Был һандарҙы уҡыуы еңел эш түгел. Әгәр белемең гумани тар икән, айырыуса. Шулай булһа ла уҡырға тырышабыҙ инде, сө нки күп һан артынан килгән нолдәр Башҡортостан Президенты ва зифаһына дәғүә итеүсе, билдәле банкир Сергей Веремеенконың килеме тураһында мәғлүмәт бит. Ә һайлаусылар кандидаттың кил ем - мөлкәте күпме икәнлеген белергә хоҡуҡлы.\nВеремеенконың үткән йылда алған килеме 1 миллион 129 мең 213 һум тәшкил иткән. Сығанағы - "Международный промышленный\nбанк" ябыҡ акционерҙар йәмғиәте. Үҙе әйтмешләй, халыҡ өсөн янып йөрөгән кеше өсөн насар түгел инде... Торлаҡ төҙөү өсө н Мәскәүҙең төрлө райондарында 21 майҙаны бар. Бынан тыш Мәс әкү эргәһендә һәм ҡояшлы Сочиҙа ике торлаҡ йорто, Мәскәүҙә д үрт, Башҡортостанда - ике фатиры бар. Быға тағы һигеҙ машина\nһәм дүрт гаражды өҫтәр кәрәк.\nӘйтелгән хужалыҡты тәртиптә тотор өсөн эш хаҡы ғына ( хатт а ул миллионлап иҫәпләнһә лә) етмәй, әлбиттә. Шуға күрә банк ир әфәнденең 1 миллиард 813 миллион 734 мең һумлыҡ ҡиммәтле ҡағыҙҙары булыуы ла ғәжәпләндермәй.\nӘйтергә кәрәк, Веремеенко әфәнденең барлыҡ күсемһеҙ милег е ҡатыны менән уртаҡ. Был әгәр конфискация кеүек берәй нәмә була ҡалһа тип эшләнгәндер инде, моғайын... Милектең яртыһы булһа ла янға ҡалыр, йәнәһе. Хәйер, тап ошо миллиондарҙы һаҡ лап алып ҡалыр өсөн уның республика Президенты вазифаһына ын тылғанлығы ла бер ниндәй ҙә шик тыуҙырмай.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АСЫЛЫ – МОҢДАН - 2019 - Мәҡәләләр\nХалыҡ йырын йырлай белеү - ул, тәү сиратта, йырсының профессиональ һәм талант кимәле тураһында һөйләй, тигән фекер менән килешәһегеҙме? Сөнки эске бер тойомлау менән тыңлайбыҙ беҙ халыҡ йырын, уны йырлай белә йәки белмәй тигән баһа ла ошо тойомлауҙан сығып ҡуйыла бит...\n- Башҡорт халыҡ йыры үҙенә күрә йырсы өсөн иң юғары оҫталыҡ мәктәбе ул. Халыҡ йырын йырлай ала икән, тимәк, ул опера арияларын да, эстрада йырҙарын да башҡара ала. Мин үҙемде халыҡ йырҙарын йырлаусы тип иҫәпләйем, әммә быны, мин шулай һәләтле, йәки мин йырларға өйрәнеүҙең шундай юғары дәрәжәһенә еткәнмен, тигән мәғәнәлә әйтмәйем. Халыҡ йыры - минең ҡанымда. Эйе, мин ҡасандыр халыҡ йырын йырларға өйрәнгәнмен, тик ул минең эске булмышымдан, ҡан хәтеренән дә килә. Бәләкәйҙән ошо көйҙәр тирбәлешендә үҫкәнмен. Һәм үҙемде башҡорт халыҡ йырҙарынан тыш күҙ алдына килтермәйем, шуға ла йырсы булараҡ та уға тоғромон. Сит милләт тамашасыһы уны диапазоны, мөмкинлектәренән сығып баһалаһа, башҡорт тамашасыһында ла ана шул ҡан хәтере бар. Шуға ла бөгөнгө көндә үҙ тамашасым булыуы, концерттарға йөрөүе - йырсы булараҡ миндә ҡәнәғәтләнеү тойғолары уята. Ваҡытында Илһам Шакиров, Хәйҙәр Бегичевтар менән бергә концерттарҙа йырларға тура килгәйне. "Башҡорт халыҡ йырын йырлау өсөн башҡорт булып тыуырға кәрәк", - тип йәшермәй әйтә ине Илһам Шакиров та. Йырсылар ҙа аттестация үтә бит инде, профессор Миләүшә Мортазина ла: "Нисек йырлағанһың, шулай йырла", - ти ине. Композитор йырҙарын да яратам, атайым да ғүмере буйы халыҡ йырҙарын йырлаһа ла, Ғәзиз Әлмөхәмәтовтың "Ниғмәт" арияһын, башҡа йырҙарын, бигерәк тә "Сайҡалалар кәмәләр"ен йырлай торғайны.\nАтайығыҙ ғына түгел, ағайҙарығыҙ, ҡустығыҙ ҙа халыҡ артистарына торошло моңло йырсы икәнен беләбеҙ. Уларҙың һәр береһе исемләп халыҡҡа таныш, йыры менән генә түгел, лайыҡлы эштәре менән дә...\n- Атайымдың алты улы ла халыҡ йырын шәп йырлай. Бары мин генә сәхнәгә тартылдым, ағайҙарым, ҡустым иһә йырҙы юлдаш итһәләр ҙә, башҡа һөнәр һайланы һәм һәр кеме үҙ юлында уңыштар ҡаҙанды. Ағайҙарым шаяртып мине "Народный" тип йөрөтә, әммә моң барыбыҙға ла тигеҙ күскән. Бесәнгә китеп барабыҙмы, утынғамы, атайым беҙҙе гел йырлата ине. Буш ваҡытында өйҙә лә берәмләп тә, бергәләп тә йырлата, илтифат һалып тыңлай, төҙәтә. Эстрада йырҙарын йырлаһаҡ, бер генә һүҙе булды: бындай мәғәнәһеҙ йырҙарҙы йырламағыҙ. Улары ла таҡмаҡ кеүек еңелсәрәк, "Әҡлимә" кеүек популяр йырҙар әле! Бөгөнгө эстрада йырсыларының берәйһе "Әҡлимә"не йырлаһа, ҡолаҡҡа май булып яғылыр ине әле. "Буранбай", "Урал" йырҙарын иң киткес итеп башҡарыр ине. Заманында, политпросвет мәктәбендә уҡығанда Ғәзиз Әлмөхәмәтовты күргән. "Ул йырлағанда тәҙрә быялалары, люстралар зыңлап тора ине", - тип гел һөйләне беҙгә. Бөйөк Ватан һуғышынан офицер булып ҡайтып, аҙаҡтан колхоз рәйесе булып эшләне, ваҡыты ла булмағандыр, әммә беҙҙе күҙ уңынан ысҡындырманы. Әсәйем менән 60 йылға яҡын бергә йәшәп, 8 бала үҫтерҙеләр. Улар бер-беребеҙгә ҡарата туғандарса йылы мөнәсәбәт тә тәрбиәләй алдылар. Бөгөн туғандарымдың ҡурсыуын, хәстәрләүен тойоп йәшәүе миңә шул тиклем рәхәт. Атай ҡанға һеңдергән ғәҙәт - осрашыуҙар йырлы-моңло байрамға әүерелеп китә...\nХалыҡ йырын башҡарыусылар бар ул, тик уны еренә еткереп йырлаусылар һирәк. Бөгөн йәштәр халыҡ йырын замансалаштырып йырлай, быға нисек ҡарайһығыҙ?\n- Тамашасыға тыңлауы еңел булһын өсөн заманлаштырабыҙ, тигән аҡланыуҙарҙы ҡабул итмәйем. Был дөрөҫ түгел, тигән фекерҙәмен. Халыҡ йырын тик ҡурай йә баянға ғына ҡушылып башҡарырға кәрәк. Шоу эшләүҙең башҡаса ысулдары барҙыр, тик халыҡ йырынан кәмит яһарға кәрәкмәй. Уны тойорға, уның менән йәшәргә, унда һөйләнелгән ваҡиғаны йөрәгең менән ҡабат-ҡабат кисерергә тейешһең. Шул саҡта ғына тамашасы һине ишетәсәк.\nШулай ҙа халыҡ йырын йырлаған йәштәр юҡ тимәҫ инем. Ҡандарында булһа, йырларҙар. Кәңәш һорап килеүселәр булһа, үҙем дә өйрәтәм, ҡыйынһынмайым. Үҙем дә өйрәнәм. Юлай ағай Ғәйнетдиновтан әллә күпме халыҡ йыры өйрәндем, рәхмәтлемен уға. Ә халыҡсан йырсылар электән аҙ булды, тәбиғәт үҙе нисектер тигеҙләйҙер, күрәһең...\nӘйткәндәй, Альберт Хызыр улы ошо көндәрҙә юбилейын да билдәләй. Ир кеше өсөн 60 йәш ғүмерме ни ул: йырсы булараҡ та, башҡорт халҡының лайыҡлы улы булараҡ та баш әйләндерерлек уңыштарға һәм бәхеттәргә алдағы көндәре лә мул булһын, тип теләйбеҙ.\nЯҙылған: 20.08.19 | Ҡаралған: 408


Өфөлә дауаханаға оҙатылған мәктәп олимпиадаһында ҡатнашыусылар һаны 12-гә етте\n24 Ғинуар 2019, 17:18\nӨфөлә 24 ғинуар иртәһенә эсәк инфекцияһы тигән шик менән 4-се йоғошло ауырыуҙар клиник дауаханаһына оҙатылған балаларҙың һаны туғыҙҙан 12-гә етте. Шулай уҡ бер уҡытыусы дауаханала ята, тип хәбәр итә Башҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте.\n«Барыһының да хәле уртаса, тотороҡло. Уларҙы Граждандарға бушлай медицина ярҙамы күрһәтеүҙең дәүләт гарантиялары программаһы сиктәрендә тейешенсә дауалайбыҙ», — тип асыҡлыҡ индерҙеләр ведомствола.\nӨфөләге Граждандарҙы яҡлау идаралығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәттәренә ярашлы, ҡунаҡханаға бөтәһе 186 кеше урынлаштырылған. Әле унда 109 кеше ҡалған, 64 уҡыусы өйөнә ҡайтып киткән.\n«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, уҡыусылар Башҡортостандың баш ҡалаһына биология буйынса Бөтә Рәсәй олимпиадаһының төбәк этабында ҡатнашырға килгән һәм «Амакс Турист» отелендә йәшәгән. Тәүҙә дауаханаға — өс, кискә туғыҙ уҡыусы оҙатылған.


Миләүшә Годбодь. Шиғри биҙәккә бай монло ижад :: Книжный ларек\nГлавная страница > Миләүшә Годбодь. Шиғри биҙәккә бай монло ижад\nМиләүшә Годбодь. Шиғри биҙәккә бай монло ижад\nШИҒРИ БИҘӘККӘ БАЙ МОНЛО ИЖАД\n(Творчество, богатое на литературные узоры)\nФилология фәндәре кандидаты, шағирә Гөлназ Ҡотоеванын әҙәби тәнҡит хаҡында ошондай һүҙҙәре бар: “Тәнҡит һәр шағир эсендә ултыра, әгәр ул үҙенә һәм башҡаларға талапсан булмаһа, үҫмәй. Тәнҡитсе ижадҡа фатиха биреүсе лә ул. Йәштәр менән эшләгәндә тәнҡитсе туҡтауһыҙ эҙләнә һәм үҙе лә үҫә”. Ысынлап та ижадсынын әҫәрҙәре дөрөҫ баһаланырға тейеш, тәнҡит яҙыусынын артабан үҫеүе өсөн бик кәрәк нәмә. Ләкин тәнҡитсе ижадсы йөрәгендәге утты һүндермәҫкә, киреһенсә, дөрләтеп ебәрергә, яҙыусыға дөрөҫ йүнәлеш бирергә тейеш. Шул ваҡытта ғына ул маҡсатына ирешә һәм унын менән ижадсы араһында эшлекле бәйләнеш булдырыла.\nМин үҙемде тәнҡитсе һанамайым, сөнки был яуаплы исемде ныҡ итеп аҡларға кәрәк – ләкин әҙәбиәтте, шиғриәтте, сәнғәтте мөкиббән китеп яратам. Төрлө йылдарҙа байтаҡ башҡорт әҙиптәре, шул иҫәптән Башҡортостандын халыҡ яҙыусыһы Нәжиб Асанбаев, халыҡ шағирҙары Мостай Кәрим һәм Марат Кәримов, шағирҙар Яҡуп Ҡолмой, Файыҡ Мөхәмәтйәнов, Риф Мифтахов, Рауил Ниғмәтуллин, Фәниә Чанышева, Тамара Ғәниева, Гөлназ Ҡотоева, Нефтекама төбәге шағиры Мәснәүи Зәйнуллин, прозаиктарҙан Марат Муллаҡаев, Орбелий Әхмәтов, Эдуард Байков, билдәле Рәсәй сатиригы, Чехия Республикаһынын рус телле яҙыусылар һәм журналистар союзы рәисе Сергей Левицкий ижады буйынса рус һәм башҡорт телдәрендә рецензиялар һәм тәнҡит мәҡәләләре әҙерләп баҫтырҙым.\nӘле уҡыусыларға һәр шиғыры бәғерҙәрҙе өҙөрҙәй монло, ҡаранғыны телерҙәй нурлы таланты менән яҡтыртҡан шағирә Гөлнара Хәлфетдинова ижады буйынса әҙерләнгән мәҡәләмде тәҡдим итәм. Унын уҡыусыларға ла, авторҙын үҙенә лә файҙаһы булырына ышанам.\nШиғриәт һүҙе ғәрәп телендә матур, нәфис һүҙ сәнғәте тигәнде анлата. Унын ныҡлығы – хис-тойғолар һәм һүҙ көсөндә. Шиғыр оҫтаһы унда үҙен уратып алған донъяға, йәмғиәткә, тәбиғәткә булған мөнәсәбәтен, ваҡиғалар, күренештәрҙен фәлсәфәүи асылын күреү-анлатыуҙы төп урынға ҡуя ята. Һәм тулҡынландырғыс уй-кисерештәре, йөрәк тибеше аша шул замандын, шул быуындын тын алышын сағылдыра. Быға өҫтәп әгәр шағирҙын күнеле лә, шиғырҙары ла йырлап торһа, ҙур тормоштон бөтә бөйөк гармонияһы – донъяға, тәбиғәткә бәйлелек һәм уға ынтылыу көсө менән әҫәрҙен үҙенә генә хас эске моно ла үрелеп килһә, әҫәрҙен тәьҫир итеү көсө тағы ла көслөрәк була.\nШағир өсөн шиғриәт менән йәшәү – ҙур бәхет ул. Билдәле башҡорт шағиры Муса Ғәли “Шиғриәт – күп монло сәнғәт ул, ә сәнғәт ишектәрен асыу үтә лә яуаплы эш. Шағирлыҡ кешегә тыумыштан бирелә. Ә бына шиғыр тыуыуын мин тәбиғәттен һирәк осрай торған күренештәренә тинләр инем. Сөнки шиғырҙын сере һүҙҙәрҙе теүәл үлсәүҙәргә теҙеп, уларҙы рифмалар менән генә сынлатып ебәреүҙә түгел, ә шағирҙын йөрәгендә ята”, тигән хикмәтле һүҙҙәр әйткән. Тимәк, поэзия ҡыйыуҙар, ҡайнар йөрәклеләр эше, ә талантлы шиғыр ҙур ауырлыҡтар, даими уйланыуҙар, фекерҙәр өҫтөндә өҙлөкһөҙ эшләү нәтижәһендә тыуа. Ысын шағир тормош ниндәй генә булмаһын һәр саҡ үҙе булып ҡала: ауырлыҡтарға бирешмәҫкә, ижадтан айырылмаҫҡа тырыша.\nӨҫтә әйтелгән һүҙҙәрҙе йөпләп, балҡар шағиры Ҡайсын Кулиевтын: “Поэзия иҫ киткес һоҡланыуҙарҙан, тетрәнеүҙәрҙән, сикһеҙ тулҡынланыуҙан, йоҡон ҡасып тәрән уйланыуҙарҙан тыуа”, тигән һүҙҙәрен дә килтерер инем. Шағир поэзияны тоя белергә тейеш. Унын оҫталығы тормошто анлай һәм күрә белеүендә күренә. Шағир булырға йыйынған кеше ин башта үҙен тапһын, ижады эш араһындағы кәсеп булмаһын, уға ғүмерен бағышлаһын һәм хеҙмәт итһен. Шул саҡта ғына шиғырҙары көйҙөрөр ҙә, яндырыр ҙа, шатландырыр, ашҡындырыр ҙа.\nМиненсә, оло әҙиптәр әйткән был фәһемле һүҙҙәр шағирә Гөлнара Хәлфетдинованын ижадына тап-таман килеп тора. Әгәр ҙә шағирә үҙе үк, ”Күнел тулы хистәремдән ҡара, сәсеп түгер инем, йәл минә. Енел түгел, һағыштарҙан-мондар, мондарымдан минә хәл инә”, тип яҙа икән, тимәк, шиғриәтте яҙмышы иткән. Был юлдарҙа әҙибә шиғриәткә булған һөйөүенбашҡалар тоймаған хис-тойғолар һәм һүҙҙәр аша һынландырырға тырышҡан.\nГөлнара Хәлфетдинованын шиғриәтен байтаҡтан бирле уҡып, күҙәтеп барам. Шөкөр, Интернет тигән техника ҡаҙанышы бар бөгөн – үҙенен сайтына ҡуйған яны шиғырҙарын да уҡыйым. Уҡып ҡына ҡалмайым, һоҡлана! Тик әле мин шағирәнен яны әҫәрҙәре хаҡындағы һүҙҙе ситкәрәк ҡуйып тороп, унын ваҡыт һынауын үткән 2005 йылда нәшер ителгән “Ҡынғыраулы яланда...” исемле тәүге шиғырҙар йыйынтығы хаҡында һөйләмәксемен.\nЫҡсым ғына был китапсыҡҡа 104 шиғыр һыйған, ул өс бүлектән тора. Ләкин эш һанда түгел бит, ә сифатта. Яҙыуҙын хикмәте-нимә яҙыуҙа түгелме ни? Тәүҡарашҡа тәүге йыйынтығына ингән әҫәрҙәре аша лирик героиняны тормош ауырлыҡтарына бирешмәйсә донъянан йәм-тәм табып зауыҡланып ижад итеүсе темпераментлы, ут-йөрәкле, сая шағирә булараҡ ҡабул итәһен. Һәр әҫәренен ҡайнар тойғолар, ҡанатлы фекерҙәр менән нығытылып сағыу эмоциялар, романтик хыял-ынтылыштар, ташҡын хистәр тулҡыныны солғанышында ижад ителгәнен тояһын. Автор донъяны, кешеләрҙе тормоштағыса йәнле, теремек итеп һүрәтләй, уйлағандарын, борсолоуҙарын, теләк-ашҡыныуҙарын хыял менән тултырып анлатырға тырыша. Телден һәм образлылыҡтын ҡәҙерен белә шағирә, үҙенен төп ижад ҡоралы – тел менән бик уйлап эш итә, урынлы ҡулланылған һүҙҙәр ярҙамында әйләнә-тирәләге донъяны, лирик геройынын ҡылыҡтарын йәнле итеп һүрәтләүгә өлгәшә, ритм-интонация яғынан шиғырҙары йырлап тора. Һәр образы хәтерҙә ҡала, былар иһә шағирәнен әҙәби оҫталығына бәйле.\nГөлнара Хәлфетдинованын был йыйынтығына ингән әҫәрҙәрен яҡынса түбәндәгесә төркөмләргә мөмкин: фәлсәфәүи шиғырҙары, тәбиғәт һәм мөхәббәт, ил-йорт, ғүмер асылы һәм тормош, яҙмыш хаҡындағы уйланыуҙары, шағирә-әсә булараҡ ижад ителгән әҫәрҙәре һ.б. Былары, миненсә, ин-индәре. Күренеүсенсә, ул трибун – шағир түгел, ә лирик планда ижад итеүсе шағирә. Ижадындағы төп йүнәлеш – лирика. Мәҫәлән, фәлсәфә, пейзаж, мөхәббәт лирикаһы һ.б. Йәнә лә шуны өҫтәргә кәрәк: ижадында публицистик элементтар ҙа юҡ түгел. Ләкин төрлө йүнәлештә, төрлө темаға ижад ителгән әҫәрҙәрен бер уртаҡ сифат – үтә лә нескә уй-тойғолар, күнел һәм йөрәк хистәре берләштерә. Гөлнаранын лирикаһы нескә һәм сағыу, ә лирик героиняһы шиғри тәбиғәтле, йөрәге, күнеле менән хисле, хыял-фантазияға бай, тәбиғәте менән күркәм һәм бер аҙ шаталағыраҡ, ҡыйыу холоҡло үҙаллы шәхес. Донъяға берсә һоҡланып, берсә һағышланып баға, матурлыҡты анлай, изгелеккә табына, ғәҙелһеҙлеккә һыҙлана, йыйып әйткәндә, күнел һәм зиһен ҡанундарына буйһоноп йәшәй һәм ижад итә. Ихласлыҡ һәм тәбиғилек Гөлнаранын лирикаһында өҫтөнлөк итеүсе сифаттар.\nШиғриәттен нигеҙендә мөхәббәт ята. Шуғамылыр бигрәк тә мөхәббәт темаһына яҙылған шиғырҙары күнел даръяларын сайпылтып-сайҡалтып, тулҡынландырып тора. Шул сәбәпле һүҙемде шағирәнен мөхәббәт шиғырҙарына күсеп дауам итәм.\nГөлнара Хәлфетдинованын лирик героиняһы утты-һыуҙы кискән, сирҡаныс алған, тормоштон асылын анлаған, шәхес булып формалашҡан кеше. Болоҡһоған, йәки шатлыҡлы мәлдәре булһынмы, һөйгәне менән айырылышыу ғазабын да, осрашыу шатлыҡтарын да татығанын, ярһып-шашып һөйә белеүен кисерһенме, йә булмаһа тыны менән тартып алырҙай булып һөйгәнен көтһөнмө, хаталанһынмы, бер ваҡытта ла кешелеклеген ташламай. Мөхәббәттән ваз кисмәй, килеп сыҡҡан хәлдәрҙән ҡотолоу юлдарын эҙләй. “Ҡыҙым бар, ҡыҙғынамдын наҙы бар”, – ти халыҡ. Тәбиғәте менән шар-шаруан кеүек күренһә лә, наҙлы һәм алсаҡ лирик героинянын һөйөү-һыҙланыуҙары, янып-көйөүҙәре барыбер сабыр һәм тыйнаҡ. Әҙәп һаҡлай белә ул, өмөткә урын ҡалдыра. Кәрәк ерҙә уй йома белә.\nБына, мәҫәлән, бер-береһенен йөрәгенә юл табалмайса икеһе ике утрау булып йәшәгән парҙар хаҡында шаиғрә былай тип яҙа:\nИкәүләшеп бер ағымдын\nТаш сәскә ул,ә нурҙары\nҺүрелмәйҙәр (“Таш сәскә”).\nМөхәббәтһеҙ донъянын йәме лә, йәне лә юҡ шул. Шулай ҙа йөрәгендә мөхәббәт тойғоһо дөрләгән саҡтарында ла лирик героиняһы донъянан йәм тапмай болоҡһоп, монайып ултырыуҙы хуп күрмәй. Кәрәк саҡта наҙлана, иркәләнә лә белә:\nӘ мин һип-һил көн балаһы,\nТандырса ғына усаҡ,\nКәрәкме һинен һинен ҡосаҡ?\nКүпертһән дә,үлтертһән дә,\nОйоп ҡына бәүеләмен\nӘле бер беләгендә (“Бурандарым”).\nГөлнара Хәлфетдинованын мөхәббәт шиғырҙары нурҙан, мондан яралған, аҫыл сифаттары – матурлыҡ, тәбиғилек һәм эскерһеҙлек. Рус шағирәһе Марина Цветаева: “Ваҡыт үтеүҙән шиғыр үҙенән-үҙе яҡшырмай, әммә поэтик натуранын сафлыҡ, эскерһеҙлек, анлайышлылыҡ сифаттары артабан кешенен ғәҙәт-холоҡҡа әүерелә” тигән. Унын был матур һүҙҙәре әҙибәнен аҡыл һәм хистән туҡылған, нурҙан-мондан яралған мөхәббәт шиғырҙарына ҡарата төбәп әйтелгән кеүектәр.\nШағирәнен “Аҡ томандар иле”, “Зәнгәр күлем”, “Ҡайнар сәләм”, “Икеләнеү”, “Күләгән”, “Ғәфү ит, мөхәббәт!”, “Әрнеүле йән монологы”, “Яуапһыҙ мөхәббәт” мөхәббәт темаһына яҙылған шиғырҙары йыйынтыҡтын икенсе бүлегенә урынлаштырылған. Уларҙа автор өгөт-нәсихәткә бирелмәй, бөҙрә һүҙҙәр ҙә эҙләмәй, барыһын да ябай ғына итеп, тормоштағыса һүрәтләгән. Ел-дауыллы, көсөргәнешле хис-тойғолар йомғағынан торған был әҫәрҙәрендә бер ниндәй ҙә яһалмалылыҡ юҡ, теле йәнле, образлы. “Мөхәббәтен артыҡ ышаныслы, һиндәге наҙ, түҙем. Шуларға бер үҙем ҡашҡамын. Ҡалай тыныс был донъялар, тиеп, бәхетемә көйҙөм, һәм янынан һөйҙөм башҡаны (“Үләм дә тереләм”); Һин эҙләгән йырҙы мин юғалттым, дөрөҫө шул. Шуныһы шау-ысын. Берәү йырлар әле минеке тип, отоп алған булһа тауышын (“Үкенес”); Барлыҡҡа мин бармын да ул, бар булырға бар барым, белмәнем шул бар барлыҡты, бушлыҡ килеп арбарын (“Шартлауҙар”); Йәшлек иле йәшәр. Һандуғас та шул уҡ көйөн һуҙып башҡарыр. Тан һыҙыуға аҡ томандар ярып һуҡмаҡтарҙан уҙыр башҡалар” (“Аҡ томандар иле”) тигән юлдарҙа бер-береһен һөйгәндәрҙен мөхәббәттә яуаплы булырға тейешлеге, тоғролоҡҡа саҡырыу, йән һөйгән кешенде һағыныуҙар, йөрәкте һыҙлатҡан үкенестәр, күнелдәрҙе тетрәндерер ярһыу хис-тойғолар – барыһы ла бар. Йәғни шағирә Гөлназ Ҡотоеванын “Сыраҡ” поэмаһында әйтелгәнсә, “Был донъянын асылдары тетрәнеүҙән тора һымаҡ” тигәнсә, барыһы ла бар.\nГөлнара Хәлфетдинованын пейзаж лирикаһы үҙе бер донъя, сафлыҡ һәм гүзәллек иле. Тыуған ерҙән илһам алып тәбиғәт менән бер бөтөн булып йәшәү – әҫәрҙәрендә үҙәк урында тора. Ә тәбиғәт автор өсөн үҙе бер йәнле тормош китабы. Шиғриәтенен матур биҙәктәре шағирәнен тәбиғәт менән бәйләнешенән дә, үҙенен поэтик тәбиғәтенән дә киләлер тим. Тәбиғәттен бит унын драматизм менән тулы үҙ донъяһы бар: йыл миҙгелдәре бер туҡтауһыҙ үҙгәреп тора, унын йәмле мәлдәре лә, ҡайһы саҡта ҡырыҫлыҡтары ла була. Ошо миҙгелдәрҙен үҙенсәлектәрен тасуирлағанда шағирә уларҙын башҡаларға билдәле булмаған яҡтарын күрә, әйтергә теләгәндәрен тәбиғәт күренештәре менән йәнәшә ҡуйып анлата, фекер таба белә. Шулай итеп лирик герой менән тәбиғәт араһында күнел берҙәмлеге хасил була, ә тәбиғәт шағирәнен күнел көҙгөһөнә әйләнә.\nЛәкин Гөлнаарнын шиғырҙары тәбиғәткә бәйле булһа ла, саф пейзаж лирикаһына ғына ҡоролмаған. Уларҙын эсендә тәрән фәлсәфә ята. Быларҙы авторҙын кеше күнелендәге төрлө уй-тойғолар һәм кисерештәрҙе тәбиғәт күренештәренә күсереп тасуирлаған “Ер”, “Илһам”, “Ағиҙел зары”, “Ҡынғыраулы ғына яланда”, “Ай тулған төн”, “Ап-аҡ донъя”, “Тәбиғәт” тигән шиғырҙарында күрергә була. Тәбиғәт миҙгелдәре һәм унын матурлығы хаҡында һүҙ алып барғанда автор тәбиғәтте һаҡлау һәм уны киләсәккә алып барып еткереү хаҡында ла уйлана – ә был әҫәрҙен публицистик көсөн арттыра.\nПоэзия мондан ярала. Ә йөрәк йылыһы поэзияһын эстән балҡыта, уны сыуаҡ һәм нурлы яһай. Шул саҡта ғына мон һәм нурҙан яралған шиғырҙар ысын гүзәллек донъяһына әйләнә. Шағир Н. Нәжмиҙен: “Шағир йөрәге-шиғриәт ҡоралы ул. Монло скрипка ҡылдары һымаҡ ул һәр ваҡыт көйләп ҡуйылған һымаҡ булһын да, ошо ҡорал заманыбыҙҙын төп көйөн тотоп алһын ине”, тигән фәһемле һүҙҙәре бар. Гөлнаранын яҙмыш, тормош хаҡында уйланыуҙарға ҡоролған “Бары йән генә ҡала”, “Үтеккә үтенес”, “Янылыштым”, “Кейек кеүек”, “Дыуамалым минен”, “Бөжәк-ҡурсаҡ”, “Эскерһеҙлек”, “Ҡара монолог”, “Бәхет ҡошо”, “Ҡурҡам” тигән шиғырҙары әҙәм балаһынын тормоштағы урыны, бурыстары һәм яуаплылығы хаҡында һөйләй, булғанды ҡәҙерләргә, үткәнгә ҡарап һабаҡ алырға, тәбиғәт-әсәне һаҡларға, рәнйетмәҫкә, киләсәк быуындарға ҡалдырырға саҡыра. Шиғырҙағы был төп фекер әҫәрҙен публицистик көсөн арттыра:\nЗәнгәр күлем минен, зәнгәр күлем,\nЗәнгәр күҙҙәренә ғашиҡмын.\nДауылдарҙа йән өшөткөс инен,\nНинә кисерергә ашыҡтым?\nАғыу эсеүҙәрен һанмы ни?\nОфоҡтарын шуға ҡыҙыл,ҡыҙыл,\nКүҙҙәренә һауған ҡанмы ни? (“Зәнгәр күлем”).\nГөлнара Хәлфетдинова ғүмер һәм йәшәү асылы, тормош, ғаилә, ир һәм ҡатын бурыстары, әсә һәм бала мөнәсәбәттәре хаҡындағы ҡарап тороуға ғәҙәти генә күренгән донъяуи темаларға ла ҡыйыу мөрәжәғәт итә. Һәр әҫәрендә фәлсәфәнен урыны түрҙә: шағирә әйтергә теләгән һүҙҙәренә ниндәйҙер бер эске мәғәнә һалып уларҙы өр-яныса балҡыта ебәрә белә, лирик геройы аша үҙ тормош тәжрибәһе менән дә бүлешә. Йәғни В. Г. Белинский һүҙҙәре менән әйткәндә, “кешене мауыҡтырған, шатландырған, тулҡынландырған, монайтҡан, ғазаплаған, йыуатҡан, рухи донъяһынын асылын тәшкил иткән, унын йөрәгенә үтеп инә алған һәр нәмә” унын күнеленә яҡын. Мөхәббәт һәм нәфрәт, шатлыҡ-ҡайғы, табыштар һәм юғалтыуҙар кеүек ҡиммәттәр хаҡында уйланғанда, йәшәү асылы һәм тормошта үҙ урынынды билдәләү, кешелектен киләсәге хаҡында уйланғанда тос фекерҙәр әйтә, хатта ҡайһы саҡта үҙ йәшенән олораҡ һығымталар ҙа яһап ҡуя. Көсөргәнешле кисерештәрҙән торған ошондай шиғырҙары һине уйландыра, битараф ҡалдырмай. Әлбиттә, бер мәҡәләлә генә шағирәнен йөҙҙән ашыу шиғыры хаҡында һөйләп бөтөү мөмкин булмаған хәл, шуға күрә мин миҫалдарҙы күп килтермәйем. Йыйынтыҡтын өсөнсө бүлегенә ингән шиғырҙарҙы ҡыҙыҡһынғандар үҙҙәре табып уҡыр. Ә бына бала һәм әсә темаһына яҡыныраҡ үтеп инмәксемен. Былары йыйынтыҡтын һунғы бүлегенә ингән.\nШағир Яҡуп Ҡолмой балаларҙы “Ғүмер сәскәләре” тип атаған. Гөлнара өсөн әсә күнеле саф шәфҡәт дингеҙе. Балаһы өсөн өҙөлөп тора. “Зомби”, “Әсә”, “Әсәй”, “Атай һүҙе”, “Фәрештә”, “Төҫһөҙ йәнһүрәт” тигән шиғырҙары, мәҫәлән, ана шундайҙар. Уларҙа әҙибә донъяға әсә күҙҙәре менән ҡарай:\nҠынғыраулы ғына юлдарымда,\nҠынғыраулы ғына яланда...\nБылай тип, миненсә, балаһын өҙөлөп һөйгән әсә генә әйтә ала торғандыр.\nҺөйөүе ихлас, эскерһеҙ унын лирик героиняһынын. Унын балаһын яратыу хисе шул тиклем ҙур, хатта ихлас мөхәббәте бөтә донъяны яҡтыртырға, бөтә сабыйҙарҙы бәхетле итергә етер ине һымаҡ. Сабыйына булған мөләйем наҙын әҙибә әллә күпме поэтик биҙәктәрҙә балҡыта белә:\nХоҙайҙын бер енмеше\nБез-без иткән инкешем.\nТиндәр менән тин кеше (“Бәләкәс кенә бер кеше”.)\nШағирәнен ҡатын-ҡыҙ һәм унын тормошта тотҡан урыны, әсә менән бала, ата-әсә бурыстары, ғаилә һәм яҡындарын хаҡындағы уйланыуҙарға ҡоролған әҫәрҙәрендә ҡаты тормош һынауҙары үткән лирик героинянын әсә булараҡ холоҡ-фиғеле лә асыла. Балаһына енел, рәхәт булһын өсөн сабыйын ҡурсалап ул ниндәй генә ауырлыҡтар күтәрмәй ҙә, ниндәй генә ҡайғы-һағыштар, борсолоуҙар кисермәй! Ә шағирә-әсәләр быларҙы икеләтә кисерә бит. Әсә булараҡ та, шағирә булараҡ та. Гөлнаранын лирик героиняһы ла шулай. Ләкин ул бәхетле, ауырлыҡтарға зарланмай. Йылы поэтик тойғолар менән һүрәтләнгән шундай юлдарҙы уҡығанда үҙен дә һиҙмәҫтән Гөлнаранын үҙенә тиклем ижад иткән Кәтибә Кинйәбулатова, Фәүзиә Рәхимғолова, Гөлфиә Юнысова, Факиһа Туғыҙбаева, Әнисә Таһирова, Танһылыу Ҡарамышева, Рәмзилә Хисаметдинова, Тамара Ғәниева, Йомабикә Ильясова, Гөлназ Ҡотоева, Зөһрә Ҡотлогилдина, Гөлшат Әхмәтҡужиналар лирикаһы традицияһын дауам иткәнен күрәһен. Тик Гөлнаранын үҙ моно, үҙ буяуы бар, башҡалар менән бутап булмай. Унын лирик героиняһы нескә, наҙлы, хәстәрлекле һәм сабыр:\nУйламаған ерҙән уй(ы)лып инден,\nКөтмәгәндә килден кәйелеп.\nУбып инден, үбеп инден йәнгә,\nЙәйҙәремде һин йәмлерәк иттен,\nКөҙҙәремде иттен көлдөрөк.\nКүнел ҡылдарымды көйләп ҡуйҙын,\nҮҙ көйөнә тура килтереп.\nҺинен минә тындай кәрәклеген,\nМинен һинә йәндәй кәрәгем.\nГөжләп кенә торған умартанын\nКилден бит мон беҙҙен йөрәккә.\nМөхәббәттен фәрештәһе ана,\nКүмелеп ята ап-ап йүргәккә (“Килде бит мон”).\nИман һүҙе ғәрәп телендә ышаныу, инаныу тигәнде анлата. Иманлы һүҙ-дөрөҫлөктө нығытыу ул. Гөлнара Хәлфетдинованын поэзияһында әшәкелек, бер-беренде һанламау, ихтирамһыҙлыҡ, һатлыҡ йәнлек, ялағайлыҡ, көнсөллөк, ғәҙелһеҙлек кеүек беҙҙе уратып алған йәмһеҙ күренештәрҙе фашлау, бейеклеккә, бөйөклөккә, матурлыҡҡа саҡырыуға әйҙәгән әҫәрҙәр ҙә бар. “Тау билгеһе таш булыр, бай билгеһе аш булыр. Аҙғын илден билгеһе – бер-береһенә хас булыр”, тигән әйтемдә әйтелгәнсә, бөгөнгө ата улды, әсә ҡыҙҙы айырмаған, ололарға, ил һаҡлап яуҙа ятып ҡалған ветерандарға, үҙен үҫтергән ата-әсәһенә хөрмәт юғалған болғауыр заманда әҙәп-әхлаҡ ҡиммәттәренен арзанланыуына ла борсола шағирә. Мәҫәлән, “Ҡәҙер төнө алдынан”, “Берҙәмлек”, “Ҡоралай хәтирәһе” тигән шиғырҙары ана шундайҙарҙан. Рухташ ҡәләмдәштәрен күтәреп яҙған бер шиғырында әҙибә яманлыҡҡа-яһиллыҡҡа булған ҡарашын былай тип белдерә:\nЭй, маһирым, ҡанығыр ул хөсөт,\nМөһөр һуғыр, һаһырынды бесеп.\nҺәләт алты гәүһәр мәһәрен дә\nЙәлләт затлы зәһәр ҡәһәрендә.\nЭй, һәләтем һәләк кенә булып,\nОсоп китмә мәләк кенә булып.\nЗамандарҙы яман бутағанда,\nБар өмөтөн имән ботағында.\nИман тамырҙарын ҡанатҡанда\nСусҡа көсө менән сынбарлығын,\nҺин йыр сығар һаман, тан атҡанда,\nСәскә ише генә сынларлығын... (“Эй,маһирым”).\nТалантлы шағирә Тамара Ғәниеванын: “Милләттен ҙурлығын мәҙәниәт билдәләй. Ә мәҙәниәттен төп күрһәткесе-тел сәнғәте. Ә милләттен ин ҙур ҡиммәте тел һәм рухиәт ул”, тигән ҡанатлы һүҙҙәре бар. Йәмғиәттен йәшәү һәм үҫеү шарты булған телден үҙәген һүҙҙәр тәшкил итә. Ә һүҙ – яҙыусынын төп эш ҡоралы. Төҙөүсе кирбес менән эш итһә, шағирә һүҙ менән эш итә. Был ҡорал яҙыусыға дөрөҫ ҡулланғанда халыҡ күнеленән йыйылған аҫыл һүҙҙәр ярҙамында поэзия тыуҙырырға, һүҙҙәргә йән өрөп саф ынйыларҙан торған шиғри юлдар ҡойорға ярҙам итә.\nҒәҙәттә, шиғыр китабын уҡый башлаһан, ин тәүҙә авторҙын тел-стиль үҙенсәлектәре, һүҙ байлығына иғтибар итәһен. Ә телебеҙ бай беҙҙен, тамырҙары сал тарих төпкөлөндә ята. Туған телебеҙ – башҡорт теле һүрәтләү сараларына бик бай, музыкаль тел. “Әҙәбиәт, шиғриәт кешеләренә һүҙҙәрҙен аҫыл мәғәнәләрен анлап, төшөнөп, һәр һүҙҙе нәҡ үҙ урынында ҡуллана белергә кәрәк. Һүҙ үҙ урынына тура килгәндә генә аҫылташ кеүек үҙенен бөтә нурҙары менән балҡып-нурланып китә. “Әгәр әҙип һүҙҙен мәғәнәһен анламайынса эш итеп уны тегенән, бынан эләктереп алып сит-ят ояға ябып ҡуя икән, ул шыҡһыҙ өйрәк бәпкәһе шикелле, зар илаясаҡ”, тигән тел ғалимы Ғ. Бәширов та. Хаҡ һүҙҙәр. Әгәр, мәҫәлән, әллә күпме варианттары (синонимдары) булған бер матур һүҙен генә алғанда ла күпме әҫәрҙәрҙә ул кәрәгенән артыҡ йәки урынһыҙ ҡулланылып йөрөй! Йәғни мәҡәлдә әйтелгәнсә: “Уйҙын күрке-тел, телден күрке – һүҙ”.\nГөлнара Хәлфетдинованын һүҙлек хазинаһы ғәжәп бай. Әҫәрҙәренен теле анлайышлы, халыҡсан һәм образлы. Унын телмәрендә тамыр, яһалма, ҡушма һүҙҙәр, ҡулланыштан төшөп ҡалғандары һәм яныртып ҡулланыуҙар, ҡапма-ҡаршылыҡ, һүҙ уйнатыу, образлылыҡты арттырыу маҡсатында ҡулланылған эпитеттар, бер нисә күренеште йәнәш ҡуйып һүрәтләүгә нигеҙләнгән йәнәшәлек, шиғыр туҡымаһында унышлы ҡулланылған күп мәғәнәле һүҙҙәр (омонимдар), ҡушма, игеҙәк һәм тапҡыр һүҙҙәр, синонимдар,антонимдар, ялғау менән береккән һүҙҙәр (мәҫәлән, әрһеҙ, үкһеҙ) кеүек һәм башҡа алтын-көмөш һүҙ биҙәктәре бихисап. Шиғырҙын музыкаллеге, мәғәнәүи һәм эмоциональ көсөн арттырыу маҡсатында поэтик ҡабатлауҙарҙы ла урынлы ҡуллана автор, шулай шиғри телмәрен ан-аҡыл яғынан да, хис-тойғолар яғынан да байытып, һүҙҙен утын-ҡуҙын анлап, бәпләп-көйләп ижад итә.\nГөлнара Хәлфетдинова шиғыр төҙөлөшөндә кәрәк булған теҙемдәр, метафоралар, тапҡыр һәм көтөлмәгәнлекте анлатҡан һүҙҙәр, мәҡәл-әйтемдәрҙе, пейзаж, әйбер йәки күренештәрҙен исемен йәки сифатын икенсе төрлө атау өсөн алмаштырып һүрәтләгән перифраз, шиғырҙа ниндәйҙер һүҙгә иғтибарҙы йүнәлтеү өсөн тик үҙенсә генә ҡуйылған тыныш билдәләре йәки поэтик пунктуациялар, эмоционаллекте көсәйтеү өсөн өндәш рәүешендә әйтелгән поэтик һөйләмдәр һәм риторик һорауҙар, лирик шиғырҙарҙағы ҡырҡыу уй-тойғолар һәм борсолоу-ярһыуҙарҙы күрһәтеү өсөн ҡулланылған драматизм элементтарын да белеп файҙалана. Унын әҫәрҙәрендә урын алған ошондай һүҙ биҙәктәрен зауыҡ менән йыйылған ялан сәскәләренән торған матур бер гөлләмәгә сағыштырып булыр ине. Шағирә ябай ғына нәмәләрҙән дә йәшәү шатлығы, тормош йәмен таба, уларҙы поэтиклаштыра белә – ғәҙәти күренештәрҙән тәрән мәғәнә табыу, ябайлыҡтын матурлығын асыу үҙе ошо түгелме ни?\nҺүҙҙе автор әҫәрҙәренен тел-стиль үҙенсәлектәренә күсерһәк тә байтаҡ табыштарға юлығаһын: “Барлыҡҡа мин бармын да ул, бар булырға бар барым, белмәнем шул бар барлыҡты бушлыҡ килеп арбарын (“Шартлауҙар”); “Үҙе бәләкәй булһа ла, хәбәрҙәре олонан” (“Йөрәгем сенләгәндә”); Минен һинә артыҡ талабым юҡ, тик түнәрәк булһын арабыҙ. Гел әйтерлек булһын, етәкләшеп, бер-беребеҙгә китеп барабыҙ” (“Бер-беребеҙгә китеп барабыҙ”); Матурла ла күнелден битәрләнгәнен дә, турайт йәнемде өшөп бөгәрләнгәнендә, тик үтекләп ҡуйма сырыштарын мейемден (“Үтеккә бер үтенес”); “Үтә ҡыҙыл тиҙ уна”, “ундыммы мин, тундыммы”, “өлөшөмә төшкән көмөшөм” тигән мәҡәл-әйтемдәр; “Һин яратҡан һүҙбәйләнеш:кәләш-кәләш, йәнкәй-йәнәш. Яҙмышыбыҙ күҙ бәйләне, юлдарыбыҙ йәнәш-йәнәш” (“Йәнкәй-йәнәш”) һ.б. Әлбиттә, бер мәҡәләлә генә шағирәнен тел байлығы хаҡында һөйләп бөтөрөү мөмкин түгел. Шуға тағы ла миҫалдар килтерәйек: “Яҙ тунҡанбаш йөрөгәндә” (“Табандарым эреләнә”) – тунҡанбаш диалект һүҙе; “Йәнкәй-йәнәш”, кәләш-кәләш (“Йәнкәй-йәнәш” – парлы һүҙ), “Биләүенде бутап-бутап” (“Бәхет ҡошо, йәки Кассандра илауы”), “Янғыҙ-арпы” (“Был енләнгән ваҡыт өйөрмәһе”), “Һинән күргән биҙа-ыҙаларҙан... Манлайыма һырҙар һыҙа барһан. Һиҙә барам, һаман биҙә барам” (“Әрнеү, әрем тигәндәрем”) – ҡушма һүҙҙәр; “Бимазанды улай ҡылыҡ итмә, үҙен кит һин, йәме, талаҡ көтмә” (“Әрнеү, әрем тигәндәрем” ) – бимазалау ҡулланыуҙан төшөп ҡалып барған һүҙ; “Йән көйгәндә шәмде тотоп, баҫтырам ҡороғорҙо” (“Шәм янында”), “Һеҙ бит энер, бары энер генә, арзан ейәнкәсе ҡара тандын” (“Энер”), “мөһөр һуғыр наһырынды эсеп” – диалект һүҙҙәре ҡулланыла; “Бер ҡараһан – алданһын, мин һине батырым, тиеп, әйҙә күнел алданһын” (“Алданһын”) – омоним һ.б. Бер һүҙ менән әйткәндә Гөлнаранын монға бай шиғырҙары йырлап-көйләп торғандай, ритм-интонация яғынан да камил.\nБашҡорт поэзияһында ин боронғо алымдарҙын береһе ҡабатлауҙы, ғәҙәттә күберәк ҡобайырҙарҙа осратабыҙ: борон сәсәндәр үҙҙәренә оҡшап ҡалған ниндәйҙер фекерҙе иҫтә ҡалдырыу өсөн уны бер аҙ үҙгәртеп ҡат-ҡат ҡабатлар булған. Ләкин айырым һүҙҙәрҙен мәғәнәүи әһәмиәтен арттырыу йәки шиғри ритм өсөн ҡулланылған шиғри телмәргә хас был стилистик алымды шағирҙар ҙа яратып ҡуллана. Ул Гөлнарала ла бар: “Илһөйәрлек – инде мен быуатлап килгән йолаларға таяныу. Аһ, халҡым тип ятып китеүҙәрен, аһ, балам, тип килеп уяныу (“Илһөйәрлек”); “Асылына ҡайтыр шайтандар ҙа, асылына ҡайтыр фәрештәләр (“Иҫке ерҙә”); Нисә тапҡыр инде алдыҡ тәнкә төшә тора минен өлөшкә. Табыш алам, тиеп, табып алдым инде тынысһыҙлыҡ (“Тағы янылыштым”); “Тимер ҡолдар ҡаты ҡулда, биләүенде тишеп инер. Биләүенде бутап-бутап, тәнкәйенде тишеп инер (“Бәхет ҡошо, йәки Кассандра илауы”) һ.б. Лирик геройҙын сараһыҙлығын, тыумаған сабыйҙын бәхетһеҙлеген һәм ғазраилдан ҡасып ҡотола алмаясағын анлатыу өсөн ул хатта “ҡ”, “д” өндәренен унышлы ҡабатлай. Өндәрҙе лә тынлай-тоя белә шағирә. Әйткәндәй, башҡорт шиғриәтендә бөгөн был алымды унышлы ҡулланыусылар араһынан Гөлназ Ҡотоеваны миҫал итеп килтерер инем.\nБер телдә лә артыҡ һүҙҙәр булмай. Уларҙын һәр ҡайһыһы үҙ урынында ҡулланыла. Шағирә тәбиғәттә әйләнә-тирәләге тауыштарға оҡшатып төҙөлгән ауаздар, йәки икенсе төрлө уларҙы һүҙ эйәртемдәре тиҙәр, телден лексик-грамматик мәғәнәһе һәм формаһы, һөйләм ҡулланышы яғынан хәбәрлекте белдереп йөрөгән һүҙҙәрҙе, шиғыр юлы һәм строфаларҙа бер төрлө йәки оҡшаш өндәрҙен ҡабатланып килеүе кеүек алымдарҙы ла, әҙәбиәт ғилемендә шиғри телмәрҙен янғырашлылығын, аһәнлелеген арттырыуға булышлыҡ иткән аллитерация күренешен дә унышлы ҡуллана Гөлнара: “Әфиүндән улар иҫергәнме, әллә баш төҙәтеп ҡырын һалған (“Иҫке ерҙә”); “Уйҙарым ни менән ҡәҙерле? Уйын булыуы менән. Уй-хистәрһеҙ тороуҙары Ҡыйын булыуы менән. Һөйөүем ни менән ҡәҙерле? Һүрәт булыуы менән. Һүрәт кенә булһа ла шул, Терәк булыуы менән (“Йәйғор”) һ.б.\nХалыҡ мәҡәлендә “Һүҙ – фекерҙен ҡоралы” тигән әйтем бар. Гөлнара Хәлфетдинова телден асылын, тел һәм уй-фекер, күнел һәм һүҙ, һүҙ һәм унын көсө, һүҙҙе дөрөҫ ҡулланыу кеүек поэзия ҡанундары менән әҙәпле, мәҙәниәтле эш итә. Һөйләмдәре төрлө-төрлө һәм монло унын. Һүҙгә көс-ҡеүәт биреү, уны матурлыҡ өлгөһөнә әйләндереү өсөн шағирә әйберҙәрҙен төрлө төҫөн, сифаттарын билдәләгән эпитеттарҙы, унышлы сағыштырыуҙар, гипербола, антонимдар, нығынған һүҙбәйләнештәр, ҡапма-ҡаршы мәғәнәле һүҙҙәрҙе лә ситкә типмәй. Шиғриәттә йәнләндереп-һынландырып, йәнһеҙ әйбер-предметтарҙы, төрлө күренештәрҙе һәм тәбиғәт миҙгелдәрен тормоштағыса йәнле итеп һүрәтләү оҫталығына ирешеүе енел түгел. Һүҙ биҙәгестәр шағирәгә буш шалтырауыҡ уйынсыҡ түгел, ә әҫәрҙә аҙ һүҙ менән күп мәғәнә анлатыу, йәнле бер картина тыуҙырып образлылыҡҡа ирешеү, лирик геройҙын эске һәм тышҡы сифаттарын асыҡлау өсөн хеҙмәт итә. Лирик героинянын уй-фекере, хистәрен сағылдырған һүҙҙәрҙен һәр береһенен шиғырҙа үҙ урыны, үҙ күркәмлеге бар. Миҫал өсөн “Монға талаҡ” шиғырынан өҙөк алайыҡ:\nБер хәстәрһеҙ ҡоштар\nҺайрауҙарын ғына беләләр.\nБер көнләшкән, бер көйләшкән ҡуштан,\nМонлолоҡтан бөтә бәләләр.\nМондарҙын ни – моно сыға ла,\nХаҡы ғына сыҡмай,\nХаҡы юҡ бит.\nҠәҙер юйғас ҡоно сағыла.\nХалҡы ғына сыға,\nХаны юҡ бит.\nБер таяныс эҙләп\nКүнел сиҙәмдәрен ҡайырған.\nТалаҡ әйтеп кенә\nТөнөлдөрһән мондан... айырһан...\nКеше-тәбиғәт балаһы. Унын йәне тәбиғәт йөрәге менән бәйле. Шуға әҙәм балаһы ҡайғыһы, шатлығы булһа ла, тәбиғәткә мөрәжәғәт итә, серҙәрен айға, йондоҙҙарға һөйләүсән. Шундай саҡтарҙа шағирәнен лирик героиняһы ла тәбиғәт күренештәренә әллә ниндәй төҫтәр, билдәләр өҫтәп, тәбиғәттәге йәнһеҙ әйберҙәрҙе йәнләндерә башлай. Тасуирлау сараһынын был төрөн яҡшы үҙләштергән әҙибә йәнләндереү алымына шиғыр эстәлеген тәрәнерәк асыу, йәки мөрәжәғәт итә, тик енел-елпе һүҙҙәр ҡулланмай. Бер нисә миҫал ҡарап китәйек:\nЯлҡып бөттөм. Күнелемде тойған\nОс(о)рар тип тип өмөтләнеп көттөм.\nБер көн килеп йөрәгемә тулғас\nМин тәгәрәп күккә менеп киттем (“Ғәфү ит һин мине,эй,мөхәббәт”);\nБыл енләнгән ваҡыт өйөрмәһе,\nАҡ көймәмде күсәренән өҙгәс,\nЮл-енгәмдән ялҡып эйәрмәһә,\nЮҡ йәйемде кисерһәнә, көҙкәс.\nЮртаҡ ялы, ана, офоҡ ялай,\nЙәйем хәсрәт тәпәй генә әле.\nУртаҡ юлым, эй, мыуафиҡ былай,\nЙәнем хәс тә бәпәй генә, илай (“Был енләнгән ваҡыт өйөрмәһе”);\n“Һин йотмаһан,һине йота торған,\nҺин йоҡмаһан һинә йоғорлоҡ”,\n“Бер-беребеҙгә үлем булһаҡ та беҙ,\nТере етемдәр юҡ далала.\nТере көйөктәр юҡ, бөйөктәр юҡ,\nҠҡ далала ябай алла ла (“Ҡоралай хәтирәһе”).\nПоэтик образлылыҡ өлөгөһө булған “Аҡман-тоҡман” шиғырынан өҙөк килтерәйек:\nШашып-шашып бейей бар тәбиғәт,\nБарабаны унын бурандар.\nБилдәренән елкәй ҡосаҡлағас,\nТартҡылашҡан була ҡорғандар.\nТәҙ(е)рәһе уны ҡыҙғаныуҙан\nКүҙ йәшенә йөҙөн сылата.\nБыл буранда сатандар ҙа бейей,\nИхлас ҡул сабалар сулаҡтар.\nҠурҡыуынан ай ҙа ҡарпышлана,\nОлоуынан мен-мен торбанын.\nАждаһалар юха булам, тиеп,\nЭҙләп йөрөй һунғы ҡорбанын.\nИшек алдарында март ҡоҙалар\nҠыштын кинйәкәүен дөмбәҫләй.\nИҫе китмәй завод бабай ғына –\nТөрөпкәһе һауа төтәҫләй (“Аҡман-тоҡман”).\nҺүҙҙен тәьҫир көсөн арттырыу маҡсатында төрлө төшөнсәләрҙе, күренештәрҙе, образдарҙы ҡапма-ҡаршы ҡуйып һүрәтләү кеүек поэтик биҙәктәр түбәндәге шиғыр куплетында ап-асыҡ күренеп тора:\nИлап тороп таптыралар,\nКүмеп ҡайттым Шүлгәнгә.\nБергәлеген белгәнгә (“Шул минен ҡайғыларым”) һ.б.\nШиғриәттә әҫәрҙен иҫтә ҡалырлыҡ бай йөкмәткеһе булыу өҫтөнә әгәр унын ритм, рифма һөйкөмлөлөгө лә булһа, яны шиғыр тыуған тигән һүҙ. Гөлнара иһә йәштәргә хас ҡыйыулыҡ-дәрт менән ритм – интонация төрлөлөгөнә лә ынтыла, төрлө шиғыр үлсәмдәренә мөрәжәғәт итә. Шиғыр үлсәменен ете, һигеҙ, туғыҙ, ун ижеккә нигеҙләнгәндәрен дә, дүрт, биш ижеклеләрен дә ҡыйыу ҡуллана. Унға туғыҙ ижек менән яҙылған “Ап-аҡ донъя” тигән шиғырынан алынған өҙөккә иғтибар итәйек, мәҫәлән:\nКүпме хаталандым һәм алдандым,\nҠан тамғанды тиеп бал тамды...\nКеше ынғайына янылыштан\nКүтәрҙем бит мин дә балтамды.\nФәрештәләр осто микән өркөп,\nЯҡынларға ҡабат ҡурҡтылар.\nБер аяулы ғына бала инем,\nҠурсаҡлыҡты кемдәр ҡырҡтылар?.. (“Ҡынғыраулы ғына яланда”).\nЛәкин шиғырҙы рифма-ритм ғына шиғыр яһамай бит, шуға әҙибә сағыштырыу-оҡшатыу кеүек һүҙҙәргә лә мөрәжәғәт итә. Был унын ижадында ин йыш осраған шиғри биҙәктәренен береһелер, моғайын. Ғөмүмән, сағыштырыу поэзияла ин ныҡ ҡулланылған алым, унын үҙ көйө, үҙ законы бар. Шиғриәттә лә, прозала ла ин ныҡ таралған был һүрәтләү сараһынын игеҙендә ике әйбер йәки күренеш араһындағы образлы, күсмә мәғәнәле бәйләнеш ята. Гөлнаранын шиғриәтендә был шиғри биҙәк әйберҙен әллә күпме үҙенсәлеге, матурлығы, ҡупшылығын билдәләй, тормош күренештәрен һүрәтләгәндә ин мөһим фекерҙе әйтеү өсөн хеҙмәт итә. Автор уларҙын ин унышлыларын, поэтик янғырашлыларын, матур эстәлеклеләрен, көндәлек тормошта тәбиғи ҡулланылғандарын һайлап ала. Аҙ һүҙ менән күп мәғәнә анлатырҙайҙарына, әҫәрҙен асылына тура килерҙәйҙәренә мөрәжәғәт итә. Шуға ла улар поэтик образлылыҡтын ерлеге, сығанағы, йәғни поэтик һүрәтләүҙен йәнәшәлек, метафора, гипербола кеүек ҡатмарлы төрҙәре булараҡ ҡабул ителә, мәҫәлән: “Ике бите бер тәнкәнен, беҙ икән дә беҙ икән. Бер-беребеҙ донъяһына сумдыҡ, инде сырмалдыҡ. Был ҡояш беҙҙе йылыта, был төн – беҙҙен сымылдыҡ (“Ысын”); “Офоҡтарын шуға ҡыҙыл, күҙҙәренә һауған ҡанмы ни? (“Зәнгәр күлем”); “Ҡурмағыҙ һеҙ дингеҙ шауҙарынан, һаҡланығыҙ кеше-дейеүҙәрҙән” (“Юҡ, иламай йәндәр...”), “Ике усым йөрәк тапҡырында, йөрәк – һалдат минен. Һинән бит мин күпте һорамайым, бары алдат мине” (“Йөрәк – һалдат минен”); “Пассажирҙар бит беҙ был тормошта, хаҡыбыҙ юҡ бер ҙә туҡтарға” (“Салют”)”; “Көйә күбәләге генә булып төрөндөм дә һоро шәлдәремә, бар донъянан ҡасып ҡатып ҡалдым, инеп ҡурсаҡ-бөжәк хәлдәренә” (“Бөжәк-ҡурсаҡ”); “Йыһандай булыуын да, бер сандай булыуын да ҡалай бәхет – әгәр һин кемгәлер кәрәк икән!” (“Күккә олғашыу”); “Көттөм, көттөм инде, арып бөттөм, юллап ҡына сыҡтым далаға. Тан йөҙөндә йыртҡыс күҙҙәреләй ялтлап ҡына китте ялағай” (“Ҡоралай хәтирәһе”) һ.б.\nӘ ниндәй образдар, ниндәй поэтик деталдәр менән эш итә шағирә Гөлнара Хәлфетдинова? Әҙибәнен күнеленә борондан ҡулланылған ай, ҡояш, ҡар бөртөгө, ямғыр, тамсы, ел, төн кеүек традицион образдар яҡын булһа – буран, ҡар яуыу кеүек тәбиғәт күренеше, аҡтамыр, ҡынғырау сәскәһе, былбыл, ҡарға, ҡоралай кеүек ҡоштар-йәнлектәр, сәскәләр, үтек, шәм, тәҙрә ҡорғаны кеүек предметтар – барыһы ла йәнле, ҡәҙерле. Кешеләрҙе, уларҙын ҡылыҡ-холоҡтарын, тормошто һынландырыу өсөн хеҙмәт иткән бындай деталдәр менән бик һаҡ эш итә шағирә, уларға йән өрөп “терелткәндән һун” улар менән серләшә, уй-хистәрен менән уртаҡлаша:\nҠар күҙҙәре төшә устарыма,\nСемәрҙәре һуштан юйырлыҡ.\nҠарашында ғына боҙ һыуығы,\nСемәрләтеп усты уйырлыҡ.\nМәнгелеккә түгел, ваҡытлыса,\nАҡлығына кеше ышана.\nИреһәләр улар төҫһөҙ бит ул,\nЙәлләмәй күк, шуға бушана.\nБына бөгөн ҡарҙар булып яуа,\nБик юғары сәнғәт өлгөһө.\nҺары ҡояш тетрәп ағарына,\nКилмәй унын әле көлгөһө (“Сәнғәт һәм сәнәғәт”) һ.б.\nӘгәр шиғырға образлылыҡ, мәғәнә, идеялылыҡ, хис-тойғо йәки эмоционаллек етешмәй икән, шиғыр күренмәй һәм хәтерҙә ҡалмай. Шуға Гөлнара биҙәкле ябай ғына ҡар бөртөгө образы ярҙамында ғына ла, мәҫәлән, һәр кешенен ҡабатланмаҫ булыуы, һоролоҡтан ҡотолоу, бөтә кешене бер сыбыҡтан ҡыумау, ҡайһы берҙә яҡшы иптәш тип иҫәпләгән бәғзе берәүҙәрҙен тыштан ялтырап, эстән ҡалтырап тороуы кеүек күренештәрҙе тасуирлау өсөн ҡуллана, килеп сыҡҡан хәл-ваҡиғаларға үҙ ҡарашын белдерә, уйландыра. Ҡар бөртөгө һине әллә күпме уйҙарға тарыта, уйландыра. Бына ниндәй көскә эйә унын ҡар бөртөгө! Шағирәнен ин һөйкөмлө поэтик табышы ул. Әлбиттә, бер мәҡәләлә генә Гөлнаранын бөтә шиғырҙарына ла туҡталыу мөмкинлеге юҡ, шулай ҙа “Ап-аҡ донъя” тигән шиғырын уҡып үтәйек – авторҙын әйтергә теләгәндәрен анлай-тойоу өсөн шиғырҙы тулыһынса килтермәйенсә булмаҫ:\nБитараф һәм монһоу ғына\nҠар биҙәге ҡабатланмай\nБер иш кеүек беҙ йәшәгән\nАп-аҡ донъя. Ҡар ниндәй һун?\nМамыҡ һәм тун.\nМин дә һинә ҡар бөртөгө\nҺымаҡ? Кем һун?\nМинен дә бит үҙ биҙәгем,\nҮҙ көйөм бар.\nБеләм, һине күмеп киткән\nБер өйөм ҡар.\nАраһында мин дә төҫһөҙ\nТик усына ала күрмә,\nИреп тамсыға әйләнһәм,\nМин бүтәндәр һымаҡ булһам,\nТамсы йәне әллә нисә,\nКүрмәһәм дә семәремде,\nХалыҡ: “Бер һүҙҙә мен биҙәк”, ти. Һүҙҙен эске мәғәнәһе, образлылыҡтын нигеҙе һәм унын эстетик ҡеүәте стилистик маҡсатта дөрөҫ ҡулланылғанда ул ниндәйҙер яны сифаттар менән байып, үҫеп китә. Миҫалға “Көнсөллөк тигән ҡурсаҡ” тигән шиғырҙа шағирәнен “ҡара” һүҙен төрлө мәғәнәлә уйнатып бер һүҙ-детал аша кеше күнеленен эсенә үтеп инә алыуына иғтибар итәйек. Әҫәрҙә яҡшылыҡ менән яманлыҡ, кешелелек һәм кешеһеҙлек, шәфҡәтлелек һәм шәфҡәтһеҙлек, тәрбиәлелек һәм тәрбиәһеҙлек кеүек төшөнсәләргә баҫым яһала, көтөлмәгән һығымталар яһала:\nҠара уйын. Ҡара, йыуан!\nҠара, уйым, ҡарайыуым\nҮҙем үҙемде кимергән\nАн-тон нисбәтен емергән\nАяҡһыҙ ҡурсаҡ (“Көнсөллөк тигән ҡурсаҡ”).\nӘгәр телдә һәр төшөнсәгә бер генә һүҙ булһа, һәр һүҙ бер генә мәғәнәлә бирелһә, телгә бик күп һүҙҙәр кәрәк булыр ине. Бәхеткә ҡаршы, һүҙҙәр күп мәғәнәле. Ләкин бер генә мәғәнә лә осраҡлы бирелмәй, улар һөйләм эсендә үҙ-ара бәйләнеп киләләр. Ләкин мәғәнәләре бер-береһенән айырыла башлаһа, шағирә аптырап ҡалмай – айырым һүҙ таба һала. Шулай, оҫта ювелир төҫлө, шағирә тел биҙәктәре менән оҫта эш итә, һүҙҙе дөрөҫ файҙалана-ҡуллана, уларҙы образлы фекерләү өсөн хеҙмәт иттерә белә. Был осраҡта әҙибәнен интеллекты һәм ижади талантын күрмәү мөмкин түгел.\nПоэзияла элек-электән шиғыр яҙыусылар күп булһа ла, ысын шағирҙар һирәк булған. Рифма-ритмды тойоу ғына кешене шағир итмәй, шағир булып тыуалар. Шиғри оҫталыҡ иһә шағирҙын тырышлығына бәйле. Йәғни Владимир Маяковский һүҙҙәре менән әйткәндә: “Бер алтын һүҙ табыу өсөн менләгән көрәк тау-таш аҡтарырға кәрәк”. Миненсә, шиғриәттә үҙен асҡан, үҙ стихияһынын һүҙ асҡысын тапҡан шағир ғына был бөйөк исемгә дәғүә итә ала. Алда һөйләнгәндәрҙен барыһы ла шуны раҫлай – дәлилләй. Поэзиянын хис, хыял ҡанатында яралауы хаҡында Эрнест Хемигуэйҙын да: “Шағирлыҡ – тәбиғи һәләт ул. Әҙәби ижад ни тиклем ауыр һәм ғазаплы булмаһын, яҙыусы өсөн ул ҙур ҡәнәғәтлек һәм күнел байрамы алып килә. Ижад – минен өсөн байрам”, тигән фәһемле һүҙҙәре бар. Ошоға ауаздаш фекерҙе Гөлнара Хәлфетдинованын “Йөрәгемден осҡан минуты” тигән шиғырында ла тойорға мөмкин:\nКем әле ул минен Салауатым,\nХыял, уймы, әллә уйынмы?\nӘй, арманһыҙ анау ҡояш килеп\nЙәйғоромдо тағы юйһынмы?\nСалауатым-тик сынъяһау хыял,\nЮғарыла йөрөр юлдары.\nИрендәрем ҡыбыр-ҡыбыр килә,\nКүккә күтәрелә ҡулдарым.\nЙөрәгемден осҡан минуты.\nҮҙәктәрем, аһ, өҙөлөп бара,\nЙылы эҙләп ҡосҡанмын утты.\nЙыйып әйткәндә, Гөлнара Хәлфетдинова башҡорт шиғриәтендә күптән үҙ поэтик йөҙө, әйтер һүҙе, үҙ һуҡмағы булған өлгөрөп еткән шағирә. Әҙерҙе ҡабатлауҙан яны мон яралмай – ижадта ул башҡаларҙы ҡабатламай, кешегә эйәрмәй, кеше йырын дауам итмәй. Ә замандаштары, быуындаштары араһында юғалып ҡалмау, үҙ тауышын ишеттереү өсөн арымай-талмай эшләй, үҙ поэтик тауышын баҙыҡландыра. Әҫәрҙәренен художество ҡиммәте, биҙәк-нурҙары, затлы-зауыҡлы поэтик үҙенсәлектәре өҫтөндә эшләй, камиллаштыра. Унын ижадында Бабич рухы, Рәми уйланыуҙары, Бикбайҙар, Ниғмәтиҙәрҙен тормошто күнел күҙенән үткәреү, Игебай, Ҡолмойҙарҙын ихласлығы, Фәниә, Әнисә алсаҡлығы, Рауил Бикбай ижадына хас гражданлыҡ тойғолары ла сағыла. Шиғырҙарынын тормош асылы, йәшәү мәғәнәһе хаҡында иҫкәртеүе уйландыра-һиҫкәндерә, монһоҙ ҡалдырмай. Минен бер ваҡытта ла әҙибәнен ижадта торғонлоҡ кисергәнен, зарланып ултырғанын күргәнем булманы. Ижади әүҙемлеге һоҡландырғыс: тағы ла бер китаплыҡ өр-яны әҫәрҙәре күптән әҙер унын, йыйынтыҡтары йышыраҡ сыҡһын да, башҡорт шиғриәте хазинаһын байытһын ине.\nЗаман һулышын һиҙгер тойған, ин мөһиме мәнгелек алдында кеше ғүмеренен бары тик бер миҙгел генә икәнен анлап ижад иткән шағирәләр көн дә тыуып тормай. Ихлас, алсаҡ, матур йөрәкле әҙибәләр кәрәк беҙгә, уларҙы һаҡларға, яҡларға кәрәк. Бөгөнгө болғауыр заманда ихласлыҡ, ярҙамсыллыҡ, туғанлыҡ бәйләнештәре юҡҡа сыға, көнсөллөк, берәүҙен үҫкәненә ҡара көйгән, алға сыҡҡанына таяҡ тыҡҡан тар күнеллеләр күпләп үрсегән заманда ысын ижадсыларҙын ҡанаттыр һынмаһын-ҡайырылмаһын ине. Хәйер минен әйтергә теләгәндәремде Гөлнара Хәлфетдингованын “Көйөнөс” исемле шиғыры яҡшыраҡ анлатыр кеүек:\nЭскерһеҙме һин, ҡояшым,\nЭскерһеҙме һин айым.\nЙәрем, һинән һорайым.\nБүтәндәр мине ишетмәй,\nЭскерһеҙме эске моном,\nӘ яуаптар ихласмы һун?\nБелеп булмай, көйөнөс.\nӘле мин Гөлнара Хәлфетдинованын ҡәҙерленән-ҡәҙерле тәүге балаһы “Ҡынғыраулы ғына яланда...” шиғри йыйынтығы буйынса ғына һүҙ алып барҙым, әгәр шағирәнен унан һун яҙылған әҫәрҙәре хаҡында һөйләй китһән, тотош бер кандидатлыҡ диссертацияһы яҙырға мөмкин булыр ине. Әҙибәнен ижад потенциалы ҙур, иманым камил: ул киләсәктә башҡорт шиғриәтенен бәҫен күтәрерлек заман һулышын сағылдырған өр-яны әҫәрҙәр, поэмалар ижад итер, балалар өсөн дә яҙыр, публицистиканы ла үҙ итер, тигән теләктә ҡалайыҡ.\nШиғырҙарын да, үҙен дә эскерһеҙ, ихлас, һылыу. Ихласлығына һоҡланам, шиғырҙарындан һөйөн! Бәхетле ижади яҙмыш насип булһын һинә – фатихам шул.\nМиләүшә Годбодь (Ҡолмөхәмәтова), Чехия.\nМиляуша Годбодь | литературная критика | рецензия | статья | поэзия


Ғәззә - Howling Pixel\nҒәззә (ғәр. غزة;, йәһ. עזה) — Фәләстин милли хакимиәтенең Ғәззә (урыҫ. Газа) провинцияһында халыҡ һаны буйынса иң эре ҡала, ғәмәлдә ХАМАС террористик ойошмаһы идараһы аҫтында тора. Халҡы — 410 мең кеше (2006 йылға).\nБик борон замандарҙа нигеҙләнгән (беҙҙең эраға тиклем яҡынса 3000 йылда), донъяның иң боронғо ҡалаларының береһе. Библияла 22 тапҡыр телгә алына.\nАссирияның баҫып алыу һуғыштары барғанда Ғәззә йыш ҡына һөжүмдәргә дусар булып торған. Уның батшаһы Ганнуну шына яҙмалы текстарҙа телгә алына. Икенсе бер батшаһы Циллибел Ассирия батшаһы Синнахериб менән Йәһүҙиә батшаһы Хизкияһ (рус. Езекия) араһында һуғыш барғанда Сүриә батшаларының коалицияһына инмәй һәм шуның өсөн Синнахериб уға Хизкияһтан тартып алған ерҙәренең бер өлөшөн бирә. Ассирия ҡолағас, Нехао фирғәүен ҡыҫҡа ваҡытҡа Ғәззәне ала (беҙҙең эраға тиклем 608 йыл), ләкин Навуходоносор II тотош Сүриәне яулай, Ғәззә Яңы Бабил батшалығының һуңғы батшаһы Набонид осоронда ла әле Бабил хакимлығы аҫтында була. Бабил ҡолағас, Ғәззә бер аҙға үҙ аллы булып ҡала һәм хатта Мысырға яу менән китеп барған фарсы батшаһы Камбизға теш күрһәтергә батырсылыҡ итә. Дарий ваҡытында ул эске идаралыҡҡа эйә була. Ошо заманда гректар менән бәйләнештәре көсәйә, шулай ҙа пелештиҙәрҙең үҙенсәлеклелеге һәм башҡа халыҡтарҙан айырылып тороуы байтаҡ ваҡыт эллиндар йоғонтоһона бирешмәй килә. Камбиздың баҫҡынсы һуғыштары барғанда (беҙҙең эраға тиклем 525 йыл) Ғәззәлә семит төркөмөнә ҡараған наббатиҙар күп була.\nИскәндәр Зөлҡәрнәй беҙҙең эраға тиклем 333 йылдың ноябрендә бында ныҡлы ҡыршылыҡҡа осрай; Ғәззәне ул ике ай самаһы ҡамап тота, диуарҙарын емерә, халҡының байтаҡ өлөшөн ҡыра. Диадохтар осоронда Ғәззә һөжүмдәргә йыш дусар була. 312 йылда ошонда Птоломей тарафынан Димитрий Полиоркет ҡыйратыла. Мысыр хакимлығы аҫтында Ғәззә III быуат аҙағына тиклем була. Шунан уны (203) Антиох III баҫып ала. Селевкиҙәр ваҡытында Ғәззә йылдам эллинлаша һәм Маккавиҙар заманында яңырыу кисергән йәһүҙиҙәрга ҡаршы эллиндарҙың ышаныслы ҡәлғәһенә әүерелә. 104 йылда ул йәһүҙиҙәргә ҡаршы тороуҙа ярҙам һорап Птоломей VIII Латурға мөрәжәғәт итә, әммә ул Ғәззәне ҡотҡарып өлгөрмәй, ҡала йәһүҙи батшаһы Александр Яннай ҡулына эләгә.\nПомпей (беҙҙең эраға тиклем 63 йыл) Ғәззәне азат итә, әммә Ирод осоронда ул йәнә Йәһүҙиәнең вассалына әүерелә һәм Ирод вафат булғандан һуң ғына азатлыҡ ала. Беҙҙең эраның башына Ғәззәлә нигеҙҙә гректар йәшәй. Беҙҙең эраның 66 йылында уны баш күтәргән йәһүҙиҙәр яндыра.\nДиоклетиан менән Бөйөк Константин I реформаларынан һуң Ғәззә Палестина I провинцияһына индерелә. Ғәззә бай һәм әһәмиәтле ҡала була. Христианлыҡ илсе (апостол) Филипп вәғәздәре ярҙамында бында иртә барлыҡҡа килә. Илсе Филимон Ғәззәнең беренсе епискобы була. Әммә дөйөм алғанда Ғәззәлә христианлыҡ бик оҙаҡ ныҡлы тамырланып китә алмай. Константин ярым мәжүси Ғәззәнән христиандар күп йәшәгән Майумды айыра һәм уны Констанция тип атай; әммә Юлиан ваҡытында ул ҡабат Ғәззәгә ҡушыла. Һуңыраҡ Ғәззә фекер һәм әҙәбиәт үҙәгенә әүерелә; риторика, философия һәм христиан шиғриәте сәскә ата. Ғәрәптәр Ғәззәне үҙҙәренә алырға тырыша. Хосров II ваҡытында фарсылар ҡулына эләгә, ә 634 йылда Ғәззә ғәрәптәрҙең хакимлығы аҫтында ҡала.\nVII—IX быуаттарҙа ҡала Ғәрәп хәлифәлегенә ҡарай, IX—XI быуаттарҙа Мысыр батшалары хакимлығында була. XI быуат аҙағында тәре йөрөтөүселәр тарафынан баҫып алына, әммә улар Мысыр батшаһы Сәләх әд-Диндән еңелгәс (1187 йыл), Мысыр составына кире ҡайта.\n1516 йылда Ғәззә төрөк ғосмандары тарафынан яулап алына һәм 1917 йылға тиклем Ғосман империяһы составында була. 1799 йылда Мысырға яу менән килгән Наполеон I тарафынан алына һәм ҡыҫҡа ваҡыт уның ҡулы аҫтында була.\n1920—1947 йылдарҙа Ғәззә Фәләстиндәге Британия мандаты составына инә. 1929 йылда ғәрәп фетнәләре арҡаһында Ғәззәлә йәшәгән ғивриҙәр уны ташлап китә. Ғәрәптәрҙе тынысландырыу өсөн инглиздәр ғивриҙәргә Ғәззәгә күсеүҙе тыя.\nБерләшкән Милләттәр Ойошмаһы Генераль Ассамблеяһының 1947 йыл 29 ноябрь ҡарары менән Ғәззә буласаҡ ғәрәп территорияһы составына индерелә. 1948—1949 йылдарҙағы Ғәрәп-Израиль һуғышынан һуң — Мысыр Ғәрәп Республикаһы тарафынан, ә 1967 йылғы Алты көнлөк һуғыштан һуң Израиль тарафынан оккупациялана.\n1994 йылдан — Фәләстин автономияһы идаралығы аҫтында.\n2007 йылда ҡалала власты ХАМАС төркөмө тартып ала. ХАМАС-тың программаһы Израиль дәүләтен юҡ итеп, урынына ислам хакимлығын урынлаштырыуҙы күҙҙә тотҡанға күрә, уның етәкселеге, Фәләстинде азат итеү ойошмаһының Израиль менән төҙөгән килешеүе талабын үтәп, боевиктарын ҡоралһыҙландырыуҙан баш тарта. Ғәззә анархия һәм терроризм анклавына әүерелә. Һөҙөмтәлә, элек автономияны финанслаған ҡайһы бер дәүләттәр иҡтисади санкциялар ҡуллана, ә Израиль менән Мысыр ҡаланы блокадаға ала.\nБойкот менән блокада ҡаланың иҡтисады һәм халҡы өсөн ауыр эҙемтәләргә килтерә, әммә Ғәззә секторынан Израиль территорияһына атыуҙар туҡталмай. 2009 йылдың ғинуарында Израиль атыуҙарға сик ҡуйыу маҡсатында «Ҡойолма ҡурғаш» операцияһын үткәрә. Ҡайһы бер дәүләттәр Израилде көстө самаһыҙ күп ҡулланыуҙа ғәйепләй. Операция һөҙөмтәһендә Израиль яғына атыуҙар кәмей, әммә 1400 фәләстин үлтерелә, меңдәрсә йорт, фабрика һәм йәмәғәт бинаһы емертелә. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Кеше хоҡуҡтары буйынса советының Ричард Голдстоун етәкселегендәге комиссияһы Израиль менән ХАМАС-ты операция барышында хәрби енәйәттәр ҡылыуҙа ғәйепләй.\nИзраилдең хәрәкәттәре барышында һәләк булған 1 400-ҙән ашыу кешенең 500-ҙән 700-гә тиклеме ХАМАС вәкилдәре һәм фәләстин полицейҙары, 500-ҙән 900-гә тиклеме тыныс халыҡ, улар араһында йөҙҙәрсә бала була. 5 000-дән ашыу кеше йәрәхәтләнә.\n2012 йылдың ноябрендә Израиль менән ХАМАС араһындағы хәрби хәрәкәттәр ҡабат яңыра.\nҒәззәнең климаты — субтропик урта диңгеҙ климаты, эҫе йәйле, йомшаҡ ҡышлы. Яуым-төшөмдөң уртаса кимәле 300 мм тирәһе тәшкил итә, бөтә яуым-төшөм ноябрҙән мартҡа тиклем яуа. Иң эҫе айҙары — июль һәм август, иң һалҡындары — ғинуар һәм февраль. Ғинуар-февралдә температураның уртаса минимумы — 7 °C, ә июль-августа 33 °C тәшкил итә.\nФәләстин үҙәк статистика бюроһының 1997 йылғы мәғлүмәттәре буйынса, Ғәззә ҡалаһында уның эргәһендәге Әл-Шати ҡасаҡтар лагерының халҡы менән бергә иҫәпләгәндә бөтәһе 353 115 кеше йәшәгән. Ирҙәр — 50,9 %, ҡатын-ҡыҙҙар — 49,1 %. 1998 йылға ҡарата Ғәззә халҡының 51,8 процентын ҡасаҡтар һәм уларҙың балалары тәшкил иткән.\n1914: 42 000 кеше\n1922: 17 426 кеше\n1945: 32 250 кеше\n1982: 100 272 кеше\n1997: 306 113 кеше\n2009: 449 221 кеше\nҒәззә халҡының төп өлөшөн сөнни мосолмандар тәшкил итә.\nХристиандар һаны — 2 мең кеше. Ҡалала православие грек общинаһы бар. Шулай уҡ католиктар общинаһы бар.\nҒәззәнең флагы. 2009 йылдың 2 феврале\nҒәззәнең Оло мәсете\nAl Mat’haf археология музейы\nҠалала бер нисә университет бар, уларҙа 28 500 студент уҡый. Иң билдәле уҡыу йорто — Әл-Әзһәр университеты.\nҒәззә — портлы ҡала, Ғәззәлә Ясир Арафат аэропорты бар, ул 1998—2001 йылдарҙа эшләй. Ҡоро ер хәрәкәтен автомобиль юлдары тәьмин итә.\nДюнкерк (франц. Dunkerque), Франция\nАгадир (ғәр. اݣاديراݣادير), Марокко\nТромсё (норв. TromsøTromsø), Норвегия\nТәбриз (фарс. تبریزتبریزфарс. تبریز, әзерб. تبریز Təbrizتبریز Təbriz), Иран\n↑ Localities in Gaza Governorate by Type of Locality and Population Estimates, 2007-2016 — (untranslated).\n↑ Газа // Военная энциклопедия : в 18 т. / под ред. В. Ф. Новицкого и др.. — СПб. : Товарищество И. Д. Сытина, 1911—1915.\n↑ La Stampa: «После ухода из сектора Газы эта зона превратилась в центр терроризма». NEWSru.com (11 января 2006). — интервью израильского генерала Яакова Амидрора итальянской газете La Stampa. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 август 2011. 28 апреля 2010 тикшерелгән.\n↑ Лоренцо Кремонези. Corriere Della Sera: «Абу Мазен потерпел провал, в Газе нет ни закона, ни порядка». NEWSru.com (30 декабря 2005). — интервью палестинской политической деятельницы Ханан Ашрауи итальянской газете Corriere Della Sera. Тәүге сығанаҡтан архивланған 20 август 2011. 28 апреля 2010 тикшерелгән.\n↑ Palestinian Population by Locality and Refugee Status Ҡалып:Webarchive Palestinian Central Bureau of Statistics (PCBS)\nГаза, город в Сирии // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)(рус.)\nИзраиль (йәһ. יִשְׂרָאֵל, ғәр. إِسْرَائِيل), рәсми — Израиль дәүләте (йәһ. מְדִינַת יִשְׂרָאֵל Мединат Исраэль, ғәр. دَوْلَة إِسْرَائِيل иль Исра'Даулить) — Яҡын Көнсығыштағы дәүләт, 2019 йылдың 1 ғинуарына халҡы 8 972 000 человек, территорияһы — 22 072 км². Халыҡ һаны буйынса донъяла 95-се һәм территорияһының ҙурлығы буйынса 148 урынды биләй.\nЯҡын Көнсығышта, Урта диңгеҙҙең көнсығыш яры буйында урынлашҡан. Төньяҡтан Ливан, төньяҡ-көнсығышта — Сүриә, көнсығыштан — Иордания һәм Иордан йылғаһының көнбайыш яры территорияһы менән, көньяҡ-көнбайышта — Мысыр һәм Ғәззә секторы менән сиктәш. Баш ҡалаһы — Йәрүсәлим. Дәүләт теле — иврит, ғәрәп теле айырым статусҡа эйә.\nМейрид Корриган (ингл. Mairead Corrigan, кейәүгә сыҡҡас, Мейрид Магуайр, ингл. Mairead Maguire; 27 ғинуар 1944) — Бетти Уильямс менән берлектә тыныслыҡ буйынса 1976 йылғы Нобель премияһы лауреаты, Тыныс кешеләр берләшмәһен (Community of Peace People) ойоштороусыларҙың береһе. Был ойошманың эшмәкәрлеге Төньяҡ Ирландиялағы ҡанлы конфликтты тыныс көйләргә ярҙамлаша.\nФәләстин (бор. грек. Παλαιστίνη, арам. פלשתפלשת — Pelešet, йәһ. ארץ פלשת — «Филистия», лат. Palaestina, (инг.) — Фаластин) — Яҡын Көнсығыштағы тарихи өлкә. Сиктәре яҡынса хәҙерге Ғәззә секторы (Газа секторы), Израиль, Ғолан бейеклектәре, Иордан йылғаһының Көнбайыш яры, Иордания, өлөшләтә Ливан, өлөшләтә Сүриә территорияларын үҙ эсенә алған. Синай ярымутрауы, ҡағиҙә булараҡ, айырым географик зона һанала.\n«Фәләстин», йәғни «Филистия» (йәһ. ארץ פלשת, [Э́рец-П(е)ле́шет]) атамаһы хәҙерге Израилдең Урта диңгеҙ яры буйы территорияһында борон замандарҙа йәшәгән пелештиҙәр (йәһ. פלישתים, плишти́м, һүҙмә-һүҙ тәржемәһе «баҫҡынсылар») менән бәйле.\nФәләстин Дәүләте (ғәр. دولة فلسطين, ингл. State of Palestine) — Яҡын Көнсығыштағы дәүләт. Көньяҡ-көнбайышта Мысыр, көнсығышта Иордания, көньяҡ һәм төньяҡта Израиль менән сиктәш. Көнбайыштан илдең ярҙарын Урта диңгеҙ йыуа.\nҒабдулла Туҡай, Ғабдулла Мөхәмәтғариф улы Туҡаев (26 апрель 1886 йыл — 15 апрель 1913 йыл) — шағир, татар әҙәбиәте классигы, яңы заман татар әҙәбиәтенә һәм әҙәби теленә нигеҙ һалыусы, әҙәби тәнҡитсе һәм публицист.


Бизнес ҡеүәтен хеҙмәттәшлек билдәләй\nГүзәлиә БАЛТАБАЕВА ШОС һәм БРИКС илдәренең бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ вәкилдәре өсөн фекер алышыу, тәжрибә уртаҡлашыу майҙансығы булдырыу 2014 йылда БРИКС илдәренең Бразилиялағы Форталеза ҡалаһында үткән йыйынында тәҡдим ителгәйне. Ошо йылдар эсендә был сара, һис шикһеҙ, бизнес йәмәғәтселеген бер урынға туплаған һөҙөмтәле, эшлекле халыҡ-ара майҙансыҡтарҙың береһенә әүерелде.\nҒөмүмән, бер нисә йыл рәттән Башҡортостандың баш ҡалаһында үткәрелә килгән ШОС һәм БРИКС илдәре төбәктәрендәге бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡтың форумы донъяла бындай форматта үткәрелгән берҙән-бер сара. Ошо йылдар эсендә форум эшендә өс тиҫтәгә яҡын илдән, Рәсәйҙең 68 төбәгенән 5 меңдән ашыу кеше ҡатнашҡан, бер нисә йөҙ килешеүгә ҡул ҡуйылған, 800-ҙән ашыу осрашыу үткәрелгән. Мәҫәлән, быйылғы, дүртенсе тапҡыр ойошторолған сарала 1600-гә яҡын кеше ҡатнашҡан.\nРәсәй Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ярҙамында Башҡортостан Хөкүмәте, республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты, төбәктең Сауҙа-сәнәғәт палатаһы тарафынан ойошторолған форумдың төп маҡсаты — ШОС һәм БРИКС илдәренең бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ компаниялары араһында үҙ-ара үҫеште тиҙләтеү өсөн шарттар булдырыу, төбәк-ара иҡтисади бәйләнештәрҙе нығытыу, инвестицияларҙы, бизнес-проекттарҙы арттырыу һәм башҡалар.\nШОС һәм БРИКС берләшмәһенә ингән дәүләттәрҙә Ер шары халҡының 40 проценты йәшәгәнен һәм донъяның тулайым эске продуктының (ВВП) 20 проценты етештерелгәнен иҫәпкә алғанда, был даирә ағзаларының ярайһы ҙур урын биләгәне көн кеүек асыҡ.\nБәләкәй һәм урта бизнес өсөн аралашыу майҙансыҡтары булыуы үтә мөһим. Күргәҙмәләрҙә, форумдарҙа, “түңәрәк өҫтәл”дәрҙә ҡатнашып, улар фекерҙәштәрен таба, бизнес үҫеше өсөн яңы юлдар эҙләй. Әйткәндәй, ШОС һәм БРИКС илдәрендә Азия вәкилдәре күп, ә улар бизнес ҡорор алдынан күҙмә-күҙ ҡарашып аңлашыуға өҫтөнлөк бирә. Бындай мөмкинлек, ышаныс тап ошондай сараларҙа тыуа ла инде.\nЫсынлап та, ҡатнашырға теләүселәр һаны йылдан-йыл арта. 2015 йылда 200 кешенән, 8 сит ил делегацияһынан башланған форум быйыл һан яғынан үҙенсәлекле рекорд ҡуйған: 24 сит ил делегацияһы теркәлгән, спикерҙар һаны 20-нән 100-гә еткән. ғәмәли эштәрҙең һөҙөмтәһе форумда ҡатнашырға теләүселәрҙең ҡыҙыҡһыныуын арттыра.\nХалыҡ-ара ойошманың Өфө декларацияһы һәм БРИКС-тың Иҡтисади үҫеш стратегияһы буйынса, сараның өҫтөнлөклө йүнәлеше булып тап бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү тора. Форумдың өс телдә — инглиз, рус, ҡытай телдәрендә алып барылған махсус сайтында тейешле мәғлүмәт менән танышырға, хеҙмәттәшлек итеү юлдарын табырға була. Перспективалы инвестиция проекттарының уртаҡ каталогын төҙөү ҙә ҙур әһәмиәткә эйә. был проекттар ШОС һәм БРИКС илдәре етәкселеге кимәлендә өҫтөнлөклө тип билдәләнгән йүнәлештәрҙе үҫтереүгә булышлыҡ итә. Улар араһында ауыл хужалығын, сәнәғәтте үҫтереү, IT-технологиялар өлкәһендә хеҙмәттәшлек кеүек мөһим йүнәлештәр бар. Әлеге ваҡытта каталогка 98 миллиард һумлыҡ инвестициялар күҙалланған 102 проект теркәлгән.\nРәсәй Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ағзаларының 70 проценттан ашыуы — тап бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ вәкилдәре. Ғөмүмән, донъя иҡтисадында ошо даирә эшлеклеләре төп көс булып тора. Мәҫәлән, Ҡытайҙа эш урындарының — 70, экспорттың 80 процентын тап бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ вәкилдәре тәьмин итә. Образлы итеп әйткәндә, был эшҡыуарҙар донъяның иҡтисади үлсәүе артыҡ уңға йәки һулға тайшанып китмәүҙе, алтын урталыҡты, үҫештең тотороҡлолоғон гарантиялай. Рәсәйҙә иһә хәлдәр башҡасараҡ, бәләкәй һәм урта бизнес вәкилдәре экспорттың ни бары 6—7 процентын ғына булдыра. Әлбиттә, был хәлде үҙгәртеү йәһәтенән иҡтисади йәмәғәтселек һөҙөмтәле юлдар эҙләй, яңы мөмкинлектәрҙе ҡуллана. Өфөлә үткән форум да — ошо ысулдарҙан.\nфорумда ҡатнашыусыларҙың тырышлығы менән күп проблемалар хәл ителгән: мәҫәлән, визаға ҡағылышлы мәсьәләләр көйләнгән, экспортҡа йүнәлеш тотҡан предприятиеларҙың эшмәкәрлегендә валюта контроле түбәнәйгән, урта һәм бәләкәй эшҡыуарлыҡ вәкилдәренә сит ил баҙарына сығырға ярҙам итеүсе бихисап юлдар барлыҡҡа килгән. Шул уҡ ваҡытта ШОС һәм БРИКС илдәренең бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ вәкилдәре хеҙмәттәшлеге өсөн ҡаршылыҡтар ҙа етерлек. Былар иҫәбендә — дәүләттәр ҡануниәтенең, традицияларының, таможня ҡағиҙәләренең һәм стандарттарының төрлөлөгө. Ҡайһы саҡта эшкә ҡарата мөнәсәбәттең ныҡ айырылыуы ла хеҙмәттәшлеккә кәртә булыуы ихтимал. Ошоларҙы яйлау өсөн Рәсәй тәҡдиме менән БРИКС-тың Эшлекле советы сиктәрендә ҡаршылыҡтарҙы билдәләүсе һәм уларҙы хәл итеү юлдарын эҙләүсе эшсе төркөм ойошторолған. Мәҫәлән, хәҙер йәмғиәттә бик популяр булған күренеш — электрон сауҙаны ғына алайыҡ. Был юҫыҡта берҙәм ҡағиҙәләр юҡ, шулай ҙа уртаҡ тырышлыҡтарҙан һуң тәүге уңыштар хаҡында һүҙ йөрөтөргә мөмкин.\nҒөмүмән алғанда, Рәсәй Сауҙа-сәнәғәт палатаһы етәкселәре Өфө форумының юғары һөҙөмтәлелеген билдәләне, Башҡортостан ошо халыҡ-ара эшлекле майҙансығы менән ғорурлана алыуын белдерҙе.\nФорумда ҡул ҡуйылған иң эре коммерция килешеүҙәренең береһе сусҡасылыҡты үҫтереүгә арналған. 20 миллион долларлыҡ был проектты тормошҡа ашырыуҙа Рәсәй, Ҡаҙағстан һәм Ҡытай компаниялары ҡатнашасаҡ. Ошоға оҡшаш тағы бер нисә проект бар, ғөмүмән, Өфөләге сарала 150-нән ашыу килешеүгә ҡул ҡуйылған.\nИҡтисади һөҙөмтәлелегенән тыш, форум Рәсәй төбәктәре тормошон сағылдырыу йәһәтенән дә ифрат отошло. Мәскәү, Санкт-Петербург кеүек ҙур мегаполистарҙа төрлө форумдар, саралар, саммиттар көн һайын тиерлек күпләп үтә. Ошо йәһәттән үҙәккә төшкән көсөргәнеште кәметеү, сит ил вәкилдәренә илдең башҡа төбәктәрендә лә эшлекле тормош барлығын күрһәтеү, ул ғына түгел, киләсәктә Рәсәйҙең һәр төбәгендә ниндәйҙер йүнәлеш буйынса аралашыу майҙансығын булдырырға тырышыу зарур. Форум илебеҙҙең алдынғы төбәктәренең береһе булған Башҡортостандың йәшәйеше, эшлекле даирәләре, хатта күркәм тәбиғәте менән дә танышыу мөмкинлеген бирә. Был — абруй, төбәкте танытыу, инвестициялар йәлеп итеү. Шуға күрә ШОС һәм БРИКС илдәре төбәктәрендәге урта һәм бәләкәй эшҡыуарлыҡтың сираттағы V форумын киләһе йылдың көҙөндә, ғәҙәттәгесә, Өфөлә уҙғарыуҙы планлаштырыу — тәбиғи күренеш. форумда ҡатнашыусылар ошо хаҡтағы ҡарарҙы бер тауыштан ҡабул иткән, был беҙҙең республика өсөн — юғары баһа.\nШул уҡ ваҡытта сарала көнүҙәк проблемалар ҙа күтәрелде. Мәҫәлән, бәләкәй һәм эре эшҡыуарлыҡтың етештереү процесында уртаҡ теҙмәне яйға һалыу фарыз. Был хаҡта власть вәкилдәре һәм Сауҙа-сәнәғәт палатаһы даими хәстәрлек күрә. Донъя тәжрибәһенә күҙ һалһаҡ, эре предприятиеларҙың бәләкәй предприятиелар менән уратып алынғанын, икенселәрҙең тәүгеләре өсөн комплектлаусы тауарҙар етештереүен, ә бергәләп улар уртаҡ һөҙөмтә өсөн эшләгәнен күрергә була. Ә Рәсәйҙә эре бизнестың ишектәре, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бәләкәй һәм урта бизнес өсөн ябыҡ. Был иһә иҡтисади мөмкинлектәрҙе сикләй. Ғөмүмән, бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙең нигеҙе — теге йәки был тауарҙы етештереү генә түгел, ә уны һата, тарата белеү ҙә. Төбәк-ара майҙандарҙа ғына түгел, сит ил баҙарҙарында ла. Был мәсьәләне эре предприятиелар еңел хәл итһә лә, бәләкәй эшҡыуарлыҡ вәкилдәренә уны эҙмә-эҙлекле, профессиональ ярҙамдан тыш тормошҡа ашырыу ҡыйын. Шуға күрә ошо йүнәлештәге эш тышҡы иҡтисади эшмәкәрлекте либерализациялау, ҡаршылыҡтарҙы кәметеү, бәләкәй һәм урта бизнес вәкилдәренә финанс ярҙамы күрһәтеү йәһәтенән дауам ителергә тейеш.\nӘйткәндәй, Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы илдең ошондай уҡ ойошмалары рәтендә алдынғыларҙан иҫәпләнә. Өфөлә РФ Сауҙа-сәнәғәт палатаһы эргәһендәге Халыҡ-ара коммерциялы арбитраж судының бүлексәһе асылыуы ла — быға дәлил: тимәк, бизнес даирәһе һәм сауҙа-сәнәғәт палаталары системаһы Башҡортостандағы ойошмаға юғары ышаныс белдерә.\nСараның тағы бер мөһим йүнәлештәренең береһе — йәш эшҡыуарҙарға булышлыҡ итеү. Әлеге ваҡытта йәштәр өсөн Рәсәй-Ҡытай бизнес-инкубаторы эшләп килә, ул Башҡорт дәүләт университеты нигеҙендә асылған һәм ике дәүләттең йәш эшҡыуарҙары араһында хеҙмәттәшлек, тәжрибә уртаҡлашыу, дөйөм бизнес-проекттар төҙөү өсөн булдырылған.\nШулай уҡ форумдың тәүге көнөндә үк ШОС һәм БРИКС киңлегендә урта һәм бәләкәй эшҡыуарлыҡты үҫтереү йәһәтенән белем биреү үҙәктәренең эксперт сессияһы үтте. Уның һөҙөмтәһе буйынса Weidong Cloud Education Ҡытай компаниялар төркөмө Өфө дәүләт нефть техник университеты һәм “Башнефтехим” Өфө белем биреү үҙәге менән килешеүҙәр төҙөнө.\nФорумда туризм мәсьәләләренә лә ҙур иғтибар бүленде. Республиканың хозур тәбиғәте, һис шикһеҙ, күптәрҙә ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Киләһе йыл Башҡортостанда ШОС һәм БРИКС илдәренең Беренсе Евразия спартакиадаһын үткәрергә тәҡдим ителде. Был хаҡта республиканың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса комитеты рәйесе Вячеслав Ғиләжетдинов белдерҙе: “Был спартакиада этномәҙәниәт һәм этноспорт йүнәлешле булырға тейеш. Быйыл Яҡтыкүлдә Күскенселәр уйындары уҙғарылды, ул күптәргә бик оҡшаны. Ә Евразия спартакиадаһының төп идеяһы — милли спорт төрҙәре буйынса бәйгеләр\nойоштороу. ШОС һәм БРИКС ойошмаһының эшлекле советы — беҙҙең партнер һәм куратор, ә Сауҙа-сәнәғәт палатаһының оператор булыуын һорайбыҙ. Евразия спартакиадаһының тап Башҡортостанда үтеүе, һис шикһеҙ, ҡыҙыҡлы һәм әһәмиәтле буласаҡ”, — тине ул. шулай уҡ форум резолюцияһына ШОС һәм БРИКС илдәрендәге Ваҡиғалар календары булдырыу тураһындағы тәҡдимде индереүҙе лә хупланы. Вячеслав Африк улы фекеренсә, бындай белешмә кешеләргә ялын планлаштырырға ярҙам итәсәк. Әлбиттә, унда иң ҡыҙыҡлы, әһәмиәтле саралар ғына инәсәк. Башҡортостанға ҡағылышлы ваҡиғаларға килгәндә, комитет етәксеһе был исемлектә Бөрйән районында уҙғарылған Бал фестивален, Күскенселәр уйындарын, Шифаханалар һабантуйын күрә.\nШулай итеп, ике көнгә Башҡортостандың баш ҡалаһы Өфө эшлекле үҙәккә әүерелде — унда төрлө йүнәлештәге 200-гә яҡын килешеүгә ҡул ҡуйылды, уртаҡ мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн түңәрәк өҫтәлдәр ойошторолдо, бизнес-проекттар тикшерелде, төрлө иҡтисади даирәләрҙәге хеҙмәттәшлеккә нигеҙ ҡоролдо. Киләһе юбилей сараһын — ШОС һәм БРИКС илдәре төбәктәрендәге урта һәм бәләкәй эшҡыуарлыҡтың V форумын иҡтисади ҡаҙаныштар, тормошҡа ашырылған ғәмәли һөҙөмтәләр менән ҡаршы алырбыҙ, тип ышанайыҡ.\nЕлена ТРУБНИКОВА, Рәсәйҙең Һаулыҡты нығытыу туризмы ассоциацияһы рәйесе:\n— Башҡортостан шифаханалары — илдең иң алдынғылары рәтендә. 2016 йылда улар 100 иң яҡшы һаулыҡ нығытыу учреждениелары араһында 4-се урынды яулағайны. 2017 йылда әүҙемлектәре бер аҙ кәмеп, улар 7-се урынға төштө. Дөрөҫөн әйткәндә, хеҙмәтләндереүҙә заманға ярашлы алға китеш булырға тейеш, шул саҡта шифаханалар юғары килем менән эшләйәсәк, уларҙан кеше өҙөлмәйәсәк.\nАйырым шифаханаларға туҡтағанда, “Янғантау” — лидерҙар рәтендә. Әммә был учреждениеның совет заманында уҡ төҙөлгәнен иҫәпкә алғанда, уны заман талаптарына ярашлы камиллаштырыу, хеҙмәтләндереүҙе, сервисты яҡшыртыу көндәлек эшмәкәрлек булырға тейеш.\nРәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы ҡуйған маҡсат буйынса, Рәсәй шифаханаларында һаулыҡ нығытыусы сит ил граждандары һаны йылына 500 меңгә етергә тейеш. Бының өсөн халыҡ-ара тәжрибәне, сит ил технологияларын өйрәнеү, халыҡ-ара сараларҙа ҡатнашыу зарур. Ошо йәһәттән форумда ла әһәмиәтле мәлдәр етерлек.\nИгорь КОРОТИН, Рәсәй Сауҙа-сәнәғәт палатаһының Күргәҙмә, йәрминкә һәм конгресс эшмәкәрлеге буйынса департаменты директоры:\n— Форумда күргәҙмә эшмәкәрлеге мәсьәләләре айырым тема булараҡ күтәрелде. ШОС һәм БРИКС киңлегендә аралашҡан барлыҡ эшҡыуарҙар өсөн дә был көнүҙәк мәсьәлә. Һәр илдең күргәҙмә эшмәкәрлеге йәһәтенән үҙ юлдары, ысулдары бар, уларҙың һөҙөмтәлелеге иҫбатланған. Ошонан сығып, милли күргәҙмәләрҙе тергеҙеү тураһында тәҡдим индерҙек. Был ғәмәл Рәсәйҙә элегерәк киң ҡулланылды, милли күргәҙмә менән сит илдәргә баралар ине. Ул илдең баҙарында теге йәки был тауарҙы, хеҙмәтләндереү төрөн таратыу йәһәтенән көстө туплауға булышлыҡ итә. Әлбиттә, беҙ ошондай уҡ әүҙемлекте ШОС һәм БРИКС илдәренән дә көтәбеҙ, улар Рәсәйгә үҙ тауарҙары менән килер, күрһәтер, тип өмөтләнәбеҙ.


Ҡыҙ менән танышып видео - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\n18 порталы таныштырҙы, таныштырҙы, өлкәндәр\nБыл донъяла ҙурая\nБеҙ ҡушылаБеҙҙең сайтты файҙаланыусылар араһында рәсәй көткән илдәргә, БДБ бойондороҡһоҙ дәүләттәр берләшмәһе һәм ҡулланыусы араһында Европа, Канада, АҠШ. Һеҙ һайлаған иң күп бында партнерҙар, шулай уҡ шәхси осраша алмаштырыу өсөн реаль видео фото һәм, хатта, диктор һәм видео, ча-ча. Бөтә донъя буйлап эҙләү һәм үҙ тәжрибәһе булған ҡулланыусы интим миллион фантазияһына ҡоролмай. Шул тиклем дә уңышлы партнер, яңы кешеләр менән ваҡыт үткәрә алмай әлегә. Фотоһүрәттәрҙән төҙөлгән һәм профиль өстәп, чатта аралашыу, һәм был алмаштар сайтында видео фото һәм бөтә кешеләр өсөн. 18 йыл эсендә файҙаланыусылар төркөмө өсөн ҡулланыусы өлкән member gold инеү сикләнгән.\nМенән осрашыу ир-егеттәр ирекле һәм Ҡырғыҙстан\nҮҙ туғанлыҡ күңел һине эҙләй? Урыҫ ҡатын-ҡыҙы, улар һеҙ теләйбез менән таныштырыу\nТуғандаш күңелдәр һине үҙе эҙләп? Рус ҡыҙы менән таныша һиңә ярҙамы, һинең уларға тураһында һәр саҡ хыялланаМатур ҡатын-ҡыҙ һеҙ сайттың рус мең профиль таба. Хәҙерге тел таба һәм уларҙы бөтә кемдер үҙенсәлекле, кем менән ҡалған ғүмереңде үткәреү мөмкин булыр ине. Рус теле халыҡ-ара ҙур өлөшө селтәрендә танышырға була, улар Anastasia International Inc компанияһы милкендә, тимәк, һеҙ файҙалана аласыз хеҙмәтенең киң спектры, яҡын ҡатын-ҡыҙ булыр өсөн яратҡан. Хеҙмәт тураһында яҙылған хат корреспонденцияһы, ул шылтыратып, осрашыу тураһында килешә видеочивать тураһында яҙылған яңы хеҙмәттәр менән йәки дамма була хатта.\nЧатта"бер-тур"һеҙ, бәлки, табырға йыйыныусы яңы дустар, осрашыуҙар үткәреүе еңел булып ҡалығыҙ һеҙ, һеҙҙән алыҫ түгелГел һөйкөмлө ҡыҙҙарға һәм егеттәргә күңелле селтәре, шунда уҡ бер-береһен белгән һәм аралашҡан әҙер: тик уның сәләмен яҙа. Эҙләнеүҙәр: кеше ҡыҙыҡты интернеттан таба, һайлау ҡала, енесе, йәше, ҡыҙыҡһыныуҙары. Һайлау: өҫтәй, кемдәрҙер уны юғалтып селтәрендә лә ярата. Ҡунаҡтар: Беләм, кем йөрөй һеҙҙең сайт. Беҙгә бушлай буласаҡ. Көслө вестник: ябай ҡулланып, ирекле һәм эмоциональ: Наклейка ассортименты һәм Смешные Юҡҡа хәбәрҙәр: еңел һәм мимолетное әңгәмә. Хәбәре тауышлы: хәҙерге рация. Дуҫтарының фотоһүрәттәрен ебәрҙе Шәхси аралашыу Инәй-а-сат менән ч төркөм дуҫы йәки Туғаны. Ч ҙур: бер үк ваҡытта бөтә дуҫтары менән аралаша. Һин бер ҡасан да күңелһеҙ булмай. Ваҡиға: һеҙ мәңге белергә буласак, тип, һеҙҙең өсөн яңы дуҫтар, яҙыу саралары күҙәтә. Икона: иконка махсус профиль һайлаусы үҙе өсөн, һеҙ уның тураһында мауығып һөйләй, характер һәм хәл-әхүәл. Бүләктәр: саҡта етмәй һүҙҙәр төҫө. Тура: хәбәр яҙам, уларҙың барыһы ла күреп ҡалды: Ҡотлау, шатлыҡ уртаҡлашыу йәки маҡтайҙар һәм бары тик байрамдан. Һеҙ шулай уҡ шәхси әйберҙәре һатыу тураһында иғлан урынлаштырған. Аноним аралашыу: фоторәсемдәр скачать һеҙҙең өсөн файҙаланылған ялған исемдәр һәм бында һәр анонимность һаҡлана.\nБелем ала һеҙ бушлай билдконтакте таба\nскайп аша танышып видео осраҡлы ч без теркәлгән видео чат дуҫлыҡ онлайн ҡыҙы менән бушлай ч рулетка бушлай танышыу сайттарына теркәлдем видео-таныштырыу урамы донъя буйынса танышырға видео чат рулетка менән телефон ч чатта теркәлергә онлайн рулетка


Йырлы ҡурай күңелде моңға урай\n23 Ноябрь 2018, 11:36\nМилли музыка ҡоралдары эшләү оҫтаһы, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, яҡташыбыҙ Вәкил Шөғәйепов бөгөн беҙҙең арала булмаһа ла, ул үҙенең артынан бай мираҫ, яҡты эҙ ҡалдырҙы. Салауат районы халҡы ла башҡорт Страдивариһын онотмай, уны ғорурланып иҫкә ала.\nАбруйлы шәхестең исемен мәңгеләштереү, милли музыка ҡоралдарын пропагандалау, ҡурайсылар мәктәбен тергеҙеү һәм үҫтереү маҡсаттарын ҡуйған район конкурсы быйыл икенсе тапҡыр уҙғарылды. Музыкаль бәйге Вәкил Шөғәйеповтың яҡты иҫтәлегенә бағышланды.\nСер түгел, бөгөн ҡурайҙа уйнаусылар беҙҙең яҡтарҙа һирәк осрай. Ҡурай оҫталары аҙ булғанғамы, әллә башҡа сәбәп арҡаһындамы, мәктәптәрҙә лә ҡурай түңәрәктәре юҡ, тиһәң дә була. Шулай ҙа остаздарҙың балаларҙы конкурсҡа әҙерләп килтереүҙәре, үҙҙәре лә халыҡ көйҙәрен уйнап ишеттереүҙәре маҡтауға лайыҡ.\nТамашасылар аҙ булһа ла, залда ултырыусылар “Сыңрау торна”, “Генерал Икзаков”, “Түңәрәк күл”, “Ғәҙелша”, “Сибай”, “Любезники-любизар” кеүек көйҙәрҙе рәхәтләнеп тыңланы. Алмаз Тажетдинов (Ахун), Айгиз Мөфтиев (Әлкә), Сынтимер Димов (Арҡауыл), Ралим Ғәҙелшин (Ишембай), Вәкил Шөғәйеповтың яҡын туғаны Тимур Шөғәйепов (Әлкә), Азамат Солтанов (Урмансы), Илнур Имаев (Иҙрис), Ғәзиз Ғайсин (Малаяҙ), Урмансынан “Етегән” һәм Әлкә ауылы ансамблдәре бик матур итеп сығыш яһаны. Бигерәк тә жюри ағзалары улдарына ҡурай уйнау серҙәрен асҡан Мөхәмәтйәновтар ғаиләһен маҡтап телгә алды.\nШулай итеп, Малаяҙҙан Илнур, Илшат һәм Ринат Мөхәмәтйәновтар (һүрәттә) конкурстың еңеүселәре тип иғлан ителде. Ҡалған бәйгеселәр төрлө номинацияларҙа билдәләнеп үтте. Уларға Маҡтау грамоталары һәм аҡсалата бүләк тапшырылды.


Белгияла көрсөккә ҡаршы үҙәк халыҡты уяу булырға саҡырған. Илдә террор хәүефе һаҡлана. Кисәге теракт өсөн яуаплылыҡты ИГИЛ үҙ өҫтөнә алған.\nЕвропала именлек саралары көсәйтелгән. Германия аэропорттарында 2 мең 500 полиция хеҙмәткәре көсәйтелгән эш режимына күсерелгән.\nБразилияла оппозиция президенттың отставкаға китеүен талап итә. Ил етәксеһе Дилма Русефф иһә уға импичмет иғлан итергә саҡырыуҙы фетнә ойошторорға теләү тип белдергән.\nКрасноярский крайындағы Дудинка ҡалаһында көслө ел күп ҡатлы йорттоң ҡыйығын алып ырғытҡан. Һәләк булыусылар тураһында хәбәр ителмәй.


Хәбәрҙәр: АҠШ: Афғанстандағы “Сиктәрһеҙ врачтар” госпитале хаталыҡ менән утҡа тотолған.\nАҠШ: Афғанстандағы “Сиктәрһеҙ врачтар” госпитале хаталыҡ менән утҡа тотолған.\nАҠШ үткәргән рәсми тикшереү һөҙөмтәһендә, октябрҙәге Америка хәрбиҙәренең “Сиктәрһеҙ врачтар” ойошмаһының афған госпитален бомбаға тотоуы фажиғәле хата тип табылған. Имеш, барыһына кеше факторы ғәйепле. Утҡа тотоу арҡаһында 20 кеше һәләк булған, йәнә 40 кеше яраланған.\n“Был фажиғәле хата. Америка хәрбиҙәре ниәтләп госпиталде йәки һаҡланған объекттарҙы һис ҡасан бомбаға тотмаҫ ине. Мин рәсми рәүештә белдерә алам: был ваҡиғаға ғәйепле кешеләр, административ һәм дисциплинар яза хаҡында ҡарар сығарылғансы, вазифаларынан бушатылды,”-тип белдерҙе Афғанстандағы Америка ғәскәрҙәре командующийы Джон Кэмпбелл.\n“Сиктәрһеҙ врачтар” был һөҙөмтәләр менән риза түгел, улар бойондороҡһоҙ тикшереү үткәреүҙе талап итә.\n“Беҙҙең бөгөн дә бик күп һорауҙарыбыҙ бар: был хаталар ни өсөн мөмкин булған, кем етәкселек иткән ул эште атҡарыусыларға. Беҙ йәнә бойондороҡһоҙ тикшереү талабын ҡуябыҙ,”-тине “Сиктәрһеҙ врачтар”ҙың генераль директоры Кристофер Стоукс.\nАҠШ-тың Ҡораллы көстәре Ҡондоҙҙағы “Сиктәрһеҙ врачтар” хәстәханаһын 3 октябрҙә утҡа тотҡан. Госпиталдә ул мәлдә 80-дән ашыу врач һәм 100 пациент булған.


Өфөлә «ПРОФ-IT-2016» Бөтә Рәсәй форумы асылды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә «ПРОФ-IT-2016» Бөтә Рәсәй форумы асылды\n12:39, 16 мая 2016 Иҡтисад\nБашҡортостандың баш ҡалаһында «ПРОФ-IT-2016» Бөтә Рәсәй төбәк мәғлүмәтләштереү проекттары конкурсы асылды. Тап ошонда ил күләмендәге бәйгенең финалына үткән иң яҡшы проекттар билдәле буласаҡ.\n«ПРОФ-IT» конкурсын Электрон дәүләттең эксперт үҙәге һәм Башҡортостан Хөкүмәте ойошторҙо.\nӨфөгә ҡәҙәр Бөтә Рәсәй төбәк мәғлүмәтләштереү проекттары конкурсы Сыктывкарҙа, Рязандә һәм Ханты-Мансиҙа уҙғарылды.\nЭлектрон дәүләттең эксперт үҙәге етәксеһе Павел Хилов билдәләүенсә, тап Өфөлә «ПРОФ-IT» яңы форматта үтә. Хәҙер ул конкурс ҡына түгел, бөтә Рәсәй форумы, унда мәғлүмәт технологияларын мәғариф, транспорт өлкәләрендә ҡулланыу мәсьәләләре тикшереләсәк.\nВласть һәм урындағы үҙидара органдарындағы программа тәьминәтендә импортты алмаштырыу бөгөн асылған форумдың төп темаһы буласаҡ.\nӨфөлә «ПРОФ-IT-2016» форумы ике көн буйына дауам итәсәк.


Мең балҡышлы яҙмыш\n15 Март 2019, 16:33\nТалантлы актриса Сара Буранбаева менән академтеатрҙың грим бүлмәләренең береһендә осраштыҡ. “Һылыуым, күлдәгең ҡайһылай матур, күренеп тора – махсус тегелгән, ә беҙ, актрисалар, көндөҙ репетицияла йөрөп, тышҡы ҡиәфәткә әллә ни иғтибар бүлә алмайбыҙ шул”,– тип ҡаршыланы ул мине.\n– Рәхмәт. Уның ҡарауы, киске тамашалар мәлендә һеҙҙән ҡарашты айырып булмай, – тим әңгәмәсемдең һис ниндәй буяуһыҙ ҙа һылыу, нурлы йөҙөнә, мөләйемлегенә, ихласлығына һоҡланып. – Бөгөнгө һөйләшеү мәлендә һеҙҙең портретығыҙҙы тыуҙырыу талап ителер. Үҙегеҙҙең ярҙам менән, әлбиттә…\nАктрисаның илһамлы мәле\n…Күреп, һиҙеп, тойоп торам, актрисаның илһамлы, башкөллө эшкә сумған бәхетле сағы. Ысынлап та, бер нисә көн элек кенә яңы роль алған икән. Алексей Германдың “Ғәфү ит” тип исемләнгән мелодрамаһында (режиссеры – театрҙың художество етәксеһе Олег Закир улы Ханов) Таңһылыу образын тыуҙырасаҡ ул. Һәм бөгөнгә уның төп маҡсаты – режиссер менән берлектә, үҙе һынландырасаҡ героиняның күңел кисерештәрен, авторҙың шул образ аша еткерергә теләгән ниәтен тотоп алып, төплө үҙләштереп, психологик анализ яһап, тамашасы иғтибарын яулап, хәтергә һеңеп ҡалырлыҡ сағыу роль ижад итеү. Быныһы иһә һәр актер өсөн индивидуаль процесс.\n– Әленән-әле күңелдә ижадҡа ҡарата булған мөнәсәбәт менән ризыһыҙлыҡ та тыуып ҡуя. Роль өҫтөндә өҙлөкһөҙ эшләү мөмкинлеге тәтемәй шул, – тине ул ошо хаҡта һүҙ сыҡҡас, ҡулындағы сценарийҙы ситкәрәк алып ҡуйып. – Ғаиләне лә иғтибарһыҙ ҡалдырғы килмәй, мең төрлө төҫ менән балҡыған тормошта ҡайнап йәшәргә, бар ергә лә өлгөрөргә, үҙебеҙҙе башҡа йүнәлештәрҙә лә һынап ҡарарға, раҫларға тырышабыҙ. Һәм был, әлбиттә, һөнәргә зыян килтерәлер. Эйе, заманында ғаилә ҡороуҙан да баш тартып, бары театр тип кенә йәшәгән актрисалар булған. Улар, һис шикһеҙ, беҙгә ҡарағанда күберәк һөҙөмтәләргә өлгәшкәндер (быны актрисаның ғаиләле тормошо өсөн үкенеүе тип ҡабул итә күрмәгеҙ. Сара Буранбаева – иҫ киткес бәхетле әсә һәм ир ҡатыны. Был хаҡта түбәндәрәк яҙылыр әле – авт.). Театр тупһаһын аша атлап сығып киткәс тә, роль хаҡында бөтөнләй онотҡан актер юҡтыр ул. Өйгә ҡайтҡас, бик тырышһаң, ҡәҙимге тормош мәшәҡәттәренән арынып, ижадҡа күпмелер ваҡыт бүләһең инде. Кире осраҡта, һин киләһе репетицияға әҙер түгел, тигән һүҙ…\nТәмлетамаҡтан – Тәңкәбикәгәсә\nИжад кешеләре үҙҙәренә ни тиклем талапсаныраҡ булһа, эш һөҙөмтәһе менән шул саҡлы ҡәнәғәтһеҙерәк һымаҡ тойола миңә. Үкенеү белдереүенә ҡарамаҫтан, Сара Буранбаеваның еңел-елпелекте үҙ итмәүен, тыуҙырған һәр роленән һуң юғарыраҡ баҫҡысҡа күтәрелә барыуын күҙ уңында тотоуым.\nБашҡорт дәүләт академия драма театрына Азат Йыһаншин, Гөлфиә Рафиҡовалар менән бергә 1998 йылда килә актриса. Уға тиклем байтаҡ ваҡыт йәш тамашасы (хәҙер Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры) театрында хеҙмәт итеп, ярайһы ҙур тәжрибә тупларға өлгәргән була улар. Әйткәндәй, студент сағында Сара Башҡорт дәүләт академия драма театрында барған спектаклдәрҙә күмәк сәхнәлә ҡатнаша. Һәм бер мәлде театрҙың ул мәлдәге баш режиссеры Рифҡәт Вәкил улы Исрафилов уҡып йөрөүсе йәштәрҙе 50 көнлөк йәйге гастролдәргә алып сығып китә. Улар араһында III курсты тамамлаған Сара Буранбаева ла була. “Ҡыйыулыҡ етмәгәндерме, баҙнатһыҙлығым ҡамасаулағандырмы, өлкән, тәжрибәле актерҙар менән бер ҡатарҙан уйнау ҡурҡыуға һалғандырмы, шул саҡта ошонда төпләнеп ҡалыу, етәкселәргә эш һорап мөрәжәт итеү хаҡында уйлап та ҡарамағанмын. Ә бөгөнгө студенттар араһында мотлаҡ академтеатрҙа хеҙмәт юлын башлау тураһында хыялланмағандар юҡтыр ҙа, моғайын”, – ти актриса. Әммә ижади яҙмышының тап шул рәүешле үҫешеүенә үкенмәй. Ролдәрҙең төрлөһө була. Уларҙы ҙурына-бәләкәйенә, ыңғайына-тиҫкәреһенә айырмай, яратып, күңел һалып, еренә еткереп башҡара ул. Йәш тамашасы театрында сәхнәләштерелгән “Ауыл эте Аҡбай” әкиәтендәге Тәмлетамаҡтан башлаған ижад тора-бара Мостай Кәримдең “Ай тотолған төндә” трагедияһындағы Тәңкәбикә образы бейеклегенә саҡлы күтәрелә. Улар араһында береһенән-береһе үҙенсәлекле бихисап сағыу ролдәр тыуҙырыу бәхете йылмая уға.\nАкадемтеатрға килгәндә йәп-йәш героиняларҙы уйнау осоро уҙып барған сағы була Сараның. Һәр нәмәне аңлап ҡабул итергә өйрәнгән актриса ул йәһәттән бер ниндәй ҙә ауырлыҡтар кисермәй. Һәүетемсә генә өлкәнерәк йәштәге гүзәл зат яҙмыштарын һынландырыуға күсә. Флорид Бүләковтың “Ҡатын-ҡыҙҙың ҡырҡ сырағы” әҫәрендәге ире Вьетнам һуғышында үлеп ҡалған ҡатын образын тыуҙырыуҙан башлана ижадының был осоро. Һуңғараҡ иһә, Айрат Әхмәт улы Абушахманов “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”тан Аҡйондоҙҙо биргәс, ниңәлер мөхәббәт уйнауҙы ҡабул итә алмай. Һәм дүрт йыл самаһы ул ролде башҡармай йөрөй.\nИжад иткән һәр образы ҡәҙерле актрисаға. Шулай ҙа эш мәлендә ваҡыты-ваҡыты менән үҙеңде көрсөккә барып терәлгәндәй тояһың һәм ниндәйҙер хәл-ваҡиға яңы һулыш бөркә, һине юғарыраҡ кимәлгә күтәреүгә булышлыҡ итә. Сара ла кисерә ундай саҡтарҙы. Ошо мәлдә күңел торошома нәҡ шул роль тура килер ине, тигәндә рухи халәтеңә, булмышыңа ят образ тәҡдим итеүҙәр, йәки тормош мәшәҡәттәре баҫып, ниндәйҙер тетрәнеүҙәр кисереп, сәхнәгә сығырға әҙер булмау, икеләнеүҙәр һәм башҡалар. Иртәме-һуңмы һәр актерҙың күңеленән үтә торған тойғоларҙыр былар. Байтаҡ йылдар элек Башҡорт дәүләт академия драма театрында сәхнәләштерелгән “Ғүмер алда әле” (авторы – Урал Ғәлиев, режиссеры – Мәсәлим Ҡулбаев) спектаклендәге ҙур драматик ролде сығарыу Сараны шундайыраҡ көрсөктән ҡотолдора үҙ көсөнә нығыраҡ инандыра. Артабан тағы ла юғарыраҡ маҡсаттар менән янып эшләүен дауам итә ул.\nӘ инде Тәңкәбикә роле бирелгәс, һәм был хаҡта ярты йыл алдан әйтелгәс, Сара ҡурҡыуға ҡала. “Уға ике ҡуллап йәбешмәгән актрисаны күҙ алдына килтереп булмай. Был образды ижад итеүгә ҙур яуаплылыҡ менән тотонаһың. Минең менән дә шундай уҡ хәл булды”, – ти Сара. Айрат Әхтәм улының талапсанлығы, актерҙарҙың режиссерға ышаныуы һәм үҙҙәренең тырышлығы һөҙөмтәһендә ижади төркөм спектаклде дүрт ай эсендә әҙерләп сәхнәгә сығарыуға өлгәшә. Премьера алдынан Сараға әллә күпме йоҡоһоҙ төндәр үткәрергә тура килә. Ҡайҙа ғына барһа ла, роль хаҡындағы уйҙар оҙатып йөрөй уны. Театрҙы өйөнә алып ҡайтмайынса сараһы ҡалмай актрисаның. “Премьера үткәс тә төнөн ирәүенләп йоҡлап китә алмайһың, организм ҡуҙғыған була. Шулай күнегелгән инде. Әммә ролде тейешле кимәлгә еткергәс, бер аҙ тынысланаһың да күпмелер ваҡыт һәүетемсә генә йәшәп алаһың, унан өр-яңы көс туплап, йәнә илһамланып эшкә тотонаһың”, – ти ул.\nТәлиғә Бикташева алҡалары\n“Театр өлкәһендә кемде үҙегеҙҙең остазығыҙ тип әйтә алаһығыҙ?” –тигән һорауға Сара: “Һис шикһеҙ, Гөлли Арыҫлан ҡыҙын”, – тип яуапланы. Ысынлап та, заманында уға ошо данлыҡлы актрисанан “Сәхнә теле” дәресен үҙләштерергә насип була. Һәм театрға эшкә килгәс тә Гөлли Арыҫлан ҡыҙы Мөбәрәкова уны иғтибарынан ситтә ҡалдырмай. Остаз менән уҡыусыға бер нисә спектаклдә партнер булараҡ та осрашырға тура килә. Сара Буранбаеваға был икеләтә яуаплылыҡ өҫтәй. Һәр саҡ маҡтау һүҙҙәре генә яңғыратып тормай талапсан холоҡло Гөлли Арыҫлан ҡыҙы, кәрәк саҡта тәнҡитләп тә ала, кәңәштәре, теләктәре менән дә ярҙам итә. Остазының, мәле тура килгән һайын: “Мин һиңә ышанам, ҡыҙыҡай”, тип ҡабатлауы йәш актриса өсөн тәрән мәғәнәгә эйә була. Уны яңы ижади үрҙәргә этәрә.\nЫшанысын аҡлағандыр уҡыусыһы. Үҙенең 70 йәшлек юбилей тантанаһын үткәргән көндө, уның бик күп йылдар элек башҡорт театр сәнғәтендә ҡабатланмаҫ эҙ ҡалдырған талантлы актриса Тәлиғә Бикташева тарафынан үҙенә бүләккә тип бирелгән көмөш ялатылып эшләнгән тәңкәле алҡаларын ҡолаҡтарынан һалдырып, Сара Буранбаеваға васыят итеп тапшырыуы осраҡлы түгел. Гөлли Арыҫлан ҡыҙына өлкән коллегаһы уларҙы яңы ғына ГИТИС-ты тамамлап ҡайтып, “Ай тотолған төндә” трагедияһындағы Шәфәҡ образын тыуҙырғандан һуң һис ниндәй тантанаһыҙ ғына, грим бүлмәһенә килеп, ижади уңыштар теләп ҡалдырып китә. Ҡыуанып ҡабул итә актриса бүләкте. Шәфәҡте, Гөлнәзирәне, Тәңкәбикәне уйнағанда сәхнәгә шуларҙы тағып сығыр була. “Өлкәнәйгәс, мин дә яҡын күргән, ҙур өмөттәр бағлаған коллегама тапшырырмын уларҙы”, тип уйлай йәш Гөлли. Һәм йылдар үткәс ошо үҙенсәлекле бүләге менән юбилей кисәһендә матур бер традицияға нигеҙ һала. Кем белә, бәлки, ул алҡаларҙың яңы хужибикәһе Сара Буранбаева ла, мәле еткәс уны кемгә бирәсәге хаҡында хәҙерҙән үк уйлап ҡуйғандыр…\nСәнғәткә аяҡ баҫҡан мәл\nӘбйәлил һылыуы Сара. Ким Әхмәтйәнов, Рамаҙан Өмөтбаев, Рәмил Ҡолдәүләт кеүек күренекле шәхестәр донъяға тәү ауаз һалған Әлмөхәмәт ауылынан.\nӘсәһенең йыр-моңға әүәҫлеген, нәфис һүҙгә оҫталығын, тапҡырлығын, ғүмер буйы етәксе вазифалар башҡарыусы атаһының тәрән аҡылын, талапсанлығын күңеленә һеңдереп үҫә буласаҡ актриса. Әммә һөнәренә бала саҡтан уҡ хыялланып түгел, ә осраҡлы рәүештә килә. Шулай ҙа Әлмөхәмәттә Сибай театры спектакль ҡуйып китһә, йәки телевизорҙан ниндәй ҙә булһа тетрәндергес фильм ҡараһа, фантазияға бирелә. Ләкин сәнғәт донъяһы уның өсөн буй етмәҫлек бейеклек төҫлө тойола. Заманында табип һөнәрен үҙләштерергә теләгән Сара үҙен театр өлкәһендә күрмәй. Хәҙер ул быны баҙнатһыҙлығы менән аңлата. “Ысынлап та, мәктәптә уҡыған саҡта һәм сәнғәт институтында белем алыуҙың тәүге йылдарында арала минән дә ҡыйыуһыҙыраҡ кеше булмағандыр. Әммә I курсты тамамлағандан һуң, һөнәри күрһәткестәрем буйынса иң һуңғылар рәтендә икәнлегемде аңлағас, миндә сәм уянды, булдыра алам, тип асырғанып тотондом. Холҡомдоң ошо һыҙаты актриса булараҡ үҫешергә ярҙам итте. II курсты инде “бишле”гә генә тамамланым”, – тип хәтерләй Сара сәнғәткә тәү аяҡ баҫҡан мәлен.\nЮбилярға һоҡланмай тороп, уның ижад кисәһен алып барып булмай\nСара Буранбаева үҙен кино өлкәһендә һынап ҡарап, сәнғәттең был төрөндә лә уңыш ҡаҙанған актриса. Бынан тыш уны төрлө концерттарҙа, ижад кисәләрендә конферансье булараҡ та күрергә күнеккәнбеҙ. Йәштәр театрында эшләгән осоронда коллективтың художество етәксеһе Азат Әхмәҙулла улы Нәҙерғолов йәлеп итә йәш актрисаны был йүнәлешкә. Шул йылдарҙа уҡ улар Фирҙәт Ғәлиев менән берлектә хөкүмәт кимәлендәге концерттарҙы алып бара башлай. Бөгөн дә бик теләп, яратып башҡара Сара ул эште. Сәхнәлә һәр һүҙҙе йөрәге аша үткәреп, һәр һөйләмдең тәмен тойоп сығыш яһай. Бигерәк тә ижад кисәләрен алып барыу оҡшай уға. Юбилярҙың ижадын белмәй, уға ысын мәғәнәһендә һоҡланмай, әҫәрҙәренә күҙ һалмай, ниндәйҙер һығымталар яһамай тороп, сәхнәгә сығып баҫҡаны ла юҡ икән уның. Ә инде театрҙағы концерттарҙы, ҡулына сценарий тотторһалар ҙа, үҙенсә алып барырға күнеккән.\nҺәр актриса әсә булырға тейеш\nНиһайәт, Сараның шәхси тормошо хаҡында ла һүҙ йөрөтөргә ваҡыт еткәндер. Бынан 18 йыл элек талантлы бейеүсе Филүс Ҡаҙаҡбаев менән тормош ҡороп, бөгөн дә татыу ғүмер кисерә улар. Ғаиләләрендә Рамаҙан атлы батыр ҙа, матур ҙа егет үҫә. Ул Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында беренсе класта уҡып йөрөй.\n– Һәр актриса әсә булырға тейеш, – ти Сара. – Шунһыҙ ҡатын-ҡыҙҙың рухи булмышы асылмай. Хәҙер шуны аңланым – әсәлек тойғоһон, балаға ҡарата булған иң оло мөхәббәтте татып ҡарамаған актрисаға сәхнәлә ниндәйҙер юғары талаптар ҡуйыуҙан фәтүә лә юҡтыр ул. Үҙ йөрәгеңдән үткәрмәгән тойғоларҙы ышандырырлыҡ итеп сағылдырыуға өлгәшеү ауырҙыр. Кемдең нисектер, әммә үҙемә ҡарата шуларҙы әйтә алам: сабыйым донъяға килгәс, гүйә, офоғом киңәйҙе, тормош хаҡында тәрәнерәк уйҙарға бирелә, бейегерәк һәм алыҫыраҡ китеп фекерләй башланым. Күңелемдә улыма ҡарата яралған хис-тойғоларҙы сәхнәлә лә сағылдыра алам. Тормошто яңынан ҡайтарыу мөмкинлеге булһа, әлбиттә, бер генә бала менән сикләнмәҫ, өсәүҙе-дүртәүҙе табыр инем. Шуныһы бер аҙ үкендерә, әммә хәҙер һуң инде…\nСараның эшкә мөкиббән бирелеп, әсәлек бәхетен татыуҙы кисектерә килеүе ғаиләлә алған тәрбиәгә лә бәйлелер. Атаһы ҡасандыр: “Ҡыҙым, мотлаҡ рәүештә юғары белем ал, ләкин уҡып сыҡҡас шул һөнәрҙә кеше булмайынса ғаилә ҡорма”, – тип кәңәш итә уға. “Атай мәрхүм беҙҙең өсөн авторитет ине. Уның һүҙен һанламауҙы яҙыҡ тип иҫәпләнек. Студент саҡта хатта йөрөгән егеттәрем дә булманы. Һәм, ғөмүмән, ул хаҡта уйламаным да. Театрға килгәс, мин ике ҡуллап, атайым әйтмешләй, һайлаған һөнәремдә кеше булайым, ниндәйҙер баҫҡыстарға күтәреләйем, тип тырыштым. Аҙағыраҡ ғаилә ҡороп, йылдар үткәс кенә бала табырға тура килде инде. Һуңлап ҡына әсәй булғанғамы, барыһын да эске һиҙемләү тойғоһо буйынса башҡарҙым, бер ваҡытта ла бала ҡараусы алманым, сабыйымды оҙаҡ күкрәктән ташлатманым. Ике йәш ярымлыҡ булғансы имеҙҙем. Шулай кәрәк, тип таптым. Үрҙә әйтеп үтеүемсә, роль эшләгәндә ғаиләгә иғтибар кәмей, әлбиттә. Шулай ҙа ундай мәлдәрҙә лә үҙ бурыстарыма ҡул һелтәп ҡуймайым. Өйҙә ҡоймаҡ еҫе сыҡмай торһа, йорттоң йәме киткәндәй тойола башлай. Шуға ла ғәзиз кешеләремде күңел йылымды һалып әҙерләгән ризыҡтар менән генә һыйларға күнеккәнмен. Малайыма китаптар уҡырға, уның менән дәрес әҙерләргә лә ваҡыт табам. Ә ул мәктәптән ҡырҡ төрлө һорау менән ҡайта. Беренсе класта ғына уҡыуына ҡарамаҫтан, ул ғашиҡ инде: тәүге көндә үк синыфындағы һылыу ғына бер ҡыҙға күҙе төшөүе хаҡында әйтте. Башта атаһы менән аптырап ҡалдыҡ, беҙ малайҙы уҡырға биргәйнек шикелле, тип шаяртып та алдыҡ, һуңынан, үҙебеҙҙең бала саҡты хәтергә төшөрөп көлөштөк тә, шулай булырға тейештер инде, тимәк, бөтәһе лә һәйбәт, тигән һығымтаға килдек”, – тип ҡыуана-ҡыуана уй-хистәре менән уртаҡлашты әсәй кеше.\nТап ошо мәлдә грим бүлмәһенә актрисаның тормош иптәше менән улы килеп инде. Ғаилә ағзалары теүәлләнеп, өйгә ҡайтыр мәл еткән булғандыр, күрәһең. Беҙ иһә сәғәттән ашыу һөйләшеп ташлағанбыҙ икән, шуға ла әңгәмәсемде башҡаса тотҡарларға иҫәбем юҡ ине. Күңелдә мең балҡышлы яҙмыш хужабикәһенең портреты ярала башлағайны инде…\nГөлли Арыҫлан ҡыҙы Мөбәрәкова Сара Буранбаева хаҡында:\n- Сараны тәүгә күргән мәлем әле лә иҫтә. Бер аҙ ҡырыҫыраҡ булыуы, бойондороҡһоҙ холҡо хәтерҙә, тиҙ генә баш биреп бара торғандарҙан түгел ине ул. Шул уҡ ваҡытта үҙ көсөнә артыҡ ышаныусан һәм ниндәйҙер кимәлдә һауалыраҡ һымаҡ булып та тойолдо башта. Сығынсылаған, ҡулға эйәләштерелмәгән ҡолонсаҡты хәтерләтте ул миңә. Үҙе шул тиклем һылыу, ҡалаҡҡа һал да йот инде. Сараны аңлай инем. Йәшлек... Ярһыу саҡ... Миңә уның тап шулай булыуы оҡшағандыр ҙа, моғайын. Сөнки әүҙем генә, тыңлаусан ғына күренеп, эсендә ниндәйҙер башҡа төрлө хистәрҙе йәшереп йөрөгән кеше менән эшләүе ауыр. Ундайҙарҙың асылын сығарырға кәрәк. Ә был ярылып ята. Теләмәй икән, буйһонмай ҙа ҡуя. Дәрес мәлендә һәр студентҡа ҡарата айырым ысул ҡулланаһың бит. Сараға мин ирек бирә инем. Дилбегәне бушатам да, үҙе нисек теләй шулай эшләтәм. Һуңынан инде кәрәкмәгән ҡыланыштарҙы, репликаларҙы әкренләп алып ташлап, яйлап ҡына үҙеңә буйһондораһың. Шул саҡта уҡ, был ҡыҙыҡайҙан үҙенсәлекле актриса сығасаҡ, тип уйлай инем. Институтты тамамлағас ул йәштәр театрына саҡырыу алды. Сараны бер ваҡытта ла күҙ уңынан ысҡындырманым. Уның матур ғына итеп үҫешеп килгәнен күҙәттем. Образды дөрөҫ тоя, дөрөҫ аңлай белеү, дөрөҫ йәшәү алымдары миңә оҡшағандан оҡшай барҙы.\nҺәр бер актрисаның темаһы була. Бер спектаклдә Сараның ролдән-ролгә күсеп килгән, юҡ-юҡта сағылып ҡалған темаһы күҙгә ташланды: ниндәй генә шарттарға ҡарамҫтан, ҡатын-ҡыҙҙың үҙ-үҙен раҫлауы ине был. Төрлө ҡаршылыҡтар аша үтһә лә, ул асылына хыянат итмәй, теләгенә ирешә. Пьесаның сюжеты буйынса актриса тыуҙырған героиня яҡты донъя менән хушлашҡан хәлдә лә... Ул ижад иткән образдар үлеме менән булһа ваҡлыҡтарҙан өҫтөн икәнлеген иҫбатлай. Ниндәйҙер премьеранан һуң уның ана шуны сағылдыра алыуын күреп ҡәнәғәтләндем. Әллә ни тәмле һүҙҙәр әйтергә яратмайым, янына барып, ҡотланым да, уңыш теләнем. Һуңынан иһә ул беҙҙең театрға күсеп, роль артынан ролдәр ижад итте. Хәҙер уны яҡындан күрәһең. Аралашып торабыҙ. Уҡыусымдың уңыштарын күреп, ҡаҙаныштары өсөн ҡыуанам. Шуныһы ла иғтибарға лайыҡ: Сара мин уйнаған ролдәрҙе ижад итә. Әйтәйек, “Салауат” трагедияһында Гөлнәзирәне сәхнәгә сығарҙы. Һәм, ниһайәт, уға “Ай тотолған төндә”нән Тәңкәбикәне бирҙеләр. Был роль уның иң ҙур уңыштарының береһелер, тип уйлайым. Сараның фәҡәт шул образға тулышҡан сағы ине: кеше булараҡ та, кисерештәр йәһәтенән дә, тормош тәжрибәһе буйынса ла. Күптән уны шундай тулы, тәрән, трагик ролдә күрге килгәйне. Бында ул төрлө яҡлап асылды, үҙен өлгөргән актриса итеп күрһәтте.


Венгр ашамлыҡтары — Башҡорт Википедияһы\nғәҙәттәге мадьяр ашамлыҡтары\nВенгр ашамлыҡтары (мадьяр ашамлыҡтары) бик күп төрлө, туҡлыҡлы һәм уларҙы әҙерләгәндә төрлө үләндәр, тәмләткестәр ҡулланылыуы һәм фантазия менән айырылып тора. Венгрҙар (мадьярҙар) күпләп ит аҙыҡтарын, йыл миҙгеленә ҡарап, шулай уҡ төрлө йәшелсә, емеш, яңы бешкән икмәк, һөт ризыҡтары һәм сырҙар ҡуллана. Мадьярҙарҙың ата-бабалары башҡорттар кеүек үк малсылыҡ менән шөғөлләнгәнлектән уларҙың аш-һыуында ит ризыҡтары төп урынды биләй.\nВенгр ашамлыҡтары Викимилектә\n1 Мадьяр ашамлыҡтарының үҙенсәлеге\n2 Мадьяр шараптары\nМадьяр ашамлыҡтарының үҙенсәлегеҮҙгәртергә\nМадьярҙар бешергән ашамлыҡтарҙы сит илдәрҙә лә яҡшы беләләр:\nВенгр кухняһында төп урынды ит ризыҡтары алып тора. Ит ризыҡтары араһында сусҡа ите һәм сусҡа майы (сало) күберәк ҡулланыла. Мадьяр кулинарҙарының девизы булып бөгөн дә Имре Кальмандың «Марица» опереттаһынан: «Ит икән, тик сусҡаны, сало икән — әсе боросло шпик» тигән һүҙҙәр тора.\nАшамлыҡтарға үҙенсәлекле тәмде күпләп ҡулланылған һуған менән паприка (ҡыҙыл ҡуҙаҡлы борос) бирә.\nВенгр кухняһының классик ашамлыҡтары тип беренсе һәм икенсе блюдоларҙан бергә ҡушып эшләнгән ашамлыҡтарҙы атайҙар. Мәҫәлән, лечо (lecsó) — һуған, помидор, паприка һәм бер аҙ ыҫланған сусҡа итенән колбаса — kolbász. Пёркёльт тип аталған ашамлыҡты төрлөсә әҙерләйҙәр . Был айырым рецепт буйынса иттән (һыйыр, быҙау, тауыҡ, ҡуян, сусҡа , һарыҡ ите йәки ҡыр сусҡаһының итенән) әҙерләгән ашамлыҡ. Шулай уҡ балыҡтан йәки крабтан, хатта йәшелсәләрҙән йәки бәшмәктән эшләнгән пёркёльт та була. Пёркёльт тип бөтә ваҡ ҡына итеп турап, һуған менән ҡыҙҙырып, унан һуң өҫтәнә туралған паприка һалып, быҡтырылған ашамлыҡтар атала. Шул уҡ,тик ҡаймаҡ менән быҡтырылғаны паприкаш (paprikás) тип атала, мәҫәлән, тауыҡ паприкашы. Паприкашты балыҡтан, тауыҡтан, быҙау йәки бәрәс итенән әҙерләйҙәр, тик бер ваҡытта ла һыйыр, ҡаҙ, һарыҡ, өйрәк, йәки ҡыр ҡоштары итенән бешермәйҙәр, сөнки паприкашты бешергәндә төп талап: «Һимеҙ , йә ҡыҙыл итһеҙ булһын» тиҙәр. Уға төп тәм биреүселәр — сусҡа майы, һуған, төйөлгән борос, ҡай саҡта ҡыҙыл паприка ҡуҙағы һәм помидорҙар. Тағы ла бер ашамлыҡ — токань, ул пёркёльттан тик итте нәҙегерәк итеп киҫеү, һуғанды һәм париканы әҙерәк һалыу, тәм өсөн ҡаймаҡ, бәшмәк, йәшел борсаҡ һәм баҡсала үҫкән йәшел үҫентеләрҙе ҡулланыу менән генә айырыла.\nҒәҙәттәге деликатес — мадьярса күпләп ҡурылған ит (жаркое) . Мәҫәлән, ыҫланған майһыҙ сусҡа итен ваҡ ҡына итеп турап тултырылған йәш сусҡа бәрәне «йәш ҡурылған ит» («девственное жаркое», szüzpecsenye) тип йөрөтөлә. Мадьяр ростбифы (rostélyos) — һыйыр итенән төрлө варианттарҙа әҙерләнә, тик мотлаҡ малдың ботонан, йәки арҡаһынан алынған иттән бешерелә. Иң билдәлеләренән Хортобадь ростбифы — ул ондан ыумас һәм төрлө үләндәр ҡушып бешерелә, шулай уҡ «кенәз Эстерхази рецебы буйынса» ростбиф — майонез менән гәрсис соусы ҡушып әҙерләнә.\nҠыр ҡоштарын Венгрияла ҡыҙҙырып, йә быҡтырып көрән, ҡуйы соус менән бирәләр.\nАвстро-Венгрия осоронан алып, Веналағыса шницель киң таралған. Ул ваҡ ҡына итеп турап, өҫтәнә күп итеп сохарый онтағы һибеп, йәш мал итенән сусҡа майында бешерелә.\nЕвропала венгрҙар етештергән ыҫланған салями (szalámi) колбасаһын, паприкалы Дебрецен сосискаларын яҡшы беләләр.\nБалыҡ ризыҡтарынан фогаш, Балатон күлендә тотолған һыла балығы (судак) һәм балыҡ һурпаһы (уха — халасле) бар. Уны ғәҙҙәттә төрлө балыҡтарҙан һуған, паприка һәм помидор ҡушып әҙерләйҙәр. Башҡа балыҡтар ҙа ситтә ҡалмай, уларҙан да шундай уҡ ашамлыҡ әҙерләйҙәр. Балыҡ һурпаһын беренсе итеп ашайҙар, икенсегә турошчуса (мадьярса turoscsusza) — яҡшы итеп ҡыҙҙырылыған, кетерҙәп торған шпик киҫәктәре һалып, ҡаймаҡ менән вермишель бирелә.\nМадьяр фастфуды — лангош була.\nДесертҡа Венгрияла эсенә берәй тәмле, шәрбәтле нимә һалынған нәҙек кенә ҡоймаҡ (palacsinta) бирәләр. Иң нәзәҡәтлеһе тип Гунделсә ҡоймаҡ иҫәпләнә, ул билдәле Будапешт гастрономы — ашнаҡсы Карой Гундель исеме менән бәйле. Будапешттағы билдәле «Гундель» ресторанында эсенә ваҡлап сәтләүек тултырған Гунделсә ҡоймаҡ менән һыйлайҙар. Венгрияла «Добош», «Шомлой галушкаһы», «Эстерхази» торты һәм «Риго Янчи» торты иң шәбе тип иҫәпләнә. Штруделдең Венгриялағы варианты «ретеш».\nХалыҡ күпләп ял иткән саҡта кюртёшкалач (утта ҡурылған ҡалас) менән һыйлана.\nКюртёш калач, кюртош калач (мадьярса kürtőskalács) — Румынияның Трансильвания өлкәһе мадьярҙарының яратҡан ашамлығы. Ул ондан цилиндр кеүек итеп урап эшләнеп, махсус тимер таяҡҡа кейҙерелә, асыҡ утта ҡурылып әҙерләнә. Кюртёшкалач мадьярҙарҙың йола буйынса үткәрелгән байрамдарында, мәҫәлән, Раштыуа баҙарында күпләп әҙерләнә. Кюртёшкалачты ҡайһы бер кафе һәм ҙур булмаған икмәкханаларҙа әҙерләйҙәр. Кюртешкалач ҡамырына ваниль һәм корица һалып баҫалар, утта ҡурғас, өҫтөнә ваҡ итеп тарттырылған шәкәр һибеп ашайҙар.\nҺәр бер венгр ашамлығы менән бирелә торған айырым шарап бар, аперитив кеүек: венгр "вермут"ы, Токайҙан йөҙөм шараптары (сухое), венгер абрикос араҡыһы, Кебанья заводтарынан венгер һыраһы; венгр ашамлыҡтарының символы булып «Уникум» асы үлән бальзам-ликёры тора, уға хатта «унгарикум» атамаһын да ҡушҡандар.\n«Шомло» Балатон шарабы, Шомлонан йыраҡ булмаған Бадачонь тигән ерҙә етештерелгән «Бадачонь» шарабы. Был ерҙәрҙәге вулкан тоҡомдары өҫтөндә үҫкән виноградтан үҙенсәлекле тәмгә эйә «Овернья» и «Кекньелю» (күк һабаҡ) шараптары етештерелә. Кечкемет ҡалаһында етештерелгән «Кечкемети леанька» (Кечкемет һылыуы) һәм «Дебрей харшлевелю» (Дебренән йүкә япрағы) тигән аҡ шараптар бик яҡшы фекер таралған.\nҠыҙыл шараптарҙан «Сексарди вереш» (Сексардтан ҡыҙыл), «Эгри бикавер» (Эгерҙән үгеҙ ҡаны) маҡтауға лайыҡ тип иҫәпләнә, әлбиттә үҙенең тәмдәр һәм үҙенсәлекле нескә еҫтәр букеты менән «Токай» шарабының даны бөтә донъяға таралған.\n↑ Мария Лопатто. Ликер «Уникум» как национальная гордость Венгрии. Радио «Свобода» (21 августа 2012).\nВикимилектә Венгерская кухня темаһы буйынса медиафайлдар бар.\nВсе о Венгрии — Кулинария\nКузнецова Е. К. Венгерская кухня. — М.: ОЛМА-ПРЕСС Инвест, 2004. ISBN 5-94848-166-2\nHungary: The Bradt Travel Guide. Hungarian cuisine. (инг.)\nMagdolna Hargittai. Cooking the Hungarian Way (инг.)\nГастрономия и вина (инг.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Венгр_ашамлыҡтары&oldid=796591 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 6 апрель 2018 в 07:37\nБыл бит һуңғы тапҡыр 07:37 6 апрель 2018 үҙгәртелгән.


Өфөлә йортһоҙҙар өсөн йылы кейем йыйыу тураһында иғлан иттеләр // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә йортһоҙҙар өсөн йылы кейем йыйыу тураһында иғлан иттеләр\n16:31, 31 января 2014 Йәмғиәт\nБилдәле бер йәшәү урыны булмаған кешеләргә ярҙам итеү буйынса Республика комплекслы социаль үҙәк Өфөлә йортһоҙҙар өсөн йылы кейем йыйыу тураһында иғлан ите.\nБашҡортостанда «Һыуыҡ» режимы (был режим өс көн рәттән һауа температураһының билдәһе минус 25 градус тәңгәлендә йәки түбән булған осраҡта индерелә) булған осорҙа бөтә мохтаждарға үҙәктә булып торорға рөхсәт иттеләр.\n— Ҡуныр урыны менән 20 кеше файҙаланды, — тип хәбәр итте учреждениеның директоры Рөстәм Ғәзиев. — Күптәре хәҙер үҙ эштәре буйынса китте, киске табай улар кире ҡайта. Бынан тыш, үҙәктә ваҡытлыса йәшәү хоҡуғында 43 кеше тора. Бөтәһенә лә эҫе аҙыҡ һәм йылы кейем бирелә.\nҮҙәк белгестәре өфөлөләрҙе үҙәккә йылы (ҡыш өсөн) кейем һәм аяҡ-кейеме килтереүҙәрен һорай. Кейемдәрҙе ҡабул итеү – көн һайын 9 сәғәттән алып 21 сәғәткә тиклем, Өфө ҡалаһы, Колгуев урамы, 29 адресы буйынса.


Нефтекама ҡалаһында электр тогынан һуғылған 14 йәшлек малайҙың хәле ҡыуанырлыҡ түгел\nТабиптар уны йоҡлатып тота. 62 проценттан ашыу тәне бешкән баланы аңында тотоу мөмкин дә түгел, ти белгестәр.\nЭлектр тогынан үҫмер тимер юлында уйнап йөрөгәндә һуғыла. Балалар ҡыҙыҡһынып йөк вагонына менә һәм яңылыш сымға ҡағыла. Малайҙың тәне аша 27 мең вольт электр тогы үтә, кейеме яна. Табиптар тәүҙә 80 процент тән бешеүе тураһында белдерһә, баш ҡала белгестәре дәрәжәне әҙерәк кәметә. Ләкин был малайҙың хәлен еңеләйтмә , ти республиканың тән бешеүҙе дауалау үҙәге хеҙмәткәрҙәре.\nРуслан Ғиматдинов, республиканың тән бешеүҙе дауалау үҙәге табибы: «Малайҙың хәле үтә насар. Беҙ уны реанимация бүлегендә йоҡлатып тотабыҙ. Бер нисә операция үткәрергә тура килде. Ошо көндәрҙә яңы тире күсереп ултыртыу буйынса тағы ла операция эшләйәсәкбеҙ. Ниндәйҙер фараздар йөрөтөргә әле иртәрәк».\nБәхеткә күрә ,үҫмерҙең эске органдары зыян күрмәгән. Әйткәндәй, үҫмер токтан һуғылғандан һуң медицина пунктына тиклем үҙе атлап барған. Баш ҡалаға килтерелгәндә лә ул үҙ аңында булған. Был инде малайҙың организмы көслө булыуы һәм иҫән ҡалырына ишара, ти белгестәр.