙыл тышлы «Тыл ҡаһармандары» китабының «Ғ» хәрефенә башланған бөтә фамилияларҙы бармаҡ йөрөтөп ҡат-ҡат уҡып сыҡты, ләкин үҙен тапманы. Юбилей һайын бирелгән миҙалдарының береһе менән был битте билдәләне лә, «Шәрәфетдинова» фамилиялы ҡатын-ҡыҙҙарҙың исемлеген уҡып сыҡты – әллә ҡыҙ саҡтағы фамилияһы менән яҙҙылармы икән? Бабайы менән ЗАГС-ҡа бик һуң торғайнылар – икеһенә лә пенсияға сығырға ваҡыт етеп, документтар юллай башлағас ҡына, никах ҡағыҙы кәрәк буласаҡ, тигәс. Ғәлиева Вазифа Сәйетғәле ҡыҙы ла юҡ, Шәрәфетдинова Вазифа Сәйетғәле ҡыҙы ла юҡ. Һы. Бына ғәжәп. Һуғыш сыҡҡан йылды егерме йәше тулған Вазифаны, балаһыҙ йәш киленде, кем өйҙә буш ятҡырып ҡуйҙы икән ул саҡта? «Ни мужыт быйт», – ти торғайны бабайғынаһы, берәй нәмәгә аптыраһа, Вазифа әбей ҙә, китаптың биттәрен аса-яба: «Ни мужыт быйт», – тип бер нисә тапҡыр ҡабатланы.\nЫшанғыһы килмәне әбейҙең, биткүҙен һалҡын һыу менән йыуып алды ла, китаптан тағы үҙен эҙләй башланы. Был юлы күҙлеген кейеп алды, юғиһә аҡ ҡағыҙға оҙаҡ текәлеп, күҙҙәре талған икән. Күҙлекһеҙ ҙә һәйбәт күрә туҡһанын ҡыуып килгән инәй. Үҙе алдырған гәзиттәрҙең бик ваҡ хәрефле ерҙәрен генә уҡый алмай.\nУй, Алла, бар! «Бар, бына торам! Бармын, как булмай, ни мужыт быйт булмаҫҡа! Бына – Ғәлиева Вазифа Сәйетғәле ҡыҙы, 1926 йылда тыуған, «Ҡыҙыл байраҡ» колхозы ағзаһы». Аһ -аһ, тыуған йылын нишләптер яңылыш яҙғандарсы… Тик шунда ғына үҙенең бөтөнләй икенсе район кешеләре яҙылған биттәргә барып юлыҡҡанын аңланы Вазифа әбей. Тамаҡ төбөндәге ҡаты төйөр шартлап ярылды, әсе күҙ йәштәре лә кипмәгән булған – даръя булып урғылды. Кеше шул тиклем дә ымһыныр икән… Үс иткәндәй, ҡалай исем-шәрифтәре тап килә һуң әле… Һыңҡылдап иланы Вазифа әбей, яҫтығына бөгәрләнеп кенә ятып иланы. Бәләкәс кенә ҡураныс кәүҙәһе бер яҫтыҡҡа һыя ла ҡуя шул. Һы, тип баш сайҡап ала ла, бер аҙ тын ғына ята, ни мужыт быйт, тип тә ебәрә. Оҙаҡ иланы, китапты күкрәгенә ҡыҫып. Уны ситтән тыңлап торған кеше өҙөк-йыртыҡ ишетелгән: «Ә мин һуң… Атыу ништәп… Мына инде…» – тигән һүҙҙәренән бер нәмә лә аңламаҫ ине.\nКитапханасы Шәүрәнән һоратып алдырҙы әлеге китапты. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡытында тылда эшләгәндәр, хеҙмәт армияһында булғандар тураһында Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығынан алда китап сығарғандар икәнде белә ине ул. Беҙҙең силсәүиткә ингән ауылдарҙағы бөтөн кешене яҙғандар, шул бар, был да бар, анау ҙа бар, мин дә бар, әллә кем апайым, әллә кем ҡоҙасам да бар хатта, фәләндең исем-фамилияһын ғына яҙғандар, төгәнде ике тапҡыр яҙғандар хатта, тип бисәләр ауыҙ һыуы ҡороп әллә ҡасандан бирле һөйләй ине. Нишләп, һине лә яҙғандар, тимәйҙәр икән, тип, береһе әйтмәһә, береһе әйтер әле, тип көтәүелләне һаман, тик берәү ҙә ниңәлер өндәшмәне уның тураһында. Шуға күрә үҙе күреп, ҡулына тотоп уҡығыһы килде ул китапты, тик йә һаман сират етмәй торҙо, йә китапханасы алып килергә онота ла ҡуямы шунда. Китап уҡырға ярата ул Вазифа әбей. Анау бер йылды мәктәп балалары осрашыу иҫтәлеге итеп биргән «Утлы йылдар ауазы» китабындағы шиғырҙарҙың күбеһен ятлап бөткән хатта. Һаман да «Ағиҙел», «Башҡортостан ҡыҙы» журналдарын алдыра. Яңғыҙ йәшәгәнгә күрәлер инде, бигерәк тә ҡатын-ҡыҙ яҙыусыларҙы үҙенә бер серҙәш, әңгәмәсе һымаҡ күрә . Уҡыу ғына теймәгән заманында Вазифаға – ҡара иҫәпкә унан да шәп кеше юҡ, ә ундағы иҫ, фәлсәфә аптырамалы.\nКисә кис һуң ғына килеп инде Шәүрә – отпускыһы бөтөп, яңы саҡ эшкә сыҡҡан икән. Көн оҙоно китаптары, гәзит-мәзиттәре менән булышып, саҡ буш ваҡыт тапҡан, һуң булһа ла индереп биреп ҡуяйым, тип килгән. «Бына, инәй, теге әйткән «Тыл ҡаһармандары» китабы. Был икенсе томы. Беҙҙең район бына ошо икенсе томда. Үҙегеҙ яйлап ҡарап сығығыҙ, иғтибарлы ғына итеп уҡығыҙ, – тине. – Үҙебеҙҙең район, ауыл кешеләре тураһында мин дә уҡыным. Тик ҡайһы бер ерҙәрендә хаталары бар шикелле». Ниңәлер уңайһыҙланған һымаҡ ҡына һөйләште. Башҡа саҡта теле телгә йоҡмаған был киленгә ни булған, тип уйлап ултырып ҡалды Вазифа әбей. «Мин дә уҡыным, хаталары ла бар шикелле», – тигәйне, Вазифа әбейҙең юҡ икәнен белгәнгә, үҙегеҙ яйлап уҡып сығығыҙ, тигән икән.\nГөлбаҙыян ҡоҙығыйын ҡараһын әле, Харрасова Гөлбаҙыян Фәтҡулла ҡыҙын. Бер туған ҡоҙағыйы түгел, үҙенең балалары булманы Вазифаның. Гөлбаҙыян – һеңлеһенең ҡәйнәһе, Әхмәтйән кейәүенең әсәһе. Гөлбаҙыяндың шахтёр ире бик иртә үлгән, берҙән-бер улы Әхмәтйәнде иркәләп кенә үҫтереп ир еткереп алып килгәндә, һуғыш сыҡҡас, Белорет урмандарына ағас ҡырҡырға хеҙмәт армияһына алалар 16 йәшлек үҫмер егетте. Күпме йөрөгәндер инде унда, ул тиклемен белеп тә бөтмәй Вазифа, әллә онотҡандыр, ишеткәне булһа ла. Белореттың ҡара урмандарынан үлмәле булып ҡайтып инә Әхмәтйән.\n«Бер көндө кискеһен бер үҙем генә инем. Ҡиәмәтлек ҡыҙым Сәрбиямал яңы ғына ҡайтып киткәйне. Һуҡыр шәмгә ут алып, һике өҫтөнә ултыртып ҡына тора инем, берәү шым ғына килеп инде. Кем тип тә әйтә алмайым, күрше-тирәнең берәй малайы кәрәсин һорапмы, әллә башҡа йомош менән индеме икән әллә, тиһәм, берәүһенә лә оҡшамай баяғы. Йәнә ундай һонтор малай беҙҙең тирәлә берәүҙә лә юҡ. Инде лә ишек төбөндә тик тора. Әллә нисек итеп ҡыҙыҡ ҡына кейенгән. Өҫтөндәге нәмәне кейем тип тә әйтеп булмай, аяҡҡынаһында ла әллә нимә, ялан аяҡ түгел былай. Нуйәбер айы ине, ҡара һыуыҡ килеп тороп, ҡары ғына юҡ. Әллә нимә тип һүҙ ҡуша, ишетмәйем дә ҡуям. «Тәҙрәңде ҡор», – ти икән. Атаҡ-атаҡ, тәҙрәңде ҡор, тип тороп ни әле, уат һин аны, әйҙә, ыступай, юлыңда бул, тип ҡулыма сипсы тотоп алғайным, «Әсәй, ысынлап та танымайһыңмы ни?» – тине баяғы. Хоҙаүәннә, Мәүләм! Балаҡайым! Улай ҙа ябыға икән кеше… Биткенәһе баламдың – бер танау ҙа ике ҡолаҡ. Тәҙрәләремде көпләнем, ишегемде нығытып бикләнем. Арыған, асыҡҡан, йонсоуҙың аръяғына сыҡҡан, бетләп, ҡысыулап бөткән балағынам… Тамағына ашаттым да, нимә тип һүҙ башлар икән, тип көтөп торам. «Әсәй, мин ҡасып ҡайттым», – тигәс, урындыҡҡа ултыра төштөм. «Әсәй, минең өсөн ҡурҡма, ҡайғырма», – тигән була. Ҡурҡмай торған заман инеме һуң… Бер ҡул менән ауыҙҙы, икенсеһе менән артты баҫып ҡына йөрөлдө инде, дөрөҫөн әйткәндә, ул саҡтарҙа. Һай, мәхшәр саҡтар булды ла һуң. Шәйхелислам ҡустымды ла вракнаруд тип аттылар бит утыҙ етелә. Өфөлә обкомда эшләй ине. Ә мына хәҙер балаҡайым ҡасып ҡайтҡан да килгән… Уй, Аллаҡайым, башымдан мең төрлө уй елеп үтте. «Биләриттә үлеп ятҡансы, аниһә һуғышҡа китеп үләм мин, әсәй, үҙем теләп барып яҙылам да. Тегенән малайҙар менән шулай тип һөйләшеп ҡастыҡ. Үҙең теләп һуғышҡа китһәң, Биләриткә кире ҡыумайҙар, ти, әсәй», – тигән була балаҡайғынам…» Шулай тип һөйләгәйне Гөлбаҙыян ҡоҙағыйы Вазифаның һеңлеһе Файзаны әйттерә килгәндәрендә. Ун ете йәш ярымда ғына һуғышҡа китә Әхмәтйән кейәүе, ике йыл ярым яу эсендә йөрөй. Яу баҫылғас, тағы биш йыл хеҙмәт итә Латвия тигән илдә. Гөлбаҙыянды ла, яңғыҙ ҡатынды, ул ауыр йылдарҙа колхоз эшенән бушатмағандарҙыр, эшләмәгән эш ҡалманы инде беҙҙең, ти торғайны ул да. Бөтәһе лә фронт өсөн, бөтәһе лә Еңеү өсөн, тип ал-ял белмәй, көн-төн тимәй эшләнеләр инде һәр ерҙә ул саҡта.\nҒибр-ә-ә-әт, Харрасова Гөлбаҙыян да юҡ! Кит артабан, кем эшләгән һуң атыу тылда һуғыш ваҡытында, улай булғас? Ғәжәбең дә етмәҫ. Ҡайһы бер ерҙәрендә хаталары бар шикелле, тигән була Шәүрә, хата ғына түгел был, ҙур ғәйеп! Кем яҙҙырған икән был китапҡа мәғлүмәттәрҙе?\nТуҡта, бабайын табып уҡыманы ла баһа. Ғәлиев Ғилфан Мөьмин улы, 1917 йылғы. «Ҡыҙыл байраҡ» колхозының ағзаһы. Комиссиянан комиссияға йөрөтөп, саҡырта торғас, күҙе насар күргәнлектән, һуғышҡа ебәрмәнеләр. Ә 42-се йылдың ҡыш башында хеҙмәт армияһына алып киттеләр. Мәскәү эргәһендә ниндәйҙер бер заводта эшләгән Ғилфан, уны һаҡлауҙа ла ҡатнашҡан. Крыша башына менеп, пажар тушит итә торғайныҡ, тип һөйләр ине. Йыйын урыҫ араһында йөрөп, үҙе лә урыҫсаға хатта шымарған ине ҡайтҡанында, ике һүҙҙең береһенә урыҫ һүҙе ҡушып һөйләр ине тәүҙәрәк. Һуңынан был ғәҙәтен ташланы. Беҙҙекеләр сит илдәргә сығып һуғыша башлағас, быларҙы рәхмәттәр әйтеп ҡайтарып ебәргәндәр. «Һеҙ хәҙер үҙ ауылығыҙҙа ла бик кәрәк, унда ла, бында эшләгән һымаҡ, ударно эшләгеҙ», – тип әйткәндәр. Бабайы шулай тип һөйләй торғайны.\nТапты. Килештергәндәр икән әпәт. Ғәлиев Ғилфан Усман улы, тип баҫтырып сығарған булғандар. Бүтән ере вис тап килә, ә бына атаһының исемен Мөьмин тип яҙмағандар. Тракторист, тип яҙып ҡуйған булғандар, етмәһә. Ҡайҙан ғына тракторист булһын ул, ғүмер буйы колхоздың йылҡыһын, башҡа малын көттө. Ыстағафирулла, ни хәл был, ә?\nКитапты тәҙрә төбөнә һалып, тышына усы менән шапылдата һуҡты ла, әбей урындыҡтан төштө. Бабайы һалған урындыҡты ташламай, һаман да боронғоса ашъяулыҡтар йәйеп ебәреп, ҙур еҙ батмусына тәм-томдарын ултыртып, затлы ниғмәттәрен теҙеп һалып сәй эсә Вазифа әбей. Уның самауыры әҙер булыуға бер-ике әбей килә һалып етә. «Ышпиундар, ошоларҙан йәшереп бер нәмә ашап булмай», – тип юрамал орошҡан булһа ла, уларҙың килеүенә бик риза әбей. Көн оҙоно ултырып гәпләшәләр, элеккеләрен иҫкә алалар, бөгөнгө ҡайһы бер күңел ҡырған нәмәләргә әсенәләр. Бигерәк тә эскән бисәләрҙе ене һөймәй Вазифа: «Ҡороғор, кейәңкеләргә беҙҙең заман кәрәк ине», – тип ҡуя.\nСамауыры күмере бөткәнсе ҡайнаған икән. Нишауа, хәҙер тағы терелтеп ебәрер. Төшкө тамаҡ мәле лә еткән – балалар мәктәптән ҡайта башланы. Самауырын терелтеп ебәрҙе лә, тупһала бер килке тороп, тирә-йүнгә һоҡланды. Эй матур көҙ тора.\n«Дә, бабай, Мөьмин улы түгелһең икән әле үҙең, ә әллә ниндәй Усмандың улыһың, ташҡа баҫып тороп шулай яҙғандар. Ана, ышанмаһаң, үҙең ҡара. Һай, үҙең күрһәң, төкөрөнә-төкөрөнә зыр әйләнеп китер инең. Үәт, һиңә ни мужыт быйт…» Ҙурайттырып стенаға элеп ҡуйған фотоға ҡарап, шулай һөйләнеп алды ла урындыҡ ситенә ултырып, бер аҙға онотолдо.\nҠырҡынсы йылдың йәйге селләһенән алда булды Ғилфан менән Вазифаның ҡоҙаһы. Вазифа әбей элеккесә һөйләй һаман да – туй тимәй ул, ҡоҙа, ти.\nИмән ауылында бер ҡыҙ бар, ҡулынан да, теленән дә килә, тик ун туғыҙ йәше тулһа ла, һаман кейәүгә сыҡмаған, тип ишеткән Ғилфан. Егерме өс йәше тулып үтһә лә, кәләш алмаған Ғилфан да ҡарт егеттәр рәтендә. Бик алыр ине лә, дәрт бар – дарман юҡ. Осон осҡа ялғап саҡ көн күрәләр әсәһе менән мунсалай ғына туҡалаҡ өйҙә. Шул ҡыҙҙы барып күрәйек, һөйләшәйек, тип килгәндәр ағаһы Шәкир менән. Килделәр, күрҙеләр. Ҡылый ҙа, көмрө лә түгел ҡыҙ, киреһенсә, бик һөйкөмлө, матур, аҡ ҡына йөҙлө, көләкәс ҡарашлы. Тик шуныһы – буйға бик бәләкәй икән. Улайға китһә, Ғилфан үҙе лә «митр ярым – палтара». Ҡап- ҡара сәсле, күк күҙле егетте Вазифа ла бер күреүҙә оҡшатты, еңгәһе Бибиғәйшә аша: «Барам, риза», – тип әйттерҙе…\nҺай, ғүмер, әле бына яңы ғына һымаҡ ине ошо мәлдәр. Илле биш йыл бергә ғүмер иттеләр. Төрлө саҡтар булды. Ауыры ла, еңеле лә бергә ишелеп барҙы.\nСамауыры яңынан ҡайнап сыҡҡайны ғына, Гөлүрә, һеңлеһе Файзаның ҡыҙы, килеп инде. Ул да мәктәптән ҡайтып бара. Уҡытыусы булып эшләй, ҡырҡ йыл булып килә. Әллә ниндәй маҡтаулы исемдәр алып бөттө, үҙе һаман эшләй. Ошо йылыңды тултыр ҙа, оштобы ялға сыҡ, тип ҡушты Вазифа. «Есть!» – тип көлә, мәрйә. Төҫө тас Гөлбаҙыян ҡоҙағыйы бит әле үҙе, икенсе Көлпәс әбей. Ә холҡо – Вазифаныҡы. Үҙенән тыуған бала, тиерһең. Файзаһының биш ҡыҙы араһында Гөлүрәне генә ниңәлер бигерәк яҡын күрҙе. Вилүрә, Зәһүрә, Миңзәлә, Ғәлимә лә, инәй, тип өҙөлөп торҙо, ә Гөлүрә, гүйә, тик уныҡы ғына. Бәхетенә күрә, алай ҙа Гөлүрә ошо ауылға кейәүгә сыҡты, яңғыҙ ни эшләр ине ошо көндә әбейең. Вазифа әбей әйткәнсә, «сос работник» килгән көндәрҙә генә килмәй Гөлүрә. Соцработник Рәйфә, ысынлап та, сос, тилбер, йүгереп йөрөп Вазифа әбейҙең бөтә эштәрен эшләп, хәбәрен дә һөйләп, «бисәләр радиоһы»ның яңылыҡтарын да еткереп өлгөрә.\nТәҙрә төбөндә ятҡан «Тыл ҡаһармандары» китабын шунда уҡ күрҙе Гөлүрә, ә Вазифа өләстең (бөтә ауыл шулай тип йөрөтә әбейҙе) шешмәкләнеп киткән күҙҙәрен, ҡыҙарынып киткән йөҙөн һиҙмәмешкә һалышты. Ул белә инәһенең, тағы аруҡ кешеләрҙең, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ниндәйҙер бер аңлашылмаусанлыҡ арҡаһында тыл ветерандары исемлегенән төшөп ҡалғанлығын. Тейешле ерҙән, кәрәкле кешеләрҙән һорашып, белешеп бөткән. Ундай етешһеҙлектәр башҡа райондар буйынса ла байтаҡ табылған икән. Китапты өҫтәп, яңыртып ҡайтанан баҫтырыу ҡаралған, тинеләр. Ләкин уныһы әлегә Хоҙай ҡулында. Ул китаптарҙы сығарыу алдынан һуғыш осоронда эшләгән кешеләрҙең иҫәндәре менән осрашып, һорашып, дөрөҫләп ҡалыу кәрәк булғандыр, тип уйлай Гөлүрә. Ауыл советында эшләгән эштәр идарасыһы биргән документтар ғына етмәй, әлбиттә, өҫтәүенә, ҡайһылыр бер йылда янғын булып, байтаҡ ҡағыҙ янған икән. Ярай, Вазифа инәһе тынысланғас, килеп һөйләп, аңлатыр әле Гөлүрә.\nНимәгә иланың, тип һораһаң, барыбер әйтмәйәсәк бөгөн был «партизан» әбей. Сәй эстеләр, юҡ-бар нәмәләр тураһында һөйләштеләр ҙә инәһенең әҙерләп ҡуйған бер-ике бөртөк керен алып, Гөлүрә ҡайтып китте. Вазифа әбей уның аҡылына, зирәклегенә бик риза булып ултырып ҡалды.\nТәҙрә эргәһенә килеп ултырҙы. Урамдан ара-тирә кешеләр үтә. Ҡайһыларын таный, ҡайһыларын танып өлгөрмәй ҡала. Үҙе лә һиҙмәҫтән тағы уйға сумды. Күҙҙәре – тәҙрәлә, күңеле – әллә ҡайҙарҙа.\nКешенең хәтерен тын ғына аҡҡан тәрән йылғаға оҡшата Вазифа әбей. Ағып китеп бара, китеп бара, юл ыңғайы уға шишмәләр, йылғасыҡтар килеп ҡушыла. Ҡайһылары таҙа, ҡайһылары буръяҡ һыуҙарын килтереп ҡоя, бәғзеләре иһә өҫтән шарлауыҡ булып, һикереп, тәкмәсләп килеп ҡушыла ла, йылғаның һыуын ҡайнатып, өйрөлтөп ебәрә. Иҫенә төшөрөргә яратмаған буръяҡ хәтирәләрҙән Вазифа әбей тиҙ ҡотолоу юлын тапҡан – «Үткән эшкә салауат», – ти ҙә, хәтер китабының ул битен баяғы шикелле шапылдата яба ла ҡуя. Йылдар үтеү менән күңелендә тик матур хәтирәләр генә һөҙөлөп ҡалып килә. Йәнде әсендергән, бәғерҙе телгән ваҡиғалар ҙа етерлек, хәтер иләгенән үтә төшөрөп булмай уларын. Нисек оноторһоң, кулактарҙы бөтөрәбеҙ, тип башланған анау афәтте? Атаһы Сәйетғәле, колхозлашыу башланғас, кәзә көтөргә лә эшкинмәгән төҙ елкә Рәхмәй мал ҡәҙерен белер микән колхозсы булып, тигән. Мал биреп инәм колхозға, мәгәр үҙ аттарымды үҙем егәм, тигән. Колхозлашыуға ҡаршы, тип, собственник, тип, АСА-ның 58-се статьяһы буйынса хөкөм итеп, әллә ҡайҙарға ебәрҙеләр. Антисоветская агитация, тип аңлатты Гөлүрә АСА-ны. Ете йыл йөрөп ҡайтҡайны ғына, был һуғышы сыҡты. Тағы алдылар Шәрәфетдинов Сәйетғәлене хеҙмәт армияһына. Ошо Гөлүрәһенең әсәһе, Файза һеңлеһе, бахыр, бәләкәй саҡта атай, тип үҫмәне инде.\nАнау бер йылы Гөлүрә менән Вилүрә ҡыҙҙары олаталарының исемен аҡлаған документтарҙы юллап таптырып алды, тартып алынған мөлкәт өсөн хатта һигеҙ мең һум аҡса ла сығарып бирҙеләр ҡайҙандыр. Ул аҡсаға Вазифа ҡул ғына һелтәне. «Һи… Һигеҙ мең… Пеш… Һа-а-а-й, беҙҙең байлыҡ… Зәрә бай булдыҡ бит ул беҙ. Дошман күҙе ҡыҙырлыҡ та булды шул…»\nКитапты яңынан ҡулына алһа ла, асырға ашыҡманы Вазифа әбей, тағы хәтер йылғаһында йөҙөп китте. Һай, үткән дә генә ғүмер…\nҮҙ балалары булманы Вазифаның. Бәпәй табып, күкрәгенең аҡ һөтөн имеҙеп ултырыу бәхетенән мәхрүм булды шул. Һуғыштан алда ла көттөләр бала булыр тип, өмөттәре аҡланманы. Ғилфан хеҙмәт армияһынан йөрөп ҡайтты, ауырлыҡтарға ҡарамай, һәүетемсә генә йәшәп алып киттеләр, тик Вазифа һаман да ниңәлер балаға уҙа алманы. Хоҙайҙың ҡушыуы шулдыр инде. Бала ла табырға эшкинмәгән киленгә ҡәйнәһе лә ҡырын-ярын ҡарай башланы. «Ғилфаным үҙе лә яңғыҙ, инде сәпсим тоҡомобоҙ өҙөлә икән…» – тип яйы сыҡҡан һайын меҫкенләнеп, зарланыр булып китте. Ғилфан трудауайҙа саҡта бөтмәҫ-төкәнмәҫ колхоз эшенән төн уртаһында арманһыҙ булып ҡайтып ингән килененә сәй ҡайнатып булһа ла ултыра торған ерҙә, ҡаҙан аҫтындағы көл араһында бер бөртөк тере ҡуҙ ҙа ҡалдырмай, самауырҙы ҡағып, түңкәреп ҡуйғанда Вазифа бер ҙә зарланманы, ҡәйнәһен берәүгә лә һөйләмәне. Туған-тыумасалы, бай киленде баштан уҡ һөйһөнмәне Фәрхизә, ҡәйнәлеген белдереп кенә торҙо.\nТамсы тама-тама таш тишә, тиҙәр бит. Тоҡомом ҡалһын, тинеме Ғилфаны, Вазифаның өҫтөнән йөрөй башланы. Хәйер, һуғыштан һуң күп ирҙәр шулай ҡыланып алып киткән булды. Тешен ҡыҫып түҙҙе ҡатын, эсе тулы зар ҙа ғәр булһа ла, кешегә белдермәҫкә тырышты. Ҡатыны өҫтөнән йөрөгән ирҙәр ниңәлер үҙ ҡатындарын ыҙалата, кәмһетә, хатта туҡмай ине. Вазифаға ла Ғилфан бер тапҡыр ынтылды йоҙроғон төйөп. «Тейеп кенә ҡара, түлкә тей ошонан да», – тине Вазифа, теш араһынан зәһәр ыҫылдап, күҙҙәрендә йәшен уты уйнатып. Бәләкәс кенә кәүҙәһе таш бағана кеүек ҡатты ошо минутта.\n«Ҡата башындай бисәһен еңә алмай ошо Ғилфан, майырыҡ…» – ти торғайны ҡәйнәһе. «Еңдермәйем. Мин кемдән кәм? Буйым бәләкәй булһа ла, йәнем ҙур минең. Йөрөһөн, миңә тимәһә, ун бисә менән йөрөһөн, суҡынып ҡатһын, мәгәр туҡмалып йәшәмәйем», – тине Вазифа, һәм шул һүҙ етте ғүмер буйына, башҡаса ынтылманы Ғилфаны. «Бер һуғыр ерең юҡ», – ти ҙә сигенә ине Вазифаның утлы ҡарашынан. Суҡынып китһен, йөрөһөн, тиһә лә, йәр бирмәк – йән бирмәк бит инде, ире күрәләтә ҡайтмай йөрөгән саҡтағы төндәрҙең оҙонлоғон, күҙ йәштәренең әселеген ул ғына белә.\nСтеналағы фотоға ҡарап: «Күрмәгәнде күрһәттең инде, һәптән», – тип һуҡранды ла, тороп китә башлаған еренән кире ултырҙы.\nҺуғыш алдынан ҡайҙандыр алыҫтан бер татар бисә килеп юлыҡты ауылға. Бер малай эйәрткәйне. Ҡасып килеп сыҡҡан, тинеләр. Кешегә тамаҡ хаҡына ялланып, төрлө эштәр эшләп йөрөй торғас, ошонда төпләнеп ҡалды. Хатта иргә сыҡты. Ире ҡайтманы, яуҙа ҡалды. Ана шул Бәҙәргә әүрәп китте Ғилфан, йөрөй торғас. Уттай ҡыҙыу уйнаш уйынына әүрәне. Вазифа нимә эшләргә лә белмәне, тик бала табырға ла хәленән килмәгән ҡатындың һүҙе һүҙ түгел шул.\nКерпек тә ҡаҡмай ғәрлегенән илап үткәргән төндәре тағы иҫенә төшөп, Вазифа әбей баш сайҡап ҡуйҙы.\nТоҡом ҡалдыра алманы барыбер Ғилфан. Бәҙәр Ғилфандан бер ҡыҙ тапты-табыуын. Ә уныһының ҡыҙы, Ғилфандың ейәнсәре була инде, хәҙер ошо ауылға бер эйәрсән малайы менән килен булып төштө. Өҫтө-өҫтөнә бала табып, шул балалар аҡсаһына рәхәтләнеп типтереп көн итеп ятҡан булалар. Күреп йөрөй Вазифа әбей – көткән донъяларын ташҡа үлсәйем. Бабайына бер ере лә оҡшамаған алай ҙа.\nӘ Вазифаға, бала таба алаһың, тигәйнеләр әллә ҡасан уҡ, әле йәш ине ул саҡта.\nБылай булды. Һуғыш бөтөп, бер нисә йыл үткәйне. Йәй. Ауылға бер ҡатын килгән, үҙе килеп тороп им-томдо шәп белә, күрәҙәлек тә итә, тигән хәбәр бисәләр араһында шундуҡ таралды. Фал китабы ла бар икән, тинеләр. Ауыл бисәләре бөтәһе лә барып бөттө, Вазифаның ғына иҫе китмәне. Үҙенең хәҙерге хәленә күнгәйне инде ул, ә алдағыһын Алла ғына белә. Шулай ҙа уға ла яйы сыҡты. Бер көндө ҡәйнәһе бороп алып ингән теге ҡатынды. Ҡәйнәһенә нимә һөйләгәндер ул ҡатын, Вазифа тыңламаны, сәй әҙерләп йөрөнө. Сәй эсеп бөтөп, ашъяулыҡты йыйғас та сығып китергә ашыҡманы әле ул ҡатын. Фәрхизә әбейгә өндәште: «Апай, һин сығып тор әле, киленеңә лә әйтер һүҙем бар», – тине. Фәрхизә әбей, сығып китергә һис тә теләмәһә лә, күрәҙәсенең үткер ҡарашын күтәрә алманы, ауыҙ эсенән генә нимәлер бурылданы ла ишекте шарт ябып соланға сыҡты. «Ят әле, балаҡай. Оялма. Ҡана, эсеңде ҡарайым әле. Кендегеңдең инә тамыры һуға, тимәк, бәпәй таба алаһың. Тик ауыр нәмә күтәреп, эсең борлоҡҡан. Белгән генә кешенән эсеңде һылат. Балаң булыр, берәү ҙә түгел, өс улың булыр. Ана шунда ҡәйнәңдең ауыҙы шарт ябылыр». Вазифа илап ебәрҙе. «Илама, балаҡай. Бына фал китабы ни һөйләй, тыңла әле. Оҙон ғүмерле булырһың. Ҡәҙер-хөрмәт күреп йәшәрһең, яңғыҙ булмаҫһың бер ҡасан да. Бабайыңдан биш йыл да ике ай ҡалырһың». Фәрхизә тәки белә алманы күрәҙәсе ҡатындың килененә ниҙәр һөйләгәнен. Вазифа белде лә, әсәһе белде. Хәҙер бына Гөлүрә белә.\nУл ҡатындың устарының йылыһы тойолоп киткәндәй булды Вазифа әбейгә. Ҡулдарын кендеге тәңгәленә ҡаушырҙы ла тағы хәтирәләргә сумды.\nЭйе, йәй ине ул саҡта. Бына бесән етте. Халыҡ ҡырға сыҡты. Колхозға бесәнде ҡырҙа ҡуна ятып эшләйҙәр ине. Йәйге йәмле төндәрҙә яңы ғына сабылған бесән еҫен күкрәк тултырып һулап, ҡыуыш эсендә йоҡлаған саҡтары иҫенә төшөп, әбейҙең йөҙө яҡтырып китте. Ғәмһеҙ үткән бала сағын, аталарының әллә нисә ат егеп, сыр-сыу, ығы-зығы килеп тейәлешеп ҡырға күсенгән мәлдәрен, ҡыуыштар ҡороп, ҡаҙандар аҫып бесән эшләгән матур йәйҙәрҙе яратып, әле лә һағынып иҫкә ала ул. Шул саҡтарҙан ҡалғандыр инде – йәйҙе лә, бесән мәлен дә һәр саҡ көтөп ала торғайны.\nБер көндө Вазифа иртәнге һыуһындан һуң ялға туҡтағас, Ғилфандан әсәләренә ҡайта һалып килергә рөхсәт һораны. Ире рөхсәт бирҙе, әлбиттә. Сөнки ҡатын әсәһенә ҡайтһа, көс еткеһеҙ ашанты тейәп килә. Имән ауылы яҡын, тау артылып әҙерәк атлаһаң, бара ла етәһең. Киске һыуһынға ла ҡайтып өлгөрә. Теге фалсы ҡатын, бер ҙә артыңа боролоп ҡарамай атлайһың икән, тигәйне. Шулайта шул. Ә бына бөгөн байтаҡ барғас, ҡапыл һиҫкәнде лә Вазифа артына әйләнеп ҡараны. Әсәкәйгенәм! Бүре! Әллә нисәү… Был мәлдә ниндәй бүре йөрөй икән? Улар балаларын көҙгөһөн өйрәтә лә баһа? Шунда ғына элек атаһы һөйләгән бүре һуҡмағына юлыҡҡанын аңланы Вазифа. Бөттө, үлемем ошонда икән, тип уйлап өлгөрҙө, шулай ҙа эйелеп таш алды, ҡулындағы таяғын йәтешләп тотто. Уның йәнасыҡҡа ҡысҡырған әсе тауышымы, әллә көтмәгәндә урман араһынан килеп сыҡҡан һыбайлы кешенең сыбыртҡы шартлатыуы мылтыҡ атылғандай булдымы, – бүреләр юртып урман эсенә инеп китте. Теге һыбайлы Имән ауылынан Әхмәтназар, Вазифаның ауылдашы, тиңдәше булып сыҡты. Колхоз малын көтөп йөрөгән ошо тирәлә генә. Шулай итеп, Хоҙай араланы Вазифаны бер хәтәрҙән.\nӘхмәтназар ҙа бар хәҙер, хатта шәп йәшәп ята кинйә улында, туҡһанды тултырып килә. Тыл ҡаһармандары тураһындағы китапта ул яҙылған, исеме бар, Аллаға шөкөр. Әхмәтназарҙы ла яҙмаһалар…\nВазифа әсәһенә күрәҙәсе ҡатындың әйткәндәрен ҡыуанып һөйләп бирҙе. Әсәһенең ҡулы ипле, өшкөрөү-имләү кеүекте лә ярайһы ғына белә ине. Йәһәт кенә мунса тоҡандырып ебәрҙеләр, уны тиҙ генә өлгөртә һалып, мунса эләүкәһендә әсәһе Вазифаның эсен, билен һыланы. Тик кискә ҡарай ҡыҙын ҡайтарманы – мунсаға йәш ерек миндеге һындырып алырға төшкәндә Әхмәтназар бүре мажараһын һөйөнсөләп тә киткән, тишек ауыҙ.\nАна шул ҡайтмай ҡалған төн Вазифаның тыуыр балаларының юлын быуҙы ла инде. Арыу, ҡурҡыу ҙа үҙенекен иттеме, мунса ла килешкәндер – тиҙ генә йоҡлап китте Вазифа. Шул ыңғайы ғына төш күрҙе – ул бер үҙе һыуҙың был яғында, ә Ғилфан менән Бәҙәр икәүһе теге ярҙа. Вазифа теге ярға тиҙерәк сыға һалайым, тип маташып, сәбәләнеп ҡарай, Ғилфанына ҡысҡыра – тауышы сыҡмай… Уларҙың Вазифала эштәре лә юҡ, әйләнеп тә ҡарамайҙар. Вазифа уянды ла был төштөң тигенгә түгел икәнлеген аңланы. Йөрәге сәнсеп-сәнсеп ҡуйҙы. «Э-э-й, әсәйем ҡайтармаған булды…» Яңынан йоҡлай алманы. Иртәнсәк әсәһенә төшөн һөйләгәйне, һынсыл Бибиямал, бошоноп: «Әй әттәгенәһе, балаҡайым…» – тине. Ғилфан кейәүенең гүләйт итеүе, Вазифа һөйләмәһә лә, әллә ҡасан килеп ишетелде уға. Шулай ҙа аҙна һайын килергә тырыш, балам, мунса яғып, эсеңде тағы һылармын, тине. Таң менән ат ектереп, ҡыҙын оҙатты.\nСалғысылар иртәнге һыуһынға китеп бөткән, Ғилфан да юҡ. Вазифа алып ҡайтҡан күстәнәстәрен ҡыуыш эсенә йыйнап-тыҡшырып ҡына тора ине, Фатима килеп инде. Ул кәшәүәр, ит һалырға ҡалған. Сәйер төштөң ниндәй хәтәрҙе иҫкәрткәнен ҡыуыштары йәнәшә генә булған Фатиманың шаҡ ҡатырғыс хәбәрен ишеткәс тулыһынса аңланы Вазифа. «Еңгәкәйем, нишләп кенә кисә ҡайтманың инде? Тегеләр бөгөн ҡушылды ошонда, һеҙҙең ҡыуышығыҙҙа. Ҡәнифә әбей никах ҡыйған булды, йәнәһе, хәләл итеп ҡуя. Ҡатын өҫтөнә ҡатын алыу электән килгән йола, тип ултырған була, йәлсемәгер… Төндә килеп тыңлап торҙоҡ Мәрүәрә менән. Ҡыландылар ғына… Уй, еңгәкәйем…» Ҡыҙ һүҙһеҙ шаҡ ҡатҡан еңгәһенең эргәһенән шым ғына китеп барҙы.\nЭсендә нимәлер янып өҙөлгән кеүек булды Вазифаның. «Әйтәм, кисә әсәйҙәргә барып киләйемме, тигәндә хатта ҡыуанып киткән һымаҡ булғайны. Эш бына ниҙә икән...»\nБашҡаса эсен һылатманы. «Тоҡомоң өҙөлһөн. Балаһыҙ итәм мин һине. Һиңә лә юҡ, миңә лә юҡ…» Ҡыуанып, өмөтләнеп ҡайтып килгән Вазифа шундай кире ҡаҡҡыһыҙ ҡарарға килде лә ҡуйҙы.\nНисек кенә түҙгәндер ул саҡтағы тауҙай ҡайғыға, үҙе лә аптырай. Эй, үткән ғүмер… Йәлсемәне Бәҙәр барыбер. Артынан эйәреп килгән берҙән-бер улынан, килененән, Ғилфандан булған ҡыҙынан да ҡәҙер күрә алмай китеп барҙы яҡты донъянан. Ә Вазифа Гөлүрәһенән ҡандай хөрмәт күреп йәшәй, үҙе әйтмәксе, һөт өҫтөндәге ҡаймаҡ һымаҡ. Гөлүр&#\nСығыу ваҡыты 8-01-2011, 14:32 | Ҡаранылар: 2375\nРайон хакимиәттәрендә үҙгәрештәр


ТӨНДӘЛЕКТӘР... Өй күтәрергә әҙерләнәбеҙ. Атайым менән әсәйем исемлек төҙөй.\nТөндәлектәр... Өй күтәрергә әҙерләнәбеҙ. Атайым менән әсәйем исемлек төҙөй. Ауыл ерендә өй төҙөү, бура күтәреү һымаҡ эш ғүмер баҡый өмә ярҙамында тормошҡа ашырылды. Әсәйем менән атайым өй күтәрергә әҙерләнә. Исемлек төҙөйҙәр, кемгә әйтергә, кемде саҡырырға. Минебулат бабай, Миңлеяр бабай, Муллаяр бабай, Вәли бабай, Таштүрә бабай киләсәк, Рәжәп бабай ҡалмаясаҡ, Ғибәҙулла бабай көтөп йөрөй, Шәрәфулла абзый, Миңлеәхмәт бабай...\nАуыл ерендә өй төҙөү, бура күтәреү һымаҡ эш ғүмер баҡый өмә ярҙамында тормошҡа ашырылды. Әсәйем менән атайым өй күтәрергә әҙерләнә. Исемлек төҙөйҙәр, кемгә әйтергә, кемде саҡырырға. Минебулат бабай, Миңлеяр бабай, Муллаяр бабай, Вәли бабай, Таштүрә бабай киләсәк, Рәжәп бабай ҡалмаясаҡ, Ғибәҙулла бабай көтөп йөрөй, Шәрәфулла абзый, Миңлеәхмәт бабай...\n– Өрлөктө күтәрергә ныҡ егеттәр кәрәк, – ти атай, бошоноп.\n– Фәрүәз кейәү, Фәрғәт кейәү, – ти әсәй.\n– Зөфәргә әйтәйек, – ти атай. – Бөштәрейгә...\n– Ҡуй әле шуны, былағайланып йөрөр, – ти әсәйем.\n– Өрлөгөңдө һалғанда, кем лауылдап торор, – тип ҡаршы төшә атайым...\n...Саҡ күтәреп, бүрәнәләрҙе һалып бөттөләр. Был ауырҙыр, тип өрлөк бүрәнәһен типкеләп китә бабайҙар. Күмәкләп йәбештеләр, көс-хәл менән өй эргәһенә килтереп һалдылар. Элекке яугир бабайҙар, һуңғы атакаға барған һымаҡ, өрлөктө һырып алдылар һәм тағы ынтылдылар.\n– Зөфәр ҡайҙа, Зөфәр? Ниңә лауылдамай?\nУныһы әҙер, илемһеҙ бауылдап, яуҙаштарын күтәреп тә ебәрҙе. Уға башҡалар ҡушылды, ул арала булмай, өрлөк урынына менеп тә ятты. Теге башта ла, был оста ла һөрәнләп, башҡаларҙы дәртләндергән Зөфәр бабайҙы аҙаҡ маҡтанылар. Ныҡ бауылданың, ярай һин бар әле, тинеләр.\nНисәмә йылдар үтте, өйҙө күтәрешкәндәрҙең береһе лә юҡ. Хатта өй ҙә юҡ урынында. Бабайҙарым барыһы ла йәннәттәлер. Ә лауылдап йөрөүселәр әле лә етерлек, уларһыҙ донъя бармай икән шул.\nӘ “Бөштәрей” тигәндәрен аҙаҡ белдем, кеше көлдөрөп, әҙәм кәйефтәрен күтәреп йөрөүселәрҙе шулай атағандар икән. Хәҙергесә әйтһәк, әртистәр булған инде.


Башҡортостанда балаларҙы йөҙөргә өйрәтеүсе дәрестәр индерергә тәҡдим итәләр | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостанда балаларҙы йөҙөргә өйрәтеүсе дәрестәр индерергә тәҡдим итәләр\n19 апреля 2019 — 12:32 ГТРК «Башкортостан»\nОшондай башланғыс менән йөҙөү буйынса Бөтә Рәсәй федерацияһы президенты Владимир Сальников сыҡты. Ул республика етәксеһе Радий Хәбиров менән осрашуҙа июлдә Өфөлә үтәсәк Халыҡ-ара балалар уйындарында файҙаланыласаҡ инфраструктура тураһында әңгәмәләште. Шулай уҡ, яңы спорт обьекттары төҙөлөшө тураһында фекер алышты. Һөйләшеү барышында төп иғтибар балаларҙы йөҙөүгә өйрәтеүгә, шулай уҡ мәктәптәрҙә дәрестәр индереүгә бүленде\nБашҡортостанда өсөнсө бала өсөн бирелә торған 450 мең һумлыҡ ярҙамдан 1 мең 300 ғаилә файҙаланған\nБашҡортостанда 50 ҡатын “Әсәлек даны” миҙалы менән бүләкләнде\nШул уҡ ваҡытта республикала һауа торошо киҫкен һаҡлана\nФевраль. Буран. Ямғыр. Һауа торошонан нимә көтөргә?\nӨфөнөң 9-сы холоҡ төҙәтеү колонияһында хөкөм ителеүселәр араһында керлинг буйынса чемпионат үтте. Боҙ майҙансығын һәм был спорт ярышының төп ҡоралы-йоморо ташты улар үҙҙәре эшләгән. Әйткәндәй, колонияла бындай ярыш беренсегә уҙғарылды. Хөкөм ителеүсе Алексей Матюшонокка станок эше күптән таныш. Әле...\nРәсәй тәфтиш комитетының Башҡортостан идаралығы 2019 йылдағы эшмәкәрлеге һөҙөмтәләрен иғлан итте. Киңәйтелгән коллегия ултырышында төбәктәге криминоген хәл даими ҡатмарлы һәм көсөргәнешле ҡала, тип баһаланды. Тәфтишселәр үткән йылда енәйәт асыҡлау күрһәткесен 94,1 процентҡа еткергән....\nӨфөлә инвалид балаһын реабилитация үҙәгенә алып килгән иргә автомобилен тейешле урынға ҡуймаған өсөн штраф яҙғандар. Ә водитель, үҙ сиратында, медицина учреждениелары янында транспорт ҡалдырырға майҙансыҡтар юҡ һәм юлдар таҙартылмаған, тип зарлана. Артур Ғәлиевҡа мөмкинлектәре сикләнгән балаһын...\nГисметео сәхифәһе хәбәр итеүенсә, һауа температураһы күтәреләсәк. Көндөҙ урыны менән 2 градусҡаса йылыта. Синоптиктар мәғлүмәте буйынса, ҡар, урыны менән көслө ҡар, көндөҙ епшек ҡар яуыуы көтөлә. Айырым райондарҙа буран сығасаҡ, юлдарҙа тайғаҡ. Юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы оҙон юлға...\nБашҡорт дәүләт университетында “Минең уйҙар киң Йыһанды буйлай” йыйынтығының исем туйы үтте. ”Шоңҡар” әҙәби берләшмәһенә йөрөүсе йәш яҙыусыларҙың ижади емеше тупланған йыйынтыҡ ғинуар айында баҫылып сыҡҡан. Презентацияла әҙәби берләшмәнең элекке ағзалары ла ҡатнашты. Улар ижади юлын башлап тороусы...\n«Ағиҙел» Башҡортостан художество промыслаһы рәссамдары Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына арнап юбилей сувенирҙарын әҙерләй башланы. Паннолар, картиналар, сәғәттәр һәм башҡа әйберҙәрҙең нисек тыуыуын хәбәрсебеҙ Ләйсән Тимербулатова күҙәтте.Александр Смирнов ҡулы аҫтында ағас түмәре һауыт һынын ала. Төрлө...\nИлдең төрлө төбәктәрендә медицина битлектәренә хаҡтар 35 тапҡырға тиклем артҡан. Ябай һаҡланыу сараһына ихтыяж ҙур, уларҙы күмәртәләп һатып алыусылар ҙа бар. Ҡайһы бер дарыуханаларҙа бер көн эсендә 3-4 айлыҡ битлек һаҡламдары һатыла. Байтаҡ дарыуханаларҙа иһә ...\nСНЮС һатҡан өсөн штраф\nБашҡортостан ҡануниәтенә бер юлы ике үҙгәреш үҙ көсөнә инде. Беренсеһе балаларға снюс һатыуҙы тыйһа, икенсеһе бәлиғ булмағандарға никотинлы тәмәкеһеҙ изделие йәки кальян, электрон тәмәке һатҡан өсөн яза билдәләй. Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев һүҙҙәренсә, штраф...\nРеспубликала үҙәкләштерелгән лабораториялар эш башлай\nӨфө ҡалаһының 13-сө клиник дауаханаһында заман талаптарына яуап биргән яңы лаборатория асылды. Медицина учреждениеһы баш ҡалала йәшәүселәрҙең өстән бер өлөшөн хеҙмәтләндерәсәк. Анализдарҙы тиҙҙән элекке кеүек сиратта тормайынса тапшырырға мөмкин буласаҡ. Һөҙөмтәләр электрон почта аша...\nБашҡортостан Евразия фәнни-белем биреү үҙәге төҙөү хоҡуғын алырға дәғүә итә\nБашҡортостан донъя кимәлендәге Евразия фәнни-белем биреү үҙәге төҙөү хоҡуғын алырға дәғүә итә. “Фән” милли проекты сиктәрендә Рәсәйҙә ошондай йәнә биш үҙәк ойоштороласаҡ.Республика өсөн был үҙәк фән һәм эшҡыуарлыҡ дәирәләрен берләштереп иҡтисади үҫеш мөмкинлегенә яңы ынтылыш бирер, тип көтөлә. Фән...


5 Август 2020, 17:00\nХикәйәтИскәндәр ыңғырашты, битен һөртөп ҡуйҙы. Эйе, ул бабайҙар иҫендә. Айыу көсө етмәҫ әзмәүер Искәндәрҙе арҡан менән бәйләп урап һалып кәрәген бирҙеләр. Бына тағы Фазылйән бабайҙың аҡ һаҡаллы йөҙө, нәфрәт утынан сатнап торған зәһәр күҙҙәре килеп баҫты. Әллә уның йәне минең менән һөйләшкәнме әле? Бына тағы һөйләнә: «Ҡоторҙоң. Үҙ өйөңдә күҙеңә теләһә ни, теләһә ниндәй ир күрһәтерлек, йән һөйгән Камиләң ен ботағы итеп күренерлек нәмә яһап әмәлләгәйнеләр, эсергәйнеләр. Һәм һин ҡышҡы сатламала, төнөн Камиләңде сисендереп ҡарға быраҡтырҙың! Юҡ, улай ҙа туҡтаманың. Ике әшәке бисә биргән боҙомдан шаштың, ысҡындың... Ә беләһеңме улар ҡайҙа әле?\n– Ҡайҙа улар, ҡайҙа?! Әллә бында киләләрме?! – Искәндәр һиҫкәнеп был шәүләгә текәлде…\n– Эй, мәхлүк, һин... аңра кеше. Улар сирҡаныс, ҡәберең яҡын булмаһын. Улар әлегә тере, тере кешеләр. Тик тиҙҙән береһе һөйәге сереп ятып үлер, икенсеһен яман шеш ыҙалатасаҡ... Әхирәткә барғас, береһе буҡлы эсәген һурып ултырасаҡ, икенсеһе ҡыҙған табала һөйәгенә тиклем көйөр, тағы ит үҫер, тағы көйөр. Бына ни яҙған уларға. Бына уларҙың мәңгелеккә алған язалары».\nИскәндәр уҡшый, ҡоҫаһы килеп үрһәләнә башланы, башы әйләнде, тағы әсе хәмер йотто…\nБыл аҡ шәүлә һаман һөйләй, һаман. Ул бит был нәмәләрҙе ҡайҙалыр ишеткәйне. Ә-ә-ә, ҡартинәйе лә шулай һөйләгәйне... Иҫендә: «Уларҙың унда ҡәберҙән аҡырышыуын зиһенле муллалар ишетер, һиҫкәнер, ҡара тиргә батып төнөн уяныр. Тәһәрәтләнеп, йәһәт доғаға ултырыр. Улар, әшәкеләр, шулай ярҙам һорап киләләр икән. Ә тәүбә ҡапҡаһы ябыҡ бит, ниндәй мулла, ниндәй әҙәм улар өсөн Аллаһтан ҡурҡмай доға уҡыр!? Аллаһты асыуландырып, ауыҙ бысратып?! Кем улар өсөн ярлыҡау һорар. Күпме яҙмыш боҙолған, күпме ғүмер зая киткән шул хәшәрәттәр арҡаһында? Уларҙы ярлыҡау – гонаһ! Тәүбә ҡапҡаһы ябыҡ уларға!»\n– Мин… Кем булам? Кем!\n– Һинме. Һинең ыҙғырыр көнөң алда әле!\n– Мин бит былай ҙа яза алдым! Миңә бит күпме күрһәтте Хоҙай. Ниңә тағы, ниңә?\nШәүлә китеп барышлай сәйер йылмайып боролдо:\n– Ә һин Хоҙай эшенә, самаһына ҡыҫылма. Кемгә күпме кәрәген ул ғына белә! Ул ғына!\nИскәндәр үҙе лә һиҙмәй: «Ҡал, ҡал, һөйләш, зинһар. Аҡылдан яҙаммы мин?! Мин ни эшләйем бында?!» – тип уны саҡыра.\nШәүлә шешәгә ҡарап: «Ана бит, һинең бында бына тигән дуҫың бар. Һөйләш. Һөйләш, әйҙә, уның менән», – ти.\n– Ә мине кем уйлар!\nШул саҡ Искәндәргә ниндәйҙер сәм, асыу инде. Әсенеп ҡулдарын таҡтаға бәрҙе: «Ә мин бирешмәйем, махы бирмәйем мин, вәт! Кит бар! Харап икән! Үҙем алып эсәм! Кит, һинең һымаҡтар ғына ти ана, аҡыл өйрәтеүсе!»\n– Һинең бүтән юлың юҡ шул. Күрәһен күрмәгәнһең әле.\n– Ошо тиклем мыҫҡыл, мәсхәрәнән һуң, әҙәм ғәрлегенән һуң дамы? Тағы ла мыҫҡылмы?!\n«Дәү кеше тағы асыуланды, китмәгән. Кире боролдо:\n– Эсеп балаларыңды өйҙән ҡыуҙың. Аҙна элек Камиләңде ҡарар ерен ҡалдырмай туҡмап, үлтереү хәленә еттең. Ҡоторҙоң, төн буйы ауыл гөж килде. «Үлтерәм!» – тип янаның. Милиция килеп алып китте. Иртәгеһен һине колхоз рәйеслегенән төшөрҙөләр. Инде ҡайҙа, ни өсөн былай ятҡаныңды шәйләнең, ахыры. Шуға ергә ятып илайһың. Һин бит уны, Ерҙе, ныҡ ҡараның мәлендә.\n– Аһ! – йөрәген тотоп ыңғырашты Искәндәр.\n– Эйе, бына һинең күргән ғәҙелһеҙлек сәбәбе! Үҙең гөл иткән ауылың бына ни өсөн һинән ытырғына хәҙер. Күп түҙҙе Камиләң. Кисерҙе, кешегә белдермәне. Тәҡдир шулай, тине. Тырышты. Һин аңламаның. Сиге, самаһы бөткәс – һине һатманы ла, яҡламаны ла... Ҡартлыҡҡа йәһәт керҙе, бахырҡай.\nИскәндәр шапырынып тағы екерҙе:\n– Эйе! Өйөрлө һатлыҡ йән! Милицияға шылтыратҡандар, үҙҙәренә күпме изгелек эшләп! Һатлыҡ! Бары ла һатлыҡ!.. – тағы йотто эсе араҡыны…\n– Юҡ! Һин үҙеңә лә, кешегә лә хыянат иттең. Һин халыҡты алданың. Шуға синнектә ятаһың хәҙер. Изгелек хыянатты ҡапламай ул! Бел шуны!..\nШәүлә китте. Искәндәр һаташыу, аңһыҙ хәл баҙына, ауыр йоҡоға төшөп китте.\nСиннеккә һыҙылып ҡояш нуры төштө. Әтәс ҡысҡырҙы. Тубалдай ауыр башын күтәрә алмай күҙен саҡ-саҡ асты Искәндәр. Кемдер тағы ике күҙен уттай бәҙерәйтеп уға ҡарап тора, тик башы ҙур, йомро түгел, дүрткел. Был ғәләмәт ни эшләй бында?! Йә, Хоҙай, синнек ҡапҡаһы икән, ботаҡ тишегенән ҡалған ике «күҙ» шулай ҡарап тора. Еңел һулап ҡуйҙы Искәндәр.\nКамилә бында. Ул уға ҡараны ла, яй ғына мөңрәп алды. Тик тауышы илау менән өҙөлдө, илай-һыҡрай һыйырын һауҙы. Ул, мәхлүк бит, өйрәнгән, хужабикәһе йырламайынса һауҙырмай торғайны… Хәҙер уныһы ла аңланы, йыр көтмәне, былай эйҙерҙе... Наҙлы һөт еҫе Искәндәрҙе тамам уятты, һиҫкәндереп ебәргәндәй булды, татлы бер ел килгәндәй булды.\n– Камилә, йырла әле. Ниңә йырламайһың?\nБиҙрәгә сәнселгән һөт уҡтарының ғына тауышы килә – шыж-шыжж, шыж-шыжж… Һөт тамсылары ла әллә ниндәй рәнйешле, әсе асыулы төшә… Мейене тишеп алып баралар. Алыҫтан көтөү тауышы ла килә. Әллә бесән еҫенән, әллә саф һауала йоҡлау килешкән, яңы көс менән тороп ултырҙы Искәндәр.\n– Камилә! – екерҙе ул.\n– Ҡорот давай!\nКамилә һауып бөттө. Һыйырҙы ҡыуып алып сығып китте.\n–Һе! Камиләгә ни булған? Башы эйелгән, яурындары төшкән? Өндәшмәй. Йә Хоҙай, ҡуҙғалыр әмәл юҡ, – тағы ергә һеңде.\nБер аҙҙан Камилә өнһөҙ генә ҡоротлап ҡайнар һыу алып килде. Бер сүместе шунда уҡ бушатты Искәндәр. Боролоп киткән Камиләһенең бите күм-күк, нишләптер аҡһабыраҡ йөрөй. Ни булған?\n– Камилә тимен! Кил әле бында!\nЮҡ, боролманы, әллә ниндәй үкһеү, йән өшөткөс ятһыныу үҙендә. Йөҙө ҡартайған. Нурһыҙ. Ни булған?\nҠабат мейеһе эшләмәне. Төш ауып кискә тартылғансы йоҡланы.\nАй буйы өйҙән сыҡмай эсте лә йоҡланы, эсте лә йоҡланы. Өй мәхшәргә әйләнде. Искәндәрҙең эсендә һимергән шайтан шул тиклем кинәнде. Уға бер ниндәй тәртә булманы. Өйҙә ҡуныр хәл ҡалмағас, Камилә бәләкәй ҡыҙын эйәртеп төнөн сығып китте, апаһында ҡуныр булды.\nКамилә, үҙе саф булғас, кешеләрҙе лә шулай күрҙе. Кешегә изгелек, бәләкәй генә ярҙам күрһәтһә лә, бәхетле булды. Кемгә генә ниндәй ярҙам итмәне, кемгә генә аҡ теләктәрен теҙмәне! «Бергә эшләгән кеше, йортома килеп минең ҡулдан аш ашаған, минән изгелек күреп йәш сағынан ярҙам алған, инде күтәрелеп киткәс, ул ҡатын миңә ҡаршы шулай ҡәбәхәтлеккә барғас, Аллам, ҡайҙа һуң һин ҡушҡан «Изгелек ҡыл!» тигән бойороҡ!? Ниңә улай ыҙалайһың мине!? Минең тормошомдо боҙорға килгән кешене ниңә атлаттың тупһамдан?! Ни ғәйебем булды, йә, Хоҙай?! Мин ни өсөн ошо тиклем михнәт күрәм һуң? Ниңә Аллаһ мине былай язаланы? Мин бит тик изгелек эшләп йәшәнем?!» Эй, бәндәләр, Аллаһ үлсәүҙәре шулай ябай ғына булһа икән. Үҙе китеп бара, сөбөрләп йәше аға, тыйыла алмай. Ярай ҡараңғы. Йәштәрен ҡыҙы күрмәй...\nИнде туҡмалған тәне лә үҙ урынына ҡайтты, ахыры. Тик баш ауыртыуы бөтмәй, һыҙлап ҡуя. Йәндәй күреп яратҡан, өҙөлөп торған кешеңдән шулай ҡул язаһын ал, туҡмал әле… Тән һыҙлауы бөтһә лә, йән һыҙлауы китмәҫ инде. Күрә алмай уны хәҙер. Биҙҙе. Мөкиббән килеп яратыуы менән уттай нәфрәте ҡушылғас, бындай ҙа тулҡынды күкрәгенә һыйҙыра алманы, үкһеп, ҡысҡырып иланы.\nБыл төндө үтә ныҡ һаташты Искәндәр. Башы, аңы томан эсендә кеүек. Тороп та булмай, айнып та булмай, аңлап та булмай. Шул саҡ тәндәре сымырҙап китте – әллә ҡайҙан йән дуҫының иңрәп-сыйнап кешнәүе ишетелде.\n– Күгасман?! Малҡайым, атҡайым, әллә һин бындамы?\nТуҫтаҡтай тояҡтары юлға һыймаҫ, ауылға кергәндә ер һелкетер йән эйәһе бит уның аты. Бар донъяны гөрһөлдәтеп саба торған күк алмасыбар айғыр ул Күгасманы.\nТағы ла кешнәү! И-иһо-һо-искәндә-ә-әр! Был сырҡырау тамам ҡаҡшатты йәнен Искәндәрҙең. Һылыу толпары килдеме ни... Атын өҙөлөп һағынып саҡырҙы Искәндәр. Тик сәйер кешнәү генә әллә ҡайҙан килә. Һаташа, ахыры... Искәндәр башын тотто. О, уның аты!!!\nБейек арҡа, йылан тамаҡ, текә муйын, ҡарсыға түш, нәҙек бил, ҙур туҫтаҡтай тояҡлы, бер баҫҡанды биш баҫып, ер иҙеп бөтөр, үрәпсеп туймаҫ ғәййәр айғыр ул. Сапҡанда ер һелкетер, кешнәһә тәҙрә быялалары сыңлап китер көслө тауышлы, үҙе сысҡан һыртлы, ҡырас яллы, күлдәй төпһөҙ күҙҙәре ҡылдай бәбәге аҫтынан бер ялмап ҡараһа, барын тертләтер! Тирә-яҡ аттары уның янында ишәк кеүек. «Дарҫ» итеп ергә тояғын ҡаты итеп бер генә бәреп ҡуя – янына Искәндәрҙән башҡа бер кемде яҡын килтермәй. Ажар, баш бирмәҫ үтә ғорур, йүгән һалып еккәнсе сыбанлап, тапанып тора, түҙмәй, ҡаты ерҙе он-талҡан, ҡом итеп бөтә. Артыҡ ҡыланһа, һыртына сыбыртҡы эләгә, тиреһе ел иҫкәндә һыу тулҡыны кеүек тартышып, йәһәт хужаһына башын бороп, ҡолағын ҡайсылап ала. Көслө үҙенән көслөгә генә баш бирә шул. Буйһондора белә Искәндәр, ярата ла белә. Малҡай, йүгән һалғас, Искәндәр тарантасҡа ултырып та өлгөрмәй, уҡтай атылып, колхоздың ат һарайынан осоп сығып та китә! Тирә-яҡты яңғыратып сырҡыратып кешнәп ебәрһә, ауыл яңынан тыуа кеүек. Тетрәү, шаңдау, әйтеп бөтмәҫ шатлыҡ килтерә уның кешнәүе! Аяҙ көндө йәшенме ни! Ҡарап ҡалырға ынтылмаған кеше һирәк була шул саҡта. Эй, елә лә инде малҡай. Әллә бөтөн ауыл һоҡланып ҡарап ҡалғанын белеп, тағы ла мәғрур уйнаҡлай, ярата, әллә иреклеккә ҡыуанып, юлға сыҡҡанына шул тиклем кинәнә, әллә хужаһына ярағанын белеп ирәйә! Искәндәр уға: «Районға!» тип әйтеп кенә өлгөрә. Туғыҙ саҡрымда хужаһы туғыҙ тапҡыр тын алып та өлгөрмәй – етер ергә еткерә! Барыр ергә барып еткәс, Искәндәре арҡаһынан бер-ике һапылдатып алһа, түбәһе күккә тейә, күҙ бәбәктәре сыланып ҡуя, башын сайҡап, йүгәндәрен сылтыратып ала. Атын иҫләп ярһыған Искәндәрҙең күҙҙәренән сөбөрләп йәш аға.\nӘ бит Күгасман бик уҫал, яуыз, ҡара эсле, ташбәғер кешене лә белә. Ҡыҫыҡ сикәле, бәләкәй күҙле, йылмайғанда ауыҙы шаҡалдаҡ һымаҡ, һөйләшкәндә лә ыржая. Унан Күгасман һәр саҡ һиҫкәнде, ҡолаҡтары үрә торҙо, эсе ҡара ҡон тулы бәндәнең яуыз ниәтен һиҙә ине толпар. Ҡасандыр бурлығы өсөн төрмәлә ултырып сыҡҡан ул кеше Искәндәрҙе ғәйепләй. Бына әле, аттың Хужаһы янында булмағас, үҙе генә белгән ҡот осҡос үсен аттан алырға булып, уның тирәләп йөрөй. Күгасманға инде өс көн ашарға ла, эсергә лә бирмәй. Астан хәлһеҙләнгән ат барыбер ҡәбәхәтте янына ебәрмәне, әйләнеп тибенеп кенә торҙо… Ҡамсы менән теге бәндә һелтәнде лә:\n– Ярай, яра-ай, бөгөн булмаһа, иртәгә ҡаныңда йөҙәм мин һинең, – тип янаны.\nЙән әрнеүе менән кешнәне Күгасман. Ҡайҙа һүң Искәндәре?! Ниңә ҡотҡармай?! Ниңә килмәй?! Ни... И-и-Һо-һо-һо, И-иииһо-искәндә-ә-ә-р! Э-э-э!\nҠара янып ҡайтып китте Ҡараман. Эсендә ҡайнап, уртын сәйнәне, үҙ алдына мығырҙап екерҙе. Ытырғыныс ул әҙәмде, шулай ҡотороп, күҙе ҡонға тулы шашҡан ут шикелле йөрөгәнен бер нисә кис күргәндәр.\nЕтенсе кис ат ергә аунаны. Аттың башын ҡаҙыҡҡа бәйләне йәлләт, унан кинәнеп ҡамсыһын шыйлатып, бар көсөнә аҡыра-аҡыра атты ярырға кереште.\n– Мә, кәрәгеңде ал! Хужаң кеүек кәкрәй!!!\nҠотороғона һыйышмай ҡулына тағы бер тәртә алды ла, аттың башына бирҙе. Күгасман бөгөлөп, сайҡалып китте. Сырҡырап кешнәүе йөрәк ярырлыҡ ауаз булып таралды ауылға.\n– Ҡайҙа Искәндәрең? Килмәйме яҡларға? Ха! Мә!\nОҙон ауыр сыбыртҡы ҡанға туҙҙы. Бар көсөн йыйып, ниндәйҙер мөғжизә менән тороп баҫты Толпар. Әсе итеп тағы кешнәне. Бөтә ауыл дер һелкенде, тертләне. Ике ир килеп ҡарап торҙо… Тик берәү яуызды туҡтатманы. Ҡанһыраған аттың башына эҫе һыу килтереп ҡойҙо бәдбәхет. Ни хикмәттер, ат бар көсөн йыйып тағы һикереп торҙо ла, башы менән саңҡата бәреп ебәрҙе йәлләтте.\nТағы кешнәне, оҙон-оҙон сырҡырап, илап, өҙөлөп:\n– Ҡайҙа һин, Искәндәр?! Иһо-һо-Э-э-эй-ииии! Ки-и-ии-һи-ил!\nТағы саҡырып кешнәне Эй-иһа-эһ!!! Ниңә ташланың мине, дуҫым, хужам?!\n– Аһ, һин алаймы әле! Күҙенә ҡан тулған Ҡараман оҙон сыбыртҡыһын шыйлатып аттың аяҡтарынан бөрҙө лә бар көсөнә тартты. Гөрһөлдәп ергә ауҙы ат. Йән асыуына бысаҡ менән сәнскеләне яуыз кеше… Боғаҙын ярҙы... Толпар йән биргәндә таң һыҙыла ине… Ауыл кешеләре ниндәйҙер ғәжәп матур күкһел нур күргән ул төндө. Ул нур әллә йәйғор, әллә оҙон ял һымаҡ сәселеп күккә олғашҡан.\nИскәндәр алйыны, арыны. Ҡолағында һаман бер ауаз, аһ, өҙә бәғерҙе. Был ниндәй кешнәү һуң ул? Төн буйы йөрәге һыҙлап, башы шаңҡып сыҡҡан Искәндәр кинәт үҙәк өҙгөс һағыныу, бар булған тән тамырҙарын һыҡратырлыҡ зарығыу тойҙо. Эйе, эйе, ниндәй рәхәт хис!! Уның һағынған заты бар! Искәндәрҙең йөҙөн йылы йылмайыу биҙәне. Ул бит Күгасманын һағынған!!! Уның тоғро дуҫы, иң-иң йән терәге – Күгасманы бар бит! Бына ниндәй шатлыҡ! Бына бит ниндәй шатлығы бар уның! Һо-о! Ана бит саҡырҙы ул. Ялдарын ялбыратып янына килеп тупылдап баҫты кеүек.\n– Оһ, матурым, малҡайым, хәҙер, хәҙер барам яныңа, атҡайым, алтынҡайым…\nАтҡайын барып ҡосаҡлаһа, бөтөн был ҡаза юғалыр, донья яҡтырыр, был касафат бөтөр кеүек ине. Ай, был ниндәй хәл? Бер ҡасан был тиклем бауыры өҙөлмәне. Камиләһен хатта улай һағынғаны булманы. Һурып алып бара, тик дауаланыр әмәле юҡ. «Һыу! Һыу! Һыу! Кем бар? Һыу?! Һыу, тимен!»\n– Камилә! Камилә!\nИртән Камилә һыйырын һауып көтөүгә ебәрергә өйөнә ҡайтты. Һыу һорап интеккән Искәндәргә һыу бирҙе. Үҙе лә һыуға уйламаҫтан йоҡо дарыуы һалды. Хәҙер йоҡламаһа, был хәбәрҙе ишетеп йөрәге… шартлаясаҡ. Ана бит, яратҡан сергеһен ҡыҫып тотоп алған, аты янына йыйынған бит, бахырҡайым. Искәндәренең маңлайынан һыйпап-һыйпап алды. Ҡулдарын оҙаҡ алманы, иренең ярһыу башынан һыйпай-һыйпай Камилә түҙмәне, түгелеп иланы. Хәҙер йоҡлап китер, хәҙер, йәнекәйем, Аллаһ еңеллек бирһен бахырҡайыма. Йоҡлаһын.\n– Камилә, Күгасманым саҡыра, уны егеп еләм хәҙер. Һыу бир тағы. Һыу!..\n– Хәҙер, хәҙер атҡайым, малҡайым, сабыр, сабыр… Хәҙер еләбеҙ далаға, иркенгә! Эх! Сабам, сабам… Еләм! Китәм! Күгасманҡайым... Һаташҡан иренең маңлайынан үпте. Йоҡлап китте тағы, йәнекәйем… Шул саҡ ҡатын түҙмәне. Бар көсөнә ат кешнәгәндәй сырҡырап ҡысҡырып илап ебәрҙе. Өйгә ҡайтҡанда аттың үлемен ишетеп һынһыҙ ҡалды. Йә, Хоҙайҡайым!.. Мөғжизәле ат уны ике тапҡыр үлемдән ҡотҡарғайны… Был тиклем вәхшилек… фашиста ла юҡ бит… Йә, Хоҙа. Ни ҡылаһың әҙәмең менән?! Нисек бындай ҙа ҡәбәхәтлекте аңға һыйҙырырға?! Ярҙам бир, Аллам!.. Шундайын да һинең хикмәтең – һылыу толпарҙы язалап, имәнеслеккә батҡан кешене нисек Ер күтәрер? Нисек? Эй, мәхлүккәйем, малҡайым, кисер, кисер, кисер. Инде ни әйтәйем. Я, Раббым, түҙем бир…\nИскәндәре ни эшләптер сабый һымаҡ йылмайып йоҡлап киткән. Ҡулына Күгасманының йүгәндәрен ҡыҫып тотҡан бит. Йоҡлай. Шул тиклем сибәр булыр икән кеше, яратҡаным минең. Гел шулай йылмайһаң икән. Атын төшөндә күрәлер, эй, бәғеркәйем, эй, йәнем минең. Ни көндәргә ҡалдыҡ, ни йөрәк менән түҙерһең, күтәрерһең икән, ни булыр хәҙер?! Ул йәлләттең исемен әйтә генә күрмәһен бер кеме, йә, Раббанәм. Искәндәренең сәстәрен һыйпаны, өҫтөнә япты. Оҙаҡ илағас, доғаға ултырҙы. Инәһе өйрәткәнсә, бит-ҡулын сайҡап, сабыр холоҡ, таҙа аҡыл менән Аллаһтың ҡаршыһына үҙе баҫҡандай булды.\nШул саҡ ул булған бер хикмәтле хәлде иҫләп алды. Яҙғы мәл үҙенең бауырына ҡаты приступ, ә ҡыҙыҡайының эсе ныҡ ауыртып ни ҡылырға белмәгәндә, Искәндәре йәһәт Күгасманын егеп район дауаханаһына алып китте. Елдәй генә елде малҡай!\n– Сыҡма Димдән, урап барайыҡ, бөтәбеҙ бит! – тип ҡысҡырҙы Камилә, ире атты турылай йылғаға борғас. Юҡ инде. Искәндәрме тыңлай торған кеше! Боҙҙан барабыҙ. Ауыр таштай тояҡ аҫтында боҙ ватылып бара, ә сана арты һыуҙан ҡала бара. Әйтерһең, һыу фәрештәһеләй осоп, боҙға тояғы теймәгәндәй талпынып бара бит малҡайғынабыҙ! Ул ниндәй хикмәтле мал булғандыр ҙа, ул ниндәй мөғжизә булғандыр. Алып сыҡты Дим аша мәхлүк... Больницала ашығыс ярҙам булды. Баланы ла, үҙен дә ҡотҡарҙылар. Эй, атҡайым, малҡайым. Ни хәл итәйем. Ата-бабам борон-борондан Ер-һыуға арнап ат ҡорбаны салған бит. Оло ул ҡорбан ат артынан алғыш әйткән. Мин дә һиңә алғыш әйтәм. Түлдән үткәнмен – мөмкин, ҡабул булыр. Мин әйтәм, һин ишет, Күгасманҡайым!\nҮлемең ҡорбандыҡы булһын!\nРухың риза булһын,\nАллаһ ҡушҡанынан булһын!\nИлем тормошона дүрт яҡтан\nДүрт төрлө ҡот ҡайтһын,\nЯлыңда күпме бөртөк –\nШунса бәрәкәт артһын!\nЙәнең аҡ йәймә булһын!\nМатур яҙҙар килһен, иген уңһын,\nҠорбанлыҡ мизанында бул!\nХалыҡ сиргә батмаһын,\nИлгә рәхмәт яуһын,\nЯңы дәүер башланһын,\nАҡҡан ҡаның хәләл булһын!\nЙәнселгән һөйәгең ер сатыры булһын!\nКүсәрен ныҡ тотһон!\nТупраҡ туҡлығы артһын,\nБеҙҙең ҡан түгел, һинең ҡан ағып,\nБеҙҙең һөйәк түгел, һинең һөйәгең йәнселеп,\nБәлә юлын ҡаплаһын.\nҠаза юлын ҡаплаһын!\nҺин сапҡанда нисек юл асыла ине,\nШулай беҙҙең юлдар асылһын!\nҺин кешнәгәндә нисек ен-шайтан ҡаса ине,\nШулай улар олаҡһын!\nТояҡтарың нисек тупылдай –\nБатыр йөрәктәре шулай тупылдаһын!\nИскәндәрем, бәпәйҙәрем иҫән булһын,\nЕн-шайтан ҡаса ине,\nҠулдарын күккә һоноп, атын шулай ололап, доға бағышланы ла бағышланы Камилә. Унан башын Искәндәргә һалды ла илай-илай тағы ла теләне. Рәтләп әйткән доғаның, һүҙҙең тылсымы бар шул. Бер аҙ тынысланды, күңеле урынына ултырҙы кеүек. Ҡулдарына тамған йәштәр, ай, әсе. Эй, малҡай, малҡайым, бәхил бул! Ат йәл, атынан да йәре, Искәндәре, йәл. Әле ярай, йоҡлаған. Ни эшләр ине бит!? Ярай, береһе килеп әйтеп өлгөрмәгән. Һүҙ әйттермәм, бәғерем, йоҡла.\nЙә, Аллам, инде бел, гонаһтан үлсәмә, үтенәм! Сөнки уянғас, мин иремә тағы йоҡо дарыуы һалам. Уның әле был фажиғәне күтәрер көсө кире ҡайтмаған. Ниндәй генә дәһшәтле ир булмаһын, йөрәктәрен бит йоҙроғонан ҙурын бирмәгәнһең... Йоҡла, йәнем, мәңге яратҡаным минең. Иртәгә яңы Ҡояшың ҡалҡыр.\nАҙағы. Башы 6-сы һанда.


Александр Градский вафат...\n28 Ноябрь 2021, 18:00\n"Үҙен насар тойоуына ҡарамаҫтан, "Тауыш"ты ташламаны. Үҙенә көсөргәнеште кәметеүен, ял итеүен үтенһәк тә, ул майҙанда ҡалды".\nБөгөн төндә Мәскәү клиникаларының береһендә легендар музыкант, Рәсәй музыка сәнғәте үҫешенә ҙур өлөш индергән йырсы, йырҙар авторы һәм композитор, Рәсәйҙең халыҡ артисы Александр Градский вафат булған. Был хаҡта үҙәк мәғлүмәт саралары хәбәр итте.\n26 ноябрҙә хәле ҡапыл мөшкөлләнеү сәбәпле, Александр Борисовичты ашығыс рәүештә госпиталгә һалалар. Коллегалары, уның ижадын үҙ иткән тыңлаусылар, дуҫтары, туғандары – бөтәһе лә һауығырына өмөтләнә, әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, мөғжизә булмай... Үлем сәбәбе – баш мейеһе инфаркты, тип билдәләнә.\n"Проекттың иң уңышлы, талапсан һәм һиҙгер тәрбиәсеһе" тип атай билдәле музыкантты "Тауыш" музыкаль проектындағы коллегалары. "Проект ун йыл элек башланғандан алып шунда эшләне. Уның вафаты - барыбыҙ өсөн дә ауыр ҡайғы. Градский, үҙен насар тойоуына ҡарамаҫтан, "Тауыш"ты ташламаны. Яңы сығарылыштарҙы әҙерләү һәм төшөрөүҙә ҡатнашыу уның өсөн сикһеҙ мөһим ине. Төшөрөүсе төркөм үҙенә көсөргәнеште кәметеүҙе, ял итеүҙе үтенһә лә, ул майҙанда ҡалды. Проектта ҡатнашыусылар менән һуңғы эштәре эфирға сыға ғына әле. Унынсы миҙгелде Александр Борисовичтың яҡты иҫтәлеге хаҡына аҙағына алып барып еткереү – бурысыбыҙ. Финал тапшырыуҙарын ни рәүешле үткәреү тураһында ҡарар яҡын арала ҡабул ителәсәк", – тип яҙҙы проекттың "Бәйләнештә"ге сәхифәһендә ойоштороусылар.


Әҙәплелек өлгөһө » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Әҙәплелек өлгөһө\nӘҙәплелек өлгөһө 03.10.2015 // Йәмғиәт\nКүренекле тарихсы Раил Кузеевтың “Башҡорт шәжәрәләре” исемле китабында Дим буйындағы Мораҙым башҡорттарының шәжәрәһе лә бар. Был ауыл — танылған уҡытыусы, Рәсәйҙең мәғариф алдынғыһы, “Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында намыҫлы хеҙмәте өсөн”, “Сухомлинский” исемендәге һәм “Хеҙмәт ветераны” миҙалдары менән наградланған Мәхтүмә Яхинаның тыуған төйәге.\n“Бөгөнгө уҡытыусы ниндәй булырға тейеш?” – тип һораһалар, һис икеләнмәйенсә: “Мәхтүмә Ислам ҡыҙы кеүек”, – тип әйтер инем. Мин генә түгел, һис шикһеҙ, барлыҡ уҡыусылары ла ошолай яуап бирер.\nУның менән 20 йылдан ашыу бергә эшләргә насип булды. Мәхтүмә Ислам ҡыҙының төп һыҙаттарының береһе — талапсанлыҡ. Барыбыҙға ла билдәле: физика еңел фән түгел. Тырыш педагог һәр дәресенә ентекле әҙерләнде. Тәнәфес ваҡытында ла ул уҡытыусылар бүлмәһендә ял итеп алыуҙы белмәне. Дәрестәре фәнни-методик кимәле буйынса һәр ваҡыт башҡаларға өлгө була торғайны. 1960 йылдарҙа уҡ Мәхтүмә Ислам ҡыҙы ҡалала һәм республикала танылған физика уҡытыусыһы ине. Бөгөнгөләй хәтеремдә: төрлө ерҙән килгән педагогтар уның дәрестәренә һоҡланып сыға торғайны.\nМәхтүмә Ислам ҡыҙы уҡыусыларына ла талапсан булды. Шуғалыр ҙа тәрбиәләнеүселәренең күпселеге техник юғары уҡыу йорттарына уҡырға инде. Улар остаздарына төплө белем биргәне өсөн бөгөн дә рәхмәт әйтә.\nШуны ла өҫтәргә кәрәк: ул йылдарҙағы уҡыу программаһы буйынса уҡыусыларға завод-фабрикаларға экскурсиялар ойошторола ине. Апайыбыҙ уныһына ла өлгөрә торғайны. Мәхтүмә Ислам ҡыҙының уҡыусылары республика олимпиадаларынан еңеүһеҙ ҡайтманы.\nПедагогтың Рәми Ғарипов исемендәге 1-се башҡорт республика гимназия-интернатынан китеүенә сирек быуаттан ашыу ваҡыт үтте. Ул тәрбиәләгән уҡыусылар бөгөн үҙҙәре өлкән йәштә. Аралашҡанда йыш ҡына юғары уҡыу йорттарына ингән мәлдә булған хәлдәрҙе ишетергә тура килә. Ғәҙәттә, имтихан алыусы абитуриенттан ҡайҙан килгәнен, ниндәй мәктәптән, уҡытыусыһы кем булғанын һорарға ғәҙәтләнгән. 1960 — 1970 йылдарҙа ошо мәктәп-интернатты тамамлағандарҙың күпселеге техник уҡыу йорттарын һайланы. Ә унда мотлаҡ физиканан һынау тапшырырға кәрәк. Күп уҡыусыларҙың һөйләүенсә, имтихан һорауҙарына яуап биргәндә 1-се мәктәп-интернаттың абруйы, айырыуса Мәхтүмә Яхинанан белем алыу ыңғай тәьҫир яһаған. Быға бер ҙә ғәжәпләнмәйем, сөнки ул, оҫта физика уҡытыусыһы булараҡ, юғары уҡыу йорттары педагогтары араһында ла танылғайны.\nУның мәктәп-интернатта 30 йылдан ашыу эшләү дәүерендәге уҡыусыларын бөгөн төрлө урында осратырға мөмкин. “Башинформсвязь” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең элекке генераль директоры Салауат Ғайсин, “Баштрансгаз” акционерҙар ойошмаһының элекке генераль директоры Фәнис Исхаҡов, Иглин һәм Стәрлебаш райондарының элекке хакимиәт башлыҡтары Ришат Исхаҡов менән Илдар Лоҡманов, танылған йырсы Рамаҙан Йәнбәков, күренекле ҡурайсы Юлай Ғәйнетдинов, профессорҙар Мирас Иҙелбаев, Әнүәр Әсфәндиәров, Миңлегөл Сәғәҙәткирәева, Нияз Мәжитов, Эрнст Юлбарисов, ғалимдар Рәйфә Латипова, Ринат Дәминев, Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Урал Ураҡсин һәм башҡалар. Улар — уҡытыусының һәм мәктәптең генә түгел, халҡыбыҙҙың, республикабыҙҙың да ғорурлығы. Һәр береһенең яҙмышы тураһында мәҡәлә генә түгел, айырым китап яҙырға мөмкин. Ошондай ҙур шәхестәрҙе әҙерләүгә башҡа өлкән быуын уҡытыусылары менән бер рәттән Мәхтүмә Ислам ҡыҙы ла тос өлөш индерҙе.\n1960 йыл аҙағында 1-се мәктәп-интернат директоры итеп тәжрибәле, уҡытыу-тәрбиә эшен тәрән белгән Хөсәйен Яубаҫаров тәғәйенләнә. Ул килеү менән урынбаҫары итеп Мәхтүмә Ислам ҡыҙын тәҡдим итә. Икәүләп уҡытыу-тәрбиә эшенең сифатын яҡшыртыу буйынса арымай-талмай көс һалалар.\nУның тормошонда һәм эшендә ҙур ауырлыҡтар булды, ләкин былар шәхесте һындыра алманы. Был көслө рухлы кешеләрҙең генә хәленән килә. Эшкә күпме көс һалһа ла, йәшәргә үҙ фатиры юҡ, ике улын үҫтерергә кәрәк. Ә ир балаларҙы тәрбиәләү еңел түгеллеге билдәле. Шулай ҙа бирешмәне әсә кеше. Кинйә улы Рәмил Мәскәүҙәге юғары уҡыу йорттарының береһен тамамлап, хәҙер эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә. Өлкәне Әнүәр ҙә туған телен яҡшы белде. Рәмил менән осрашҡандан һуң мин ғаиләлә, бала күңелендә милли рух тәрбиәләүҙә әсәнең өлөшө баһалап бөткөһөҙ булыуына тағы бер мәртәбә инандым.\nҠатмарлы заманда йәшәйбеҙ. Күбебеҙ үҙ мәшәҡәттәре менән мәшғүл. Ә бына Мәхтүмә Ислам ҡыҙы башҡаларға ла ваҡыт таба. Ул кеше яҙмышына вайымһыҙ түгел. Бигерәк тә уҡыусылары яҡын остазға.\nМиңә заманында оҙаҡ йылдар мәктәп директоры, партия ойошмаһы секретары, профком рәйесе вазифаларын башҡарырға һәм 46 йыл мәктәптә эшләү дәүерендә төрлө кеше менән эшләргә тура килде. Награда һорап йөрөгәндәр ҙә осраштырғыланы. Мәхтүмә Ислам ҡыҙын ошо кешеләр менән сағыштырам да уйлап ҡуям: ниндәй юғары әхлаҡлы шәхес ул!\nАвтор: Марат ХАФИЗОВ, хеҙмәт ветераны.


Белешмә йыйыу ябайлаша » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Белешмә йыйыу ябайлаша\nБелешмә йыйыу ябайлаша 21.08.2015 // Йәмғиәт\nРеспублика Хөкүмәте Президиумы “Башҡортостан Республикаһында граждандарҙың айырым категорияларына торлаҡ һәм коммуналь хеҙмәттәргә түләү буйынса социаль ярҙам күрһәтеү алымы тураһында”ғы Законды тормошҡа ашырыу саралары хаҡында”ғы ҡарарға үҙгәрештәр индереү тәҡдимен хупланы.\nБынан ары торлаҡ һәм коммуналь хеҙмәттәргә сығымды ҡаплау өсөн айлыҡ аҡсалата компенсация – ташламалар алыу хоҡуғын раҫлаған таныҡлыҡ, ә мөмкинлектәре сикләнгәндәргә инвалидлыҡ тураһындағы белешмә ҡағыҙы буйынса биреләсәк.\n– Әлегә тиклем компенсация алыу өсөн дүрт документ талап ителә ине, – тип белдерҙе республикалағы хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрының беренсе урынбаҫары Николай Солодовников. – Яңы тәртип буйынса был ҡағыҙҙарҙы хәҙер социаль яҡлау учреждениелары ведомстволарҙан үҙҙәре һоратып аласаҡ.\nҮҙгәрештәргә ярашлы, айлыҡ аҡсалата компенсация ваҡытлыса файҙаланыу тураһындағы килешеү буйынса шәхси йорттарҙа йәки дәүләт һәм муниципаль торлаҡ фондына ҡараған торлаҡта йәшәгән, коммуналь хеҙмәттәр өсөн түләгән хәрби хәрәкәттәр ветерандарына ла биреләсәк.\nәле лә осрай\nБашҡортостанда 10 мең кешенең паспортындағы номерҙар һәм сериялар бер-береһен ҡабатлай. Бындай документлы граждандарҙың күпселеге Салауат ҡалаһында һәм республикабыҙҙың көньяҡ райондарында теркәлгән. Федераль миграция хеҙмәтенең Башҡортостан идаралығы етәксеһе Борис Ғөзәйеров матбуғат конференцияһында ошо турала һүҙ алып барҙы.\n– Әле “игеҙәк” паспорттар ҡырҡа кәмене, сөнки етешһеҙлек хаҡында белеү менән уларҙы алмаштырырға тырышабыҙ. Күптәр хәлде аңлап, ризалыҡ бирә. Ләкин янъял ҡуптарғандар ҙа юҡ түгел, – тине идаралыҡ начальнигы.\nӘйткәндәй, был ваҡиға 2003 йылда, Башҡортостанда башҡорт телендәге ҡушымта теркәлгән паспорттар бирелгән осорҙа башлана. Ул дәүерҙә “Гознак” фабрикаһында яңылыш бер үк номерлы паспорттар (ҡушымта менән һәм унһыҙ) баҫҡандар. Йәмғеһе 50 меңгә яҡын ошондай документ таратылған. Уларҙың яртыһы тиерлек шунда уҡ йыйып алынған.\n“Игеҙәк” паспорттар әленән-әле үҙҙәре хаҡында белдереп тора. Мәҫәлән, документ хужаһының берәүһе вафат булһа, дөйөм мәғлүмәт базаһына тейешле яҙма индерелә. Был шулай уҡ хоҡуҡ боҙған кешеләргә лә ҡағыла. Ваҡиға эҙемтәһе ошондай уҡ номерлы икенсе паспорт хужаларына йоғонто яһамай ҡалмай, әлбиттә. Мәҫәлән, быйыл апрелдә Салауат ҡалаһында йәшәгән өлкән йәштәге ирҙе банкта хеҙмәтләндереүҙән баш тартҡандар, сөнки мәғлүмәт базаһында бындай кешенең вафат булыуы теркәлгән.\nПаспортты тикшертеү өсөн теркәлгән урын буйынса Федераль миграция хеҙмәте идаралығы бүлексәһенә мөрәжәғәт итергә кәрәк. Документты алмаштырыу түләүһеҙ башҡарыла.


Һәр ауырыуға дауа бар » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Һәр ауырыуға дауа бар\nҺәр ауырыуға дауа бар 05.01.2018 // Иман\n“Бер-береһенә ҡарата мәрхәмәт-шәфҡәттә, һөйөү һәм теләктәшлектә булған иманлы бәндәләр бер тән кеүек: бәғзеһе ауырыһа, башҡалары ла һыҙлана”, – тигән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм. Тимәк, дөйөм именлек өсөн һәр кем яуаплылыҡ тотоп, тәү сиратта үҙенең рух, тән сәләмәтлеген ҡайғыртырға тейеш.\n“Хәрәмдән һаҡлан – ғибәҙәтең тулы камиллыҡта булыр; Аллаһ биргәндәргә шөкөр ит (кеше хаҡына инергә тырышма) – һинән бай кеше табылмаҫ; күршеңә гелән изгелек күрһәт – иманың артыр; үҙең нимә хаҡында хыялланһаң, башҡаларға ла шуны телә – ниәттәрең тормошҡа ашыр; күп көлмә – бәғер ҡатыр”, тип өйрәтә динебеҙ. Ә күңелдең сафлығы тәндең паклығына нигеҙ булып тора. Тимәк, ауырыуҙарҙың күбеһе Раббыбыҙ тарафынан тыйылғандарҙы тыңламауҙан барлыҡҡа килә.\n“Үлемеңдән алда – йәшәүеңдең, ауырып киткәнсе – сәләмәтлегеңдең, эшкә “сумғанса” – буш ваҡытыңдың, ҡартлыҡ килгәнгә ҡәҙәр – йәшлегеңдең, фәҡирлеккә төшөү ихтималлығына тиклем барлыҡтың ҡәҙерен белергә кәрәк”, – тигән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм. Аҙ ғына ғүмерҙән дә күп нәмә алып, киләсәк быуындар ҙа файҙаланырлыҡ хәйерле эштәр башҡарырға өлгөрөп ҡалыу зарур. “Раббыңдан, – тигән Пәйғәмбәребеҙ, – күңел һәм тән сәләмәтлеген һорап ҡына тор”.\nРухты паклап тороусы иң ҙур сығанаҡ – Ҡөрьән. “Аяттарҙы ҡабатлап ҡына тор, – тиелә изге китапта. – Намаҙ уҡы. Кешене ул донъя керенән, аҙғынлыҡтан тыя. Аллаһты зекер итеп тороуҙың файҙаһы бик ҙур. Ул һеҙҙең нимә эшләп йөрөгәнегеҙҙе күреп тора” (“Үрмәксе” сүрәһенән). Күңелдең пак, малдың, кейемдең, ризыҡтың хәләл, эштәрҙең игелекле булыуын һөйә дин. Сәфәрҙә йөрөгәндә лә пакланып торорға бойора.\nПәйғәмбәребеҙ йәшәгән заманда берәү яраланып, тамырҙарында ҡан ойоша. Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм ике кешене саҡырып ала ла: “Арағыҙҙан ҡайһығыҙҙың табип ғилеме бар?” – тип һорай. “Ә дарыу ҡулланырға мөмкинме һуң?” – тип аптырап китә ғәрәптәр. Пәйғәмбәребеҙ иһә: “Ауырыуҙар яралтылған икән, уларҙы дауалау юлдары ла бар”, – тип яуаплай. Был хәҙистән күренеүенсә, тормош мәсьәләләре буйынса төрлө даирәләге белгестәргә, үҙ эшенең оҫталарына мөрәжәғәт итеү диндә тыйылмай. Иманлы кеше дарыуҙарҙан да, Ҡөрьән аяттарынан да ҡеүәт таба.\nСәләмәтлектең туҡланыуға туранан-тура бәйлелеге мәғлүм. Пәйғәмбәребеҙ, мәҫәлән, яңы өлгөргән хөрмә менән ҡыярҙы ҡушып ашарға яратҡан. Билдәле ки, һәр емештең файҙаһы, шулай уҡ зарарлы яҡтары ла бар. Тиҙ боҙолоусан хөрмәнең һыуһауға, тештәрҙе, ҡанды боҙоп, баш өйәнәгенә сәбәп булыуын иҫәпкә алып, Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм был етешһеҙлектәрҙе ҡыяр ярҙамында юҡҡа сығарған. Был йәшелсә төрөнөң орлоҡтарын онтап, йөҙөм емеше менән ҡатыштырып, бинт рәүешендә ҡулланған, уны ҡоторған эт тешләгән урынға ябыу айырыуса файҙалы, тип өйрәткән.\n“Һәр ауырыуҙың үҙенә генә хас дарыуы була. Уны сырхауына ҡарап ҡуллана белһәң, Аллаһ рәхмәте менән шифаһын да табырһың, – тигән Пәйғәмбәребеҙ. – Раббыбыҙ һәр ауырыуға дауа булырлыҡ дарыуҙарын биргән”. Ризыҡ менән дә шулай. “Ашарға теләгегеҙ бик ҡаты булған саҡта ла ҡарынығыҙҙың өстән бер өлөшөн – аш, ҡалғандарын һыу, һауа йөрөү өсөн бүлегеҙ”, – тигән Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм. Был табиптарҙың фекере менән ауаздаш. Пәйғәмбәребеҙ шулай уҡ ауырыуҙарҙы ашарға, эсергә мәжбүр итергә ярамағанлығын әйткән. Кеше туҡланырға теләмәй икән, тимәк, сиренә ҡаршы көрәш алып бара, был ваҡытта Аллаһ уны үҙе ризыҡландырып тора, тигән.\nПәйғәмбәребеҙ еткереүенсә, дүрт нәмә әҙәм балаһының күреү һәләтен арттыра: Ҡәғбәгә ҡарап ултырыу, йоҡлар алдынан күҙҙәргә һөрмә тартыу, йәшел төҫ һәм ултырған ереңдең таҙа булыуы. Дини остазыбыҙ шулай уҡ туҡланыу, һөртөнөү өсөн зәйтүн майына өҫтөнлөк биргән – ул ағастарҙың иң яҡшыһынан алына. Тәндең сәләмәтлегендә эсемлектәрҙең ҙур өлөшөн билдәләгән. Үҙе, ғәҙәттә, һалҡын һыуға бал ҡушып эскән. Бындай эсемлек ашҡаҙандың төрлө зарарға ҡаршы тороу ҡеүәтен арттыра, эсәктәрҙең, бөйөрҙөң, бауырҙың эшмәкәрлеген яҡшырта. Йәнгә лә, тәнгә лә көс бирә. Тимәк, төрлө һуттарҙан да файҙалыраҡ.\n“Дөйә кеүек, һыуҙы бер тында эсеп ҡуймағыҙ, – тип өйрәткән Пәйғәмбәребеҙ. – Алдан “бисмилләһ” тип әйтегеҙ, йотомдарға бүлеп эсеп бөткәс, Аллаһтың биргәненә шөкөр итегеҙ”. Ул шулай уҡ һыу тултырылған һауыттарҙы ябыулы тоторға бойорған. “Йылдың шундай бер көнө була: күктән төрлө ауырыу яуа башлай. Уларҙың ябыуһыҙ һауыттарға ла төшөүе ихтимал”, – тигән.\nЙоҡоһоҙлоҡ та – сир. Бер мәл Хәлид атлы сәхәбә Пәйғәмбәребеҙгә ошо мәсьәлә буйынса зарланған. Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм иһә шулай өйрәткән: “Йоҡларға ятыр алдынан “Эй, Аллаһ! Ете күк һәм күктәр аҫтында булғандар, ете ер һәм ерҙәр өҫтөндә йөрөгәндәр Раббыһы, ендәр һәм бәндәләрҙе аҙаштырырға ғына торғандар Раббыһы! Үҙең яралтып бар иткәндәрҙең береһе лә миңә зарар килтерә һәм ғәҙелһеҙлеккә юл ҡуя алмаҫлыҡ итеп һаҡлап йөрөт. Һинең яҡлауыңда булғандарҙы көс-ҡеүәт ташламаҫ, улар – ризалығыңа лайыҡ кешеләр, үҙеңдән башҡа Илаһ юҡ!” тип доға ҡыл”.\nХәүеф-хәтәргә юлығыуҙан ҡурҡҡан саҡтарҙа иһә “Үҙеңдең асыуыңдан һәм язаңдан, ҡолдарыңдан килеп торған золомдан, шайтандарҙың аҫтыртын бышылдашып йөрөүенән Һинән яҡлау эҙләйем. Эй, Раббым! Уларҙың эргәмдә йөрөүенән ҡурсалап тор!” тип доға ҡылырға өйрәткән. Сәхәбәләрҙән Ғабдулла ибн Ғүмәр быларҙы үҙенең барлыҡ балаларына өйрәткән, хәтерҙә ҡалдырырға мөмкинлеге булмағандарға яҙып ҡуйырға бойорған.\nҒөмүмән, әҙәм балаһы һәр яҡлап сәләмәтлеккә ынтылып йәшәргә тейеш. “Эй, Аллаһ ҡолдары! – тигән Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм. – Ауырыуҙарығыҙҙы дауалағыҙ, Аллаһ Тәғәлә һәр сирҙе дарыуы менән бергә бар итте. Фәҡәт ҡартлыҡҡа ғына дауа юҡ”.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №24, 13 - 19 июнь, 2020 - Информационные страницы\n№24, 13 - 19 июнь, 2020\nӘЙҘӘ, АҒИҘЕЛ БУЙЫНА...\nЙыл төҙөләһен көн төҙөлмәһә лә, 2014 йылда башланған Ағиҙел яры буйын нығытыу һәм төҙөкләндереү эштәренең һөҙөмтәһе күренә башланы ла инде. Әлеге ваҡытта биш саҡрымға һуҙылған гидротехник ҡоролмаларҙы төҙөү һәм Салауат Юлаев һәйкәленән Дуҫлыҡ Монументы туҡталышына тиклем араны төҙөкләндереү эштәре тамамланған.\nКөндән-көн күркәмләнеп, матурланып, бигерәк тә ошо йәмле йәй көндәрендә ул йәштәрҙең генә түгел, ололарҙың да яратҡан урынына әүерелә бара, сөнки һәр кем күңеленә хуш килгән ниндәйҙер үҙенсәлек табып, ошо урынға ҡабат-ҡабат килгеһе килеп тик торасаҡ. Йүгереүселәрҙе, велосипедсылар һәм скандинав атлауы менән шөғөлләнеүселәрҙе юлдар ылыҡтырһа, хислеләр ҡояш сығыуын һәм офоҡто шәфәҡ нурҙарына мансып байыуын ҡарар өсөн генә килһә, кемгәлер был урын фотосессия өсөн уңайлы. Йылғалар төнөн һөйләшкән кеүек, ғашиҡтар ҙа Ағиҙелдең йылғыр тулҡындарына ҡарап серләшә; самокатта йөрөгән балалары артынан ата-әсәләре лә эйәреп, саҡрымдар һанай. Балыҡсылар бер кемгә лә иғтибар итмәйенсә, үҙ шөғөлө менән мәшғүл. Салауат Юлаев һәйкәле ҡаршыһында хатта ултырып ял итеү урындары ла эшләнгән. Тиҙҙән бында кафелар асылыр, ҡояштан һаҡланыу өсөн ышыҡтар, музыканттар һәм рәссамдар өсөн ижад урындары, парковкалар, туҡталыштар, ял урындары, арт-объекттар һәм башҡа уңайлыҡтар булдырылыр. Һәр хәлдә, өфөләр был көндө түҙемһеҙләнеп көтә.\nГәзит уҡымаған кешене оҙаҡ тотонолмай ятыу сәбәпле тутыҡҡан берәй тимер әйбергә оҡшатам мин. Ундай кеше менән теге йәки был темаға һөйләшеүе лә әллә ни ҡыҙыҡ булмай сыға. Ә бәғзе берәү менән әңгәмәләшә башлап, уның "фәлән гәзиттә шуны уҡыным, быны күрҙем" тигәнерәк һүҙҙәрен ишетһәң, бындай кешегә ҡарата ниндәйҙер кимәлдә ихтирам уяна.\nЕТЕ ҠАТ ЕР АҪТЫНДА ЙЫЛАН КӨЙШӘГӘНЕН ҺИҘӘ\nБашҡорттар төрки телле халыҡ булараҡ формалаша, әммә урындағы арийҙарҙың теленән, мәҙәниәтенән бик күп нәмәләр яңы формалашҡан башҡорт мәҙәниәтендә, телендә һаҡланып, артабан үҫеш ала. Бына шуларҙың береһе - "Ете ҡат ер аҫтында йылан көйшәгәнен һиҙә" тигән әйтемдер.\nР.Ғ. Кузеев, ошо венгр ғалимының фекере менән килешеп, юрматы һәм йәнәй башҡорт ырыуҙарының боронғо мадъярҙар менән тығыҙ аралашҡан ҡәүемдәрҙән булып, сығыштары менән уғырлашҡан төркиҙәр булыуын ысынбарлыҡҡа тап килә, тип иҫәпләй: "йәнәйлеләрҙең ата-бабалары беҙҙең эраның I мең йыллығы аҙағында төркисә һөйләшкән, әммә уғыр-мадъярҙар менән тығыҙ ҡатнашлыҡ кисергән була".\nГараж төҙөү өсөн ҡаҙылған соҡорҙо таҙартып, Мәжитов етәкселегендәге студенттар IX-XII быуат әйберҙәренә юлыға. Аҙағыраҡ тәңкәләр таптыҡ. Берәү-икәү генә түгел, ә Алтын Урҙа дәүеренең алтын аҡсалары һибелмәһенә осраныҡ.\nБәләгә тарыған бәләкәс сәүкәне ала ҡарға аралап ҡалды, ә сәүкәнең үҙ иштәре түгел. Әлеге сәүкә көнөндә ҡалған саҡтарҙа юлыңа ала ҡарға килеп сығыуына ла ҡыуанаһың бит ул.\nШәмеғол Бәҙретдин улы Бикбаев - өләсәйем Ғилмикамал Бәҙретдин ҡыҙы Бикбаеваның бер туған ағаһы. Өләсәйем Әпсәләм ауылында 1898 йылда тыуған. Миңә уны күрергә яҙманы, ул 1950 йылда, мин тыуғансы вафат булғайны.\nӘлеге көндә республикала барлығы 48 гәзит һәм журнал башҡорт телендә баҫыла. Улар араһында балалар, ҡатын-ҡыҙҙар баҫмаһы, һөнәри тармаҡтарға арналғандары ла бар. "Почта России" сайты йәки мобиль ҡушымтаһы ярҙамында был баҫмаларҙың барыһына ла почта бүлексәһенә барып йөрөмәй, өйҙән генә яҙылырға була.


«Ҙур химия – 2012» форумында ҡатнашыусылар Рәсәй Хөкүмәтенә ҙур инвестпроекттарға дәүләт ярҙамы күрһәтергә тәҡдим итә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Ҙур химия – 2012» форумында ҡатнашыусылар Рәсәй Хөкүмәтенә ҙур инвестпроекттарға дәүләт ярҙамы күрһәтергә тәҡдим итә\n10:40, 19 мая 2012 Иҡтисад\nКисә Өфөлә «Ҙур химия — 2012» халыҡ-ара форумы тамамланды. Химия тармағының хәҙерге торошон һәм индустриялағы проблемаларҙы тикшереп, унда ҡатнашыусылар тәү сираттағы бурыстарҙы үтәү өсөн башҡарма власть органдары менән тармаҡ бизнес-берләшмәһенең көсөн берләштерергә тәҡдим итте. Нефть һәм газ химияһын үҫтереү өсөн сеймал етмәүенә бәйле мәсьәләләрҙе хәл итеү ҙә – улар иҫәбендә.\n2011 йылға ҡарата Волга буйы федераль төбәгендә иң кәмендә бер миллион тоннаға тиң этилен дефициты күҙәтелгән. Сеймал етмәүе арҡаһында билдәһеҙ ваҡытҡа ҡалдырылған инвестиция проекттарына йәнә бер нисә миллион тонна талап ителәсәк.\nБаза сеймалының дефициты арҡаһында Рәсәйҙең нефть-газ химияһы тармағында ун йылдан ашыу ваҡыт дауамында химия продукттары, мономерҙар, полимерҙар һәм башҡа тауарҙар етештереү буйынса конкуренцияға һәләтһеҙ ҙур ҡеүәткә эйә булмаған бәләкәй предприятиелар ойошторола. Газ сеймалының ҙур даими сығанағы булдырылһа, тармаҡ предприятиеның сеймал базаһын тиҫтәләгән сығанаҡтан тулыландырыу кеүек һөҙөмтәһеҙ схемаларҙан баш тарта аласаҡ. Һөҙөмтәлә, эске һәм тышҡы баҙарҙа ла сеймалды эшкәртеүҙән алынған продукцияларҙың конкуренцияға һәләтлелеген һаҡлап ҡала аласаҡ, Рәсәйҙең Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеүен иҫәпкә алғанда, был айырыуса ҙур әһәмиәт ала.\nОшоға бәйле, форумда ҡатнашыусылар РФ Хөкүмәтенә ил террриторияһында миллион тонна продукция бирәсәк бер нисә предприятие төҙөүгә йүнәлтелгән эре инвестпроекттарға дәүләт ярҙамы күрһәтеүҙе бойомға ашырырға тәҡдим итә. Форум резолюцияһында тап ошо тураһында әйтелә лә инде.\nСарала сеймалды эшкәртеү үҙәктәренә ташыу өсөн тәғәйенләнгән транспорт инфраструктураһының етмәүе хаҡында ла һүҙ булды. Интенсив һәм экстенсив үҙләштереү мөмкин булған бөтөн сеймал сығанаҡтарын ҡарап, форумда ҡатнашыусылар «Ямал — Волга буйы» проектын тормошҡа ашырыуҙы 2030 йылға тиклем газ һәм нефть химияһын үҫтереү планын үтәүҙең һәм планда күрһәтелгән сеймалды артабан эшкәртеү буйынса инвестиция проекттарының төп өлөшөн ғәмәлгә ашырыуҙың төп шарты тип иҫәпләй. «Ҙур химия»ла ҡатнашыусылар «Ямал – Волга буйы» маршруты буйынса углеводород сеймалын транспортлау өлкәһендәге Башҡортостан, Татарстан республикаларының, Ямал-Ненец автономиялы округының башланғысын хупланы.\nБР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы президенты Юрий Пустовгаров әйтеүенсә, республика өсөн яҡын аралағы иң мөһим мәсьәләләрҙең береһе нефть химияһын үҫтереүҙең яңы стратегияһын эшләүгә ҡайтып ҡала. Бынан тыш, юғары квалификациялы эш урындары булдырыу буйынса һөҙөмтәле программа әҙерләргә кәрәк.\n— Бәләкәй бизнестың инновациялылығы тураһында ла оноторға ярамай. Һис шикһеҙ, унан да күп нәмә тора, шуға күрә уға етди ярҙам кәрәк, — тине ул.\nБашҡортостан Президенты Хакимиәте етәксеһе Владимир Балабанов билдәләүенсә, тармаҡтың күп проблемаларын дәүләттең туранан-тура ҡатнашлығында хәл итергә мөмкин.\n— Форумда ҡатнашыусылар үҙҙәре өсөн күп файҙалы мәғлүмәт алғандыр һәм үҙҙәренең идеяларын артабанғы эштәрендә тормошҡа ашыра алыр, тип ышанам, — тип һөйләшеүгә йомғаҡ яһаны Владимир Балабанов.\nТеги: Ҙур химия,форум


Хәбәрҙәр: Һиндостан: көсләүселәргә- үлем язаһы.\nҺиндостан: көсләүселәргә- үлем язаһы.\nҺиндостанда медицина факультетында уҡыған студент ҡыҙҙы көсләүселәргә үлем язаһы бирергә ҡарар сығарылған. Дели суды ҡыҙҙы көсләгән 4 әҙәмде аҫып язалауға хөкөм иткән. Енәйәт уҙған декабрҙә эшләнгән. Врачтар 2 аҙна буйы 23 йәшлек Джоти Сингхтың ғүмере өсөн көрәшкән, әммә ҡыҙ алынған йәрәхәттәрҙән һәләк булған.\nЕнәйәт эшләүҙә 6 кеше ҡатнашҡан. Ғәйепләнеүселәрҙең береһе төрмәлә үҙ-үҙенә ҡул һалған. Йәнә бер бәлиғ булмаған енәйәтсе уҙған аҙнала максималь язаға тарттырылған- ул холоҡ төҙәтеү колонияһында өс йыл ултырасаҡ.\nСуд алдынан ҡорбан булған ҡыҙҙың әсәһе Джотиҙың бөтә ил ҡыҙына әйләнеүен, шуға күрә ғәҙел хөкөмдө бөтә ил көтөүен белдерҙе. Был енәйәт Һиндостан йәмәғәтселегендә ҙур яңғыраш тапты. Бөтә ил буйынса енәйәтселәргә яза биреүҙе һәм ҡануниәтте ҡатыландырыуҙы талап итеп ҡаршылыҡ акциялары үтте. Хәҙер күмәкләп көсләүселәргә минималь яза- 20 йыл. Әгәр енәйәт ҡорбаны һәләк булһа, суд енәйәтселәргә үлем язаһы бирә ала.


Хәбәрҙәр: Греция: “Алтын таң”лидерҙары депутат именлегенән мәхрүм ителде.\nГреция: “Алтын таң”лидерҙары депутат именлегенән мәхрүм ителде.\nГреция парламенты үтә уң “Алтын таң” фирҡәһенең генераль сәркәтибе Николаос Михалолиакосты һәм йәнә ике депутатты депутат именлегенән мәхрүм итте. Уларҙы законһыҙ рәүештә ҡорал йөрөтөүҙә һәм енәйәтсел ойошма төҙөүҙә ғәйепләйҙәр. Парламент ағзалары ултырышындағы 224 кешенең 223-ө иммунитеттан мәхрүм итеү өсөн тауыш бирҙе.\n“Мин фиҙакәр милләтсе һәм“Алтын таң”дың тоғро ағзаһы,- тип белдерҙе Михалолиакос.-Нимә генә эшләһәгеҙ ҙә, һеҙ минең күңелемде һындыра алмайһығыҙ. Бына нимә әйткем килә мин һеҙгә: идеалдарым өсөн, мин төрмәгә китергә, хатта үлергә лә әҙер.”\nМихалолиакос, Паппас һәм уларҙың көрәштәше Яннис Лагосты шаршамбы көн юғары хәүефһҙелек саралары менән судҡа тиклем бер нисә ай тотолған төрмәнән парламентҡа алып килделәр. Йөҙәрләгән “Алтын таң”яҡлылар иһә парламент стенаһы янында, үҙҙәре ғәйепһеҙ тип иҫәпләгән фирҡә башлыҡтарын яҡлап, ҡаршылыҡ акцияһы уҙғарҙы.\n“Енәйәтсел эшмәкәрлектә ғәйепләнһә лә, күптән түгел булған Европарламент һайлауҙарында“Алтын таң” ҙурлығы буйынса Грецияла өсөнсө фирҡәгә әүерелде, -тип һөйләй Афинанан хәбәрсебеҙ.-Һуңғы 4 йыл эсендә Греция йәмәғәтселеген ыҙа сиктергән ҡаты экономия сараларына ҡаршы сығыусыларҙы ул үҙ яғына ауҙара алды.”


Президент суҡмарына кем хужа булыр? Һайлау үтте, власть өсөн көрәш дауам итә.\nУкраиналағы хәлдәр беҙҙе көн һайын ҡыҙыҡһындыра. Башҡаса мөмкин түгел, иң яҡын күршеләребеҙ бит. Комик һәм шоумен Владимир Зеленскийҙың шоколад батшаһы Пётр Порошенконы шаңғытҡансы еңеүенә битараф ҡалғандар аҙ булғандыр. Зеленский еңде лә, эш бөттө тип уйлағандар хаталана, сөнки Порошенко власты бирергә ашыҡмай.\n“Порошенко үҙен Мысыр ҡунаҡханаһында һуңғы көн ял иткән турист һымаҡ тота, – тип зарлана шоумен, – таҫтамалдарҙы, тапочкаларҙы урлай, швед өҫтәленән аҙыҡ-түлек тултыра”.\nЕңелгән хужа ла президент суҡмарын һуңғы тапҡыр булһа ла нығыраҡ һелтәргә тырыша. “Президент вазифаһы – турист, эш урыны – ҡунаҡхана түгел, – ти Порошенко исеменән кемдер. – Үҙеңде яуаплы вазифаға әҙерләргә кәрәк”. Ни өсөн кемдер? Сөнки һуңғы осор үҙен берәү ҙә күргәне юҡ. Дөрөҫ булһа, әле һаман үҙенең мәсхәрәле еңелеүен йыуыу менән мәшғүл. Ғәжәпләнмәгеҙ, ул да кеше бит, йыуһа, ауыҙы үҙе менән.\nЗеленский вазифаһын 19 майҙа тантаналы башларға теләй, ә Рада инагурацияны май аҙағына ҡалдырмаҡсы. Был осраҡта Зеленский Раданы (урындағы парламент) отставкаға ебәреүҙән мәхрүм ителә.\nРәсәй властары Украиналағы үҙ-ара низағҡа битараф тип әйтерлек. Йәнәһе, үҙебеҙҙең мәшәҡәттәр баштан ашҡан. Сөнки, РФ Президенты Владимир Путин (#ВладимирПутин) әлегә Владимир Зеленскийҙы ҡотлау менән ашыҡмаҫҡа булды. Президент кеше үҙе беләлер әле. Артабан нимә булыр, күрербеҙ.\nфото Википедиянан алынды.


Мөхәббәттән яҙған һәләкәт » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\nБыл ҡатынды сираттағы суд ултырышында осратыуыма әллә ни ғәжәпләнмәнем. Йылдармы, әллә яҙмышмы, ҡасандыр сағыу, янып торған ҡара күҙҙәрҙе тоноҡлатҡан, уларға ниндәйҙер шәүлә һалған, аҡ, сибәр йөҙ ҙә ныҡ ҡына таушалған. Тик үҙен башҡаларҙан өҫтөн күреү ғәҙәтен ташламаған. Ул һаман да эргә-тирәһендәге ир-егеттәргә бәхетһеҙлек, ҡаза килтерә, өмөтһөҙлөк упҡынына этәрә. Ә бит был ҡыҙҙың да балљып торған йәш, уйындарҙа бер нисә егеттең башын әйләндерерҙәй гүзәл сағы булғандыр. Тиҫтерҙәре белем алғанда ул урам ҡыҙырыуҙы, 13 йәшенән оло тормошто өҫтөн күрә.\nБынан ун ике йыл элек Йәмиләне суд залында осраттым. Унда ул зыян күреүсе булараҡ үтә ине. Тәүҙә йәш ҡыҙҙы бик йәлләнем. Нисек йәлләмәйһең, шундай ғына йәшендә көсләү ҡорбаны булған бит. Миңә, ул саҡта яңы ғына суд ултырышсылыѓына йәлеп ителә башлаған йәш хәбәрсегә, ауыр ваҡиға менән танышырға тура килде. Әлеге эш буйынса үткән ике егеттең ата-әсәләренең ут йотоп ҡайғырыуынан тетрәнеп, тәнәфес ваҡытында тышҡа сыҡтым. Йәмилә әхирәте менән ағастар араһында тәмәке тартып тора ине. Миңә иғтибар итмәйҙәр. Шул саҡ әхирәте Йәмиләнән: “Быларҙан күпме аҡса ћауып булыр икән?” – тип һораны. Теге иҫе китмәй генә: “Улдарын ултыртырға теләмәһәләр, мин уларға бышылдаған хаҡты бөгөн үк алып килеп еткерәсәктәр”, – тине. Эштең нимәлә булыуын аңлаһам да, зиһенем был хәшәрәтте ҡабул итә алманы. Йәмилә аҡса эшләү өсөн егеттәр өҫтөнә ҡара яҡҡан булып сыға ла баһа! Баҡтиһәң, ул әхирәте менән егеттәрҙе аулаҡ йортҡа саҡыра, өҫтәлгә менеп яланғас бейей, ә һуңынан... улар өҫтөнән милицияға ғариза яҙа.\nЭштең тәжрибәле судья ҡулына эләгеүе генә йәш егеттәрҙе ҡаты хөкөмдән ҡотҡарып ҡалды.\n“Ә һин ни өсөн таңға ҡарай аулаҡ өйгә барҙың? Улар менән ниңә араҡы эстең?” – тигән һорауға Йәмилә: “Был минең шәхси эшем, нимә теләйем, шуны эшләйем!” – тип эре генә яуап бирҙе. Ә бит ул саҡта уға ни бары ун туғыҙ йәш ине.\nКөсләүҙә ғәйепләнгән ике егет тә шартлы рәүештә хөкөм ителде. Әлбиттә, бының өсөн уларҙың ата-әсәләренә Йәмилә артынан оҙаҡ ҡына йүгерергә, аҡса ла түләргә тура килгәндер. Судтан һуң Йәмиләнең әхирәтен ҡултыҡлап, кафеға күңел асырға инеп китеүен бөгөнгөләй хәтерләйем.\nБынан һуң да Йәмиләне суд залында осратырға тура килде. Ҡайҙалыр кәйеф-сафа ҡорған мәлдә ҡылынған енәйәттәр буйынса ул шаһит булып үтте. Эйе, көмөшкә йылға булып аҡҡан ерҙә иң ҡурҡыныс фажиғәләр була ла инде.\nЙәмилә С. ҡалаһының яҙыҡханаларында (притон) оҙаҡ ҡына көн итә. Ул әле бер, әле икенсе ир менән “бәхетен” һынап ҡарай. Хәҙер инде ҡырҡҡа яҡынлашҡан ҡатын ата йортон туҙҙырып, асарбаҡҡа әүерелә. Шуға күрә Йәмиләнең бар маҡсаты яңғыҙ ир менән танышыу була. Яҙыҡханаларҙа төрлө кешеләр осрай. Йыш ҡына төрмәлә ултырып сыҡҡан ирҙәрҙән туҡмалырға ла тура килә. Әммә барырға урыны булмағас, түҙә. Шулай бер төн танышы менән икенсе яҙыљханаға китәләр. Унда Йәмилә үҙенә нисектер туған булып сыҡҡан ҡустыһын осрата. Осрашыу хөрмәтенә бер нисә көн байрам итәләр. Ашарға ла, урланған аҡса ла бөтә. Шул саҡ Марат Йәмиләгә: “Әйҙә, киттек ауылға! Бик шәп ир менән таныштырам. Ул яңғыҙы йәшәй. Бер ҡасан да өйләнмәйем, тигән була, беҙ уны өгөтләп күндерербеҙ”, – ти.\nШулай итеп улар Хәсәндең ауылына барып юлыға. Ир яңғыҙы йәшәһә лә, картуф-йәшелсәһен ултыртҡан, өйө лә йылы, таҙа. Љала яҙыҡханалары менән сағыштырырлыҡ түгел инде. Хәсән улар барғанда мейескә икмәк һалып йөрөгән була. Йәмилә үҙенең бәхетле минуты һуҡҡанын аңлай. Ә инде Хәсәндең әсәһе сит ҡалала йәшәүен, бында һирәк кенә килеп йөрөүен белгәс, тағы ла ҡыуана. Тимәк, ҡамасауларға кеше юҡ. Бер-ике көндән Хәсән Йәмиләнең күҙҙәренә генә ҡарап тора: ул нимә әйтә – ҡанун. Апаһының уңышлы урынлашыуында үҙ әһәмиәтенең ҙур булыуын аңлаған Марат та хаттин ашып китә. Көн дә Хәсәндең йортона төрлө кешеләрҙе йыя, эскелек ойоштора, ашарға таптыра. Йорт хужаһына был оҡшамай башлай. Ә Йәмилә, ҡустымды ҡыуһаң, мин дә сығып китәм, ти. Хәсән һөйгәнен юғалтыуҙан ҡурҡып, өндәшмәй түҙергә мәжбүр була. Ә инде төн уртаһында йортон баҫып ингән бер нисә ирҙең аш бүлмәһендә рәхәтләнеп йөрөүен, етмәһә, берәүһенең Йәмилә тирәһендә уралыуын күргәс, йәне көйөп, барыһын да ҡыуа башлай. Тик ҡатынға был оҡшамай, Хәсәнде утын менән йыға һуға ла тибеп ебәрә. Ошо хәлдән һуң йорт хужаһы яҙмышына осраҡлы килеп ингән һәм уға ныҡлап урынлашып алған Йәмиләнән йыш туҡмала.\nХәсәндең өйөндә Яңы йыл байрамына бик күп кеше йыйыла. Тәүҙә кемдер килтергән араҡыны эсәләр, һуңынан көмөшкә йылға булып аға. Тиҙҙән был йортта ҡунаҡ булыусылар көн менән төндө бутай башлай. Һөҙөмтәлә 22 ғинуарҙа ла улар Яңы йыл өсөн эсеүен дауам итә. Бер кис әшнәләр араһында тағы ыҙғыш сыға. Хәсән “ҡунаҡтарының” таралышыуын, Йәмилә менән яңғыҙ ҡалдырыуҙарын талап итә башлай. Ҡатын был ваҡытта өйҙә булмай. Марат: “Ә һиңә Йәмиләне кем алып килеп, ҡулыңа тотторҙо?” – тип ажғыра. Хәсән үҙенекен тылҡығас, уның башына йән көсөнә ултырғыс менән һуға. Ултырғыстың бер тояғы һынып сыға. Хәсән бер аҙ башын тотоп ултырғас, иҙәнгә ауа. Өҫтәл янындағы ирҙәр, уны ултырғысҡа ултыртып, көмөшкә ҡойоп бирә. Хәсән эсә. Шул мәл Йәмилә ҡайтып инә, үҙе юҡта нимә булғанын белгәс, асыулана башлай. Унан Хәсәнгә бер шешә көмөшкә тоттороп: “Мә, улай шәп хужа булғас, үҙең ҡойоп эсер беҙгә!” – тип ҡысҡыра. Хәсән һаҫыҡ шыйыҡсаны стакандарға ҡойған мәлдә берәүһен яңылыш ситкә түгеп ебәрә. Йәмилә, ярһыуына түҙә алмай, сүмес менән Хәсәндең башына елгәрә. Ир ҡолап китеп, янындағы шкафтың мөйөшөнә башы менән төкәлә. Ирҙең ҡыбырҙамай урынында ята биреүе бер кемде лә борсомай. Хәсән аша атлап йөрөйҙәр. Артабан мәжлес ҡороусылар хужаны икенсе бүлмәләге карауатҡа алып сығып быраҡтыра. Шул саҡ йортҡа Марат менән ҡасандыр бергә төрмәлә ултырған әшнәләре килеп инә. Өҫтәлгә шешәләр теҙелә. Йәмилә бер ирҙең алдына уҡ менеп ултыра. Мәжлес дауам итә.\nӘ был ваҡытта Хәсәндең хәле насарайғандан-насарая бара. Саҡ тын алған ир “Йәмилә” тип бышылдай. Тик шарҡылдап көлөп, рәхәтләнеп кәйеф-сафа ҡорған иҫерек ҡатын бер ни ишетмәй. Өсөнсө көнөнә лә уның ҡайғыһы булмай – өй тулы кеше бахмурҙан ыҙалана. Аҡсалары ла, көмөшкәләре лә ҡалмай. Йәмилә өйҙә шешәгә алмаштырырҙай әйбер эҙләй башлай. Баҙҙағы картуф иҫенә төшә. Күмәкләшеп картуфты тоҡҡа тултырып, көмөшкәгә алмаштырырға сығып китәләр. Шул мәл йортҡа Йәмиләнең әхирәте килеп инә. Ул ауыр тын алған тауышты ишетеп, бүлмәгә инә. Башы ҡанға буялған Хәсәнде күреп, ҡото оса. Уны уятырға маташа, тик ир күҙҙәрен дә асмай. Шул саҡ ишектән Йәмилә күренә. “Бына бер нисәү итеп бирҙеләр, “картуфығыҙ һәйбәт, тағы алып килегеҙ” тип әйттеләр”, – ти ул шатланып. Әхирәте Хәсәндең хәле мөшкөл булыуын әйтә. Йортҡа ингән ирҙәр менән бергә Хәсәнде ҡарайҙар. Шул саҡ береһе: “Бының теле тамағын ҡаплаған бит!” – тип ҡалаҡ менән Хәсәндең телен сығара. Ирҙең тын алышы еңеләйгәндәй була. Уны уята алмағас, алкаштар Хәсәндең ауыҙын шаҡарып, көмөшкә ҡоя. Йәмилә: “Ҡуйығыҙсы, юҡ менән булмағыҙ. Йоҡо дарыуы эскән ул – шуға йоҡлай”, – ти.\nБарыһы ла өҫтәл янына ыңғайлай һәм мәжлес артабан дауам итә. Төнгә ҡарай Хәсән тағы хырылдап тын ала башлай. Быны ишетеп ҡалған Йәмилә ҡысҡырып уҡ ебәрә. Тыштан ҡар индерәләр. Хәсәндең башына ҡар һалғас, ул тынысланып ҡалғандай була. Йәмиләнең әхирәте “Ашығыс ярҙам” саҡыртырға тәҡдим итә. Тик ҡатын уны тыңларға ла теләмәй. “Юҡ, ул табынды боҙоу өсөн миңә үсләшеп, тиҫкәреләнеп ята, ятһын, әйҙә!” – тип екерә.\nИке көндән Хәсәндең хәле тамам мөшкөлләнә. Йәне күк менән ер араһында тартҡылашҡан ир үҙенең тыуып-үҫкән йортонда барған шайтан туйын күрә, бушҡа үткәргән йылдары, көмөшкәгә әрәм ителгән ғүмере өсөн йәне һыҙлай, тик бер ни ҙә эшләй алмағанын аңлай. Хоҙайҙан был ғазаптарҙан ҡотҡарыуын ялбара. Тик әжәл генә Хәсәнде алып китергә ашыҡмай. Ғүмерендә тәүге тапҡыр мөхәббәт хисе кисергән ир Йәмиләһенең уның йортонда икенсе берәү менән сыуалыуын тойоп ғазаплана.\nХәсәндең үлем менән йәшәү араһында икәнлеген тойған Марат та, әшнәләре лә ҡаушап ҡала. “Берәй нәмә булһа, беҙҙән күрәсәктәр”, – тип ҡурҡа улар. Марат Хәсәнде берәй ергә алып барып ташларға тәҡдим итә. Тик башҡалар ризалашмай. Юҡ, Хәсәнде йәлләгәндән түгел. “Беҙ уны ҡайҙа алып барып ташлаһаҡ та, бар ауыл беҙҙе күрҙе. Шунда уҡ табасаҡтар һәм беҙҙән күрәсәктәр”, – ти Йәмилә.\nОҙаҡ бәхәсләшкәндән һуң ауыл фельдшерын саҡыралар. Ул “Ашығыс ярҙам” саҡырта. Хәсәнде дауаханаѓа килтерәләр. Табиптар ирҙе ҡотҡарыуға бар көсөн һала. Тик үтә һуң була шул. “Исмаһам, бер-ике сәғәт алдан алып килһәләр, ҡотҡарып булыр ине”, – ти оло йәштәге табип. Хәсәндең бер аҙна буйы тыуған йортонда ярҙамға мохтаж булып ятыуын, уның янында шайтан мәжлесе ойоштороусыларҙың медицина хеҙмәткәрҙәре саҡыртырға уйламауын да аҡ халатлы белмәй, әлбиттә.\nХәсәндең йорто бушап ҡала. Тәүҙә Йәмилә бында ҡалырға уйлай, әммә Марат уны бергә алып китә. Ҡатын ҡаршылаша башлағас, ҡустыһы уны йыға һуға. “Һин минең бик шәп дуҫҡа оҡшаның, ул һине һорай. Ул баҡсала ҡарауылсы булып эшләй, унда бер йорт йылытыла, шунда күсәбеҙ”, – ти ул. Хәмер ҙә, ашарға ла буласағын аңлаған Йәмилә шатланып ризалаша. Ә инде ҡустыһының үҙенә һуҡҡанын ул: “Минең өсөн тырыша бит”, – тип үҙенсә аңлай.\nУлының вафат булыуы хаҡында хәбәр алғас, әсәһе ҡайтып төшә. Ул Хәсәндең үлеменә ышанмай. “Әле яңыраҡ ҡына уның менән телефондан һөйләштек. “Әсәй, мин кәләш алам, туй үткәрәйек. Киленең шул тиклем һәйбәт”, – тигәйне. Шул “яҡшы” ҡатын баламдың башын ашаны инде”, – тип илай ул.\nӘсәһе улының үлеме осраҡлы булмауын аңлай. Тикшереү эштәре башлана. Хәсәндең тән яраларын судмедэксперт тикшерә һәм йәш ирҙең үлеменә башына ауыр әйбер менән һуғыу сәбәп булыуын әйтә. Тиҙҙән Марат ҡулға алына. Уларҙы С. ҡалаһының бер яҙыҡханаһынан барып табалар. Ҡарауылсы Йәмилә менән уны оҙаҡ тотмай, ҡыуып сығара. Улар яңынан яҙыҡханаларҙа көн итә башлай. Әйткәндәй, Мараттың быға тиклем бирелгән хөкөм язаһының мµґґєте үтмәгән була. Марат барыһын да инҡар итә. “Ни өсөн һеҙ, Хәсәнде мин үлтергән, тип уйлайһығыҙ?! Уны Йәмилә көн дә туҡмай торғайны, ҡулына нимә килеп эләгә, шуның менән һуҡты. Мин йорттарынан сығып китер инем, Йәмилә: “Был хәҙер минең дә өйөм, ә һин – минең туғаным. Күпме кәрәк – шул тиклем йәшә”, – тип туҡтатып килде. Мин Хәсәнде Йәмиләнән яҡлай торғайным. Сөнки ул уға көн күрһәтмәне. Хәҙер килеп, мин барыһы өсөн ғәйепле булып сығаммы?!” – тип илауланы ул хөкөм залында.\nМарат бар ғәйепте Йәмилә өҫтөнә ауҙарһа ла, апаһы ҡустыһына ҡаршы бер күрһәтмә лә бирмәне. “Хәсәнде бер кем дә үлтермәне, ул иҫереп иҙәнгә йығылғанда, башын ныҡ итеп бәргәйне”, – тип тылҡыны.\nТикшереү хеҙмәте, экспертиза һөҙөмтәләре буйынса ғәйепле кеше асыҡланды. Ул Марат булып сыҡты. Суд ирҙе ете йыл ярымға ҡаты режимлы колонияға ебәреү тураһында хөкөм сығарҙы.\nҠотһоҙ, ҡот осмалы фажиғәнең ҡара буяуҙарына мансылған йорт хәҙер буш тора. Әсәнең өйҙө һатырға маташыуы ла килеп сыҡмай. Балалар уның янынан хатта көндөҙ ҙә ҡурҡа-ҡурҡа, оло йәштәгеләр уҡына-уҡына үтә...


Һеҙҙе ысын күңелдән Яҙ һәм Хеҙмәт көнө менән ҡотлайым!\nБеренсе Май беҙҙең өсөн яҙҙы һәм хеҙмәтте, кешенең эшсәнлеген һәм яңы уянған тәбиғәттең көсөн, тормошто яңартыу шатлығын кәүҙәләндереүсе яратҡан байрамдарыбыҙҙың береһе булып тора. Был байрам үҙенең ижади хеҙмәте менән ҡаланың сәскә атыуына һәм именлегенә ынтылған өлкән һәм йәш быуынды берләштерә.\nӨфө хеҙмәт уңыштары һәм талантлы кешеләр менән дан тота. Улар тыуған баш ҡала хаҡына эшләйҙәр һәм ҡалабыҙға үҫергә һәм үҫешергә ярҙам итәләр. Өфөлөләрҙең егәрлелектәре, йолаларға тоғролоҡ билдәләре маҡсаттарға ирешергә мөмкинлек бирәсәк, тип ышанам!\nҠалабыҙҙың ҡеүәтле иҡтисади потенциалы булдырған хеҙмәт ветерандары, бөгөнгө көндә Өфө мәнфәғәте өсөн хеҙмәт итеүселәргә оло рәхмәтемде белдерәм.\nБыл матур байрам көнөндә һеҙгә ныҡлы сәләмәтлек, бәхет һәм именлек, тыуған республикабыҙ һәм уның баш ҡалаһы, илебеҙ иминлеге өсөн яңы ҡаҙаныштар һәм уңыштар теләйем!


Башҡортостанда иген йыйыу кампанияһы башланғандан алып 2 миллион тоннанан ашыу ашлыҡ урып алынған\nУртаса уңыш гектарынан 15 центнер самаһы.\nРеспубликаның 17 районында иген һәм ҡуҙаҡлы иген культураларын йыйыу эштәре тулыһынса тамамланған. Ашлыҡты 5 проценттан аҙыраҡ майҙанда урырға ҡалған, күбеһенсә ул Урал аръяғында, шулай уҡ төньяҡ һәм төньяҡ-көнсығыш райондарҙа. Шулай уҡ республикала шәкәр сөгөлдөрөн йыйыу ҙа дауам итә. Уртаса уңыш ҡеүәте - гектарынан 267 центнер.\nӘбйәлил районының «Красная Башкирия» хужалығында ла әле ураҡ эштәре һуңғы гектарҙарҙа алып барыла. Төбәктәге ҡырыҫ тәбиғәт шарттарын иҫәпкә алып, урындағы етәкселек нуль технологияһына ҙур өмөттәр бағлай. Былтыр механизаторҙар 1 мең 200 гектарҙа ужым арышы, 50 гектарҙа ужым бойҙайы сәскән. Быйыл был культуралар сағыштырмаса яҡшы уңыш бирә, ти хужалыҡтың баш агрономы Ғабдулла Зәйнуллин. Мәҫәлән, ауыл эшсәндәре арыштың пар ерендәге сорттарының береһенән 25 центнер самаһы уңыш алған. Артабан улар алдында арпа һәм һоло урыу бурысы тора. Әле хужалыҡ баҫыуҙарында 10 берәмек техника эшләй. Шулай уҡ быйыл һатып алынған дүрт «Полесье» иген комбайндары ураҡ эштәрен күпкә еңеләйтергә ярҙам иткән.


Башҡортостан өсөнсө ҡоролтайға әҙерләнә\nБыл эш барлыҡ, хәрби тел менән әйткәндә, фронттар буйынса ла киң йәйелдерелгән. Милләтте туплау, теләгәндәренә башҡортостанға ҡайтып төпләнергә ярҙам итеү тигән маҡсат ҡуйылған.\nБыл планды амбициялы йәштәр ғәмәлгә ашыра. Уларҙың береһе Азамат Ғәлин. Төркиәлә Башҡортостан фәне һәм мәҙәниәте көндәре инде милләтте туплапу ғына түгел, башҡорттар өсөн киңерәк тарафтарға сығыу өсөн урындар әҙерләүҙе лә күҙ уңында тота.\nИстанбулдың Мәхмәт Әкиф Эрсой паркында – башҡорт һабантуйы ла ойошторолдо. Башҡортостан Хөкүмәте премьер-министры Раил Сарбаев. Төркиәлә Истанбул университеты менән Башҡорт Дәүләт университеты араһында хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйылды.\nИстанбул университеты ректоры Юныс Сойлет һәм Башҡорт Дәүләт университеты ректоры Әхәт Мостафин. Эш сәфәренең һуңғы көнөндә Башҡортостан делегацияһы Ҡараджа Әхмәт зыяратында Әхмәт Зәки Вәлиди туған ҡәберенә сәскәләр һалды.


Лайткоин - Яңылыҡтар Блокчейн\nЛайткоин (ЛТК) Чарли ли ойошторола., Google хеҙмәткәрҙәренә һәм элекке экс-Инжиниринг компанияһы Директоры өҫтәрәк. Төп тармағы булып тора Лайткоин Биткоин-клиенттар, улар асыҡтан-асыҡ исходным коды клиент аша сығарған Github н. Лайткоин октябрендә сығарыла. 2011. Оҙайлы ваҡыт дауамында ярайһы, был капитализацияһы буйынса икенсе криптовалюта. Был’s, ни өсөн был кешеләр атай “көмөш цифрлы.” Әлеге мәлдә, Алтынсы барып Лайткоин, Биткоин юғалтыу, Эфириум, Пульсация, Аҡса һәм Биткоин Джероламо. Баҙар капитализацияһы $8.383.386.336, һәм 1 Тигеҙ ЛТК 0,01799050 БТЦ, йәки $152,24. Бер йыл 2017, өҫкә хаҡы взлетающий 1,250%.\nLitecoin селтәрендә етештереү планлаштырыла. 84 миллион лайткоин, был дүрт тапҡырға күберәк аҡса берәмеге буласаҡ, тип биткоин. Рәт-рәт кеүек Биткоин, Лайткоин сығарыу. Яңғыҙ йәки был предприятиеларын килтерергә мөмкин, улар ғына беҙ ҙә кәңәш майнинг болот инә. 3 компания Hashflare Сервис болот майнинг, IQMining йәки Генезис Тау. Sha256 айырмалы рәүештә, уның менән bitcoin., Версия дөрөҫлөгөн иҫбатлау сифатында ҡулланылған ябай эштәрендә алгоритмдарҙы перемешивании лайткоин scrypt. Ҙур күләмле иҫтәлектәр, уның етештереүсәнлеге инеүенә бәйле ҙур дәрәжә..\nКүп кенә кешеләр йыш ҡына алтын менән сағыштыра Биткоин, әйткәндәй, был’ы инвестициялар өсөн идеаль вариант. Ярай шул саҡта, Аҡса Лайткоин тип ҡарарға мөмкин—функциональ саралар йыйылмаһы менән алмашыу мөмкинлеге требуемый. Лайткоин’ы ваҡытта яҡынса быуын 2.5 ҡаршы минут 10 бер минут Биткоин, тиҙ тигәнде аңлата тапҡыр күберәк килешеүҙе раҫлау.\nУлай ғына ла түгел, Актив айырып шаһиты Лайткоин (SegWit) молниеносно һәм селтәрен йәйелдереү (ЛН), селтәр һиҙелерлек яҡшыртты тип’s һауыт. Биткоин технологик һәм атом алмаштырыу мөмкинлеген биргән туранан-тура лайткоин своп, Эфириум, Vertcoin, һәм Decred—блокчейн, атом ҡулланыу ОСП.\nБөтә технологиялар, үрҙә телгә, протестировать селтәрендә беренсе тапҡыр күрһәтә һәм litecoin. Һәр команда үҙенең иң яҡшы продукт эшләй тырыша.. Litecoin-был артыҡ һығылмалы һәм тиҙ ҡарағанда, Биткоин, һынауҙар үткәреүгә һәм яңы идеялар менән улар был мөмкинлекте ул бик тиҙ һыналған.\nМинең ҡараш менән, Лайткоин’s иң төп һәм иң мөһиме—Биткоин конкурент түгел, әммә Zcash. Был’ы Zerocash буйынса протокол төҙөлгән, тип тәьмин хосуси-операция һаҡлау. Был анонимность, эдвард сноуден. сығыуға ярҙам итер тип криптовалюта, ул тип “иң ҡыҙыҡлы альтернатива Биткоин.”\nҺәм техник яҡтан менән, Сауҙа өсөн булған барлыҡ килешеүҙәрҙең лайткоин криптовалюта шанс булыу яҡшыраҡ.Ул’s план ниндәй ысул популярлығы ҡазандың Биткоин Лайткоин мөмкин.. Әммә нисек өлгөрә криптовалютный, бер нисә валюта һанлы, танылыу ала алмай.\nSatoshiLite буйынса твит\nКиләһе Пост:Lightning селтәре конкурент булыуы менән яңы протокол фантом\nКиләһе Пост:Сауҙа өҫтәмә төркөмдәр асып ебәрҙе девир криптовалюта


Хәйбулла районында йәш белгестәр торлаҡ алды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nХәйбулла районында йәш белгестәр торлаҡ алды\n14:12, 1 августа 2012 Сәйәсәт\nХәйбулла районы Аҡъяр ауылының мәҙәниәт йортонда урындағы йәш белгестәргә яңы фатирҙарҙан асҡыстар тапшырыу тантанаһы үтте. Биш табип, ике педагог һәм бер мәҙәниәт хеҙмәткәре социаль торлаҡ алды, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына район хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән.\nҺигеҙ фатирлы йорт район бюджеты средстволарына төҙөлгән. Заманса технологиялар һәм Европа стандарттары буйынса төҙөлгән бинала электр йылытыу системаһы эшләй, уның ярҙамында һәр бүлмәлә температураны айырым көйләргә була, йылы түбәнән килә. Стандарт фатирҙарҙың бейеклеге 250 см булһа, яңы йорттарҙа ул 280 см тәшкил итә. Йылы һыу һәр фатирға айырым һыу йылытыу ҡоролмаларынан килә.\nТеги: урындағы власть,торлаҡ,йәш белгестәр


Ҡырмыҫҡалы районында янғын арҡаһында ике ғаилә торлаҡһыҙ ҡалды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nҠырмыҫҡалы районында янғын арҡаһында ике ғаилә торлаҡһыҙ ҡалды\n17:41, 1 ноября 2011 Йәмғиәт\nИртә таңда Ҡырмыҫҡалы районының Орловка ауылында ике фатирлы йортта янғын сыға. Йорт хужаһы уянып китә һәм төтөн еҫен һиҙеп ҡала. Янғын күрше бүлмәлә сыҡҡан була, ут түбә таҡтаһын ялмап ала һәм күрше фатирға күсә. Унда йәшәүсе ике балалы ғаилә фатирҙан сығып өлгөрә.\n— Район үҙәгенән килеүсе янғын һүндереүселәр һәм Атйетәр ауылы халҡы янғындан ҡотолорға ярҙам итә. Әммә ҡотҡарыусы бригадаға һуң мөрәжәғәт иткәнгә күрә, йорт ҙур зыян күрә. Фаразланыуынса, янғын иҫке электр сымының ҡыҫҡа замыканиеһы арҡаһында сыға, — тип хәбәр итте РФ Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса Баш идаралығы матбуғат хеҙмәте хеҙмәткәре Марат Борханов.