Башҡортостан Венецияһы | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 129423\n18 марта 2019 — 18:27 ГТРК «Башкортостан»\nРеспублика район-ҡалаларында яҙғы ташҡынға етди әҙерлек бара. Оло һыуҙы Башҡортостан Венецияһында ла көтәләр. Ошондай атама алған ауыл Дүртөйлө районында урынлашҡан. Италиялағы ҡала кеүек уны ла тиҙҙән һыу уратып аласаҡ, тик ваҡытлыса ғына. Башҡортостан Венецияһы күптәрҙең иғтибарын йәлеп итә. Үтеп барыусылар йыш ҡына был урында туҡтап фото төшә ти Илмир Мифтахов. Үҙенсәлекле атаманың килеп сығыуы әлбиттә осраҡлы түгел. Венеция исемен 2001 йылда ла дәлилләй ауыл. Ул ваҡытта боҙ тығылып Ағиҙел ярҙарынан сыға, һәм бер нисә көнгә йорттар һыу эсендә ҡала. Шулай ҙа иң ҡурҡыныс ташҡын бында 1947 йылда булды тип хәтерләй ололар. Венеция ауылы халҡы 20 йылға яҡын инде ҙур ташҡынды күргәне юҡ, шулай ҙа көндәр йылыта башлау менән Айрат Мифтахов кәмәһен әҙерләп ҡуя. Быйыл ҡар күп булыу сәбәпле ташҡын була ҡалһа тип ауыл халҡы мал-тыуарын күсерер өсөн ҡалҡыуҙараҡ, урман янында урын да хәстәрләгән. Ә ауылда йәшәгән 104 кеше өсөн урындағы профилакторийҙа урындар әҙерләнә. Шулай ҙа синоптиктар быйыл һыу кимәле уртаса йыллыҡ күрһәткестәрҙән 10-15 процентҡа түбән буласаҡ тип фаразлай. Тимәк быйыл да Башҡортостан Венецияһының исеме есеменә тап килмәҫ тигән ышаныс бар.


Ҡош бейеклегенән баҡ донъяға! » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nТормош үҙенә күрә бер аһәңгә ҡоролған. Кеше хистәре, өмөттәре менән үҙе теләгәнде көҫәй. Әммә ҡоролош, Бөйөк ижадсы ҡануны бер яҡтан алғанды икенсеһе менән тулыландыра һәм киреһенсә. Әҙәм балаһы ҡайһы ваҡыт һайлау алдына ҡуйыла. Ул яҙмыш төйөндәрен йә йөрәге ҡушҡанса, йә аҡылы, шул ваҡыттағы аң, тәжрибә кимәле буйынса хәл итә. Тәжрибә етешмәгәнлектән, күп яҡтарын күҙ уңынан ысҡындырып, төптән, тәрәндән уйламағанлыҡтан, хаталанып ҡуйыуы ла ихтимал. Был осраҡта ул, яңылыштарҙы төҙәтеп, шул уҡ юлдан ҡабат үтергә тейеш була. Тормошта, йәшәү мөмкинлеге кешегә бер генә бирелгән кеүек, бер генә тапҡыр «эйе» һәм «юҡ»ты хәл итергә тура килгән осраҡтар була.\n...Һауалағы бөркөт ирек, ҡеүәт билдәһе итеп ҡабул ителгән. Халыҡта ҡыйыу егеттәрҙе «бөркөттәр» тип алғышлау бар, йәреңә «бөркөтөм» тип һоҡланыу ҙа матур күренеш. Бөркөттәрҙең үҙ ҡаяһын ташламай, тоғролоҡло булыуы ла был ҡоштарға хөрмәт уята. Уларҙың кешеләргә үрнәк булырлыҡ тағы ла бер сифаты бар. Ҡырҡ йыл йәшәгәс, суҡыштары, ныҡ оҙонайып, кәкрәйә, был иһә уларға аҙыҡ табыуҙы ауырлаштыра, шулай уҡ ҡорбанын эләктереп алыуға яйһыҙланған тырнаҡтары ла уңайһыҙлыҡ тыуҙыра. Түшендәге ҡаурыйҙары ауырая. Ҡош һайлау алдында ҡала: ул йә йәшәргә, йә үлергә тейеш. Ҡайһы юлды һайлауҙы ошо мәлдә ул үҙе хәл итә. Бөркөт ҡаялағы ояһы эргәһенә осоп килеп, суҡышын осло таштарға бәргеләп һындыра. Уның яңынан үҫкәнен көтә. Биш ай самаһы ваҡыт үткәс, яңы үткер суҡышы менән ул тырнаҡтарын үҙе алып ташлай, ҡаурыйҙарын йолҡоп ырғыта. Йәшәүгә ынтылыш уларға тәбиғи кимәлдә һалынғандыр, әлбиттә. Шулай ҙа ҡыйғыр бөркөттөң артабан тере ҡалыу өсөн үткәненән арыныуы, ни хәтлем ҡаты ауыртыныу алып килмәһен, уның артында йәшәү барлығын белеү, моғайын да, уны еңергә ярҙам итә.\nЙыш ҡына, һынау алдына ҡуйылып, ауырлыҡтар күкрәк ситлеген емереп килгәндә, аһәң хаҡында онотабыҙ. Ямғырҙан һуң ҡояш ҡалҡыуын, ниндәй ҡараңғы төндән һуң да яҡты көн тыуасағын, сыуаҡ көҙҙәрҙән һуң сатлама һыуыҡтары менән ҡыш килеүен, унан һуң балҡып яҙ көтөп торғанын хәтерләмәйбеҙ. Мотлаҡ йәшәүҙе һайларға, юлдарын табырға донъялағы аһәң үҙе этәргес бирә. Кәрәкле һүҙҙәр, билдәләр ебәрә. Тик уларҙы күреүҙән туҡтамаҫҡа, төшөнкөлөккә бирелмәҫкә генә кәрәк.\nБыл осраҡта бер ҡәләмдәшемдең ҡанатлы һүҙҙәре гел ҡолағымда яңғырай: «Бөтәһе лә яҡшы, юғарынан ҡарағанда!» Үткәнем – хазина, бөгөнгөм – бүләк, киләсәгем – мөғжизә, тип йәшәүҙе һайлайыҡ. Ә мөғжизәне беҙ күп осраҡта үҙебеҙ тыуҙырабыҙ.


Йәмәғәт палатаһы үҙ эшен камиллаштыра // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЙәмәғәт палатаһы үҙ эшен камиллаштыра\n11:51, 3 октября 2013 Йәмғиәт\nӨсөнсө саҡырылыш Йәмәғәт палатаһының сираттағы ултырышында «Башҡортостан Республикаһы Йәмәғәт палатаһы тураһында» Башҡортостан Республикаһы законына үҙгәрештәр индереү тураһында» Башҡортостан Республикаһы закон проекты ҡаралды. Закон проекты менән республиканың Йәмәғәт палатаһы Аппаратын дәүләт ҡаҙна учрежденияһы категорияһына индерергә тәҡдим ителде. Палата ағзаларының был вәкәлләтәрҙе бойомға ашырыуы менән бәйле сығымдар, Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте менән ҡаралған тәртиптә ҡайтарыласаҡ, тип яҙылған закон проектында.\nУлтырыштың көн тәртибенә шулай уҡ «Башҡортостан Республикаһында Рәсәй Федерацияһы Президентының 2012 йылдың 7 майындағы Указдарын тормошҡа ашырыу барышы тураһында»ғы мәсьәлә ҡуйылды. Владимир Путин 2012 йылдың 7 майында ижтимағи сәйәсәт, һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, милләт-ара татыулыҡ, фән мәсьәләләренә ҡағылышлы бер нисә указға ҡул ҡуйғайны, унан һуң йыл ярым ваҡыт үтте. Был мәсьәлә буйынса доклад менән БР Йәмәғәт палатаһының социаль сәйәсәт буйынса эш төркөмө етәксеһе Мәхмүзә Ғәйнуллина сығыш яһап, Президент Указдарын үтәү маҡсатында республикала ҙур эштәр алып барыла, тип хәбәр итте.\nШулай уҡ ултырышта «Башҡортостан Республикаһы Йәмәғәт палатаһы ағзаларының вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу һәм Башҡортостан Республикаһы Йәмәғәт палатаһы ағзаларының вәкәләттәрен тергеҙеү тураһында» мәсьәлә ҡаралды. Июль аҙағында, Йәмәғәт палатаһының алты ағзаһы Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһында Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға депутатлыҡҡа кандидат булып теркәлеү сәбәпле, Палата составынан сыҡҡайны. Уларҙың өсөһө – Эльвира Айытҡолова, Наил Ғиззәтуллин һәм Александр Дегтев республика парламенты депуттары итеп һайланды һәм улар Палата составынан сығырға тейештәр. Тағы ла өс ағза – Юрий Акшенцов, Мәхмүзә Ғәйнуллина һәм Булат Йомадилов – Башҡортостан Республикаһы Йәмәғәт палатаһына эшкә кире ҡайтыу тураһында ғариза бирҙе.\nТеги: бр йәмәғәт палатаһы,ултырыш


Телевизор пультының 22-се төймәһенә баҫығыҙ » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Телевизор пультының 22-се төймәһенә баҫығыҙ\n02.04.2019 Телевизор пультының 22-се төймәһенә баҫығыҙ\nБеҙҙең илдә геүелдәшеп цифрлы телевидениеға күсеү бара. Дөрөҫөрәге, әҙерләнәбеҙ. Кем приставка ала, кем бушлай ҡуйыуҙы көтә, кем нишләй, тигәндәй. Йәйен күсергә уйлайбыҙ, нисек булыр? Беҙгә депутаттар ҙа ярҙамға килә.\nРФ Дәүләт Думаһының Мәғлүмәт сәйәсәте, мәғлүмәт технологиялары һәм элемтә буйынса комитеты телевизор пультындағы 22-се төймәне муниципаль телеканалдарға беркетеү тураһындағы закон проектын тәүге уҡыуға сығарыуға хупланы.\nБылтыр Бөтә Рәсәй халыҡ фронты активистары “Правда и справедливость” медиафорумында цифрға күскәндә урындағы каналдар тураһында ла онотмаҫҡа тәҡдим иткәйне. Шулай барлыҡҡа килде пульттағы 22-се төймә инициативаһы. Ул булмаһа, цифрлы эфирҙа, мәҫәлән, үҙебеҙҙең республиканың каналын нисек табыр инек? Ниәт буйынса муниципаль каналдар пульт менән эҙләгәндә 100-сө позициянан да арыраҡ урынлашырға тейеш ине. 100-гә барып еткәнсе, нимә эҙләгәнде онотаһың, юлда берәй “текә” тапшырыуға ла юлығып, оҙаҡҡа тотҡарланыуың бар. Ә әлеге закон проекты ҡабул ителһә (быныһы шартлы инде), 22-се төймә һеҙҙе (беҙҙе) көтә.\n19.04.2019 - Яңылыҡтар таҫмаһы Емерек күпер арҡаһында балалар бата яҙған\n19.04.2019 - Яңылыҡтар таҫмаһы Сибайҙар исеменән тағы бер рәхмәт\n19.04.2019 - Яңылыҡтар таҫмаһы Аҡсаң әҙерәк булһа, 640 һумлығын эҙлә\n19.04.2019 - Яңылыҡтар таҫмаһы Донъялағы иң шәп дәүләт сайты беҙҙә!\n19.04.2019 - Яңылыҡтар таҫмаһы Эшһеҙ ҡалып, ипотека бурысын түләй алмаһағыҙ\n19.04.2019 - Яңылыҡтар таҫмаһы Башҡортса һөйләшеү бөгөн модаламы?\n19.04.2019 - Яңылыҡтар таҫмаһы Ҡатын-ҡыҙҙарға – квота\n19.04.2019 - Яңылыҡтар таҫмаһы “Ерләү эше тураһында” яңы закон сыға.\n19.04.2019 - Яңылыҡтар таҫмаһы Бөгөн Бәраәт кисен доғала үткәрегеҙ!\n19.04.2019 - Яңылыҡтар таҫмаһы Эвакуаторҙан тапалған\n19.04.2019 - Яңылыҡтар таҫмаһы Мортаза Рәхимовтың бронялы "Мерседесы" кәрәкмәйме?\n19.04.2019 - Яңылыҡтар таҫмаһы Әүлиә шишмәһендә һыу сыҡҡанмы икән?


Монтевидео — Башҡорт Википедияһы\n34°52′00″ ю. ш. 56°10′00″ з. д.\n24 декабрь 1726\nMontevideano, Montevideano, Montévidéenne, Montévidéen, montevideano һәм montevideana\nБруно Маурусио де Сабала[d]\nУругвай, Меркосур[d] һәм Монтевидео[d]\n1 319 108 кеше (2011)\n43 ± 1 метр\nCaracas Venezuela Temple[d], Тандиль[d], Кадис[d], Эсмеральдас[d], Сан-Паулу, Санкт-Петербург, Буэнос-Айрес, Мехико, Мадрид, Куритиба, Санто-Доминго (Доминика Республикаһы), Ла-Плата[d], Эль-Аюн[d], Марсико-Нуово[d], Дьёр[d], Санта-Фе[d], Росарио[d], Каракас[d], Ла-Пас[d], Ульсан[d], Монтевидео[d], Барселона, Бразилиа[d] һәм Лиссабон\neconomy of Montevideo[d]\nCategory:Burials in Montevideo[d]\nМонтевидео (исп. San Felipe y Santiago de Montevideo, Сан-Фелипе-и-Сантьяго-де-Монтевидео) — Уругвайҙың баш ҡалаһы, шулай уҡ Монтевидео департаментының административ үҙәге.\n1 Тәбиғәт шарттары\n2 Халҡы, теле, дине\n4 Ҡала тарихы\nТәбиғәт шарттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n540 км² майҙаны менән Монтевидео Атлантик океандың Ла-Плата ҡултығында урынлашҡан. Ҡала сиктәрендә Көньяҡ конустың МЕРКОСУР диңгеҙ порты менән иң ҙур тәбиғи гавань урынлашҡан.\nҠала территорияһының рельефы убалы, иң бейек нөктәһе — Серро-де-Монтевидео ҡалаһының көнбайышында 136-метрлыҡ тау, уның түбәһендә маяҡ урынлашҡан. Саванна өсөн хас булған үләндәр һәм ҡыуаҡлыҡтар үҫә. Ҡала эсендә күбеһенсә Европанан килтерелгән ағастар — имән, ҡарағай, эвкалипт, платан үҫә. Яр буйҙарындағы һыуға тоҙлолоҡ һәм күтәрелеү хас. Төп йылғаһы — Санта-Лусия, ҡаланы көнбайыштан уратып алған.\nМонтевидео климаты — субтропик дымлы, йыраҡ Сочи климатын хәтерләтә. Йәй дымлы һәм эҫе. Ҡыш дымлы, елле, һәм болотло, Антарктиканан һалҡын көслө ел иҫкәндә («памперо») ҡырауҙар төшөүе ихтимал. Ҡайһы саҡта дауыл була, ләкин тропик циклон түгел.\nҒинуарҙың уртаса температура — +23 °c, июлдә — яҡынса +10 °C. Уртаса йыллыҡ температура — +16,7 °C. Иң түбән температура — -5,6 °C; иң юғары — +42,8 °C. уртаса йыллыҡ яуым — төшөм күләме- яҡынса 1000 мм. Ҡар, башлыса, июндән сентябргә тиклем арауыҡта яуа (ҡыш).\nХалҡы, теле, дине[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2011 йылда Монтевидео халҡының һаны 1,3 млн кеше тәшкил итә, әммә ҡала агломерацияһы 2 миллион самаһы иҫәпләнә, был бөтә Уругвай халҡының яҡынса 58 % тәшкил итә\nҠалала күбеһенсә испан һәм итальян эмигранттары нәҫелдәре (креолдар) йәшәй. XIX быуат уртаһында — XX быуат башында Монтевидео халҡының һаны Көнбайыш Европанан күсеп килеүселәр— испандар, итальяндар, француздар менән тулыландырыла. Уругвай Латин Америкаһында иң «аҡ» илдәрҙең береһе һанала. Испан колонизацияһы осоронда һәм индеецтарға ҡаршы көрәштә ерле халыҡ тулыһынса тиерлек юҡ ителә. Монтевидеола Көньяҡ Американың иң боронғо әрмән ойошмаһы бар. Ҡалала йәһүд общинаһы бар, ул Латин Америкаһының иң ҙурҙарының береһе булып тора.\nДәүләт теле — испан. Урындағы уругвай диалекты (риоплат диалектының варианты) бер ни тиклем үҙенсәлекле, атап әйткәндә, «ll» һәм, ҡайһы берҙә, «j» [ж] тип әйтелә, бынан тыш, 9000 тирәһе диалект һүҙҙәр башҡа илдәрҙән килгән испан теллеләр өсөн аңлайышһыҙ. Баш ҡала халҡының күпселеге испанса һөйләшә.\nХалыҡтың яҡынса яртыһы рим-католик сиркәүенә ҡарай. Шулай уҡ методист һәм англикан дине лә таралған.\nМонтевидео округтарының картаһы (нумерациялы)\n2010 йылда ҡала 8 муниципалитетҡа бүленгән (municipios), һәр береһенә халыҡ уның башлығын — алькальдын (alcalde) һайлай йәки алькальдесын (alcaldesa, әгәр башлығы — ҡатын-ҡыҙ булһа). Округтарға бүлеү «Монтевидеола адимнистартив һәм сәйәси децентрализацияның үрләүе өсөн, ҡала менән идара итеүҙә граждандарҙың демократик ҡатнышлығын үҫтереү маҡсатында үтә». Муниципалитеттарға A G тиклем хәреф кодтары бирелә (CH дирафын индереп).\nШулай уҡ ҡала испанса баррио (ингл) тип аталған 62 округтан тора:\nНорте Карраско Норте\nКапурро — Белья-Виста\nПасо-д-ла-Арена — Сантьяго-Васкес\n1900 йылда Бойондороҡһоҙлоҡ майҙаны.\nИҫке ҡала күренеше.\nЙыһандан күренеше (NASA һүрәте)\n1680 йылда португалдар Ла-Плата ҡултығының һул ярында Буэнос-Айрес ҡаршыһында Колония-дель-Сакраменто ҡәлғә-ҡалаһын төҙөй. Был форт котрабандистар базаһы була, улар Буэнос-Айресҡа тыйылған тауар индерә. Контрабандистар менән көрәш өсөн 1726 йылда испандар ҡултыҡҡа инеү урынында урынлашҡан Монтевидео ҡәлғәһенә ниге: һала. Шулай итеп, улар Ла-Платаның ике ярын да контролгә алыу мөмкинлегенә эйә була.\nТиҙҙән Монтевидео Көнсығыш яр провинцияһының мөһим сауҙа үҙәге була, ул 1750 йылда тулыһынса Испанияға беркетелә. 1766 йылда ул Ла-Плата баш ҡалаһы Буэнос-Айрес булған вице-короллеге составына инә.\nXVIII быуатта бай тәбиғи үҫемлектәр менән далалар һәм ҡырағайланған мал көтөүҙәре Көнсығыш яр буйына европа күскенселәре ағымына булышлыҡ итә. Испания колониаль властары был районда үҙҙәренең хәлен нығытыуға өмөт итә, был территорияларға дәғүә итеүсе португалдар һәм инглиздәргә уңышлы ҡаршылыҡ күрһәтеү өсөн эре малсылыҡ хужалыҡтарын (эстансия) хуплай. Колониаль осор аҙағында (1800 йыл) Көнсығыш яры провинцияһы халҡының һаны 30 мең самаһы тәшкил итә, шуларҙың өстән бер өлөшө Монтевидеола йәшәй.\nБаш ҡаланың юғары класс йәмғиәте ер биләүселәр, сауҙәгәрҙәр, финансистар һәм хөкүмәт чиновниктарынан ғибәрәт. Уларҙың күбеһе Каталония, Басктар иленән һәм Канар утрауҙарынан килгән һәм Кастилияла король һарайы менән тығыҙ бәйләнештә булмаған. Бынан тыш, ҡалала сауҙагәрҙәр, хәрбиҙәр, түбән һәм урта кимәлдәге чиновниктар, һөнәрселәр йәшәгән. Халыҡтың яҡынса өстән бер өлөшөн килтерелгән ғәрәп ҡолдары тәшкил иткән.\nЯйлап Монтевидео һәм Буэнос-Айрес араһында бер-береһен уҙырға тырышыу башлана. Провинцияның күп кенә халҡы вице-короллек власына күрә алмаусанлыҡ кисерә. Монтевидео метрополияға лояль ҡарашта була, был ике ҡала араһында дошманлыҡты көсәйеүгә килтерә.\n1816 йылда Монтевидеоны португал -бразилия интервенттары баҫып ала һәм 1828 йылға тиклем ул Бразилия составында була. 1823 йылда бойондороҡһоҙлоҡ өсөн бразилия һуғышында португалдар һаҡлаған Монтевидеоны бразилия ғәскәрҙәре яулап ала. 1828 йылдың авгусында ҡала бойондороҡһоҙ Уругвайҙың баш ҡалаһы була.\n1836 йылдан 1852 йылға тиклем диктатор Хуан Мануэль Росас етәкселегендәге аргентина ғәскәре илгә даими һөжүм яһай. 1843 йылда ул консерватив «Бланко» партияһына Монтевидеоны блокадалауҙа ярҙам күрһәтә. Һуғышта Бөйөк Британияның һәм Францияның диңгеҙ флотилияһы ҡатнаша, улар Буэнос-Айресты ҡамай. Шуның арҡаһында Монтевидео халҡы ҡамауҙы һәм блокаданы күтәрә, һәм 9 йыл дауамында ҡаршылыҡты туҡтатмай. Тик 1852 йылда ғына, Росас ҡолатылғандан һуң, Уругвайҙың бойондороҡһоҙлоғона етди хәүеф бөтөрөлә һәм блокада тамамлана.\nXIX быуат аҙағында Монтевидеола сәнәғәт үҫешә башлай. Уругвайҙың баш ҡалаһы эш хәрәкәтенең үҙәгенә әүерелә. 1918 йылда Рәсәйҙәге Октябрь революцияһын хуплап демонстрациялар үтә. 1936 йылда Милли фронт булдырыу өсөн хәрәкәт башлана, ә 1938 йылда илдә власты демократлаштырыуҙы талап итеү буйынса ҡала буйлап хеҙмәтсәндәр сығыштары булып үтә.\nXX быуаттың икенсе яртыһы либераль һәм консерватив партия вәкилдәренең власы өсөн сәйәси сығыштар һәм көрәш осоро. Оппозицияның иң ҙур сығышы Монтевидеола 1983 йылдың ноябрендә үтә, протест демонстрацияһына 400 мең кеше йыйыла. XX—XXI быуат сиктәрендә иҡтисадты реструктуризациялау һәм сауҙаны либералләштереү буйынса реформалар үткәреү һөҙөмтәһендә, илдә иҡтисади үҫеш күҙәтелә, ул эре ҡалаларҙың, беренсе сиратта, Уругвайҙың баш ҡалаһы булараҡ Монтевидеоның сәнәғәт потенциалының үҫешенә булышлыҡ итә.\nМонтевидеола Бөтә донъя сауҙа үҙәге\nИлдә иң юғары бейек йорт— ANTEL башняһы\nСолис театры бинаһы\nҠаланың үҙәк өлөшө күренеше\nМонтевидеола дәүләт мәктәбендә балалар баҡсаһы балалары .\nПортҡа йәнәш иҫке Монтевидео, даими план буйынса XVIII — XIX быуат башында төҙөлә. Бында ҡаланың төп майҙанында үҙенә барокко һәм классицизм (1790—1804) һыҙаттарын берләштергән кафедраль собор, колониаль осорҙағы ихаталар менән йорттар урынлашҡан. Порттан көнбайышҡа ҡарай Монтевидеоның эшсе һәм сәнәғәт районы — Вилья-дель-Серро урынлашҡан. Урамдарҙың тура мөйөшлө селтәре Ла-Плата ҡултығы яғынан ҡалаға исем биреүсе Серро убаһы менән сикләнгән: Монтевидео — тәржемә иткәндә «мин ҡалҡыулыҡты күрәм» тигәнде аңлата. Ҡалҡыулыҡта 1809—1839 йылдарҙа төҙөлгән форт бар.\nАрхитектура яғынан иң ҙур ҡоролмалар араһында классицизм стилендәге «Солис» театры (1841—1874), парламенттың эклектик бинаһы (1908—1920), XX быуат арихтектураһын сағылдырыусы яңы Ратуша (1930), Республика университетының инженер-геодезия факультеты (1938), күп ҡатлы «Панамерикано» бинаһы (1957) иғтибарға лайыҡ.\nУругвайҙың сәйәси тормошонда армияның ҙур ролен генералдарға булған һәйкәлдәр раҫлай. Бынан тыш ҡалала колонист-күскенселәргә монументтар бар: «Фургон» (1929—1934) һәм «Дилижанс» (1953). Икеһе лә бронзанан эшләнгән.\nМонтевидеола Милли тарихи музей, Тәбиғи тарих музейы, Педагогия музейы, Милли нәфис сәнғәт музейы, Муниципаль нәфис сәнғәт музейы, Зоология музейы һ. б. эшләй. Планетарий һәм ике зоопарк бар.\nУругвайҙың баш ҡалаһында илдең иң ҙур уҡыу йорто — 1849 йылда барлыҡҡа килгән Республика университеты урынлашҡан, шулай уҡ Техник колледж, уның ҡарамағында Монтевидеола ғына түгел, ә илдең башҡа ҡалаларында ла махсус уҡыу йорттары бар. Атап әйткәндә, Монтевидеола уға ике индустриаль уҡыу йорто, электротехник, төҙөлөш һәм караптар төҙөү колледжы, шулай уҡ сауҙа, график сәнғәте, биҙәү-ҡулланма сәнғәте, эш башҡарыу һәм коммерция колледждары буйһона.\nҠалала эшләгән ғилми-тикшеренеү учреждениелары араһында Әҙәбиәттең милли академияһын, Милли инженерия академияһын, Атом энергияһы буйынса милли комиссияны, География һәм тарих институтын, Астрономик обсерваторияны атарға була. Монтевидеола 10 китапхана бар, улар араһында иң ҙурҙары Милли китапхана (500 мең том), Республика университеты факультеттарының китапханалары, Муниципаль китапхана (20 мең том), Милли конгресс китапханаһы (180 меңдән ашыу том) һәм Педагогик китапхана (115 меңдән ашыу том).\n1977 йылдан йыл һайын Монтевидеола халыҡ-ара китап йәрминкәһе үткәрелә .\nҠалала театр һәм театр залдары күп: «Мерседес», «Тингладо», «Театро дель сентро», «Сиркулар», «Эль гальпон», «Клуб де тиаиро», «Нуэво стела», «Одеон», «Солис», «Верди» һ. б. 1949 йылда Милли консерваторияға нигеҙ һалына, ә 1890 йылдан Верди институты эшләй.\n1930 йылда Уругвайҙың баш ҡалаһында футбол буйынса донъя чемпионаты уҙғарыла. Монтевидеоның иң үҙәгендә чемпионат өсөн махсус 120 мең кеше һыйҙырышлы (хәҙер 80 мең тирәһе һыйҙырышлы) «Сентенарио» футбол стадионы төҙөлә, унда Уругвай футболсылары аргентиндарҙы драматик финалда еңеп, тарихта беренсе донъя чемпиондары була. Уругвай футболының «Пеньяроль» — «Насьональ» суперклассикоһы шулай уҡ Монтевидеола үтә. Ҡаланың 90 % халҡы футбол менән ҡыҙыҡһына. 2007/08 миҙгелендә Уругвайҙың Примьераһында футбол буйынса 16 клубтан 14 клуб Монтевидеонан була.\nСанкт-Петербург, Рәсәй (1998)\nҠалып:Флаг САДР Эль-Аюн, Көнбайыш Сахара (2009)\nТөнгө Монтевидео күренеше\nМонтевидео үҙәгендә 80 мең тамашасыны һыйҙырған «Сентенарио» стадионы.\nУругвай баш ҡалаһы скверҙарының береһе\nЙыһандан Монтевидеоның һәм уның тирә-яғы һүрәте\n↑ (unspecified title) — 1953.\n↑ alcaldes y alcaldesas на сайте Montevideo.gub.uy 2010 йылдың 30 август көнөндә архивланған.\n↑ Intendencia de Montevideo на сайте Montevideo.gub.uy 2011 йылдың 26 апрель көнөндә архивланған.\nCapital de la república oriental del uruguay 2009 йылдың 5 май көнөндә архивланған.\n34 башланы. Уругвай-халыҡ-ара китап йәрминкәһендә 2015 йылдың 2 апрель көнөндә архивланған. (Контрабанда, 2011 йылдың 28 сентябре)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Монтевидео&oldid=1064363 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:50 28 август 2021 үҙгәртелгән.


Марафон старт алды\n26 Март 2018, 18:17\nМәктәптәр араһында “3Д” тип атал-ған район кимәлендәге өс айлыҡ ирекмәндәр марафоны үҙ эшен башланы. Ни өсөн шундай ҡыҙыҡ исем бирелгән тип уйлайһығыҙ? Бында өс баш хәреф алынған – “Думай! Двигайся! Действуй с Российским движением школьников!”\nБеренсе йыйылыш Оло Ыҡтамаҡ ауылының Башҡорт гимназияһында үтте. Унда райондан 11 команда ҡатнашты: “Изгелек академияһы” (1-се лицей, 7-се класс), “ИКС кешеләр” (Башҡорт гимназияһы), “Изге йөрәктәр” (Йонос), “Аврора” (Оло Аҡа), “Спортсылар” (Әләгәҙ), “Black star” (Ләмәҙтамаҡ), “Тимур командаһы” (Пионерҙар һәм уҡыусылар йорто), “Ҡайнар йөрәктәр” (Теләш), “Бер аҙым алға” (1-се лицейҙың 5-се класы), “Адреналин” (Түбәнге Бобин), “Янған йөрәктәр” (Яңы Яуыш). Уларҙың һәр береһе үҙҙәре менән таныштырҙы.\nБыл көндө егет һәм ҡыҙҙарҙы ун баллы шкала буйынса йәшерен эксперттар баһаланы. “Рәсәйҙең мәктәп уҡыусылары хәрәкәте менән бергә йылмай” тип исемләнгән мөйөштә фотосессия ойошторолдо. “Берҙәмлек” клубы оҫталыҡ дәрестәре үт- кәрҙе: 20 минут дауамында ошо хәрәкәт менән таныштырҙы, зал менән уйындар уйнаны, күмәкләп бейетте. Был күнекмәләр мәктәптәрҙә саралар ойошторғанда ҙур ярҙам буласаҡ.\nШулай уҡ уҡыусылар аҙна һайын онлайн рәүештә заданиелар үтәйәсәк, уның өсөн балдар аласаҡ.\nОшондай ҙур эштәрҙән һуң Пионерҙар һәм уҡыусылар йорто ҡарамағындағы “Аккорд” гитара берекмәһенең “Перемены” төркөмө сығышын ихлас ҡараныҡ. Йыйылышты ябыу тантанаһында тәүге йомғаҡтар яһалды, командалар балдарға эйә булды, һәр командаға ярҙамға куратор беркетелде.\nШулай итеп Мәсетле районында “3Д” ирекмәндәр марафоны старт алды! Командалар аҙна һайын бирелгән заданиеларҙы үтәй башланы. Ентекле мәғлүмәтте “Бәйләнештә”ге “РДШ. Мечетлинский район” төр-көмө аша белергә мөмкин (https://vk.com/public154961794).\nМарафонда алған тәьҫораттары менән 1-се лицейҙың 5 “А” класы уҡыусыһы Адэлия Ҡәләмова уртаҡлашты:\n– Лицейҙан марафонда бишенсе һәм етенсе кластар ҡатнаша. Бишенсе кластың “Бер аҙым алға” командаһы шаян егеттәрҙән һәм маҡсатҡа ынтылыусан ҡыҙҙарҙан тора. Улар танау төшөрөп ултырырға белмәй, һәр хәлдән сығыу юлын таба. Улар: “Беҙ төрлө. Ләкин беҙҙе бер нәмә берләштерә. Беҙ ер йөҙөндә изгелек тыуҙыра алабыҙ һәм тыуҙырырға теләйбеҙ. Беҙ балаларға һәм өлкәндәргә ярҙам итергә тырышасаҡбыҙ!”, – ти.\n“Изгелек академияһы” – етенсе кластарҙың командаһы. Ундағы уҡыу-сылар изгелек бүләк итергә ярата. Сөнки улар хәҙерге заманда кешеләр-ҙең күбеһе ярҙамға мохтаж икәнлеген яҡшы белә. “Беҙ татыу, берҙәм һәм әүҙем команда. Бөтә эштәр ҙә беҙҙең ҡулдан килә һәм бөтә нәмә беҙҙән тора икәнлеген яҡшы аңлайбыҙ”, – ти егет һәм ҡыҙҙар.\nПионерҙар һәм уҡыусылар йортоноң “Берҙәмлек” клубы ағзаһы.


Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең хеҙмәт һәм социаль яҡлау министры Максим Топилин менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Рәсәйҙең хеҙмәт һәм социаль яҡлау министры Максим Топилин менән осрашты\n13:37, 26 января 2016 Сәйәсәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 26 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.\nРеспублика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙең хеҙмәт һәм социаль яҡлау министры Максим Топилин менән осрашты. Осрашыу барышында хеҙмәт мөнәсәбәттәрен камиллаштырыу һәм халыҡты социаль хеҙмәтләндереү сифатын күтәреү мәсьәләләре тикшерелде.\n– Һеҙ хеҙмәт баҙарында көсөргәнеште кәметеү буйынса өҫтәмә саралар мәсьәләһендә ярҙам иттегеҙ. 230 миллионы – дөйөм бюджет, һеҙ 218 миллион һумлыҡ ярҙам күрһәттегеҙ. Аҡсаны 100 процентҡа үҙләштерҙек, – тип хәбәр итте Рөстәм Хәмитов. – Программала 5 415 кеше ҡатнашты. Был – планлаштырылған күләмдең 110 проценты. Ҡатмарлы иҡтисади тотороҡһоҙлоҡ осоронда был йәһәттән бик яҡшы эш башҡарҙыҡ. Ошо программа буйынса артабан да шулай эшләйәсәкбеҙ. Республикала Белорет металлургия комбинаты, Нефтекама автозаводы, Өфө моторҙар эшләү берекмәһе ҡатнашты.\n– Мәшғүллеккә ярҙам итеү программаһына килгәндә, хәҙер беҙ башҡа ведомстволарҙағы коллегаларыбыҙ менән эшләйбеҙ. Былтыр программаны оҙаҡ тикшерҙек һәм ҡатмарлы иҡтисади хәлдә ҡалыу хәүефе янаған предприятиеларҙы һайланыҡ, – тине Максим Топилин.\nРеспублика Башлығы халыҡты социаль хеҙмәтләндереү буйынса хеҙмәттәрҙе дәүләт ҡарамағында булмаған секторға тапшырыу темаһын да күтәрҙе.\n– Автономлы коммерцияға ҡарамаған 59 ойошма бушлай һәм уларҙың 59 хужалыҡ йәмғиәте түләүле хеҙмәт күрһәтә. Әлегә барыһы ла һәйбәт, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Бында баҙар ойошторҙоҡ, ярты йыл эсендә хеҙмәтләндерелгән кешеләрҙең һаны 16 процентҡа артты. Түләүле хеҙмәттәрҙән алынған килем күләме ике тапҡырға тиерлек – 43 миллиондан 75 миллион һумға тиклем артҡан. Беҙҙең тәжрибәне өйрәнергә мөмкин.\nХеҙмәт мөнәсәбәттәрен рәсмиләштереү процесы тураһында һөйләгәндә Рөстәм Хәмитов 2014 йылдың 1 декабренән 83 мең кеше эшен рәсмиләштереүе хаҡында хәбәр итте. Контроль эш 115 процентҡа үтәлгән.\nМинистр, үҙ сиратында, республиканың халыҡҡа социаль ярҙам өлкәһендәге ҡаҙаныштарын, шулай уҡ демографик хәлде юғары баһаланы.\nТеги: мәшғүллек,социаль хеҙмәтләндереү,бр башлығы


Тиндән нисек һум эшләргә? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Тиндән нисек һум эшләргә?\nТиндән нисек һум эшләргә? 31.05.2013 // Иҡтисад\nХужалыҡ ун бер йыл элек хасил булған, әле ул республикала уңышлы эшләп килә. Уның 10 234 гектар ере булһа, шуның 8 247 гектары — һөрөнтө ер. Ҡалған майҙаны – 2 мең башҡа тиклем арттырырға ниәтләнелгән һыйыр малы, 200 баш йылҡыға бесән әҙерләү өсөн сабынлыҡ һәм, әлбиттә, көтөүлек ерҙәре. Ошо хәтлем малды аҫрап, продукция етештереү өсөн иген һәм мал аҙығы культуралары эшкәртелә. Малдарға яңы технология буйынса сенаж әҙерләнә. Бынан тыш, 110 гектарҙа картуф үҫтерелә, һәм уны сәсеү, утау, ҡаҙыу кеүек эштәрҙең барыһы ла механикалаштырылған. Шулай итеп, тәүәкәндәр тирә-яҡ ауыл һәм райондарҙы картуф орлоғо менән дә тәьмин итә.\nБында йыл да 6-7 меңләп ҡаҙ аҫрайҙар. Инкубатор станцияһы уңышлы эшләй: былтыр, мәҫәлән, инкубаторға барлығы 70 мең йомортҡа (ҡаҙ, өйрәк, бройлер тауыҡ йомортҡаһы) һалынып, халыҡҡа 5 миллион һумлыҡ ҡаҙ, 466 мең һумлыҡ өйрәк бәпкәһе, 682 мең һумлыҡ тауыҡ себеше сығарып һатылған. Быйыл барлығы 103 237 йомортҡа инкубациялана. Әле 30 меңдән ашыу бәпкә һәм себеш һатылған. Был эш артабан да дауам итә.\nХужалыҡтың малсылыҡ, баҫыусылыҡ йүнәлешендә атҡарған эше былар менән генә сикләнмәй. Тәүәкәндәрҙең стандарт ауыл хужалыҡтарынан айырмалы яғы фермаларында, баҫыуҙарында етештерелгән продукцияны “тыу” килеш һатыуҙан түгел, ә ит-һөттө үҙҙәрендә эшкәртеп, халыҡҡа ризыҡты төрлө ассортиментта еткереүҙән ғибәрәт. Әйтәйек, әле Тәүәкән һөтсөлөк фермаһында тәүлегенә 8 тонна һөт етештерелһә, ул Стәрлетамаҡ, Салауат, Ишембай, Күмертау ҡалаларының, Күгәрсен, Ейәнсура райондарының, Ырымбур өлкәһенең Төйлөгән ҡасабаһының магазин кәштәләренә һөт килеш кенә түгел, ә май, ҡаймаҡ, эремсек, кефир, ряженка, ҡорот төрөндә барып ята. Шуны билдәләп үтеү мөһим булыр: һөт аҙыҡтарына ихтыяж арта, һәм күмәртәләп һатып алырға теләгән менән хужалыҡ шәхсән рәүештә килешеү төҙөүҙе хуплай.\nТәүәкәндәр, итте лә уңышлы эшкәртеп, халыҡҡа уны төрлө ассортиментта тәҡдим итә. Етештерелгән фарш, билмән, манты, тефтель, котлеттарҙы бер тапҡыр тәмләп ҡараусыларҙың магазиндарға һуҡмағы таҡырланғандан-таҡырлана. Предприятие билмән цехын да киңәйтмәксе.\nТәүәкәндә бешерелгән икмәк-ҡалас, урындағы магазин, кафеға, яҡын-тирәләге мәктәп һәм балалар баҡсаларына оҙатыла. Әйткәндәй, хужалыҡта етештерелгән ҡымыҙ, шешәләргә тултырылып, уны үҙ иткән ҡулланыусыға барып етәсәк.\nТағы ла бер ҡыуаныслы яңылыҡ: предприятие көнбағыш майын һығыу буйынса Чехияның заманса ҡорамалдары менән йыһазландырылған цехты сафҡа индерергә әҙерләнә. Унда тәүлек әйләнәһенә 7200 центнер көнбағыш эшкәртеләсәк. Май бер литрлы шешәләргә тултырыласаҡ. Шулай итеп, яҡын арала халыҡҡа был продукция ла барып етәсәк.\nПредприятиела 250 кеше эшләй. Коллектив йылдың-йылы йәшәрә бара, сөнки ауылдағы көнкүреш шарттарының яҡшыра барыуын күргән йәштәр тыуған яҡтарында оя ҡорорға ынтыла.\nХужалыҡтың ил, республика кимәлендә ойошторолған төрлө күргәҙмәләрҙә, йәрминкәләрҙә ҡатнашып, уңыштар ҡаҙаныуы үҙе үк күп нәмә тураһында һөйләй.\nАвтор: Рәшиҙә МӘХИЙӘНОВА. Күгәрсен районы.


Башҡортостанда «Айыҡ ауыл-2013» конкурсы старт ала // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда «Айыҡ ауыл-2013» конкурсы старт ала\n18:05, 6 марта 2013 Йәмғиәт\nБашҡортостанда 11 мартта «Айыҡ ауыл-2013» конкурсы старт ала. Өфөгә Мәскәүҙән махсус ҡунаҡ — «Халыҡ айыҡлығы өсөн көрәш союзы» бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһы рәйесе, «Айыҡ Рәсәй» федераль проекты рәйестәше Владимир Жданов килә.\n«Айыҡ ауыл» конкурсы «Берҙәм Рәсәй» партияһы ярҙамында 2012 йылда старт алған «Айыҡ Рәсәй» федераль проектын тормошҡа ашырыу сиктәрендә үткәрелә.\nАлкоголле эсемлектәр һәм башҡа наркотиктар ҡулланыуҙы кәметеү буйынса йәмәғәтселектең һәм дәүәләттең тырышлыҡтарын берләштереү проекттың төп маҡсаты булып тора. Уның сиктәрендә халыҡ өсөн профилактик лекциялар, семинарҙар, айыҡлыҡ дәретәре үткәреү планлаштырыла.\nТеги: конкурстар,айыҡ ауыл


Хистәр йәйғорон балҡытып | Баймакская межпоселенческая центральная библиотека\nКүптән түгел район үҙәк китапханаһында йылдағыса Бөйөк Еңеүгә арналған район шиғыр һөйләүселәр конкурсы үтте. Үҙ күҙҙәре менән күрмәһәләр ҙә, олатаһын, ҡартатаһын йотҡан, илгә етемлек килтергән һуғыш һүҙенә нәфрәт, тыуған илебеҙгә һөйөү, яуҙан иренең ҡайтыуын тилмереп ғүмер буйы көткән тол ҡатындарға һоҡланыу һәм башҡа хистәр йәйғоронан торҙо был шиғриәт кисәһе. Унда 28 конкурсант ҡатнашты. Нәфис һүҙ бәйгеһендә Билал ауылы егете, БДУ студенты Заһит Ғүмәров, Р.Сафиндың “Ҡыр ҡаҙҙары” шиғырын тасуири һөйләп оҫталыҡ дәресе күрһәтеп, Гран-приға эйә булды. Афарин!\nБерен урынды Мәҙинә Туйсина (Сыңғыҙ) менән Фәтиха Әбүбәкирова (Ишмөхәмәт) яуланы. Икенсе урындарҙы Гөлнур Раева (Буранбай), Хәлиҙә Фәхретдинова (Таулыҡай), Гөлнара Казарбаева (БЛИ, Кәрешкә ауылынан), Айҙар Кусеев (Баймаҡ), Ирәндек Ишмөхәмәтов (БЛИ) уртаҡлашты. Өсөнсө урындарға Рәшиҙә Фәттәхова (Аҡморон), Айгизә Ишкинина (Өфө яғыулыҡ-энергетика колледжының Баймаҡ филиалы), Көнһылыу Сөләймәнова (Икенсе Этҡол), Ғәйниәмал Ишалина (Баймаҡ) лайыҡ булды. Байтаҡ ҡатнашыусылар дәртләндереү приздарына лайыҡ булды.\nТөрлө телдә яңғыраһа ла, Еңеү барыбыҙ өсөн дә уртаҡ. Сөнки уның милләте юҡ. Еңеү – илебеҙгә тоғролоҡҡа һәйкәл ул!


Телмәр өнө — Башҡорт Википедияһы\nкешенең әйтеү аппараты тарафынан телдән аралашыу маҡсатында хасил ителгән тауыш\nТелмәр өнө — кешенең әйтеү аппараты тарафынан телдән аралашыу маҡсатында хасил ителгән тауыш (әйтеү аппаратына түбәндәгеләр инә: ҡурылдай, тамаҡ, ауыҙ ҡыуышлығы менән тел, үпкә, танау ҡыуышлығы, ирен, тештәр).\nТелмәр өндәре тураһындағы фән фонетика тип атала.\nТелмәр өндәре дөйөм алғанда шауҙарға һәм тондарға бүленә: телмәрҙә тондар тауыш йыйырсыҡтарының тирбәлеүе һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә; шауҙар үпкәнән сыҡҡан һауаның периодлы булмаған тирбәлеүҙәренән хасил була. Ғәҙәттә бөтә һуҙынҡылар тонға ҡарай; бөтөн тиерлек һаңғырау тартынҡылар шауҙарға инә. Яңғырау тартынҡылар шауҙар менән тондар ҡушылыуҙан барлыҡҡа килә. Шауҙар һәм тондар уларҙың бейеклеге, тембры, көсө һәм башҡа күп һыҙаттар буйынса тикшерелә.\nТөп тон телмәр сигналының иң билдәле һыҙаты булып тора. Был һыҙат сигналдың йышлыҡлы модуляцияһы булараҡ билдәле, уның параметрҙары еңел үлсәнә (асыҡланыуынса, төрлө кешеләрҙә (ирҙәр, ҡатын-ҡыҙҙар, балалар) 50-450 Гц диапазонында урынлаша). Йышлыҡтың сағыштырмаса үҙгәреүе һәм һүҙҙе йәки фразаны әйткәндә ваҡыт эсендәге траекторияһы классификациялана. Йышлыҡтың сағыштырмаса үҙгәреүе 15 процентҡа етергә мөмкин, был Европа телдәрендә телмәрҙәге хис-тойғоларҙы тапшыра (мәҫәлән, рус телендә төрлө траекториялар эмоцияларҙың 28-гә тиклем төрөн тапшыра), ә ҡайһы бер көнсығыш телдәрендә мәғәнә төҫмөрҙәрен бирә (мәҫәлән, ҡытай теле фонетикаһындағы өс күренеш).\nҮҙенсәлектәре буйынса телмәр өндәре өс яҡтан тасуирлана:\nакустик, сөнки тауыш акустик күренеш булып тора;\nфизиологик, сөнки өндәр үҙәк нервы системаһының эшмәкәрлеге һөҙөмтәһе булып тора һәм телмәр ағзалары тарафынан сығарыла;\nлингвистик (социаль), сөнки телмәр өндәре ярҙамында аралашыу ғәмәлгә ашырыла; өндәр һәр бер телдә һүҙҙәрҙең мәғәнәүи айырмаларын билдәләй. Был аспекттан ҡарағанда өндәр фонема атамаһын ала, фонемалар һәр телдә система хасил итә. Лингвистик ҡараш өҫтөнлөклө булып тора: нәҡ ул телмәрҙең айырым өндәрен ҡарай.\n1 Телмәр өндәренең акустик классификацияһы\n2 Телмәр өндәренең физиологик классификацияһы\nТелмәр өндәренең акустик классификацияһыҮҙгәртергә\nАкустик ҡараштан телмәр өнө һығылмалы мөхиттең билдәле спектрға, интенсивлыҡҡа һәм диапазонға эйә тирбәлеүҙәре булып тора (тәүҙә — телмәр аппаратының, шунан — һауаның, аҙаҡ — ҡолаҡ ярыһының).\nТелмәр өнөнөң спектрын тонлы (периодик) һәм шаулы (периодик булмаған) өлөштәргә айырырға була. Тонлы өндәр — тауыш ярылары, шаулы өндәр ауыҙ ҡыуышлығындағы ҡаршылыҡтар ҡатнашлығында барлыҡҡа килә. Ошо өлөштәргә ҡарап, телмәр өндәренә беренсе классификацияны эшләргә була:\nҺуҙынҡылар — тонлы\nҺаңғырау тартынҡылар — шаулы\nСонор тартынҡылар — тонлы, еңелсә шау ҡатнашлығында\nЯңғырау тартынҡылар — шаулы, тон ҡатнашлығында.\nСпектрға нескәрәк анализ яһап (спектрға ваҡыт йоғонтоһо ла иғтибарға алына), өндәрҙең киләһе классификацияһын эшләргә була :\nВокаль/вокаль булмаған өндәр. Вокаль өндәр сағыу форманттарға (ваҡыт үткән һайын сигналы көсәйә барған йышлыҡтарға) эйә. Бөтә һуҙынҡылар һәм сонор тартынҡылар — вокаль өндәр, бөтә шаулы тартынҡылар вокаль булмаған өндәр тип атала.\nКонсонант/консонант булмаған өндәр. Йомшаҡ энергиялы өндәр консонант тип атала. Бөтә тартынҡылар — консонант, бөтә һуҙынҡылар — консонант булмаған өндәр.\nЮғары/түбән өндәр. Бүленеш өн яһалыу урынына бәйле. Алғы рәт һуҙынҡылары, шулай уҡ тел алды һәм тел арты тартынҡылары — юғары өндәр, алғы булмаған һуҙынҡылар, шулай уҡ ирен һәм тел арты тартынҡылары — түбән өндәр.\nКомпакт/диффуз. Бүленеш өн спектрының йыйнаҡлығына бәйләнгән. Юғары күтәрелеш һуҙынҡылары, шулай уҡ ирен һәм теш тартынҡылары — диффуз өндәр, ҡалған өндәр барыһы ла — компакт өндәр.\nДиезлы/диезһыҙ өндәр. Бүленеш форманттарҙың спектрҙа нисек урынлашыуына бәйле. Йомшаҡ тартынҡылар, шулай уҡ алғы рәт һуҙынҡылары һәм ике йомшаҡ тартынҡы араһында әйтелгән һуҙынҡылар — диезлы өндәр.\nбемолле/бемолһеҙ. Ваҡыт үткән һайын спектры түбәнәйгән (тулыһынса йә өлөшләтә) өндәр бемолле өндәр тип атала. Иренләшкән һуҙынҡылар һәм тартынҡылар бемолле була.\nӨҙөлгән/өҙлөкһөҙ. Энергияһы ваҡыт эсендә тигеҙ бүленгән өндәр өҙлөкһөҙ тип атала, ә өҙөлгән өндәрҙең энергияһы өн башында ғына иң юғары була. Йомоҡ тартынҡылар — өҙөлгән өндәр.\nКиҫкен/киҫкен булмаған. Ныҡ төрләнгән спектрлы өндәр киҫкен тип атала. Аффрикаттар һәм ҡалтырауыҡ өндәр — киҫкен өндәр.\nЯңғырау/һаңғырау. Яңғырау өндәрҙең төп тауыш тоны — спектрҙың иң түбән өлөшө (300 Герцҡа тиклем). Яңғырау тартынҡылар һәм һуҙынҡылар — яңғырау өндәр.\nТелмәр өндәренең физиологик классификацияһыҮҙгәртергә\nКеше телмәренең өндәре, ҡағиҙә булараҡ, артикуляция аппараты тарафынан эшләп сығарыла. Кешенең телмәр аппараты телмәрҙе хасил иткәндә төрлө типтағы өндәрҙе алыу өсөн түбәндәге физик принциптарҙы ҡуллана:\nһуҙынҡы — тауыш ярыһындағы ярыҡ тауыш импульстарын бирә;\nшышылдауыҡлы тартынҡы — тауыш ярыһындағы ярыҡ йомола һәм артикуляция аппараты шаулы сигнал сығара;\nҡатнаш шышылдауыҡлы-тонлы өндәр, әйтәйек, [з] [ж] тибындағы өндәрҙә тауыш ярыһындағы ярыҡтан сыҡҡан шау ҙа ҡатнаша, ә [р] тибындағы өндәрҙә тон сигналы модулләшә;\nшартлаулы тартынҡы — өн яһалыу артикуляция ағзаларының һауа ағымын бүлеүе һәм артабанғы акустик һуғылыу юлы менән бара;\nпауза — өнһөҙлөк, паузаның оҙонлоғо уның артынан килгән өндө тойоуға йоғонто яһай;\nөн яһалыу барышында артикуляция параметрҙарының үҙгәреүе лә (динамикаһы) ниндәйҙер бер өн барлығы тойғоһон хасил итә (дифтонгылар);\nинтонация — төп тондың сағыштырмаса үҙгәреүе.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Телмәр_өнө&oldid=906253 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 3 сентябрь 2019 в 23:33\nБыл бит һуңғы тапҡыр 23:33 3 сентябрь 2019 үҙгәртелгән.


Бөгөн Өфөлә машина ут эсендә ҡалды\n«Мега матрица» сауҙа үҙәгенең туҡталҡаһында торған Daewoo Nexia автомобилен көтмәгәндә ялҡын ялмап ала.\nҒәҙәттән тыш хәл көндөҙгө өстәр тирәһендә теркәлә. Янғында водитель зыян күрә. Шаһиттар билдәләүенсә, ут эсендә ҡалған автомобилдән руль артында ултырыусыны көс-хәл менән сығаралар. Еңел машинаның дәүләт номерҙары уның Татарстандан килеүенә ишаралай. Яҡынса мәғлүмәткә ярашлы, ут сығыуҙың сәбәбе автомобилдә урынлаштырылған газ ҡоролмаһына бәйле булыуы ихтимал. Әле ваҡиға сәбәптәрен оператив тикшереү төркөмө асыҡлай.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАШҠОРТ ИЛҺӨЙӘРҘӘРЕ ҠЫРЫМДА ЛА БАШҠОРТ БУЛЫП ЙӘШӘЙ - 2014 - Мәҡәләләр\nДаларис Имелбаев: Бөгөн Ҡырымда 2 меңдән ашыу башҡорт йәшәй. Уларҙы тапҡас, танышҡас, күп кешеләрҙең яҙмышы Бөйөк Ватан һуғышына бәйле икәнлеге асыҡланды. Ҡырым татарҙарын депортациялау һөҙөмтәһендә эш ҡулдары кәмегәс, һуғыштан һуң күптәрҙе, шул иҫәптән башҡорттарҙы ла, Ҡырымға эшкә ебәргәндәр. Милләттәштәр араһында Севастополь ҡалаһын тергеҙеүҙә ҡатнашҡандар, хәрби хеҙмәттә булып тороп ҡалыусылар, улар араһында адмирал, беренсе, өсөнсө ранг капитандары, мичман-прапорщиктар бар. Красноперекопскта Салауаттан, Стәрлетамаҡтан бындағы сода заводына эшкә килеп тороп ҡалған инженерҙар, операторҙар йәшәй. Элек Ҡырым Украина юрисдикцияһында булғас, барыһы ла Рәсәйгә ҡайтырға ынтыла ине, хәҙер Рәсәйҙең 82-се төбәге булып киткәс, иркен тын алдылар. Украинаның Донецк, Луганск өлкәләрендә яҡташтарыбыҙ бик күп. Унда һуғыштан һуң барып төпләнгән шахтерҙар ғаиләләре йәшәй. Уларҙың тормошо бик аяныс. Улар өсөн борсолабыҙ. Һәр саҡ бәйләнештә торабыҙ.\nРәйлә Имелбаева: Ә үҙебеҙҙең Ҡырымға барып сығыуҙың сәбәбе Даларис инде. Ул унда хәрби хеҙмәттә булғайны, шунан тороп ҡалдыҡ. Өс балабыҙ ҙа Ҡырымда тыуҙы. Хәҙер ейәндәребеҙ бар. Тәүҙә Ялтанан 40 км ситтә йәшәнек. Унда санаторий бар ине. Даларис патрулгә сыҡһа, санаторий бинаһының тәҙрәләренә ҡарап: "Бармы бында башҡорттар?"- тип ҡысҡыра икән. Шунан ҡайта ла, борсолоп һөйләй: "Санаторийҙа бер башҡортто ла тап итмәнем, берәү ҙә тәҙрәнән тауыш бирмәне", - ти. Мин: "Башҡорттар булһа ла, автоматлы һалдаттарға кем тауыш бирһен!" - тип көлә торғайным.\nҺуғыш һөҙөмтәһендә емерелгән ҡалаларҙы аяҡҡа баҫтырырға тип килеп, шунда төпләнеп тороп ҡалған төрлө милләт вәкилдәренә депортацияланған ҡырым татарҙары бөгөн ниндәй ҡарашта, ниндәй мөнәсәбәттә?\nДаларис Имелбаев: Уларҙың күңелендә һәр ваҡыт үпкәләү, ҡәнәғәтһеҙлек йәшәй. Был аңлашыла, әлбиттә. Әммә бөтәшкән йәрәхәттәребеҙҙе гел тырнап йөрөһәк, унан һәр ваҡыт ҡан һарҡып торасаҡ бит. Беҙ киләсәккә күҙ төбәргә тейешбеҙ. Мин уларға: "Үҙегеҙҙе матур яҡтан күрһәтергә, әхлаҡи юғарылыҡҡа күтәрелергә тейешһегеҙ", - тип тылҡыйым гел. Рәсәйгә ҡушылыу тураһындағы референдумға Ҡырым татарҙарының ана шул үпкәләү тойғоһонан арынмаған 40 проценты тауыш бирергә килмәне.\nТағы шуны әйтер инем: Башҡортостанда ҡайһы берәүҙәр Ҡырымға ярҙам ебәрелеүенә ҡәнәғәтһеҙлек белдерә, тип ишеттек. Беҙ 23 йыл Украина дәүләтендә йәшәнек, Украина Ҡырымды бар яҡлап таланы. Балыҡ комбинаты юҡҡа сыҡты, күп предприятиелар ябылды, кешеләргә хәҙер эш юҡ. Бик ауыр йәшәгәндәр, мохтаждар күп. Ҡырымға килгән ярҙам ошо мохтажлыҡ янында бик аҙ ғына ул. Шулай ҙа беҙ был ярҙамға ла шатланабыҙ.\nРәйлә Имелбаева: Әлбиттә, Ҡырым татарҙары менән беҙ бер туғандай йәшәйбеҙ, аралашабыҙ. Белогорск районында үткән һабантуйҙа милли кейемдә йөрөгәйнек, "Һеҙ, башҡорттар, беҙгә ғүмерҙә лә күрмәгән байрам ойошторҙоғоҙ", тип, рәхмәт әйтеп киттеләр. Шунда бер ҡатын: "Ирем афған һуғышы ветераны. 9 Майға ветерандарға күстәнәс алып килделәр. Башҡорт балын ишетеп кенә белә инем, уны беренсе тапҡыр тәмләп ҡарау бәхетенә өлгәштек. Аҙыҡ-түлегенән бигерәк, башҡорттарҙың шундай иғтибар бүлеүе күңелгә яҡын булды", - тип илап һөйләне. Ысынлап та, Украина етәкселеге Ҡырымдағы халыҡты тормош баҫҡысының иң түбәненә тартып төшөрөргә теләне. Ләкин халыҡтың рухын һындыра алманы. Шул рух уларҙы Рәсәйгә ҡушылырға дәррәү күтәрҙе. Әле бына төрлө төбәктәрҙән килгән гуманитар ярҙам да йәшәү дәртен арттыра.\nЭйе, Аллаға шөкөр, Ҡырымда һуғыш булманы. Ләкин барыбер хәүеф аҫтында йәшәнек. Хатта референдум ваҡытында афған ветерандары, ул-был була ҡалһа, тип, һаҡҡа баҫты. Ярай әле, провокациялар булманы, имен генә үтеп китте. Әлеге көндә лә, уйлап ҡараһаң, Украина Ҡырымды блокадала тота. Һыу каналын яптылар. Йөҙәрләгән гектар дөгө яландары буш ята. Ҡасандыр ошо яландар тотош Украинаны туйындыра ине. Әммә барыбер Аллаһы Тәғәлә ғәҙел: дөгө сәсә алманыҡ, уның ҡарауы, арпа, бойҙай, емеш-еләк уңды.\nДаларис Имелбаев: Башҡортостан шефлыҡ иткән Белогорск районында Башҡортостан егеттәре республиканан алып килгән комбайндар менән иген урҙы. Улар эргәһенә лә, мәктәптәрҙе, балалар баҡсаларын ремонтлаған эшселәр янына ла барып, күрешеп, һөйләшеп йөрөнөк. Улар - беҙҙе, беҙ уларҙы күреп шатландыҡ.\nХәҙерге заманда шундай күренеш ныҡ күҙгә салына: ҡушҡанды барыһы ла эшләй, ҡушмайһың икән - берәү ҙә инициатива күрһәтергә ашыҡмай. Ә бына һеҙҙең шулай йәмәғәт эше менән йөрөүегеҙ күңел талабымы?\nДаларис Имелбаев: Бына мин - башҡорт балаһы. 60 йәшлек юбилейым булғанда ҡала хакимиәте башлығы Чехов исемендәге театрҙа мине гөлләмә, Маҡтау ҡағыҙы тапшырып ҡотланы. Ул бит миңә генә түгел, ә тотош башҡорт милләтенә, башҡорт йәмғиәтенә хөрмәт күрһәтте, тигәнде аңлата. Шулай булғас, нисек битараф булырға мөмкин йәмәғәт эштәренә. Ай һайын мотлаҡ ниндәйҙер бер сара үткәрәбеҙ. "Шишмә" фольклор ансамблебеҙ бар. Ҡурайсылар булмаған урында ҡурай тартып ебәрәм. Оҫта уйнайым, тип әйтә алмайым, әммә еренә еткерергә тырышам. Шуға, ҡайҙа барһам да, ҡурай - минең юлдашым. Берәй ергә саҡырһалар, ҡурайыңды алып кил, тип торалар. Бер туйҙа булдыҡ та, шунда бер рус ҡатыны: "Вы знаете, это не так просто мелодия, это - шум леса, пение птиц, журчанье речки, родничка, вся природа отражается в мелодии курая", - тине тулҡынланып. Бына шулай беҙҙең мәҙәниәтте аңлап ҡарауҙары ла яуаплылыҡ йөкмәтә, дәртләндереп ебәрә.\nРәйлә Имелбаева: Беҙҙә даими рәүештә туған телдәр фестивале үтә. Унда беҙ башҡорт телендә сығыштар әҙерләйбеҙ. Сығышыбыҙҙы йыр-бейеү менән бергә үрелдереп алып барабыҙ. Башҡа милләттәр беҙҙең йыр-моңдарыбыҙҙы шул тиклем ихтирам итә. Башҡорттарҙың энергетикаһы ныҡ көслө, тиҙәр. Ошондай мөнәсәбәт беҙгә көс бирә, һәр аҙымыбыҙ, һәр һулышыбыҙ ил өсөн, халҡыбыҙ өсөн булырға тейеш, тип йәшәйбеҙ.\nДаларис Имелбаев: Бер йылды һабантуйҙа бишбармаҡ бешерергә ниәтләнек тә, ит алырға аҡса етеңкерәмәй. Минең ике яғы ла таштан эшләнгән һәйбәт электр үткерләгесем бар ине. Ундайҙар шәп хужаларҙа ғына була. Шуны һатып, ит алып, халыҡты һыйланыҡ. Үҙебеҙсә шулай йолалар үтәп, милләттәштәрҙең күңелен күреп торабыҙ. Һабантуйҙарға ла буш ҡул бармайбыҙ. Һәр саҡ йыуаса алып барабыҙ. "Ҡурай" каналы (директоры - Айгөл Әхмәҙиева), ДТРК (генераль директоры - Рәмис Дәүләтбаев) даими ярҙам итә, төрлө дискылар ебәрә. Уларҙы беҙ кешеләргә таратабыҙ. Һабантуйҙарға кеше күп йыйыла. Олораҡтар Башҡортостан флагын үбеп китәләр. Улар үҙҙәрен ошо дәүләттең кешеһе итеп тоя һәм хистәрен шулай белдерә, башҡорт булыуҙары менән ғорурлана. Ысынлап та, беҙҙең халыҡ бик әҙәпле, кешелекле, ҡайҙа ғына булһалар ҙа, улар үҙҙәрен яҡшы яҡтан ғына күрһәтә. Ә мин үҙебеҙҙе Башҡортостандың иғлан ителмәгән илсеһе тип тоям. Әйткәндәй, йәмғиәтебеҙҙе Европала ла беләләр һәм мине ОБСЕ-нан Башҡорт һәм татар йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы вәкиле итеп тәғәйенләнеләр. Ойошма 20 йылдан ашыу эшләй, татыу, берҙәм, бер туғандар кеүек йәшәйбеҙ. Беҙҙең өсөн сит ерҙә шулай берҙәм, татыу, дуҫ йәшәү - иң мөһиме. Томансы ауылында әсәйем урынына ҡалған Шәмсикамал апайым: "Йәмәғәт эшеңде ташлама, дөрөҫ юлды һайлағанһың. Тормошта ошонан да юғарыраҡ баҫҡыс юҡ. Халҡың өсөн йәшәгәндә генә бәхетле булырһың", - тигәйне. Уның был һүҙҙәре миңә фатиха кеүек.\nӘлеге ваҡытта Башҡортостан брендын булдырыу буйынса баш ваталар, ғөмүмән, башҡорт тигән атама үҙе үк бренд булмаҫлыҡмы ни?\nДаларис Имелбаев: Башҡорт милләте үҙенең асылын, йөҙөн юғалтмаһа, тәкәбберләнмәһә, йөрәк йылыһын йәлләмәй өләшһә, ихлас, эскерһеҙ булһа, саф, таҙа уй-ниәт менән йәшәһә - башҡорт атамаһы уҡ бренд булырға лайыҡлылыр, тип уйлайым. Уҙған быуаттың 70-се йылдарында башҡорттоң кем икәнен, Башҡортостандың ҡайҙалығын белмәйҙәр ҙә ине. Хәҙер яҡшы беләләр. Республика Ҡырымға ярҙам күрһәтә башлағас, тағы ла нығыраҡ беләсәктәр. Белогорск районында хәҙер ҡымыҙ фермаһы тергеҙелә, Башҡортостандан белгестәр килде, ярҙам итәләр. Һабантуйҙарҙа ҡурай менән килһәм, сиратҡа тороп, интервью алалар, ҡыҙыҡһыналар. Башҡорт балы инде асылмаған ишектәрҙе астырырға һәләтле. Әлбиттә, тәү сиратта бренд булып башҡорт атамаһы йөрөргә, башҡорт тиеү менән башҡалар был милләттең донъяға билдәле ҡымыҙы, аты, балы, ҡурайы һ.б. продукцияһы булыуын күҙ алдына килтерергә тейеш.\nШуға күрә һәр башҡорт ошо милләт атамаһын ғорур күтәреп, уның данын арттырып, уның бренд кимәленә күтәрелеүенә үҙенең өлөшөн индерһен ине. Ялта ҡалаһында Башҡортостан кешеләренә өс таҡтаташ бар. Беренсеһе - Йәрмәкәй районында тыуған Советтар Союзы Геройы, авиация подполковнигы, Берлинды тәүгеләрҙән булып бомбаға тотоусы Ғәли ағай Мәзитовҡа, икенсе мемориаль таҡтаташ - яҙыусыбыҙ Ғәлимйән Ибраһимовҡа, өсөнсөһө ғалим, яҙыусы Аҡчуриндар нәҫеленән булған Рәүеф ағай Аҡчуринға.\nУрта ҡул ғына шиғырҙар яҙам тиһәм дә, Украина, Рәсәй, Беларусь шағирҙары алдында ижадымды башҡортса-русса уҡып, сығыш яһап, дипломға, Украина Мәғариф министрлығының, Бөтөн Украина конгресының рәхмәт хатына лайыҡ булдым. Башҡортостанды лайыҡлы кимәлдә күрһәтергә, милләтебеҙ тураһында мәғлүмәтте салыш көҙгө аша түгел, нисек бар, шуны еткерергә тырышабыҙ. Ҡайҙа ғына сығыш яһаһам да, беҙҙең, башҡорттарҙың иле - батырҙар иле, тип белдерәм. Намыҫ, илһөйәрлек - ул минең өсөн буш һүҙ түгел, ул кеше алдында йөкмәткеле икәнлегеңде, әхлаҡ йәһәтенән юғары баҫҡыста торорға тейешлегеңде һәр саҡ иҫкәртеп тора. Намыҫ - ул һинең көҙгөң. Уға даими ҡарағас, ул һиңә яңылышырға, һәлкәүләнергә мөмкинлек бирмәй. Нимәнелер саҡ ҡына яңылышыраҡ эшләһәң дә, шунда уҡ төҙәлергә тырышаһың. Үҙеңде түбән баһаларға кәрәкмәй. Һәр саҡ юғары кимәлдә булырға һәм шул планканан бер ҡасан да төшөргә ярамай.\nБашҡортостанда булғанда Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Румил Аҙнабаев "Ал да сәс нур халҡына" миҙалы тапшырҙы. Был награданы алғанда күҙҙәремә йәш килеп тығылды хатта. "Башҡортостаныма хеҙмәт итәм!" тип, хәрбиҙәрсә яуапланым. Был бүләкте Ҡырым башҡорт йәм-ғиәтенең эшен ҙурлау, баһалау тип ҡабул иттем.\nРәйлә Имелбаева: Беҙҙең Ҡырым башҡорттары араһында шул хәтлем туғанлыҡ тойғоһо көслө, хатта саҡ ҡына телефондан һөйләшмәй торһаҡ та ҡыйын була башлай. Бер әсәйҙең балалары һымаҡбыҙ. Юҡҡа ғына халыҡта, өйҙә булһа ҡағындыра, ситкә сыҡһа һағындыра, тимәйҙәрҙер. Ситтә генә милләтеңдең ҡәҙере нығыраҡ беленәлер инде ул. Ситтә ауылыңдың эте лә яҡын, тиҙәр бит.\nМатур итеп башҡортса һөйләшәһегеҙ, балаларығыҙ башҡортса беләме, һөйләшәме?\nДаларис Имелбаев: Беҙ үҙебеҙ Күгәрсен районының Йомағужа мәктәбен тамамланыҡ, башҡортса уҡыныҡ. Уҡытыусыларыбыҙ уҫал, әммә ғәҙел булды, төплө белем бирҙеләр. Шуға уларға һаман да рәхмәтлемен. Әйтергә кәрәк, уҡыған ваҡытта башҡорт телен белгән кеүекһең, ә шиғыр яҙа башлаһаң, унда һәр бер һүҙҙең мәғәнәһен дөрөҫ итеп ҡулланырға тейешһең, ул рифмаға ла тап килергә тейеш. Шуға күрә мин башҡорт теле дәреслеген ҡулдан төшөрмәйем, уны әллә нисә тапҡыр уҡып сығып, ятлап бөттөм.\nРәйлә Имелбаева: Әнисә, Әлфиә, Гөлгөнә исемле ҡыҙҙар үҫтерҙек. Улар барыһы ла башҡортса белә, һөйләшә. Элегерәк йыш ҡайтып йөрөү мөмкинлеге булманы. Шуға ла ҡыҙҙарыбыҙға башҡорт кейәүҙәре табыу мөмкинлеге сикле булды. Кейәүебеҙ сит милләттән булһа ла, икенсе ейәнебеҙ тыуғас, "Мин һеҙгә сюрприз яһайым", тип, улына Сәйет тип исем ҡуштырҙы. Ҡоҙа-ҡоҙағыйҙарыбыҙ ҙа: "Һеҙ балалар менән үҙ телегеҙҙә һөйләшергә тейешһегеҙ", - тип тора. Ейәндәребеҙ олатай, өләсәй, тип мөрәжәғәт итәләр, телде өйрәнергә тырышалар.\nРух, дәрт, илһам сығанағығыҙ ҡайҙан?\nДаларис Имелбаев: Башҡортостанға ҡайтып, Түбәташҡа менеп, тирә-яҡты күҙәтеп ултырам. Ата-бабаларыбыҙҙың тарихы хаҡында уйлайым, ябай ғына ауыл кешеләре булып та, беҙгә тура, дөрөҫ юл күрһәткәндәренә рәхмәтлемен. Әсәйем 33 йыл һауынсы булып эшләне, хеҙмәте төрлө миҙалдар менән баһаланды, олатайымдың Почет билдәһе ордены бар ине. Бындай әүҙемлек юҡтан ғына килеп сыҡмай, ата-бабалар беҙгә тере өлгө булды.\nРәйлә Имелбаева: Илһам сығанағыбыҙ ҙа, рухыбыҙ ҙа - Башҡортостаныбыҙ. Йыш ҡына борсолоуҙарыбыҙ ҙа тыуған яҡ менән бәйле. Республикабыҙҙағы хәлдәрҙе ошонда йәшәгән халыҡ кеүек үк, йә шатланып, йә борсолоп ҡабул итәбеҙ. Бына әле был килгәндә Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ултырышында ҡатнашып, илдең төрлө төбәктәренән йыйылған милләттәштәр менән аралашып, Салауат йыйыны тамашаһын да күреп, һоҡланып, бөтмәҫ йәшәү көсө алып ҡайтып китәбеҙ. Бер бәләкәй генә борсолоуым да бар. Ғәҙәтебеҙсә, Мәләүездә лә, Өфөлә лә китап магазиндарына индек. Башҡорт телендәге китаптар кәштәләрҙә бөтөнләй юҡ тиерлек, һатыусылар әйтеүенсә, башҡорт әҙәбиәтен уҡыусы юҡ, имеш. Ышанманым был һүҙҙәргә. Әммә күңелдә төйөр һәм... һорау ҡалды: "Ниңә Өфөлә генә, бер урында ғына һатыла башҡорт китаптары? Ниңә улар Мәләүездә, башҡа ҡалаларҙа, райондарҙа юҡ?"\nЯҙмыш ҡушыуы буйынса ғүмерҙәрен ситтә уҙғарған милләттәштәр менән әңгәмәләшкәндән һуң, башҡа шундай фекер килде: башҡорт булыуҙы ауырлыҡ тип түгел, мәртәбә тип ҡабул итеү, ҡайҙа ғына йәшәүеңә ҡарамаҫтан, ошо атаманы бренд кимәленә күтәреүгә үҙ өлөшөңдө индереү әллә ни ауыр ҙа түгел икән. Аҡыллыға бик матур ишара был.\nЗәйтүнә ӘЙЛЕ әңгәмә ҡорҙо.\nЯҙылған: 27.10.14 | Ҡаралған: 1216


Песня «Самый шулай» исполнителя Elvin Grey. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Самый шулай»\n1.Бер тапҡыр ғына күрҙем һине,\nИҫемдә минең йылмайыуҙарың.\nҺинең тәүге ҡарашың миңә\nЙөрәгемә тийде самый шулай.\nҮҙемде тота алманым,\nҺиңә килеп танышҡан булдым.\nҠулыңды һораған булдым,\nҺин бирдең миңә самый шулай.\nСамый шулай тинең һин.\nЯратҡаным һин минең.\nҺин дә мине яраттың,\nВот була самый шулай.\n2.Күңелкәйем һинһеҙ түҙмәй,\nҺине генә һорай, тик һине.\nЯратам һине генә мин,\nҺин дә мине вот самый шулай.\nКүпме артыңдан йөгөрҙөм,\nКүпме ҡайғырттырҙың һин мине.\nӘ инде хәҙер беҙ бергә,\nБына был инде самый шулай.


Алтын ҡуллы оҫталарға ярҙамға\n24 Июнь , 06:34\nБашҡорттар элек-электән ҡул эштәренә оҫта булған – балаҫ һуғыу, бәйләү, кейеҙҙән, кизе-мамыҡтан кейем тегеү, таш һәм ағастан көнкүрештә кәрәк булған әйберҙәр яһау, йортто биҙәү. Үкенескә күрә, ваҡыт уҙыу менән кәрәкле һәм матур әйберҙәрҙе үҙ ҡулыбыҙ менән булдырыу һәләтен юғалтып барабыҙ. Кәрәкле әйберҙе магазиндан ғына һатып алырға өйрәнгәнбеҙ, үҙаллы ниҙер эшләүҙе кәрәк тип тапмайбыҙ. Шуға күрә ҡул хеҙмәте хәҙерге заманда һирәк күренешкә әйләнде һәм юғары баһалана.\nУҙған йылдың декабрендә БР Эшҡыуарлыҡ буйынса дәүләт комитеты “БР бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү агентлығы” автономиялы коммерция булмаған ойошмаһының күсмә күргәҙмә-йәрминкәләр ойоштороу буйынса “АРТ- резиденция” проектын хупланы. Бөгөн халыҡ кәсептәре традициялары яңырыу осоро кисерә. Халыҡ оҫталары, электән килгән формаларҙы, милли орнамент, традицион алымдарҙы ҡулланып, заманса көнкүреш зауығына тура килгән сәнғәт әҫәрҙәре тыуҙыра.\n“АРТ-резиденция” тип аталған проект тап башҡорттарҙың традицион шөғөлдәрен һаҡлап алып ҡалыу һәм ярҙам итеү өсөн уйлап табылды ла инде. Унда халыҡ кәсептәрен тергеҙгән оҫталар – эшҡыуарҙар саҡырыла, уларға оҫталыҡ дәрестәрен уҙғарыу, үҙҙәренең ҡул эштәрен һатыу өсөн бушлай урын бирелә.\n“АРТ-резиденция” күргәҙмәһе күсмә сараға әйләнде: ул Каруанһарайҙа, “Башҡортостан” лайфстайл, “Мега” сауҙа үҙәктәрендә ойошторола. Республика буйлап һабантуйҙарға, төрлө ҡала байрамына ла “барҙы”, Өфөнөң иң яҡшы сауҙа нөктәләре ҡул эштәре оҫталарын һәм халыҡ кәсепселәрен ҡабул итте. Проектта ҡатнашыусылар ағас, ебәк, таш, туҡыма, мамыҡ һәм кейеҙҙән ҡабатланмаҫ эштәрен алып килде.\n“Башҡа бер ерҙә лә һатып алып булмаясаҡ” принцибы изделиеның сифат һәм ассортимент баһаһын арттырып ебәрә. “АРТ-резиденция” күргәҙмә-йәрминкәһендә тик эксклюзив әйберҙәрҙе генә осратырға мөмкин, бының кеүекте башҡа бер ҡайҙа ла табып булмаясаҡ.\nКүргәҙмә-йәрминкәлә ҡыйбат булмаған хаҡҡа сифатлы биҙәүестәр, таштан һәм ағастан файҙалы һәм декоратив әйберҙәр, мамыҡтан һәм кейеҙҙән йылы, ҡупшы кейем, нәзәкәтле ҡурсаҡтар, һауыт- һаба һатып алырға мөмкин. Һәм был әйбер быуындар тәжрибәһенә таянған, шул уҡ ваҡытта бар күңелен һалып, үҙенең үҙенсәлекле өлгөһөн тыуҙырған оҫтаның ҡабатланмаҫ сәнғәт әҫәре буласаҡ.\nБындай күргәҙмә-йәрминкә Каруанһарайҙа һәм баш ҡаланың төрлө сауҙа нөктәһендә даими эшләй. Үҙегеҙҙе һәм яҡындарығыҙҙы уникаль бүләк менән ҡыуандырырға теләһәгеҙ, “АРТ-резиденция” һеҙҙе көтә!\nГәзит уҡыусыларыбыҙ араһында оҫта ҡулдар етерлек, кәсепселәр иғтибарына: “АРТ-резиденция” күсмә күргәҙмәһендә теләгән һәр кем ҡатнаша ала. Бының өсөн 8 917 74 51 783 телефонына шылтыратып, заявка ҡалдырырға кәрәк.


Башҡортостан – дүртенсе урында\n20 Июль , 23:09\nРәсәй төбәктәренең июнь рейтингында Башҡортостан йәнә тәүге биш иң яҡшы субъект исемлегенә эләкте һәм әле дүртенсе урында.\nРәсәй төбәктәренең милли проекттарҙы яҡтыртыу буйынса мәғлүмәт һылтанмаларының июнь рейтингында Башҡортостан йәнә тәүге биш иң яҡшы субъект исемлегенә эләкте һәм әле дүртенсе урында.\nБыл күрһәткес буйынса бөтә Рәсәй рейтингында беренсе урынды - Чечен Республикаһы, икенселекте – Һамар өлкәһе, өсөнсө урынды Пермь крайы биләй. Башҡортостандан ҡала, йәғни бишенсе урында – Краснодар крайы.\nТәғәйен йүнәлештәрҙәге мәғлүмәт һылтанмалары буйынса ла Башҡортостан Рәсәйҙең иң алдынғы төбәктәренең береһе иҫәпләнә. Мәҫәлән, Рәсәй Президенты Владимир Путиндың май указдары тарафынан билдәләнгән “Мәҙәниәт” милли проекты буйынса беҙҙең республикала 100 мәғлүмәт һылтанмаһы бар (ил буйынса икенсе урын), “Эшҡыуарлыҡ” милли проектына ҡарата 83 һылтанма донъя күргән (шулай уҡ икенсе урын).


ХѲКѲМ СЫҒАРЫЛДЫ » "Урал" гәзите\nОшо аҙнала ҡала суды “Парус” ял базаһының ышаныслы управляющийына янғын хәүефһеҙлеге талаптарын үтәмәүе арҡаһында кешеләрҙең үлеменә һәм ауыр тән йәрәхәттәре алыуға килтергәне ѳсѳн ғәйепләү хѳкѳмѳ сығарҙы.\nИҫегеҙгә тѳшѳрәбеҙ, 2011 йылдың декабрендә Магнитогорск ҡалаһынан ғаиләләр тыуған кѳн үткәреү ѳсѳн “Парус” ял базаһына килә. 25 декабрҙә таңға табан янғын сыға. Янғын һүндереүселәр бик һуң саҡырылыу сәбәпле, 55 йәшлек ир, 52 йәшлек ҡатын һәм бер үҫмер һәләк була. Унан тыш, янғын мәлендә икенсе ҡаттан һикереп, тѳрлѳ йәрәхәттәр алған 8 кеше, шул иҫәптән 7 һәм 4 йәшлек бала ҡала дауаханаһына оҙатыла. Был янғын осрағы буйынса “Парус” ял базаһының элекке 44 йәшлек управляющийына ҡарата РФ Енәйәт кодексының 219-сы статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатыла.\nТикшереүҙәрҙән һуң түбәндәгеләр асыҡлана: ғәйепләнеүсе үҙ белдеге менән, йәғни законһыҙ рәүештә ял базаһының бер ҡатлы корпусының планын үҙгәртеп, 12 бүлмәнән торған икенсе ҡат тѳҙѳгән. Ял базаһында янғын хәүефһеҙлеге ѳсѳн корпуста автоматик янғын сигнализацияһы һәм эвакуацияны хәбәр итеүсе система ҡуйылмаған. Һѳҙѳмтәлә, янғын ваҡытында сығып ѳлгѳрмәй, һѳрѳм еҫенә ағыуланып, кешеләр һәләк була.\nЯл базаһының управляющийы янғын хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен үтәмәүе арҡаһында кешеләр ғүмере ѳҙѳлѳүен һәм күптәр ауыр йәрәхәт алыуын дәлилләгән материалдарға таянып, суд тикшереү аҫтындағы кешене ғәйепле итеп тапты һәм уны 6 йылға һѳргѳн колонияһына ебәрергә, янғында зыян күреүселәргә әхлаҡи зарар килтергәне ѳсѳн 3 миллион һумдан ашыу аҡса түләргә тигән ғәйепләү хѳкѳмѳ сығарҙы. Әгәр ҙә ошо ун кѳн эсендә Юғары судҡа суд ҡарарына ялыу бирелмәһә, хѳкѳм ун кѳндән кѳсѳнә инәсәк.


Рөстәм Хәмитов милли мәсьәләне хел итеүгә әҙер түгел\nПрезидент Рөстәм Хәмитов Рәсәйҙәге төп сәйәси фирҡәләрҙең Башҡортостандағы бүлексәләре лидерҙары менән осрашты. Осрашыуҙа милли компонент проблемаһы күтәрелде.\nУнда "Берҙәм Рәсәй" партияһының төбәк бүлексәһе етәксеһе Константин Толкачев, коммунистар партияһының республика комитетының беренсе секретары Рифҡәт Гарданов, Либерал-демократ Евгений Былин һәм Ғәҙел Рәсәйҙән Константин Шаһиморатов саҡырылды.\nОсрашыуҙа Либералдар менән Ғәҙел Рәсәй аҙсылыҡты тәшкил иткән барлыҡ фирҡәләрҙе борсоған проблемалар тураһында һөйләһә, коммунистар өсөн әлегә иң мөһим тема – милли компонент икән.\nПрезидент был фекергә ни тип яуапланы һуң тигән һорауға Гарданов әфәнде байтаҡ ваҡыт паузала торғандан һуң үҙ яуабын ошолай тип еткерҙе: “Президент был мәсьәләгә әлегә бер төрлө лә үҙгәреш индерә алмайым, төрлө яҡтарҙың фекерҙәрен белешеү зарур”, тигән.\nРөстәм Хәмитов сәйәси фирҡәләр менән осрашыуҙан тыш дин әһелдәрен дә ҡабул итте. Баш мөфтөй Тәлғәт Тажетдин, республика мосолмандары диниә назараты рәйесе Нурмөхәмәт хәҙрәт, архиепископ Никон килде унда. Йәһүдтәр вәкиле булманы. Осрашыуҙа конфессия-ара татыулыҡ тураһында һүҙ барҙы тип хәбәр итә президенттың матбуғат хеҙмәте.


Байрам алдынан арзан хаҡтар\nБөгөн баш ҡаланың Спорт һарайы алдында ауыл хужалығы тауарҙары йәрминкәһе үтте. Унда йөҙҙән ашыу сауҙа нөктәһе эшләне.\nКушнаренко районынан Резеда менән Фирҙәүес Зәкәриндар Өфөлә ойошторолған ауыл хужалығы тауарҙары йәрминкәләрен ҡалдырмаҫҡа тырыша. Йүнселдәр йорттары янында теплица эшләп, унынсы йыл ҡыяр, помидор үҫтереү менән шөғөлләнә. Был ғаиләнең - төп килем сығанағы. Шуға йыл әйләнәһенә эшләргә тура килә.\nБылтырғы картуфты сауҙа кәштәләрендә әле лә осратырға мөмкин. Йәрминкәлә икенсе икмәкте тәҡдим итеүселәр байтаҡ ине. Хаҡы ла магазиндыҡына ҡарағанда бер ни тиклем арзаныраҡ. Килограмын 20 һумға һатып алырға мөмкин.\nЙәрминкәлә тауар ассортименты һәр ваҡыттағыса бай һәм үтемле булды. Һыйыр итенең килоһы 270-280 һум торһа, сәскә балының өс литры - 1700 һум, ә йүкәнеке 2200 һумға төштө. Ауыл уңғандары һөт, икмәк ризыҡтарын, үҫемлек майын, емеш-еләк, үҫентеләр һатып та ярайһы уҡ килем алды. Баш ҡалала йәшәүселәр үҙ сиратында сифатлы продукцияға яһалған ташламаларға ҡыуанды.\nСпорт һарайы алдындағы майҙанда ауыл уңғандары өсөн урындар бушлай бирелде. Йәрминкәлә барлығы ун һигеҙ район йүнселдәре ҡатнашты. Улар араһында Саҡмағош, Баҡалы, Ауырғазынан килеүселәр күп булды.


Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан ”Китап” нәшриәтендә «Автограф көнө» һәм «Изге ҡулдарҙан китап» акцияһы үтте\nБашҡортса өлөшө тулыландырыла\nЗәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан ”Китап” нәшриәтендә йыл да балалар өсөн бихисап китап донъя күрә. Тәрән йөкмәткеле, сағыу һүрәтле баҫмаларҙы әҙәбиәт һөйөүселәр теләп ала. Күптән түгел йәнә сауҙаға бер нисә китап сыҡты. Ошо айҡанлы нәшриәттең махсус магазинында бөгөн «Ижадым – йәшәү асылым минең» исемле «Автограф көнө» үтте. Осрашыуҙа Земфира Муллағәлиеваның «Аҡ яулыҡлы тау» һәм Халисә Рәйхандың (Мөхәмәҙиеваның) «Бал яратам» китаптарының исем туйҙары уҙғарылды.\n07.02.2018 167 просмотров\nӘҙәби сарала Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзының татар телле яҙыусылар берләшмәһе етәксеһе, Назар Нәжми премияһы лауреаты, шағирә Фәниә Ғәбиҙуллина, шағир Вәрис Аҡбашев, филология фәндәре докторы, Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты профессоры Лотфулла Хәбибов, шағирә Резеда Шакирова, «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы баш мөхәррире Салауат Кәримов, Әлшәй районы Мәндән урта мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Гүзәлиә Ситдиҡова, Башҡортостанда бөтә донъя татарҙары конгресы вәкиле Илшат Ҡусҡаров, Әлшәй районы Китапханалар үҙәге Тыуған яҡты өйрәнеү бүлеге мөдире Альмира Кирәйева ҡатнашты. Улар яңы сыҡҡан китаптарға байҡау яһап, балалар әҙәбиәте үҫешенә тос өлөш индергән ҡәләмдәштәренә рәхмәт белдерҙе.\nСарала ҡатнашыусыларға нәшриәттә сыҡҡан яңы баҫмалар менән танышыу, авторҙарҙан автограф алыу мөмкинлеге булды. Нәшриәттең директоры Илһам Миңлеғәле улы байрамды асып, авторҙарҙы өр-яңы китаптары менән тәбрикләне.\nОсрашыуҙа Өфөнөң 84-се татар гимназияһы һәм 4-се мәктәп уҡыусылары (етәкселәре Айгөл Ахунова, Лилиә Ғүмәрова) Земфира Муллағәлиеваның һәм Хәлисә Рәйхандың шиғырҙарын яттан һөйләп, йыйылған ҡунаҡтарҙы һөйөндөрҙө. Ҡунаҡтар иһә авторҙарҙың ижадына тос байҡау яһаны, әҙибәләрҙең балалар әҙәбиәте үҫешенә индергән ролен билдәләне.\nАвторҙар үҙ сиратында ижади пландары менән уртаҡлашты, шиғырҙарын һөйләп ишеттерҙе, яҙыусы менән уҡыусы араһына күпер һалған «Китап» нәшриәте етәксеһе Илһам Йәндәүләтовҡа һәм хеҙмәткәрҙәргә рәхмәтен әйтте.\n«Автограф көнө» сиктәрендә тағы ла бер матур традицияға әйләнгән йола - «Изге ҡулдарҙан китап» акцияһы ла үтте. Ул Рәсәй Федерацияһында Волонтерлыҡ һәм Теләктәшлек йылына һәм Башҡортостан республикаһында Ғаилә йылына арналды. «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы баш мөхәррире Салауат Ғайса улы Кәримов һәм шағирә Земфира Мөхәрәм ҡыҙы Муллағәлиева эстафетаны Өфөнөң 84-се татар гимназияһына тапшырҙы. Улар Әлшәй районы Мәндән урта мәктәбе, ә Әлшәй районы Мәндән урта мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы – Ситдиҡова Гүзәлиә Мөхәрәм ҡыҙы ошо уҡ райондың Никифар урта мәктәбе өсөн китаптар һатып алды. Акцияға «Аҡбуҙат» журналы баш мөхәррире, шағирә Тамара Ишбулды ҡыҙы Юлдашева менән Әлшәй районы Китапханалар үҙәге лә ҡушылды.\nТынмаһын дәртле ҡыңғырау моңо\n9 класстар өсөн «Һуңғы ҡыңғырау» яңғыраны\nШәжәрә конкурсына йомғаҡ яһалды\n«Ватан» паркында «Евразия йөрәге-2018» халыҡ-ара сәнғәт фестивале үтәсәк\nИғтибар! «Тура бәйләнеш»\nӨфө ҡалаһы Киров районында 11 класты 992 кеше тамамлай.


Бик һағынам, юҡһынам...\n18 Сентябрь 2010, 16:38\nТелефон аша ҡотлағайным оло ихтирамлы әҙибәбеҙҙе. Үҙенән-үҙе һүҙ бәйләнеп китте. Миңә ҡыҙыҡ, үткәндәрҙе белге, күренекле шәхесебеҙҙең фекерен ишетке килә. Ярайһы уҡ һөйләшеп ташлағанбыҙ Кәтибә Кинйәбулатова менән. Асыҡ хәтере, яҡты зиһене, һәйбәт ишетеүе менән хайран итте ул. Тик барыбер ҙә өлкән кешене бик маҙаһыҙлама, ул арый – әҙәп шулай тип тауыш бирҙе. Һөйләшеүебеҙ фәһемле һәм ҡыҙыҡлы тойолғас, теркәп тә барҙым. Бер остоғо менән һеҙҙе лә таныштырайым әле.\n– Туғыҙ тиҫтәһен тултырған әҙибә бала сағын һағынамы икән?\n– Һағынмай буламы? Егерме-утыҙ йәшемдә лә, һәр ваҡытта ла һағына торғайным. Ни ғүмер йәшәһәң дә, бала саҡ һәр ваҡыт яғымлы ғына итеп итәккә йәбешеп бара икән ул. Серһеҙ ҡарашы, тәтәй ҡулы менән.\nУрамға ҡарап, донъя ағышын тойоп ултырам да, ҡомлоҡта уйнап йөрөгән балалар янына йүгереп сыҡҡым килеп китә. Йүгереп, һикереп... Улар менән уйнағым, ҡыуанғым килә. Тик... йылдар үткән, уйнар мәле киткән.\nМин бала сағымда таҡмаҡҡа шәп булдым. Шунан күңелдә үҙенән-үҙе шиғри юлдар тыуа башланы. Бар кеше лә шулай таҡмаҡ-шиғыр яҙа, әйтә белергә тейеш, тип уйлай инем. Халҡымдың күңеле йыр-моңдан ғына яралғанғамы инде? Өлкәнерәк апай-еңгәләрҙең, юлда туҡтатып, әйҙә, Кәтибә, ошоға арнап таҡмаҡ әйт, шиғыр сығар әле, тип маҙаһыҙлағандары иҫтә.\nАтайым берәй ни һораһа ла, орошһа ла, шиғыр менән яуап биргәнмен. Һин улай ғына ҡотола алмаҫһың, кем тәрилкәне ватты, тип ҡаты итеп һораша был бер мәл.\nҡулым уңған һәм тыңлаусан,\nКемдәр генә маҡтамай.\nТәрилкә үҙе тыңлауһыҙ,\nҮҙе төштө ул, атай, – шулайыраҡ һамаҡлағайным, ныҡлы иҫтә түгел инде һамағы, атайым көлөп ебәрҙе. Атайым Кәрим Кинйәбулатов Арғаяш яғында (Силәбе өлкәһе) бик абруйлы уҡытыусы ине. Шуға уға талапсанлыҡ, бер аҙ ҡатылыҡ кеүек сифаттар ят булманы. Инәйем, беҙҙә, Арғаяшта, әсәйҙе инәй тиҙәр, эйе, инәйем бигерәк шиғри күңелле заттан ине, илаһи итеп йырлап та ебәрә торғайны. Йылы, йомшаҡ тауышы бына әле лә ҡолағыма салынып ҡалғандай. Мәрхүмдәр инде-е хәҙер...\nИнәйемдең инәһе – ҡартнәйем Мәржиә ҡарсыҡ йыраусы булды. Бигерәк йыр сығарыуға әүәҫ ине. Миңә лә был бүләк унан йоҡҡандыр тим. Шиғыр ул үҙенән-үҙе тыумай, күңелең, эсеңдәге һағышың, шатлығың йыр булып сыға, ти торғайны. Икәүләшеп йыр сығарғанда, мин үҙемсә көйләп китһәм, кафияһы килешмәне бит, тип туҡтата ла ине. Уныһы ни тигән һүҙ булғандыр. Күрәһең, ритмы тура килмәгәндер (кеткелдәп көлә).\n– Тыуған яғығыҙға ҡайтҡанығыҙ бармы?\n– ҡайҙа, ҡарт кешегә? Төшөмә инһә, ҡанатланып китәм дә... Яҡын уҡ туғандарым да ҡалманы. ҡайта ҡалһам, яҡташтарым һырып ала, эй, беҙҙәге киң күңеллелек. ҡартатайым, инәйемдең атаһы ҡаҙан татары булған. Ул юҡҡа ғына, их, башҡорттарҙан да һәйбәт, күркәм кеше юҡ, тип, Арғаяшҡа килеп ултырмағандыр. Ана ул баяғы Мәржиә йыраусыны кәләш итеп алған да, ә ул данлыҡлы ҡолой кантондың ейәнсәренең ҡыҙы. Данлыҡлы нәҫелдән. Атайымдың абруйы бөгөн дә йәшәй тыуған яғымда, уны яратып, ололап иҫкә алалар. Һағынам Арғаяшымды. Шуға ла уға арнап әҙ шиғыр яҙмағанмындыр инде.\n– Әле лә шиғырҙар яҙаһығыҙмы?\n– Ана шул уйнап йөрөгән балаларға ҡарайым да, һайраған ҡоштарҙы тыңлайым да күңелем тулып китә. ҡулыма ҡәләм алам. Телевизор ҡарайым, гәзит-журналдар уҡыйым, юҡ, ҡартайҙым тип, ҡулымды төшөрмәйем. Тик бына шағир-шағирәләр һирәк шылтырата, һәр кемде донъя мәшәҡәттәре лә баҫып китәлер инде, тиңдәш-тиҫтерҙәр ҙә баҡый донъяға күсеп бөттө. Бер-беребеҙгә шиғырҙар уҡышҡан саҡтар иҫкә төшә лә, иламһырау булып китә.\n– Ижади дуҫтарығыҙҙан бигерәк тә кемдәрҙе һағынаһығыҙ?\n– Бик тә Һәҙиә апайҙы (Дәүләтшина) юҡһынам. Килеп инә лә йомшаҡ итеп ҡосаҡлап ала ине. Яғымлы, наҙлы итеп. Шул йылыһын һағынам. Үҙе ниндәй генә ауырлыҡтар күреп йәшәмәһен, ана шул йылылығын, кешеләргә, донъяға булған йылылығын, юғалтманы ул. Тик иртәрәк үлде. Бик үкенесле шуныһы. Ул бөтәһенән дә юғары!\nБеҙҙең Арғаяш яҡтарында Ғөбәй ағай менән ҡасандыр булғанмы ул, йәшәгән дәме, шуға, бик матур яҡтар, кешеләре яғымлы, тип маҡтап һөйләй, атайымды бик йылы иҫкә ала торғайны. Әллә шуға ла мине үҙ иткән, белмәйем, ҡыҙы һымаҡ күрҙе мәрхүмә.\nБер шулай, ул мине өйөнә алып ҡайтып китте. Бир әле ҡулыңды, тип етәкләп алды, үҙе, ҡалай усың бәләкәй генә, һиңә үҫергә, нығынырға кәрәк, тигән була. Үҙе лә наҡыҫ йәшәй, бер ҡалаҡ ҡаймаҡ һалып сәй эсергән булды. Ашап йөрө һин, Кәти, ти үҙе. Һәҙиә апай, сәй эсергә генә саҡырмағанһыңдыр, тим. Ул, юҡ, тип, яңы яҙған шиғырын уҡый, фекеремде һораша. Минән дә уҡыта. Шулай ижад менән йәшәне апай.\nҺәйбәт булды апайҙарым. Зәйнәб апай (Биишева) үҙенсә ҡәҙерле. Ул һәр саҡ әрләне мине, шулайтып кеше шиғыр яҙамы, уйлай белмәйһең, тип ҡаты итеп тә әйтә торғайны. Үҙенсә беҙгә шулайтып яҙырға өйрәткәндер, аҡыл ултыртырға тырышҡандыр, тим хәҙер. Уларға барһам, Зәйнәб апай ашатып-эсереп сығарырға тырыша торғайны. Әле генә ашап килдем, тиһәм, башҡаса миңә туйып килеп йөрөмә, тип ҡәтғи өндәшә. ҡаты булһа ла, әсәйҙәрсә хәстәрлеге үҙенән-үҙе килеп сыҡҡандыр инде апайҙың. Әле уйлайым да, кешеләр элек ихласыраҡ, асығыраҡ һәм кешелеклерәк булған, тип ҡуям.\n– Тиҫтерҙәрегеҙҙән Мостай Кәрим, Назар Нәжмиҙәр...\n– Ихласлыҡтың, сафлыҡтың өлгөһө инде улар бына. Һәҙиә, Зәйнәб апайҙар кеүек, ил, әҙәбиәт тарихында мәртәбәле эҙ ҡалдырған халҡымдың алтын бағаналары менән замандаш булыу, улар менән бергә шаярышып-шаулашып ғүмер итеү аңлаған кешегә бер бәхет инде ул. Беҙ тиңдәштәр, класташтар кеүек үҫтек, йәшәнек. Әҙәбиәттә лә аралашып, бер-беребеҙҙе уҡышып, фекерләшеп үтте ғүмеребеҙ. Тик улар иртәрәк ҡуҙғалды. Назар шаяныраҡ, Мостай баҫалҡыраҡ, тыйнағыраҡ булды. Рабфакта уҡығанда Назарҙың, оҙон толомомдан тартып, йә билемдән төртөп, ни хәл, малай, тип китеүе әле лә иҫтә. Үҙ күреп, малай, ти торғайнылар шулай. Бигерәк ҡыҙыҡ ине ул Назар. Бер өс-дүрт куплетлы шиғырымды уҡып сыҡты ла, бер юлында ғына шиғыр бар, ҡалғандарында юҡ, ти был. Мин, асыуым килеп, ҡағыҙ битен йыртып ташланым. Мостай мине йәлләп, Назарҙы тыйып ҡуя, Кәтибәне рәнйетмәйек әле, тигән була. Бер нисә минут үткәс, Назар алдыма аҡ ҡағыҙ килтереп һала, Кәти, мин һинең фекереңде йырттым шикелле, яңы фекерҙәреңә аҡ юл йәйәм, тип эскерһеҙ йылмая.\nИҫ киткес саф күңеллеләр ине улар. Эстәрендә бер ҙә бысраҡ тойғолар, яман уйҙар булманы. Ысын дуҫ булдыҡ.\nҡайһы бер баҫмалар уларҙы, татар шағирҙары, тип тә яҙа. Был бик тә хата. Улар йәш саҡта ла, олоғайғас та саф башҡорт телендә һөйләште. Бер татар һүҙен ҡулланһаларсы. Рабфакта башҡорт теленән Хөсни ағай Кәримов уҡытты. Һәйбәтләп, ентекләп аңлата ине. Әллә уның һабаҡтары шулай ныҡ һеңгәнме икән егеттәребеҙгә, тип көләм. Башҡорт телен яратып, һәр һүҙҙән тәм табып, һәр һүҙҙең ҡәҙерен белеп ижад итте халыҡ шағирҙары.\nУлар нишләп иртәрәк ҡуҙғалды икән, тим мин бөгөн, уларҙы юҡһынып, һағынып та... Һуғышта алған яралары тынғылыҡ бирмәгәндер. Иңдәрендә ил, халыҡ йөгө булды. Улар ҙа иҫән булһа икән дә бөгөн...\nДонъя булғас, булыр\nҡайғыһы ла торор атлығып,\nБөтәһен дә ҡабул итәм, донъя,\nҡарамаһаң, миңә ятһынып.\nШатлығын да, ҡайғыһын да\nӨйөп-өйөп килтер алдыма.\nНи булһа ла килтер, тарһынма,\nТик өлөшһөҙ генә ҡалдырма.\nАуыр булһын, әйҙә, ауыр\nКүтәрәм мин уны, күтәрәм.\nҡайһыларын һалам иңдәремә,\nҡайһыларын башҡа түңкәрәм.\nӘгәр булһа – әсәй һағышы,\nКүҙ йәштәре икән баланың –\nЙөрәктәрем аша үткәрәм.\nТик минән һуң тыуған кешегә\nЕңел булһын, тим дә күтәрәм!\nКүпме йәшәрмен мин –\nЕтмеш микән, әллә һикһәнме?\nҺикһән булһа, әле ғүмерҙең\nНәҡ яртыһын ғына үткәнмен.\nӘжәл килһә әгәр иртәрәк,\nЯлман ҡылысын миңә һелтәһә,\nСурта һыныр ҡылысы уртаға,\nӨмөттәрем торор кәртәләп.\nӨмөттәрем әйтер: – Йөрөмә,\nБыл тирәнән алыҫ кит һин, –\nИх, һин, әжәл, бына –\nйыр бит беҙ,\nЙырҙы нисек ҡылыс\nкиҫһен! – тип.\nМөнир ҡУНАФИН әңгәмәләште.


Материалы за 05.09.2017 » Табын\nЭшмәкәрлеге “бишле”гә баһаланды\n05 сентября 2017 йыл | Йәмғиәт\nЭшҡыуарҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса Уполномоченныйҙар институты эшмәкәрлегенә РФ Президенты Владимир Путин юғары баһа бирҙе.\nЭшҡыуарҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса РФ Президенты эргәһендәге Уполномоченный Борис Титов менән осрашыуы барышында Владимир Путин: "Һеҙ үҙегеҙҙең ярҙамсыларығыҙ менән был институтты, был системаны булдырыуға өлгәштегеҙ. Бөгөн эшҡыуарҙар осраған ҡаршылыҡтарҙы һеҙ күтәреп сығаһығыҙ һәм һеҙҙең хеҙмәттең кәрәкле булыуын иҫбат иттегеҙ”, - тине һәм уны тағы ла бер мөҙҙәткә ошо вазифала ҡалдырыу тураһындағы Указға ҡул ҡуйҙы.\nБашҡортостанда ла Уполномоченныйҙар институтының мөһимлеген билдәләп, Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов 2017 йылдың апрель айында Р. Ғибаҙуллин кандидатураһын тағы ла биш йылға вазифаһында ҡалдырыу буйынса БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға тәҡдим итте һәм депутаттар уны бер тауыштан хупланы.\nШуныһын да билдәләп үтергә кәрәк, илебеҙҙә эшҡыуарҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса Уполномоченный вазифаһы тәү башлап 2012 йылда Башҡортостанда булдырылған ине. Республиканың тәүге бизнес-омбудсмены булып Р.В.Ғибаҙуллин һайланды. ”Рәсәй Федерацияһында эшҡыуарҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса уполномоченный тураһында” федераль закон ҡабул иткәндә республикабыҙҙың был тәңгәлдәге тәжрибәһе киң ҡулланылды. Эшҡыуарҙарҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса РФ Президенты эргәһендәге Уполномоченный Борис Титов был вазифаға 2012 йылдың июнь айында тәғәйенләнгән ине.\nСәскәләрем-гөлдәрем, йәшлек хәтирәләрем\nНәфис, наҙлы, хуш еҫле, күҙҙең яуын алып ултырған аллы-гөллө сәскәләр… Кемдәр генә уларға ғашиҡ булмаған, шағирҙар шиғыр ижад иткән, уларҙы данлап күпме йыр яҙылған. Тормошобоҙҙы, тәбиғәтте, донъябыҙҙы йәмләп бөтә ерҙә нур сәсә сәскәләр.\nИзге байрам көнөндә сауаплы ғәмәлдәр ҡылынды\nМосолман донъяһындағы иң изге, сауаплы, иң оло байрамдарҙан Ҡорбан байрамы һанала. Мөмкинлектәре лә, теләктәре лә булғандар әле Исламдың изге урындарында хаж сәфәрендә йөрөй. Ә башҡаларҙың ғибәҙәт урыны – мәсет.\nҠорбан ғәйете күңелдәрҙе күтәрҙе\nБына тағы ла мосолмандарҙың көтөп алған байрамы – Ҡорбан ғәйете байрам ителде. Быйыл байрамдың 1 сентябргә, шулай уҡ йома көнгә тура килеүе бигерәк тә мәртәбәле булды.


"Ауылдаштарыма яҡшы шарттар булдырылһын ине"\n14 Апрель 2019, 00:03\nҠыйғыға эш сәфәре һуңында республика етәксеһе Радий Хәбиров Түбәнге Ҡыйғылағы табип амбулаторияһына инеп сыҡты.\nБында ул “Ашығыс ярҙам” хеҙмәткәрҙәре менән аралашты, районға яңыраҡ алынған санитар автомобилде ҡараны. Фельдшерҙың һүҙҙәренсә, машина ауыл юлдарында йөрөй аласаҡ, унда заманса медицина ҡорамалдарының барыһы ла бар.\nКабинеттарҙың береһендә Радий Хәбиров йәш табип-терапевт Гөлсиә Ҡазыханова менән әңгәмәләште. Белгес БДМУ-ны тамамлап, ярты йыл элек тыуған ауылына эшкә ҡайтҡан. Хәҙер уҡыуын ординатурала дауам итергә теләй. Республика етәксеһе уға был мәсьәлә буйынса ярҙам итергә вәғәҙә бирҙе.\n“Университетҡа ингәндә үк аҙаҡ тыуған ауылыма ҡайтасағымды белә инем. Бында минең атай-әсәйем йәшәй, район хакимиәте айырым торлаҡ менән ярҙам итергә лә әҙер. Бер генә ауырлыҡ бар: амбулатория бинаһына яҡшы ремонт кәрәк. Ауылдаштарым уңайлы шарттарҙа медицина ярҙамы алһын ине тип теләйем”, – тине йәш табип-терапевт.\nАмбулатория 12 ауыл халҡын хеҙмәтләндерә. 1982 йылда төҙөлгән бинаһы капиталь ремонтҡа мохтаж. Радий Хәбиров Хөкүмәткә амбулаторияны яңыртыу мәсьәләһен хәл итергә ҡушты.


Рулетка мохтаж түгел, өҙөк-өҙөк тәҡдим итеү. Рулетка ине донъяла хакимлыҡ итеүсе казино кеүек короле ҡасан булһа булдырыу менән казино. Барлыҡ уйынсылар ла казино согласиться булыуы менән бөйөк британия рулетка бонус-был иң яҡшы кәйеф казино беркасан ла һәм гел иң яҡшы буласаҡ.\nВидео Автомат Рулетка уҡытыу традицион рулетке. Нисек тип әйт исеме, был уйын-был автоматлаштырылған онлайн-версияһын ябай рулетке. Иң яҡшы өлөшө шунда нисек атаһыҙ уйнарға әлеге онлайн рулетка туранан-тура эфирҙа башҡа менән уйынсылары. Был яһай уйын тәжрибәһе тора һәм хатта ҙа көсәйәсәк кенә, һеҙ чувствуй, һеҙ уйнайһы онлайн версияһын әлеге популяр уйындар казино.\nТураһында Разработчики тере Автомат рулетка\nСлот компанияһы тарафынан эшләнгән netent. Шулай уҡ, шул тиклем уйыны казино, Эшләүсеһе был уйын мохтаж түгел, өҙөк-өҙөк тәҡдим итеү. Нигеҙләнгән йылда 1996, был алдынғы эшләүселәр уйындар казино менән күп кенә перьев был шляпе. Үтеп киткән 20 йыл, Компания netent иде хеҙмәт индустрияһы казино онлайн иң яҡшы эшләү уйындар казино.\nБеренсе ул да әйтеп үтергә кәрәк, бында үҙенсәлеге-был рулетка кинолағы традицион наҙымды рулетка. Бында берҙән-бер айырма шунда, һеҙ аласаҡһыҙ, уйнар өсөн был ЕНӘЙӘТ рулет видео казино бонус уйын экранда кеҫә телефоны номерын һәм моның, үҙенән-үҙе, ғәжәйеп тәжрибә.\nҺеҙ аласаҡһыҙ көпсәктәре торған автоматлаштырылған, таблицаһында түләүҙәр атаһыҙ, шулай уҡ, аралашырға уйынсылары менән уйнағанда уҡ өйрәнә бөйөк британия рулетка бонус уйын һеҙҙең менән. Таблица түләүҙәр хәл итәсәк, яуап биреү. Рулетка буласаҡ 37 бүлеге. Слот буласаҡ сө пронумеровать 0 өсөн 36.\nШулай уҡ, шул тиклем традицион рулетка, оҫта башҡарыусы яһарға тейеш ставка әгәр бер эләгә һәр район, ул ота был уңайҙан бөйөк британия онлайн бонус рулетка. Әһәмиәттәге чипом 1,5,25,100 һәм 1000.\nУйнарға онлайн автомат рулетка, иң ҡиммәтле уйынсыға бүләк һайларға кәрәк номинал ишки һәм ставка эшләргә һайлағанда һаны һәм диапазон ставкаларын таблицаһында. Оҫта башҡарыусы урнаштырырға эсендәге мөмкин (туп-тура ставкаһы, разделына ставкаһы, өс линияһы ставкаһы, угловая ставкаһы, йәки алты линия ставкаларын) йәки внеш ставка (четный/нечетный, төҫ, 1-18/19-36 йәки колонка).\nВидео Автомат рулетка иң удивительных казино онлайн бөйөк британия рулетка бонус-уйындар. Был күңелле уйнарға тәҡдим итә, иң яҡшы бүләккә. Был онлайн уйын уйнарға тейеш һөйөүселәр өсөн казино.\nTop Live Casino Games – Казино Яҡшы Бонус Лайв?


Йондоҙ булып балҡыйҙар\n453700, Республика Башкортостан, г.Учалы, ул. Ленина, 27\nтел: 8(34791) 6-13-56, факс: 8(34791) 6-00-13\nПараметры наружной рекламы\n<< июль 2020>>\nЭлектронные билеты РБ\nПресса ⇒ Йондоҙ булып балҡыйҙар\n29.11.2019, автор: Вилиә Янбаева\n"Яйыҡ" гәзите яҙылған.\nУчалы филармонияһында фольклор коллективтары араһында ойошторолған “Етегән йондоҙ” конкурс-фестивале шаулап-гөрләп үтте. Ул быйыл Башҡортостандың 100 йыллығына арналды. Конкурс өсөнсө йыл рәттән Учалы филармонияһы һәм ҡала хакимиәте тарафынан уҙғарыла. Унда үҙебеҙҙең ҡала-райондан тыш, Силәбе өлкәһенән, Бөрйән, Архангел райондарынан килгән фольклор коллективтары көс һынашты. Был сара халыҡтың рухи тормошон байытыу, милли мәҙәниәтен үҫтереү, фольклор коллективтарын популярлаштырыу маҡсатында ойошторола. Был ижади байрамда икенсе йыл рәттән балаларҙың да ҡатнашыуы ҡыуаныслы күренеш. Бәйгелә борондан ҡалған күркәм йолалар, балаларҙың мауыҡтырғыс уйындары күрһәтелде, халҡыбыҙҙың быуаттар төпкөлөнән һаҡланып ҡалған йырҙары, көйҙәре моң шишмәләре булып урғылды. Фестиваль 2020 йылда республикабыҙҙа үтәсәк Бөтә донъя фольклориада байрамы алдынан ойошторолдо. Гала концертта номинанттарға, лауреаттарға һәм призерҙарға дипломдар тапшырылды.\n"Иң яҡшы инструменталь ансамбль" исемен Ҡунаҡбай музыка мәктәбенең "Толпар" ҡурайсылар өлгөлө балалар ансамбле алып ҡайтты. "Һирәк инструменталь жанрҙы һаҡлаған өсөн" номинацияһында "Яйыҡ" ҡумыҙсылар ансамбле (Ҡунаҡбай ауылы) билдәләнде. "Оригиналь уйын тамашаһы" - "Любизар" фольклор ансамбле (Комсомольск сәнғәт мәктәбе), "Халыҡ мәҙәниәтенә тоғролоҡ өсөн" - Силәбе өлкәһенең "Ләйсән" бейеү ансамбле, "Йыр традицияларын һаҡлау" - Учалы филармонияһының "Сударушки" рус халыҡ хоры ансамбле, "Халыҡ традицияларына тоғролоҡ" номинацияһы Архангель районының "Хазина" ансамбленә тапшырылды.\nБалалар араһында өсөнсө дәрәжә дипломға "Табын" ҡурайсылар ансамбле (Комсомольск) һәм 1-се Башҡорт лицейының "Бала саҡ" малайҙар хоры лайыҡ булды.\nОлолар араһында өсөнсө урынға "Йәнбикә" фольклор ансамбле (Балбыҡ ауылы), "Ихлас" башҡорт халыҡ инструменттары ансамбле (Архангельск) һәм "Умырзая" халыҡ фольклор коллективы (Бөрйән) сыҡты.\nИкенсе дәрәжә диплом менән балалар коллективтары араһында "Аҡбуҙат" этно-ансамбле (Ураҙ), "Осҡондар" фольклор коллективы (Ахун) бүләкләнде. Ә ололар коллективтары араһынан икенсе урынды "Аҡ теләк" фольклор ансамбле (Ҡунаҡбай), С. Низаметдинов исемендәге сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжының "Звонница" вокал ансамбле һәм "Гүзәлем" халыҡ фольклор ансамбле (Силәбе өлкәһе Арғаяш районы) алды.\nБеренсе дәрәжә дипломды Учалы филармонияһының "Хазина" халыҡ фольклор ансамбле һәм "Һомай" фольклор ансамбле (Ураҙ) алды. Гран-приға "Әүешкүл йәшмәләре" фольклор ансамбле (Иҫке Байрамғол ауылының мәҙәниәт йорто, етәксеһе Әлфиә Ҡорамшина) һәм Ахун ауылының "Ынйыҡай" ансамбле лайыҡ булды.\nИжад байрамында шулай уҡ 80 йәшен билдәләүсе фестивалдең иң оло ҡатнашыусыһы Булат Миңдеғоловты тәбрикләнеләр.\nБыл ижади бәйгелә ҡатнашыусылар өсөн "Етегән йондоҙ" фестивале йылы аралашыу булып иҫтәрендә ҡалыр тип ышанаһы килә.\nИсточник - https://yaikrb.rbsmi.ru/articles/on-line-ya-yly-tar/yondo-bulyp-bal-yy-ar/\n© Все права защищены, Учалинская Филармония | Дизайн и создание сайта - UFA WEB


Мырҙашты сүплеккә батырмайыҡ » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » Мырҙашты сүплеккә батырмайыҡ\nМырҙашты сүплеккә батырмайыҡ\nБөгөн сүплектәр темаһы айырыуса көн үҙәгендә тора. Махсуслаштырылған урын булһа ла, ул йыш ҡына халыҡтың теңкәһенә тейә. Беҙ шулай өйрәнгәнбеҙ: ауыл янында матур тәбиғәт, иркен көтөүлектәр, урман-тауҙан башҡа күрер күҙгә йәмһеҙ булған нәмә урынлашырға тейеш түгел. Сүплек тап шундайҙар рәтенә инә лә инде. Ә ҡыйҙы ҡайҙа ташларға? Уны яндырыу ҙа тыйылды бит. Сүплек булған хәлдә лә, тирә-йүнгә насар эҙемтәһе булмаҫҡа тейеш. Ҡыҫҡаһы, беҙҙә әле ҡалдыҡтар проблемаһы бөтөнләй тиерлек яйға һалынмаған.\nСтәрлетамаҡ районының Мырҙаш ауылы эргәһендәге элекке балсыҡ карьеры хәҙер сүплек рәүешендә файҙаланыла икән. Эшкәртеп бөтөлгән ятҡылыҡҡа ҡый-һай яҡындағы Салауат ҡалаһынан ташыла. Халыҡ әйтеүенсә, был эш законһыҙ башҡарыла. Аныҡлап әйткәндә, беренсенән, сүплек ҡалаға ла, Мырҙашҡа ла бик яҡын. Икенсенән, экологик экспертиза яһалмаған. Өсөнсөнән, карьерға төҙөлөш һәм көнкүреш ҡалдыҡтары тулған, был да закон тарафынан рөхсәт ителмәгән эш. Дүртенсенән, карьер хужалары, полигондың мөхиткә зарары булыуын белә тороп, ҡалдыҡтарҙы ҡабул итә.\nӘлеге сүплектең, ҡаты ҡалдыҡтарҙың зыяны хаҡында һөйләгәндә, тәбиғәтте яҡлаусылар шуны билдәләй:\n– тупраҡҡа, һыуға ағыулы матдәләр эләгә,\n– ҡый өйөмдә ятып сереһә, ағыулы биологик газ барлыҡҡа килә. Мәҫәлән, метан,\n– сүплектә йыш ҡына янғын сыға, ул Салауат, Стәрлетамаҡ, Ишембай халҡын һыу менән тәьмин иткән “Салауатводоканал” предприятиеһы резервуарҙарына зарар килтереүе мөмкин.\nЗаконлы булмаған сүплектең тәбиғәткә лә, кешеләргә лә ҙур зыяны хаҡында борсолоусылар етди генә бер һығымта ла яһаған: Мырҙаш карьерында сүплек ойоштороу туранан-тура һаулыҡҡа, кеше ғүмеренә хәүеф менән янай. Тикшереүҙәр буйынса, ауыр һәм үлемесле сирҙәр 30 – 40 процентҡа артҡан. Үлем кимәле лә 1,5 тапҡырға күтәрелгән. Әгәр быға ысынлап та сүплек сәбәпсе икән, был бит үтә лә хәүефле. Баҡһаң, әле сүплекте ябыу урынына етәкселек уны тағы ла киңәйтеү яғын хәстәрләй, имеш. Бының буйынса йәмәғәт тыңлауҙары ла ойошторола, тик ниңәлер сүплек терәлеп торған Мырҙаш ауылы (2,5 саҡрым) һәм Салауат ҡалаһында түгел, ә 6,5 саҡрым арауыҡта ятҡан Мәләүез районының Корнеевка ауылында үткәрергә ҡарар ителгән.\nСалауат ҡалаһында, белһәгеҙ, 160 меңдән ашыу кеше йәшәй. Сүплек яҙмышын тап улар билдәләргә тейеш. Шулай уҡ Мырҙаш халҡы ла.\nӘйткәндәй, Мырҙаш – республиканың тарихи әһәмиәтле ауылдарының береһе. Ул 1812 йылғы Ватан һуғышы батыры Ҡаһым түрәнең – Ҡаһым Мырҙашевтың йәнтөйәге.\nСүплектәге ағыулы матдәләр ауыл эргәһенән аҡҡан Һуҡайлы йылғаһына ла ағып төшә, ә йылға бысрана икән, бының зарары тәрәнгә һәм алыҫҡа китә.\nМырҙаш карьерында сүплекте ҙурайтып, ҡаты ҡалдыҡтарҙы һаҡлау урыны ла яһаһалар, хәл-торош катастрофик эҙемтәләргә килтерәсәк. Ә йәмәғәт тыңлауҙарын ниңә Мырҙашта ла, Салауат ҡалаһында ла үткәрмәҫкә? Халыҡ фекере дөрөҫ иҫәпкә алынырға тейеш тә баһа.\nБер яҡтан ҡараһаң, беҙҙең көнитмештә сүплекһеҙ, ҡалдыҡтарһыҙ бер нисек тә мөмкин түгел. Тормош булғас, ҡый-һайһыҙ ҙа булмай шул. Тик иң мөһиме – ҡалдыҡтарҙы мөхиткә зыянһыҙ итеп урынлаштырыу. Сит илдәрҙә ҡаты ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү мәсьәләһе лә яҡшыраҡ хәл ителгән, беҙҙә иһә был йәһәттән эш башланып ҡына торған һымаҡ. Ҡыҫҡаһы, проблема бар.\nНи генә тиһәк тә, ҡалдыҡтарҙың тарҡалыуы – оҙайлы процесс. Мәҫәлән, экологик яҡтан таҙа ҡағыҙ ун йыллап тарҡалһа, консерва банкаһына тулыһынса серер өсөн 90 йыл ваҡыт кәрәк. Ошо ваҡытта улар ниндәй генә матдәләр бүлмәй ҙә, ниндәй генә химик реакцияға инмәй!\nСүплек мәсьәләһен еңел генә хәл итеү мөмкин түгел. Был осраҡта, йәғни Мырҙаш карьерына бәйле проблемала халыҡ менән тығыҙ бәйләнештә булып, һөйләшеп, законлы шарттарҙа эшләргә кәрәк.\nСығыу ваҡыты 29-04-2016, 10:48 | Ҡаранылар: 484\nКеше һауаны бысратырға ғына һәләтлеме?\nСиратта – Яңауыл


Гәзиттең номеры: 39 » Гәзиттең номеры: 39 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 39\n11-13 май тау сәнәғәте колледжында урта һөнәри уҡыу йорттары студенттары араһында «Иң яҡшы таусы-2017» халыҡ-ара һөнәри оҫталыҡ конкурсы үтте. Буласаҡ тау сәнәғәте белгестәре өсөн тәғәйенләнгән бындай төрҙәге ярыш Рәсәй буйынса тәү тапҡыр 2014 йылда Учалыла уҙғарыла башлағайны. 2015 йылда ул төбәк-ара, 2016 йылда бөтә Рәсәй олимпиадаһы статусын алды. Ҙур башланғысты тап учалыларҙың күтәреп сығыуына колледждың илдә иң яҡшыларҙан һаналған ныҡлы матди-техник базаһы мөмкинлек бирҙе.\nЙәшәйексе көлөп, йылмайып03.04.2014\nБер рәхәттең бер михнәте була,\nМихнәттән һуң көтә рәхәте.\nКүргән михнәт күпме ҙурҙан булһа,\n¥ураялыр уның рәхәте.\nРәхәт саҡта осоп-ҡунып йөрөп\nҺиҙмәйбеҙ ҙә уның барлығын.\nМихнәт килеп үҙен белдергәндә,\nБарлайбыҙ беҙ үткән ҡайғыны.\nЯҡшылыҡты шундуҡ онотабыҙ,\nЙәки уны бар тип белмәйбеҙ.\nЯманлыҡты хәтер һандығының\nТүренә үк һалып бикләйбеҙ.\nБер көн ошо һандығыбыҙ тулып,\nВулкан төҫлө шартлап ярылғас,\nКүҙ йәштәре ниңә? - ғәйеп беҙҙә -\nЯманлыҡты артыҡ күп йыйғас…\nНишләп әле беҙгә рәхәт мәлдә\nТекмәҫкә һуң шатлыҡ тоҡсайын.\nЯҡшылыҡты барлап, шунда йыйнап,\nЙәшәмәҫкә көлөп, йылмайып?!\nӘллә нисек булды быйылғы яҙ03.04.2014\nӘллә ниңә, үс иткәндәй һымаҡ\nҺуңлап килде быйыл яҙы ла.\nЯлҡауланып ҡына иреп бөттө\nҠыш буйына яуған ҡары ла.\nҠар һыуы ла ғәҙәттәге һымаҡ\nШатлыҡ килтермәне Яйыҡҡа -\nИнеп юғалдылар ярыҡҡа.\nКөтмәгәнсә булды март айы ла,\nЙолаһынан никтер ситләште.\nАҡман-тоҡманына ирек ҡуйып,\nҺуңғы көнөнәсә этләште.\nТорналар ҙа никтер һуңлап килде,\nСыйырсыҡтар күптән ҡайтһа ла.\nКөндәре лә һаман һалҡын тора,\nУмырзая сәскә атһа ла.\nХеҙмәтендә - хөрмәте03.04.2014\nӘсәй. Уҡытыусы. Был ике һүҙ бер тамырҙан булмаһа ла, донъялыҡтағы вазифалары бер үк нигеҙҙән. Әсәйҙәр беҙгә яҡты донъя бүләк итеп, тәүге һүҙҙәрҙе өйрәтеп, әҙәп-әхлаҡ дәрестәрен биреп, оло тормош юлына аяҡ баҫтырһа, уҡытыусылар белем донъяһына етәкләп алып инә, уҡырға, яҙырға өйрәтә, киләсәккә белемле, һөнәрле кешеләр итеп әҙерләй. Әҙәм балаһы бер ваҡытта ла уҡыуҙан, өйрәнеүҙән, камиллашыуҙан туҡтамай. Фән серҙәренә төшөнәме ул, ғилем тауҙарына үрләйме - янында һәр саҡ остаз булырлыҡ уҡытыусылары йәнәш килә.\nМин икеләтә уңдым, сөнки әсәйем - уҡытыусы!\nӘсәйем Минзәлә Фуат ҡыҙы Ҡужакова Учалы районының донъяға бик күп данлы шәхестәр биргән Сораман ауылында тыуып үҫә. 1975-1979 йылдарҙа Белорет педагогия училищеһында белем ала. Һуңынан ситтән тороп Башҡорт дәүләт педагогия институтын тамамлай. Тормош юлы Ҡалҡан ауылы егете Фәнил Фәррәх улы Ҡужаков менән осраштыра, һәм яҙмыштарын мәңгелеккә бергә бәйләйҙәр. Шулай итеп, әсәйем хеҙмәт юлын Ҡалҡан ауылы мәктәбендә башлап ебәрә: башланғыс класс уҡытыусыһы, директор урынбаҫары, мәктәп директоры булып эшләй.\nЯңы өмөт, яңы дәрт менән03.04.2014\n2014 йыл башланып өлгөрмәне, мөхәрририәткә гәзит уҡыусыларҙан хаттар килә лә башланы. Дуҫтарыбыҙҙың беҙгә тоғро ҡалыуҙары оло кинәнес. Тәүге кварталда бөтәһе 101 хат ҡабул ителде (2013 йылда - 92). Уларҙың күбеһе донъя күрҙе. Ҡайһы бер хаттар эшкәртелгән, баҫмала үҙ сиратын көтөп ята. Авторһыҙ материалдар һәм теге йәки был сәбәп менән баҫырға мөмкинлегебеҙ булмағандары архивҡа йүнәлтелде.\nМәҙәниәт йылы айҡанлы ҡала һәм район клубтары, мәҙәниәт йорттары, китапханалар эшмәкәрлеге әүҙемләште. Аҙна һайын тиерлек төрлө саралар, байрам-концерттар үтеп тора, ауыл халҡы, мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре улар хаҡында яҙып килтерә. Был, әлбиттә, яҡшы күренеш, әммә һуңғы арала хаттарҙың башлыса бер төрлө булыуы күҙәтелә. Уларҙың күпселеге «фәлән ауылда фәлән сара үтте, түбәндәге кешеләр ҡатнашты, ойоштороусыларға, матди яҡтан ярҙам итеүселәргә рәхмәтлебеҙ» тиеүгә ҡайтып ҡала, хаттарҙың тәрәнлеге, йөкмәткеһе һайыны.\nҺәр кемдең үҙ шөғөлө03.04.2014\nАуыл хакимиәте башлыҡтарының күсмә семинары Илсе ғәм Сәфәр ауыл Советтары биләмәләрендә үтте. Унда ҡатнашыусылар тәүҙә Илсе мәҙәниәт йорто менән танышты. Бында 2013 йылда ремонт үткәрелеп, иҫке тәҙрәләр евроға алыштырылған, йылылыҡ селтәрҙәре лә яңыртылған. Косметик ремонтты йыл һайын мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре үҙ көсө менән атҡара. 45 йыл элек төҙөлгән клуб яәшы хәлдә.\nСеминарҙа БР-ҙың Гостехнадзор инспекцияһы начальнигы Ринат Ғәлимов та ҡатнашты.\n- Барлыҡ үҙйөрөшлө техниканың 75%-ты шәхси секторға тура килә. Район буйынса 1420 трактор, 410 прицеп иҫәпләнә. Әлегә тракторҙарға техник ҡарау - 54, прицептарға 50% тәшкил итә. Техниканың һәм кешеләрҙең хәүефһеҙлеген иҫкәртеү маҡсатында был күрһәткесте 90%-ҡа еткерергә кәрәк, - тине дәүләт инспекторы. Был йүнәлештә ул ауыл хакимиәте башлыҡтарының ярҙамына ла өмөтләнә.\n«Һарығош» алға әйҙәй03.04.2014\n18-28 июндә Һамар өлкәһендә «Һарығош-2014» йәштәр форумы үтәсәк. Уҙған йылда был форумда Башҡортостандан 100 кеше ҡатнашты, республикабыҙ тәҡдим иткән 6 проект грант яуланы. Быйыл форум ялан лагеры режимында ойоштороласаҡ, унда 2200 йәш кеше ҡатнашасаҡ, тип планлаштырыла.\nПрограммала уҡыуҙар, йәштәр проекттары конвейеры, мәғариф программалары презентацияһы, тренингтар, мастер кластар, «түңәрәк» өҫтәлдәр, осрашыуҙар, слеттар, фәнни һәм мәғариф конференциялары, күргәҙмәләр, төрлө йәрминкәләр һәм башҡа саралар ойоштороу күҙаллана.\nҠатнашыусылар форумға ағымдағы йылдың 1-13 майына тиклем проект заявкалары конкурсы нигеҙендә һайлап алынасаҡ. Заявкаларҙы форумдың рәсми сайтына (http://ivolgaforum.ru) урынлаштырырға кәрәк.\nМарт аҙаҡтарында хәҙер инде 6-сы тапҡыр «Курск» субмаринаһында хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булған Ришат Зөбәйҙуллин иҫтәлегенә дзю-до буйынса турнир-мемориал үтте. Межозерный ҡасабаһында 130-лап йәш көрәшсе көс һынашты.\nШәхси беренселектә үҙ йәше һәм ауырлыҡ категорияларында түбәндәге яҡташтарыбыҙ чемпион исемен яуланы: Азалия Заманова, Арсен Камалов, Ярослав Щербаков, Рауил Дауышев, Руслан Сәлимов, Алена Васильева, Данир Хөснуллин, Әмир Шәрипов, Рөстәм Хәлилов, Динар Мөхәмәтов, Жураб Шадимахматов, Артур Сәлихов, Кирилл Боярских, Алмас Солтанов, Нургиз Камалетдинов, Линар Хажин, Илдар Дәүләтшин, Илдар Сафин, әзиз Солтанбаев. Ярыштың иң яҡшы көрәшселәре тип А.Камалов, А.Васильева һәм Н.Камалетдинов танылды, улар айырым кубоктар менән билдәләнделәр.\nУчалы тау-байыҡтырыу комбинаты бөтә йәш спортсыларҙы татлы приздар менән дәртләндерҙе.\nУчалы районын тренерҙар Ирина Харисова, Александр Шумков, Илья Моратшин, Фәһим Шакиров, Александр Воронцовтарҙың өйрәнсектәре вәкилләне.\nҠотой клубы егеттәренең 6 беренсе урын алыуҙары символик булып күренде - Ришат Зөбәйҙуллиндың ата-бабалары 1927 йылда Ишембайҙан Учалы яҡтарына күсеп килгәс, тәүҙә тап Ҡотой ауылына төпләнгән булалар бит. Аҙағынан ғына Урал ауылын нигеҙләйҙәр.\nҠыш китергә ашыҡмай03.04.2014\nЯҙһылыу әкренләп булһа ла үҙенең хоҡуғын белдерә. Урамдарҙан гөрләүектәр аға, ҡыйыҡтарҙан тамсы тама.\nМиҙгел алмашыныуы айырыуса уҙған аҙнала ныҡ һиҙелде, һауа температураһы ҡайһы бер көндәрҙә 11 градусҡа тиклем күтәрелде, Мәскәүҙә 20 градусҡаса йылытты, халыҡ, хатта, футболкала йөрөй башлағайны. Ләкин иртә ҡыуанғанбыҙ, уҙған аҙнала термометр бағанаһы кинәт түбән төштө. Яуым-төшөм күп булды. Көн һайын тиерлек ҡар бураны уйнай.\nУчалы метеостанцияһы начальнигы Гүзәл Хәзипова әйтеүенсә, мартта уртаса ҡар ҡалынлығы 45 миллиметр тәшкил иткән, норма - 16 миллиметр. Һауа температураһы уртаса минус 3,4 градус булған, норма буйынса минус 7,3 градус булырға тейеш, йәғни март ғәҙәттәгенән йылыраҡ килгән. Насар һауа торошо алдағы көндәрҙә лә һаҡланасаҡ. Шуға күрә йорт ҡыйыҡтарындағы ҡар өйөмдәре, боҙбармаҡтар ишелеп төшөүе ихтимал. Белгестәр йәйәүлеләрҙе иғтибарлы булырға саҡыра. Ә руль артындағыларға юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен теүәл үтәү шарт.


“Башҡортостан” гәзите, 30 декабрь, 1936, 1937 йылдар. - Юлдаш\nӨмөтбаев Рәил Мин һине яратам\n"теге өсәү"- -\n"теге өсәү"-уятҡыс тапшырыу -\nВәзих Фатыхов һүҙҙәре. Яныңа ағылам - Гүзәлий көйө - Юльякшин Радик, Гүзәлиә\n“Башҡортостан” гәзите, 30 декабрь, 1936, 1937 йылдар.\n“Башҡортостан” гәзите, 30 декабрь, 1936, 1937 йылдар. https://bash.news/yuldash/37638_bashkortostan-gezite-30-dekabr-1936-1937-jyldar\n30 дек, 10:51\nБашҡортостанда Пушкин көндәре алдынан\nДүртөйлө. Район көтөпханаһы, рустың бөйөк шағиры Пушкиндең үлтерелеүенә йөҙ йыл тулыуға ҡарата шағирҙең әҫәрҙәренән һәм уның тураһында яҙылған материалдарҙан күргәҙмә ойошторҙо. Көтөпхана егерменсе декабрҙә күргәҙмәгә һәм көтөпханаға килеүселәргә Пушкин әҫәрҙәрен ҡысҡырып уҡыуҙы үткәрҙе. Б.Моҡамай.\nТатлы эсемлек һыуҙарын етештереүҙә Өфө-Ҡазан заводтары ярышы.\n“Башспирт” тресының Өфөләге … заводы, йыллыҡ планды ваҡытынан алда үтәп сығыуҙа Ҡазан … заводының социалистик ярышҡа саҡырыуын ҡабул иткәйне. Өфө заводы йыллыҡ планды йөҙ процентҡа үтәп сыҡты. Ҡара ҡарағаттан, Киев сейәһенән, алманан анжуйка, настойка, ликер һыуҙарын 20 мең декалитр итеп эшләне. С.К.\n(“Башҡортостан” гәзите, 30 декабрь, 1936 йыл.\nСовет һаҡлыҡ кассаларының төҙөлөүенә 15 йыл.\nМәскәү. Совет дәүләт хеҙмәт һаҡлыҡ кассаларының төҙөлөүенә 26 декабрҙә 15 йыл тулды. Был ваҡыт эсендә халыҡтарҙың һаҡлыҡтары(сбережениеләре) ғәйәт ҙур күләмдә үҫте – 4,3 миллиард һумға етте. 10 йыл эсендә вкладтарҙың суммаһы 35 тапҡыр үҫте. Хәҙерге көндә Советтар Союзында 14 миллиондан артыҡ вкладчик бар.\nНи өсөн награда бирелмәне.\nМин – Мәсетле районы Юныс ауылы гражданы Мусин Әмин, ошо йылдың сентәбрь айында 2 бүрене тере көйөнсә тотоп райсоюзға алып барғайным. Райсоюз эшселәре миңә “Тиҙҙән Өфөгә хәбәр итәбеҙ, унан хәбәр килгәс ҡабат алып килерһең” тип кире ҡайтарҙылар.\nМин райсоюздан хәбәр килгәнде көтөп, 15 көн буйына ике бүрене өйөмдә һаҡланым. Ләкин райсоюздан бер хәбәр булманы. Бүреләрҙе өйҙә һаҡлау ҡыйын булғас, уларҙы үлтереп тиреләрен райсоюзға илтеп тапшырҙым. Миңә бүреләрҙе тере көйөнсә тотҡаным өсөн аҡсалата награда булырға тейеш ине, ни өсөндөр уны миңә бирмәнеләр. Мусин Әмин.\n(“Башҡортостан” гәзите, 30 декабрь 1937 йыл.\nЯуаплы редакторы Ҡасим Аҙнабаев.)\n“Салауат Юлаев”фильмы –Алыҫ Көнсығышта.\nБашҡорт халҡының героик үткәнен, уның батша колонизаторҙарына ҡаршы баш күтәреүен һәм рус халҡы менән берлектә, ҡулға-ҡул тотоноп самодержавиегә ҡаршы батырҙарса көрәшен сағылдырған “Салауат Юлаев” фильмы Алыҫ Көнсығыш кинотеатрҙарында күрһәтелә. Алыҫ Көнсығыш хеҙмәтсәндәре фильмды ҙур ҡыҙыҡһыныу менән ҡарайҙар һәм уның тураһында яҡшы отзывтар бирәләр.\nМ. РАУИЛОВ. Хабаровск ҡалаһы.\n(“Ҡыҙыл Башҡортостан” гәзите, 1941 йыл, 18 апрель).\n“Башҡортостан” гәзите, 29, 31 декабрь, 1936 йыл.\n07:18, 31 дек\n“Башҡортостан” гәзите, 30 декабрь, 1937 йыл; “Ҡыҙыл Башҡортостан”, 29 декабрь 1938 йыл;\n06:54, 29 дек\n“Башҡортостан”, 30 декабрь, 1937 йыл; “Ҡыҙыл Башҡортостан” , 29 декабрь 1938 йыл.\n10:41, 29 дек\n“Ҡыҙыл Башҡортостан” гәзите, 24 декабрь 1938 йыл.\n10:10, 25 дек\n“Башҡоростан” гәзите. 24 декабрь, 1937 йыл.\n07:22, 24 дек


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ӨФӨЛӘ ТЫУЫУЫМ, ҮҘ ФАТИРЫБЫҘҘА ЙӘШӘҮЕМ МЕНӘН БӘХЕТЛЕМЕН - 2017 - Мәҡәләләр\nӨФӨЛӘ ТЫУЫУЫМ, ҮҘ ФАТИРЫБЫҘҘА ЙӘШӘҮЕМ МЕНӘН БӘХЕТЛЕМЕН\n"Шиғриәттә бөтөн нәмә яҙылып, һүрәтләнеп бөткән. Һиңә уларҙы тәржемә итергә генә ҡала. Шуға күрә рус телен уҡы", - тиҙәр уға атаһы менән Рауил Бикбаев бер ваҡыт. Гәзиттә Мәскәүҙәге Әҙәбиәт институтына уҡыусылар йыйыу тураһында иғланды ла күрһәтеп, атаһы улының күңеленә ойотҡо һалып ҡуя. Йылдар үткәс, ошо ваҡытта бөрөләнгән хыялдары тормошҡа аша - егет Мәскәүҙә М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтын тамамлай, "Ватандаш" журналының баш мөхәррире, БР Журналистар союзының рәйесе була. Философия фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһен яҡлай. Шиғырҙар, пьесалар яҙа башлай һәм "Рустең алтын ҡаурыйы" конкурсында еңеү яулай. Башҡорт теленән әҫәрҙәр тәржемә итә. Шулай итеп, рубриканың сираттағы ҡунағы - З. Биишева исемендәге "Китап" нәшриәтенең баш мөхәрир урынбаҫары Фәрит Вафа улы ӘХМӘҘИЕВ.\nБаш ҡалалағы бала саҡ хәтерегеҙҙә нисек һаҡлана?\n- Мин билдәле шағир һәм әҙәбиәтсе, филология фәндәре кандидаты, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре Вафа Әхмәҙиев менән Фәриҙә Юлтыева-Һөйөндөкова ғаиләһендә тыуғанмын. Әсәйем Дәүләт китап палатаһында, һуңынан Н. Крупская (хәҙер З.Вәлиди исемендәге китапхана) китапханаһында эшләне. Алты йәшемдә СССР Фәндәр академияһының балалар баҡсаһына йөрөгәнемдә "ғалим" тигән һүҙҙе ишеттем. Балалар үҫкәс кем буласаҡтары хаҡында һөйләшеп, берәүһе ғалим булырға теләүен белдерҙе, "сөнки улар бөтөн нәмәне белә һәм эшләй ала", тине ул. Өйҙә атайым борщ бешерергә булғас, мин унан: "Атай, һин ғалиммы ни?" - тип һораным. Ул миңә аптырап ҡараны ла: "Эйе, мин ғалим, фән кандидаты", - тип яуапланы.\nУл ваҡыттағы БАССР-ҙың мәғариф министры Фатима Мостафина башҡорт теле белгестәре өсөн торлаҡ йорт төҙөүҙе ойоштора һәм беҙгә уның беренсе ҡатындағы өс бүлмәле коммуналканан бер бүлмә эләгә. Шуға тиклем, оло апайым Роза менән йәш ғаилә ҡуртымға алынған фатирҙа көн итә. Ошо Әй урамында беҙ Нәркәс һеңлем тыуғанға тиклем алты йыл йәшәнек. Исхаҡ олатайым (атайымдың атаһы) вафат булғас, Миңлекамал өләсәйем бер йыл беҙҙә йәшәне. Иртән уның Аллаһы Тәғәләгә мөрәжәғәт иткәнен йыш ишетеп, ҡарт, белемһеҙ, тип, йәлләй торғайным. Хәҙер, бәлки, уның ошо доғалары мине күп бәләләрҙән һаҡлап ҡалғандыр, тип уйлайым. Әсәйем яғынан өләсәйем Сабира математика уҡытыусыһы булды. Өфөлә йәшәне һәм мине уҡырға, яҙырға өйрәтте. Ә мин үҙ сиратымда Миңлекамал өләсәйемә белем бирҙем.\nҠойма аша ғына 107-се мәктәп урынлашһа ла, Әй урамындағы йортта йәшәүселәрҙең күпселегенең балалары 20-се ҡала башҡорт мәктәбендә уҡыны. Яңы фатир алғас, миңә 108-се мәктәптә уҡырға тура килде. Ғаиләбеҙҙә һәр саҡ башҡортса һөйләштек, урамға сыҡһаҡ, руссаға күсә инек. Ҡыҫҡаһы, миңә Өфөлә тыуыу, ата-әсәйем менән үҙ фатирыбыҙҙа йәшәү бәхете тейҙе.\nБала сағым баш ҡалала ғына үтмәне, йәйгеһен атайымдың тыуған ауылына - Ишембай районының Ғүмәр ауылына ҡайта инек. Йәй дауамында башҡорт телендә тағы ла әллә күпме һүҙҙәр өйрәнеп килә инем. Бала саҡтың иң иҫтәлекле мәле булып тап ауылда үткән ваҡыт ҡалған. Унда беҙ, бала-сағалар, күмәк йыйылышып, ололарға көтөү көтөргә лә, бесән әҙерләргә лә ярҙамлаша, еләк, бәшмәк йыя инек. Кискеһен инде киноға бушлай инәбеҙ, сөнки Ғафир бабайым - киномеханик, Бикә инәй - китапханасы булып эшләне.\nБашҡорт зыялыларының ғаиләһендә үҫеү ябай ғаиләлә тәрбиәләнеүҙән нимәһе менән айырыла?\n- Ул - бала саҡтан туған тел һәм әҙәбиәт, мәҙәниәт тирәләй тыуған хәл-тороштоң бар ауырлығын күреп, тойоп, аңлап йәшәү. Беҙгә йыш булмаһа ла, атайымдың дуҫтары Рауил Бикбаев, Динис Бүләков, Тимер Йосопов, Ирек Кинйәбулатов, Барый Ноғоманов, Сафуан Әлибаев килә ине. Атай-әсәйебеҙ беҙҙе үҙҙәренең әңгәмәһенә ҡатыштырманы. Сәйәсәттә нимә барғанын белмәһәк тә, атайыбыҙҙың башҡортса һөйләшеүебеҙҙе талап итеүенән уның башҡорт теленең киләсәге өсөн хәүефләнеүен, борсолоуын йөрәгебеҙ менән тойҙоҡ. Шулай булһа ла, атайымдың, Роза апайымдың (хәҙер - мәктәп директоры) башҡортса шиғырҙар яҙыуын белгәс, яҙышыуын ташлауын талап итеүен иҫләйем. Бәлки, уны алдан уҡ шағирҙарҙың ауыр яҙмышынан ҡурсаларға тырышҡандыр? Хәйер, Нәркәс һеңлем тыуғас (хәҙер ул тарих фәндәре кандидаты, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй), атайым бер аҙна эсендә балалар өсөн башҡортса шиғырҙар китабын яҙҙы, ә уның синыфташы Мәрйәм Солтанова ошо шиғырҙарға көйҙәр ижад итте.\nДауыт Юлтыйҙың улы Таң бабайыбыҙ беҙгә йыш килде. Тап ул күп фотолар ҡалдырҙы. 8 археографик экспедицияла булған атайымдың сәфәрҙәренең береһендә НКВД-ла, башҡорт яҙыусыларын, шул иҫәптән Дауыт Юлтыйҙы ла атырға алып киткән Өфө төрмәһендә хеҙмәт иткән бер кеше менән осрашыуын мин һуңынан ғына белдем. Атайымдың "Заманалар аҡҡан һыу икән..." шиғыры тап Дауыт Юлтыйға бағышлана һәм унда мәҙәниәтебеҙҙең бөйөк эшмәкәрҙәренең фажиғәле өҙөлгән яҙмышы, уларҙы аҡлау һәм исемдәрен халыҡҡа кире ҡайтарыу һүрәтләнә. Өлкә комитет идеологтарының атайымдың нәшриәткә әҙер китабын баҫтырыуҙы тыйыуы уға ауыр тәьҫир итте. Ә китап фәнни, башҡорт әҙәбиәте тарихы буйынса ине...\nҮҙгәртеп ҡороуҙар башланғас, телгә, мәҙәниәткә, әҙәбиәткә, тарихҡа, сәнғәткә ҡараш үҙгәрҙе. Әммә бөгөнгө ҡаҙаныштар - улар беҙҙең кисәңгебеҙ. Иртәгәһе өсөн нимәләр эшләргә тейешбеҙ? Алда ниндәй проблемалар тора?\n- Һуңғы 20 йылда башҡорт мәҙәниәтендә һәм мәғарифында эшләнгән эштәрҙе күрһә, мәрхүм атайым бик ҡыуаныр ине. Әммә өлгәшелгәндәр менән генә ҡәнәғәтләнеп, туҡтап ҡалырға ярамай. Беҙҙең быуын алдында ниндәй хәл итәһе проблемалар тора? Тәү сиратта, компетентлы милли идарасы кадрҙар булыуы зарур, сөнки мәҙәниәтте үҫтереүгә бюджеттан аҡса бүленә, әммә уларҙы нисек тотоноу уйлап еткерелмәй. Шуның өсөн үҫеш критерийҙары булыуы зарур. Бөгөн "Китап" нәшриәтендә эшләйем, унда тәржемәне үҫтереү кәрәк, тиҙәр. Ә нисек итеп? Ябай ғына: дәүләт заказы буйынса нәшер ителгән әҙәбиәттең 10 проценты тәржемә булырға тейеш. Бәлки, шул ваҡытта минең бынан 20 йыл элек тәржемә иткән "Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев" тигән беренсе китабым да донъя күрер. Бына беренсе критерий: башҡорт теленән нисә китап тәржемә ителгән?\nБашҡорт тематикаһы буйынса кино сценарийҙары һәм пьесалар яҙған кеше булараҡ, Мәҙәниәт министрлығында фильм төшөрөү һәм спектаклдәр ҡуйыу өсөн грант бирергә кәрәк икәнен аңламауҙарына төшөндөм. Шуға күрә, тәүҙә иғлан ителгән тема буйынса конкурс үткәреп, еңеүсегә грант бирелһә, яҡшыраҡ буласаҡ. Мәҫәлән: Башҡорт кавалерия дивизияһы тураһындағы сценарийҙарға. Комиссия тәүҙә сценарийҙы уҡырға, һуңынан ғына мәсьәләне хәл итергә тейеш. Юҡһа, беҙҙә хатта сценарийы булмаған фильмға, яҙылмаған романдарға аҡса биреү күренештәре лә юҡ түгел. Икенсе критерий: башҡорттар тураһында күпме фильм төшөрөлгән?\nДраматургияла ла алға китеш һиҙелмәй. Театрҙар сит ил авторҙарын ҡуя, ә башҡорт авторҙарын - бик һирәк йә бөтөнләй ҡуймай. Бына өсөнсө критерий: Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт эшмәкәре булыр өсөн теге йәки был режиссер нисә башҡорт авторының пьесаһын ҡуйҙы икән? Әгәр тәжрибәле режиссерҙар ҡурҡһа, яңы башҡорт авторҙарының пьесаларын йәш режиссерҙарға сәхнәләштерергә рөхсәт итергә кәрәк.\nЙәйгеһен театрҙар ябыла, әйҙә, йәштәр беҙҙең пьесаларҙы ҡуйып, үҙҙәрен дә, яңы әҫәрҙе лә һынап ҡараһын. Әгәр тамашасыға оҡшаһа, яңы миҙгелде ошо тамашаларҙан башларға мөмкин. Бына дүртенсе критерий: йәш режиссерҙар тарафынан нисә яңы пьеса ҡуйылған?\nИжади шәхес булараҡ, көн һайын компьютерҙа эшләргә тура килә. Ә бит һаман да башҡорт клавиатураһы юҡ. Был да артта ҡалыу. Мәсьәләне кем хәл итер? Кемгә ошо клавиатура кәрәк: яҙыусыларға һәм журналистарға ғына. Ә интернет беҙҙән милли клавиатура талап итә, был ысынлап та бик мөһим! Минең ҡарашҡа, беҙҙең һәм киләсәк быуын алдында торған хәл ителергә тейешле мәсьәләләр бына ошо.\nШәрифә САЛАУАТОВА әңгәмәләште.\nЯҙылған: 03.07.17 | Ҡаралған: 422