30 Ғинуар 2019, 18:59\n2018 йылдың 3 авгусында ҡабул ителгән “РФ Ҡала төҙөү кодексына һәм айырым ҡануниәт акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында” 340-сы һанлы федераль законға ярашлы, капиталь төҙөлөш объекттарын һүтеп алыу тәртибе яйланған.\nХәҙер кәрәкмәгән объектты һүтеү өсөн түбәндәге пункттарҙы үтәргә кәрәк:\n1) Тәү сиратта бинаны инженер-техник селтәрҙәрҙән һүндереү өсөн эксплуатациялаусы ойошмаға мөрәжәғәт итегеҙ.\n2) Әгәр кәрәк икән, бинаны эксплуатациянан сығарыуға ризалыҡ алығыҙ.\n3) Объектты һүтеү проектын әҙерләү өсөн архитектура-төҙөлөш ойошмаһына мөрәжәғәт итегеҙ.\n4) Объект урынлашҡан урындағы үҙидара органын бинаның һүтелеүе тураһында иҫкәртегеҙ. Ул, үҙ сиратында, 7 көн эсендә документтарҙың дөрөҫлөгөн тикшерә һәм мәғлүмәт системаһында уларҙы урынлаштыра һәм был турала төҙөлөш күҙәтеү органдарын иҫкәртә.\n5) Күсемһеҙ милек объектын һүтеп алыу өсөн шәхси эшҡыуарҙар менән килешеү төҙөргә кәрәк.\n6) Ошонан һуң 7 көн эсендә бинаның һүтеп алыныуы тураһында урындағы үҙидара органына хәбәр итегеҙ. Дәүләт органы 7 көндә был турала мәғлүмәтте мәғлүмәт системаһына урынлаштыра һәм төҙөлөш-күҙәтеү органын иҫкәртә.\nЭшҡыуарлыҡ алып барыу өсөн бирелмәгән участкала урынлашҡан гаражды, баҡсалағы йортто, хужалыҡ биналарын, шәхси төҙөлөш, ярҙамсы хужалыҡ объекттарын, шулай уҡ объектты һүтеү яңыһын төҙөү йәки реконструкциялау өсөн кәрәк булғанда, һүтеп алыу эштәренә проект төҙөргә кәрәкмәй.\nЗаконда тағы ла бер яңылыҡ: үҙ аллы төҙөлгән биналарҙы һүтеп алырға\nмәжбүр итеүҙәре бар. Үҙ аллы төҙөлөштө асыҡлаған күҙәтеүсе орган\nурындағы үҙидара органдарына был турала хәбәр итә һәм быны раҫлаусы\nдокументтарҙы бирә. Улар 20 көн эсендә төҙөлөш объектын һүтергә йәки\nтейешле талаптарға тура килтереп үҙгәртергә тигән ҡарар сығара.


Республикала Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән төбәк-ара олимпиада еңеүселәренә премиялар булдырылды\n30 Ноябрь 2021, 15:33\nРеспубликала Башҡорт теле көнө алдынан Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән төбәк-ара олимпиада еңеүселәренә һәм призерҙарына, шулай уҡ уларҙы әҙерләгән уҡытыусыларға премиялар булдырылды. Республика Башлығы Радий Хәбиров тейешле указға ҡул ҡуйҙы.\nДокументҡа ярашлы, Башҡортостан Республикаһы Башлығының Бөтә Рәсәй олимпиадаларында еңгән һәм призлы урындар өсөн тапшырылған премияларына өҫтәмә рәүештә Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән төбәк-ара олимпиадала еңеү яулаған һәм призлы урындар өсөн премиялар ҡарала.\nЕңеүселәр һәм уларҙың уҡытыусылары — 5-әр мең, призерҙар һәм уларҙың педагогтары 3-әр мең һум алырға тейеш.\nБашҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығының Милли мәғариф идаралығы начальнигы Азат Батыршин әйтеүенсә, башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән олимпиада 1987 йылдан башлап үткәрелә. Ә төбәк-ара кимәлдә 1996 йылдан ойошторола. Йылдан-йыл олимпиадала Ырымбур, Силәбе, Ҡурған өлкәләре уҡыусылары ҡатнаша, төрлө йылдарҙа Һамар, Һарытау, Свердловск өлкәләре, Пермь крайы, Татарстан Республикаһы балалары ҡатнашты.\n«Олимпиада туған телен һәм әҙәбиәтен тәрән белгән һәләтле уҡыусыларҙы асыҡларға ярҙам итә. Былтыр Красноусолда уҙған туған тел уҡытыусылары йыйынында балаларҙа башҡорт телен өйрәтеүгә өҫтәмә мотивация булдырыу кәрәклеге билдәләнде. Был премияның олимпиада еңеүселәренә һәм призерҙарына ла, уҡытыусыларға ла яҡшы ярҙам булырына ышанам», — тине Азат Батыршин.


Башҡортостандың «йәш гвардиясылары» йәш граждандарҙы лагерға йыя // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың «йәш гвардиясылары» йәш граждандарҙы лагерға йыя\n17:00, 21 июля 2010 Сәйәсәт\n2010 йылдың 3 — 9 авгусында «Ҡайынҡай» дауалау-һауыҡтырыу комплексы нигеҙендә «Мин — граждан» йәйге профилле лагеры үтәсәк. Уны ойоштороусы булып «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш гвардияһы» Бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе сығыш яһай. «Ҡайынҡай»ҙа үткәргән аҙна 16 — 35 йәштәгеләр өсөн ваҡиғаларға бай булмаҡсы. Йәштәргә лекциялар уҡыласаҡ, улар менән тренингылар үткәреләсәк, ҡыҙҙар һәм егеттәр дискуссияларҙа, проект уйындарында, спорт һәм мәҙәни-күңел асыу сараларында ҡатнашасаҡ.\nЛекция һәм тренингылар Башҡортостанды артабан модернизациялау, XXI быуатта именлек һәм сәскә атыуға юлдар эҙләү мәсьәләләренә, сәйәсәттә йәштәр урыны һәм уның Рәсәйҙең инновацион үҫешендәге роленә арналасаҡ. «Стратегия 2020», «Берҙәм Рәсәй» бөтә Рәсәй сәйәси партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе менән хеҙмәттәшлектә ойоштороу мәсьәләләре», «Һайлауҙарҙа эшләү» кеүек башҡа темалар ҙа бар; «Урам», «Интернет-өҫтөнлөк», киң мәғлүмәт саралары менән хеҙмәттәшлек итеү, йәштәр парламентаризмы, социаль проекттар, грант булдырыу йүнәлештәре буйынса эштәр ҙә ҡаралған.\n«Бизнес-йәй 2010» проекты программаһы «Мин — граждан» лагеры майҙансыҡтарының береһе буласаҡ, унда йәштәр менеджмент һәм коммуникациялар нигеҙҙәренә уҡыясаҡ, «Тормошто стратегик планлаштырыу» тренингылар курсын үтәсәк һәм республиканың уңышлы эшҡыуарҙары менән осрашып, уларҙан бизнес ойоштороу һәм үҫтереү нигеҙҙәрен өйрәнәсәк.\nЛагерҙа ҡатнашыусыларға ҡунаҡҡа Дәүләт Думаһы, БР Дәүләт Йыйылышы, республиканың муниципаль берәмектәре депутаттары, «Берҙәм Рәсәй» Бөтә Рәсәй сәйәси партияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе һәм йәштәр йәмәғәт ойошмалары лидерҙары киләсәк. Лекциялар уҡыясаҡ һәм семинарҙар үткәрәсәк кешеләр билдәлелек яулаған һәм йәштәр менән тәжрибә уртаҡлашырға, уларға карьера һәм бизнес төҙөү буйынса практик кәңәштәр бирергә теләгән белгестәр иҫәбенән саҡырылған.\nБындай уғата файҙалы үткәрелгән ваҡыт өсөн аҡса индереү талап ителә. Путевка хаҡы – йәш гвардиясылар өсөн 3500 һум һәм партияға инмәгәндәргә - 7000 һум. Әммә был ҙур булмаған сығымдар артығы менән ҡапланасаҡ.\nЛагерҙа ҡатнашыусыларҙың барыһы ла уңайлы дүрт урынлы номерҙарҙа йәшәйәсәк, етди һәм мәғлүмәткә бай көндөҙгө программанан һуң иркенләп ял итә аласаҡ. Улар алдында «ВИА Чаппа» төркөмө һәм башҡа музыкаль коллективтар һәм бардтар сығыш яһаясаҡ, дискотекалар, йәштәр өсөн «Мин – граждан», ҡыҙҙар өсөн «Мисс Йәй 2010» конкурстары ойоштороласаҡ.\n«Мин – граждан» лагеры тураһында тулыраҡ мәғлүмәт алыу һәм унда нисек яҙылыу өсөн: http://www.molgvardiarb.ru


Рәсәй Президенты Владимир Путин Нобель премияһына тәҡдим ителде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n16:28, 24 сентября 2020 Сәйәсәт\nРәсәй Президенты Владимир Путин Нобель премияһына тәҡдим ителде Фото: kremlin.ru\nРәсәй Президенты Владимир Путин 2021 йылғы Нобель премияһына тәҡдим ителде. Был хаҡта бөгөн матбуғат конференцияһында Нобель комитетына ғариза ебәргән Рәсәй яҙыусыһы Сергей Комков хәбәр итте.\n«Бөгөн был минең Нобель премияһына дүртенсе тапҡыр күрһәтеүем. Ул быйыл 9 сентябрҙә ебәрелде, ә 10 сентябрҙә ғариза Осло ҡалаһында донъяның Нобель комитетында, Нобель комитетының штаб-фатирында ҡабул ителде», — тип Комковтың һүҙҙәрен килтерә «РИА Новости».\nДонъя премияһы – XIX быуат аҙағында швед сәнәғәтсеһе һәм уйлап табыусыһы Альфред Нобель ҡалдырған бишәүҙең береһе. Уны донъяны нығытыуға тос өлөш индергән кешегә йәки ойошмаға тапшыралар.


14 июль — Башҡорт Википедияһы\n14 июль — григориан стиле буйынса йылдың 195-се (кәбисә йылында 196-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 170 көн ҡала.\n14 июль Викимилектә\nЕр: Олтораҡ көнө.\nИраҡ: Республика көнө.\nФранция: Бастилияны алыу көнө.\nРәсәй: Ҡарағат көнө.\nКөньяҡ Осетия: Тыныслыҡ урынлаштырыусылар көнө.\n1860: Рәсәй империяһының Дәүләт банкы ойошторола.\n1896: Түбәнге Новгородта Рәсәй империяһында эшләнгән тәүге автомобиль халыҡҡа күрһәтелә.\n1897: Рәсәй империяһында йәкшәмбе рәсми нигеҙҙә ял көнө итеп иғлан ителә.\n1939: Магадан ҡала статусын ала.\n1967: Бөтә донъя интеллектуаль милек ойошмаһы төҙөлә.\n1960: «Башҡортостандың ирекле янғын һүндереү республика ойошмаһы» эшләй башлай.\n2007: Илеш районы Үрге Йәркәй ауылында ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәевҡа обелиск асыла.\nНекрасов Виктор Борисович (1925—26.07.2019), спортсы, тренер. 1993—2009 йылдарҙа Олимпия резервының Өфөләге 16-сы махсуслашҡан балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе директоры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Спорт гимнастикаһы буйынса Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (1993), халыҡ-ара (1997), Бөтә Союз (1978) һәм республика (1961) категорияларындағы судья. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1987), СССР-ҙың физик культура отличнигы (1966). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nПавлов Пётр Егорович (1925—8.09.1958), Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, уҡсы, ҡыҙылармеец. Советтар Союзы Геройы (1945). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Йылайыр районы Петровка ауылынан.\nБородавкин Пётр Петрович (1930), ғалим-инженер-гидротехник. 1960—1971 йылдарҙа Өфө нефть институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1962 йылдан газ һәм нефть үткәргестәр, газ һаҡлағыстар һәм нефть базалары төҙөү кафедраһы мөдире; 1971 йылдан Мәскәүҙәге хәҙерге И. М. Губкин исемендәге Рәсәй нефть һәм газ институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1981 йылдан нефть һәм газ сәнәғәте ҡоролмаларын проектлауҙы автоматлаштырыу кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1976—1985 йылдарҙа инженер механикаһы факультеты деканы. Техник фәндәр докторы (1969), профессор (1970). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән 2002), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре (1968). СССР газ сәнәғәтенең (1980) һәм СССР-ҙың Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиелары төҙөлөшө министрлығының почётлы хеҙмәткәре. (1980). СССР-ҙың Дәүләт премияһы (1984), ике тапҡыр (1980, 1984) И. М. Губкин исемендәге премия лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1984). Сығышы менән хәҙерге Краснодар крайының Тула районы Хамышки ауылынан.\nДурасов Владимир Александрович (1935), инженер-металлург, дәүләт эшмәкәре. 1986—1989 йылдарҙа СССР-ҙың төҫлө металлургия министры, 1989—1991 йылдарҙы СССР-ҙың Дәүләт план комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары — СССР Министры. СССР-ҙың 11-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.\nАбдуллин Илгиз Ғәле улы (1940—18.07.2008), ғалим-инженер-механик. 1969—2008 йылдарҙа Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1980 йылдан материалдарҙы өйрәнеү һәм коррозиянан һаҡлау кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1994 йылдан университеттың Өҫтәмә һөнәри белем биреү институты директоры. Техник фәндәр докторы (1989), профессор (1990). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998), СССР-ҙың юғары белем биреү отличнигы (1983).\nГолованова Инесса Владимировна (1950), ғалим-геофизик. 1980 йылдан СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Геология институты хеҙмәткәре, 1992 йылдан — өлкән, 2004 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр, 2006 йылдан — лаборатория мөдире, бер үк ваҡытта 1996 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы. Физика-математика фәндәре докторы (2003). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nХалиҡов Валерий Абдулхаҡ улы (1950), ғалим-нейрохирург. 2003 йылдан Рәсәй Федераль именлек хеҙмәтенең Баш клиник хәрби госпиталендә (Мәскәү) төп, 2013 йылдан – баш нейрохирург. Медицина фәндәре докторы (1998), профессор (2002). Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (1992) атҡаҙанған табибы.\nЕфремов Фёдор Герасимович (1906—30.03.1972), нефть сығарыу тармағы эшмәкәре. 1950—1967 йылдарҙа «Башвостокнефтеразведка» тресы идарасыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1965). Сталин премияһы лауреаты (1950). Ленин (1959), өс Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1948, 1951, 1966) ордендары кавалеры. Бөрө ҡалаһының почётлы гражданы.\nШафиҡов Ивний Вәхит улы (1936), ауыл хужалығы һәм фән ветераны, ғалим-умартасы. 1981—2002 йылдарҙа Башҡортостан ауыл хужалығы институты һәм Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы, 2003-2007 йылдарҙа Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия ғилми‑тикшеренеү үҙәге хеҙмәткәре. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1978), доцент (1981). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы Әбдрәхим ауылынан.\nАлександренко Галина Васильевна (1956), СССР биатлонсыһы, СССР чемпионы (1981) һәм призеры, биатлон буйынса СССР‑ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1983).\nГеоргиева Гүзәл Рафиҡ ҡыҙы (1976), спортсы. Халыҡ-ара шашка уйындары буйынса Рәсәй гроссмейстеры (1999). Башҡортостан Республикаһының күренекле спортсыһы (2003).\nМәмәтов Әнүәр Фәризун улы (1937—15.07.2012), ғалим-орнитолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Биология фәндәре докторы (2007). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғари һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2009), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2006). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nЛатыпов Ҡотдос Ҡәниф улы (1923—23.12.2016), хәрби осоусы, авиация полковнигы (1967), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1946).\nДятлов Виктор Иванович (1948), журналист, «Стерлитамакский рабочий» гәзитенең элекке баш мөхәррире, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nМөхәмәтдинов Борис Ғилмрази улы (1948), Нефтекамалағы «822-се төҙөлөш идаралығы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең элекке директоры, Башҡортостандың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1997), Рәсәй Федерацияһының почётлы юл төҙөүсеһе (2001).\nАлиев Тәҡиулла Абдулханнан улы (1894—15.06.1957), инженер-энергетик, Башҡорт милли хәрәкәтенең Башҡортостан автономияһы өсөн әүҙем көрәшкән эшмәкәре. 1918—1919 йылдарҙа Башҡорт армияһы офицеры, 1923–1928 йылдарҙа Башҡортостандың Мәскәүҙәге вәкиллеге хеҙмәткәре. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.\nБродская Валентина Егоровна (1939), театр актёры. СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995). Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы (2016).\nХисмәтуллина Миңлебикә Нурлығаян ҡыҙы (1939), хеҙмәт ветераны. 1959–1995 йылдарҙа Кушнаренко райпоһының магазин мөдире. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре (1982).\nАҡсарова Мәһинур Нафиҡ ҡыҙы (1969), малсылыҡ алдынғыһы. Көйөргәҙе районы «Искра» кооперативының машина менән һыйыр һауыу операторы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2010). Сығышы менән ошо райондың Ҡотлоюл ауылынан.\nСафонова (Балдина) Ольга Ивановна (1969), спортсы, тренер. Өфөләге Олимпия резервының 26-сы балалар-үҫмерҙәр махсус спорт мәктәбе уҡытыусыһы. Атыу буйынса халыҡ-ара класлы спорт мастеры.\n14 июлдә тыуғандар\n1800: Жан Дюма, Франция ғалимы, органик химияға нигеҙ һалыусы.\n1860: Василий Величко, Рәсәй империяһы яҙыусыһы, шағир.\n1890: Осип Цадкин, Франция скульпторы, авангардист.\n1910: Уильям Ханна, АҠШ мультипликаторы, режиссёр һәм продюсер, Том һәм Джерри тураһындағы фильм авторҙарының береһе.\n1918: Ингмар Бергман, Швецияның театр һәм кино режиссёры, сценарист һәм яҙыусы.\n1945: Пабло Форлан, Уругвай футболсыһы, тренер, Көньяҡ Американың 1967 йылғы чемпионы.\n1960: Полина Дашкова (төп исеме Татьяна Поляченко), Рәсәй яҙыусыһы.\n1975: Taboo, АҠШ рэперы, «The Black Eyed Peas» төркөмө солисы.\n14 июлдә вафат булғандар\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=14_июль&oldid=1047288 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 13 июль 2021 в 08:06\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:06 13 июль 2021 үҙгәртелгән.


2030 йылға тиклем үҫеш стратегияһы граждандарыбыҙ именлегенә йүнәлтелгән – Рөстәм Хәмитов\n14 Декабрь 2017, 13:54\nКисә республика Башлығы Рөстәм Хәмитов уҙғарған Башҡортостан Хөкүмәтендәге ултырышта 2030 йылға тиклемге осорҙа Төбәктең социаль-иҡтисади үҫеше раҫланды.\nРеспублика етәксеһе был документтың оҙаҡ әҙерләнеүен, эштең «ҡатмарлы булыуын, күп көс талап итеүен» билдәләне. Стратегияны эшләүгә, уның төп положениеларын тикшереүгә тәүгә төбәктең ғилми коллективтары, «Сколково» белгестәре генә түгел, йәмғәтселек һәм эшҡыуарлыҡ та йәлеп ителде. Федераль үҙәктең, атап әйткәндә, Рәсәй Иҡтисади үҫеш министрлығының теләктәре, төбәктәр эшенең һөҙөмтәлелек күрһәткестәре лә иҫәпкә алынды.\n— Һөҙөмтәлә күләмле документ алдыҡ. Ул тәү сиратта граждандарыбыҙҙың именлегенә йүнәлтелгән ҙур программаларҙы, мөһим проекттарҙы һәм идара итеү ҡарарҙарын күҙаллау һәм тормошҡа ашырыу нигеҙе булырға тейеш, – тип һыҙыҡ өҫтөнә Рөстәм Хәмитов. – 2030 йылға тиклем иҫәпләнгән Стратегияла ҡуйылған бурыстарҙың уңышлы үтәлеше властың, бизнестың, йәмғиәттең һәм бөтә граждандарыбыҙҙың уртаҡ эшенән тора.\nБашҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – республиканың ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министры Евгений Гурьев 2030 йылға ҡәҙәр иҫәпләнгән Стратегияның төп положениелары менән таныштырҙы. Республика төп социаль-иҡтисади күрһәткестәр буйынса даими рәүештә илдең ун алдынғы төбәгенә инә һәм шул йәһәттән географик яҡтан отошло урынлашыуын һәм үҫешкән инфраструктураны иҫәпкә алыу менән төбәктең артабанғы үҫеш йүнәлештәрен һәм тиҙлеген билдәләй.\nКүрһәткестәр анализы нигеҙендә Стратегияның дүрт өҫтөнлөгө булдырылған. Ул – кешелек капиталы, иҡтисадтың реаль секторы, биләмәләрҙең тотороҡло үҫеше һәм дәүләт менән идара итеүҙе камиллаштырыу.\nӨҫтөнлөклө йүнәлештәр нигеҙендә документ бурыстары һәм маҡсатлы күрһәткестәр формалаштырылған. Уларҙа иң мөһиме – кешелек потенциалын үҫтереү индексы һәм халыҡ иҫәбенә тулайым төбәк продукты. Һуңғыһын 2030 йылға өс тапҡырҙан күберәккә – 967 мең һумға саҡлы арттырыу күҙаллана. Ғүмер оҙонлоғо 76 йәшкә тиклем етергә тейеш.\nИҡтисадтың реаль секторын үҫтереү йәһәтенән маҡсатлы күрһәткестәр сифатында хеҙмәт етештереүсәнлеге, халыҡ иҫәбенә инвестициялар, ауыл хужалығы продукцияһының үҫеше билдәләнгән.\nЯҡын ваҡытта документты тормошҡа ашырыу планы әҙерләнәсәк, тип хәбәр итте Евгений Гурьев.\nБашҡортостан Башлығы Стратегия положениеларына ярашлы тармаҡ программаларын һәм муниципаль кимәлдә тейешле документтарҙы әүҙемләштереү кәрәклегенә иғтибар итте.\n— Бөтә йүнәлештәрҙә лә эш алға барһын өсөн норматив-хоҡуҡи документтар комплексын булдырыу зарур, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – 2018 йылдың тәүге ярты йыллығына был эште тамамларға тейешбеҙ.\n/«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/


“Агростартап” грантын нисек алырға? | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» “Агростартап” грантын нисек алырға?\n“Агростартап” грантын нисек алырға?\n“Агростартап” гранты – бәләкәй һәм урта бизнес, шәхси эшҡыуарлыҡ башланғысына булышлыҡ итеү, хужалыҡты киңәйтеү йүнәлешенә бүленә. Ул халыҡҡа эш урындары булдырыуҙы һәм етештереү күләмен арттырыуҙы маҡсат итеп ҡуя. Программа 2019-2024 йылдарға фермерҙарға ярҙам системаһын булдырыу, крәҫтиән-фермер хужалыҡтары һанын арттырыу, халыҡты тыуған ерендә төпләндереү ниәтенән ҡабул ителгән. Уның үҙенсәлеге - эшкә тотонған фермерҙарға үҙ хужалыҡтарын үҫтереүгә өс миллион һумға тиклем дәүләттән бушлай ярҙам биреү. Ә яңы эш башлаған фермерҙарҙың хужалыҡтары кооперация составында булған осраҡта, грантты дүрт миллион һумға тиклем биреү ҡарала. Был сумманың 90% дәүләт бирә, уны кире ҡайтарыу талап ителмәй. Шул уҡ ваҡытта фермер үҙе 10 проценттан кәм булмаған сумманы һалырға тейеш.\nБыл проект программаһында аҡса алырға теләгән кеше, беренсе сиратта, Ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек министрлығының башҡа гранттарын алмаҫҡа тейеш (мәҫәлән, “Эш башлаған фермер”, “Ғаилә малсылыҡ фермаһы”).\nБынан тыш, дәүләт ярҙамына дәғүә итеүсенең өс йыл дауамында эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге менән шөғөлләнмәүе, коммерция ойошмаһын ойоштормауы шарт. Грант алыусыға 30 көн эсендә КФХ булараҡ теркәлеү һәм кешегә эш урындарын булдырыу талабы ҡуйыла.\nИке миллион һумға тиклем ярҙам алған осраҡта – бер, ике миллион һумдан артҡанда ике эш урыны булдырыу мөһим. Грант ҡуртымға алынған объекттарҙы төҙөкләндереүгә һәм төҙөүгә тотонола. Ауыл хужалығы продукцияларын эшкәртеү өсөн кәрәкле ҡоролмаларҙың бер йыл элек кенә сыҡҡан булыуы шарт.\nПрограммала ҡатнашыусының алдағы биш йылға грантты үҙләштереү планы булыу мөһим. Йәнә уларҙың шәхесен, хужалығының дәүләт теркәүен раҫлаған документ, бизнес-план, һатып алынасаҡ мөлкәт, башҡарыласаҡ хеҙмәттәр тураһында белешмә, финанс сығымдары, һалым органдарына бурысы булмауын, хеҙмәт стажын, белеме булыуын раҫлаған документтар, банк иҫәптәре һәм уларҙың күсермәләре кәрәк буласаҡ.\nҺорауҙар менән “Мәғлүмәт-консультация үҙәгенә” МБУ-һына йәки (8347)553-62-86 телефонына мөрәжәғәт итергә мөмкин.\nсубсидиялар буйынса әйҙәүсе белгес.


ҠАШҠАР АУЫЛЫ ТАРИХЫНА ѲҪТӘМӘ\n1951 йылда бѳтә ил буйынса ауыл хужалығы бик ҡыйын хәлгә тѳшкән була. Бәләкәй генә ауылдарҙа ла, ҙур ерҙәрҙә лә колхоз-совхоздарҙа фронттан ҡайтҡан яугирҙәр хужалыҡ иткән. Тейешле әҙерлеге, мәғлүмәтлеге етешмәгән, дорфалығы ташып торған күп кенә кисәге еңеүселәрҙең эш, халыҡ тураһында артыҡ ҡайғыһы, ынтылышы булмай. Күберәк кәйеф-сафа ҡылып йәшәү һѳҙѳмтәһендә, 80 меңдән ашыу хужалыҡ бѳлгѳнлѳккә тѳшкән.\nПартияның үҙәк комитетының 1951 йылғы Ҡарары менән ауыл хужалыҡтарын эреләтеү юлына сығырға килешелә һәм яңы тѳҙѳлгән хужалыҡтарға әүҙем эшләгән колхоз-совхоздарҙан, сәнәғәт предприятиеларынан 20 меңдән торған команда тѳҙѳлә.\n«Егерме меңенселәр» исемлегенә, ул ваҡытта Матрайҙағы «Новый мир» колхозында председатель урынбаҫары булып эшләгән, һуғыштан 2-се группа инвалиды булып ҡайтҡан беҙҙең атайыбыҙ Сѳләймәнов Хисамитдин Алтынғужа улы ла индерелгән. Бѳлгѳнлѳккә тѳшкән Ҡашҡаттағы «Йондоҙ» колхозы, Ишбулды, Ишембәт һәм Мәҡсүт колхоздары берләштерелеп «Ҡыҙыл Йылайыр» колхозы тѳҙѳлә. Хужалыҡ рәйесе итеп беҙҙең атайҙы ҡуйғандар. Ѳфѳнѳң Башархивында ошо хәлде раҫлаған характеристика һаман һаҡлана. Әле лә иҫтә, бер аҙ яңы ҙур эш башлағас, фатир һѳйләшеп, 1952 йылдың февралендә атай беҙҙе Ҡашҡарға күсереп алды.\nБоронғо Рәмиевтарҙың ике ҡатлы ѳйѳндә, үрҙә—правление, аҫта, таш келәттә магазин булды. Ҡаршыла—Гѳлзәминә инәйҙә 2-3 ғаилә бер ҙур бүлмәнән торған ѳйҙә йәшәнек. Иң ҡыйыны шул саҡта барлыҡ хужалыҡтарҙан ҡалған 20-ләп баш һыйыр малының аслыҡтан кѳнѳ-тѳнѳ баҡырғаны хәтеремдә ҡалған. Уҡыусылар, ауыл халҡы һыу буйынан ҡырҡып ашатҡан тал-сыбыҡ малға ризыҡ була алманы. Шул ваҡыт колхоз рәйесе ауыл халҡын йыйып алып:—Ѳй баштарығыҙҙағы бесән-һаламды бирегеҙ, малды ҡотҡарайыҡ, ҡышҡа тиклем ѳйҙәрегеҙҙе таҡта менән ябып бирәм,—тигән. Шул үтенесе һәм вәғәҙәһе малды ҡотҡара.\nИлдең ярҙамы ла ҙур булды: Яманһаҙҙағы ат заводынан 25-ләп ат бирҙеләр, шуларға тиҙ арала сана, сбруй йүнәтеп Сара станцияһынан орлоҡ, фураж, тѳклѳ бесән һәм башҡа аҙыҡ ҡайтарылды. Сана юлында ѳлгѳрәйек, тип март аҙағынаса ылаусылар кѳнѳ-тѳнѳ юлда булды. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡаһарманлыҡ күрһәткән ул кешеләрҙе, күҙ алдымда булһалар ҙа исемләп иҫләмәйем.\nРәйестең ярҙамсылары Ишбулдынан Ноғман олатай Бураншин, Ҡашҡарҙан Мәхмүт ағай Моратов, малсылыҡта Һибәтулла ағай Байморатовтар һәм башҡалар ихлас эшләне.\nМТС-тан килтерелгән тракторҙар йыш боҙолдо, Мәхмүт ағай «Ҡарат» юрға менән кѳнѳнә әллә нисә тапҡыр Һеүәмбәр аша Матрайға запас частәр артынан саба торғайны.\nЙәй башында Орскиҙан локомобиль һәм пилорама килтереп урынлаштырҙылар, ауылда электр энергияһы булдырылды. Иген уңды, бесән эшләнде. Һарыбейә, Әкәү, Ҡараһаҙ һәм Ҡашҡатта ҡайтмай аҙналап 30-40-лап кеше ҡыуышта йәшәп эшләй торғайныҡ. Бѳтә хеҙмәт бер ниндәй техникаһыҙ башҡарылһа ла, арымай-талмай күңелле йәшәнек. 1953 йылда Ҡашҡат урамында (хәҙерге Йондоҙ урамы) байтаҡ халыҡ йорт һалып сыҡты, беҙҙең дә ѳй кѳҙгә әҙер булды.\nХужалыҡҡа машина бирәләр тигәс, колхоз рәйесе ѳлкәндәрҙе йыйып, йә кем беҙҙә шофер булырлыҡ кеше, тигән һорауға ул ваҡытта Сибайҙа эшләп йѳрѳгән Йомағәле Баязитовты тәҡдим иттеләр. Тиҙ арала колхоз ѳй эшләп, ауылдың иң беренсе шоферын ғаиләһе менән ҡаршы алдыҡ. Күршебеҙ киң күңелле, алсаҡ, кешелекле ине, күмәк балалар үҫтерҙе, ҡатышып йәшәнек. Ѳлкән улы Салауат менән беренсе кластан етенсене бѳткәнсе бергә уҡыныҡ, саңғыла йѳрѳнѳк, волейбол уйнаныҡ. Ваҡыты булғанда Йомағәле күрше беҙгә ихлас ҡушылып уйнай торғайны.\nТәүге уҡытыусыбыҙ—Хәлит ағай Байморатов, илебеҙҙә ныҡ танылған, абруйлы ғаилә башлығы ине. Ѳлкән ҡыҙы Римма Хәлит ҡыҙы уҡыуын бѳткәс, мәктәпкә ҡайтты һәм ул мәктәптең ылыҡтырғыс кѳсѳ булды. Үҙе лә күп балалар үҫтерҙе, бѳгѳнгѳ кѳндә абруйлы ағинәйҙәрҙең береһе.\nКолхоздың парторгы булып отставкалағы капитан Юныс Йәмил улы Солтанов эшләне. Ҡатыны Ғәзимә апай ҙа уҡытыусы булды. Улар күп балалар үҫтерҙе, барыһы ла тормошта абруйлы кешеләр.\nТағы ла бер кешене телгә алмаһаҡ Ҡашҡар ауылы тарихы теүәл булмаҫ. Ауылда ғына түгел, бѳтә яҡын-тирә ауылдарға ла кәрәк кешеләрҙең береһе—Ҡѳрьән Кәримде яттан белгән Фазылйән ағай Һѳйѳндѳков—тағы ла бер ишле ғаиләнең башлығы. Шаян, йор һүҙле, күңелсәк кеше булды. Ул ауылда һатыусы булып эшләне.\nХисамитдин Алтынғужа улының эш алымы кеше аптыратырлыҡ була торғайны. Йәйме, ҡышмы—ҡасан булһа ла, ҡара таң менән тороп китеп бригадирҙарын, механигын, ферма мѳдирен уятып, кем ҡайҙа бара бѳгѳн, тип бар халыҡты тырышып эшкә әйҙәй ине. Бүлмәһенә йыйып эш ѳләшеп ултырманы, бѳтә ауыр эште үҙ ѳҫтѳнә алды. Колхоз тиҙ арала алға китте, күпләп тракторҙар, комбайн-машиналар килде.\nУрып-сәсеү, бесән әҙерләү мәлдәрендә, ҡыш ағас ҡырҡырға йѳрѳгәндә әсәйебеҙ Сәрбиямал Һибәтулла ҡыҙы эшселәргә ике-ѳс мейестә кѳнѳ-тѳнѳ тәмле икмәктәр бешерҙе. Атайыбыҙға ул оло ярҙам булды, ләкин ул бер ваҡытта ла әсәйебеҙгә хеҙмәт кѳнѳ яҙманы.\nМәктәптә хеҙмәт дәрестәрендә Тажетдин ағай Сәлимов етәкселегендә ҡул эштәре һѳнәрҙәрен үттек, тырма, кѳрәк, ултырғыстар эшләнек. Ҡыш кѳнѳ тиреҫтән кѳршәк һуҡтыҡ, үҫентеләр ултырттыҡ. Байтаҡ халыҡ тирәк эргәһендә, Исҡужа ҡаршыһында йәшелсә үҫтерҙе. Колхоздың картуфлығы ҙур майҙанда Рәсүл туғайында ине. Шулай уҡ колхозда тауыҡ фермаһы, эре мал, йѳҙәрләп йылҡы тергеҙелде. Фуражға сенаж, силос, бесән һәм тамыраҙыҡтар әҙерләнде. Май бештеләр, сыр эшләнеләр, умартасылыҡ та булды.\nУл мәлдәрҙә сиҙәм эпопеяһы башланып һѳрѳнтѳ ерҙәр иркенәйтелде, сәсеү әйләнеше булдырылды. Кукуруз үҫтереү технологияһын үҙләштереп, һыу аръяғы яландарынан ҙур уңыш алып атайыбыҙ республика күләмендә танылыу яуланы. Агроном булып эшләгәндә уға Башҡорт дәүләт аграр университетынан практикаға ҡайтҡан студенттар беркетелә торғайны. Улар араһынан Абрар ағай Ярлыҡапов киң билдәле, Союз кимәлендә ҙур кеше булды. Ә Хисаметдин Алтынғужа улы 75 йәшенә тиклем хѳкүмәт эшендә эшләне. Хаҡлы ялға сыҡҡас та ауыл зыяратын рәтләтеүгә ҙур ѳлѳш индерҙе.\nОшо Ҡашҡар ауылы тарихында булған хәлдәр бѳгѳнгѳ ауылдарыбыҙ хәленә ауаздаш һымаҡ тойола. Хужаларыбыҙ миһырбанлы булһын ине, тип доға ҡылырға ғына ҡала, ә «егерме меңенселәр» табылыр ул.\nБДАУ-ның Урал аръяғы филиалы.\nҺүрәттә: Сѳләймәнов Хисамитдин Алтынғужа улы. Портрет 1996 йылда 100 йыллыҡ юбилейына арнап үткәрелгән тәүге шәжәрә байрамына 1956 йылғы фотонан Бикбаев Заман Руслан улы тарафынан эшләнде.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - УЛ БАЛЫҠТАР ДОНЪЯҺЫН ӨЙРӘНӘ - 2021 - Мәҡәләләр\nУЛ БАЛЫҠТАР ДОНЪЯҺЫН ӨЙРӘНӘ\nУның биографияһы менән таныша башлағас та күҙ алдына совет заманында тын да алмай бер нисә тапҡыр ҡараған "Кеше-амфибия" киноһы килеп баҫа. Юҡ, ул Ихтиандр түгел, әммә ошо һыу аҫты донъяһы менән бәйле - биолог-ихтиолог. Тап Башҡорт дәүләт университетында ошо һөнәргә эйә булып, ул күп йылдар Европала ғилми тикшеренеүҙәр алып бара, Японияла ла эшләргә өлгөрә. Бөгөн ул Польша Фәндәр академияһының Ихтибиология һәм аквамәҙәниәт ғилми-тикшеренеү институты етәксеһе, ғалим-генетик-иммунолог Илгиз Рәшит улы. Ҡасандыр Өфө ҡалаһында тыуып, уның урамдарында тәпәй баҫып, ауа-түнә атларға өйрәнгән, ҡолап йығылып әллә күпме күҙ йәштәре түгеп үҫкән малайҙы бөгөн шулай һәр саҡ атаһының исемен ҡушып ололайҙар. Сит ерҙә солтан булғансы, үҙ илеңдә олтан бул, тиһәләр ҙә, сит ерҙә абруй, дан ҡаҙанған милләттәштәребеҙ булыуы беҙҙең, Башҡортостанда йәшәгән башҡорттар өсөн дә ҙур мәртәбә һәм ғорурлыҡ. Бөгөн Илгиз ИРНАЗАРОВ менән уның бала сағына һәм тыуған төйәге менән бәйле ваҡиғаларға бергәләп сәйәхәт ҡылайыҡ.\nКеше ниндәй генә дан-дәрәжәле булмаһын, уның өсөн тыуған ере - алтын бишек булып ҡала. Тыуған яҡ тигәндә, күҙ алдығыҙға тәү сиратта кемдәр һәм нимәләр баҫа?\n- Иң элек, әлбиттә, атай-әсәй, апайым, дуҫтарым. Атай-әсәйем, Аллаға шөкөр, әле лә иҫән-һау, 80 йәште үтһәләр ҙә һаман да яҡшы формалалар, үҙҙәрен ҡарайҙар, уларға оҙон ғүмер теләйем.\nБашҡортостанға ҡайтҡан һайын үҙемде тыуған йортона ҡайтҡан малай кеүек хис итәм. Атайым социология профессоры булды, тәүҙә - Өфө дәүләт авиация техник институтында, һуңынан Башҡорт дәүләт университетында уҡытты. Әсәйем дә уҡытыусы, ул Өфө полиграфия техникумында эшләне. Апайым - медик. Һәр ваҡыт ватсап аша һөйләшеп торабыҙ, шуға мин Өфөлә барған ваҡиғалар менән һәр саҡ хәбәрҙар.\nӘлбиттә, Башҡортостан тигәндә, күҙ алдына Өфө килә, сөнки минең бала сағым, үҫмер йылдарым, йәшлегем шунда үтте. Шунан, әлбиттә, Башҡортостан минең өсөн атайымдың тыуған яғы - өләсәйем йәшәгән Темәс ауылы, Талҡаҫ күле булып хәтерҙә йәшәй.\nПавловканы ла бик яратам. Мәктәптә уҡығанда физкультура уҡытыусыһы Владимир Мартенс ошо һыуһаҡлағыс ярында лагерь ойоштора торғайны. Ай ярым - ике ай беҙ яр буйында палаткаларҙа йәшәй, кәмәлә йөҙә, үҙебеҙ ашарға бешерә торғайныҡ. Павловка - ул матур бала саҡ хәтирәһе.\nБеренсе тапҡыр ишетеүселәр өсөн ятыраҡ булған һөнәрегеҙҙе нисегерәк һайланығыҙ?\n- Өфөлә Фатима Мостафина исемен йөрөткән, ул замандарҙа уҡ ҡалала берҙән-бер башҡорт белем усағы булараҡ билдәлелек алған 20-се ҡала башҡорт мәктәбендә белем алдым. Шул йылда уҡ медицина йүнәлешендә юғары уҡыу йортона инергә теләгем ҙур булһа ла, конкурстан үтә алманым һәм бер йылдан һуң Башҡорт дәүләт университетының биология факультетына инеп киттем. Студент йылдарында, ғәҙәттә, ниндәй специализация һайлау тураһында артыҡ уйланып бармайһың. Курсташтарым менән мин дә ихтиологияға мөкиббән китеп, уны аңлы рәүештә һайланыҡ тип әйтә алмайым. Беҙҙе уның, тәү сиратта, тынсыу лабораторияларҙа ултырыуға ҡарағанда йәйге экспедициялары булыуы ылыҡтырҙы. Аҙаҡ инде үҙем дә һиҙмәҫтән ихтиологияға башкөллө сумғанымды һиҙмәй ҙә ҡалдым.\nӘ Польшаға нисек барып юлыҡтығыҙ?\n- Студент йылдарында СССР һәм Варшава килешеүе илдәре араһында студенттарҙың йәйге лагеры ойошторола ине. Бер йылда мин ошо халыҡ-ара лагерҙа ҡатнашыуға лайыҡ булдым һәм ГДР-ға барҙым. Ошо сәйәхәтем артабанғы яҙмышымды хәл итте лә инде: шунда Польшанан килгән ҡыҙ менән таныштым, һуңынан уның менән ғаилә ҡорҙоҡ һәм мин шулай Польшаға барып сыҡтым.\nБыға тиклем кеше организмының хайуандарға оҡшаш булыуынан сығып, тәжрибәләрҙе хайуандарҙа үткәрәләр, дарыуҙарҙы уларҙа һынап ҡарайҙар ине. Ә бына балыҡтар... Уларҙың генетикаһы һәм иммунологияһы менән кешенеке араһында ниндәй бәйләнеш бар?\n- Бәйләнеш бар һәм ул бик ҙур. Күҙәнәктәр кимәлендә айырмалар ул тиклем ҙур түгел. Ә инде тикшереүҙәрҙе молекулалар кимәлендә алып барһаҡ, айырма бөтөнләй юҡ тиерлек, йәғни балыҡтарҙың иммун системаһы ла кешеләрҙеке кеүек үк. Тимәк, уларҙың патогендар менән зарарланыуы ла, елһенеүе лә бер төрлө. Шуға күрә, балыҡтарҙы өйрәнеп, уларҙан алынған мәғлүмәтте кешегә күсерергә мөмкин. Мәҫәлән, беҙ экотоксикология менән шөғөлләнәбеҙ. Кеше хужалыҡ эшмәкәрлегенә индергән һәм яландарҙы, сәсеүлектәрҙе эшкәрткән химик матдәләр ныҡлы һәм сифатлы тикшерелергә тейеш. Уларҙың хайуандар донъяһына, шул иҫәптән балыҡтарға, ахырҙа, кешегә йоғонтоһо бармы икәнен мотлаҡ ентекле белергә, асыҡларға кәрәк. Беҙ химик матдәләрҙең балыҡтарҙың организмына йоғонтоһон тикшерәбеҙ, сөнки улар, хатта аҙ ғына миҡдарҙа булғанда ла, балыҡтарға, ә һуңынан ризыҡ булараҡ кешенең өҫтәленә килеп, уға ла ҙур зыян килтереүе мөмкин. Лабораторияла сысҡандарҙа тәжрибә үткәргән кеүек, дарыуҙарҙың тәьҫирен балыҡтарҙа ла һынарға була.\nТап балыҡтарҙың генетикаһы ҡоролошо бөгөн, Сovid-19 вирусы йоғонтоһо механизмын тикшереү тотош донъяла беренсе планға сыҡҡанда, бик мөһим тип уйлайым.\nЯҙмышығыҙҙы беҙ күп нәмәне белмәгән һыу батшалығында йәшәүсе заттар менән бәйләп, экология проблемаһына ҡарашығыҙ үҙгәрҙеме?\n- Беҙ уны һаҡларға тейеш. Минең үҙемдең ябай ғына ҡағиҙәм бар - автомобилдә китеп барғанда ла асыҡ тәҙрәнән сүп ташламаҫҡа, һыу буйына ял итергә сыҡҡанда мотлаҡ артыбыҙҙан таҙартырға тейешбеҙ. Сүп-сар тороп ҡалыуы насар күренеш кенә түгел, мәҫәлән, пластик һәм башҡа ҡалдыҡтар балыҡтарға ем булып тора һәм уларҙың организмы аша микроэлементтар беҙҙең ашҡаҙанға ла эләгә. Йәғни яр буйында ҡалдырылған сүп-сар балыҡтарға ғына түгел, беҙгә лә зыян килтерә. Көндәлек тормошта синтетик туҡымалар ҡулланабыҙ, химия саралары менән йыуабыҙ, һәр йыуған һайын уларҙан микротуҡымалар айырылып, һыуға эләгә. Хатта һыу таҙартыу ҡорамалдары булғанда ла уларҙы таҙартып бөтөү мөмкин түгел. Һуңынан был микротуҡымалар йылғаға, диңгеҙгә, океанға эләгә һәм, бумеранг кеүек, ризыҡ булып ҡабат беҙҙең өҫтәлдәргә әйләнеп ҡайта.\nПоляктарҙың ниндәй сифаттары оҡшай? Башҡорттар менән уртаҡ яҡтары бармы?\n- Эш яратыуҙары оҡшай. Улар үҙҙәренең йорттарын, ихаталарын, газондарын тәртиптә, төҙөк тоторға тырыша, матурлыҡ яраталар. Был матурлыҡ яратыу үҙ территорияһы менән генә сикләнмәй, унан ситтә лә бөтөн нәмә матур булырға тейеш. Үҙҙәренең тарихына, ғөрөф-ғәҙәттәренә тоғролоҡ оҡшай, ата-бабаларының ҡәберҙәрен һәр саҡ тәрбиәләп торалар. Улар ҙа башҡорттар кеүек үк асыҡ. Ғөмүмән, менталитеттарыбыҙҙа уртаҡ нәмәләр байтаҡ. Шуныһы үкенесле: ҡайһы берҙә ваҡытлыса сәйәсәт һөҙөмтәһендә беҙҙе бергә бәйләп торған тәрән тамырҙар онотола...\nЯҙылған: 15.01.21 | Ҡаралған: 225


Башҡорт солоҡ ҡорто | Йәншишмә\nБашҡорт солоҡ ҡорто\nНаписал в 29 декабря 2017, 07:05\nЙәшкелтем бал балғалаҡта –\nӘйтерһең дә, мөлдөр-мөлдөр,\nМең-мең кәрәҙ күҙгә баға…\nБер балғалаҡ балды йыйыр өсөн күпме тапҡырҙар оса сәскәле болондарға кескәй бал ҡорто?! Ундай уңғанлыҡ һәм фиҙаҡәр тырышлыҡ ҡырмыҫҡала ғына барҙыр, булһа ла.\nБашҡорт солоҡ ҡорто – Тыуған илебеҙ данын донъяға еткергән тере хазина ул. Солоҡсолоҡ борон-борондан халҡыбыҙҙың милли кәсебе булған. Йөҙйәшәр ҡарағастарҙы ҡыуышлап әҙерләгән урындарға күс ҡундырылған һәм бал ҡорттары ике-өс быуат һуҙымында уның хужаларына затлы ризыҡ биреп торған. Ғалимдар иҫәпләүенсә, бер солоҡтоң балы ете быуын нәҫеленә еткән!\nБалдың файҙаһы хаҡында әйтеп тороу кәрәкме икән? Бәғзе илдәрҙә, мәҫәлән, Японияла, мәктәп балаларына көн дә уны ашаталар: кәре артһын, зиһене яҡтырһын өсөн.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, солоҡсолоҡта солоҡ балына әһәмиәт биреп еткерелмәй беҙҙә. Башҡорт солоҡ ҡорто ла (Бөрйән бал ҡорто тип тә әйтәләр) бик ныҡ кәмегән, хатта ки юғалыу алдында тора. Әммә был һирәк бал ҡортоноң генофондын һаҡлап ҡалырға һәм үрсетергә була әле. Бөрйән, Белорет, Мәләүез, Күгәрсен, Йылайыр, Ишембай райондарында башҡорт солоҡ ҡорто күс айыра, ул күстәргә солоҡтар, түмәр умарталар әҙерләргә, күҙ-ҡолаҡ булырға, үрсетергә кәрәк.\nБөрйән бал ҡорто генофондын саф килеш һаҡлау сараһын да күрергә бурыслыбыҙ. Бының өсөн уны башҡа төр бал ҡорттарынан, бигерәк тә көньяҡтан килтереп үрсетелгәндәренән, айырым мөхиттә, урман төпкөлдәрендә, йүкәлектә аҫрау хәйерле.\n« Еңеүсе булып һөйөндөм\nУй-хыялдар тормошҡа ашһын! »


Глобаль йылыныу — Башҡорт Википедияһы\nГлобаль йылыныу — уртаса йыллыҡ Ер атмосфераһы температураһының даими үҫә барыуы. БМО климат үҙгәреүен тикшереүсе белгестәр мәғлүмәтенсә, XVIII быуат уртаһынан Ерҙә уртаса температура 1,1 °C-ҡа күтәрелгән. Йылыныуҙың шаҡтай өлөшө һуңғы 50 йылға тура килә, һәм был йылыныу кеше эшмәкәрлеге менән бәйле.\nНАСА мәғлүмәте буйынса температура графигы\nКлимат үҙгәреүен тикшерүсе белгестәр билдәләгәнсә, XXII быуатта Ер температураһы 1,8 до 3,4 °С-ҡа тиклем күтәрелергә мөмкин.\n1 Глобаль йылыныу күренеше\n2 Глобаль йылыныу сәбәптәре\n2.1 Парник эффекты\n2.2 Буласаҡ эҙемтәләре тураһында фараздар\n5.1 Халыҡ-ара килешеүләр\nГлобаль йылыныу күренешеҮҙгәртергә\n2010 йылда һауа шарттарының ҡырҡа боҙолоуы — Ер шарында климат үҙгәреүҙең туранан-тура эҙемтәһе, ул туранан-тура кеше эшмәкәрлегенә бәйле. 1880 йылдан һуң тәү тапҡыр 2010 йылдың ғинуар — апрелдә һауа температураһы Ер шарында иң юғарыһы ине. Ҡыш Цельсий буйынса — 1,89, яҙ 1,37С градусҡа йылыраҡ теркәлгән. 2010 йылдың нюнь — июлендә Көнсығыш Европаны бығаса күрелмәгән эҫелек солғап, урыны менән һауа 40С градусҡаса йылынды. Май айында ғәҙәти булмаған эҫелек Рәсәйҙең көнсығыш һәм үҙәк райондарына ла үтеп инде. Көньяҡ Америкала иһә был яҡтар өсөн бөтөнләй ят һалҡын һауа хөкөм һөрҙө. Көслө ел ҡар алып килде, һепертмә буран сыҡты. Июлдә Аргентинала һәм Чилиҙа ысын һалҡындар урынлашып, температура — 18—22 градусҡа тиклем түбәнәйҙе. Көньяҡ Африкала ла күпләп ҡар яуып, урыны менән уның ҡалынлығы 25 сантиметрға етте.\nҒәҙәттә, көҙ күҙәтелә торған муссон ямғырҙары Һиндостан, Пакистан һәм Бангладешта көслө һыу баҫыуға килтерҙе. 500-ҙән ашыу кеше һәләк булды, 10 миллионы тыуған ерҙәрен ташлап китергә мәжбүр булды. Бик күп сәсеүлек зыян күрҙе, мал-тыуар, башҡа мөлкәтте һыу йыуып алып китте. Көньяҡ Ҡытайҙа һыу баҫыуҙан 120 кеше ҡорбан булды, 13 миллионы төрлө ҡаза күрҙе. Хатта Ғәрәп диңгеҙендә бер ҡасан да булмаған тропик циклон күҙәтелде. Англия менән Уэльста көслө ямғырҙар яуҙы, Кипрҙа эҫелек 45 градусҡа етеп, үҙенсәлекле рекорд ҡуйылды. Кувейтта дүрт көн рәттән 50 градустан юғары эҫелек күҙәтелде.\nФранция ла быйыл тәбиғәт аномалияһын йышыраҡ күҙәтте.\nГлобаль йылыныу сәбәптәреҮҙгәртергә\nТикшереүселәр атмосфераның йылыныуына заводтар һәм автомобилдәр сығарған углекислый газ ғәйепле икәнен күптән әйтә килә. Һауа шарттары ҡырҡа боҙолоуҙа кеше ғәйебе ни дәрәжәлә? «Известия-наука» ҡушымтаһы ошо һорау өҫтөндә уйланып, интернетта ҙур мәҡәлә баҫтырып сығарҙы. Глобаль йылыныу арҡаһында БМО белгестәре яҡын киләсәктә төрлө һәләкәттәр фараз итә, тип яҙа гәзит. Кешенең техноген эшмәкәрлеге, атмосфераға углекислый газ күпләп бүленеү — төп хәүеф сығанағы. Һуңғы 40 йылда Мәскәүҙә уртаса температура 5 градусҡа күтәрелде. Хатта ғинуарҙа ла ул ни бары — 9,3 градус тәшкил иткән. Тимәк, ҡышҡы һалҡындарҙан һуң эҫе йәй киләсәк..\nҠайһы бер теориялар буйынса, был күренеш Ерҙең йылы бүлеп сығарыу һәләтен тотҡарлай һәм парник эффекты тыуҙыра. Сәнәғәттең 200 йыллыҡ эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә углекислый газдың атмосфералағы күләме өстән бер өлөшкә артып, һуңғы быуатта уртаса температура 0,6 градусҡа күтәрелгән. 90-сы йылдар уҙған быуаттың иң эҫе дәүере һанала. Һуңғы 100 йылда Төньяҡ ярымшарҙа температура уға тиклемге мең йылдан да күберәк артҡан. Әгәр ҙә сәнәғәт етештереүе күләме әлеге кимәлдә һаҡланһа, XXI быуат аҙағына климаттың 2 — 6 градусҡа йылыныуы көтөлә. Донъя океаны иһә бер метрға күтәреләсәк.\nПарник эффекты, йәғни Ер шарында климаттың йылына башлауына беренсе тапҡыр 1824 йылда француз физигы Жозеф Фурье иғтибар итә. Ләкин кешелеккә уның асылын аңлау өсөн быуат ярымдан ашыу ваҡыт кәрәк була. Синоптиктар атмосфераның йылыныуына заводтар һәм автомобилдәр сығарған углекислый газ булышлыҡ иткәнен күптән әйтә килә. Мәҫәлән, 1 литр бензин янғанда 2,5 килограмм кислород юҡҡа сыға. Глобаль йылыныу менән иң ныҡ ҡыҙыҡһынғандарҙың Бөйөк Британиянан булыуы ғәжәп түгел, сөнки донъя океаны күтәрелә ҡалһа, был утрау һыу аҫтында ҡаласаҡ. 2006 йылда Бөтә донъя банкының баш экономисы, хәҙер Лондондың иҡтисад мәктәбе профессоры Николас Стерн әҙерләгән доклад буйынса бер ниндәй ҙә сара күрмәгәндә, XXI быуатта ахрызаман етеүе ихтимал. «Температура 100—200 йылда 5 градусҡа артһа, — ти Стерн, — донъя океаны күтәрелеп, 1 миллиард кеше эсәр һыуһыҙ ҡаласаҡ, йоғошло ауырыуҙар миллиондарса кешене юҡ итәсәк». Миграцияның ниндәй дәрәжәгә етәсәген күҙаллау ҙа мөмкин түгел.\nБуласаҡ эҙемтәләре тураһында фараздарҮҙгәртергә\nГлобаль йылыныуҙың бөтә донъяға йоғонтоһо сүллектәр киңәйеү, дауыл һәм һыу баҫыуҙар йышыраҡ күҙәтелеү, малярия һәм биҙгәк ауырыуҙары көсәйеүҙә сағылыш табасаҡ. Африка менән Азияның күпселек өлөшөндә ерҙән уңыш алыу кәмеп, көньяҡ-көнсығыш Азияла артыуы ихтимал. Европа һыу баҫыуҙан интегәсәк, Венеция менән Голландия иһә һыу аҫтында ҡаласаҡ. Австралия менән Яңы Зеландия — ҡоролоҡтан, ә АҠШ-тың көнсығыш яры емергес дауылдарҙан яфа сигеүе ихтимал. Төньяҡ ярымшарҙа боҙ ике аҙнаға элегерәк әрселәсәк. Арктиканың боҙ ҡатламы 15 процентҡа йоҡарыуы, Антарктидала боҙлоҡтоң 7—9 процентҡа эскәрәк шылыуы ихтимал. Көньяҡ Америка, Тибет һәм Африка тауҙарында боҙ ҡатламы иреп бөтәсәк. Европала үҫемлекселек менән шөғөлләнеү осоро ике аҙнаға оҙоная. Глобаль йылыныу арҡаһында XXI быуат аҙағына Гренландияла боҙлоҡтар иреп бөтөүе фаразлана. Был турала АҠШ-тың НАСА-һы (милли аэрокосмик тикшеренеүҙәр агентлығы) хәбәр итә.\n↑ Climate Change 2007: Synthesis Report, Fig. 3.2 Atmosphere-Ocean General Circulation Model projections of surface warming 2013 йылдың 18 май көнөндә архивланған.\n↑ Изменения климата, 2001.Последствия, адаптация и уязвимость. Техническое резюме МГЭИК для лиц определяющих политику. III доклад, 2001 2012 йылдың 1 сентябрь көнөндә архивланған.\nМәхмүт ХУЖИН. Глобаль йылыныуҙан һуң беҙҙе ни көтә? Йәшлек гәзите\nКлимат ниңә көйһөҙләнә? Ағиҙел. 2011 й. № 7.\nПогода: Глобальное потепление, программа «Специальный корреспондент» Александра Хабарова // канал Россия 2007 йылдың 26 октябрь көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Глобаль_йылыныу&oldid=1104924 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 7 ғинуар 2022 в 17:03\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:03 7 ғинуар 2022 үҙгәртелгән.


Мөғжизәләр алда әле » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Спорт һәм туризм » Мөғжизәләр алда әле\nМөғжизәләр алда әле 10.07.2018 // Спорт һәм туризм\nБаш осонда ҡояш балҡыр әле,\nМөғжизәгә килә ышанғы...\nФутбол буйынса Рәсәй йыйылма командаһының Донъя чемпионатындағы һуңғы сығышынан һуң ошо йыр һүҙҙәре иҫкә төштө. Ватандаштарыбыҙ сираттағы матчта еңелгәндән һуң, тәүгә күңелдә өмөтһөҙлөк хисе тыуманы. Ҡәнәғәтһеҙлек, үкенес тойғолары булды, әммә был төңөлөү түгел ине.\nШәмбе көнөн илдәге һәр футбол көйәрмәне түҙемһеҙләнеп көттө. Шулай булмай, сирекфиналда беҙҙең уйынсылар хорваттар менән осраша бит. Уларҙы еңһәкме... Ул саҡта, уйлауы ла ҡурҡыта, ярымфиналға сығабыҙ бит! Унда ошо уйынға нигеҙ һалған инглиздәр беҙҙе көтөп тә тора!\nИх, хыялдар, хыялдар... Уларҙың гел генә тормошҡа ашмауы менән дә ҡиммәт был ғүмер. Уйлағаның гел генә алдыңа килеп торһа, йәшәү ҙә йәмен юғалтыр, артабан ынтылыр бейеклектәр, күтәрелер үрҙәр ҡалмаҫ ине...\nБыл юлы ла шулай булды. Әлбиттә, беҙҙең Денис Черышев иҫәпте асҡас, айырыуса ҡыуаныс кисергәйнек. Ләкин тиҙҙән хорваттар уны тигеҙләне, ә өҫтәмә таймда хатта алға сыҡты. Уйын аҙағынаса биш минут ваҡыт ҡалды, еңеләбеҙме ни? Бына һуңғы мөмкинлек тиерлек – Алан Дзагоев штраф тубы тибә. Туп ҡапҡа майҙансығына осоп килә. Һаҡсыбыҙ Марио Фернандес барыһынан бейегерәк һикерә лә... Го-о-ол! 2:2! Сочи стадионы һөйөнөс ауаздарына күмелә...\nМоғайын, бынан һуң беҙ отолмаҫбыҙ. Юҡҡа бирелмәгәндер бит был мөмкинлек? Еңеүсене асыҡлар өсөн матч аҙағынан пенальти тибергә тура килә. Их, Марио... Федор Смоловтың хаталаныуы етмәгән, миллиондарса кешегә өмөт бүләк иткән һин үҙең дә яңылыштың...\nПенальти буйынса 3:4 иҫәбенә еңелдек. Артабан турнирҙа Хорватия ҡала. Шулай ҙа командабыҙ уйыны, еңеүгә ынтылышы менән барлыҡ көйәрмәндәрҙең һөйөүен яуланы. Ә спортта бынан да мөһимерәк нимә бар һуң?..


Йома намаҙы — Башҡорт Википедияһы\nЙома намаҙы (ғәр.صلاة الجمعة — саләт әл-жумғә) — йома көн төштән һуң уҡыла торған йәмәғәт намаҙы. Өйлә намаҙы ваҡытында уҡыла.\nЙома көнө мосолмандар өсөн изге бер көндөр. Шуның өсөн момолмандарға был көндө байрам шатлығы менән каршыларға, йыуынып, арыуланып һәм яҡшы кейемдәр кейеп, мәсеткә барырға кәрәк.\nПәйғәмбәрҙәребеҙ (Ғәләйһис саләтү үәссәләм) түбәндәгесә бойорған: «Кем дә кем яҡшы итеп тәһәрәт алғандан һуң, йома намаҙына барып, шым ғына хөтбә тыңлаһа, бер йоманан икенсе йомаға тиклем ваҡыт эсендә ҡылынған гонаһтары артығы менән ғәфү ителер»\n«Эй иман килтереп ышаныусылар, әгәр йома көн йома намаҙына аҙан әйтелһә, эштәрегеҙҙе һәм сауҙаларығыҙҙы ҡуйып намаҙ уҡырға, вәғәз тыңларға ашығығыҙ. Был эш һеҙҙең өсөн хәйерлелер. Әгәр был эштең файҙаһын белһәгеҙ икән!»- тиелә Изге Ҡөрьән китабында (62:9).\nМөхәммәт Пәйғәмбәр хәҙисендә был көн тураһында былай тип әйткән: «Йома — көндәрҙең хужаһы [башлығы]! Был көн Ураҙа байрам һәм Ҡорбан байрамынан да хәйерлерәктер», һәм шулай уҡ былай тип тә әйткән: «Кем йома намаҙын өс тапҡыр рәттән ҡалдыра — уның йөрәге Раббыһы тарафынан ябыласаҡ».\nЙома намаҙы ир-аттар өсөн генә мәжбүри. Ҡатын-ҡыҙҙар, балалар, мосафирҙар, ҡолдар һәм физик яҡтан хәлһеҙҙәргә йома намаҙы мәжбүри түгел. Әгәр ҙә килһәләр, был намаҙ улар өсөн өйлә намаҙы буларак һанала.\nБиш ваҡыт намаҙ шарттарынан башҡа, йома намаҙының өҫтәмә ике шарты ла бар:\nВәжиб, йәғни мосолмандарға фарыз булыуы.\nСиххәт, йәғни йома намаҙының дөрөҫ булыу шарттары. '\n1 ЙОМА НАМАҘЫНЫҢ ВӘЖИБЕ\n2 ЙОМА НАМАҘЫНЫҢ СИХХӘТ (ДӨРӨҪ) БУЛЫУЫ\n3 ЙОМА НАМАҘЫН НИӘТЛӘҮ\n4 Йома намаҙын ҡылыу\nЙОМА НАМАҘЫНЫҢ ВӘЖИБЕ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИр-ат булыу (йәғни ҡатын-ҡыҙ йәки хөнәсә булмау).\nАзат булыу (төрмәлә һәм тотҡон булмау). .\nЕрле кеше булыу (сәфәрҙә булмау).\nСәләмәт булыу (намаҙға бара алмаҫлыҡ дәрәжәлә сирләмәү).\nКүҙҙәре сәләмәт булыу (һуҡыр булмау).\nАяҡтары сәләмәт булыу.\nНамаҙға бармаҫлыҡ сәбәптәр булмау (дошмандан ҡурҡыу, бик ҡаты ямғыр яуып, аяҡ аҫты бысраҡ булған кеүек нәмәләр йома намаҙына бармаҫҡа сәбәп була ала).\nЙОМА НАМАҘЫНЫҢ СИХХӘТ (ДӨРӨҪ) БУЛЫУЫ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЙома намаҙы уҡыласаҡ ерҙең ҡала булыуы (рөхсәт бирелһә, ауылдарҙа ла уҡыла).\nПадишаһ йәки мөфтөй тарафынан рөхсәтле кешенең имам булыуы.\nӨйлә намаҙының ваҡытында уҡылыуы.\nЙәмәғәт алдында хөтбә уҡылыуы.\nИмамдан башҡа кәмендә өс кеше булыуы.\nЙома намаҙы уҡылған урындың һәр кемгә билдәле һәм асыҡ булыуы.\nЙОМА НАМАҘЫН НИӘТЛӘҮ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЙома намаҙы, беренсе дүрт рәкәғәт сөннәт, ике рәкәғәт фарыз һәм тағы һуңғы дүрт рәкәғәт сөннәт булып, барлығы ун рәкәғәт. Йома намаҙы йома көнө өйлә вакытында кылына һәм шул көндөң өйлә намаҙына һынала. Йома намаҙының фарызы йәмәғәт менән кылына, яңғыҙ ғына кылынмай.\nИң беренсе уҡылған дүрт рәҡәғәткә: «Йома намаҙының әүәлге сөннәтенә», — тип ниәт ителә.\nШунан һуң имам менән бергә уҡылған ике рәҡәғәт йома намаҙының фарызы була.\nБынан һуң үтәлгән дүрт рәҡәғәт йома намаҙының аҙаҡҡы сөннәте була.\nЙома намаҙын ҡылыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЙома көнө өйлә вакытында аҙан уҡылғандан һуң, иң элек дүрт рәкәғәт сөннәт ҡылына.\nНиәт түбәндәгесә әйтелә: «Ниәт иттем Аллаһы Тәғәлә ризалығы өсөн бөгөнгө йома намаҙының дүрт рәкәғәт беренсе сөннәтен кылырға, йөҙөмдө ҡараттым ҡибла тарафына, Халисан лилләһи Тәғәлә».\nЙома намаҙының беренсе сөннәтен ҡылыу өйлә намаҙының дүрт рәкәғәт сөннәтен ҡылыу кеүек.\nСөннәт ҡылынғандан һуң мәсеттең эсендә тағын бер аҙан уҡыла һәм имам, мөнбәргә сығып, хөтбә укый. Хөтбә бөткәс, икамат килтерелә һәм йоманың ике рәкәғәт фарыҙы йәмәғәт менән ҡылына.\nИмам артынан йәмәғәт түбәндәгесә ниәт әйтә: «Ниәт иттем Аллаһы Тәғәлә ризалығы өсөн йома намаҙының ике рәкәғәт фарыҙын үтәргә, йөҙөмдө ҡараттым ҡибла тарафына һәм эйәрҙем ошо имамға, Халисан лилләһи Тәғәлә».\nФарыздан һуң йома намаҙының дүрт рәкәғәт һуңғы сөннәте ҡылына. Ул йома намаҙының беренсе сәннәте кеүек ҡылына.\n«Ниәт ҡылдым Аллаһы Тәғәлә ризалығы өсөн йома намаҙының һуңғы дүрт рәкәғәт сөннәтен үтәргә, йөҙөмдө ҡараттым ҡибла тарафына, Халисан лилләһи Тәғәлә» тип әйтелә.\nШуның менән йома намаҙы тамам була.\nИ77 Ислам нигеҙҙәре. /Төҙөүсе, инеш һүҙ авторы Ф. Р. Хоҙайғолов. — Өфө : Китап, 2016. — 144 бит. ISBN 978-5-295-06400-5\nЙома намаҙы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Йома_намаҙы&oldid=796514 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:03 6 апрель 2018 үҙгәртелгән.


Хәләл тауыҡ йомортҡалары | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Хәләл тауыҡ йомортҡалары\n« Иҫәнгилде ағинәйе\nХәләл һәм харам хаҡында »\nХәләл тауыҡ йомортҡалары\nӘссәләмүғәләйкүм мосолман ҡәрҙәш. Был мәҡәләне «Йәшлек» гәзитенең «Йәшлек ҡунағы» битенән алдым. Үҙ үҙен маҡтап халыҡ алдында абруйын күрһәтеү маҡсаты менән түгел әлбиттә. Маҡтау–маҡтаныу шайтан ғәләмәте, кешенең мин-минлеген артыра, гонаһҡа баҫтыра. Аллаһ һаҡлаһын беҙҙе был аҙымдарҙан. Аҫтағы мәҡәлә менән танышығыҙ.\nДинеңде интернет аша нығыт йәки «Хәләл тауыҡ йомортҡалары» буламы?\nТелефон, интернет, телевизор — быларҙың барыһы ла заман талабы. Уларҙы файҙаға ла, зыянға ла файҙаланырға мөмкин. Иманлы кеше был замана ҡаҙаныштарын үҙенең дине, намыҫы, тормошо һәм әхирәте өсөн тик файҙалы йүнәлештә генә ҡулланасаҡ. Һәр эштең үҙ яйы, тәртибе булған кеүек, интернеттың да үҙ әҙәбе бар.\nҺеҙҙең иғтибарға башҡорт телендәге иң популяр «Әбйәлил» исемле дини сайлың авторы менән әңгәмә тәҡдим итәбеҙ. Нәзир САБИТОВ Әбйәлил районының Таштимер ауылында йәшәй. Сығышы менән ошо уҡ ауыл кешеһе, Таштимер мәсетенең имам- хатибы.\n- Һеҙ — бөгөн ислам ҡанундарын киң пропагандалаусы иң әүҙем интернет-ҡулланыусыларҙың береһе. Бик күптәр һеҙҙең сайт буйынса дин тәғлимәттәрен өйрәнә. Ҡайҙан мәғлүмәттәр алаһығыҙ?\n- Мин интернетта ни бары өс йыл тирәһе, уға тиклем ишетеп кенә белә инем. “Ләлә-Тюльпан" мәсетеңдәге Рәсәй Ислам университетының ситтән тороп уҡыу бүлегеңдә уҡый башлағас, ноутбук һатып алдым. Яйлап ҡына компьютерҙы өйрәнә башланым: яңы өлкә бик ҡыҙыҡ тойолдо, хатта интернет-блогер буйынса түләүле курстарҙа уҡыным, Тора-бара, сайттар астым. Сайт тигән һүҙ — интернетта мәғлүмәттәр һалынған бит. Блогер тигән һүҙ үҙ көндәлегеңде алып барыу һәм башҡа мәғлүмәттәрҙе тикшереп һығымта яһап, анализлап фекереңде бүлешеү. Мин блогерҙан айырмалы рәүештә тик сайтҡа мәғлүмәттәр сығарам. Тәүҙә маҡсатым төрлө мәғлүмәт урынлаштырып, уҡырға кешеләр йәлеп итеп үҙ сайтыңа реклама биреүсе аша рекламалар урынлаштырып, аҡса эшләү ине. Беренсе сайтым рус телендә булды, интернетта конкуренция күп булыу сәбәпле, уның эшмәкәрлеген туҡтаттым. Шул уҡ ваҡытта дини ғилемем үҫә килә Мөхәммәд бәйғәмбәр, саллалаһү-ғәләйһис сәләмдең: “Бар булған ғилемегеҙҙе халыҡҡа еткерегеҙ”, — тигән хәҙисәнән сығып, үҙ телебеҙҙә башҡортса сайт асып ебәрҙем. Әйткәндәй, бындай мәғлүмәти бизнес менән беҙҙең интернетта ни бары халыҡтың 15 проценты ғына шөғөлләнә, ә сит илдәрҙә интернет бик күптәрҙең ризығы. Бөгөн эш эҙләүселәр күп, бында ниндәй өлкәлә уңыштарға өлгәшергә булыуын яҙырмын иншалла. Тик һәр эштә түҙемлек һәм ныҡышмалылыҡ кәрәк. Әлеге ваҡытта ниәтем халыҡҡа кәрәк мәғлүмәттәрҙе, бигерәк тә дин ғилемен еткереү, социаль селтәрҙә уҡыусыларым үҙ битенә ошо мәғлүмәттәрҙе ҡуйып башҡалар менән бүлешә башлаһалар, Аллаһы Тәғәләнең әжер-һауабына, ризалығына ирешерҙәр. Ошо дин биттәрен уҡып ниәтләнеп дине ғәмәлдәр ҡыла алмаған хәлдә лә ниәт-хәлдәренә үтәлгән һымағыраҡ әжер булыр. иншаАллаһ.\nИнтернетта башҡорт телендә сайттар юҡ кимәлдә. Бөгөн теүәл һәм тотороҡло эшләп килгән саф башҡорт сайттары ул — киң матбуғат саралары ғына һәм уҡытыусылар тарафынан дәреслектәр асып онотолғандары. Үҙемдең профессиональ сайтты камиллаштырып, мәғлүмәттәр табып һәм үҙем белгәнде ҡушып, интернетҡа,ҡуям. Дин ғилемен камиллаштырырға теләүселәр социаль селтәр аша минең менән аралаша. Йәштәрҙең генә түгел, оло быуындың да дини һорауҙары күп, хәләл һәм харам мәсьәләләре ҡалҡып сыға. Бөгөн йәмғиәт үҙен борсоған һорауға яуап табыр өсөн магазинға барып китап алмай, ә интернетты хуп күрә. Йәғни күптәр ҡағыҙҙан электрон форматҡа күсте. Заман уңайлыҡтарын дин өсөн дөрөҫ файҙаланғанда, бик күптәргә иман нурын өләшергә мөмкин. Мәҫәлән, вәғәздәрҙе, кәрәкле доғаларҙы ғына баҫтырып, бихисап кеше һинән күсереп үҙ диуарына элеп ҡуя – шулай итеп тарала, уларҙы халык уҡый һәм ятлай. Әйткәндәй, диплом эшен дә дин һәм интернет темаһына арнамаҡсымын, тик уға ғилми етәксе табыу мәсьәлә тыуҙыра.\nМаҡсатым — башҡорттарыбыҙ ҡоро намаҙ ғына уҡыусыларҙан булмаһын тип, рухи, әхлаҡ, ғилем яғынан үҫешкән булһын тигән фекерҙәмен. Динһең мәғәнәһе ғилемле булыуҙы аңлата. Әхирәткә күскәндә лә ни көткәнен халыҡ аңларға тейеш, үлеп кенә юҡка сығам, тип уйламаһын ине. Йән барлығын һәм һәр кемдең ошо донъялағы тормошо өсөн Аллаһы Тәғәлә алдында яуап бирәсәген аңлаһа ине.\nАллаһы Тәғәлә дини ғәмәлдәрҙе үтәүҙе ҡыйын ҡылманым тигән. Ҡыйынлыҡ эҙләмәгеҙ, намаҙ уҡығыҙ, ураҙа тотоғоҙ, ябай кешегә артығы ла кәрәкмәй. Дин ғилемен һәм китабыбыҙ Ҡөрьән Кәримде ғүмер буйы өйрәнһәк тә осона сыға алмаясаҡбыҙ, уға ғәйәт ҙур мәғәнә һалынған. Бер бәләкәй генә “Фатиха" сүрәһен генә тәфсирләп бихисап китаптар яҙылған.\n- Сайтың йөкмәткеһе хаҡында ла һөйләп үтегеҙсе?\n- Дини категориянан тыш, сайтта үҙ ерлегебеҙҙә килеп сыҡҡан тарихтар хаҡында, яҙыусыларҙың әҫәрҙәрен, шулай ук мөнәжәттәр һәм таҡмаҡтар, риүәйәттәр һәм легендаларҙы бирергә тырышам. Тирә-яҡ ауылдар, уларҙың кешеләре, топонимик атамалар буйынса тарихты теркәйем. Район күләмендә уҙған дини сараларҙан фотолар, башҡорт телеңдә балалар өсөн матур әкиәттәрҙе, видеофильмдарҙы ҡараусылар ҙа бар. Сәләмәтлек хаҡында, хатта аш-һыу серҙәрен дә ҡуйырға тырышам. Һалаһы мәғлүмәт күп, һәр нәмәгә өлгөрөп булмай. Кәрәк мәғлүмәтте интернетта беҙҙең Башҡортостан энциклопедияһында уҡырға мөмкин.\n- Тәүге мәсеткә килеүсегә дин әһелдәре, ундағы кешеләр һынсыл ҡарап, киҫәтеү яһарға ғына тора төҫлө. Йәнәһе, был намаҙ тәртибен беләме, дөрөҫ эшләйме, тип һәр хәрәкәтен энә күҙәүенән үткәрәләр. Был дөрөҫмө?\n- Аллаһы Тәғәлә беҙҙең намаҙға мохтаж түгел, беҙ үҙебеҙ намаҙға, Аллаһы Тәғәләгә итәғәт итергә, шөкөр итергә мохтаж. Намаҙ уҡый башларға теләүсегә мин көнлөк биш намаҙҙан түгел, ә бер намаҙҙан башларға кәңәш итәм. Аят-сүрәләрҙе ятлап, иманығыҙ нығына килә намаҙ һанын арттырырға, фарызға ҡушып сөннәтен дә уҡырға мөмкин. Күҙәтеүҙәр буйынса, шунда уҡ биш намаҙына тотонған кеше тиҙ арала ялҡа башлай, тора-бара бөтөнләй ҡул һелтәп тә ҡуя. “Ниңә мәсетегеҙ тулы түгел?” — тигән һорауҙы имамдарға бик йыш ишетергә тура килә. Кеше иманға үҙе килмәйенсә, уның башына мәжбүри һеңдерергә ярамай. Ай-вайына ҡарамай, көсләшеп түгел, ә ипле генә итеп намаҙға саҡырығыҙ. Дингә саҡырыуҙа артыҡ ныҡышып тырышыу кәрәкмәй, кешенең ҡаршылашып кире китеүе бар. Бында кеше үҙе был ғәләмәт донъяға ни өсөн килгәнен йөрәк-күңел аша аңларға тейеш. Үкенескә күрә, совет быуынына ныҡлап атеизм һеңгән. Бала саҡтан “Мин кем?” тигән һорау борсоно. Мәрхүмә әсәйем байтаҡ йылдар хат ташыусы булып эшләне. Беҙ, туғандар, уға матбуғат таратырға ярҙам итә торғайныҡ. Ул ваҡыт ниндәй генә гәзит- журналы булманы, һәр береһен уҡырға өлгөрә инем. Тәүҙә мәктәп, артабан училище, ауыл китапханаларын тулыһынса уҡып сыҡтым — эҙләнеүҙәремә яуап табырға теләнем. Апаруҡ ваҡыт үтеп, байтаҡ һыу аҡҡас, тормош мәғәнәһен аңлай башланым, был донъяға ни өсөн килгәнемде төшөндөм. Аллаһ Тәғәләнең һәр нәмәгә тәғәйләгән үҙ тәртибе бар. Аллаһ беҙгә хужа. Ябай әйткәндә мәҫәлән: колхозда ары-бире эшләһәң, председатель эш хаҡын һәм ял биреүҙе ҡырҡа, һин ялҡаулығын арҡаһында мәхрүм булаһын. Ә Аллаһ ҡушҡанынан һәм тыйылмағынан ни көтә? Аллаһ Тәғәлә үҙ әжер-сауабынан мәхрүм итеп, ожмағҡа инер юлынды тамуҡҡа илтә. Ни эшләп ҡайғы-бәләләр килә, балалар мәрхүм була, иманһыҙҙар оҙаҡ йәшәй? Уйлап ҡарағыҙ.\n- Ваҡыт етмәүгә, шарттар булмауға һылтанып та намаҙ уҡымаусылар бар, бигерәк тә эшләп йөрөүселәр араһында...\n- Яйын табырға була. Мин, мәҫәлән, төҙөүсе, төҙөлөштә намаҙ уҡырға шарттар юҡ, әлбиттә. Үҙ сослоғоңдан тора барыһы ла, иртән аяҡты йыуып, ситек кейергә була, артабан намаҙ ваҡыты килеп еткәс тәййәмүм алып, мәсех ҡылыу ҙа етә. Намаҙҙың сөннәтен уҡымай фарызын үтәргә була, һәр ер намаҙлыҡ, мунса һәм бәҙрәфтән башҡа, ҡар өҫтөндә лә, ҡара ерҙә лә уҡығыҙ. Бер нәмәгә лә ҡарамай, намаҙ уҡырға тырышығыҙ, ғибәҙәт ҡылыуығыҙҙың сауаптарын уйлап һөйөнөгөҙ. Артыҡ-ҡыланыуҙан, мәҫәлән, тәһәрәт алғанда, һаулыҡҡа зыян килтерерҙәй ныҡ һыуыҡ һыуҙан һаҡланығыҙ. Тәһәрәтте ҡомған тотоп бәҙрәфкә барып алған истинжә менән бутамағыҙ.\n- «Хәләл» һүҙе иҡтисади брендҡа әйләнде. Хатта тауыҡ йомортҡаларын да хәләл тип тәҡдим итәләр. Дөрөҫмө был?\n- Бөгөн Рәсәйҙә генә түгел, бөтә донъяла хәләл индустрияһы — йылдам үҫешкән тармаҡ. Беҙҙең республикала ла хәләл ризыҡ етештереүселәр бик күп. “Хәләл” стандарт комитеты таныҡлығын алыу — барлыҡ етештереү циклы тикшерелгән һәм мосолмаңдарға ашарға ярай тигән талаптарға яуап бирә тигәнде аңлата. Ашаған аҙығында тыйылған ҡушымталар булмаған, хәләл мал-тыуар, ҡош-ҡорт мосолман ҡанундары буйынса салынырға тейеш. Уйлап ҡараһаң магазин тулы итле консервалар, колбасалар ҡайҙа етештерелгән? Мосолман илендәме? Бер харам йотом намаҙ-доғанды юҡ итә. Кешенең йөрәген ҡарайта һәм Аллаға килеүҙе алыҫайта. Шул арҡала бик күптәр был ҡыуаныстан мәхрүм. Хәҙерге мәлдә бындай хәләл продукциялар етештереүҙе бик күптәр аңлай башланы, шул арҡала бит табыштары арта. Мәҫәлән, беҙҙең Магнитогорск ҡалаһы эргәһендәге “Ситно” тигән берекмәгә ҡараған Буранный ҡошсолоҡ фабрикаһында үҫтерелгән тауыҡтар хәләл, сөнки унда имамдар тауыҡ сала торған конвейерҙарҙы “Бисмилләһи Аллаһу Әкбәр” тип эшләтеп ебәрәләр. Продукциялары Ҡаҙағстанға сыға, ул мосолман иле иҫәбендә. Был талаптарҙы үтәүҙе беҙҙең Башҡортостан мөфтиәте күҙәтә.\nӘгәр йомортҡа һала торған тауыҡҡа хәрәм нәмә ашатмаһалар: үлек мал-ҡалдығы, сусҡа һөйәге онтағы, составында ҡан-спирт ҡушылған аҙыҡ булмаһа — ул хәләл тип атала. Шуға ла һатыуҙағы “хәләл йомортҡалар"ға аптырамағыҙ. Хәләл үә харам ошо биттә - //nazir1965.com/din/x%D3%99l%D3%99l-%D2%AF%D3%99-xaram.html#more-4251\nҒөмүмән, аҙыҡ-түлек һатып алғанда һәр хәләл продукция менән ныҡлап танышып сығыу артыҡ булмаҫ — ҡайһы ойошма тарафынан, ҡасан “хәләл" таныҡлығы бирелгән? Сертификатлауҙы үтә алмаған ойошмаларҙың да был бренд аҫтында кешеләрҙе алдауы бар. Ни тиһәң дә, “хәләл” һүҙҙе һатып алыусының ышанысын тиҙерәк яуларға ярҙам итә, был һүҙ аҫтында, йәнәһе, тауарҙары сифат гарантияһына яуап бирә.\nМинең Силәбе өлкәһендә йәшәүсе ҡаҙаҡ фермер танышым, үҙенең ит продукциялары, колбаса етештереү буйынса эшен тулыһынса хәләл производствоға ҡорған. Уның продукцияһы “Каприз“ исемле маркалы. Үҙе, диндар кеше булараҡ, һәр процесты контролдә тота, бынан тыш, "Хәләл” стандарт комитеты хеҙмәткәрҙәре бик йыш килеп тикшереүҙәр уҙғара.\n- Хәләл итте һуйыу тәртибе ниндәй? Ҡорбан салғанда, бигерәк тә ҡала ерендәгеләр, был эште мотлаҡ мулла ярҙамыңда үтәргә кәрәк, тип һанай.\n- Үҙен мосолманға һанаған кеше сала. Имам-муллаларҙың эше һәр бер дини эштә башҡаларҙы өйрәтеп-күҙәтеп тороу. Тәһәрәтләнеп, ихластан, “Бисмилләһи Аллаһү Әкбәр” тип әйтеп, изге ниәтен башҡара ала. Ошо урында шуны телгә алыу урынлы булыр: ҡорбан, итенең һөйәктәрен ни эшләтергә кәрәклеген сайтта уҡығыҙ.\nКүптәрҙе хәләл продукцияның башҡаларҙан нимә менән айырылып тороуы ҡыҙыҡһындыра. Хәләл ит, мәҫәлән, сусҡа ите булмауҙан тыш, салған ваҡытта малдың барлыҡ ҡаны ағыҙылғаны була. Ҡан менән зыянлы матдәләр ҙә ағып төшә. Салына торған малдың тулаған ваҡытында ҡанында ағыулы мәтдәләр барлыҡҡа килә, ҡандың составыңда ген ауырыуҙары һәм башҡа вирустар бар һәм ҡан егерме минуттан һуң боҙола башлай, зарарлы бактериялар үрсей. Ҡанлы ризыҡ ашау харам. Шулай уҡ мал-тыуар ризығында тыйылған ингридиенттар, дарыуҙар булмаҫҡа тейеш. Харам ашағаңдар төрлө ауырыуҙарға, ҡатындар бала табыу һәләтенә һәм бик күп зыянға дусар ителә.\n- Рәсәйҙә хәләл косметика етештереүсе компаниялар юҡ кимәлдә. Ғөмүмән, хәләл косметика ниндәй булырға тейеш? Мосолман ҡатын-ҡыҙына буянырға ярамай, тип тыйыусылар бик күп.\n- Эйе, тормошобоҙҙа хәләл төшөнсәһе көндән-көн нығыраҡ тарала. Хәләл медицина, бөҙрәхана хеҙмәттәре, ислам банкингы, мосолман кейемен етештереү һәм ҡыйыр-ҡыймаҫ ҡына юл ярыусы хәләл косметика, сөнки уны етештереүселәр бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Бөгөн косметика баҙары химияға ҡоролған — уларҙың составын уҡып, иҫең китер. Мосолмандарға тәбиғи үҫемлек майҙарынан етештерелеп, шәриғәт ҡанундарына яуап биргән хәләл косметиканы, әлбиттә ҡулланырға мөмкин. Дин буйынса тыйылған спирт, желатин, ҡайһы бер майҙар һәм башҡа шик тыуҙырған матдәләрҙән һаҡланырға кәрәк. Мәҫәлән, сусҡа майы һәм һөйәге, хайуан ҡаны, нефть химияһы (бензол, фенол, формалин), цинк компоненттары ҡушылған әйберҙәрҙән алыҫ тороғоҙ. Көндәлек ҡулланылышта булған кер һабынын алып ҡарайыҡ, уның сусҡа һөйәгенән булыуы ла мөмкин бит. Шуға күрә, иғтибарлы булырга кәрәк. Әйткәндәй, хәләл косметика саралары Европа илдәрендә көңдән-көн популярлыҡ яулай. Хатта исламдан алыҫ тороусылар ҙа хәләл косметикаға өҫтөнлөк бирә.\nБеҙҙең башҡорт мосолман ҡатын-ҡыҙы буянмаһа ла бик матур һәм һылыу. Уларҙы күреү менән башҡорт гүзәлдәре тип, ғорурланып китәһең. Самаһын ғына белеп косметика ҡулланһындар. Динебеҙҙә ҡатын күркәм һәм тыйнаҡ, иренә ҡүренер өсөн генә биҙәнһен ине. Беҙҙең башҡорт ирҙәренең психологияһына килгәндә, саманан артыҡ биҙәнгәндәр кире тәьҫир итә һәм уларҙы насар ғәҙәтле ҡатын итеп уйлайҙар. Мосолман ҡатын-ҡыҙына кейем кейгәндә лә сит ил мосолмандары стилендәге, уларҙың климаты, халҡы ғөрөф-ғәҙәтенән сыҡҡан формалар килешһеҙ. Бик матур, үҙебеҙҙең башҡорт стиленә яраҡлаштырып, үҙ тәбиғәт климатына ҡарал кейемдәр тегергә һәм кейергә һеҙгә кем ҡаршы?\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 28.01.2018 в 00:14, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Кешегә күпме ер кәрәк, йәки ни өсөн халыҡтың пай ерҙәренә хоҡуғы боҙола?\nКушнаренко районының Шәрип ауылы халҡы ғәҙеллек талап итә. Күп йылдар колхозға эшләп хаҡлы ялға сыҡҡан өлкәндәрҙең закон буйынса таратылып биргән пайҙары яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт ҡарамағына күскән.\nӘ Кушнаренко районының Шәрип ауылында йәшәүселәрҙең пай ерҙәрен бөтөнләй тартып алғандар.\n2009 йылда районда «Салауат» ауыл хужалығы кооперативы тарҡатылғас, уға ҡараған ерҙе 365 кешегә бүлеп биргәндәр. Һәр кемгә ете гектарҙан ашыу ер тура килгән. Йөҙҙән ашыу пайҙы яуаплылығы сикләнгән "Агри" йәмғиәте ҡуртымға алған. Халыҡҡа ер хаҡындағы танытманың күсермәһен генә таратып биргәндәр. Тағы ла өс йылдан пай ерҙәрен ҡуртымға алыусы йәмғиәт вәкилдәре ышаныс ҡағыҙын оҙайтыу тураһында документтар әҙерләгәндә халыҡтан ерҙе һатыу-һатып алыу тураһындағы килешеү өсөн имза йыйғандар. Уны-быны аңлап өлгөрмәгән халыҡ күрһәткән урынға ҡул ҡуйған.\nБыйыл яҙ айында пай ерҙәре тотошлай «Агри» хужалығы ҡарамағына күскән. Халыҡ фекеренсә, ойошма етәксеһе 2015 йылдың беренсе ғинуарында ғәмәлгә ингән «Ер тураһындағы» законға таянып эш иткән. Үҙҙәре лә һиҙмәҫтән ерҙәренән ҡолаҡ ҡағыуы тураһында халыҡ быйыл июль башында ғына белеп ҡалған. Был хаҡта алдан бер кемгә лә әйтелмәгән.\nБеҙ телефон аша «Агри» хужалығының директоры менән дә бәйләнешкә индек. Уның әйтеүенсә, 2009 йылда уҡ ышаныс ҡағыҙында ерҙе ҡуртымға алыусының уны һатыу-һатып алыу мөмкинлеге күрһәтелгән.\nДокументҡа ҡул ҡуйғанда иғтибарлы булыу кәрәк шул. Ә ете ярым гектар өсөн һәр кемгә хужалыҡ ун мең аҡса биргән. Ер өсөн көрәш башлана ғына әле. Беҙ был ваҡиғаны күҙәтеп барасаҡбыҙ.


16 июль Викимилектә\nЕр: Тәмле аш-һыу (ризыҡ) көнө.\nАсфальтта һүрәт төшөрөү көнө.\nГрузия: Рухи һөйөү көнө.\nУругвай: Халыҡ-ара футбол чемпионатында еңеү көнө.\nУкраина: Бухгалтерҙар көнө.\n1909: Германияла «Audi» компанияһы ойошторола.\n1920: Рәсәй Халыҡ Комиссарҙары Советы ҡарары менән персональ пенсиялар булдырыла.\n1925: СССР-ҙың Хеҙмәт һәм Оброна Советы Рыбинскиҙа авиация двигателдәре заводы төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итә, хәҙер ул — Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе.\n1990: Рәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы ойошторола.\nАзиев Камил Ғәле улы (1930—9.01.1999), ғалим-агроном, 1957—1999 йылдарҙа Себер ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институты (Омск ҡалаһы) хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1981 йылдан — генераль директорҙың селекция эше буйынса урынбаҫары һәм бер үк ваҡытта 1973 йылдан башлап селекция үҙәге етәксеһе. В. И. Ленин исемендәге Бөтә Союз ауыл хужалығы фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы (1990), ауыл хужалығы фәндәре докторы (1988), профессор (1992). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1980).\nЧумакова Юлия Петровна (1930—20.12.2000), ғалим-тел белгесе. 1970 йылдан Башҡорт дәүләт педагогия институты, 1975 йылдан — Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1994), профессор (1997). Сығышы менән хәҙерге Мәскәү өлкәһенең Спасские Выселки ауылынан.\nПетров Пётр Петрович (1950—14.04.2012), архитектор. 1973 йылдан «Башгипросельхозстрой» институты хеҙмәткәре, 1975—2002 йылдарҙа (өҙөклөктәр менән) «Башнефтепроект» институтының архитектура төҙөлөш бүлеге архитекторы, төп архитекторы, баш архитекторы, 2005 йылдан проекттарҙың баш архитекторы, бер үк ваҡытта 2003—2005 йылдарҙа «Башкиргражданпроект» институтының архитектура оҫтаханаһы етәксеһе. 1979 йылдан СССР Архитекторҙар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған архитекторы (1997). Сығышы менән хәҙерге Ырымбур өлкәһенең Сидоркино ауылынан.\nӘсәҙуллин Мөхәмәт Зөфәр улы (1955—1.12.2009), инженер, хужалыҡ эшмәкәре. «Баштрансгаз» йәмғиәтенең элекке генераль директоры урынбаҫары. Рәсәй Федерацияһының фән һәм техника өлкәһендәге хөкүмәт премияһы лауреаты (2003). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.\nҠайбышев Вадим Тимерйән улы (1960), ғалим-хәрби табип, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1984 йылдан СССР Ҡораллы Көстәрендә яуаплы вазифаларҙа, 1992 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, 1997 йылдан —кафедра начальнигы, 2010 йылдан — мобилизацион әҙерлек һәм катастрофалар медицинаһы кафедраһы мөдире. Медицина хеҙмәте полковнигы (2000). Медицина фәндәре докторы (2007), профессор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2000). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мишкә районы Уръяҙы ауылынан.\nДунаев Андрей Павлович (1931—1996), мәғариф хеҙмәткәре. 1949 йылдан Башҡорт АССР-ының Балаҡатай районы мәктәптәре уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1967 йылдан Нөгөш һигеҙ йыллыҡ, 1974—1995 йылдарҙа Ҡарлыхан урта мәктәбе директоры. РСФСР уҡытыусылары съезы делегаты (1978). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1987). Сығышы менән ошо райондың Нөгөш ауылынан.\nКарамова Ирина Марсил ҡыҙы (1961), ғалим-кардиолог. 1984 йылдан Республика кардиология диспансеры табибы, 2000 йылдан баш табип урынбаҫары, 2004 йылдан — баш табип; 2012 йылдан Ашығыс медицина ярҙамы дауаханаһының баш табибы; бер үк ваҡытта 1992 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (2015), медицина фәндәре докторы (2011). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2006).\nМөлөков Рөстәм Миңлерәүеф улы (1971), бейеүсе. 1997—2016 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленың балет артисы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2008).\nМиркин Борис Михайлович (1937—9.08.2017), ғалим-фитоценолог, агроэколог, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1998), биология фәндәре докторы (1975), профессор (1976). Рәсәй Федерацияһының (1994) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2015), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2007).\nНиғмәтуллин Рамаҙан Муллағәле улы (1924—19.02.2002), хеҙмәт алдынғыһы, 1951—1979 йылдарҙа Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының экскаватор машинисы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың 7-се һәм 8-се саҡырылыш Юғары Советы депутаты. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966). СССР‑ҙың почётлы таусыһы (1979).\nКалабугин Василий Николаевич (1939), хеҙмәт ветераны. 1963—1999 йылдарҙа Салауатбыяла йәмғиәте токаре. II һәм III дәрәжә Хеҙмәт даны ордендары кавалеры.\nИскәндәров Рәшит Хөсәйен улы (1959), ғалим-офтальмолог, 1998 йылдан «РИА Медоптик» офтальмология үҙәге директоры. Медицина фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. Сығышы менән Күгәрсен районы Түбәнге Һаҙ ауылынан.\nХәмитов Әмир Айытҡол улы (1959), ғалим-хирург. Ғ. Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһының бүлек мөдире. Медицина фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. Сығышы менән Баймаҡ районынан.\n1795: Екатерина Ивелич, Рәсәй империяһы шағиры, эпиграммалар авторы.\n1860: Отто Есперсен, Дания тел белгесе, грамматика философияһын төҙөүсе.\n1885: Николай Коновалов, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1934).\n1900: Филипп Голиков, СССР-ҙың хәрби эшмәкәре, Советтар Союзы Маршалы.\n1910: Александр Аникст, СССР-ҙың әҙәбиәт һәм театр белгесе, сәнғәт фәндәре докторы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1987).\n1928: Андрей Дементьев, СССР шағиры, популяр йыр текстары авторы.\n1937: Роговцева Ада Николаевна, СССР-ҙың халыҡ артисы.\n1950: Валерий Максименко, СССР һәм Рәсәйҙең космонавт-һынаусыһы.\n1953: Павел Глоба, СССР астрологы.\n16 июлдә вафат булғандар\n1990: Михаил Матусовский, СССР шағиры, популяр йыр текстары авторы («Подмосковные вечера», «Школьный вальс»).\n1990: Валентин Пикуль, СССР яҙыусыһы, популяр тарихи романдар авторы.\n1992: Татьяна Пельтцер, театр һәм кино актёры, СССР-ҙың халыҡ артисы, 1951 йылғы Дәүләт премияһы лауреаты.\n2007: Михаил Кононов, СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры, Рәсәй Федерацияһының халыҡ (2000) артисы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=16_июль&oldid=1047413 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:23 13 июль 2021 үҙгәртелгән.


Йыл һайын ғинуарҙа Бөрө ҡалаһы "Керәшен һыуығы" эстрада йыры һәм бейеүҙәре асыҡ йәштәр фестивалендә ҡатнашыусыларҙы ҡаршылай. Ҡыштың иң һалҡын көндәрендә бында республиканың төрлө төбәктәренән, сит өлкәләрҙән йөҙәрләгән ижади ҡарашлы йәштәр йыйыла, һәләттәре менән тамашасыларҙы шатландыра. Быйыл был популяр музыка һәм бейеү фестивалендә 507 башҡарыусы ҡатнашты. Сарала ҡатнашыусыларҙың географияһы ла киң. Фестивалгә республиканың район һәм ҡалаларынан вәкилдәр, шулай уҡ Һамар һәм Яр Саллынан, Силәбе өлкәһенән солистар һәм коллективтар килгән. Жюри ағзаһы Ирина Талипова һүҙҙәренә ҡарағанда, йылдан-йыл башҡарыусыларҙың оҫталыҡ кимәле фестивалдә ҡатнашыусыларҙың һаны менән бергә үҫә. Конкурсанттарҙың башҡарыу оҫталығы юғары, шуға күрә жюри ағзаларына еңеүселәрҙе билдәләү еңелдән түгел.\nКонкурста һайлап алыуҙар иртәнән кискә тиклем барҙы. Шәйехзада Бабич исемендәге республика йәштәр премияһы лауреаты Урал Иҙелбаев рәйеслегендәге жюри иң лайыҡлыларҙы өс номинацияла билдәләне. Октябрьский ҡалаһынан Алексей Ветров "Эстрада йыры" номинацияһында Гран-при яуланы. 1 урынға - Өфөнән Ян Сизов, 2 урынға - Өфөнән Элина Фәйзерова, 3 урынға Бөрөнән Роман Аитов лайыҡ булды. "Эстрада бейеүе" номинацияһында "Дайс-бокс" коллективы (Октябрьский ҡалаһы) Гран-при яуланы. Өфөнөң "Артис" һәм "Джет" хореография студиялары, ярашлы, беренсе һәм өсөнсө урын алды. Стәрлетамаҡтан "Мозаика" студияһы икенсе урынға лайыҡ булды. "Музыкаль коллектив" номинацияһында Гран-приға лайыҡ булыусылар булманы. Бөрөнән "City band" коллективына беренсе урын бирелде, икенсе урынға - Өфөнән "Pantograph" коллективы, өсөнсө урынға шулай уҡ Өфөнән "Просвет" коллективы лайыҡ булды. Бынан тыш, өс номинация буйынса стипендиаттар билдәләнде.\n- Мин 2007 йылда "Керәшен һыуыҡтары"нда ҡатнаштым. Ул саҡта беренсе урынға лайыҡ булдым, - ти Алексей Ветров.\nЙәш вокалсының уңышы илһам өҫтәгән, шуға күрә ул сираттағы конкурсҡа ҙур яуаплылыҡ менән ҡараған. Алексей үҙенең дуҫы Марс Ғиниәтуллин (әйткәндәй, быйыл улар Октябрьский музыка училищеһын тамамлай) менән яңы йыр яҙҙырған. Егеттәр рус һәм инглиз телендә композициялар ижад итә. Алексей ике йыл элек популяр башҡарыусыларҙың хиттарын йырлаған булһа, ә быйыл үҙенең йырҙары менән сығыш яһарға ҡарар иткән. Ул тамашасылар хөкөмөнә ике композиция тәҡдим итте, жюри ағзалары уларҙы èòèáàðšûƒ ºàëäûðìàíû. Гала-концертта Алексей башҡарған йырҙар инглиз телендә яңғыраны.\nӨфөнән Элина Фәйзерованың еңеүгә ынтылышы ҙур ине. 18 йәшлек Элина дүрт йыл дауамында конкурсҡа әҙерләнгән. "Керәшен һыуығы" тураһында беренсе тапҡыр ишеткәс, Элина Бөрө сәхнәһендә сығыш яһау теләге менән янып йәшәй, әммә Элина ул саҡта йәше буйынса үтмәй ҡала.\n- Быйыл мин ҡатнашырға булдым, - ти Элина. - Педагог менән өҫтәмә шөғөлләндем. Бынан тыш, ата-әсәйем Яңы йылға синтезатор бүләк итте, шуға күрә мин дә уларға бүләк яһарға булдым.\nЭлина үҙе лә йырҙар яҙа, улар бөтәһе лә мөхәббәт тураһында. Шуға күрә Элина фестивалдә башҡарыу өсөн Алла Пугачева репертуарынан мөхәббәт тураһында йыр һайлаған.\n- Беҙ еңер өсөн килдек, - ти тағы бер конкурсант - "Джет" ансамбленән Сания Садиҡова. - Үткән йылда беҙ призлы урынға лайыҡ була алманыҡ, ә быйыл - өсөнсө урында. Планда - артабан да "Керәшен һыуығы" фестивалендә ҡатнашыу һәм еңеү яулау.\n"Джет" хореография студияһы ҡыҙҙарының Гран-при алыуға өмөтө бар. Студия ҡыҙҙары бейеүҙәрҙе профессиональ башҡарыуҙан тыш, ҡатмарлы хәрәкәттәрҙе оҫта башҡарып, сәхнә костюмдарын булдырыуҙа ижади хыял тыуҙыра. Миҫал өсөн, улар башҡарған "Ҡоштар" композицияһы өсөн, бейеүселәр ҡауырһындан үҙенсәлекле күлдәк һәм битлек әҙерләгән. Сағыу образдар килеп сыҡҡан.\n"Керәшен һыуығы" фестивале гала-концерт менән тамамланды, унда бөтә конкурсанттар ҡатнашты. Традиция буйынса беренсе бүлектә еңеүселәр наградланды. "Йондоҙҙар фабрикаһы-6" проектынан Алексей Хворостяндың сығышы гала-концертҡа йәм өҫтәне.\n- Миңә төрлө конкурстарҙа ҡатнашырға тура килде, - ти Алексей. - Мәскәүҙә үткән беренсе конкурсты әле лә хәтерләйем. Үҙебеҙҙең төркөм менән килдек, барабансы булманы, тик ике гитарист һәм мин инем. Бер аҙна эсендә йыр яҙҙым. Һәм уны сәхнәлә башҡарған ваҡытта, тулҡынланыуҙан һүҙҙәрен оноттом. Әммә аҙағына тиклем йырлап бөттөм шикелле, һәм һөҙөмтәлә дүртенсе урын алдыҡ (26 команданан). Минең уйымса, был яҡшы һөҙөмтә.\nАлексей Хворостян "Керәшен һыуығы"нда үҙе ижад иткән йырҙы башҡарыуҙан тыш, еңеүселәр менән аралашыуға ла ваҡыт тапты.\n- Мин бик аралашып бармайым, йомоҡ кеше мин. Әммә егеттәр менән ҙур ҡәнәғәтлек менән аралаштым. Мин эшмәкәрлектең теләһә ниндәй төрө менән шөғөлләнгән ижади кешеләр менән ҡыҙыҡһынам. Үкенескә ҡаршы, беҙҙә ниндәйҙер айырым йүнәлештәр йәйелдерелә, ә ҡайһы бер әйберҙәр бөтөнләй онотола. Минең уйымса, "Керәшен һыуығы" кеүек фестиваль-конкурс ойоштороу мөһим.\n"Керәшен һыуығы" фестивале ҙур сәхнәгә күтәрелеү мөмкинлеге бирә, ул шулай уҡ уңышҡа тәүге баҫҡыс та булып тора. Популяр музыка һәм бейеү фестивалендә күптәр үҙенең хыялын тормошҡа ашырыуға өлгәште.


Инфоурок / Классному руководителю / Конспекты / Урок-сход "Рух асылы беҙгә бөгөн кәрәк" 11класс\nРух асылы беҙгә бөгөн кәрәк!\n( Кластан тыш дәрес – ҡор )\nИкбаева Ләлә Ғәлиәкбәр ҡыҙы\nКүмертау ҡалаһы Республика политехник лицей-интернаты\nдәүләт бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһы\nМаҡсат: 1) уҡыусыларға рух ныҡлығы тураһында аңлатма биреү;\n2) республикабыҙҙың матур киләсәген булдырырҙай йәш быуын тәрбиәләү;\n3) балаларҙа башҡорт ҡанында булған рухи ныҡлыҡ – маҡсат, үҙ көсөңә ышаныс һәм ихтыяр көсө, ныҡышмалылыҡ тәрбиәләү.\n4) «рух» һүҙ-төшөнсәһенең мәғәнәһе, уның халыҡ һәм шәхес тормошонда тотҡан урыны хаҡында бәхәсләшергә, фекер алышырға өйрәтеү.\nМультимедиа проекторы, ноутбук, экран.\nҮткәреү урыны: башҡорт теле һәм әҙәбиәте кабинеты\n( 11Б класс уҡыусыһы Аҙнабаева Эльвира башҡарыуында йыр “Башҡортмон”\nЭкранда “Мин –башҡорт видеояҙмаһы” )\n1-се алып барыусы. Һаумыһығыҙ! Хәйерле көн, хөрмәтле ҡунаҡтар, уҡытыусылар, тәрбиәселәр, уҡыусылар! Бөгөнгө “Ата-баба аманаты – халыҡ рухы!” исемле сарала РУХ тигән һүҙҙең мәғәнәһен аңларға һәм рухлы кеше ниндәй булырға тейеш икәнен асыҡларға тырышырбыҙ.\n10А класс уҡыусыһы Бәхтийәров Радмир, 10Б класс уҡыусылары Аҡсурин Юлдаш,Боҫҡанов Илсур, Дәүләтшин Илшат, 11А класс уҡыусылары Дауытов Айҙар, Хәлитов Айҙар, 11Б класс уҡыусыһы Нуриманов Илһам Илгизәр Бураҡаевтың “Рух ҡошо тураһында риүәйәт”ен яттан һөйләйҙәр.\nДонъяла Рух тигән ҡош бар. Башҡа бөтә ҡоштарҙан да айырмалы рәүештә, Рух ҡошо нурҙан ғына тора һәм күҙгә күренмәй. Уны бары тик күңел менән генә тойоп була.\nЕр йөҙөндә йәшәгән һәр бер халыҡтың үҙ Рух ҡошо була. Һәр халыҡ үҙ Рух ҡошо менән барлыҡҡа килә. Рух ҡошо халыҡ улдарының һәм ҡыҙҙарының күңел йылылығынан көс ала. Ә күңел йылылығы халыҡтың үҙ булмышына, үҙ моңона, теленә һөйөүенән , бер-береһенә булған күңел тартымынан, киләсәк алдындағы бурыстарына яуаплылыҡ тойғоһонан ярала. Ошо йылылыҡтан көс алған Рух ҡошо иһә халыҡҡа юғарылыҡҡа, оло маҡсат менән йәшәүгә ынтылыш, саялыҡ, ғорурлыҡ, ихтыяр көсө рәүешендә рухи ҡеүәт бирә.\nӘгәр халыҡ үҙ булмышына хыянат итһә, Рух ҡошоноң көсө кәмей башлай.\nҮҙ теленә, моңона, ижадына һөйөүе һүрелһә, уның ғорурлығы юҡҡа сыға.\nБер-береһенә булған күңел тартымы ҡаҡшаһа, ихтыяр көсө кәмей.\nКиләсәк алдындағы бурыстарын онотһа, оло маҡсат менән йөшөүгә ынтылыш та, саялыҡ та селпәрәмә килә.\nӘ Рух ҡошоноң көсө кәмеһә, халыҡ хәлһеҙләнә. Хәлһеҙләнгән халыҡ үҙ Рух ҡошон йәшәтеү өсөн тейешле кимәлдә йылылыҡ бирә алмай.\nХалҡы көслөрәк булған һайын Рух ҡошо ла ҙурыраҡ була һәм оҙағыраҡ ғүмер итә. Ләкин ул, ниндәй генә ҙур булмаһын, мең ярым йылдан оҙаҡ йәшәй алмай. Үҙ ғүмерен йәшәгәс, ояһына ултыра ла үлемгә әҙерләнә. Рух ҡошоноң хәле бөткән һайын, халҡы ла ҡарыуы ҡайтыуын тоя. Был осорҙа халыҡ ялҡаулана, вайымһыҙлана, насар холоҡтарға һәм төрлө ауырыуҙарға тиҙ бирешә башлай. Рух ҡошо һәм бер-береһе менән бәйләп торған күңел нурҙары кәмегәндән-кәмей, бушағандан – бушай бара. Халыҡ яйлап ҡына тарҡала, күпселеге үҙе өсөн генә йәшәүҙе өҫтөн ҡуя. Һәм шуның менән үҙен үҙе тағы ла көсһөҙләндерә, Рух ҡошоноң үлемен яҡынайта.\nОшо ваҡыт халыҡтың күпселеге Рух ҡошоноң көслө саҡтарын һағына, үҙәк өҙгөс йырҙар ижад итә, ниҙер эшләргә ынтыла, йөрәктәрендә нимәлер етмәүен тоя. Ләкин бөйөк эштәр башҡарыу өсөн, уларҙың йөрәк һәм теләк көстәре – рухтары етмәй.\nБына иң ҡурҡыныс көн килеп етә, һәм Рух ҡошо үлә. Ошо көндән халыҡтың күпселеге күңелендә ниндәйҙер бушлыҡ тоя.Башҡа бер нәмәне лә һағынмай, теле, халҡы, үткәндәре һәм киләсәге алдында бурысы барлығын да онота. Ундайҙар өсөн иң мөһиме – бөгөнгө көн һәм үҙе. Һәр береһе айырым! Хатта ғаилә бәйләнештәре лә өҙөлә башлай. Халыҡтың күпселеге тере мәйеткә, ә рухһыҙ күңелдәре - ҡол күңелдәренә әйләнә: саялыҡ менән тәүәкәллек – әрләшергә яратыусанлыҡҡа; дуҫлыҡ - кешенән файҙа эҙләүгә; сәмселлек- көнсөллөккә; бер-береһенә ихтирам – ярамһаҡланыуға; ғорурлыҡ – үсексәнлеккә; тура һүҙлелек – ғәйбәт һөйләргә яратыуға алмашынып бөтә.\nРухи байлыҡҡа ынтылыш та матди байлыҡҡа алмаштырыла. Хатта кешенең аҡылы тураһында ла тик байлығы буйынса фекер йөрөтөлә. Халыҡта хаинлыҡ өҫтөнлөк ала башлай.\nӘ рухлылар һаман Рух ҡошон терелтергә тырыша. Көслөрәктәре- көрәшә, көсһөҙөрәктәре инде, халҡының был мәсхәрәһен күрмәҫ өсөн, ситкә сығып китә. Әммә бөтәһенең дә күңелдәре һыҙлай, бөтәһе лә өмөтһөҙлөктән тонсоғор сиккә етә.\nЛәкин өмөт бар. Сөнки Рух ҡошо үлер алдынан. үҙ нәҫелен дауам итеү өсөн, бер йомортҡа һалып ҡалдыра. Бер генә йомортҡа! Рух ҡошо үлеп, күпмелер ваҡыт үткәс, шул йомортҡа эсенән кескәй генә, көсһөҙ генә ҡошсоҡ килеп сыға. Ҡошсоҡ Рух ҡошонан ҡалған ризыҡ менән туҡлана, ә халыҡтың рухлы өлөшө, үҙҙәре лә һиҙмәйенсә, эшмәкәрлеге һәм күңел көстәре менән ҡошсоҡто йылыта, йәшәтә.\nӘгәр ҙә халыҡ күңеле Бәләкәй ҡошсоҡто көс йыйған сағына тиклем йылытып, йәшәтеп тора алһа, ул йөҙ осорҙан башлап халыҡ үҙенең уянғанын;Йөрәгендә яңы ҡеүәт барлыҡҡа килгәнен; Рух ҡошоноң йәшәүен; Һәм үҙҙәренә саялыҡ, ғорурлыҡ, ихтыяр көсөнөң оло маҡсаттар менән йәшәүгә дәрт биреп тороуын тоя башлай. Кешеләр яңынан бер бөтөнгә – халыҡҡа ойоша башлай, онотолоп барған телен, үҙ халҡына хас исемдәрен, моңон яңынан тергеҙә, йөрәктәрендә бер-береһе менән дә, Рух ҡошо менән дә нур бәйләнеше булдыра. Бынан һуң уларға бер генә шарт ҡуйыла – үҙ рухтарына, үҙ булмышына хыянат итмәү...\n2-се алып барыусы. Уҡыусылар, ишетеүегеҙсә, һәр милләткә тарих тарафынан йәшәү өсөн 1500 йыл тирәһе ваҡыт бирелгән. Әгәр ул халыҡтың рух ҡошо көслө икән, халыҡ та аяғында ныҡлы баҫып тора, киләсәге лә ышаныслы. Рух ҡошо ҡартайып, үлер ваҡыты етһә лә, донъяға берҙән-бер ҡошсоҡ ҡалдыра. Ул үҫеп етеп, ҡыйғыр ҡошҡа әйләнә икән, тимәк, милләт яңырыу кисерә, тағы ла мең ярым йыллыҡ ғүмере башлана тигән һүҙ. Беҙ бөгөн тап ошо турала фекер алышырға йыйылдыҡ.\nУҡыусылар, ә һеҙ рух һүҙенең мәғәнәһен нисек аңлайһығыҙ?\n1-се алып барыусы. Ә хәҙер “Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге”нә мөрәжәғәт итәйек. Рух һүҙенең мәғәнәһен тел ғалимдары нисек аңлата икән?\nУҡыусылар экрандан “рух” һүҙенең мәғәнәһен уҡыйҙар.\nРух – 1) кешенең эске уй-тойғоһо, күңел, йән. Кеше рухы. Рух төшөү.\n2)Кеше һәм йәнлектәрҙе мәңге тере итә торған, матди булмаған үлемһеҙ башланғыс. Изге рух. Ата-бабалар рухы.\n2-се алып барыусы. Ә һеҙҙең фекерегеҙ нисек? Һүҙ – Күмертау ҡалаһы һәм Көйөргәҙе районының “Юшатыр” гәзите баш мөхәррире Малик Минебулат улы Ильясовҡа. Рәхим итегеҙ.\nАтнағолов Вильмир (7 класс)\nМиңә рух асылы бөгөн кәрәк,\nҮҙемә һәм бөлгән халҡыма.\nҠалайыраҡ алған алҡымдан!\nРух яҙыуын күпме эҙләйем мин,\nТаба алмай күпме сер һүтәм,\nҠул һелтәйем, ҡабат тотонам да\nУй тағатам, тағы юл үтәм,\nМин эҙләйем беҙҙең халыҡ рухын\n(“Беҙҙең” тиеп яҙа бер халыҡ!)\nБорон булған , - тиҙәр, -\nХәҙер бөтә халыҡ бер ҡалып...\n1-се алып барыусы. Ярай, шағир шулай тигән. Ә һеҙ нисек уйлайһығыҙ, Тәлғәт Ғиндулла улы? Һүҙ “Юшатыр” гәзитенең яуаплы сәркәтибе Шаһманов Тәлғәт Ғиндулла улына. Рәхим итегеҙ.\nРух яҙыуы әллә – телдә микән,\nИзге төйәгебеҙ – Уралдамы,\nҠурай ҡойған моңда – йәмдәме...\nДәүләтбәков Иҙел (7б класс)\nУрал ғына тауҙың ай битендә,\nШул ҡурайҙы ҡырҡып бер уйнаһаң,\nМоңо Урал тауын бер урай.\nМәңге йәшәр ҡурай.\nУл башҡорттоң йәшәй аңында.\nУл башҡорттоң йәшәй булмышында,\nУл башҡорттоң йәшәй ҡанында.\n( Туйгилдин И.У. ҡурайҙа уйнай )\n1-се алып барыусы. Йәштәрҙең дә фекерен ишетәһе килә бит әле. Һүҙ Ырымбур дәүләт университетының Күмертау филиалы аспиранты, Күмертау ҡалаһы башҡорттары Ҡоролтайының йәштәр бүлеге етәксеһе Венер Ришат улы Сабанчинға. Рәхим итегеҙ.\n1-се алып барыусы. Ағайҙарҙың һүҙен тыңланыҡ. Ир-егеттең эсендә эйәрле-йүгәнле ат ятыр, тигән кеүек, лицей егеттәренең дә фекерен тыңлап үтәйек. Һәр төркөмгә 2-шәр һорау әҙерләнгән. Улар менән танышығыҙ ҙа кем әҙер – яуап бирә башларға мөмкин.\nБашҡорт халҡының ниндәй сифаттары күңелеңә яҡын?\nБашҡортостандың тарихи шәхестәренән кемдән өлгө алаһың? Ни өсөн?\nБөгөн республикалағы ниндәй үҙгәрештәр һине ҡыуандыра?\nБеҙҙең республикала барған ниндәй күренештәр һине ныҡ борсой?\nБашҡортостан Президенты булһаң, нимәләр эшләр инең?\nБашҡортостандың киләсәген нисегерәк күҙ алдына килтерәһең?\n1-се алып барыусы . Ярай, рәхмәт.\nӘ милләт рухын үҫтереүҙә ғаилә, мәктәп һәм хөкүмәттең ролен нимәлә күрәһегеҙ?\n1-се төркөм ғаилә, 2-се төркөм - мәктәп, 3-сө төркөм – хөкүмәт ни эшләргә тейеш? тигән һорауға яуап эҙләй.\n( Таҡтала ҡурай һүрәте. Ҡурай таждарына хәрефләп башҡорт, уртаға рух тип яҙылған.)\n- Беҙҙең егеттәр яуап эҙләгән арала аудиторияға шундай эш тәҡдим итәйек әле. Һеҙҙең алдығыҙҙа ҡурай һүрәте. Башҡорт һәм рух һүҙҙәре айырылғыһыҙ. Ошонда ишеткән фекерҙәрҙән сығып, милләтебеҙҙең мәртәбәһен күтәрерҙәй ниндәй матур һүҙҙәр әйтә алаһығыҙ? Әйткәндәрегеҙ БАШҠОРТ һүҙенең һәр хәрефенә тап килергә тейеш.\nБ – башлы, булдыҡлы, белемле, батыр, бай, берҙәм ....\nА – аҡыллы, аңлы, абруйлы, айныҡ, асыҡ, аманатлы, аҡбуҙатлы, афарин...\nШ – шәжәрәле, шиғри күңелле, шағир, шат...\nҠ – ҡотло, ҡәҙерле, ҡаһарман, ҡеүәтле, ҡыйыу, ҡунаҡсыл\nО – отҡор, осҡор, оҫта, олпат, оптимист, (өлгөлө)...\nР – рухлы, рәхимле, рәхмәтле\nТ – тәртипле, талапсан, тәүәккәл, таҙа, тапҡыр, туҡ, татыу, тырыш, тыныс, талантлы...\n1-се алып барыусы . Шулай итеп, егеттәр, һеҙҙеңсә милләт рухын үҫтереү өсөн ғаилә, мәктәп, хөкүмәт ни эшләргә тейеш?\nБР президенты Рөстәм Хәмитовтың башҡорт теле тураһында фекерҙәрен (“Башҡортостан” гәзите, 16 сентябрь, 2014 йыл, №181) уҡыусыларға еткереү.\nИң мөһиме рух булһын, тип\nКәңәш бирҙегеҙ беҙгә.\nРәхим ит, йорт хужаһы,\nҺүҙҙе бирәбеҙ һеҙгә.\n( Һүҙ лицей - интернат директоры Р.А. Ғөбәйҙуллинаға бирелә)\n(Алтынай Юнысова “Башҡортостанға бата теләк” видеояҙма)\nРух яҙыуы тамға ғына түгел\nЫрыуҙың йә яңғыҙ кешенең,\nУнда булыр тотош халыҡ рухы,\nУҡыу ғына кәрәк төшөнөп.\nРухыбыҙҙан китә рух яҙыуы,\nТоноҡлана, уңа йылдан – йыл.\nКүсерәһе ине юлма – юл.\nШул рух өсөн кәрәк ут йоторға,\nҠаршы барыр кәрәк яманға.\nИнсафлыҡҡа кәрәк инанырға,\nТоғро ҡалыр кәрәк иманға.\n1-се алып барыусы. Ҡәҙерле балалар, бөгөнгө һөйләшеү һәр берегеҙҙең күңелендә ниндәйҙер эҙ ҡалдырғандыр, тип ышанабыҙ. Тыуған Республикабыҙҙың киләсәген ҡайғыртыусы, рухи яҡтан ныҡлы, алдына маҡсат ҡуя белгән, үҙ көсөңә ышанған, ихтыяр көслө, ныҡышмал кешеләр булып үҫһәгеҙ ине.\nЙомғаҡлау: рух ҡошоноң төп көсө беҙҙең милләттең шәхестәрендә, ғаиләләрендә тупланған. Эйе, рух тәбиғәт тарафынан һәр кемгә һалынған, тик уны үҫтерә, һаҡлай һәм киләһе быуындарға аманат итеп тапшыра белергә кәрәк. Был – һәр ир-егеттең изге бурысы. Рух ғаиләлә тәрбиәләнә. Ә ғаиләһе рухлы булһын тигән егет кәләште үҙ милләтенән алырға, балаларына туған телендә тәрбиә һәм белем бирергә, заман талаптарына ярашлы ғаиләһен етеш аҫырарға бурыслы. Бындай изге хыял-теләктәр үҙеңде рухлы шәхес итеп тәрбиәләгәндә генә тормошҡа аша. Ғаилә ныҡлы булһын өсөн, рухи байлыҡ менән матди байлыҡтың үҙ-ара ярашыуы, бер-береһен тулыландырыуы ла мөһим, ирмен тигән рухлы ир ғаиләһен дә ҡарар, халҡын да хәстәрләр.\nОшонда туҡталып ҡалмайыҡ. Һөйләшеүҙе киләсәктә лә дауам итәйек.\nНомер материала: ДВ-046775


Ҡыйғыла – яңы етәксе » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Ҡыйғыла – яңы етәксе\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Данир Ғәйнуллин Ҡыйғы районы ҡоролтайының отчет-һайлау ултырышында ҡатнашты.\n–\tХалыҡтың район тормошона битараф булмауы ҡыуандырҙы. Ултырышта ҡатнашыусылар эскелек һәм ауылда үҙ эшеңде асыу кеүек мәсьәләләр буйынса әүҙем фекер алышты, район етәкселеге менән бергә һорауҙарға яуап эҙләне. Ҡыйғы районында 17 мең самаһы кеше йәшәй, шуның ете меңдән ашыуы – башҡорттар. Бик аҙ уҡыусылар ғына туған теле булараҡ башҡорт телен һайлай. Мәҫәлән, 1-се мәктәп-лицейының ни бары һигеҙ беренсе класс уҡыусыһы башҡорт телен өйрәнә. Ултырышта ҡатнашҡан уҡытыусылар әйтеүенсә, әгәр ата-әсәләр теләк белдерһә, был һан 25-кә, хатта 30-ға етер ине.\nШулай уҡ яҡшы яңылыҡ та бар: район хакимиәте башлығы Шамил Мөхәмәтдинов йәмәғәт ойошмаһына айырым бүлмә бирергә һәм ҡоролтай эшмәкәрлегенә һәр яҡлап ярҙам итергә вәғәҙә бирҙе, – ти Данир Әхмәҙулла улы.\nАуылдарҙан йыйылған 37 делегат, район хакимиәте вәкилдәре, ағинәйҙәр һәм башҡа йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре күпселек тауыш менән район башҡорттары Ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе итеп Раян Һиҙиәт улы Ҡотдосовты һайлаған.\nФото: Ҡыйғы районы хакимиәте сайтынан


Эз — Башҡорт Википедияһы\nЭз (франц. Èze, окс. Esa) — Францияның көньяҡ-көнсығышындағы коммуна. Был коммуна Прованс — Альп — Зәңгәрһыу Яр (Лазурный берег) төбәгендәге Диңгеҙ буйы Альпы департаментының Ницца округында урынлашҡан. Коммуна Босоль кантонына ҡарай. 2015 йылдың мартына тиклем коммуна бөтөрөлгән Вильфранш-сюр-Мер кантоны составында торған (Ницца округы).\nВильфранш-сюр-Мер[d], Приморские Альпы[d] һәм Ницца[d]\nМэр һәм Mayor of Èze[d]\nStéphane Cherki[d] һәм Stéphane Cherki[d]\n2256 кеше (1 ғинуар 2019)\nКап-д’Ай[d], Ницца, Ла-Трините[d], Ла-Тюрби[d] һәм Вильфранш-сюр-Мер[d]\n6 Иҫтәлекле урын (фотогалерея)\nКоммуна Ниццанан көнсығышҡа табан 12 км алыҫлыҡта урынлашҡан. Халыҡ һаны — яҡынса 3 мең кеше (2006 йыл). Зәңгәрһыу Яр курорттарының береһе булып тора. (Француз Ривьераһы).\nКоммунаның майҙаны — 9,47 км2, халҡы — 2932 кеше (2006) кәмеү тенденцияһы менән: 2535 кеше (2012), халыҡ тығыҙлығы — 267,7 кеше/км2.\nБер теорияға ярашлы, ҡалаға Эз исеме боронғо Мысыр алиһәһе Изиданың исеменән алынған. Йәнәһе, был крайҙы колонизациялаған финикийлылар тап Изида хөрмәтенә боронғо ҡорамды изгеләндергән.\nЭз районында тәүге кешеләрҙең эҙҙәрҙе б. э. тиклемге XX—XXI быуатта күренә башлаған. Һуңғы ваҡытта был территория римляндар һәм маврҙарға (яҡынса 80 йыл буйына, 973 йылда уларҙы Гийом I Прованский ҡыуып сығарғанға тиклем) ҡараған.\n1383 йылда Эз Савоя династияһы хакимлығы аҫтына эләгә. Ҡала Ниццаға яҡын торғанлыҡтан был династия ҡаланы нығыта, фортификация ҡоролмалары төҙөй.\nЭз бер нисә быуаттар дауамында ҙур ҡыйралыштарға дусар була: XVI быуатта ул француздарҙан төрөктәр ҡулына күсә, 1706 йылда Испания мираҫы өсөн һуғышта Людовик XIV үҙ ғәскәре ҡамап торған ҡәлғәнең диуарҙарын тулыһынса ҡыйрата. Бары тик 1860 йылда Эз ҡалаһы рәсми рәүештә ҡала халҡының бер тауыштан ҡабул иткән ҡарары буйынса Францияның бер өлөшөнә әүерелә.\n2011 йылда халыҡ — 2550 кеше, ә 2012 йылда — 2535 кеше.\nНицца һәм Монаконан Эзға тиклем төрлө юлдар менән барырға мөмкин: автомобилдә, автобуста, поезда һәм вертолетта.\nИҫтәлекле урын (фотогалерея)Үҙгәртергә\nМәрйәм Ана сиркәүе\nСиркәүҙең эске биҙәүе\nУрта быуаттар урамы\n↑ Répertoire national des élus du 2 décembre 2020 — 2020.\nБазовая информация 2010 йылдың 18 март көнөндә архивланған. для туристов. (инг.) Проверено 10-06-2010\nПанорама города 360° 2010 йылдың 18 март көнөндә архивланған. с высоты птичьего полёта\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Эз&oldid=1059585 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 12 август 2021 в 05:47\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:47 12 август 2021 үҙгәртелгән.


Төбәктә минималь аҙыҡ-түлек тупланмаһы ғинуарҙа 1,3 процентҡа ҡиммәтләнгән // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөбәктә минималь аҙыҡ-түлек тупланмаһы ғинуарҙа 1,3 процентҡа ҡиммәтләнгән\n14:21, 18 февраля 2013 Иҡтисад\nБашҡортостанда минималь аҙыҡ-түлек тупланмаһы ғинуарҙа 1,3 процентҡа ҡиммәтләнгән. Бындай мәғлүмәт менән Федераль дәүләт статистика хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса Территориаль органы таныштыра. Ғинуар айы йомғаҡтары буйынса уның хаҡы бер айға иҫәптә 2433,7 һум тәшкил иткән.\nМинималь аҙыҡ-түлек продукттары тупланмаһы хаҡы хеҙмәт йәшендәге ир-егет өсөн иң кәм аҙыҡ-түлек тупланмаһы нигеҙендә билдәләнә. Аҙыҡ-түлек кәрзине хаҡын билдәләү буйынса методик күрһәтмәләр 1999 йылда РФ Хөкүмәте ҡарары менән раҫланған.\nТеги: статистика,хаҡтар,башҡортостанстат,минималь аҙыҡ-түлек тупланмаһы


Мораҡта һәм Йомағужала подъездар ремонтланасаҡ\n15 Ғинуар 2019, 13:48\nБилдәле булыуынса,быйыл республикала подъездарҙы һәм ихаталарҙы капиталь ремонтлау буйынса күләмле программа старт ала. Киләһе алты йылда уны ғәмәлгә ашырыуға алты миллиард һумға яҡын аҡса йүнәлтеләсәк.\nБашҡортостандың торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры вазифаһын башҡарыусы Михаил Кирәев белдереүенсә, барлығы 26 мең подъезды ремонтлау талап ителә. Киләһе йылда дүрт мең подъезд һәм 487 ихата төҙөкләндереләсәк. Был эштәргә бер миллиард һум бүленә. Әлеге аҡса иҫәбенә йортҡа инеү урындары, иҙән һәм түшәмдәр ремонтланасаҡ, сарҙаҡ ишектәре һәм почта йәшниктәре яңыға алмаштырыласаҡ, энергияны һаҡлаған лампалар һәм хәрәкәт итеү датчиктары (ингәс, яна башлай) ҡуйыласаҡ, сүп-сар үткәргес клапандары, видеокүҙәтеү системаһы урынлаштырыласаҡ.\nУҙған аҙнала Мораҡ ауылындағы З.Биишева урамының 135-се һанлы йортонда йәшәүселәр үҙҙәре йәшәгән күп фатирлы йортто төҙөкләндереү мәсьәләһе буйынса дөйөм йыйылыш уҙғарҙы. (Шундай уҡ йыйылыштар Йомағужа ауылында ла үтте).\nУнда милек хужаларынан тыш, район хакимиәте башлығы Ғайса Янбаев, уның йәшәйеш менән тәьмин итеү, төҙөлөш, архитектура, сәнәғәт, транспорт һәм элемтә мәсьәләләре буйынса урынбаҫары Валерий Павлов, “Йылылыҡ селтәрҙәре” предприятиеһы директоры һәм белгестәре ҡатнашты.\nТөҙөкләндереү эштәре өс ҡатлы йорттоң өс подъезында башҡарыласаҡ. Унда барлығы 16 квартира урынлашҡан.\nРемонт эштәренә түбәндәгеләр инер тип күҙаллана: фасадты штукатурлау һәм буяу, подъездға ингән ергә яҡтыртҡыстар, домофондар ҡуйыу, тышҡы ишектәрҙе алмаштырыу, подъезд эсендә иһә иҙәндәрҙе (милекселәр иҙән тайғаҡ буласаҡ, тип, керамик плиталар йәйеүҙән баш тартты –авт.), стеналарҙы һәм түбәләрҙе, баҫҡыстарҙың ағас таянғыстарын буяу, люктарҙы, почта ҡумталарын яңыға алмаштырыу.\nБынан тыш, подъезд эсендәге яҡтыртҡыстарҙы һәм тәҙрә блоктарын энергия һаҡлаусы төрҙәренә алмаштырыу, тәҙрә эргәләрен (откостарын) штукатурлау һәм буяу ҡаралған.\nРемонт эштәренә киткән сығымдарҙың хаҡы алдан иҫәпләү буйынса – 732 меңдән артығыраҡ, уның төп өлөшө - 542 мең һумы республика ҡаҙнаһынан бүленә. Тимәк, һәр подъезды ремонтлау өсөн 200 меңдән ашыуыраҡ аҡса китәсәк. Эш барышын милекселәр үҙҙәре контролдә тотасаҡ, теге йәки был һорауҙарҙа һәр кем үҙ һүҙен әйтә аласаҡ. Тап ошо маҡсатты күҙ уңында тотоп, йыйылышта ҡатнашыусылар үҙ араһынан йорт рәйестәрен һайланы.\nИдарасы компания етәксеһе әйтеүенсә, эштәр көн йылыныу менән башланасаҡ.


Башҡортостанда һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы тәғәйенләнде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы тәғәйенләнде\n17:26, 19 мая 2014 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Георгий Шебаевты үҙ теләге буйынса һаулыҡ һаҡлау министры вазифаһынан бушатты. Министр вазифаһын башҡарыу бурысы республика һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары Александр Афанасьевҡа йөкмәтелде, тип хәбәр итә Башҡортостан Хөкүмәте сайты.\nҠыҫҡаса биографик белешмә:\nАлександр Александрович Афанасьев 1954 йылда Калининградта тыуған. Башҡорт дәүләт медицина институтын тамамлаған. Медицина фәндәре кандидаты.\n1977-1983 йылдарҙа – Ғ.Ғ.Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһы акушер-гинеколог табибы.\n1983-1985 йылдарҙа – Өфө ҡалаһының 4-се клиник балалар табыу йорто акушер-гинеколог табибы.\n1985-2000 йылдарҙа – Башҡорт Дәүләт медицина институтының акушерлыҡ һәм гинекология кафедраһы ассистенты, доценты (һуңынан – университетта).\n2000-2012 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш акушер-гинекологы.\n2012 йылдан әлегә тиклем – Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары.\nТеги: тәғәйенләүҙәр,бр президенты,һаулыҡ һаҡлау


Татлы тамыр миҙгеле\nБөгөн Күгәрсен районының «Тәүәкән» ауыл хужалығында шәкәр сөгөлдөрөн ҡаҙыу башланды. Хужалыҡтың «Максим Горький» бүлексәһе баҫыуы майҙаны 100 гектар, бөтәһе район буйынса 600 гектар шәкәр сөгөлдөрө сәселгән.\nТатлы тамырҙы ҡаҙыу эшендә ҡатнашҡан техника Ставрополь крайынан килтерелгән, быйылғы уңыш күләме уртаса 250-300 центнер тәшкил итә. Эште яңы башлап торабыҙ, техника көйлө эшләй, ти, бүлексәнең баш агрономы Юнир Ырыҫҡолов. Әҙер уңышты хужалыҡ Мәләүез ҡалаһында урынлашҡан шәкәр заводына тапшыра.


23 Июль 2018, 17:22\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов социаль һәм социаль-идара ителеш ресурстарына арналған түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашты. Башҡортостан Хөкүмәте ағзалары, министрлыҡтар һәм ведомстволар етәкселәре өсөн арналған сара белем биреү сифатына эйә булды. Докладтар менән Рәсәйҙең ҙур ғалим-социологтары – Рәсәй Фәндәр академияһының Федераль социологик ғилми-тикшеренеү үҙәге Идара итеү социологияһы һәм социаль технологиялар үҙәген етәкләүсе социология фәндәре докторы Александр Тихонов һәм шул Үҙәктең алдынғы ғилми хеҙмәткәре, социология фәндәре кандидаты Владимир Богданов сығыш яһаны.\n- Рәсәй Фәндәр академияһының ғалим-социологтары менән даими осрашабыҙ. Академик Михаил Константинович Горшков (Рәсәй Фәндәр академияһының Социология институты директоры) менән Башҡортостан һәм Рәсәй Фәндәр академияһының федераль социология үҙәге республиканың социаль-иҡтисади үҫешен ғилми-аналитик оҙатыу йәһәтендә әүҙем хеҙмәттәшлек итер тип килештек, — тине Рөстәм Хәмитов. — Милли проекттарҙың төбәк өлөшөн ғилми берләшмәнең әүҙем ҡатнашлығынан тыш әҙерләү мөмкин түгел. Бөгөн беҙ быны аңлайбыҙ: ғилемһеҙ алға китә алмайбыҙ.\nАлександр Тихонов һүҙҙәренсә, Башҡортостан Юғары социаль именлек индексына эйә айырым биләмә булып тора. Ул, Үҙәк белгестәре уйлап сығарған, яңы кире социаль элемтә йыйыу механизмы. Индекс асыҡ мәғлүмәт нигеҙендә булдырыла. Тикшеренеү мәғлүмәттәре буйынса, Башҡортостанда социаль «торош» бер төркөм күрһәткестәр буйынса башҡа төбәктәргә ҡарағанда яҡшыраҡ. Республика халҡы, башҡа төбәктәрҙә йәшәүселәргә ҡарағанда эш табыу мөмкинлеген, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһен, юл хужалығының һәм башҡа иҡтисади, социаль һәм мәҙәни аспекттарҙы юғары баһалай.\nАлдан Башҡортостан Башлығы төрлө өлкәләрҙә эшләүсе Рәсәйҙең алдынғы ғалимдары: М.В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты ректоры Виктор Садовничий, «Юғары иҡтисад мәктәбе» милли тикшеренеү университетының ғилми-тикшеренеү институттары һәм үҙәктәре, Бойондороҡһоҙ социаль сәйәсәт институты директоры Лилиә Овчарова, Бойондороҡһоҙ социаль сәйәсәт институтының төбәк программаһы директоры, Килемде һәм йәшәү кимәлен анализлау үҙәгенең баш ғилми хеҙмәткәре Наталья Зубаревич, Курчатов институты президенты Михаил Ковальчук һәм башҡалар менән осрашты. Рөстәм Хәмитовтың ҡушыуы буйынса Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында «Һаҡсыл хөкүмәт» программаһы әҙерләнде. Уның маҡсаты дәүләт учреждениеларының эшен оптималләштереүгә, артыҡ бюрократияны бөтөрөүгә һәм идара ителеш процестарын камиллаштырыуға ҡайтып ҡала.


“Фән – ул арбаусы көскә эйә мөғжизәле донъя” » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Мәғариф » “Фән – ул арбаусы көскә эйә мөғжизәле донъя”\n05.02.2016 “Фән – ул арбаусы көскә эйә мөғжизәле донъя”\nйәки Бала саҡта буй етмәҫлек тойолған хыялдың тормошҡа ашыуы .\nМәктәпте яҡшы билдәләргә генә тамамлаған Илгиз Һөйөндөковтың төрлө йүнәлеште һайлау мөмкинлеге була: уны уҡытҡан уҡытыусыларҙың һәр береһе – математик, химик, физик – үҙенең йүнәлешен һайларға кәңәш итә. Әммә егет документтарын Сибай институтының биология факультетына тапшыра. Бына шул көндән алып институттан айырылғаны ла юҡ. Тәүҙә – студент йылдары, аспирантура, кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай, уҡытыуын, ғилми эшмәкәрлеген дауам итеп, 38 йәшендә генә фән докторы ғилми дәрәжәһенә эйә була. Әлеге көндә ул – БДУ-ның Сибай институтының тәбиғи математика факультеты деканы.\nФән менән шөғөлләнеү тәү ҡарауға бик күңелһеҙ, ваҡ, хатта ялҡытҡыс эш кеүек тойола. Әммә ситтән ҡарағандар ғына шулай уйлай. Ә үҙҙәрен фәнгә бағышлаусылар, киреһенсә, бик ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс шөғөл, тигән фекерҙә.\n– Фән – ул шул тиклем ҡыҙыҡтырғыс, һәр ваҡыт үҙенә арбап торған, мәңге асылып бөтмәгән мөғжизәле донъя. Көндән-көн үҙенә нығыраҡ ылыҡтыра бара, хатта унһыҙ йәшәп булмай башлай. Үҙемдең өлкәне генә алғанда ла, йылдан-йыл яңы асыштар булып тора. Үҫемлектәрҙең ниндәй генә төрө юҡ, беҙ белгәндәре лә, ныҡлап өйрәнеп бөтөлмәгәндәре лә… Шуларҙы эҙләй, тикшерә башлаһаң, яңынан-яңыларын асҡы, өйрәнге килә. Асыштар аҙым һайын, иғтибарлыраҡ булып, уларҙы күрергә өйрәнергә генә кәрәк. Әлбиттә, был эште еңел тип тә әйтеп булмай. Ҡайһы саҡта көндәр, төндәр буйы эшәүеңдең дә һөҙөмтәһе булмауы мөмкин, – ти был хаҡта Илгиз Һөйөндөков.\n– Республикабыҙҙа фәнгә иғтибар ҙур, беҙҙә ғилми мәктәптәр, ғилми етәкселәр көслө. Ғөмүмән, фән менән шөғөлләнеү өсөн мөмкинлектәр күп. Урал аръяғында Сибай институтының булыуы ғына ла бик яҡшы. Ирәндек, Ҡырҡты, Көркәк тауҙарына экспедицияларға сығабыҙ. Беҙҙең институт студенттарынан ғына 15 – 17 йыл эсендә биология фәне буйынса 50-нән ашыу фән кандидаты әҙерләнгән. Сибайҙа көслө биология фәне үҙәге булыуы арҡаһында шундай һөҙөмтәгә өлгәшелгән. Фән менән шөғөлләнеүсе йәштәр өсөн төрлө грант булдырылыуы ла ғилми тикшеренеүҙәр алып барыу өсөн ҙур этәргес.\nҺәр ғилми эштең, диссертацияның халыҡҡа, илебеҙгә практик файҙаһы ла булырға тейеш. Илгиз Варис улы, оҙаҡ йылдар алып барған эҙләнеүҙәре һөҙөмтәһендә республикабыҙ биләмәһендәге һирәк үҫемлектәрҙе өйрәнеп, уларҙы һаҡлау һәм үрсетеү буйынса үҙенең тәҡдимдәрен индерә һәм “Ҡыҙыл китап”ты яҙыуҙа ҡатнаша.\nФән – бик яуаплы ҡарауҙы һәм эҙмә-эҙлекле эш алып барыуҙы талап иткән етди өлкә. Шуға ҡарамаҫтан, һуңғы йылдарҙа республикабыҙҙа йәштәрҙең күпләп фән менән шөғөлләнеүе күҙәтелә. Был, әлбиттә, ҡыуаныслы күренеш. Илгиз Варис улында фәнгә ҡыҙыҡһыныу ҡасан барлыҡҡа килде икән?\n– Фәнгә ҡыҙыҡһыныу институтта уҡыған саҡта тыуалыр. Сөнки төрлө курс эштәре, контроль эштәр яҙаһың, үҙеңә күрә эҙләнәһең, нимәнелер өйрәнәһең, әкренләп фән донъяһына инеп киткәнеңде һиҙмәй ҙә ҡалаһың. Ә төптәнерәк уйлап ҡарағанда, быға нигеҙ бала саҡта уҡ һалынғандыр тип уйлайым. Сөнки атайым агроном булып эшләне. Шуға ла беҙҙең яҡтың үҫемлектәр донъяһын бик яҡшы белә ине. Бынан тыш, үҙенсә үҫентеләр, йәшелсә-емеш үҫтерә торғайны. Бына шунан да миндә үҫемлектәр донъяһына ҡарата ҡыҙыҡһыныу, уларҙы өйрәнеү теләге барлыҡҡа килгәндер, моғайын.\nИлгиз Һөйөндөков – өлгөлө ғаилә башлығы ла. Уларҙың татыу ғаиләһендә дүрт бала тәрбиәләнә. 1-се синыфтан алып тик “бишле” билдәләренә генә өлгәшеүсе өлкән улдары Алмас быйыл 11-се синыфты тамамлай. Иң бәләкәстәре Алтынайға – 5 йәш. Сәләмәт тормош алып барыусы Илгиз менән ҡатыны Миңзәлә атлар-атламаҫтан балаларын да спорт менән дуҫ булырға өйрәтә. Уртансы улдары Ғайса менән Фәнистең өҫтәл теннисы менән ныҡлап мауығыуы ла шунан килә. Малайҙар ҡалала ғына түгел, республика кимәлендәге ярыштарҙа ла һынатмай. Аҙна һайын ғаилә менән бергәләп спорт залына йөрөү, волейбол уйнау, саңғыла, конькиҙа шыуыу, йәй көндәре тәбиғәткә сәйәхәткә сығыу – уларҙың ғаиләһендәге матур йолаларҙың береһе.\nМәктәптә уҡығанда Илгиз өсөн юғары уҡыу йортонда уҡыу буй етмәҫлек хыял кеүек тойола. Ә хәҙер институтта уҡытып йөрөй, ул ғына ла түгел, фәндә юғары ҡаҙаныштарға ирешә, етәксе вазифа биләй. Был уның бала саҡ хыялының тормошҡа ашыуын ғына түгел, ә тырыш, үҙенә йөкмәтелгән бурысҡа яуаплы ҡараған, башлаған эшен аҙағына еткерә белеүсе, маҡсатҡа ынтылыусан шәхес булыуын да күрһәтә.