Утта көйә Сүриә » Башҡортостан гәзите\nУтта көйә Сүриә\n20-12-2016, 02:49 // Сәйәсәт // Баҫып сығарырға\nСүриәлә барған һуғыш ваҡиғаларын телеэкран аша көн һайын күреп торғанғамы икән, ғәҙәти хәл һымаҡ ҡабул ителә башлағандай. Шомландырып ҡуя: ҡан-ҡойошҡа, афәт-фажиғәгә күнеккән кешелә изгелек, әҙәп, шәфҡәтлелек, һыҙланыу кеүек сифаттар юғала бара.\nӘ һуғыш дауам итә... Мәғлүмәт сараларының хәбәрҙәренә ҡарағанда, һуңғы осорҙа Сүриә ғәскәрҙәре террорсыларҙы ҡыҫырыҡлай барып, Алеппо ҡалаһының Мейсар, Катарджи кварталдарын ҡулға төшөрҙө. Был инде Алепполағы хәрби операцияның һынылыш алыуын һәм ҡаланың тиҙҙән боевиктарҙан азат ителәсәген аңлата. Һәр хәлдә, билдәле аналитиктар шуға юрай.\nЯңыраҡ ҡына Сүриә президенты Бәшәр Әсәдтең ҡушыуы буйынса оборона министры генерал Фәхәд Джасем фронттың алғы һыҙығына барып, ғәскәрҙәргә ил башлығының рәхмәт һүҙен еткерҙе, һалдаттарҙың яуҙа күрһәткән батырлыҡтарын юғары баһаланы. “Террорсыларға ҡаршы көрәш илде уларҙан азат иткәнгә тиклем дауам итәсәк”, – тине генерал.\nШул уҡ ваҡытта Алеппола ҡалған террорсылар ҡоралдарын тапшырып ҡаланы ташлап сығыуҙан баш тартты. Әлбиттә, улар ярҙам килеренә өмөт итә, ләкин уларҙың ҡалаға яҡынлашҡан ҡуштандарын Рәсәй авиацияһы бомбаға тота.\nӘлеге мәлдә дәүләт ғәскәрҙәре үҙ позицияларын нығытыу, азат ителгән урамдарҙы миналарҙан таҙартыу менән мәшғүл. Хәрби эксперттарҙың күҙаллауынса, боевиктар ҡамауға эләкмәҫ өсөн, үҙҙәренең нығытмаларын ташлап, сигенергә мәжбүр буласаҡ. Хәбәрҙәргә ҡарағанда, хөкүмәт ғәскәрҙәре яғына сығырға теләгән 150-ләп боевик үҙҙәренең “дуҫтары” тарафынан ҡулға алынған.\nНисек кенә булмаһын, донъя болартырға тырышҡандар табылып тора. Сәйәсмәндәр фекеренсә, Америка Ҡушма Штаттарындағы көстәр, Сүриә оппозицияһына ярҙам итеүҙән баш тартып, яңы проект ойошторорға мөмкин. Был турала Америка матбуғатында һүҙҙәр ҡуйыра. Атап әйткәндә, террорсылар төркөмө булған “Аль-Каида”ны йәки Фарсы ҡултығындағы илдәрҙе йәлеп итеү хаҡында хыялланалар.\nБөгөн Сүриә ерендә ике төрлө һуғыш бара: ДАИШ-ҡа (Рәсәйҙә тыйылған ойошма) һәм Әсәдкә ҡаршы. Унда Төркиә лә үҙ йоғонтоһон булдырырға тырыша. Тимәк, үкенескә ҡаршы, һуғыштың осо-ҡырыйы күренмәй әлегә. Ул кем өсөндөр үҙенсәлекле бизнес төрөнә әйләнә бара. Әлегә ҡораллы төркөмдәрҙе “уйынсылар” ситтән генә күҙәтә һәм кемдәргә ярҙам иткәндә килем алырға мөмкин булыуын фаразлай. Шуға ла Сүриәләге бөтә көстәр ҙә бер “бағыусы” ҡулы аҫтына эләгер тип әйтеп булмай. Күҙаллауҙарынса, киләһе йылда Сүриәләге ҡораллы төркөмдәрҙең һаны һәм хәрәкәт алымы үҙгәрергә мөмкин, йәғни ниндәйҙер “ревизия” үткәрелеп, бәғзеләренә өҫтөнлөк бирелер, ҡайһылары юҡ ителер. Быға тиклем АҠШ тарафынан ярҙам күрһәтелгән оппозиция ла “башын” башҡа тарафтарға бора башланы, сөнки Американың яңы һайланған президенты Трамптың көстәрҙе Әсәдкә түгел, ДАИШ-ҡа ҡаршы йүнәлтергә кәрәклеге тураһында әйтеүе тәьҫир итмәй ҡалмай. Трамптың һүҙҙәрен икенсе төрлө аңларға ла була. Мәҫәлән, АҠШ-тың әлеге оппозициянан баш тартып, Вашингтон мәнфәғәтен яҡлаған икенсе төркөмгә ярҙам ҡулы һуҙыуы бар. Ундай төркөм, әлбиттә, яңы шарттарҙа, яңы идеялар менән барлыҡҡа киләсәк.\nКүптән түгел Американың дәүләт секретары Джон Керри Алепполағы хәлдәрҙе көйләү буйынса тәҡдимдәрен Рәсәйҙең сит ил эштәре министры Сергей Лавровҡа тапшырҙы. “Беҙ боевиктарҙы Алеппонан сығарыу эшендә Америка етәкселегенең тәҡдимдәре менән килешеү өсөн хәрби эксперттарҙы, илселәрҙе кисекмәҫтән Женеваға ебәрергә әҙербеҙ”, – тине Сергей Лавров. Мәскәү менән Вашингтон араһында йыл аҙағына тиклем килешеү булыры, Трамп власҡа килгәндән һуң уның яҙмышының ниндәй йүнәлеш алыры асыҡ түгел.\nДекабрь башында Сергей Лавров менән Төркиәнең сит ил эштәре министры Мәүлит Чавушоглу осрашты. Унда Төркиә президенты Рәжәп Эрдогандың Сүриә башлығы Бәшәр Әсәдте “ҡолатыу” тураһында әйткән һүҙҙәре лә телгә алынды. Эрдогандың һүҙҙәрен тура мәғәнәһендә ҡабул итергә ярамай, тип был уңайһыҙ хәлдән сығыу юлын табырға тырышты Төркиә хакимиәте. Башлыҡтары иһә, “Евфрат ҡалҡаны” операцияһы айырым бер кешегә ҡарата түгел, ә террорға ҡаршы, тип аңлатты. Бәшәр Әсәдте урынынан алыу тураһында Төркиә етәкселеге тарафынан бер ниндәй ҙә рәсми белдереү булманы. Был мөмкин дә түгел, сөнки Әсәд етәкселегендәге хөкүмәт һуғышта еңеүгә ирешә бара, һәм бөтә мәсьәләләр ҙә фәҡәт уның менән берлектә хәл ителергә мөмкин.\nСүриә тирәләй ваҡиғалар ҙа, хәбәрҙәр ҙә ҡуйырғандан-ҡуйыра. Ошо юлдарҙы яҙған мәлдә өс мең самаһы боевиктың үҙ теләге менән ҡорал һалып, Дамаск тирәһенән китеүе тураһында билдәле булды. Шул уҡ ваҡытта террорсыларҙың мәктәптәргә, госпиталдәргә һөжүм итеүен ишетеп тетрәнәһең. Һуғыш дауам итә...


Ҡорбан салыуҙың үҙ йолаһы, уға тәғәйенләнгән малы бар тиҙәр\nАуыл ерендә мосолман халҡы ҡорбан ғәйете байрамында күпләп һарыҡ малын ҡорбан итә. Һуңғы йылдарҙа һарыҡ аҫыраусылар кәмей барыуы күҙәтелгәндә, Күгәрсен районының Моҡас ауылында йәшәүсе Әбдрәхимовтар ғаиләһе хужалығында бөгөн йөҙ һикһән баш һарыҡ малы аҫрала. Уларҙың һанын биш йөҙгә тиклем еткерергә иҫәп тотам, ти йәш фермер.\nАҙбарҙа ун бишләп эре баш мал да бар. Киләсәктә һыйырҙарҙы үрсетеп, дәүләткә һөт тапшырып килем алырға уйлайҙар. Малдарға бесән әҙерләү өсөн лизингка трактор һәм преслау агрегеты һатып алғандар. Ҡул эшендә ауылдаштары, туғандары ярҙам итә. Мал үрсетеү Әбдрәхимовтарҙа нәҫелдән килә, йәш фермерҙың атаһы Ғәбделәхәт тау битләүендә төпләнеп йәшәгән. Көтөүлек иркен, һыу бар, бөтә уңайлыҡтар булғанда ата-олатайҙар кәсебен дауам итеү көн талабы ти Әбдрәхимовтар.


Өфөлөләрҙе Яңы йыл салюты көтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлөләрҙе Яңы йыл салюты көтә\n11:16, 30 декабря 2011 Йәмғиәт\nЯңы йыл алдынан Өфөлә төрлө мәҙәни программалар үткәрелә. Президент һәм баш ҡала шыршылары үтте лә инде. Ошо көндәрҙә социаль шыршылар, аҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙән балалар өсөн Яңы йыл тамашалары үткәрелә. Шулай уҡ ҡалала Ҡыш бабайҙар парады үтте, төп ҡала шыршыһы асылды. Был хаҡта ҡала хакимиәтендә үткән матбуғат конференцияһында Өфө мэры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Ирек Ялалов хәбәр итте.\nУның һүҙҙәренсә, 31 декабрҙә 21 сәғәттә Рус драма театры алдындағы майҙанда төп сара үтәсәк. Төнгө сәғәт икелә байрам салюты буласаҡ. Йәмәғәт транспорты Яңы йыл төнөндә ғәҙәттәгенән оҙағыраҡ йөрөйәсәк.\nТеги: яңы йыл, байрамдар


Өфөлә һәм баш ҡалаға яҡын ауылдарҙа йәшәүселәр бөгөн көтөлмәгән уңайһыҙлыҡтарға тарыны. Сөнки улар байтаҡ ваҡытын туҡталыштарҙа йәмәғәт траспорттарын көтөп уҙғарҙы. Шунлыҡтан күптәр барыр урындарына һуңланы. Ә алдағы ял көндәрен үҙ участкаларында үткәрергә йыйынған баҡсасыларға ниәттәренән бөтөнләй баш тартырға тура килде. Бының сәбәбен белгестәр, бөгөндән транспорт өлкәһендәге законға ингән үҙгәрештәр менән бәйләне.\nИртәнге сәғәттәрҙән үк Өфө урамдарында тиҫтәләгән патруль машиналары һәм йөҙләгән инспектор. Хоҡуҡ һағында тороусылар бер-бер артлы автобустарҙы туҡтата. Уларҙың ҡайһы берәүҙәре өсөн эш сәғәте шунда уҡ тамамлана. Был бөгөндән пассажирҙар ташыу өлкәһендәге законға индерелгән үҙгәрештәр менән бәйле.\nТап ошо үҙгәрештәргә ризаһыҙлыҡ белдереп, бөгөн иртән күп кенә маршрут автобустары водителдәре пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереүҙән баш тартты. Ә хеҙмәтләндергәндәренең ҡайһы берҙәрен юлда инспекторҙар туҡтатты. Ә салондағы халыҡ бер нимә лә аңламай көтөп ултырырға мәжбүр булды.\nӨфөлә 4000 меңдән ашыу автобус иҫәпләнә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, улар менән бәйле авариялар даими теркәлә. Бөгөнгө закон нигеҙендә, Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы автомобилдәрҙе күҙәтеү идаралығы менән берлектә профилактик сара үткәрә. Ул юлдарҙа аварияларҙы кәметеүҙе һәм юл йөрөүселәргә хәүефһеҙлек тәьмин итеү маҡсатын күҙ уңында тота. Водителдәрҙең документтары тикшерелә, автобустарҙың техник торошо ҡарала.\nБаш ҡала хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, пассажирҙар автобустар графиктарында бындай уңайһыҙлыҡтарға тағы ла бер нисә көн тарыуы ихтимал. Ысынлап та, бөгөнгә тиклем бер маршрутты уртаса биш компания хеҙмәтләндерһә, хәҙер уларҙың ике тапҡырға кәмейәсәк. Шуға ла был туҡталыштарҙа йәмәғәт транспорт көтөү ваҡытын артырасаҡ. Әммә бындай алым көн талабы, ти белгестәр.\nДәүләт автоинспекцияһынан белдереүҙәренсә, әлеге сара йәмәғәт транспорты хәрәкәтендә тәртип урынлаштырырға һәм легаль булмаған пассажир йөрөтөүселәрҙе асыҡларға ла булышлыҡ итәсәк.


Сәләмәт булайыҡ, йәки Мин нисек дауаханаға эләктем\n29 Апрель 2019, 16:07\nХирург әҙерләнгән арала, эргәмдәге аҡ халатлы тамашасыларым һорауы буйынса “Ҡара тауыҡ”ты йырлап күрһәтергә лә өлгөрҙөм. Ҡыҫҡаһы, шунан арыһын хәтерләмәйем...\nXIX быуат булһа, бындай хәлдә мин 12 йәшкә лә етмәҫ инем, ә XXI быуатта бары тик һуҡыр эсәгемде генә киҫеп алдылар һәм мин, бер нимә лә булмағандай, артабан йәшәүемде дауам иттем.\nБөтәһе лә йәкшәмбе көндө башланды. Иртән уянғанда эсем ауыртып тора ине. Уҡыған көндәрҙә был ваҡытта мәктәптә иртәнге аш бирәләр. Кухняға төштөм, бер аҙ ҡапҡылап алһам, ауыртыу бөтөр, тип уйланым. Был да ярҙам итмәне. Яттым. Әсәйем инеп, нимә булды тип һорай. Эсем ауырта, тимен, йәлләтеп кенә. Ул чипсы, сохарый кеүек “файҙалы” аҙыҡтарҙы күберәк ашаһаң, шулай була инде тип кенә ҡуйҙы.\nШул ваҡыт өләсәйемдең: “Кеше ауырығас ҡына сәләмәтлегенең ҡәҙерен белә” тигән һүҙҙәре иҫкә төштө. Был ысынлап та шулай икән. Ауыртыу көсәйә генә. Әсәйем ҡабат-ҡабат инеп хәлемде белешә. Урындан ғына тейешле мәғлүмәт биреп ятам. Тиҙҙән өләсәйем, әсәйем һәм апайымдан торған етди консилиум йыйылды. 10-сы синыфта уҡыусы, көнө-төнө химияны ятлап, киләсәктә табип булырға хыялланыусы апайым эсемде тотоп ҡарай һәм диагноз ҡуя. “Әҙерлән, туғанҡай, операция яһарға тура киләсәк”. Ә мин быға әҙер түгел инем....\nӘсәйем, аңлы кеше булараҡ, ауыл фельдшеры Резеда Тимерхан ҡыҙы Йосопова менән кәңәшләшергә булды. Әммә ул да: “Һуҡыр эсәккә оҡшаған. Дауаханаға илтегеҙ”, - тине.\nБеҙ ауырыуҙарҙы ҡабул итеү бүлегенә юлландыҡ. Ҡыпсаҡ-Асҡарҙан килгәндә мин инде операциянан ҡурҡмай инем, ауыртыуҙың тиҙерәк бөтөүен генә теләнем. Дауаханала беҙҙе ҡаршы алдылар. Әсәйем һорауҙарға яуап бирҙе. Яғымлы шәфҡәт туташы бармаҡтан ҡан алды. Тиҙҙән ҡотҡарыусым, йәш хирург Артур Мирсәйәпов та килеп етте. Мин бер ваҡытта ла табиптар шундай “текә”, шәп булаҙыр, тип уйламай инем. Уның менән аралашҡандан һуң хатта тиҙерәк операция өҫтәленә ятҡым килде.\nХирургия бүлегендә шәфҡәт туташтары мине көтәләр ине инде. Шунда уҡ укол яһанылар, система ҡуйҙылар. Хәтерләмәйем, тағы әллә нимәләр эшләнеләр. Шунан инде операцияға алып киттеләр. Хирург әҙерләнгән арала, эргәмдәге аҡ халатлы тамашасыларым һорауы буйынса “Ҡара тауыҡ”ты йырлап күрһәтергә лә өлгөрҙөм. Ҡыҫҡаһы, шунан арыһын хәтерләмәйем...\nУянғанда инде һуҡыр эсәгем юҡ ине. Һыуһыҙ һәм аҙыҡһыҙ бер тәүлектән һуң, Фәнисә әбейемдең тауыҡ һурпаһы бик шәп булып ҡалды. Был минуттарҙа элек яратмаған бутҡалар ҙа “йәлп” итеп үтер ине, өйгә имен-һау ҡайтып етһәм, уларҙы рәхәтләнеп ашар инем, тип ант иттем. Артабан дауаланыу - укол ҡаҙау, яраны бәйләү һәм башҡа процедуралар осоро башланды. Палаталағы башҡа балалар кеүек, мине лә иртәнән кискә тиклем аҡ халатлы апайҙар ал-ял белмәй дауаланы.\nОшо ваҡыт эсендә мин хирургия бүлегендә иҫ киткес табиптар, шәфҡәт туташтары, санитарҙар – үҙ эшенең оҫталары эшләгәнен аңланым. Улар көн һайын пациенттарының ғүмере һәм сәләмәтлеге өсөн көрәшә. Бына минең өсөн дә шатлыҡлы көн етте. Артур Илдар улы, барыһы ла яҡшы, инде ҡайтһаң да ярай, тине. Ура-а-а! Өйгә ҡайтам!\nМиңә операция эшләгән хирургтар Артур Мирсәйәпов, Руслан Сәғәҙиев, анестезиолог-реаниматолог Алиса Кәримова, шәфҡәт туташы-анестезиолог Нурия Макарова, шәфҡәт туташы Гөлнара Вилданова, санитарка Зөлфиә Көҫәпҡоловаға һәм, әлбиттә, бөтә хирургия бүлеге коллективына, ауылыбыҙ фельдшеры Резеда Йосоповаға ихлас рәхмәт һүҙҙәремде еткерәм. Һеҙ ысынлап та, тылсым эйәләре, изге эштәр башҡараһығыҙ. Өлкәндәрҙе һәм балаларҙы ҡотҡараһығыҙ. Рәхмәт һеҙгә! Шулай уҡ дауаханала ятҡанда миңә шылтыратҡан, смс-хәбәрҙәр яҙғандарҙың бөтәһенә лә рәхмәт. Сәләмәтлегегеҙҙе һаҡлағыҙ!\nбашҡорт лицейының 5-се синыф уҡыусыһы.


«Дөйөм диктант-2014» акцияһында 40-тан ашыу өфөлө отличник булды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n«Дөйөм диктант-2014» акцияһында 40-тан ашыу өфөлө отличник булды\n14:57, 21 апреля 2014 Мәҙәниәт\nБыйыл «Дөйөм диктант» халыҡ-ара акцияһында 1031 өфөлө ҡатнашты. Өфөлә «Дөйөм диктант» ойоштороусыһы Наталья Панчишина әйтеүе буйынса, 41 эш «бишле» билдәһенә баһаланды. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, былтыр ни бары бер отличник булғайны.\nАкцияның ойоштороусылары билдәләүенсә, ҡатнашыусылар йышыраҡ «гармошка», «перрон», «семафор», «палисадник» һәм «расхристанный» һүҙҙәрендә хата яһаған. Был һүҙҙәр рус теле ҡағиҙәләрен белмәү менән генә түгел, ә улар ҡулланылған ысынбарлыҡ менән бәйле.\nАкцияның иң бәләкәй ҡатнашыусыһы ете йәшлек беренсе синыф уҡыусыһы, ә иң өлкәне 84 йәшлек пенсионер. Шулай уҡ Өфөлә Алексей Ивановтың Поезд Чусовская — Тагил» тексын, рус теленә әҙерлек төркөмөндә уҡыусы, Ҡытайҙан 25, Бангладештан бер студент яҙҙы.\nБашҡортостандың баш ҡалаһы белемлелекте тикшереүҙә өсөнсө тапҡыр ҡатнашты. Өфөнән тыш быйыл акцияға биш ҡала һәм бер ауыл биләмәһе ҡушылды. Салауатта 170 эштән 23 «бишкә», 41 — «дүрткә» яҙылған. Сибайҙа диктант яҙырға 60 кеше килгән, уларҙан берәүһе «бишле» алған. Ҡатнашыусылар үҙ эштәренең һөҙөмтәләрен «Дөйөм диктант» сайтында ҡарай ала.\nӨфөлә эштәрҙе һәм сертификаттарҙы 21, 22 һәм 24 апрелдә 19 сәғәттә Энтузиастар урамы, 8 адресы буйынса Көнсығыш иҡтисади-юридик гуманитар академияһынды тапшырасаҡтар. Өфө отличниктарын бүләкләү Киров урамы, 45 адресы буйынса ИТАР-ТАСС Конференция холында 23 апрелдә үтәсәк.\nТеги: дөйөм диктант


Күптән түгел генә ҙур панелле йорт төҙөү трестары йылдам\nсөнки бар урында ла панель йорттар төҙөлдө. Өйрәнелгән биш ҡатлы "хрущевкаларҙан" аҡрынлап бер - береһенән бик аҙ айырылған т уғыҙ ҡатлы йорттар һалыуға күстек. Бөгөн панель йорттарҙы ни тиклем хур лаһаҡ та улар\nүҙ эшен эшләне: бер - ике тиҫтә йыл эсендә күп кенә ҡала ха лҡы барактарҙан айырым фатирҙарға күсеү бәхетенә иреште. Өҫт әүенә бушлай! Хәйер бөгөн дә рәсәйлеләрҙең күпселеге күпте күргән ошо йорттарҙа йәшәүе н дауам итә - коттедждарға барыһының да аҡсаһы етмәй шул.\nБөгөнгө, кем әйтмешләй, социаль торлаҡтың өҫтөнлөгө нимәл ә Уны төҙөүҙең тиҙ һәм арзан булыуында. Йорт төҙөү стратегияһында тап ошо сифаттар етмәй түгелме Һуңғы арала элиталы матур йорттар тө ҙөү менән мауығып киттек, ябай халыҡ был квадрат метрҙарҙы һатып алыу мөмкинселегенә эйә түгел. Хәйер, ғәҙәти торлаҡ йорттар ҙа ҡы йбатлыҡ буйынса уларҙан артыҡ артта ҡалмай. Ә шул ваҡытта меңдәрсә ғ аилә торлаҡ\nшарттарын яҡшыртыуға мохтаж. Үҙҙәренең көнүҙәк проблемалары н уларға нисек хәл итергә Белгестәр лайыҡһыҙ рәүештә онотолған йыйыл ма конструкцияларҙан йорт төҙөү тәжрибәһенә кире ҡайтыу кәрәк т ип раҫлай.\nБына, мәҫәлән, балалар конструктор деталдәренән төрлө фигур алар йыя - тиҙ ҙә, күп көс тә талап итмәй. Төҙөүселәр ҙә ошо\nпринцип буйынса эшләй ала,\nтик уларҙы яраҡлы материалдар менән генә тәьмин итергә кәр әк.\nТөҙөүсе көнө алдынан "Өфө тимер бетон заводы - 1" асыҡ ак ционерҙар йәмғиәте территорияһында мөһим ваҡиға булып үтте - йыйылма -\nмонолит каркас йорттар төҙөү изделиелары етештереү буйынса технологи к линия\nЯңы производствоны асыуҙа республика Президенты Мортаза Р әхимов, БР Хөкүмәте Премьер - министры Рафаэль Байдәүләтов, төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министры Хәмит Мәүлейәров, төҙөлөш индустрияһы\nвәкилдәре ҡатнашты. Тәбрикләү һүҙҙәрендә республика башлығы барыһы ла һатып ала алырлыҡ, арзан социаль торлаҡ төҙөүҙең кәрәклегенә баҫым яһа ны. "Заманса төҙөлөш технологиялары был мәсьәләне хәл итергә\nмөмкинселек бирә", - тине Мортаза Рәхимов. Ул яңы производс тво линияһы менән танышырға ла ваҡыт тапты. "Өфө тимер бетон заводы - 1" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең ге нераль директоры Сергей Кузнецов яңы системаның төҙөлөш индустрияһы эшсәндәре алдында яңы мөмкинселектәр асыуын билдәләне. Был конструкцияларҙы ҡулланыу даирәһе бик киң. Төрлө планировкал ы торлаҡ йорттарҙан тыш сауҙа үҙәктәре, күп ҡатлы гараждар, социаль -\nмәҙәни әһәмиәткә эйә булған объекттар төҙөргә лә мөмкинселек бирә. Улар бөгөнгө\nхаҡтар менән сағыштырғанда 30 процент самаһына арзанғараҡ төшә. Әйткәндәй, бер ай эсендә өс мең квадрат метр торлаҡ төҙөргә мөмкин.\nКаркас конструкциялар етештереү линияһы урынлашҡан цех үҙ енең ҙурлығы менән хәтерҙә ҡала - уның оҙонлоғо йөҙ метрҙан ашыу. Бында ҙур габаритлы изделиелар йыйырға мөмкин. Материа лдар ҡайтарыу йәһәтенән проблемалар булырға тейеш түгел, ула р барыһы ла республиканың үҙендә етештерелә. Параллель рәүештә эш менән тәьмин итеү һорауы ла хәл ителә, линия эшкә ебәрелеү менән яңы 45 эш урыны барлыҡҡа киләсәк.\nТантанала ҡатнашыусылар каркас конструкцияның нисек әҙерл әнеүенә лә\nшаһит булды. Бригадирҙың командаһына буйһоноп, аҡыллы техни ка ҡуйылған мәсьәләне бер нисә минут эсендә башҡарып сыҡты.


Өфөлә медицина хеҙмәткәрҙәрен һөнәри байрамдары менән ҡотланылар // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә медицина хеҙмәткәрҙәрен һөнәри байрамдары менән ҡотланылар\n10:13, 19 июня 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 19 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nӨфөлә медицина хеҙмәткәрҙәрен һөнәри байрамдары менән ҡотланылар. 18 июндә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында медицина тармағы хеҙмәткәрҙәрен тәбрикләү тантанаһы булды.\nТабиптарҙы, шәфҡәт туташтарын һәм фельдшерҙарҙы төбәк Башлығы исеменән Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов ҡотланы.\n«Халыҡ аҡ халатлы табиптарға ышанып һәм өмөтләнеп мөрәжәғәт итә. Һеҙ кешеләрҙе аяҡҡа баҫтыраһығыҙ, һөҙөмтәлә пациенттарҙың өмөттәрен аҡлайһығыҙ. Бөгөнгө көндә республикала тармаҡты үҫтереүгә ҙур иғтибар бирелә, беҙ табиптарыбыҙ – юғары кимәлдәге белгестәр менән ғорурланабыҙ. Бөгөн алдыбыҙҙа ҙур бурыстар тора. Тәү сиратта ғүмер оҙайлығын арттырырға, үлемде кәметергә кәрәк. Бының өсөн медицина хеҙмәткәрҙәренең көсө һәм Хөкүмәт яғынан финанс ярҙамы етерлек. Һеҙҙе һөнәри байрамығыҙ менән ҡотлайым һәм ныҡлы һаулыҡ теләйем», — тип билдәләне вице-премьер.\nСалауат Сәғитов уңыш ҡаҙанған медиктарға лайыҡлы наградалар тапшырҙы. Республиканың 12 табибына «Башҡортостандың атҡаҙанған табибы» исеме бирелде. Бер өлкән шәфҡәт туташы «Башҡортостандың атҡаҙанған һаулыҡ һаҡлау хеҙмәткәре» исеменә лайыҡ булды. Һуғыш ветерандарының республика клиник госпитале хеҙмәткәрҙәре Башҡортостан Республикаһы грамоталарын алды. Баш табип урынбаҫары Ирина Бакурина әйтеүенсә, Еңеүҙең 70 йыллығы госпиталь өсөн әһәмиәтле булды. Заманса йыһазландырылған 80 койкалыҡ корпус сафҡа индерелде.\nРеспубликаның һаулыҡ һаҡлау министры Әнүәр Бакиров үҙенең сәләмләү һүҙендә билдәләүенсә, дөйөм алғанда, бөгөн тармаҡ тотороҡло, ышаныслы эшләй. Ведомство башлығы ете табипҡа «Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау отличнигы» билдәһен тапшырҙы. Улар араһында һуғыш ветерандарының республика клиник госпиталенең функциональ диагностика яһау бүлеге мөдире Флүзә Фәррәхова, Талбазы үҙәк район дауаханаһының Исмаил фельдшер-акушерлыҡ пункты мөдире Динә Хәмитова бар. Шулай уҡ медиктар республика Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Почет грамоталарына лайыҡ булды.\nТеги: һаулыҡ һаҡлау,байрамдар,медицина хеҙмәткәрҙәре көнө


ГӨБӨРГӘЙЕЛ – КЕШЕЛӘР…\n29 Март 2019, 19:43\nИғтибар! Түбәндә бирелгән һорауҙар “әллә ниндәй аңлайышһыҙ нәмәләр тураһында” тип уйлап ҡуймағыҙ. Бөтәһе лә күпкә ябай, әллә ҡасан сәйнәп төкөрөлгән, әммә һәр ваҡыт урап үтергә тырышҡан мәсьәләләргә бәйле.\nКем күпте теләй – әҙҙе ала,\nкем әҙҙе теләй – бер нәмә лә алмай.\nКеше тормошон берәй ҡасан анализлағанығыҙ бармы? Нимәләр менән янып йәшәүен, хыялдарын, өмөттәрен? Ни өсөн кемдеңдер булғанына күнгәнен, ә икенсеһенең риза түгеллеген? Һәм иң мөһиме – уларҙың талаптары аҡланғанмы?\nБалаларығыҙҙы нисек тәрбиәләйһегеҙ? Ғөмүмән, тәрбиәләйһегеҙме? Әллә уларҙың ҡайһы бер ихтыяждарын ҡандырыу (ашатыу, кейендереү, йылы өйҙә йәшәү, яңы әйберҙәр алыу…) менән генә мәшғүлһегеҙме?\n“Уҡытыусы – икенсе әсәй” тигәнгә ышанаһығыҙмы? Әллә мөғәллимәләребеҙ бөгөн “беренсе әсәй”ҙәргә әйләндеме? Балаға әсәйҙе “беренсе” һәм “икенсе”гә бүлеп күрһәтеү дөрөҫмө? (Шәхси фекерем: әсәй – берәү. Уҡытыусы нисек кенә яҡын күрмәһен, нисек кенә тәрбиәләмәһен – уҡытыусы.)\nХәҙерге күпселек студенттарҙың диплом алған көндән үк утыҙ мең тирәһе эш хаҡы алырға, ҡапылдан “йылы” урынға эләгергә, “түрә” булырға теләүе аҡланғанмы? Ни өсөн “йәш белгестәр”гә юғары хаҡ түләнергә тейеш? Уларҙың әҙерлек кимәлдәре һөнәр талаптарына ярашлымы? Бурыстарын теүәл үтәрлек тәжрибәләре бармы? Әллә бер аҙ кәмерәк эш хаҡы алып, ниндәйҙер ваҡыт өйрәнсек булып йөрөп торорғамы?\nЙәштәребеҙҙең күпселегенең тик “аҡ яғалылар” эшен көҫәүе дөрөҫмө? (Был осраҡта “дөрөҫмө” урынына рустарҙың “разумно ли”һы урынлыраҡ булыр ине лә…) Ә кем төҙөүсе, тракторсы, комбайнер, машинист, сварщик, һатыусы, балта оҫтаһы, слесарь булырға тейеш? (Барыбер күптәр Вуз тамамлап шунда бара…) Ниңә береһе лә һалдат, летчик, космонавт, йәки бөтөнләй әҙ билдәле актуарий, веб-сайттар аудиторы, маркшейдер, стрингер, таксидермист һәм хед-хантер һөнәрен һайламай?\nЯуап, бәлки, донъя үҙгәрешендәлер… Тирә-яҡ ҡатып ҡалмаған бит. Уның шарттары көн һайын алмашынып тора. Кемдер шуны тоя, кемдер – юҡ. Әммә был тәбиғи процесс, уны бер нисек тә инҡар итеп булмай. Ә ҡайһы берәүҙәр шундай хәлдә лә “элеккесә”, ҡасандыр өйрәнелгәнсә йәшәп маташа. Һаман балаларын филология, иҡтисад, юриспруденция факультеттарына оҙата. Хас та илебеҙҙә судлашып, саф таҙа телдә әрләшеп, түләйәсәк штрафтарҙы миллионлап иҫәпләүҙән башҡа шөғөл юҡ.\n“Йылы урындар”, ғәфү итегеҙ, барыһына ла етмәй (етергә тейеш тә түгел!). Юғары эш хаҡын да эшкә алыусы баштан уҡ түләмәйәсәк. Ғөмүмән, һеҙгә күп түләүҙән уның берәй ере артып китә тип уйлайһығыҙмы? Киреһенсә, эшселәрҙе “ярым ас” хәлдә тотоу дөйөм эштең алға китешенә файҙалы икәнлеген һәр аҡыллы башлыҡ аңлай (Хужа Насретдин ишәген таяҡҡа бәйләнгән кишер артынан йөрөткән кеүек). Әлбиттә, күпселеккә һәр ваҡыт нимәлер саҡ-саҡ ҡына етмәйәсәк (үҙе үк башҡалар ҡорған тоҙаҡҡа шатланып барып ҡапҡас). Бүтәнсә мөмкинме һуң? Бары өмөттәр генә селпәрәмә…\n“Өмөттәр” темаһына килгәндә: ысынбарлыҡта үҙ мөмкинлектәреңдән артыҡ нәмәгә өмөтләнеү, йомшаҡ итеп әйткәндә, иҫәрлеккә тиң. Кеше үҙе нимә атҡара ала, шуны ғына ҡаҙана. Ә булған мөмкинлектәреңде үҫтереү, яңыларын алыу – быныһы дөрөҫ. Тормоштағы иң ҡаты конкуренцияны йырып сығырлыҡ кимәлдә бул, ҡояшлы урын өсөн хоҡуғыңды иҫбатла. Магазиндағы тауар кеүек: сағыуыраҡ, сифатлыраҡ, күп функциялыраҡ (осһоҙмо-юҡмы – үҙегеҙ ҡарағыҙ). Былар эсенә шулай уҡ һауыраҡ, аҡыллыраҡ, алсағыраҡ, тырышыраҡ, ғәҙелерәк кеүек сифаттар ҙа инеп китә.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы (бәлки, түгелдер ҙә), бөгөн элекке СССР заманындағы кеүек, теләмәгәндәрҙе көсләп эшләтеү, йәшәтеү юҡ. Кемдең хәленән килә – нимәлер уйлап таба, йәмғиәт синыфтарының береһенән икенсеһенә күсә, башҡаларҙы эксплуатациялай. Хөрриәт! Ҡартайған көнөңдә затлы карауатта ятаһыңмы, әллә подвалда йәшәйһеңме – яуаплылыҡ үҙеңдә генә. Сөнки бер кем дә һинең өсөн һис нәмә эшләргә тейеш түгел. Үҙең – баш, үҙең – түш. Йә, нисек, оҡшаймы ысынбарлыҡ? Көтөп тороғоҙ, хәҙер һүҙебеҙҙең башына әйләнеп ҡайтасаҡбыҙ…\nБалаларығыҙҙы тәрбиәләйһегеҙме, әллә ашатып-кейендерәһегеҙ генәме? Әгәр икенсе яуап икән – ҡотлайым, ҡартлығығыҙ киләһе рухһыҙ быуындың бурҙары, фәхишәләре, енәйәтселәре араһында үтәсәк. Ҡәберегеҙ ҡайҙа булыр – әйтеүе ҡыйын. Ғөмүмән, ерләнерһегеҙме икән? Берәй әмәлен табып “дөйөм соҡорҙар”ға тултыра башламаһалар… Һөйөү, ихтирам, ғәҙеллек, рух һәм ғәмде әсә һөтө менән ҡабул итмәгән бәндәләрҙән нимә көтөргә? Ә быларҙы бит ғаиләлә атай менән әсәй бирергә тейеш. Атай – улдарына мал табыу, көндәлек ихтыяждарҙы ҡандырыу алымдарын өйрәтеүсе, ысын ир-егеттең булмышын асып биреүсе миҫал, ә әсәй – үҙе үк “мөхәббәт”, “миһырбанлыҡ”, “йомшаҡлыҡ” кеүек төшөнсәләрҙең һынланышы булырға тейеш түгелме? Халҡыбыҙҙың “Алма ағасынан алыҫ төшмәй” тигән әйтеме тап шуға бәйләнгәндер. Ата-әсәһе ҡәҙерле балаһын үҙ миҫалында тәрбиәләһә, киләсәктә ҡулланырлыҡ универсаль әхлаҡи ҡағиҙәләрҙе, рух маяҡтарын бирһә, әлбиттә, вариҫтары ла шуларға таянып тормош көтәсәк.\nБылар, аңлауығыҙса, шәхси фекерҙәрем. Теләһәгеҙ, ризалашығыҙ, теләмәһәгеҙ, юҡ. Ары киттем. Иғтибарығыҙ өсөн ҙур рәхмәт.\nАктуарий – страховкалау белгесе. Ғүмерҙе страховкалауҙың тарифтарын ғилми нигеҙҙәргә таянып иҫәпләп сығарыусы.\nВеб-сайттар аудиторы – сайттың эстәлеге маҡсатына тап килеүенә, уңайлығына, биҙәлеш сифатына баһа биреүсе эксперт.\nМаркшейдер – махсус иҫәпләүҙәр ярҙамында ер аҫтында ориентир биреүсе белгес.\nСтрингер – экстремаль шарттарҙа (массалы бәрелештәр, хәрби конфликттар, ғәрәсәт зоналары) эшләүсе штаттан тыш корреспондент.\nТаксидермист – ҡош-хайуандарҙан толоб (чучело) эшләүсе.\nХед хантер – ҙур корпорацияға конкуренты фирмаһынан тәжрибәле һәм үҙ эшен яҡшы белеүсе эшсене килтереүсе.


“Башҡортостандың йәнле тәбиғәте” фотоконкурсы иғлан ителде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n“Башҡортостандың йәнле тәбиғәте” фотоконкурсы иғлан ителде\n14:42, 24 ноября 2009 Йәмғиәт\nБашҡортостан буйынса Рәсәй тәбиғәтте күҙәтеү идаралығы “Башҡортостандың йәнле тәбиғәте” фотоһүрәттәре конкурсын иғлан итә.\nФоторәссамдар үҙҙәренең оҫталығын түбәндәге номинациялар буйынса күрһәтә аласаҡ :пейзаж, панорама, этюд, үҫемлектәр һәм хайуандар, тәбиғәт һәм Кеше.\nКонкурс сиктәрендә Башҡорт дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығында профессиональ фотографтарҙың еңеүселәр өсөн оҫталыҡ дәрестәре үткәреүе ҡаралған.\nФотоэштәр алдан һайлап алыу өсөн конкурс комиссияһына 2010 йылдың 1 июненә тиклем электрон вариантта тапшырылырға тейеш. Конкурсҡа фотоһүрәттәр 30x45 сантиметрҙан да кәм булмаған ҡағыҙҙа баҫылған килеш, шулай уҡ ошо уҡ фотографияларҙың кәметелмәгән күләмле файлдары менән бергә 2010 йылдың 15 июненә тиклем тапшырылырға тейеш.\nКонкурсҡа һайлап алынған фотоһүрәттәрҙе баһалау Башҡорт дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығы территорияһында үтәсәк.\nФотоһүрәттәрҙе Башҡорт дәүләт тәбиғәт ҡурсаулығына даими фотокүргәҙмә ойоштороу өсөн бүләк итеү конкурста ҡатнашыуҙың шарты булып тора.


Операцияһыҙ дауалап буламы? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Операцияһыҙ дауалап буламы?\n11.04.2019 Операцияһыҙ дауалап буламы?\nМиңә 45 йәш. Гинекологҡа күренгәндә, бала ятҡылығында миома, тип диагноз ҡуйҙылар, операция эшләтергә ҡуштылар. Әммә ниңәлер был аҙымға барырға йөрьәт итмәйем, ҡурҡыта. Бәлки, уны халыҡ медицинаһы буйынса дауалап булыр. Операцияһыҙ дауалау ысулдары булһа, кәңәш итһәгеҙ ине.\nӘлбиттә, үләндәр менән дауалау ысулдары тәҡдим ителә, әммә улар бөтә кешегә лә килешеп бөтә, тип раҫлауы ҡыйын. Айырыуса миома ҙур булғанда, халыҡ медицинаһы ысулдары менән дауалауға ауыр бирелә. Миоманан тулыһынса ҡотолоп та булмай, тик үҫеүҙән туҡтатып, бер аҙ кәметергә генә ярҙам итергә мөмкин.\nОрганизмда үҫешкән шештәрҙе бөтөрөргә ярҙам итеүсе дарыу үләндәре күп. Әммә күптәренең ағыулы булыуы сәбәпле, табиптар улар менән бик һаҡ эш итергә кәңәш итә. Мәҫәлән, монар көпшәһе (болиголов), ҡылысъяпраҡ (сабельник болотный), сөйәл үләне (чистотел), сәнскәк үләне ( колючий татарник) һ.б. Дөйөм алғанда, ауыртыуҙы баҫыу, ялҡынһыныуға ҡаршы тороу, ҡанды туҡтатыу, яман шешкә ҡаршы көрәшеү үҙенсәлегенә эйә булған дарыуҙарҙы ҡулланырға кәңәш ителә. Әммә йылытыу процедураларынан, сабыныуҙан, эҫе ваннанан баш тартырға кәрәк. Әлбиттә, дарыу үләндәренә генә ышанып ҡалырға ярамай, мотлаҡ табиптарға күренеп торорға һәм уларҙың кәңәшен тоторға кәрәк.\n03.04.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Һәр саҡ кәрәкле дарыуҙар\n02.04.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Кеше нимәнән арый?\n01.04.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Яман һүҙ сыҡмаһын ине әсә ауыҙынан


Предъяма замогы — Башҡорт Википедияһы\nПредъяма замогы (слов. Grad Predjama, Predjamski grad; һүҙмә-һүҙ тәржемәһе мәмерйә алдындағы замок) — Словенияның иң боронғо һәм данлы замоктарының береһе. Постойна ҡалаһынан яҡынса 10 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Урта быуат замогы 123 метр бейеклектәге ҡаяға үтеп индерелеп төҙөлгән. Замок ғәйәт ҙур мәмерйәгә инеү урынын ҡаплап тора. Словендар өсөн Предъяма замогы бойондороҡһоҙлоҡтоң, үҙаллыҡтың һәм ныҡышмалыҡтың символы булып тора. 1990 йылда косметик реставрация тамамлана, был замокҡа яҡынса 1583 йылғы күренешен биргән. Хәҙерге ваҡытта замок милли музей статусына эйә.\nCategory:Interior of Predjama Castle[d]\nCategory:Views from Predjama Castle[d]\nCategory:Views of Predjama Castle[d]\nПредъяма замогы Викимилектә\n1.1 XV быуат. Эразм Ямский\n1.2 XVI быуат\n1.3 XVII быуат\n1.4 XIX—XX быуаттар\n1.5 XXI быуат\nЗамок үҙенең тарихын XII быуаттан алып бара. 1274 йылда замок Ямскийҙар рыцарҙәр нәҫеленең милке булараҡ телгә алынған. Был фамилияның немец формалары: Луэгг, Луэг, Люэгг, Люэг, Люэгер, Люгер, Люхер. Ямскийҙар рыцарҙәре оҙаҡ ваҡтта Гориц графлығының, ә һуңынан Аквилея епископтарының вассалдары булған.\nXV быуат. Эразм ЯмскийҮҙгәртергә\nXV быуаттың 2-се яртыһында замокҡа барон Эразм Ямский (Erazem Jamski, Erazem Predjamski, нем. Erasmus von Lueg) эйә булған. Эразм Изге Рим империяһының Триест порт ҡалаһы губернаторы Николай Ямскийҙың (Nikolaj Jamski, Nikolaus von Lueger) улы булған. Словен риүәйәте буйынса 1482 йылда Эразм Ямский үҙенең дуҫы Андреас Баумкирхерҙың иҫтәлеген аяуһыҙ рәнйеткән өсөн дуэлдә империя маршалы Генрих фон Паппенгеймды (Heinrich von Pappenheim) үлтергән. Паппенгейм Изге Рим империяһы императоры һәм Австрия эрцгерцогы Фридрих III Габсбургтың туғаны булған. Һөҙөмтәлә император һәм барон араһында һуғыш тоҡанған. Алынмаҫлыҡ Предъяма замогы барон Ямскийҙың төп базаһы булған. Барон тиҙҙән Венгрия короле Матьяш I Хуньяди-Корвиндың ҡурсалауын алған.\nПредъяма замогы К. Ф. Шинкелдең литографияһында, 1816 йыл\nЯмский империя гарнизондарына, Италиянан, Истриянан һәм Далмациянан Венаға йүнәлгән сауҙа карауандарына һөжүм иткән. Император Триесттың яңы губернаторы барон Гашпар Равбарға (Рауберға) Предъям замогын алырға бойорған. Ҡамау ер йыл тиерлек дауам иткән. Пушкалар ҙа, катапульталар ҙа замокҡа әллә ни тиклем зыян килтермәгән. Замок мәмерйә ер аҫты юлы аша Випава ҡалаһы менән тоташҡан һәм аҙыҡ-түлек менән тәьмин ителгән. Әммә 1484 йылда Равбар замок хеҙмәтселәренең береһен һатып алған. Төндә хыянатсы Эразм булған бүлмәлә фонарь тоҡандырған. Таш йәҙрәләр «утҡа» осҡан һәм барон емерелгән диуар аҫтында һәләк булған. Подданныйҙар Эразм Ямскийҙы (Люэгты) ҡала майҙанында бәләкәй генә сиркәү янындағы ҙур йүкә аҫтында ерләгәндәр.\n1484 йылда император Фридрих был замокты Обербург (Oberburg, Oberrug) дворян нәҫеленә бүләк иткән.\n1511 йылда замок Пургшталль (Purgstall) ғаиләһенә күскән. Был осорҙа замок ер тетрәүенән ныҡ зыян күргән. 1567 йылда Австрия эрцгерцогы Карл Габсбург замокты ҡуртымға барон Филипп фон Кобенцлға (Philipp von Cobenzl) тапшырған. 1570—1583 йылдарҙа барон Иоганн (Янез) фон Кобенц(е)ль замокты үҙгәртеп ҡорған һәм уның хәҙерге заман күренешен барлыҡҡа килтергән. 1587 йылда Кобенцлдәр нәҫеле императорҙан замокты һатып алғандар һәм уның тулы хоҡуҡлы хужалары булып киткән.\nXVII быуат башында фон Кобенц(е)ль нәҫеле барондары таштар менән Випава ер аҫты юлын япҡан, сөнки бер ваҡыт уның аша бурҙар замокҡа үтеп ингән һәм күп кенә ҡиммәтле әйберҙәрҙе урлаған (хәҙерге көндә Юғары ер аҫты юлы һаҡланған, ул ҡая өҫтөндәге урманға йүнәлтә).\n1810 йылда замокка Гориц графтары тоҡомо вәкиле граф Михаэль Коронини-Кронберг эйә булған. 1846 йылда замокты кенәз Альфред цу Виндишгрец һатып алған, ул сығышы менән бавар-словен нәҫеленән булған. Виндишгрецтар замокҡа 1945 йылға тиклем хужа булғандар, был ваҡытта Югославия партизандары Словенияны азат иткәндәр.\nXXI быуатта замокта йыл һайын Эразм Ямский хәтеренә рыцарҙәр турнирын уҙғарыу традицияһы барлыҡҡа килгән. Турнир барлыҡ ҡатнашыусылар һәм ҡунаҡтар өсөн урта быуат банкеты менән тамамлана. Замок залдарының береһендә Эразм Ямский һәйкәле ҡуйылған. Майҙан сентябргә ҡәҙәр мәмерйәләргә һәм Юғары ер аҫты юлына инеү рөхсәт ителгән. Ҡышҡыһын мәмерйәләргә инеү тыйыла, сөнки бында ярғанаттарҙың ҙур колонияһы ҡышлайҙар.\nЗамок һәм Адельсбег гроты 2008 йылдың 18 апрель көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Предъяма_замогы&oldid=1056434 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 11 август 2021 в 04:12\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:12 11 август 2021 үҙгәртелгән.


18 августа Асҡын районы Төлгөҙбаш ауылында Бөйөк Ватан һуғышы яугиры Шәрип Васиҡовтың 100 йыллығын билдәләйәсәктәр\n13 Август 2018, 12:49\nТөлгөҙбаштар Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған ауылдаштары — үлгәндән һуң Ленин орденына лайыҡ булған Шәрип Васиҡовтың 100 йыллығын ҙурлап билдәләй. Шәрип Хәбир улына һәм Советтар Союзы Геройы Сәлимйән Ғәлимйәновҡа бюстар асыласаҡ, мәктәпкә хәтер таҡтаһы ҡуйыласаҡ. Был көндө Төлгөҙбаш, Олокүл, Яңы Ҡарыш, Уҫаҡлыйылға ауылдарынан фронтҡа китеп һәләк булған яугирҙар хөрмәтенә обелиск та асыла.\nШәрип Васиҡов 1918 йылда Асҡын районы Төлгөҙбаш ауылында тыуа. Башланғыс класты үҙҙәренең мәктәбендә тамамлай, артабан күрше ауылда белем ала. Атаһы үлеп, әсәһенә ҡустыларын ҡарарға ярҙамлашырға кәрәк булғас, уҡыуын ташлай. Уларҙың ғаиләһе беренселәрҙән булып колхозға инә. Шәрип Васиҡов ике йыл торф сығарыуҙа көс һала, почтальон булып та эшләй.\nБөйөк Ватан һуғышы башланған ваҡытта Шәрип Хәбир улы Ҡыҙыл Армия сафтарында хеҙмәт итә. Уларҙың часын Кавказға ебәрәләр. "Гитлер Ростовтан көньяҡ һәм көньяҡ-көнсығышҡа табан Дон аръяғына киткән ғәскәрҙе юҡ итеп, артабан Ҡара диңгеҙҙең көнсығыш ярҙарына эйә булырға тигән маҡсат ҡуя. Бының һөҙөмтәһендә, Советтар Союзы порттарынан һәм Ҡара диңгеҙ флотынан мәхрүм ҡалырға тейеш була.\nДошмандың тау һәм егерь дивизияларына төп Кавказ һырты үткеленә сығырға приказ бирелә, ә унда Тбилиси, Кутаиси, Сухуми... Танк һәм механикалаштырылған ғәскәр тиҙ генә Грозный ҡалаһын алып, Осетия һәм Грузияның хәрби юлдарын кисергә тейеш була. Аҙаҡ Каспий диңгеҙе яры буйына ҙур көс ташлап, Бакуны алырға уйлайҙар" ("Бөйөк Ватан һуғышы". Уҡыусылар өсөн энциклопедия. 213-сө бит).\nБына ошоларҙы тормошҡа ашырыу өсөн фашистарҙың бик ҙур көсө йәлеп ителә бирегә. Алыш һәр артылыш, һәр метр өсөн бара. В. Гнеушев һәм А. Попутьконың «Тайна Марухского ледника» китабында бына нисек һүрәтләнә Кавказ һаҡсылары батырлығы.\nҺайлап алынған немец ғәскәрҙәре өс яҡлап батальонға һөжүм итә. Бер бәрелеш ваҡытында бик мөһим һуҡмаҡты һаҡлаған минометсылар төркөмө сигенеү тураһында приказ алмай ҡала һәм батальондан бүленә. Расчет командиры Виктор Шутков, төҙәүсе Шәрип Васиҡов, һуғыш кәрәк-яраҡтары ташыусы Василий Семяков аҙаҡҡы пуляға тиклем һуғышып, дошманға тере бирелмәҫкә ҡарар итә. Дошман егерме–егерме биш метрға яҡынайғас, минометтан да атып булмай башлай. Ә ҡамау ҡулсаһы ҡыҫылғандан-ҡыҫыла. Һалдаттар шунда дошманға миналарҙы граната итеп ырғыта башлай. Улар дошмандың яҡынайыуын көтөп, һуңғы минаны үҙҙәре менән бергә шартлата.\n174-се тау-уҡсылар полкы командиры майор Ермохин һәм батальон комиссары Невский ҡул тамғаһы ҡуйылған бүләкләү ҡағыҙында “Шәрип Хәбир улы Васиҡов батырлығы өсөн “Советтар Союзы Геройы” Хөкүмәт наградаһына тәҡдим ителә” тиелә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, армияның хәрби Советы ҡарары менән Ленин орденына лайыҡ тип табыла.\nШәрип Васиҡовтың исеме, батырлығы Ҡарасәй-Черкес һәм Башҡортостан тикшеренеүселәре, журналистары ярҙамында халыҡҡа мәғлүм булды.\nТөлгөҙбаштар батырҙары исемен онотмай, уларҙы хөрмәт итә. Мәктәпкә Шәрип Васиҡовтың исеме бирелде. Бер урам Сәлимйән Ғәлимйәнов исемен йөрөтә. Мәктәп музейында был батырҙарға ҡағылышлы бай материал тупланған.


Хужалыҡтар тәжрибә уртаҡлаша\nБаймаҡ районының Ленин исемендәге ауыл хужалығы кооперативында малдарҙы ҡышлатыу мәсьәләләре буйынса семинар үтте. Кәңәшмәлә ҡатнашыусылар хужалыҡтың Таулыҡай һәм Сыңғыҙ ауылдары фермаларын ҡараны, мал ҡышлатыу барышы, эш тәжрибәһе менән танышты.\nРайонда алдынғы хужалыҡтарҙың береһе Ленин исемендәге АХК-да бөгөнгө көндә барлығы 1300 баш мал аҫырала. Бында һөт етештереү кеүек мөһим тармаҡҡа айырым иғтибар бүленә. Рацион төрлөлөгө, һутлы аҙыҡ һәм бесән-һаламдың, фураждың етерлек күләмдә булыуы юғары һауымға өлгәшеү мөмкинлеге бирә. Көнөнә 4 тоннанан ашыу аҡ һауып тапшырыла. Алда яуаплы имтихан – малдарҙы юғалтыуһыҙ ҡышлатыу бурысы тора. Бының өсөн хужалыҡ тулыһынса әҙер.\nБөгөн хужалыҡтар алдындағы мөһим мәсьәлә – мал һанын кәметеүгә юл ҡуймау. Айырыуса яһалма ҡасырыу эшенә иғтибар йүнәлтеү зарур. Быҙауҙар юҡ икән,тимәк хужалыҡтың киләсәге лә юҡ тигән һүҙ. Шуға күрә Һыйырҙарҙы яһалма ҡасырыу йәһәтенән дә эштәр ойошҡанлы бара. Хужалыҡ осеменаторы Гөлшат Исмәғилева быҙауҙар һанын арттырыу - уның хеҙмәтенә туранан-тура бәйле икәнен яҡшы белә.\nАртабан семинарҙа ҡатнашыусылар Сыңғыҙ ауылындағы фермаға юлланды. Бөгөнгө көндә бында 430-ҙан ашыу эре мөгөҙлө мал иҫәпләнә. Малдар ҡышҡыға аҙыҡ менән тулыһынса тәьмин ителгән. Һауын буйынса ла хужалыҡ былтырғы йыл менән сағыштырғанда, күпкә артҡан. Мал торған урындарҙа ла быйыл ярайһы уҡ күп эштәр башҡарыла, киләһе йыл фермала һөт үткәргес урынлаштырасаҡбыҙ, ти баш зоотехник Ҡәйүм Уразбаев.\nСеминарҙың пленар өлөшө Сыңғыҙ мәҙәниәт усағында дауам итте. Бында малсылыҡтың эшенә йомғаҡ яһалды. Семинар – кәңәшмәлә ҡатнашыусылар, алдынғы хужалыҡтың базаларында булып, быға үҙ баһаһын ҡуйҙы, үҙҙәренә тәжрибә тупланы.


Киләһе йылда 2 миллион 640 мең квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырыласаҡ » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Йәмғиәт » Киләһе йылда 2 миллион 640 мең квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырыласаҡ\n13.12.2013 Киләһе йылда 2 миллион 640 мең квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырыласаҡ\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәтендә үтеп барған йылда торлаҡты сафҡа индереүҙең яҡынса һөҙөмтәләре һәм 2014 йылға маҡсаттар билдәләү буйынса кәңәшмә үтте.\nРеспублика Президенты Рөстәм Хәмитов, күптәрҙең фатир алырға, йорт төҙөргә мөмкинлеге булмауын, уларҙың оҙаҡ йылдар ятаҡтарҙа йәшәүҙәрен билдәләп, торлаҡтың байлыҡ билдәһе булырға тейеш түгеллегенә баҫым яһаны. Торлаҡҡа ихтыяж артҡан һайын уға хаҡтар ҙа күтәрелә. Урта килемле кешеләр ҙә фатир һатып ала алмай. Башҡортостанда сиратта тороусы кешеләр һаны 90 меңгә яҡын. Торлаҡ һатып алыу мөмкин булһын өсөн бөтә муниципалитеттар ҙа социаль торлаҡ майҙанының квадрат метры өсөн хаҡ билдәләгән, дәүләт тарафынан ниндәйҙер субсидиялар ҙа ҡаралған. Ул күбеһенсә аграр һәм социаль тармаҡта эшләүселәргә, ауыл еренә барыусы йәш белгестәргә ярҙам йөҙөнән билдәләнгән. Бынан тыш, йәш ғаиләләргә лә һатып алған торлағының 35 процентын дәүләт ярҙамында ҡаплау мөмкинлеге бирелә. Ошо тәңгәлдә өс һәм унан да күберәк бала тәрбиәләүселәргә торлаҡ төҙөү өсөн бушлай бүленгән ер участкаһы хаҡында ла әйтеп китеү дөрөҫ булыр. Әле ошондай 12 мең ғаилә ер алған.\nБашҡортостанда 2011 йылдан социаль торлаҡ төҙөлә башлаған, былтыр 74 мең квадрат метр төҙөлһә, быйыл әлеге күләм 100 меңгә етәсәк.\nРөстәм Хәмитов билдәләүенсә, күп төҙөү өсөн төҙөлөш материалдарын да күп етештерергә кәрәк.\nБыйыл, мәҫәлән, Өфөлә «Евробетон» комбинаты каркас технологиялары буйынса бина төҙөү өсөн йылына 30 мең кубометр тимер-бетон конструкциялар етештерергә һәләтле производствоны сафҡа индергән.\nТеүәл һандарға туҡталғанда, быйыл 2 миллион 470 мең квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырыласаҡ. Төҙөлөш темптары айырыуса Октябрьскийҙа һәм Нефтекамала шәп бара. Ә Ағиҙелдә, киреһенсә, әкрен. Рәсәйҙә төҙөлгән торлаҡ майҙандары буйынса беҙҙең республика алтынсы урында килә. Башҡортостандан алда – Мәскәү өлкәһе һәм ҡалаһы, Краснодар крайы, Санкт-Петербург һәм Татарстан.\nБөгөн халыҡ нисек тә булһа йәшәргә урын хәстәрләргә тырыша, ипотека кредиттары алыусылар һаны ла арта бара. Ошо йылдың тәүге туғыҙ айында республикала 22 миллиард һумдан ашыуыраҡ суммаға кредит бирелгән. Беҙҙә ипотека буйынса процент ставкаһы Волга буйы федераль округында иң юғарыһы – уртаса 13,1 процент. Татарстанда был күрһәткес – 12,6, ә Ырымбурҙа – 11,7 процент.


«Йорт һалырға ер бирегеҙ!» | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» «Йорт һалырға ер бирегеҙ!»\n«Йорт һалырға ер бирегеҙ!»\nӘхмәрҙә район хакимиәте етәкселеге менән осрашыуҙа күтәрелгән төп талап булды был.\nРайон хакимиәте башлығы Азамат Абдрахманов Әхмәр ауылы халҡы менән осрашты.\nЙыйылышҡа килгән кешеләрҙең район башлығы менән уртаҡлашыр уй-фекерҙәре лә, биреләһе һорауҙары ла, әйтер һүҙҙәре лә күп йыйылғайны. Ике сәғәттән ашыуыраҡ дауам иткән һөйләшеүҙә бик күп проблемалар өҫкә ҡалҡып сыҡты, уларҙы сисеү юлдары ҡаралды, ҡайһылары киләсәктә хәл ителер өсөн айырым контролгә алынды.\nӘхмәр - районда ҙур ауылдарҙың береһе. Унда барлығы 455 йорт бар һәм 1000-дән ашыу кеше йәшәй. Күптәр эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә, пилорама, магазин тота. Ауылды йәмләп әллә ҡайҙан мәсет күренеп тора. Мәсет бар ерҙә иман да бар бит. Ауыл һуңғы бер нисә йылда яңы һулыш алған: кешеләр бер-береһенә ҡарап, сәмләнеп донъя көтә. Төҙөк йортихатаға ҡарап башҡа хужалар ҙа үҙенекен матурларға тырыша. 2005 йылда капиталь ремонт үткәрелгән урта мәктәптә 100-гә яҡын бала белем ала, уларға үҙ эшен яратҡан 14 уҡытыусы белем бирә. Мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһына 45 бала йөрөй. Әхмәр урта мәктәбе директоры Дәрүиш Хәйбуллин менән әңгәмәләшәм.\n- Әлбиттә, проблемалар етерлек, әммә уларҙы үҙебеҙ хәл итергә тырышабыҙ. Мәктәптә электр селтәрен тулыһынса алмаштырырға кәрәк. Ә бына балалар баҡсаһында һыу ҡаҙандары иҫкергән, уларҙы яңыртыу күҙ уңында тотола. Мәктәпте уратып алған ҡойманы алмаштырһаҡ, бик һәйбәт булыр ине, - тип һәүетемсә генә һөйләп алып китте ул. Ғәҙәттә, килеп тыуған проблемаларҙың хәл ителеү-ителмәүенә юғарыла ултырған хужаларҙы ғәйепләргә күнеккәнбеҙ. Ә бына Дәрүиш Йыһангир улы ҙур уйхыялдар менән янып йәшәй, ҡул ҡаушарып, әллә ҡайҙан ярҙам да көтөп ултырмай, үҙ көсөнә, мәктәп коллективына, ауылдаштары ярҙамына ышана. Уның һымаҡ кешеләр күберәк булһын ине, тип уйлап ҡуяһың.\nУртаҡ йортоноң - тыуған төйәгенең балҡып тороуын кем теләмәһен инде? Изге күңелле, эшһөйәр, ауылын яратҡан кешеләр күп Әхмәрҙә. Шундайҙарҙың береһе - Фәйрүзә Ғәлиуллина, бар ғүмерен малсылыҡ менән бәйләгән, 35 йыл мал табибы булып эшләгән.\n- Ауылда тырыш халыҡ йәшәй, - ти ул. - Өлгөлө ғаиләләр, өлгөлө урамдар күп беҙҙә. Күптәр күпләп мал аҫырай. Йәштәр йорттар һалып инә. Тик бына ауылда һуңғы арала эскелек көсәйҙе. Шуға йөрәгем әрней. Эскелек арҡаһында ғаиләләр тарҡала, йәштәр үлә. Ауыл урамдары буйлап 40, 50 йәшлек ир-аттарҙың иҫерек килеш йөрөүе, магазин алдарында үткәнһүткән кешенән аҡса һорап тороуҙары үтә лә аяныслы. Мин үҙем ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзаһы, ауыл Советы хеҙмәткәрҙәре менән эскән кешеләрҙең өйҙәренә барып, аңлатыу эштәре алып барабыҙ, уларҙы тәүбәгә килтерергә тырышабыҙ. Бына тигән егеттәребеҙ бар беҙҙең. ”Башҡорт” ойошмаһы ағзаһы Юлай Аралбаев - ауылда эскелеккә ҡаршы көрәшеүселәрҙең иң әүҙеме. Ундай йәштәр барҙа, ауылымдың киләсәге лә яҡты, матур булыр, - тигән ышаныс белдерҙе Фәйрүзә Рәхмәтулла ҡыҙы.\nӘхмәр халҡы район башлығына йәштәрҙең йорт һалыу өсөн алған ер участкаларын юллауҙа килеп тыуған ҡатмарлыҡтар хаҡында хәбәр итте. Ни эшләптер, тыуған яҡтарында төпләнергә уйлап та, бер нисә йыл ауыл Советы тупһаһын тапап, ыңғай яуап ала алмағандарҙың күбеһе хәҙер был мәсьәләгә ҡул һелтәп ҡуйған. Йыйылышта ла ауыл Советы биләмәһе башлығы Гөлнара Кәримова был һорауға аныҡ ҡына яуап бирә алманы. Ауылда юлдарҙы, күперҙе ремонтлау, һыу торбаларын төҙөкләндереү, көтөүлектәрҙе киңәйтеү кеүек проблемалар район хакимиәте, ауыл Советы ярҙамы менән хәл ителеренә халыҡтың ышанысы ҙур. Алдарында сүпсар үҫеп, ауылдың йәмен, ҡотон алып ултырған буш, шыҡһыҙ йорттарға ла йәм инер. Яңы урамдар төҙөлөр. Урам буйлап эсеп йөрөгән кешеләр ҙә аҡылға ултырыр. Әхмәр ауылы халҡы көслө, рухлы ул. Бына шундай уйҙар менән ҡайттым мин район етәкселегенең халыҡ менән үткәргән йыйылышынан.


Жанровые и языковые особенности сказок, записанных в юго-восточном регионе Башкортостана (на баш. яз.) / электронное издание « Каталог « БашАкадемКнига\nБүләкова Ғ.М., Сөләймәнова Л.Р.\nБашҡортостандың көньяҡ-көнсығыш төбәгендә яҙып алын ған әкиәттәрҙең жанр һәм тел үҙенсәлектәре. – Өфө: Ғилем, Башҡорт энциклопедияһы, 2015. – 286 б.\nҒилми хеҙмәттә Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш төбәгендә яҙып алынған әкиәттәрҙең жанр тәбиғәте һәм тел үҙенсәлектәре тикшерел ә. Ҡушымтала БДУ-ның Сибай институты ғалимдары һәм студенттары тарафынан яҙып алынған көньяҡ-көнсығыш төбәге башҡорттарының әкиәттәре бирелә. Тикшеренеү һөҙөмтәләре башҡорт фольклоры, лексикологияһы буйынса дөйөмләштерелгән хеҙмәттәрҙә, фәнни-популяр әсбаптарҙа ҡулланыла ала.\nХеҙмәт фольклорсыларға, телселәргә, юғары һәм урта махсус уҡыу йорттары студенттарына, уҡытыусыларға һәм баш ҡорт фольклоры, лексикологияһы проблемалары менән ҡыҙыҡһыныусыларға тәғәйенләнә.\n← Дуоденальная травма / электронное и... Жизнь во благо науки и высшей школы... →


(Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө фәнни үҙәге битенән йүнәлтелде)\n1951 йыл. СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалына (СССР ФА БФ) нигеҙ һалыу. Составы: Биология институты, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты, Тау-геология институты, иҡтисади тикшеренеүҙәр секторы һәм химия секторы.\n1992 йыл. Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге үҙ аллы төбәк фәнни үҙәге итеп бүлеп сығарыла.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Рәсәй_Фәндәр_академияһы_Өфө_федераль_тикшеренеүҙәр_үҙәге&oldid=866033 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:35 15 февраль 2019 үҙгәртелгән.


Тамғалар » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Тамғалар\nТамғалар 22.05.2018 // Әҙәбиәт\nБыл яҙмала шағир Рауил Бикбаевҡа ғына хас табыштарҙы – ижад һыҙаттарын, образ-темаларҙы, билдә-тамғаларҙы – юлларға тырышасаҡмын. Әгәр яңылышһам, раҫлауҙарыма ҡаршы һығымталар, фекерҙәр булһа, белдерерһегеҙ.\nБыл тамғалар – уҡыусыға төрлө осор һулышын еткергән күңел торошо емештәре, шағир талпыныштарының билдәһе. Улар ижадсының өлгөрөү, үҫеш баҫҡыстарына, ашҡыныу-елкенеүҙәренә ишаралап тора. Тамғалар, билдәләр тигәндә, әлбиттә, шағир яратып, бәлки, үҙе генә ҡулланған образ, һүҙ, һүҙ-идиомалар, уның стиль-интонацияһы, шиғри үлсәмдәре, һүрәтләү саралары, мотивтары, ижади манераһы, пафосы, хатта менталитеты күҙ уңында тотола.\nИжады башында “Уралыма” тигән шиғырында (“Дала офоҡтары” китабы, 1964) тыуған ер, туған тел темалары күтәрелә.\nҺиңә баҡһам, күңелем күтәренке,\nКиләсәгем шат та, тыныс та,\n“Донъя бигерәк сәйер” әҫәренән:\nҺеҙгә минең үтенес бар,\nБашта уҡ шағир күтәренке рух менән ҡояшлы образдарға, ҙур темаларға мөрәжәғәт итә. Ул, ғөмүмән, ижады буйы оптимист булып ҡаласаҡ, хәсрәттәрен һиҙҙермәҫкә, ауыҙы тулы ҡан булһа ла, төкөрмәҫкә тырышасаҡ: “Ракеталар күккә ҡараһа ла, улар барыбер ергә төбәлгән”, “Һыуҙарымдың йөҙөн имдем, еремдең тоҙон яланым”, “Бер ҡанаттан ҡаурый йыр яҙғанда, икенсеһе иҙән һеперер”...\nИнгәнеңдә, күңелем, ҡалаларҙа\nХәтфә баҫҡыстарҙан нур-йортҡа,\nБатырҙарҙың көрһөнөүен һаҡлар\nМәмерйәләр барын онотма.\nДала темаһы шунда тыуған шағирҙың үҙ билдәһенә, ижадының тамырын, асылын аңғартҡан тамғаға әйләнә.\nДалалағы алһыу таң атыуын\nТағы килә минең күрәһем,\nУйнаҡлашып йөрөгән тайҡайҙарҙың\nЯлҡайҙарын килә үрәһем.\n(“Әсәй, мине таңда уят әле”).\nШағир – дала йырсыһы, уның ҡыуан елдәрен иҫтерә, аҡ ҡылғандарының ебәктәй йомшаҡлығын, икһеҙ-сикһеҙ иркенлеген таныта.\nТөн китеп барҙы ары;\nҠайһылай киңәйеп китте\nДалала таң атыуын, ҡылған иңендә ҡояш нурының сабыйҙай шаярып уйнауын, көн үҙәгендә тынды ҡурыр елдең йөҙгә бәрелеүен тойҙора шағир. Ә кис ниндәй һиллек! Таштар һыуынып бөтмәгән, шылт иткән өн юҡ, шулай ҙа һаман ҡыуан ел һулышы һиҙелә.\nӘһә, уның төп тамғалары, образ-билдәләре – дала еле, күк әрем, ҡолон, йәнә күбәләктәй елп-елп иткән ҡар бөртөгө...\nТып-тын ғына тәүге ҡарҙар яуа,\nҺуңғы япраҡ менән аралаш...\n...Бер һүҙем юҡ. Күктәге был моң\nТуҡталмаҫтай сыңлап гел тормаҫ,\nҠулым бер саҡ сәскә өҙә алмаҫ...\nРауил Бикбаев киләсәктә ҡар тураһында күп яҙасаҡ. Уға бәйле тыуаһы көн, ил яҙмышы хаҡында уйланасаҡ, күңеле йыш болоҡһоясаҡ. Әйткәндәй, шағирҙың “ҡышҡы” шиғырҙары яманһыуыраҡ, ә “йәйгеләре” күңелсәгерәк: ҡолондар сырҡырай, аттар кешнәй, ҡояш көлә, йәйғор уйнай, ләйсән йылмая... Яҙ тураһындағы әҫәрҙәрендә иһә, әлбиттә, уяныу, тәбиғәттең терелеүе, күңелдең елпенеүе...\nШул уҡ мәлдә, уҙған быуаттың 60-сы йылдары уртаһында, шағирҙың ижадына Шәйехзада Бабич темаһы килеп инә. Уның менән бергә – образдар, билдәләр, йәнде тетрәткән илаһи милли мотивтар.\nАлыҫ сәхрәләрҙә бер моң сыңлай,\nОшо моңға китәм эйәреп;\nКилеп сыҡһам, күрәм: йыр яҙаһың,\nТубығыңа һалып эйәрең...\n...Шәйехзада Бабич. Һин бит үҙең –\nТарих биттәрендә башҡортомдоң\nБитенә тамған ҡанлы күҙ йәше.\nӘлбиттә, образ тыуҙырыуҙың иң ябай сараһы сағыштырыуҙыр. Шағир йәнәшәлек, ҡатмарлы ассоциациялар, һүҙ уйнатыуҙар менән дә иркен эш итә. Тәүҙә сағыштырыуға миҫал:\nҠаҙамаҡсы улар Ер шарын\nҺүҙ уйнатыу бер, ә әллә ҡайҙан, ябай ғына күренештәрҙән сағыштырыу, оҡшатыу табыуы һиҫкәндерә. Бабич – тарих битендә халыҡтың күҙ йәше, кеше ғүмере – боҙ өҫтөндәге усаҡ, Һиҙиәт бабай – “Ә һин, гүйә, заман табанынан ҡубып төшкән һыныҡ бер даға”, “Елберҙәйһең ниңә, күңелем, пуля тишкән байраҡ шикелле”...\nУйҙарым, тауҙарҙан ашып,\nҠымыҙҙай тора ташып;\nЭш бүлмәм – Башҡортостаным,\nӨҫтәлем – Урал ташы.\nТормош, ғәрләнгән бер атай кеүек,\nҠамсы һелтәп килә эргәмә.\nЭй, был ғүмер!\nҮҙе таңғы ысыҡ ҡына,\nҠош телен аңлатырлыҡ.\nАнау кешенең бүркен килтер, тиһәң,\nБашы менән бергә килтерер.\nЯңы дәүерҙә Уралымда\nҺыҙылып ҡына бер таң атҡанда\nТик күҙ һирпеп осоп үтһәң ине,\nГалилей кометаһы ҡайтҡандай.\nРауил Бикбаев – һүҙ уйнатыу маһиры. Уның омоним, оксюморондары ғәжәйеп.\n...Әле күккә тейә түбәм,\nӘле башым эйәм түбән.\n...Күпме ҡар һыуҙары кистем,\nКүпме яңы яҙға күстем.\n...Килһен күршем ут алырға,\n...Юлдағы боҙҙар ҡуҙ булған,\nУсаҡтағы ҡуҙҙар боҙ булған.\n...Бишек булыр тигән таҡтанан\nҺуғыш ҡара табут яһаған.\n“Ҡойон” шиғырындағы образдар иһә ҡатмарлыраҡ. “Елде ҡойон өйөрөлтөп”, “тышаулы кеүек туҡтаны, әллә нимә уйланып”. Тағы ҡайтты кире, “юғалтҡанын эҙләгәндәй, бер тирәлә йөрөй”. Бер “күккә ашты ҡойон”, “ҡапыл теҙгенен тартҡандай, ҡойолоп төштө ҡойон”. “Ергә ятты.. Ғәжәп итеп шул урынға килдем, күрҙем яңғыҙ ай шикелле моңһоу гөлдө”.\nҺабағы һынған был сәскә\nКилә ине һулып;\nЯнына ҡойон йығылған\nБер ус туҙан булып.\nӘле генә ҡойон тетрәй, һауаны яра ине, ҡапыл бер ус туҙан өйөмөнә әйләнгән. Яуҙан ҡайтҡан батыр мөхәббәт ҡолона әүерелгән!\n– Яҙмышынан уның уҙмышым юҡ,\nЯрам – яралары,\nКүҙем менән күреп айырам ерҙең\nАллалары минең Аллам булыр,\nИманы – иманым.\nБер һүҙ беләм. Аҙашҡанда\nЯҡтыртырмын шул һүҙ менән.\nШул һүҙ менән, ауырҙы ла еңел күреп,\nМин тауҙарға елеп менәм.\nБер һүҙ беләм. Олатайҙар васыяты\nОшо һүҙгә һыйған һымаҡ.\nБыуаттарҙың яҡты нурын, яҡшы\nУл үҙенә йыйған һынап.\n(“Бер һүҙ беләм”).\nДалабыҙҙы оло дөмбөр итеп\nДөмбөр-дөмбөр килә тояҡтар;\nУмырзая уттай сәсрәп ҡала,\nУйылып ҡала ергә ҡыяҡтар...\nДауылдарҙа минең байрамдарым,\nДауылдарға торам йән атып.\nЙәшен күрһәм, күҙ йәштәрем йәшнәй,\nҠанатымды осам ҡанатып.\n“Күрмәнем дә көндөң ҡыҫҡарғанын” шиғырынан:\nКүрмәнем дә көндөң ҡыҫҡарғанын,\nҺиҙмәнем дә йәйҙең уҙғанын;\nҺибеп үтте елдәр һуҡмағыма\nЙүкәләрҙең алтын туҙанын.\nБыл юлдар әллә ҡайҙан “Беҙ – Рауил Бикбаевтыҡы!” тип ҡысҡырып торғандай.\nБашҡорт шағирҙарының гражданлыҡ лирикаһы Башҡортостанға ҡарата һөйөүҙә, уның шанлы үткәне менән ғорурланыуҙа сағыла, ошо нигеҙҙә уҡыусы күңелендә ватансылыҡ тойғоһо тәрбиәләнә. Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт – милли күренеш, улар һүрәтләү саралары, моң менән бәйле. Һәр шағир иң элек үҙ халҡына хеҙмәт итә, рухи ҡиммәттәрен үҫтерә. Башҡа ҡәләмдәштәре кеүек үк, Рауил Бикбаев та ошо бурысты алға ҡуйҙы, ижады шул юҫыҡта формалашты. Был башҡорт шиғриәте өсөн дә төп мотив, үҙәк мәсьәлә ине. Башҡортостандың үткәне, бөгөнгөһө һәм киләсәге хаҡында уйҙар – һәр шағирыбыҙ күңелендә. Ул ут яндыра, йөрәкте көйрәтә, уй-хисте оран итергә мәжбүр ҡыла. Был – шағирҙарҙың ҡанында, уларҙың хаҡ яҙмышы. Шул утһыҙ, бәлки, башҡорт шиғриәтенең ялҡыны һүрелер, мәртәбәһе юғалыр ине.\nРауил Бикбаевтың ижады ла ошондай рухи мөхиттә тыуҙы, сыныҡты. Халҡың араһында уның уй-хисенән, кисерештәренән айырылыу мөмкин түгел.\nИңкеүҙә төнгө көтөү көтөп,\nАтым ысыҡ кисеп ҡайтҡанда,\nҺыҙылып ҡына сыҡты ҡурай моңо\nҺыҙылып ҡына атҡан был таңда.\nТыуған ерем! Ҡуйыныңдан бәрелә\nБатырҙарҙың эҫе тындары;\nҠайнар күкрәгеңә һыйынһам,\nЯҙылып та китә һындарым.\n...Тыуған ерем! Тәрән-тәрәндәрҙән\nАтылып сыға аҫыл шишмәләр;\nОшо шишмәләрҙән бер ятып эс –\n...Тыуған илем! Түгеп хәләл тирен,\nХалҡым һине гөлдәй ил иткән;\nЫнтылам мин һинең бейеклеккә,\nЫнтылам мин һинең киңлеккә.\nБикбаев стиле, Бикбаев аһәңе! Йөкмәткеһе лә, формаһы ла, интонацияһы ла.\nКүҙ алдымда донъя түңкәрелде...\nӘллә кисме, әллә таңмы,\nҠолағымды яра фажиғәле йырҙар!\nҠағыҙға ут тоҡанырҙай,\nҺиҫкәнде кинәт ер,\nҺиҫкәнде зирәк ер,\nҺил күктең көмбәҙе сатнаны\nТауҙарҙың билдәре һынғанын?\nОкеанды аҡтара тулҡындар –\nҠуҙғалды Чилиҙа цунами.\n“Бер һүҙ беләм”, “Дауыл”, “Арнау”, “Үҙән буйында үлгән ҡоҙғон”, “Ғүмер уртаһы”, “Далам, далам – даланым”, “Яңғыҙ ҡоштоң осоп барғаны”, “Ай күргәндәй, ҡояш алғандай”, “Башҡортостан бында башлана”, “Сонгми”, “Цунами” шиғыр-балладалары, поэмалар, хикмәттәр, мәҙхиәләр, гимндар, орандар, хаттар, ҡобайырҙар...\nХаталандым. Нисәнсе ҡат икән\nҺеңгеҙәтә һуға хаталар.\nТулҡындарға боҫҡан тупһаларҙай,\nУлар мине көтөп яталар.\n...Киләм тағы улым эргәһенә.\nЙылдар баҫа. Һыҙлау баҫылмай.\nҺындырмайса һалам сәскәләрҙе,\nҮҙем торам әле саҡ һынмай.\n...Хафаланма уттар һүнер тиеп,\nКүңелемдә ҡуҙлар күмер бар.\nҮтеп кенә киткән ваҡыт нимә,\nАлда әле тотош ғүмер бар.\nУҡыйһың-уҡыйһың да тертләп китәһең: күҙ алдында әүәлге йылдар, беҙ кисергәндәр, күргән ваҡиғалар, татыған хистәр... Осор тамғалары, илдең хәл-әхүәле, заман һулышы...\nАлып килдем һеҙгә туй йырҙарын,\nЕңеү маршын, байрам шауҙарын.\nШағир ижадында ошондай мотивтар ҙа осрай. Тормош һағышлы йырҙарҙан, әрнеүҙәрҙән, аһ-зарҙан ғына тормай бит. Шағир – үҙ заманының улы.\nИҫтә шиғыр кисәләре. Әүәлерәк улар йышыраҡ уҙа торғайны, залдар ҙа халыҡ менән шығырым тулы булды. Шағирҙар оло ҡор булып бергә йөрөр ине.\nӨфөнөң “Нефтсе” мәҙәниәт һарайындағы ижад кисәһе гөрләп үтте. Шағир егерме бишләп шиғырын яттан һөйләне, күп яҡлы таланты менән йәнә һоҡландырҙы. Ғөмүмән, халҡыбыҙ шиғриәтте ярата, әҙиптәрен ололай, күрә белә. Бүтәндәр һымаҡ, Рауил Бикбаев та сәхнәнән шиғыр һөйләргә, халыҡ алдында сығыш яһарға атлығып торҙо. Әҙәбиәт кисәләре үткәреү тотош республикала матур йолаға әйләнгәйне, халыҡтың яҡтылыҡҡа ынтылышы билдәһе ине. Рауил Бикбаев ише ялҡынлы, шөһрәтле шағирҙар ҡатнашҡан кисәнең баһаһы бермә-бер арта. Был – йәш быуынды, халыҡты тәрбиәләү мәктәбе, сәнғәт тантанаһы.\n“Баҙар балтаһы”, “Халҡыма хат”, “Тыуған ерем”, “Башҡортостан бында башлана”, “Ер аҫтынан килгән тауыштар”... Гимндар, ҡобайырҙан баш алған орандар. Шағир халҡына, тотош йәмғиәткә мөрәжәғәт итеү кимәленә күтәрелә. Шиғриәттә гимн юҡ, тиҙәр. Ә “Башҡортостан бында башлана” ниндәй жанрға ҡарай?\nСөн ярынан офоҡтарға баҡтым,\nМин башланам һеҙҙән, кешеләрем!\nМинең кеүек – Башҡортостан кеүек,\nБар донъяға тура ҡарарлыҡ.\nБыл үҙе гимн, моңло, тантаналы йыр түгелме? Шағир һөйөклө иленә дан йырлай, Урал ташына баҫып, күкрәк киреп, көр тауыш менән тыуған ергә аһәңле көй яңғырата. Һәм нәҡ үҙенсә!\nБәғерҙәрем яна, теленә;\nМең йыл уйылып барған эҙем бар;\nКүп шағирҙар был хаҡта әйткән, туған телгә, моңға һөйөүен белдергән, улар араһында Бикбаевтыҡы оранға нығыраҡ тартым.\nТелде тоҙаҡлаған ғәмһеҙлектән\nШағир ижадының иң матур өлгөләрен ватансылыҡ рухы менән һуғарылған гражданлыҡ лирикаһы тәшкил итә. Был – әҫәрҙәренең төп мотивы, интонацияһы.\nТынсыу торғонлоҡ осоронда (“Ностальгия” поэмаһында) “Илемдә илемде һағынам” тип белдергән ижадсы ла бит әле Рауил Бикбаев!\nШишмәһенән йотом һыу эсергә\nСарсап иренем көйә.\nБыуындан быуынға һуҙылған\nЙөрәктең был бөтмәҫ һыҙлауы.\nБыуаттар күгенән күкрәккә\nШауҙырлап яуғандай боҙлауыҡ,\nКешене үткәнгә сиктереп,\nҠуштандар сәнсергә ҡушҡандар\nБыл утлы юлдар тәнде, мейене сәнсеп-сәнсеп алғандай. Автор ҡыҫҡа өндәр, аҙ һанлы ижектәр менән эш итә – шулай уҡыусыға нығыраҡ тәьҫир итә.\nКешеләр, улар ярған бураҙналар, кисергән яҙмыштар, ғөмүмән, йәшәү асылы, тормош мәғәнәһе хаҡында ыҙалы уйҙар һаман ҡаната шағир йөрәген. Ижады шул фәлсәфәүи юҫыҡҡа нығыраҡ ауыша бара. Һаҡалы биленә етә, ә һаман ғашиҡ була... Башҡортостан иһә – иң оло мөхәббәте, яратып йырлағаны.\nШиғриәт үҙе – һөйөү емеше, шағирҙың бер туғаны, сағылышы, йәшәү рәүеше. “Вокзал”, “Каруанһарай”, “Йырлы ҡаялар”, “Күк әрем”... Ошо “Күк әрем”дән әҙәбиәтебеҙҙә Бикбаев осоро башланды, шул образ, символ шиғриәттә нәҡ уныҡы ғына булып китте, бетеүенә әйләнде, ижадсының пароле булды.\nАртылыуым булды һуңғы һыртҡа –\nАлда Соран ята күгәреп;\nЯлан сәскәләре араһынан\nМин һындырып алдым күк әрем.\n“Баҙар балтаһы”. Ул – Бикбаевтың иң көслө әҫәрҙәренең береһе, ҡойоп ҡуйған символдарға ҡоролған дастан. Шиғриәтебеҙҙең айырым ҡаҙанышы.\nБаҙар балтаһы – символ. Ялтлап китә, һиҫкәндерә, түшкәне генә түгел, халыҡты байға һәм ярлыға бүлә. Ит сабыусы саманы белә: кемгә күпме тейеш, ҡайһы һан таман, бизмәнгә һалғас, хаҡы-нахағы ҡайһылайыраҡ тартасаҡ – барыһын да күҙаллай, яңылышмай. Балта уйнап тора, баҙар – ҡуласа. Ҡуласа һәр кемде урынына ҡуя, барыһына ла тәғәйен өлөш сығара. Шуға ҡарап дәрәжәләр билдәләнә, хаҡ баһа бирелә. Ә балта һеңкетә саба: иҫәбе бара – сап, сап! Хәҙер был тормошҡа ул етәкселек итәсәк.\nЭйе, баҙар элек тә булған. Унһыҙ әҙәм балаһы йәшәй алмай, тормош алға бармай. Әммә халыҡ туплаған мөлкәтте үҙеңдеке итеп һатыуға сығарыу – ҡырағайлыҡ, көпә-көндөҙ кеше талау. Автор шундай баҙарға ҡаршы.\n“Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ!” поэмаһы иһә Рауил Бикбаев ижадының офоҡтарын киңәйтте, йөкмәткеһен тағы ла байыта төштө. Ул әҙипте халҡына, иленә нығыраҡ бәйләне, хәсрәт-хәстәрҙәренә, уй-хистәренә яҡынайтты һымаҡ. Шағир Иҙел башынан төшөп, Ағиҙелдең Камаға ҡойған тапҡырынаса сәйәхәт итә. Бер ыңғайҙан уҡыусыны иленең үткәне, бөгөнгөһө менән таныштыра, халҡын борсоған проблемаларҙы күтәрә. Иң ҙур мәсьәлә – ер-һыуҙың сафлығын, халыҡтың рухи йәдкәрҙәрен һаҡлау, Ағиҙелде генә түгел, бөтөн Ер шарын ҡурсалау зарурлығы.\nӘҫәр эпик сюжетлы поэма тип һаналырға ла хоҡуҡлы, гәрсә беҙҙә һуңғы осорҙа улар һирәк күренә. “Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ!” төҙөлөшө, рухы, ҡалыбы менән Александр Твардовскийҙың “За далью – даль” поэмаһын да хәтерләтә. Уға ил көнитмеше, заманыбыҙ яҙмышы һыйған. Шулай уҡ Рәшит Ниғмәтиҙең “Йәмле Ағиҙел буйҙары” поэмаһын да иҫкә төшөрә. Тик оҡшашлыҡтар менән бергә күпме айырмалыҡ бар! Барыһы ла Бикбаевса...\nБыл тамғалар – “Уралым”, “Бер һүҙ беләм”, “Ғүмер уртаһы”, “Автобиография”, “Яңғыҙ ҡоштоң осоп барғаны”, “Ай күргәндәй, ҡояш алғандай”, “Башҡортостан бында башлана”, “Сонгми”, “Баҙар балтаһы”, “Халҡыма хат”, “Башһыҙ һыбайлы”, “Вокзал”, “Күк әрем”, “Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ!” – уҡыусыға төрлө осор һулышын еткергән күңел торошо емештәре. Уларҙағы талпыныштар, ашҡыныу-елкенеүҙәрҙең барыһы ла – тыуған Башҡортостаныбыҙ хаҡына.


Ҡурайсылар йәнә бәйге тота\nХәйбулла районында Йомабай Иҫәнбәев исемендәге республика ҡурайсылар конкурсы уҙа. Быйыл ул мәшһүр ҡурайсының тыуыуына 125 йыл тулыу айҡанлы ойошторолдо.\nРайон үҙәге - Аҡъярҙың ял һәм мәҙәниәт паркында ойошторолған сараны асыу тантанаһы сәхнәләштерелгән тамаша менән башланды. Бындай сағыу тамашаны хәйбуллалар биш йыл һайын күҙәтә. Халыҡтың музыкаль традицияларын артабан үҫтереү маҡсатында уҙғарылған конкурс өсөн Хәйбуллалар яҡташтары, ҡурайҙа профессиональ башҡарыу сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе Йомабай Иҫәнбаевҡа рәхмәтле.\nХәйбулла ерендә мәшһүр яҡташтары исемендәге ҡурайсылар конкурсы 1991 йылдан үткәрелә башлай. Жюри составын инде оҙаҡ йылдар ҡасандыр үҙе лә ошо конкурста еңеүсе, Башҡортостандың халыҡ артисы, С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Юлай Ғәйнетдинов етәкләй.\nКонкурста республиканың 20 районынан, Ырымбур өлкәһе менән Марий Эл республикаларынан һәүәҫкәр һәм профессиональ башҡарыусылар, ҡурайсылар ансамблдәре ҡатнаша. Конкурс ике турҙа - 16 йәшкә тиклем һәм 16 йәштән өлкәнерәк йәш категорияларында үтә.\nРухиәт байрамы шәмбе Йомабай Иҫәнбаевтҡа тыуған ауылында музей асыу тантанаһы һәм Гала -концерт менән тамамлана.


6 Сентябрь 2019, 15:30\n—Эште асыу, ул һиңә тиҙ генә аҡса килтерә башлай тигән һүҙ түгел бит инде. Көслө кешеләр генә башлаған эшен, бер нәмәгә ҡарамай, аҙағына еткереп ҡуя ала. Бары тик көсһөҙҙәр генә ярты юлда туҡтап ҡала. Ә минең көсһөҙ булғым килмәне,—тип уйҙары менән бүлеште уңған, ныҡышмал егет Линар Вәлиев.\nӨлкәндәр хәҙерге йәштәрҙе ялҡаулыҡта ғәйепләргә ярата. Йәнәһе лә, эшләргә яратмайҙар. Эйе, күп кенә йәштәр бюджет урындарында эшләүҙән ҡаса. Сөнки күп урындарҙа эш хаҡтары түбән. Ә заман ҡалын кеҫәле булыуыңды талап итә. Матур итеп лайыҡлы йәшәйем тиһәң, аҡсаңдың күп булыуы зарур. Өлкәндәр тотороҡлоҡ яҡлы. Әҙ булһа ла, билдәле ваҡытта билдәле сумма килеп торорға тейеш. Шул ваҡытта ғына үҙеңде ышаныслы тоя алаһың. Ә йәштәр инде төрлө хаталар, яныуҙар аша ышаныслы аҙымдар менән яҡты киләсәккә ынтыла. Күп кенә егеттәребеҙ һәм ҡыҙҙарыбыҙ үҙ эштәрен асырға, үҙҙәре өсөн эшләргә ынтыла хәҙер. Шуға күрә йәштәрҙе ялҡаулыҡта ғәйепләргә ярамай. Бары тик уңғандар, тырыштар ғына, үҙ эштәрен асып, ниндәйҙер уңышҡа өлгәшә ала.\nСығышы менән Баймаҡ районының Мерәҫ ауылынан булған Линар Хәмит улы Вәлиев бәләкәй сағынан күҙҙәре уйнап торған тиктормаҫ малай булып үҫә. Мәктәптә уҡыған йылдарында ла уҡытыусыларын төрлө шуҡлыҡтары менән аптыратып бөтә ул. Шундай “эш боҙоуҙары” менән йонсотоп бөткән елғыуар малайға, билдәле, артыҡ өмөт бағламайҙар. Сөнки, ғәҙәттә, гел генә алдынғылыҡҡа ынтылған, тик яҡшы билдәләргә генә уҡыған уҡыусыларға ғына яҡшы киләсәк юрайҙар.\nСпорт өлкәһендә алдынғылыҡты бирмәһә лә, уҡыуға артыҡ ынтылып бармаған Линар алдына башҡалар кеүек мотлаҡ рәүештә юғары уҡыу йортон бөтөү маҡсатын ҡуймай. Бюджет өлкәһендә эшләргә лә теләге булмай уның. Әммә, күптәр юрағанса, елғыуар тормошо менән йәшәргә лә теләмәй егет. Шуға күрә лидерлыҡ һыҙаттары булған, үткер һүҙе менән алдырған, һәр кем менән уртаҡ тел таба белгән, асыҡ-ярыҡ йәш\nкеше төҙөлөш өлкәһендә бригадир булараҡ эш башлай. Төрлө сит өлкәләрҙәге төҙөлөш эштәренә эшселәр йәлеп итә. Бынан тыш машиналар алып-һатыу эше менән дә әүҙем шөғөлләнә башлай. Әммә быларҙың береһе лә күңел талаптарына тап килмәүен аңлай ул. Линарҙа үҙ эшен асыу теләге көсәйгәндән көсәйә. Төҙөлөштә һәм машина алып-һатыу эшендә йөрөп туплаған бер аҙ аҡсаһы була. Шул аҡсаларҙы күптән хыял иткән уйын тормошҡа ашырыу өсөн тотонорға хәл итә егет.\nНиндәй юҫыҡтағы эшкә тотоноу буйынса күп баш ватырға тура килмәй Линарға. Һәр бер кеше тәмле итеп ашарға ярата. Ғәҙәттә, ашау өсөн аҡсаһын йәлләмәй әҙәм балаһы. Шуға ла Линар Хәмит улы Баймаҡ ҡалаһында шаурма эшләй торған нөктә асырға хәл итә. Иң тәүҙә интернет аша һәм таныштарынан етәрлек кәрәкле мәғлүмәт йыйғандан һуң, үҙ эшен башлап ебәрергә тәүәккәлләй. “Мәғлүмәт туплағас, бер нәмәгә ҡарамай, Өфөгә сығып киттем дә, кәрәкле йыһаздар һатып алдым. Ҡуртымға урын тапҡас инде, ең һыҙғанып эшкә тотондом,”—тип һөйләй Линар.\nӘлбиттә, башта ауырлыҡтар менән күҙгә-күҙ осрашырға тура килә. Был эштән бер ниндәй ҙә файҙа булмаҫ\nинде тип, эшен ябырға ла уйлап ҡуя Линар. Сөнки шаурма һатыу эшенән аҡса бөтөнләй килмәй, хатта “минус”ҡа эшләргә тура килә. Әммә үҙ һүҙен һүҙ итеп, теләгәненә ирешеп өйрәнгән тырыш Линар ҡул һелтәп ҡуймай.\n—Эште асыу, ул һиңә тиҙ генә аҡса килтерә башлай тигән һүҙ түгел бит инде. Көслө кешеләр генә башлаған эшен, бер нәмәгә ҡарамай, аҙағына еткереп ҡуя ала. Бары тик көсһөҙҙәр генә ярты юлда туҡтап ҡала. Ә минең көсһөҙ булғым килмәне,—тип уйҙары менән бүлеште уңған, ныҡышмал егет.\nЭшен үҫтереү өсөн Линар интернетты әүҙем ҡуллана. Төрлө социаль селтәрҙәр аша реклама яһай,\nуйындар уйлап таба, махсус акциялар үткәрә. Әлбиттә, быларҙың барыһы ла һөҙөмтәһен бирмәй ҡалмай. Хәҙер Линар эшен тағы ла йәйелдерергә – Баймаҡ ҡалаһында икенсе нөктә асырға тора. Эшенең бәрәкәтле булыуының тағы ла бер сере—аҙыҡ-түлегенең “Хәләл” билдәһе аҫтында сығыуы. Дини ҡәрҙәштәребеҙ өсөн малдың тулыһынса шәриғәт ҡанундары буйынса салыныуы мөһим. Ошо сәбәпле диндарҙар бөтә ерҙә лә ҡапҡылай алмай. Шуға күрә улар өсөн хәләл продукцияның барлыҡҡа килеүе бик ҡыуаныслы хәл була.—Ризыҡтарыбыҙҙы “Хәләл” билдәһе аҫтында сығарыуыбыҙ маркетинг ысулы ғына түгел. Хәләл сертификаты булған итте беҙ махсус рәүештә Өфөнән һатып алабыҙ. Әлбиттә, хәләл продукция менән эш итеү күберәк клиенттарҙы йәлеп итергә лә ярҙам итә,—ти Линар Хәмит улы.\nЛинар тырыш һәм ныҡышмал эш-ҡыуар ғына түгел, ғаиләһе өсөн өҙөлөп торған өлгөлө ғаилә башлығы ла. Әлеге көндә ул ҡатыны Илүзә менән Айназ исемле ул һәм Русалина исемле ҡыҙ үҫтерә.\nНыҡышмаллығы менән елғыуарҙан эшҡыуарға тиклем үҫеп еткән тырыш егетебеҙгә артабан да уңыштар юлдаш булыуын теләп ҡалабыҙ.


Башҡортостанда апрелдә Милли кейем көнө билдәләнә // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n12:57, 6 апреля 2021 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда апрелдә Милли кейем көнө билдәләнә Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\n16 апрелдә Башҡортостан Республикаһында Милли кейем көнө билдәләнә. Байрам йәнә халыҡтың традицияларына, тарихына һәм мәҙәниәтенә мөрөжәғәт итергә мөмкинлек бирә. Республика халыҡ ижады үҙәге ошо уңайҙан саралар ойоштора.\n14 апрелдә Республика халыҡ ижады үҙәгенең социаль селтәрҙәрендә бер юлы ике акция башлана. Тәүгеһе – «Дуҫлыҡ бейеүе» акцияһы. Унда республиканың бейеү коллективтары ҡатнашырға мөмкин. Төрлө милли кейемдәрҙә 2-3 минутлыҡ бейеү күрһәтергә кәрәк. Видеоролик #ТанецДружбыБашкортостан, #Башҡортостандуҫлыҡбейеүе, #Деньнациональногокостюма, #УфаМКРБ, #УфаРЦНТРБ, #МКРБ хештегтары менән социаль селтәргә ҡуйыла.\nМилли кейем көнөнә арналған республика акцияһында һәр кем ҡатнаша ала. Төп шарт — #УфаМКРБ, #УфаРЦНТРБ, #ДеньНациональногоКостюма хештегтары менән милли кейемдәрҙәге фото һәм видеоматериалдар менән уртаҡлашыу. Акциялар 16 апрелгә тиклем дауам итә.\n16 апрелдә Республика халыҡ ижады үҙәгенең социаль селтәрҙәренә «Селтәр» студияһы һәм «Рябиновые бусы» рус йыры ансамбле (Белорет ҡалаһы) ҡатнашлығында Милли кейем көнөнә бағышланған видероликтар урынлаштырыла. Башҡорт милли кейеме элементтары презентацияһы һәм «Шәжәрә» флешмобы була. Шулай уҡ «Өләсәйем һандығы» видеороликтары баҫыла, ҡатнашыусылар өләсәйҙең һандығында нимә һаҡланыуы тураһында һөйләй.\nРеспублика халыҡ ижады үҙәгенең Күмертау ҡалаһындағы филиалының «Бәйләнештә»ге төркөмөндә ҡурсаҡтар өсөн милли кейемдәр тегеү буйынса ижад һәм ҡул эштәре оҫталарының виртуаль күргәҙмәһе ойошторола.\nБыл көндә башҡорт милли кейемен тегеү буйынса оҫталыҡ дәрестәрен дә ҡарарға мөмкин. Дәрестәрҙе Гөлнара Шафиҡова һәм Юлай Ғәлиуллин үткәрә.\nТеги: Милли кейем көнө


«ШОС һәм БРИКС илдәренең студент яҙы» фестивалендә ҡатнашасаҡ ирекмәндәр өсөн уҡытыу үтте\nЕтди сараға әҙерлек Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында барҙы. Халыҡ-ара фестивалде ойоштороуҙа барыһы 200 ирекмән ярҙам итәсәк.\nКристина Лабыгина, проект кураторы: «Төрлө хәлдәр килеп сығыуы ихтимал. Йә автобус һуңлауы, йә делегаттың аҙашыуы ла мөмкин. Был осраҡта ирекмәндәр үҙҙәрен тыныс тоторға бурыслы. Килеп тыуған мәсьәләне тиҙ арала хәл итергә тейеш тип уйлайым».\nОйоштороусылар әйтеүенсә, фестивалдең уңышында ирекмәндәрҙең дә өлөшө ҙур. Улар араһында былтыр республикала үткән саммитта ярҙамлашыусылар һәм башҡа юғары кимәлдәге сараларҙа эшләп тәжрибә туплауслылар ҙа бар. Әйтергә кәрәк, 24-28 июндә Өфөлә үтәсәк «ШОС һәм БРИКС илдәренең студент яҙы» фестивалендә Рәсәйҙән һәм сит илдәрҙән меңдән ашыу кеше ҡатнашыуы көтөлә.


Быйыл Башҡортостандан 500- ҙән ашыу кеше хаж ҡыласаҡ\nУларҙың тәүге төркөмө 20 августа юллана. Улар Ҡорбан байрамын Мәккәлә ҡаршылаясаҡ. Изге ғәмәлгә быйыл квоталар һаны арттырылған. Был - Әл-Харам мәсетендә төҙөкләндереү эштәре тамамланыуға бәйле.\nГөлмәҙинә Хәйҙәр ҡыҙы был зәм-зәм һыуын ун өс йыл элек хаж сәфәренән алып ҡайтҡан. Һыу ябай түгел. Ул тынысландырыу көсөнә эйә, хатта сирҙәрҙе дауалай тип һанай, диндарҙар. Зәм-зәмде теләк теләп, ҡиблаға ҡарап эсәләр. Гөлмәҙинә Әбүзәрова хажға тәүге тапҡыр 1990-сы йылда бара. Илдәге үҙгәртеп-ҡороуҙар, юҡлыҡ заманында ундағы муллыҡты күреп хайран ҡала. Хажға ун тапҡыр барып ҡайта, хәҙер Башҡортостан мосолмандары диниә назаратында хаж сәфәрен ойошторорға ярҙам итә. Алыҫ сәфәргә ҡаты ауырыған сағында ла юлланырға йөрьәт итә.\nХаж - мосолмандар өсөн изге булған Сәғүд Ғәрәбстаны Мәккә ҡалаһындағы Ҡәғбәтулла мәсетенә барып ғибәҙәт ҡылыу. Хаж ҡылыу мосолмандар өсөн биш фарыздың иң олоһо. Бәлиғ булған, сәләмәт, ирекле, хәленән килгән мосолман ғүмерендә бер тапҡыр хажға барырға тейеш.\nХаж ҡылыу ваҡыты - Зөлхизә айының 8-се көнөнән башланып, 12-се көнөндә тамамлана. Хаж - мосолман өсөн фарыз ғәмәл, әммә ул уны үтәй алмай икән, юл сығымдарын тулыһынса түләп, элек хаж ҡылған кемделер үҙенең вәкиле итеп ебәрә ала.Хаж ҡылыусы Ҡәғбә тирәләй 7 тапҡыр урап үтә.\nСәүд Ғәрәбстанына республиканан быйыл 500-ҙән ашыу кеше бара. Тәүге төркөм 20 августа юллана.\nИзге ғәмәлгә Рәсәйҙән Мәккәгә быйыл 22 мең диндар барырға йыйына. Әл-Харам мәсетендә төҙөкләндереү эштәре тамамланған һәм быйыл изге сәфәргә квоталар арттырылған.\nБашҡортостандан ойошторолған турҙың «эконом» варианты 115 мең һум, «стандарт» тибындағыһы 170 мең һум тора. Хажға бурысҡа аҡса алып тороп барыу тыйыла.Быйыл изге сәфәргә йыйыныусыларҙың иң йәшенә 17, иң олоһона 80 йәш тулған. Хаж ҡылырға быйылға юлламалар һатылып бөткән. Киләһе йылға билетты Башҡортостан мосолмандары диниә назаратында әле ташламалы хаҡҡа һатып алырға була.


Йүрүҙән өҫтөндә ҡыңғырау сыңы\nОшондай лирик исем аҫтында Милли китапхананың Үҫмерҙәр филиалында Михаил Чванов ижады буйынса күргәҙмә асылды.\nКитаптар күргәҙмәһе билдәле яҙыусының 65 йәшлек юбилейына ҡарата ойошторолған. Башҡорт әҙәбиәте һәм тыуған яҡты өйрәнеү бүлегендә Михаил Чвановтың күпселек әҫәрҙәре-әҙәби китаптары һәм матбуғат биттәрендә донъя күргән мәҡәләләре менән танышырға мөмкин. Ул Салауат районында йәмле Йүрүҙән буйҙарында тыуып үҫкән. Яҙыусы әҫәрҙәрендә күберәк тыуған яҡ гүзәллеге, тәбиғәте үҙенсәлектәре тураһында һөйләй.\nАвторҙы рухи яҡтан көслө, ныҡышмалы һәм тәүәккәл шәхестәр ҡыҙыҡһындыра. Күп китаптары илебеҙҙең төрлө тарафтарына сәйәхәт итеүсе ҡыйыу йөрәкле кешеләр тураһында. Билдәле яҙыусы Сергей Аксаковтың иҫтәлеген мәңгеләштереү буйынса ла оло хеҙмәт башҡарған. Бар ғүмерен тиерлек уның ижадын һәм тормошон өйрәнеүгә арнаған. Михаил Чванов оҙаҡ йылдар инде Сергей Аксаковтың йорт-музейы директор вазифаһын башҡара, ул Сергей Аксаков исемендәге преминың тәүге лауреаттарының береһе.\n«Юбиляр һаман ижад менән янып йәшәй, уның мәҡәләләре республика газеталарында әленән-әле баҫылып тора. Уҡыу йылы башланғас, мәктәп уҡыусыларына Михаил Чванов менән осрашыу ойошторорға ниәтләйбеҙ», ти китапханасы Әлфризә Ғәҙелбаева.


Рохлин Дмитрий Герасимович — Башҡорт Википедияһы\nРохлин Дмитрий Герасимович (20 март 1895 йыл - 1981 йыл) — СССР-ҙың ғалим-рентгенолог-радиологы, профессор (1932), Медицина фәндәре академияһының ағза-корреспонденты (1946), остеопатология, палеопатология һәм һөйәк-быуын ауырыуҙарын рентгенодиагностикалау өлкәһендә фәнни мәктәпкә нигеҙ һалыусы.\n1919 йылда Ҡазан (Волга буйы) федераль университеты мединцина факультетын тамамлай. Минск һәм Варшавала табиб-терапевт һәм педиатр булып эшләй, ә 1923 йылда Үҙәк рентгенология һәм яман шеш институтына эшкә күсә. Санкт-Петербург ренттенодиагностика бүлеге һәм рентгеноостеология, рентгеноантропология һәм быуындар патологияһы лабораторияһында мөдир була (1941 йылга тиклем). Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында бер нисә фронттың төп рентгенологы булып хеҙмәт итә. 1945 йылдан 1972 йылға тиклем И.П.Павлов исемендәге 1-се Ленинград медицина институтының рентгенология һәм радиология кафедраһын етәкләй, унда нормаль һәм патологик остеология һәм палеопатология музейын ойштора. 1973 йылдан патологоанатомдарға консультантив ярҙам күһәтә.\nРохлин һөйәк һәм быуындар төҙөлөшөн, уларҙың йәш үҙенсәлектәре, шулай уҡ һөйәк системаһының патологик процесстары эволюцияһы мәсьәләләренә бағышланған 300-ҙән артыҡ фәнни эш алып бара. «Боронғо кешеләр ауырыуҙары» китабында ҡайһы бер тарихи шәхестәрҙең һөйәк ҡалдыҡтары буйынса уларҙың үлем сәбәптәрен, хеҙмәт һәм көнкүреш шарттарын, кисерелгән йәрәхәттәрен өйрәнә. Рохлин тарафынан һөйәк һәм быуындар ауырыуҙарына, бигерәк тә Остеомиелит ауырыуына диагностика принциптарын әҙерләнә.\nРохлин 1-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены,Ҡыҙыл Йондоҙ ордены һәм миҙалдар менән бүләкләнгән..\nI дәрәжә Ватан һуғышы ордены\n↑ РОХЛИН Дмитрий Герасимович.\n↑ Живы в памяти.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Рохлин_Дмитрий_Герасимович&oldid=1019897 ҡабул ителгән\n1895 йылда тыуғандар\nҠазан университетының медицина факультетын тамамлаусылар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:51 18 март 2021 үҙгәртелгән.


Йәш квн-сылар оҫталығын камиллаштыра\nБөрйән районының «Ағиҙел» лагерында сираттағы КВН мәктәбе ойошторолдо. Унда республика төбәктәренән йөҙгә яҡын кеше йыйылды. Өс көн дауамында улар остаздарынан сәхнәлә сығыш яһау, көләмәс яҙыу нескәлектәренә өйрәнде.\nБашҡорт юниор квн лигаһында уңышлы сығыш яһаған командалар ағзалары Бөрйән районында йыйылып, тормоштағы ябай күренештәрҙе юмор аша дөрөҫ еткерергә өйрәнде. Быйыл күләмле сара «Шаяндар һәм отҡорҙар клубы» төбәк ойошмаһы тарафынан өсөнсөгә уҙғарылды. Быға тиклем үҫмерҙәр Ҡырмыҫҡалы, Дыуан яҡтарында төрлө тренинг, оҫталыҡ дәрестәрендә ҡатнашып, аралашыу даирәһен киңәйткәйне.\nАғиҙел буйында урынлашҡан лагерҙа йәш квн-сыларҙың көн тәртибе баштан уҡ ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс төҙөлә. Семинарға «Шаяндар һәм отҡорҙар клубы»ның уҙған йылдар чемпиондары, йырсылар саҡырыла. Улар үҫмерҙәрҙе ҡыйыуыраҡ булырға әйҙәне. Артислыҡ һәләттәренә төшөндөрҙө. Был дәрестәрҙә Силәбе өлкәһе йәштәре лә әүҙем ҡатнашты.\nКвн-сылар Ағиҙел йылғаһы буйында физик яҡтан да сыныҡты. Лагерҙа көн һайын иртәнге зарядка, милли уйындар, төрлө спорт ярыштары уҙғарылды. Турникта ҡыҙҙар ҙа теләп тартылды. Шаяртыу яғынан да бит көслө булырға кәрәк.\nКвн мәктәбенең һуңғы көнөндә үҫмерҙәр дүрт командаға бүленеп, үҙ-ара отҡорлоҡта, тапҡырлыҡта һәм күңел аса белеүҙә ярышты.\nЕңеүселәргә сертификаттар, Маҡтау ҡағыҙҙары тапшырылды. Үҫмерҙәр семинар сиктәрендә алынған белемдәрен киләһе уйындарҙа ла күрһәтергә вәғәҙәләне.\nБашҡорт асыҡ квн лигаһы һәр ваҡыт үҫеш юлында. Уйынсыларҙың сентябрҙә Ҡаҙағстанда сығыш яһарға йыйыныуы ла - быға асыҡ дәлил. Тимәк, география ла киңәйә. Шаяртыуҙар аша халыҡ-ара дуҫлыҡ ептәре лә нығый.


6 Июнь 2020, 18:00\nЭлек оло малды ҡар яуып, һуғым миҙгеле башланғас һуялар ине. Ә хәҙер иһә йыл әйләнәһенә мал һуйыусылар күп. Әгәр һеҙ ҙә ошо арала йылҡы һуйырға ниәтләһәгеҙ, Юлдаш ауылында йәшәүсе Райхана Шәйәхмәтова тәҡдим иткән "Тултырылған ҡарын" ризығын тәмләргә онотмағыҙ!\n"Тултырылған ҡарын" тип аталған, һирәк бешерелә торған ризыҡты әҙерләү өсөн йылҡы малының ҡарынын алабыҙ. Бер яғын тегәбеҙ ҙә, икенсе яғынан тултырабыҙ. Мин эслеккә төрлө: ат, һарыҡ, һыйыр, ҡаҙ ите һалам. Иткә картуф, помидор, һуған, кишер, болгар боросо ҡушып, яратҡан тәмләткестәрҙе өҫтәп, ҡарынды тултырабыҙ ҙа, тегәбеҙ. Кәстрүлгә һыуыҡ һыу ҡойоп, бешерергә ҡуябыҙ, сәғәт ярым һайын әйләндереп торабыҙ. Минең ризығым 5 сәғәт эсендә әҙер булды.\nАшығыҙ тәмле булһын!"\n("Юлдаш ауыл мәҙәниәт йорто" төркөмөнән)


Тиктормаҫ, шаян малайҙан – тел тип янған уҙаманғаса » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Тиктормаҫ, шаян малайҙан – тел тип янған уҙаманғаса\nТиктормаҫ, шаян малайҙан – тел тип янған уҙаманғаса 26.04.2017 // Шәхестәр\nТормошта шулай ҙа була: ҡайһы бер кешенең ғүмер буйына юғары вазифалар биләп тә, халҡы өсөн башҡарған эше бармаҡ менән генә һанарлыҡ булыуы мөмкин. Ә бына егерме йыл Башҡортостандың мәғариф министры урынбаҫары булып эшләгән Миңдебай Бәхтиәр улының файҙалы эштәре хаҡында әллә күпме һөйләргә мөмкин: тәжрибәле педагог ике тиҫтә йыл эсендә республика мәғарифына байтаҡ яңылыҡ индерҙе, уҡытыусылар өсөн методик әсбаптар һәм ҡулланмалар яҙҙы.\nАбруйлы уҙаман, алдынғы ҡарашлы педагог, Башҡортостан уҡытыусыларының, айырыуса башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән белем биреүселәрҙең яҡын дуҫы Миңдебай Бәхтиәр улы тураһында яҙыу миңә ауыр түгел. Үҙем дә егерме йыл башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытҡан педагог булараҡ, һәр ваҡыт уның ярҙамын тойоп эшләнем. М. Юлмөхәмәтов бер төркөм әҙәбиәт һәм тел ғалимдары Салауат Галин, Зиннур Ураҡсин, Роберт Арыҫланов, Таңһылыу Күсимовалар менән бергә башҡорт теле уҡытыусылары өсөн ойошторолған республика, төбәк-ара семинарҙарҙа, асыҡ дәрестәрҙә ҡатнашты, “Йыл уҡытыусыһы” конкурсының даими жюри ағзаһы булды. Беҙ, ауыл һәм ҡала еренән сыҡҡан башҡорт теле уҡытыусылары, уның яғымлы, ләкин талапсан ҡарашын тойоп эшләнек, ябай уҡытыусыны аңлай белгәне өсөн хөрмәт иттек.\nМиңдебай Бәхтиәр улы дәртле, ифрат ыңғай ҡарашлы педагог, үҙе лә яна, башҡаларҙы ла яндыра һәм осҡондарын уртаҡлаша белде. Тәжрибәһе менән дә ихлас бүлешә, эшлекле тәҡдимдәр индерә торғайны. Шуға остазым хаҡындағы мәғлүмәттәрҙе бармаҡтан һурып сығармайынса, булғандарын һис күпертмәйенсә уҡыусылар хөкөмөнә тапшырам.\nБашҡортостандың мәғариф министры урынбаҫары булып эшләгән йылдарҙа М. Юлмөхәмәтов республика мәктәптәрендә уҡыу-уҡытыу, белем һәм тәрбиә биреү проблемалары менән шөғөлләнеү, дәреслектәр, методик әсбаптар нәшер итеүҙән башҡа мәктәп учреждениеларын кадрҙар менән тәьмин итеү, башҡорт теле һәм әҙәбиәте, яңы барлыҡҡа килгән Башҡортостан мәҙәниәте һәм тарихы предметы буйынса дәреслектәрҙе камиллаштырыу, “Башҡортостан уҡытыусыһы” журналында уҡытыусыларға ярҙам итеү йөҙөнән проблемалы мәҡәләләр менән сығыш яһаны. Уның эшлекле мәҡәләләрен беҙ, уҡытыусылар, түҙемһеҙлек менән көтөп ала торғайныҡ, ә бер ни тиклем ваҡыттан һуң улар уҡытыусыларға методик ҡулланмалар һәм әсбаптар булып әйләнеп ҡайтты.\nМиңдебай Бәхтиәр улының барлыҡ әсбаптары ла тормош һынауын үткән, шуға күрә уларҙы рәхәтләнеп дәрестә ҡуллана торғайныҡ. Ә бит шул уҡ ваҡытта кабинетынан сыҡмай ғына дәреслектәр яҙған иптәштәр ҙә бар, ундайҙар хатта уҡытыусылар китабын ҡулланамы-юҡмы икәнлеге менән ҡыҙыҡһынмай ҙа.\nРеспублика мәғарифын биш бармағы кеүек белгәнгә күрә, ул күҙгә күренеп торған етешһеҙлектәрҙе төҙәтеү мәсьәләләрен үҙ ваҡытында хәл итә, уҡытыусылар менән үткәрелгән семинарҙарҙа проблемаларҙы асыҡлай. Мәғариф министры урынбаҫары булған йылдарҙа ул Сәбилә Сөләймәнова, Ғәлиә Мөхәмәтйәнова, Зөһрә Рәхмәтуллиналар менән эшләй. “Был иптәштәр бер ваҡытта ла минең эшемә ҡыҫылманы, төҙәтеүҙәр индермәне, ижади эшләүемә ҡамасауламаны, – тип хәтерләй хәҙер Миңдебай Бәхтиәр улы. – Ә ошо вазифаға мин ғәҙәти булмаған шарттарҙа килеп эләктем”.\nХәл былай була. 1987 йылда Юлмөхәмәтовты Башҡортостан Халыҡ мәғарифы министрлығына мәктәптәр буйынса инспектор итеп тәғәйенләйҙәр. Был ваҡытта Мәғариф министрлығы һигеҙ ай урынбаҫарһыҙ эшләгән була. Министр Сәбилә Сөләймәнова, рухлы, егәрле, белемле белгестең кандидатураһын хуплап, КПСС өлкә комитетының идеология буйынса секретары Таһир Ахунйәновҡа инә. Мәғариф министры урынбаҫарын һайлау мәсьәләһе көн тәртибенә ҡуйылғас, күпселек Миңдебай Юлмөхәмәтовтың кандидатураһын яҡлап сыға, һәм шул уҡ йылда уға ошо вазифаны йөкмәтәләр.\nЯңы вазифала йәш ғалим бик тырышып, дәртләнеп, бар көсөн биреп эшләй. Ул урынбаҫар булған йылдарҙа республикала башҡорт гимназиялары һәм лицейҙары асыла, колледждар селтәрен асыуға әҙерлек алып баралар. Ул йылдарҙа гимназиялар башҡаларға юл күрһәтеп алдан барған маяҡ булды. Әйткәндәй, был мәктәптәр элек тә көслө ине, һуңынан да яуланған бейеклектәрҙән төшөргә тырышманы. Был белем усаҡтарында элек тә, әле лә Тыуған илгә заманса фекерләй торған белемле йәштәр әҙерләнә, уларҙы тамамлаған уҡыусылар юғары уҡыу йорттарына еңел инә, тамамлағандан һуң хужалыҡ тармағының төрлө өлкәләрендә намыҫ менән хеҙмәт итә.\n– Башҡортостан мәғарифы, башҡа төбәктәр менән сағыштырғанда, һәр ваҡыт тотороҡло эшләп килде, – тип һөйләй әңгәмәсем Миңдебай Бәхтиәр улы. – Быны төбәк-ара, хатта халыҡ-ара конкурстарҙа яуланған һөҙөмтәләр раҫлай. Үҙ предметы өҫтөндә фән булараҡ шөғөлләнгән, уға мөкиббән яратып һәм ижади ҡараған уҡытыусыларыбыҙ күп беҙҙең, уларҙың һәр береһе фән кандидаты кимәлендә эшләй, тиһәк тә хата булмаҫ.\nРәсәйҙә борон-борондан мәғариф өлкәһендә белем һәм тәрбиә биреү үҙәк урында торған, һәм уларҙы бер-береһенән айырып ҡарарға ярамай, уҡытыу-тәрбиә процесында улар бер-береһен тулыландырып, үрелеп китә. Тап ошо ыңғай яғы тиҫтәләгән йылдар үҙенең аҫыл емештәрен биреп килде – уҡытыу-тәрбиә эшенең берҙәмлеге үҙен аҡланы, ләкин 90-сы йылдарҙағы “үҙгәртеп ҡороуҙар” был терәккә балта саба яҙҙы. “Мәктәп – ул белем усағы, балаларға белем бирә, ә тәрбиә мәсьәләләре менән ата-әсә шөғөлләнһен!” – тигәнерәк фекер таралды. Һөҙөмтәлә уҡыусылар араһында ялҡаулыҡ, яуапһыҙлыҡ, наркомания, эскелек, тәмәке тартыу, һуғышыу, кеше үлтереү һәм талау осраҡтары күбәйҙе. Бөгөн дә заман үҙгәреп тора, яңы талаптар ҡуя, әлбиттә.\nМәғарифта Юлмөхәмәтовты борсоған һорауҙарҙың тағы ла берәүһе – профилле уҡытыу – көнүҙәк проблема булып ҡала. “Был өлкәлә лә ҡаш төҙәтәм тип күҙ сығарған осраҡтар аҙ булманы, – ти ул. – Әгәр мәктәпте тамамлағандарҙы уларҙың киләсәктә һайлаясаҡ һөнәренә өйрәтеү өсөн профилле уҡытыу маҡсаты ҡуйыла икән, үҫмерҙәргә һөнәри йүнәлеш бирергә кәрәк. Был – бик етди проблема. Мәҫәлән, хәтерләйһегеҙҙер әле, үҙгәртеп ҡороуҙар заманында тракторсы, водитель, слесарь, токарь, ашнаҡсы, һатыусы кеүек һөнәрҙәргә өйрәткән профтехучилищеларҙы яптылар. Ә бит был һөнәрҙәр йәмғиәткә һәр ваҡыт кәрәк, һәм уларҙы юғары уҡыу йортона уҡырға бармаған үҫмерҙәр һайлай торғайны. Барыһы ла математик, ғалим булып китһә, кем икмәк үҫтерер һуң?”\nПрофилле уҡытыуҙы яйға һалыу буйынса айырыуса ауыл мәктәптәре ыҙалай, сөнки уларҙың ниндәйҙер колледж, техникумдар менән бәйләнеш булдырыу өсөн йә мөмкинлеге булмай, йә ҡаланан алыҫта яталар һ.б. Был йәһәттән ҡала мәктәптәренә күпкә еңелерәк, әлбиттә.\nӘле бынан ике тиҫтә йыл самаһы элек, мәғариф проблемаларын яҡшы аңлаған, проблемаларҙы алдан күрә белгән етәксе булараҡ, Миңдебай Бәхтиәр улы йән башына финанслау тураһында ла иҫкәрткәйне. Йәғни йән башына түләү бәләкәй комплектлы башҡорт ауылдары өсөн бер бәлә генә булып, уларҙы яйлап юғалыуға дусар итәсәк, тимәк, башҡорт халҡының яйлап кәмеүенә килтерәсәк, тигәйне. 2008 йылда башланған был тәжрибә бәләкәй комплектлы 1200 ауыл мәктәбенең яҙмышына кире йоғонто яһаны. Әгәр бөгөн башҡорт халҡының 58,5 процентының ауылда йәшәүен иҫәпкә алһаҡ, белем усағы булмаған урында торғансы ҙур ҡасабала көн күреүең яҡшыраҡ, тип балаларын уҡытыу хаҡына төйәген ташлап күсеп киткән ғаиләләрҙе уйлаһаң, был хәлдең ниндәй аяныслы булыуына төшөнөү ауыр түгел.\nБерҙәм дәүләт имтихандары индерелгән ваҡытты ла иҫкә төшөрәйек. Миңдебай Бәхтиәр улының фекеренсә, уның һөҙөмтәһе менән йәнең теләгән вузға уҡырға инеү мөмкинлеге бар, ләкин Рәсәй вуздарында үҙең һайлаған факультетҡа документтарыңды тапшырған саҡта өҫтәп бер предметтан имтихан биреү ҡаралған.\nХәҙер балалар әҙәби китап уҡымай, күп мәғлүмәтте Интернеттан ала. Баланы китап уҡырға өйрәтеү буйынса ла Миңдебай Бәхтиәр улының уҡытыусыларға, ата-әсәләргә әйтер һүҙе бар: әгәр тырышһаң, уҡыусыны китап уҡырға өйрәтеп була. Уҡытыусылар ҙа, ата-әсәләр ҙә иң беренсе сиратта үҙе өлгө булырға тейеш. Бында уларҙың абруйы, белеме, бала психологияһын аңлауы ла ҙур әһәмиәткә эйә.\n– Әйҙәгеҙ, был тәңгәлдә лә үҙебеҙҙән башлайыҡ, “Башҡортостан”, “Йәшлек”, “Аманат”, “Йәншишмә”, “Тамаша”, “Ағиҙел”, “Ватандаш” кеүек милли баҫмаларыбыҙҙы әүҙемерәк алдырайыҡ, уҡыйыҡ, уларҙағы материалды дәрестәрҙә ҡулланайыҡ. Уҡыусыларығыҙҙы ла гәзит-журнал уҡырға өйрәтегеҙ, шул ваҡытта “балалар хәҙер уҡымай” тигән һүҙ үҙенән-үҙе көн тәртибенән бөтөнләйгә төшөп ҡалыр, – ти күренекле педагог.\nБашҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыу элек-электән кадрҙарға бәйле. Ул һәр ваҡыт шулай булды һәм буласаҡ. Эйе, Миңдебай Бәхтиәр улы эшләгән йылдарҙа республика мәктәптәрендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары етешмәне, шуға сер түгел: ҡайһы берҙә был предметты бөтөнләй икенсе фән уҡытыусыларына бирә торғайнылар, ләкин бөгөн икенсе хәл күҙәтелә: башҡорт теле сәғәттәре ҡыҫҡартыла, шунлыҡтан күп уҡытыусылар бүтән эшкә күсә.\nШулай уҡ иң ауыр мәсьәләләрҙең береһе – уҡытыусыларҙы фатир менән тәьмин итеү проблемаһы. “Беҙ был хәлдән сығыу юлдарын эҙләнек, – тип һөйләй Миңдебай Бәхтиәр улы. – Төрлө варианттарҙы ҡараныҡ, эҙләндек, уйландыҡ. Ҡала мәктәбендә эшләү өсөн ауылдан уҡытыусыны саҡырып килтерһәң, уға фатир бирергә кәрәк, ә Өфөлә уны берәү ҙә ҡолас йәйеп көтөп тормай. Шулай ҙа яйын таптыҡ кеүек: уҡытыусыларға дәүләт кимәлендә ипотекаға фатир биреп, кредит түләгәндә уларға ташламалар яһау мәсьәләһен хәл итеү менән шөғөлләндек. Һуңынан “Үҙ йортом” программаһы барлыҡҡа килгәс, күп уҡытыусылар ошо программа буйынса үҙҙәренә йорт һалыуҙы хәстәрләй башланы.\nЭйе, мәғарифта проблемаларыбыҙ бихисап. “Эшләмәгән кеше генә яңылышмай” тигән кеүек, башҡорт телен уҡытыу проблемаларын үҙ эсенә алған айырым баҫмабыҙ кәрәк. Был күптән өлгөрөп еткән мәсьәлә ҡасан хәл ителер, кем был изге эште тормошҡа ашырыуға тотонор икән?\nБашҡорт телен балалар баҡсаһынан башлап уҡытыу ҙа үҙен аҡлаған һынау булды, тигән фекерҙә Миңдебай Бәхтиәр улы. Ошо юҫыҡта байтаҡ тәжрибә туплаған педагог булараҡ, остазымдың һүҙен ҡеүәтләйем. Башлағанда бер ваҡытта ла еңел түгел. “Күмәкләгән яу ҡайтарған”, тигәндәй, М. Юлмөхәмәтов эшләгән йылдарҙа йәш ғалимдар, тәрбиәселәр һәм уҡытыусылар менән берлектә бәләкәй генә тиражлы китаптар баҫтырыла торғайны. Ә бит башҡорт телен балалар баҡсаһынан башлап уҡытыуҙы күҙ уңында тотоп, Миңдебай Бәхтиәр улы үҙе лә дәреслектәр яҙҙы.\n1988 йылда Рәсәй күләмендә беренсе тапҡыр һөнәре буйынса педагог булған Черненко КПСС-тың генераль секретары итеп билдәләнгәс, күп тә үтмәй, “Туған телдәрҙе уҡытыу тураһында”ғы указы баҫылып сыҡты. Быны Рәсәй халҡы, шул иҫәптән башҡорттар ҙа, дәррәү күтәреп алғайны. Шул осорҙа Башҡорт дәүләт университетында ошо ҡарарҙы тормошҡа ашырыу маҡсатында уҡытыусылар һәм ғалимдар ҡатнашлығында өлкә-ара конференция уҙғарылды. Тап шул мәлдән башлап республикала башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуға нигеҙ һалынды, башҡорт теле һәм әҙәбиәте республиканың 2240 мәктәбендә уҡытыла башланы.\nУйлап ҡараһаң, шул йылдарҙа Миңдебай Бәхтиәр улы һалған әллә күпме яҡшы башланғыс булған, уларҙың ҡайһыһылыр тормошҡа ашырылған, ә бәғзеләре, ул эштән киткәс, тороп ҡалғандыр. Хөкүмәт ҡарарҙарын тормошҡа ашырыусыларҙың үҙ вазифаһын яратып, яуаплылыҡ тойоп башҡарыуы ла, батырлығы ла кәрәк бит әле бының өсөн, үҙ эшеңдең фанаты булыу ҙа ҙур әһәмиәткә эйә. Ә тартҡан кешегә йөктө өйәләр ҙә өйәләр, М. Юлмөхәмәтовҡа ла ышанғанға күрә өйгәндәрҙер, тип уйлайым.\nБөгөн фән кандидаттары күп булһа ла, уларҙың аҙ эшләүе, башҡорт теле һәм әҙәбиәте проблемалары менән етди шөғөлләнергә теләгән аспиранттарҙың бармаҡ менән һанарлыҡ ҡына булыуы ла Миңдебай Бәхтиәр улын борсой. Тимәк, заман менән бергә атларға кәрәк. Фән менән шөғөлләнеү хаҡында һүҙ сыҡҡас, Миңдебай Бәхтиәр улы “фән менән элек-электән иң-иңдәр генә шөғөлләнгән” тигән бик дөрөҫ фекер әйтте. Ысынлап та, бөгөн был өлкәгә ҡайһы берәүҙәр, үкенескә ҡаршы, осраҡлы рәүештә генә барып эләгә, ә бынан халыҡ та, дәүләт тә файҙа күрмәй.\n“Йыл уҡытыусыһы” конкурсына ҡағылышлы фекерҙәре менән дә уртаҡлашты тәжрибәле мәғариф белгесе. Уның уйынса, мәктәптә кәмендә ун йыл эшләгән уҡытыусы ғына “Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була ала. Тағы ла шуныһы: башҡорт әҙәбиәтенән дәрес биргән ҡайһы бер йәш уҡытыусылар үҙҙәре аҙ уҡый, Башҡортостан яҙыусыларының әҫәрҙәрен дә яҡшылап белмәй, милли матбуғатты ла алдырмай. Тимәк, үҙе лә, уҡыусылары ла уҡымай тигән һүҙ. ”Йыл уҡытыусыһы” конкурсында ҡатнашҡан уҡытыусының кабинетында “Башҡортостан”, ”Ватандаш”, “Ағиҙел”, “Йәншишмә”, “Шоңҡар” баҫмалары ятһын һәм был конкурста иҫәпкә алынһын ине. Ғөмүмән, конкурс технологияларын яңынан ҡарап сығыу кәрәк түгелме икән?\n”Мәғариф” милли проектына ярашлы, республика конкурстарында М. Юлмөхәмәтов эшләгән 2006–2008 йылдарҙа ғына ла 726 уҡытыусы, 218 урта дөйөм белем биреү мәктәбе грантҡа лайыҡ булған. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары, башҡа предмет уҡытыусылары төрлө оҫталыҡ дәрестәрендә лә әүҙем ҡатнашһын, үҙҙәрен ышаныслы, ҡыйыу тотһон ине. Был юҫыҡта Миңдебай Бәхтиәр улы берҙәм, өлгөр, әүҙем Нефтекама ҡалаһы, Өфө яғыулыҡ-энергетика колледжы уҡытыусыларын өлгө итеп ҡуя.\nБөгөнгө ҡатмарлы заманда рухи ҡиммәттәрҙең аҡсаға алмашынып, әҙәм балаһының йәшәү рәүеше баҙар мөнәсәбәттәренә ҡоролған буталсыҡ ваҡытта ла үҙ ҡиблаһын юғалтмайынса, һайлаған һөнәренә тоғролоҡ һаҡлап йәшәгән абруйлы шәхестәрҙең береһе ул Миңдебай Бәхтиәр улы. Уҡыуҙың, белемдең бөтмәҫ байлыҡ икәнлеген бала саҡтан аңлап үҫә ул, сөнки уҡыу кәрәклеге хаҡында ата-әсәһе лә йыш ҡабатлап тора.\nБер ҡараһаң, уның тормош юлы башҡаларҙыҡынан әллә ни айырылмай ҙа кеүек. Учалы районының Ильинка ауылында эшсе ғаиләһендә тыуған. Мәктәп йылдарында әҙәбиәт менән ҡыҙыҡһынған, күп уҡыған, күпте белергә тырышҡан, аралашырға яратҡан. Уларҙың ғаиләһендә китап культы булған, республика матбуғатынан айырылмағандар: “Башҡортостан”, “Ағиҙел”, “Йәшлек”, “Йәншишмә” баҫмаларының урыны түрҙә булған. Ошо баҫмалар Миңдебай Бәхтиәр улының шәхес булып формалашыуында ҙур роль уйнаған, яҙмышына ыңғай йоғонто яһаған.\nТик кеше аҡтан йәки ҡаранан ғына тормай. Миңдебай мәктәп йылдарында тиктормаҫ, ныҡыш, үтә лә теремек малай булып үҫә, энергияһы, көсө ташып тора. Шул арҡала ата-әсәһенә күп проблемалар ҙа яһай ул, шелтәләр ҙә ала, әрләнә лә, көндәлегенә ата-әсәһен саҡырып яҙған яҙыуҙарҙы көн һайын тиерлек алып ҡайта. Бер ваҡыт иртәнсәк мәктәпкә килһәләр, мейес тығылған була – ҡағыҙ ташлап класта төтөн сығара Миңдебай. Тын алырлыҡ түгел, күҙҙе әсеттерә. Шулай ҙа уҡытыусы түҙә, балаларҙы ҡайтармай, ”башкиҫәр”ҙе лә дәрестән ҡыуып сығармай.\nМәктәп йылдарында буласаҡ фән кандидаты музыка дәрестәрен дә яратмаған һәм был предметтан гел “икеле” алған. Баланы мәжбүрләп уҡытып булмай, уны үҙең белем биргән предмет менән ҡыҙыҡһындыра белергә кәрәк – быны үҙем дә педагог булараҡ раҫлай алам. Бала күңелен алдап та булмай. Әгәр уҡытыусының үҙен яратмауын һиҙеп ҡала икән, бала уның предметын да яратмаясаҡ. Шуға күрә иң беренсе сиратта уҡытыусы бала менән уртаҡ тел таба белергә тейеш. Ниндәй генә мәктәптә эшләһәм дә, балаларҙа башҡорт теленә һөйөү уятыу өсөн улар менән күберәк аралашырға тырыша торғайным: ял көндәрендә, каникулдарҙа экскурсияларға алып сығам, театрға, концерттарға, радио, телевидениеға, редакцияларға йөрөтәм, халҡыбыҙҙың арҙаҡлы шәхестәре менән осрашыуҙар ойоштора, дәрестән һуң балаларҙы ҡалдырып, гәзит-журналдар, китаптар уҡый торғайныҡ.\nБәхеткә күрә, Миңдебайҙы “аҡылға ултыртыусы” бына шундай әүҙем, ғәҙел уҡытыусы табылған. Ул Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтын яңы ғына тамамлап эшкә килгән йәш уҡытыусы Лия Мөхәмәт ҡыҙы була. “Минең кемлегемде һөйләгәндәрҙер инде, – тип көлөмһөрәп хәтерләй Миңдебай Бәхтиәр улы. – Әрләмәй ҙә был, кластан да ҡыуып сығармай, көндәлегемә иҫкәрмәләр ҙә яҙмай. Насар тәртибем өсөн “икеле”ләр ҙә сәпәмәй, ҡыҫҡаһы, мин аптыраным. Улай ғына ла түгел әле, тотто ла бер көндө мине класс старостаһы итеп ҡуйҙы! Күрәһең, үҙеңә урын таба алмаһаң, әйҙә эшлә, тигәндер. Барыһы ла быға “аһ” итте, йәнәһе лә, Миңдебай менән артабан ни булыр? Бына шулай “аҡыл”ға ултыртты мине Лия Мөхәмәт ҡыҙы. Күрәһең, ул ысын педагог булған. Үҙең староста була тороп тәртип боҙоп булмай ҙа инде, шул хәлдән һуң мин тәртиплегә әйләндем, мәктәптә иң яҡшы, иң өлгөлө уҡыусы була торғайным”.\nБер саҡ мәктәпкә “Башҡортостан пионеры” гәзитенең баш мөхәррире Вилләр Йомағол улы Дауытов килә. Осрашыу бик күңелле үтә: ул нисек хәбәрсе булырға, мәҡәлә яҙыу ауырмы, бының өсөн ни эшләргә кәрәк тигәнерәк һорауҙарға яуап бирә. Миңдебай ҙа үҙен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарын бирә. Быға Вилләр Йомағол улы: “Ҡайһылай әүҙемһең, әйҙә, гәзиттең хәбәрсеһе бул, мәктәп хәлдәрен, үткәрелгән саралар тураһында яҙып тор”, – тип дәртләндерә.\nОшо осрашыуҙан һуң ул гәзиттең әүҙем хәбәрсеһенә әйләнә, баҫмаға мәктәп тормошон сағылдырған мәҡәләләр, уҡыу алдынғылары тураһында һүрәтләмәләр ебәрә. Дәртләнеп яҙыша ул, күп уҡый, эҙләнә, етмәһә, класс етәксеһе лә үҫмерҙең лидерлыҡ сифаттарын күреп, энергияһын файҙалы эштәргә йүнәлтергә ярҙам итеп тора. Һигеҙенсегә барып еткәндә инде Миңдебайҙы мәктәптең комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлайҙар.\nУчалы районының Сәфәр урта мәктәбендә уҡыған йылдарҙы тормошоноң иң бәхетле мәлдәре һанай Миңдебай Бәхтиәр улы. Төрлө әҙәби кисәләр, яҙыусылар, игенселәр менән осрашыуҙар ойошторола, тотош мәктәп менән район смотр-конкурстарында ҡатнашалар. Ҡыҫҡаһы, тормош гөрләп тора! Ә бит ул замандарҙа берәү ҙә баҫым яһап эшләтмәне, ҡарауылламаны, мәжбүрләмәне – беҙҙең быуын үҙе тырыш, инициативалы булды.\nСәфәрҙә мәктәп радиоһы ойошторолғас, Миңдебай уның мөхәррире була, хәҙер ижады ла әүҙемләшә төшә, мәктәпте үҫмер уҡыу яңылыҡтары, донъя хәлдәре менән даими таныштырып бара, көн һайын башҡорт йырсыларының репертуарынан һайлап алып күңелгә ятышлы концерт программалары төҙөй. Бер үк ваҡытта уҡыуын да онотмай, барыһына ла өлгөрә. “Булыр бала биләүҙән” тигәндәй, үҙе артынан башҡаларҙы эйәртә белгән һәләтле үҫмерҙең мәғрифәтселегенә бына шулай нигеҙ һалына.\nХ класты тамамлағас, Миңдебай алдында “Ҡайҙа барырға?” тигән һорау тормай, егет Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә. Бында ла ул төркөм старостаһы итеп һайлана, факультеттың йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнаша, һәр эште ойоштороп, башлап йөрөүсе була. Уҡыу отличнигы булараҡ, Радищев исемендәге стипендияға өлгәшә.\nV курста үҙ яғының тарихына бәйле диплом яҙа ул, уны “Мейәс буйы башҡорттарының йола фольклоры” тип атай. Буласаҡ фән кандидатының эше юғары баһалана, уны университетта уҡытырға ҡалдыралар. “Бер йыл лекциялар уҡып йөрөнөм, – тип һөйләй, шул йылдар иҫтәлектәре менән уртаҡлашып, Миңдебай Бәхтиәр улы. – Аспирантурала фән кандидаты дәрәжәһенә дәғүәсе инем. Беҙҙең заманда вуз уҡытыусыһының эш хаҡы бик бәләкәй ине, айлыҡ хеҙмәт хаҡым 90 һум булды, тиһәм, бәлки, ышанмаҫтар ҙа?!”\nЯҙмыш бәндәне үҙенсә һынай икән: бер ваҡыт ул ауылда уҡытып йөрөгән иптәшенән хат ала, уныһы, айына 150-шәр һум алып эшләйем, тип яҙған. Был хәлдән һуң Миңдебай байтаҡ уйланып йөрөй. Ни эшләргә? Дуҫының һүҙҙәренә ышанып, тәүәккәлләп ҡайта ла китә ауылға. Элекке университет уҡытыусыһы башта башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән уҡыта, шунан завуч булып эшләй, тағы ла бер аҙҙан Ҡунаҡбай урта мәктәбенең директоры итеп үрләтелә. Тыуған яғында хеҙмәт юлын бына шулай башлай Миңдебай Бәхтиәр улы һәм үкенмәй.\nБилдәле булыуынса, мәктәп директорының көндәлек эше тауыҡ сүпләһә лә бөтөрлөк түгел, ул күбеһенсә хужалыҡ эштәре менән шөғөлләнә, белем усағының матди базаһын нығытыуға күп көс түгә. Ошо вазифала М. Юлмөхәмәтов көсөн-энергияһын, ваҡытын йәлләмәйенсә ҡуна ятып эшләй мәктәптә һәм бик ҡыҫҡа арала Ҡунаҡбай мәктәбендә ашхана, спорт залы төҙөй, хужалыҡ ысулы менән класс бүлмәләрен йыһазландыра. Белем биреү сифатын күтәреү буйынса ла күп эш атҡара ул: һөҙөмтәлә мәктәп районда алдынғылар рәтенә сыға, башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса методик үҙәккә әйләнә.\nСәфәр мәктәбендә эшләгән йылдарҙа М. Юлмөхәмәтов уҡытыусыларҙың методик эшен ойоштороуға күп көс һала, йәмәғәт башланғысында район хакимиәтенең мәғариф бүлеге инспекторы вазифаһын үтәй. Райондың башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының методик берекмәһе ултырыштарында докладтар, күҙәтеүҙәр, мәғлүмәттәр менән сығыш яһай, артабан улар тормошта һынау үткән ғилми йыйынтыҡтар булып баҫылып сыға. Район уҡытыусыларының алдынғы эш тәжрибәһен яҡтыртҡан әсбаптар әҙерләү буласаҡ ғалим өсөн киләсәктә фән менән шөғөлләнеүгә этәргес яһай.\nБашҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре, атҡаҙанған халыҡ мәғарифы алдынғыһы, педагогия фәндәре кандидаты Миңдебай Бәхтиәр улы Юлмөхәмәтов бөгөн дә халҡыбыҙға, фәнгә ярҙам итеү теләге менән янып йәшәй һәм эшләй: Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институтында доцент вазифаһын башҡара, буш ваҡытында дәреслектәр, методик ҡулланмалар яҙа. Хәҙер уларҙың һаны ла етмештән артып киткән.


Тереләрҙең ҡәҙерен бел...\n30 Март 2019, 12:48\nЯҡты донъяны ҡалдырып, бер-бер артлы күренекле ижад, сәнғәт әһелдәре баҡыйлыҡҡа күсә. Улар менән оҙаҡ йылдар йәшәйешебеҙҙең нигеҙен тәшкил иткән ғәҙеллек, әҙәп, кешелеклелек, тоғролоҡ, иленә, халҡына бирелгәнлек кеүек матур сифаттар ҙа беҙҙе ташлап китә кеүек. Шәхестәребеҙҙе һуңғы юлға оҙатҡанда, уларҙы фани донъяларҙа ҡәҙерләй белдекме, йөрәк һүҙебеҙҙе еткерә алдыҡмы, тигән һорауҙар борсой.Ә тереләргә, яныбыҙҙа беҙҙең менән бергә яҡты көндө ҡыуанып ҡаршы алыусыларға, киләсәккә өмөт менән бағыусыларға күп тә кәрәкмәй, тик иғтибарлы булыу, күңел йылыбыҙ менән бүлешеү ҙә етә бит. Ошо мәҡәләм менән мин һикһән йәшен күптән артылған яҡташ яҙыусыбыҙ Рәшит Сабитовҡа райондаштарының ихтирамын һәм һөйөүен еткергем килә. Ҡулыма ҡәләм алырға әҙиптең “Ағиҙел” журналында 2018 йылдың ун беренсе, ун икенсе һандарында донъя күргән “Әсәйем сирләгәндә” тигән автобиографик повесы сәбәп булды.\nӘҫәрҙә ваҡиғалар 1945 йылдың февраль аҙаҡтарынан башлана. Дүрт йыл буйы барған һуғыш ауылды бөлдөргән: һуғыш яланында ир-егеттәр ҡырылһа, тылда аслыҡтан, ауыр тормоштан бала-сағалар, ҡарт-ҡоро яҡты донъя менән хушлаша.\n“Күкте ҡара болоттар ҡаплаған, бер аҙ буранлап тора. Толҡаһыҙ төн...” тип башланып киткән повесть күңелдә ауыр тойғолар уята, артабан һүрәтләнәсәк хәл-ваҡиғаларға ишара яһай.\nӘсәһе, ҡасан ғына йүгереп йөрөгән ауыл ҡатыны, алдынғы малсы, ун өс йәшлек ҡыҙы, һигеҙ һәм өс йәшлек малайҙары күҙенә ҡарап түшәктә ята. Ҡайғы, ауырыу, аслыҡ өлкәндәрҙе иртә ҡартайтһа, балаларҙы иртә өлгөртә, етди уйланырға мәжбүр итә. 7-8 йәшлек Рәшит тә йәшәү, үлем, тормош тураһында фекер йөрөтә башлай. “Йәштәштәремде тәрән соҡорға күмеүҙәре мине ысынында тетрәндерҙе. “Бер ваҡыт мине лә шулай күмерҙәрме икән?” - тип уйлап, күпмелер әсенеп йөрөйөм, күҙҙәремдән йәштәр тама. Шулай ҙа иңрәп иламаҫҡа тырышам. Әммә бер аҙҙан был хаҡта онотам. Көндәлек тормош хәлдәре, иптәштәрем менән осрашыуҙар әүрәтә,” – тип яҙа автор.\nӘҫәрҙә һүрәтләнгән ваҡиғалар аша бер-бер артлы кинокадрҙар һымаҡ һуғыш осоро балаларының көнитмеше, Бөйөк Еңеү тантанаһына сыҡҡан колхозсылар, һуғыштан иҫән-һау әйләнеп ҡайтҡан фронтовиктар, төрлө һалым, заемдарҙан бөлгән ауыл тормошо күҙ алдынан үтә, үҙ эшенә битараф ҡараған фельдшер Ахурдин, кешелекле бригадир Фатима апай, ауыр яраларҙан йәшләй генә үлеп ҡалған Ғайса, һуғыштан иҫән ҡайтып, апаһын үлемдән йолоп ҡалған Шәрифулла ағай образдары күңелдә уйылып ҡала.\nЯҙыусы тыуған тәбиғәтен, йылға-күлдәрен, матур күңелле йәштәрен, ас саҡтарында йылы һүҙе, һуңғы телем икмәге менән бүлешкән ауылдаштарын йылы хистәр менән һүрәтләй һәм повесын, әсәһе ауырып ике йыл түшәктә ятҡанда, бөтә донъя мәшәҡәттәрен үҙ өҫтөнә алыусы, туғандарын бағыусы егәрле Йәмилә апаһына бағышлай.\nРәшит Сабитовтың әҫәре автобиографик характерҙа булһа ла, бөтә һуғыш осоро балаларының яҙмышына ауаздаш хәл-ваҡиғаларҙы бәйән итә. Минең инәйемдең атаһы – Ғиниәт олатайым да, Йәмилә өләсәйем тәрбиәһенә дүрт балаһын ҡалдырып, фашист илбаҫарҙарына ҡаршы һуғышҡа китә һәм яу яланында һәләк була. Бишенсе ҡыҙы, Миңнеүәрә апайым, 1942 йылда донъяға килә, атаһының наҙынан, һөйөүенән мәхрүм булып үҫә, һөйөклө кешеһенең йөҙөн фотоһүрәттәр аша ғына күреп белә, бала сағы аслыҡ-яланғаслыҡта үтә. Бәлки, шуғалыр ҙа, өлкән быуын кешеләре оло йөрәкле, изге күңелле, һәр ваҡыт ярҙамға килергә, һуңғы телем икмәктәре менән бүлешергә лә әҙерҙәрҙер.\nҺуғыш афәттәрен үҙ елкәһендә татыған, һынмаған, лайыҡлы тормош юлы үткән замандаштарыбыҙҙың береһе Рәшит Сабитовты яратҡан шағирыбыҙ, күренекле прозаик, әҙип тип таныйбыҙ икән, тимәк, был яҙыусы ижадына юғары баһа, халыҡ һөйөүенән ҡойолған һәйкәлгә тиң ихтирам.