Һаулыҡ һаҡлау » Страница 41 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Страница 41\nНовости / Һаулыҡ һаҡлау // 15-01-2013, 12:33\nЯңы йыл байрамдарында Көнбайыш хәрби округында төрлө хәрби частарҙа хеҙмәт иткән дүрт һалдат, үпкәһенә һыуыҡ тейҙереп, вафат булған.\nУлар араһында 19 йәшлек Мәләүез ҡалаһы егете Зәкир Көсөкәев та бар. Хәрби медиктар вируслы-бактериаль инфекциялы пневмонияның эҙемтәләрен бөтөрөү өсөн барыһын да эшләһә лә, сирҙәре аҙған егеттәрҙе ҡотҡара алмайҙар. Дауалауҙа һәр һалдаттың организм үҙенсәлектәре лә иҫәпкә алына, улар пациенттарҙың ата-әсәләре менән дә бәйләнешкә инә. Әммә ҡайһы берҙә медицина ла көсһөҙ....\nНовости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:30\nТуберкулез бөгөн дә хәүефле сир һанала. Статистика буйынса, инфекция һәм паразит ауырыуҙарҙан вафат булыусыларҙың 80 – 85 процентын нәҡ ошо сирҙе йоҡтороусылар тәшкил итә. Туберкулез менән сирләүсе йүткергән, сөскөргән, һөйләшкән мәлдә сир башҡаларға һауа-тамсы юлы аша йоға. Автобуста йә магазинда уны йоҡтороу мөмкинлеге үтә ҙур түгел, әммә иммунитеты ҡаҡшаған кешенең ауырып китеүе ихтимал.\nБыл сир кешенең социаль-иҡтисади тормошо менән тығыҙ бәйләнгән. Насар туҡланыу, ҡояш яҡтылығы етмәү, һыуыҡ һәм дымлы торлаҡ уның аҙыуына сәбәпсе....\nШифалы үләндәрҙең урыҫса атамаһы\nНовости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:29\nАйыу емеше – купена лекарственная\nАйыу (урман) йыуаһы – черемша, лук победный\nАйыу көпшәһе – дягиль лекарственный, дудник обыкновенный\nАйыу ҡолағы – коровяк обыкновенный, медвежье ухо\nАҡ әнис – тмин обыкновенный...\nНовости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:28\nМиңә 75 йәш. Үҙемде һау тип иҫәпләйем, бер нисә йыл инде дауахана тупһаһына баҫҡаным да юҡ. Кешеләр медицина полистарын яңырта. Яҡын арала табиптарға мөрәжәғәт итергә уйламайым, шуға миңә уны мотлаҡ алмаштырырға кәрәкме?...\nҠулдар – кешенең визит картаһы\nНовости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:27\nКүп ҡатын-ҡыҙҙар бит-муйын тиреһен тәрбиәләүгә күп ваҡытын сарыф итә. Ә бына ҡул һәм тырнаҡтары иғтибарҙан ситтә ҡала. Эйе, күптәр ҡулына туҡландырыусы крем һөртә, тырнаҡтарын лак менән буяй, әммә был ғына етмәй. Ҡулдарығыҙҙың йомшаҡ булыуын, уға ҡағылғандар уның нәфислеген хәтерендә ҡалдырыуын теләһәгеҙ, түбәндәге кәңәштәргә ҡолаҡ һалығыҙ....\nНовости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:26\nКиҫкен пиелонефрит (бөйөр ауырыуы) ваҡытында күберәк петрушка, кишер, сөгөлдөр ашағыҙ, емеш-еләк һуты, компоттан өҙөлмәгеҙ. Әсе, ҡыҙҙырылған, майлы ризыҡтан баш тартығыҙ....\nНовости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:25\nБик оҙаҡ мастопатиянан яфаландым. Килендәшем был сирҙән бик шәп дауа өйрәтте. Һөҙөмтәлә бер аҙна тигәндә һауыҡтым! Мин бөтәһе ете процедура үттем, ә ҡыҙыма бишәү ҙә етте. Дауаланыуыма бер йыл үтте, сир миндә ҡабатланманы.\nИке йөҙ грамм тирәһе ҡыҙыл сөгөлдөрҙө ҡырғыстан үткәрегеҙ. Шунан уны быяла һауытҡа һалып, ҡайнар һыу ҡойолған кәстрүлгә ултыртығыҙ. Сөгөлдөр йылынғас...\nНикотин ҡоллоғонан азат булығыҙ!\nТәмәкенән ҡотолорға теләүселәргә бер ысул өйрәтмәксемен. Был турала “ЗОЖ” гәзитендә уҡығайным. Урыҫтарҙың Масленица байрамының һуңғы көнө “Прощенное воскресенье” тип атала. Шул төндә һуңғы тәмәкене тартығыҙ ҙа, ҡабы менән ҡуша сүплеккә ырғытығыҙ. Шунан ары тартыу теләге барлыҡҡа килмәҫ. “Прощенное воскресенье” 2013 йылдың 17 мартында була.\nОҙаҡ йылдар күпләп тәмәке тартыусы был алама ғәҙәтенән ҡотолғас та сәсәп йонсой. Башҡортостандың билдәле фитотерапевы Рим Әхмәтовтың рецебы һеҙгә ярҙам итер....\nУмыртҡа бағанаһы – ул ғүмер ағасы\nНовости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:24\nМедицина фәндәре кандидаты, юғары категориялы табип, Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, БДМУ-ның физик тәрбиә, дауалаусы физик культура һәм табиплыҡ контроле кафедраһы доценты Зөбәйер Мусин менән умыртҡа бағанаһының сәләмәтлеге хаҡында һөйләштек.\n– Ҡытайҙар умыртҡаны, ғүмер ағасы, ти. Ысынлап та, уның торошона дөйөм һаулыҡ тығыҙ бәйләнгән. Умыртҡа эсенән арҡа мейеһе үтә, ул эске ағзалар һәм баш мейеһе менән бәйләнеш булдыра....\nНовости / Һаулыҡ һаҡлау // 11-01-2013, 12:01\n(«Хәрби-табип комиссияһы нимә ҡараған?», «Йәшлек», 20 ноябрь, 2012 йыл, N89)\nЗ. Хәсәнованың «Хәрби-табип комиссияһы нимә ҡараған?» исемле мәҡәләһен уҡып саҡҡас та, авторҙың борсолоулы, үпкәле һүҙҙәрен ниндәйҙер кимәлдә үҙемә ҡағылышлы һымағыраҡ итеп ҡабул иттем. Сөнки мин – элекке хәрби табип. Инде ун йыл тирәһе отставкала булыуыма ҡарамаҫтан, һаман да үҙемде шул «тире» эсендәге кеүек тоям. «Яман шеш» тип аталған шундай ҙа етди сирҙәрҙе лә ваҡытында күреп, тейешенсә диагноз ҡуя алмаған табиптарға ҡарата, тәү ҡарауҙа, ысынлап та, тап автор ҡуйған һорау бик тә урынлы һымаҡ....\nАртҡа 1 ... 37 38 39 40 41 42 43 44 45 ... 54 Алға


Өфө егете Алексей Селиверстов - ул тиҙ йүгергән, тиҙ һөйләшкән, тиҙ көлгән... кеше. Ғөмүмән, ул тиҙлеккә һәләтле.\nӘ нимә тотҡарланып торорға? Эш бөткәс - уйнарға ярай. Көмөш миҙал яулап - Путиндан джип алды. Өс көнгә "Ҙур уҙыштар" телевидение программаһына барып килгәс, тағы ла ҙурыраҡ популярлыҡ һәм танылыу яуланы. Матбуғат конференцияһы үткәреп, унда уңайлы номер һәм иҫәбендә ярайһы уҡ сумма менән телефон бүләккә алды.\nЖурналистар менән һуңғы матбуғат конференцияһында Алексей тиҙҙән ярыштарҙы ҡабул итәсәк Мәскәү эргәһендәге Парамоново ҡасабаһындағы һәм Ванкуверҙағы яңы сана-бобслей трассалары тураһында һөйләне. Был улаҡтарҙа бобслейсылар болидтары спорттың был төрө үлсәмдәре буйынса ҙур тиҙлек йыя аласаҡ. Ванкуверҙағы трасса был яҡтан айырыуса отошло һәм шул уҡ ваҡытта хәүефле лә.\nСеливерстов, пилоттарға яңы күнегелмәгән трассаларҙа юғары тиҙлектәр йығылыуҙар артыуға килтерәсәк, тип раҫлай. Болид сәғәтенә 150 километр һәм унан да юғарыраҡ тиҙлек менән барғанда әйләнһә, хатта махсус комбинезон да спортсыны боҙға ышҡылыу һөҙөмтәһендә етди яныу алыуҙан ҡотҡармаясаҡ.\n- Ләкин пилот һәм экипаж трассаға өйрәнһә һәм дөрөҫ шыуа башлаһа, еңелерәк һәм хәүефһеҙерәк буласаҡ, - ти Алексей.\n- Ә һеҙ Путин указы буйынса олимпиадала яулаған көмөш миҙал өсөн алған япон джибында бобслейҙан етеҙерәк йөрөгәнегеҙ бармы?\n- Беҙҙә бит 110-дан арттырырға ярамай, - ти Алексей, әммә йәшерә алманы, - машина сәғәтенә 150-нән тиҙерәк тә йөрөй ала, һәм мин бының менән, әлбиттә, файҙаландым. Автоинспекторҙар мине бер ваҡыт сәғәтенә 176 километр менән китеп барғанда туҡтатты... Тик һеҙ был турала яҙмағыҙ инде, юҡһа, мине милициянан сығарырҙар бит, - тип өҫтәй ул һәм көлә.\nКөлгәс - тимәк, шаярта. Шаяртҡас - тимәк, яҙырға мөмкин. Ниңә дөрөҫөн йәшерергә. Тиҙлек Селиверстовтың рухында икәнлеген барыһы ла белһендәр әйҙә. Беҙ уның бөтә нәмәне тиҙ эшләргә яратыуы хаҡында яҙғайныҡ инде.\nЛәкин тормошта бөтә нәмә үҙ ағышы менән, һәүетемсә бара. Мәҫәлән, Сочиҙағы олимпиадаға тиклем әле байтаҡ ваҡыт бар. Селиверстовтың бик тә унда эләккеһе килә.\n- Беҙҙең илдә был уйындар иҫәбе буйынса нисәнсе әле? Икенсе! Бер илдә уйындар ике тапҡыр үткәрелеүе бик һирәк хәл. Бының беҙҙең спорт быуатына тура килеүе беҙҙең өсөн бик яҡшы, һәм, әлбиттә, бик тә ҡатнашаһы килә, - тип үҙ тәьҫораттары һәм өмөттәре менән уртаҡлаша Алексей.\nБыл теләк тормошҡа ашыуы ихтимал, ләкин бик ныҡ тырышырға һәм яҡшы-яҡшы эшләргә тура киләсәк. Иң яҡын рубеж әлегә - Ванкуверҙағы Олимпиада. Селиверстов тренеры менән әҙерләнеү программаһын эшкәрткән дә инде.\n- Быйыл бер ниндәй "Ҙур уҙыштар" булмаясаҡ! Тик әҙерлек һәм сборҙар ғына, - тине Өфө егете.\nУҙған миҙгелде Селиверстов ярайһы уҡ ҡатмарлы тип баһалай. Старт соҡоронан бик оҙаҡ сығырға тура килде, һуңынан Зубковтың һәм иптәштәренең эштәре яйға һалынды, ләкин тренерҙар штабы экипаждарҙы үҙгәртте, һәм яҡташыбыҙ икенсе пилотҡа - Поповҡа эләкте.\n- Икенсе бобҡа күсереүҙе кәңәшсе-тәрбиәселәрҙең дөрөҫ тактик ҡарары тип иҫәпләйем, - ти Алексей, - тик яңы болидҡа күнегеп китеү ҡатмарлыраҡ булды...\nКүреүебеҙсә, хатта етеҙ кешеләргә лә бөтәһе лә еңел генә бирелмәй. Алексейға, бөтә ҡыйынлыҡтарҙы еңеп, олимпия алтын миҙалын яулаусы спортсыларҙың яҙмышын ҡабатлаһын ине, тип теләйек.


Ҙур йөрәкле шәхес » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Ҙур йөрәкле шәхес\nҘур йөрәкле шәхес 10.10.2017 // Шәхестәр\nХәтеремдә, Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһының мәктәптәр менән эшләү комиссияһы рәйесе Факиһа Туғыҙбаева һәм мин, Башҡортостан радиоһы хәбәрсеһе, Туймазы районына башҡорт теленән уҡытыу торошон байҡарға барырға йыйынабыҙ. Республикабыҙҙың мәғариф министры урынбаҫары Миңдебай Юлмөхәмәтов янына индек. Ул беҙҙе хәстәрләй, йүнәлтә икән был сәфәргә.\nБәй, Миңдебай Бәхтийәровичты беләм дә! Уның менән 1981 йылдан уҡ танышбыҙ. Ул саҡта – Учалы районының Ҡунаҡбай урта мәктәбе директоры, Өргөн һигеҙ йыллыҡ мәктәбенә башҡорт теле уҡытыусылары йыйылған, мин асыҡ дәрес бирәм.\n— 8-се класта дәрес Рәми Ғарипов ижадына арнала. Яҡташ яҙыусының ижадын өйрәнәбеҙ. Бүгенге дәрес темаһы шул, — тим.\nШунда уҡытыусылар араһында бышылдау китә: бәй, был егет башҡорт әҙәби телендә һөйләшмәй ҙә, ҡайҙан ул?\nАҙаҡ дәресте тикшергәндә бер оло ғынаһы: “Рәми Ғарипов программала юҡ, Ринат уны яҡташы булған өсөн генә балаларға өйрәтә”, – тимәһенме...\nШунда Ҡунаҡбай директоры тороп былай тине:\n— Дәресе бик шәп булмаһа ла, темаһы уңышлы һайланған.\nУңарсы булмай, Миңдебай Юлмөхәмәтов үҙе башҡорт теле уҡытыусыһы икән, 1971 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған, шунан тыуған яғында мәктәптә эшләй, бер үк ваҡытта ситтән тороп Мәскәүҙә аспирантура тамамлай, педагогия фәндәре кандидатлығына диссертация яҡларға әҙерләнә. Вәт һиңә, уҡытыусы-ғалим, башҡорт әҙәбиәтен тәрәндән өйрәнгән белгес. Шул кеше хәҙер мәғариф министры урынбаҫары булып киткән икән, бөтә республикала телебеҙҙе уҡытыуҙы ойоштороусы министрлыҡта — штабта эш атҡарып ултыра!\nТуймазы районында йөрөп ҡайттыҡ. Унда Башҡортостан Мәғарифты үҫтереү институтынан Салауат Ғәлин, Фәтих Исхаҡов, Хәсән Толомбаевтар ҙа бар ине. Аҙаҡ Факиһа Туғыҙбаева менән тағы Балтас районында булдыҡ. Филология фәндәре докторы Сәриә Миржанова, шул уҡ институттан Зөбәржәт Шәйхисламовалар тел ҡәҙере, уның халыҡтағы тамыры хаҡында һөйләй, беҙ иһә шиғри күстәнәстәр өләшәбеҙ. Ә мәғариф министры урынбаҫары, Өфөнән тороп, бөтә эштәрҙе ойоштора, уларға йүнәлеш бирә.\nЫсынлап та, Миңдебай Бәхтийәр улын Өфөгә күсереп алғас, Башҡортостан Мәғарифты үҫтереү институтында хеҙмәт юлын дауам итә, аҙаҡ был һәләтле йәш белгесте министрлыҡҡа саҡыралар... һәм уңалар. Ул Сәбилә Сөләймәнова, Рифҡәт Гарданов, Фирҙәүес Хисамитдинова, Ғәлиә Мөхәмәтйәнова, Зөһрә Рәхмәтуллиналар министр сағында алыштырғыһыҙ урынбаҫар булды, министрлыҡтағы эштең күсәгилешлеген тәьмин итте. Штаб начальнигы, дивизиялағы кеүек, бөтә эште үҙе башлай, үҙе төпләп ҡуя. Ана шундай алыштырғыһыҙ, егәрле урынбаҫар булды. Ғәҙәттә, һәр эште ойошмала төп урынбаҫар башҡара, был — һәр кемгә мәғлүм хәҡиҡәт.\nМиңдебай Юлмөхәмәтов министрлыҡта эшләгән йылдар ҡатмарлы ваҡыт ине, 1988 йылда КПСС Үҙәк Комитетының XIX пленумында КПСС Үҙәк Комитеты секретары Егор Лигачев Башҡортостан мәғрифәтенә ябырылып сығыш яһаны. Шунан һуң республикала бығаса булмаған ғауға ҡупты. Бөтә ығы-зығының уртаһында Башҡортостан Мәғариф министрлығы, уның төп геройы министр урынбаҫары Миңдебай Юлмөхәмәтов булды... Ай-һай тип кенә әйтәһе ҡала хәҙер.\nМәғариф министрлығында саҡта Миңдебай Бәхтийәр улы фәнде лә онотманы, мәктәптәр өсөн дәреслектәр, ҡулланмалар сығарҙы. Башҡортостандың тарихы, мәҙәниәте тураһында күренекле әҙибә Мәрйәм Бураҡаева апай менән ул “Тормош һабаҡтары” тигән дәреслек нәшерләне. Ул бар кластарға ла етте, дәрес программаларына инде. Хәҙер рус мәктәптәрендә уҡытылған “Окружающий мир” тигән дәреслеккә тура килә икән ул: беҙҙең башҡорт мәғрифәтселәре уның мөһимлеген бынан утыҙ йыл элек үк белгән һәм бойомға ашырған!\n“Башҡортостан тарихы”, “Башҡортостан географияһы” тигән фәндәрҙе айырым предмет итеп индереүгә лә фәҡәт ул өлгәште! Тағы ла ғалим “Башҡортостан мәҙәниәте” тигән предметты индереү тураһында хыяллана башлай. Был предмет һуңынан рус мәктәптәренә индерелә, ә башҡорт мәктәптәрендә ул электән тарих һәм әҙәбиәт итеп айырым өйрәнелә.\nШулай уҡ балалар баҡсаһына ғалим-урынбаҫарҙың Айһылыу Йәғәфәрова менән “Йәйғор” исемле китап яуҙырыуын, йәнә 5-6 кластар өсөн “Синыфтан тыш уҡыу китабы”, Бәйнә Сәлимгәрәева менән бергәләп “Татар теленнән күнегүләр жыентыгы”н һ.б. уҡыу әсбаптарын атарға кәрәк. Ғөмүмән, методист ғалим йәмғеһе 42 дәреслек һәм методик ҡулланма ижад иткән. 1997 йылда Миңдебай Юлмөхәмәтов Мәскәүҙәге Милли мәктәптәр институтында “4–9-сы кластарҙа башҡорт телен һәм әҙәбиәтен уҡытыу” темаһына педагогия фәне буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы яҡланы.\nУн һигеҙ йыл мәғариф министры була М. Юлмөхәмәтов. Күп вазифаларға тәҡдим итәләр оҫта етәксене, төплө ғалимды: ул республика уҡытыу-ғилми методик үҙәге директоры урынбаҫары итеп тәғәйенләнә. Тағы урынбаҫар! Бәхете шунандыр инде: Миңдебай Бәхтийәр улы ғүмер баҡый төп мисәүгә егелеп тартҡан ат һымаҡ. Яҙмышына шулай яҙғандыр. Был, бер яҡтан, кешенең бәхете лә: уға яуаплы эштәр тапшыралар, тартҡан атҡа йөктө тейәйҙәр генә. Мәғрифәтсе бөгөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса күп дәреслектәрҙең, әсбаптарҙың авторы, әле һаман да мәктәп балалары өсөн эш дәфтәрҙәре әҙерләү өҫтөндә...\nҒүмер үренең иң түбәһенә еткәндә ул — “Рәсәй Федерацияһының маҡтаулы дөйөм белем биреүсе хеҙмәткәре”, “Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы”. Әлбиттә, 18 йыл рәттән Президент эргәһендәге наградалар комиссияһы ағзаһы, республиканың төп аттестация комиссияһы рәйесе булараҡ, ул үҙенә юғарыраҡ наградалар ҙа юллай алыр ине, әммә улай эшләмәй. Уның ҡарауы, уҡытыусылары — бар республика уҡытыусылары — ул йылдарҙа ниндәй наградалар алыуға лайыҡ булды, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусылары, СССР халыҡ уҡытыусылары – бөтәһе лә йәмәғәт өсөн, ғәзиз Башҡортостан мәғрифәте өсөн! Юҡҡа ғынамы ни ул ваҡытта Башҡортостан Республикаһының премьер-министры урынбаҫары вазифаһын башҡарған Мансур Әйүпов әйткән: “Мәғариф тип әйтһәк, беҙ Юлмөхәмәтовты күҙ уңында тотабыҙ, ә Юлмөхәмәтов тип әйтһәк, тотош мәғарифты иҫләйбеҙ...”\nАвтор: Ринат КАМАЛ.


Хәбәрҙәр: АҠШ һәм ЕС килешеүенә ҡаршы Европала ҡаршылыҡ акциялары.\nАҠШ һәм ЕС килешеүенә ҡаршы Европала ҡаршылыҡ акциялары.\nШәмбе көн Европа илдәрендә АҠШ һәм ЕС араһындағы TTIP- ирекле сауҙа хаҡындағы килешеүгә ҡаршы күп халыҡ ҡатнашлығындағы демонстрациялар үтте.\nВена урамдарына 6-15 мең кеше демонстрацияға сыҡты. Уларҙың фекере буйынса, документ Европала контролде түбәнәйтергә тырышҡан һәм регулирләү сараларын йомшартырға ынтылған транснациональ компаниялар өсөн генә ҡулай.\nНемецтарҙың Мюнхененда 23 мең кеше килешеүгә ҡаршы сыҡты- был Германиялағы иң ҙур акция.\n“TTIP юҡ! Хеҙмәт ҡоллоғон туҡтатығыҙ”, “TTIP кешеләрҙе һәм дәүләттәрҙе йота,”-тип яҙылған плакаттарға. Демонстрацияла ҡатнашыусыларҙың документтарҙа Америка тауарҙарын Европа баҙарына үткәреүҙе еңеләйтеү маҡсатында социаль, хоҡуҡ һәм экология өлкәһендәге стандарттарҙың түбәнәйтелеүенә асыуҙары килә.\n“Беҙ “юҡ”, тибеҙ, беҙ быны теләмәйбеҙ! Беҙ бынан туйҙыҡ ! Беҙ үҙебеҙҙең Германияла генетик модификациялы продукттар теләмәйбеҙ,” – ти бер ҡатын.\nГФР граждандарының 43 проценты документҡа ҡул ҡуйыуға ҡаршы, 30 проценты ғына ризалыҡ белдерә.\nБрюссель урамдары буйлап 2 мең кеше марш менән үтте. Улар Евроберләшмә етәкселегенән килешеүҙе туҡтатыуҙы талап итте.\nҠаршылыҡ акциялары Испания, Бөйөк Британия һәм Евроберләшмәнең башҡа илдәрендә лә үтте.\nАҠШ һәм ЕС араһындағы сауҙа килешеүе Атлантиканың ике яғында ла тарифтарҙы түбәнәйтергә һәм регулирләүсе кәртәләрҙе алып ташларға мөмкинлек бирәсәк имеш. Документтың проект тексы буйынса тәүге һөйләшеү 2015 йылдың декабренә тәғәйенләнгән.\nҺүҙ ҡулланыу баҙарында 800 мең кеше булған донъялағы иң ҙур пошлинаһыҙ сауҙа зонаһы хаҡында бара.\nКилешеү яҡлылар уның Европа иҡтисады өсөн отошло булыуы хаҡында һөйләй- ЕС халыҡ-ара сауҙа стандарттарына йоғонто яһай аласаҡ, Европа компанияларына ике тапҡыр сертификация үтергә тура килмәйәсәк, был иһә, әйтеүҙәренсә, яңы эш урындары булдырырға ярҙам итәсәк һәм етештереүсәнлекте арттырырға булышлыҡ итәсәк.


Янғын сығыу осраҡтарын иҫкәртеү маҡсатында бөгөн баш ҡалала сираттағы рейд үтте - Bash.News\nЯнғын сығыу осраҡтарын иҫкәртеү маҡсатында бөгөн баш ҡалала сираттағы рейд үтте\nЯнғын сығыу осраҡтарын иҫкәртеү маҡсатында бөгөн баш ҡалала сираттағы рейд үтте https://bash.news/news/87433_yanyn_syyu_osrataryn_ikrte_masatynda_bgn_bash_alala_sirattay_rejd_tte\n03 ғин 2019, 20:30\nБыл юлы профилактик сара янғынға ҡаршы көрәш идаралығы һәм йәмәғәт хәүефһеҙлеге үҙәге белгестәре менән берлектә ойошторолдо. Йорт хужаларының уяулығын арттырыу, хәүефһеҙлек талаптары һәм ҡағиҙәләрен аңлатыу маҡсатында белгестәр электр ҡоролмалары һәм сымдарының төҙөклөгөн тикшереп сыҡты. Рейдта ҡатнашыусы вәкилдәр халыҡҡа иҫкәртеү ҡағыҙҙары таратты, хәүефһеҙлек сараларын аңлатты.\nРадик Төхвәтуллин, Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы идаралығының Өфө ҡалаһы буйынса иҫкәртеү һәм күҙәтеү эшмәкәрлеге бүлеге етәксеһе: “Күп осраҡта янғын дөрөҫ тоташтырылмаған электр сымдарҙан барлыҡҡа килә. Иҫкергән сымдарға нагрузканы күбәйтергә ярамай”.\nБөгөнгө профилактик рейд барышында Өфөнөң Дим биҫтәһендә тиҫтәләп шәхси йорт иғтибар үҙәгенә алынды. Асыҡланған етешһеҙлектәрҙе хужаларға тиҙ арала бөтөрөү бурысы ҡуйылды. Тикшереү саралары алдағы көндәрҙә лә дауам итә. Төп иғтибар күп бала тәрбиәләгән ғаиләләргә йүнәлтеләсәк. Был декабрҙә Туймазы районында булған һуңғы ваҡиғаларға бәйле.


"Әллә бөгөн, әллә иртәгә..."\n– Дәвление йонсота бит, дәвление! Миңләхмәт ағай ғүмер буйы ҡан баҫымының юғары булыуына зарланды.\n– Дәвление йонсота бит, дәвление!\nМиңләхмәт ағай ғүмер буйы ҡан баҫымының юғары булыуына зарланды. Бригадир колхозға эшкә ҡушһа ла, ошо һүҙҙе доға урынына ҡабатланы:\n- Эй ҡустым, үҙең беләһең, дәвление бит минең. Бынау эҫелә яланда түгел, өйҙә көскә йөрөйөм. Сәләмәтлегем булһа, йүгереп йөрөп эшләр инем дә, юҡ шул, юҡ... Хоҙай һаулыҡты мыҫҡаллап ҡына биргән. Һис кенә лә рәтем юҡ бит. Әллә бөгөн үләм, әллә иртәгә, тигәндәй. Китеп барһам, балаларым йәл... – Ағай еңе менән әллә булған, әллә булмаған күҙ йәшен һөртөп ала.\nУға ҡатыны Мәхмүзә апай ҡушыла:\n– Эй, ошо Миңләхмәтемдең һаулығы булманы инде. Уға эҫе ярамай шул. Һис кенә лә таҙалығы юҡ.\nМәхмүзә апай ирен колхозда түгел, өйҙә лә эшләтмәй әле. Йорт тирәһендә мал-тыуарҙы һеперелеп үҙе ҡарай. Бесәнгә барғанда бабайы аш-һыу ҡараштыра, ә ул балалары менән бергә саба ла, йыя ла, кәбәнен дә ҡоя. Бабайына һәнәккә тотонор әмәл юҡ, күреп ҡалһа, сат барып йәбешә:\n– Үҙем, үҙем! Нимә эшләйһең ул?! Үлергә итәһеңме? Һиңә ярамай!\nМиңләхмәт ағай дауаханала ла күп ятты, шифаханаларға ла барғыланы. Саҡ ҡына сөскөрә, йүткерә башлаһа, ҡатыны йә теге, йә был дарыуын килтереп сығарҙы:\n– Бабай, мә, ошоно эсеп ебәр әле! Бирешеп ҡуйма! Әйттем бит үҙеңде ҡарап йөрө тип. Хас та бала-саға һымаҡ ҡыланаһың.\nБалалары үҫеп, ҡырға таралышҡас, бөтә донъя мәшәҡәте Мәхмүзә апайҙың үҙенә ҡалды. Һыуҙы йылғанан ташыны, малдан да өҙөлмәне.\nВаҡыт үтә бирҙе. Ғүмере табип тип йөрөмәгән Мәхмүзә апай етмеше лә тулмаҫ элек үлеп ҡалды. Ә Миңләхмәт ағаймы? Ошо көндәрҙә генә уға туҡһан биш йәш тулды! Үҙ аяғында елдереп йөрөй әле, шөкөр. Һаман ҡан баҫымы юғарылығына зарланып…


Һулағаныбыҙ һауамы? - "Шоңҡар" журналы\nНисек ағыуланғаныбыҙҙы йыш ҡына һиҙмәйбеҙ шул…\nБер йәй иртән машинам янына сыҡтым да ғәжәпкә ҡалдым – төн эсендә “тимер атым” туҙан ҡатламы менән ҡапланғайны. Саң ямғыры яуғанмы ни? Хатта ҡышын ҡар алған щетка менән таҙартып сығырға тура килде. Ошо осраҡтан һуң күңелдә шик тыуҙы: машинаны ҡаплаған был бысраҡ һиҙҙермәйенсә үпкәгә ултырмаймы? Саф һауа һулайбыҙ тип үҙебеҙ ҙә белмәйенсә саң йотоп йөрөмәйбеҙме?\nБөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһында белдереүҙәренсә, бөгөн Ер шарында йәшәүсе ун кешенең туғыҙы ағыулы һауа һуларға мәжбүр. Көньяҡ-көнсығыш Азияла, Тымыҡ океандың көнбайышында, мәҫәлән, Ҡытай, Һиндостан, Малайзия һәм Вьетнам кеүек илдәрҙә хәл үтә лә ҡатмарлы, баҡһаң. Шулай уҡ Европаның ҡайһы бер дәүләттәрендә һәм Рәсәйҙә һауалағы ағыулы матдәләр йыш ҡына тейешле кимәлдән артып китә.\nМәҫәлән, һауаның бысраныуы Францияла йыл һайын ҡырҡ меңдән ашыу кешенең үлеменә килтерә. Ни бары тәмәке тартыу (78 мең кеше) һәм алкоголь ҡулланыу ғына (49 мең кеше) был илдә күберәк ғүмерҙе ҡыя. Ҙур ҡалаларҙа көн итеүселәр – төп зыян күреүселәр. Быға заводтар, электр станциялары эшмәкәрлеге һәм, әлбиттә, автомобиль һанының артыуы булышлыҡ итә. Шулай ҙа, белгестәр фекеренсә, әгәр ҙә һауа сифатын биш процентҡа ғына яҡшыртҡанда, меңләгән ғүмерҙе һаҡлап ҡалырға булыр ине.\nӘлбиттә, Франция һауаның бысраныуынан зыян күргән берҙән-бер ил түгел. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһында белдереүҙәренсә, бөгөн Европа ҡалаларында көн итеүселәрҙең 95 проценты хәүефһеҙлек нормаларына бөтөнләй тура килмәгән һауа һуларға мәжбүр.\nЕр шарының башҡа ҡитғаларында хәл тағы ла хәтәрерәк. Был һандарға ышаныуы үтә лә ауыр кеүек – әммә Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының һуңғы тикшеренеүҙәрендә асыҡланыуынса, һауа бысраныуҙан йыл һайын донъяла 5,5 миллион кеше һәләк була! Ә был үлемдәрҙең яртыһы тиерлек Ҡытайҙа һәм Һиндостанда теркәлә. Ағыулы һауа Ҡытайҙа ғына йыл һайын яҡынса 1,6 миллион кешенең ғүмерен өҙә, йәғни көнөнә генә 4400 кеше һәләк була! Һиндостанда иһә ошо сәбәпле йылына 1,4 миллион кеше теге донъяға оҙатыла. Табиптар раҫлауынса, бысраҡ һауа менән тын алыу йөрәк-ҡан тамырҙары һәм үпкә сирҙәренә, инсультҡа, яман шешкә, башҡа бихисап ауырыуҙарға килтереүе ихтимал. Шулай уҡ йыш ҡына тын алыу һәм нервы системаһын да ҡаҡшата. Бигерәк тә ҡатын-ҡыҙҙарҙың, оло быуындың һәм балаларҙың сәләмәтлегенә үтә лә кире йоғонто яһай.\nҺауаның бысраныуы – Рәсәй өсөн дә иң ҡатмарлы һәм мөһим мәсьәләләрҙең береһе. “Росстат” мәғлүмәттәренә ярашлы, 2015 йылда илебеҙҙәге иң бысраҡ һауалы ҡала булып Чита билдәләнгән. Унда бензапирен күләме рөхсәт ителгән кимәлдән 34 тапҡырға артып киткән! Ә икенсе урынға сыҡҡан Бүрәт Республикаһының баш ҡалаһы Улан-Удэла иһә 24 тапҡырға күберәк!\nРәсәйҙә һауаны бысратыусы төп сығанаҡ – әлбиттә, химия һәм нефть химияһы, ҡара һәм төҫлө металлургия заводтары. Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығының докладына ярашлы, 2015 йылда Рәсәйҙең 44 ҡалаһында (йәғни ҡалаларҙың 20 процентында) һауаның бысраныуы юғары һәм үтә лә юғары кимәлдә тип табылған. Тикшеренеүҙәр үткәрелгән 147 ҡалала иһә (59 процент) һауалағы ағыулы матдәләр күләме рөхсәт ителгәндән яҡынса бер тапҡырға булһа ла артҡан. Ә был ҡалаларҙа бөгөн йәмғеһе 50,7 миллион кеше көн итә! ТАСС мәғлүмәт агентлығы белдереүенсә, һауаһы үтә лә бысраҡ ҡалаларҙың яртыһынан күберәге Уралда һәм Себерҙә урынлашҡан. Уның иҫәбенә Магнитогорск, Силәбе, Златоуст, Екатеринбург, Каменск-Уральск, Краснотурьинск, Түбәнге Тагил һәм башҡа ҡалалар инә. Был ҡалалар һауаһының бысраҡлығы ла бензапирен концентратының үтә лә юғары күләмдә булыуына бәйле.\nҺуңғы тиҫтә йылда һауаны бысратыу яҡынса 13,2 процентҡа кәмегән, тип билдәләнә ошо уҡ докладта. Атмосфераһы үтә лә бысраҡ тип табылған ҡалалар һаны ла һуңғы биш йылда аҙайғандан-аҙая. Нисек быға өлгәшелгән һуң? Баҡһаң, һауабыҙ сафлана тип шатланырға иртәрәк. Был ыңғай күренеш ни бары “Роспотребнадзор”ҙың зыянлы матдәләр концентратының тәүлек нормаһы тураһындағы нормативына үҙгәреш индереүе менән генә бәйле. Тап ошо ҡайһы бер ҡалаларҙағы һауаны формаль рәүештә “таҙартҡан” да инде.\nЭре сәнәғәт кенә түгел, автомобиль төтөнө лә һауабыҙҙы ағыулаусы төп сәбәптәрҙең береһе. Мәҫәлән, Мәскәү кеүек ҙур ҡалаларҙа атмосфераны 93 процентҡа тап шул бысрата. Әлбиттә, быға транспорт паркының йылдан-йыл артыуы ла булышлыҡ итә. Шуны ла оноторға ярамай – автомобиль бер литр бензинды яндырыу өсөн яҡынса 200 литр кислород сарыф итә. Был тәүлегенә кеше һулағандан да күберәк. Мәҫәлән, йылына 15 мең километр үткән автомобиль яҡынса 1,5–2 тонна яғыулыҡ һәм 20–30 тонна кислород яндыра. Шулай уҡ автомобиль барлыҡҡа килтергән саң туҙаны менән һауаға кремний, тимер оксиды, барий кеүек ағыулы матдәләр ҙә күтәрелә. Бынан тыш атмосфераға яҡынса ун килограмм резина оҙатыла икән!\nӘ үҙебеҙҙә хәлдәр нисек? Мәҫәлән, былтыр бөтә күкте ҡаплап алған билдәһеҙ төтөн халыҡты бик ныҡ шомландырғайны. Республика етәкселеге быны Себерҙәге ҙур урман янғындарының һөҙөмтәһе тип аңлатты. Йәнәһе, антициклон арҡаһында уларҙың төтөнө беҙгә лә килеп еткән. Әммә бындай яуап менән бөтөнләй килешмәгәндәр ҙә булды.\nМәҫәлән, Башҡортостан экологтары союзы рәйесе Александр Веселов белдереүенсә, Себер янғындары төтөнөнөң республикаға килеп етә алыуы бик икеле. Бының үҙебеҙҙең сәнәғәт предприятиелары эшмәкәрлеге һөҙөмтәһе булыуы ғына мөмкин. Әйткәндәй, был билдәһеҙ төтөн ҡот осҡос эҙемтәләргә килтереүе ихтимал. Мәҫәлән, һуңғы йылдарҙа яман шеш менән ауырыусылар һаны кинәт арта. Эколог белдереүенсә, бының төп сәбәбе – һулаған һауабыҙҙың йылдан-йыл нығыраҡ ағыуланыуы.\nБыға ғәжәпләнергә лә кәрәкмәй. Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығының докладына ярашлы, 2015 йылда Башҡортостан Волга буйы федераль округында һауаны иң ныҡ бысратыусы төбәк тип табылған. Мәҫәлән, атмосфераны бысратҡан ағыулы матдәләр күләме биш йыл дауамында ғына 720,7 мең тоннанан 886,6 мең тоннаға еткән. Һауаны бысратыуҙы стационар сығанаҡтар 12,2 процентҡа арттырһа, транспорт 35,2 процентҡа арттырған тип күрһәтелә был докладта. Әлбиттә, ”Башнефть”, ”Башкирэнерго”, “Сода” кеүек сәнәғәт предприятиелары төп зыян килтереүселәр иҫәбендә. Мәҫәлән, Салауат ҡалаһында ғына һауаға сығарылған ағыулы матдәләр күләме 48 мең тонна тәшкил иткән.\n“Роспотребнадзор” мәғлүмәттәренә ярашлы, Өфөлә генә 500 меңдән ашыу кеше зыянлы сәнәғәт йоғонтоһона дусар. Бының сәбәбе асыҡ – заводтар менән торлаҡ кварталдар бик яҡын урынлашҡан. Шуға ла ялыуҙарҙың 70 процентынан ашыуы ҡаланың Орджоникидзе, Калинин һәм Октябрь райондары халҡынан килә икән.\nРәсми мәғлүмәттәргә ярашлы, 2000 йылдарҙың уртаһынан алып беҙҙә лә һауаны бысратыусы төп сәбәп – автотранспорт. Мәҫәлән, 2001 йылда һауаға ырғытылған сәнәғәт ҡалдыҡтары күләме 194 мең тонна булһа, 2015 йылда 140 мең тонна тәшкил иткән. Бының сәбәбе – тәбиғәтте ҡурсалау программаларының тормошҡа ашырылыуы, сәнәғәт предприятиеларында ҡорамалдарҙың яңыртылыуы ғына түгел, әлбиттә, ә етештереү күләменең кәмеүе лә. Мәҫәлән, 2004 йылда “Химпром” заводы үҙ эшмәкәрлеген туҡтатты һәм был һулаған һауабыҙҙы бер аҙ ғына булһа ла таҙартты.\nҺауабыҙҙы бысратыу кәмеһен өсөн таҙартыу ҡорамалдарына ла аҡса һалынырға тейеш. Республика етәкселеге белдереүенсә, былтырғы йылда ғына сәнәғәт предприятиелары ошо маҡсатҡа 2,5 миллиард һум сарыф иткән. Бындай инвестициялар ағыулы матдәләр күләмен йылына 20 мең тоннаға кәметеү мөмкинлеген биргән. Әммә Рөстәм Хәмитов фекеренсә, триллионлап табыш алған предприятиелар тәбиғәтебеҙҙе һаҡлауға күберәк аҡса тотонһа ла бөлмәйәсәк.\nӘлбиттә, сәнәғәт предприятиелары хужаларының һауабыҙ сафлығы тураһында борсоласағына ышаныс юҡ. “РБК-Өфө” яҙыуынса, Стәрлетамаҡ ҡалаһында һауа бысраныуының 80 проценты кеше факторына һәм техник регламентты боҙоуға бәйле. Баҡһаң, ҡайһы бер сәнәғәт предприятиелары ағыулы матдәләрҙе йыйып-йыйып килгәндән һуң бер юлы (залповый выброс) һауаға ырғыта. Йыш ҡына был төндә йә ял көндәрендә башҡарыла. Баҡһаң, ошо ысул заводҡа һауаға сығарылған ағыулы матдәләр күләмен аҙайтып күрһәтеү һәм тәбиғәтте бысратҡан өсөн түләүҙе кәметеү мөмкинлеген бирә…\nЭйе, һәр кемебеҙ беренсе һулышынан һуңғыһына тиклем саф һауа һулап йәшәргә тейеш кеүек тә бит. Әммә көнитмешебеҙ бөтөнләй башҡа ысынбарлыҡта шул. Бөгөн яһалма аҙыҡ-түлек менән туҡланабыҙ, шыйыҡсаны хәтерләткән һыу эсәбеҙ, хатта һулаған һауабыҙ ҙа ағыулы матдәләр менән тулы. Бынан һуң дауаханаларҙың туп-тулы булыуына һәм ҡиммәтле дарыуҙарға ихтыяж кәмемәүенә нисек ғәжәпләнәһең. Ә кемдер ошо мәлдә балаһын яман шештән ҡотҡарыу өсөн һуңғы мөлкәтен һата һәм халыҡтың ярҙам итеүенә өмөтләнә. Эйе, бер баланы, бәлки, ҡотҡарырбыҙ. Ә тыуасаҡ балаларҙы, килер быуынды кем ҡотҡарыр? Атай-олатайҙарыбыҙ ҡалдырған саф һауалы, саф һыулы йәнтөйәгебеҙҙе долларҙарға алмаштырған әтрәгәләмдәр был турала уйламаясаҡ, улар шул уҡ Швейцарияға (һауа таҙалығы буйынса донъяла беренсе урынды биләй) ҡасып ҡотоласаҡ, әлбиттә. Ә бына беҙгә уйланырға урын бар…\n“Форбс” журналы донъяның экологик йәһәттән иң таҙа илдәренең рейтингыһын төҙөгән. Уларҙы һауаның таҙалығы, һыуҙың сифаты ғына түгел, хатта пестицидтар ҡулланыу-ҡулланмау кеүек дөйөм 25 критерий буйынса баһалағандар.


Өфөлә бөгөн иртән юғалған ун бер йәшлек ҡыҙҙың кәүҙәһе табылды\nМәктәпкә тип сығып киткән Виолетта белем усағына барып етә алмай. Баланың юғалыуы әсәһе Елена Токарчук 96-сы лицейға, ҡыҙын музыка дәресенә алып барырға тип килгәс асыҡлана. Мәктәпкә ҡуйылған видеокамера бөгөн сабыйҙың уҡырға килмәүен күрһәтә. Раҫланмаған мәғлүмәт буйынса баланың быуып үлтерелеүе ихтимал\nУның кәүҙәһе шәхси гараждар араһында табылған. Ваҡиға урыны лицейға илле метр самаһы алыҫлыҡта. Әле гараждар биләмәһе уратып алынған, тикшереү бара. Әлегә билдәле булған мәғлүмәт буйынса, әсәһе иртәнсәк Виолеттаны Ленин урамы аша сығарып ҡуйған, артабан бала яңғыҙ киткән. Әле иртәнсәк биләмәлә ярым яланғас ирҙең күренеүе тураһындағы мәғлүмәт тә тикшерелә. Осраҡ буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған. Шаһиттарға яҡындағы полицияға, йә Эске эштәр министрлығының дежур бүлегенә : 279-39-02 йәки 02 һандары буйынса шылтыратыуҙары һорала.


Торатау сеймалға эшкәртелмәйәсәк\nРеспубликала «Сода» компанияһы ихтыяжын ҡәнәғәтләндерерлек башҡа урындар ҙа байтаҡ. Был турала Рөстәм Хәмитов медиафорум сиктәрендә үткән район баҫмалары хәбәрселәре менән осрашыуҙа белдергәйне. Изге тауыбыҙҙың яҙмышы ниһайәт, хәл ителде. Был хәбәрҙе ишеткән һәр кем оло ҡыуаныс кисерҙе. Бигерәк тә Торатау итәгендә йәшәүсе Урман-Бишҡаҙаҡ ауылы халҡы. Әгәр Торатауҙы эшкәртә башлаһалар ауылдың ниндәй хәлдә ҡалыуын күҙ алдына килтереүе лә ҡыйын.\nБына ул диңгеҙ тереклектәре эҙҙәре. Торатауҙан алып ҡайтҡан таштар Урман-Бишҡаҙаҡ мәктәбе музейында ҡәҙерләп һаҡлана. Улар ҡасандыр был урында диңгеҙ йәйрәп ятыуына дәлил.\nУрман-Бишҡаҙаҡ мәктәбе уҡыусылары Торатау тураһында белемен синыфтан тыш дәрестә нығыта. Тауҙы ауылдан, ауылды тауҙан айырып ҡарап булмай.\nЙәше миллион йылдар менән иҫәпләнгән тауҙың яҙмышы һуңғы йылдарҙа ҡурҡыныс аҫтында ҡала килде. Стәрлетамаҡтағы «Сода» асыҡ акционерҙар йәмғиәтен ул әҙер сеймал булараҡ ҡыҙыҡһындыра. Ул эзбизташ алыу өсөн ғәйәт уңайлы ерҙә. Ә халыҡ ерҙең кендеге тип һанаған тәбиғәт ҡомартҡыһын һаҡлап ҡалыу ниәтендә төплө акциялар, митингылар ойошторҙо, тау тирәләй төрлө бәхәстәр ҡупты. Уҙған аҙнала республика башлығы быға нөктә ҡуйҙы.\nБыл хәбәрҙе ишеткән һәр кем оло шатлыҡ кисерҙе. Ә Урман -Бишҡаҙаҡ ауылында йәшәүселәр кисергән хистәрҙе һүҙ менән генә аңлатып бирерлек түгел. Бында һәр кем тормошон Торатауҙан башҡа күҙ алдына килтерә алмай.\nТоратау борондан изге тау һаналған, унда төрлө йолалар үтәлгән. Тауҙың көнбайыш һәм көньяҡ-көнбайыш яғының өҫкө өлөшөндә бер нисә мәмерйә, итәгендә «Тыуар-Һалған» күле бар. Уның океан кимәленән абсолют бейеклеге 406 метрҙан ашыу. Тауҙың планетала аналогы юҡ. Бында Башҡортос¬тандың ,,Ҡыҙыл китабы»на ингән 100-ҙән ашыу һирәк осрай торған үҫемлек үҫә. Урындағылар хәтерләүенсә, геологик һәм башҡа тикшеренеү эштәре электән алып барылған.\nТоратауҙан йыл әйләнәһенә кеше өҙөлмәй. Уға күтәрелеү өсөн донъяның төрлө тарафынан туристар килә. Үҙәк өҙгөс әсе ел иҫеп тороуға һәм һалҡын булыуға ҡарамай тауға артылыусыны осраттыҡ.\nРухи тотҡабыҙ, ғорурлығыбыҙ һәм байлығыбыҙ булған тауҙы Ер йөҙөнән юҡ итергә маташыуға сик ҡуйылды тип аңларға кәрәк.


Рамаҙан Ғимран улы Өмөтбаев Башҡортостанда билдәле кеше.\nУл Башҡорт АССР - ның Министрҙар Советы Рәйесе булып эшләне , ә 1982 йылда үҙенең хеҙмәт эшмәкәрлеген БАССР Дәүләт комитеты рәйесе булып тамам ланы.\nХаҡлы ялға Рамаҙан Өмөтбаев 60 йәшендә китә. Әммә уның эн ергияһы, тормошто тәрән аңлауы, кешеләргә файҙа килтереү ихтыяжы пенс ионерға яңы юл ярырға ярҙам итә. Етенсе тиҫтә киткәндә Рамаҙ ан Ғимран улы публицистика өлкәһендә эшләүсе журналистҡа, һуңынан яҙыусыға\nТәүге публицистик әҫәрҙәре - илленсе йылдарҙағы сиҙәм эпопе яһы хаҡында иҫтәлектәре баҫмала 1984 - се йылда күренә. "Ба шҡортостан" гәзите, "Ағиҙел", "Башҡортостан ҡыҙы" журналдары нда уның хикәйәләре, очерктары баҫыла. 1987 йылда Рамаҙан Өм өтбаевтың тәүге китабы - "Һылыубикә әбей" тип исемләнгән хикәйәләр йыйынтығы донъя күрә. Шунан башланып ки тә лә инде. Генералдың ҡатмарлы һәм героик яҙмышын һүрәтләгә н "Генерал Кусимов" китабы Еңеүҙең 50 йыллығына арналған конкурста иң яҡшыларҙың\nбереһе булып таныла. Һәм көтөлмәгән боролош. Яҙыусының тәүге романы\n- граждандар һуғышы ваҡытында крәҫтиәндәрҙең фажиғәле яҙмышын һүрәтләүсе "Ысыҡтан эйелә ҡылған" китабы сыға. Баймаҡ баҡыр\nзаводы тарихы тураһындағы китабында Рамаҙан Өмөтбаев үҙен талантлы\nтарихсы - публицист итеп күрһәтә. Рамаҙан Ғимран улының тормош юлында бик күп яҡшы кешеләр - яҙыусылар, артистар, ижтимағи - сәйәси эшмәкә рҙәр осрай. "Осрашыуҙар һәм юғалтыуҙар" китабы ошо турала...\n1994 йылда Рамаҙан Өмөтбаев етмеш йәшен билдәләй. Башҡорт остан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов уның абруйлы дәүләт эшмәкәрлеге булараҡ ҡаҙаныштарын билдәләп үтә.\nКүптәр уның әҙәби ҡаҙаныштары тураһында һөйләй.\n"Бөгөн Рамаҙан Өмөтбаев - иң ҙур, талантлы яҙыусыларҙың б ереһе. Ул иҡтисад, тарих, философия һәм әҙәбиәт буйынса белгес булараҡ\nбилдәле. Ауыл тормошон, уның йолаларын, бөгөнгөһөн һәм үткәнен аңлай һәм һиҙә..." - был яҙыусы илле йыл самаһы таныш булған Зәкәр иә Аҡназаровтың һүҙҙәре.\nТағы бер һыҙатын яҙыусы Ғәзим Шафиҡов билдәләп үтә:\n"Рамаҙан Ғимран улының әҫәрҙәрен һәр ваҡыт ҙур теләк менә  уҡыйым. Радио, телевидениенан башҡортса сығыштарын да ҡыҙыҡһынып тың лайым.\nУның иң мөһим һыҙаты - авторлыҡ позицияһы, уға яҙыусы бер ҡ асан да хыянат итмәй...". Ғәзим Шафиҡов яҙыусының "Уянырға ваҡыт етт е", "Башҡорттарҙың һаны ниңә кәмей", "Башҡорт аты" тигән мәҡәлә ләрен күҙ уңында тота.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, әлегә бер кем дә Рамаҙан Өмөтбаевтың Бө тә Рәсәй тарих һәм мәҙәниәтте һаҡлау йәмғиәтенең Башҡорт республика б үлексәһе президиумы етәксеһе вазифаһында башҡарған ҙур эше тураһында өндәшмәй. Миңә президиум ағзаһы булырға тура килде һәм Рамаҙ ан Ғимран улының беҙҙең ойошманы ышаныслы рәүештә Рәсәй буйынса иң алдынғылар\nрәтенә сығарыуына шаһитмын. Рамаҙан Өмөтбаев 1924 йылдың 7 апреле ндә\nӘбйәлил районының Әлмөхәмәт ауылында донъяға килә. Мәктәптә\nсағында уҡ ул халыҡ ижады һәм башҡорт әҙәбиәтенә ҡыҙыҡһыныу\nбелдерә. Бик матур йырлай, "Таштуғай" тигән ҡушаматы ла була. Күренек ле ҡурайсы һәм артист Ғиниәт Ушаков уға "Билдәле йырсы буласаҡһың", - т ип тә әйткәне була.\nТик уның һүҙҙәре тормошҡа ашмай. 1941 йылда мәктәпте тама млағас, Рамаҙан үҙенең тормош юлын Баймаҡта торф ҡырҡыусы булып башл ай. Тиҙҙән һуғыш башлана. Үҙ теләге менән егет фронтҡа китә. Кра снохолм пехота училищеһын тамамлай ( ошо уҡ ваҡытта унда Матросов та\nуҡый). Лейтенант Өмөтбаев Курск дуғаһында һуғыша, Балтика буйын фаш истарҙан\nазат итеүҙә ҡатнаша.\n1945 йылдың ноябрь айы. Рамаҙан Баймаҡ районына әйләнеп ҡ айта. Уны Баймаҡ партия райкомына саҡыралар, ул инструкторҙан беренсе секретарь\nвазифаһына тиклем күтәрелә. Үҙ тормошон Рамаҙан Ғимран улы партия, дәүләт эше менән бәйләй. Магнитогорск педагогия институтын, йәмәғәтселек фәндәре академияһын тамамлай. Пенсия сыҡҡандан\nһуң яҙыусы һөнәрен хуп күрә.\nРамаҙан Өмөтбаев тормош иптәше Мөхтәрәмә Таһир ҡыҙы менән\nбер көндә, 1997 йылдың 24 авгусында, Баймаҡ районы уҡытыусы ларының август кәңәшмәһенән ҡайтҡандан һуң вафат була.


Гөрләп уҙҙы Ағинәйҙәр һабантуйы!\n11 Июнь 2021, 16:05\nБашҡортостан райондарында яҙғы сәсеү эштәре тамамланғас, шаулап-гөрләп һабантуйҙар уҙа, ялан батырҙарын данлайҙар, тип хәбәр итә торғайнылар элеккерәк замандарҙа радио-телевидениенан, гәзиттәрҙән. Хәҙерге ваҡытта күп кенә райондарҙа бер генә бөртөк иген культуралары сәсмәһәләр ҙә, шаулатып һабан туйҙары уҙғаралар, ҡала предприятиелары алдынғыларын бүләкләйҙәр. Игенсе һөнәре тарихта ғына ҡала бара һымаҡ...\nЯҙғы баҫыу эштәренә ҡағылышы бөтөнләй тиерлек булмаһа ла, Һабантуй оло байрамға әүерелде. Был көндө ауыл халҡы ғына түгел, ҡаланыҡылар ҙа бик көтөп ала. Бигерәк тә быйыл, сөнки билдәле сәбәптәр арҡаһында былтыр халыҡ был байрамдан мәхрүм ҡалғайны. Быйылғы һабантуйҙар райондарҙа ғына түгел, хатта ҡалаларҙа ла уҙғарыла башланы. Беҙҙә Сосновка ауылында 7 июнь көндө бик үҙенсәлекле Ағинәйҙәр һабантуйы булып үтте. Алдан көнөн тәғәйенләгәндә, оҙаҡ көттөрөп килгән ямғырҙар яуа ине. Тик Сосновка ағинәйҙәре уҙғарыласаҡ байрам көнө аяҙ, ҡояшлы булырына һис тә икеләнмәне һәм шикләнмәне. Сөнки улар, үҙҙәренең изге юлдан барыуҙарына инанып, байтаҡ йылдар һынап бөткән - асыҡ һауала, тәбиғәт ҡосағында атҡарыласаҡ эштәренә көн торошо ла ҡамасау итмәй, ямғырҙар туҡтап ҡала. Быларҙың буш һүҙ түгел икәнлеген дәлилләп, иртәгеһенә, 8 июнь көнө йәшенләп, ҡойма ямғыр яуҙы.\nБындай ҙур сараның һуңғы өс ай эсендә өсөнсө тапҡыр ойошторолоуына ҡарамаҫтан, Сосновка ағинәйҙәре, һәр ваҡыттағыса, үҙҙәренең тынғы белмәҫ етәкселәре Земфира Кәримованың яңы идеяһын хуплап ҡаршы алдылар. Һабантуйҙа ҡатнашырға Сосновка зонаһына ингән Рысыҡай, Үткәл һәм Үҙәнбаш ауылдары ағинәйҙәре ҙур теләк белдерҙе. Ҡунаҡҡа шулай уҡ Белореттан район-ҡала ағинәйҙәре етәксеһе Зөбәржәт Әхмәҙулла ҡыҙы Суфьянова, яңы ғына төҙөлгән “Белорет башҡорттары” йәмәғәт ойошмаһы етәкселеге һәм ағзалары, шәхси эшҡыуарҙар Айгөл Вәлиева, Эльвира Мусина, Гөлгөнә Бадалова һәм Резеда Сайдарова килде. Алғараҡ китеп әйтеп үтеү кәрәктер, уларҙың һәр ҡайһыһы, аш табыны ваҡытында, үҙҙәренең сығыштарында бындай ҡорҙоң халҡыбыҙ өсөн оло әһәмиәткә эйә булыуын, киләсәк быуынға яҡшы йоғонто яһауын һәм тәрбиә биреүен, эскелеккә, эшһеҙлеккә ҡаршы көрәштең бер төрө икәнлеген теркәп үтте. Айгөл Вәлиева киләсәктә “Белорет башҡорттары” йәмәғәт ойошмаһының район ағинәйҙәре менән берлектә эшләргә, хеҙмәттәшлек итергә теләген белдерҙе һәм үҙенең күп кенә файҙалы кәңәштәрен, тәҡдимдәрен еткерҙе.\n“Ағинәйҙәр ойошторған саралар бихисап, әммә Ағинәйҙәр һабантуйы беренсе тапҡыр үткәрелә. Был һабантуйҙа оло йәштәге апайҙар ҙа, йәш балалар кеүек, ихлас уйнаны, йырланы, бейене. Былай оҫта итеп тик Ҡарағайлы ағинәйҙәре генә ойоштора ала. Уларға һәм етәкселәре Земфира Шәйхитдин ҡыҙына оло рәхмәтемде белдерәм. Был коллектив татыулыҡ, берҙәмлек, дуҫлыҡ өлгөһө булып тора. Хужабикәләрҙең яулыҡтарын сөйә бәйләп, бер төҫтә генә еңел күлдәктәрен\nкейеп, һәр береһен асыҡ йөҙ, матур һүҙ менән ҡаршы алыуҙары күңелдәргә хуш килде,” - тип әйтеп уҙҙы үҙенең сығышында Зөбәржәт Әхмәҙулла ҡыҙы.\nМәүлит КӘРИМОВ, Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы.\nТулы материалды гәзиттең 47-се һанында уҡығыҙ.


12 Июнь , 06:11\nМин бер бик ҡыҙыҡ хәрби кеше менән таныштым. Йәйге ҡояшлы бер матур көндә, фонтан янында булды был хәл. Фонтан тирәһендә сыр-сыу килеп балалар уйнай. Һыу шарлауы, тамсылар тауышы уларҙың сырылдауына ҡушылып, бер моң булып ишетелә. Алтын-көмөш һымаҡ матур төҫтәр сығарып, тамсылар йылтыраша. Ғәжәп гүзәл тамаша инде бына. Ыҫпай кәүҙәле хәрби кейемдәге берәү фонтан янына баҫҡан да балаларҙы күҙәтә. Әленән-әле йөҙөнә йылмайыу сыға, мин дә шул арала яҡыныраҡ килеп баҫтым, был күренешкә һоҡланып тора бирҙем. Хәрби кеше үҙ алдына һөйләнгәндәй:\n– Ниндәй матур балалар, беҙҙең киләсәк бит былар, – тип, миңә ҡарап, йылмайып ҡуйҙы.\n– Балаларҙы бик яратаһығыҙ, ахыры, – тинем.\n– Яратмаҫлыҡмы ни? Шуларҙың киләсәк бәхете өсөн йәшәйбеҙ түгелме ни. Беҙ бына, хәрби кешеләр, ғүмерҙәрҙе ус төбөнә һалып, илдең именлеге, ошо сабыйҙарҙың ҡыуаныслы тормошо өсөн көрәшмәйбеҙме ни?\nУл шулай үҙенең күңелендәге хистәрен асып һалғас, беҙ шаҡтай танышып уҡ киттек. Үҙем хеҙмәттә булмаһам да, хәрби кешеләр менән һөйләшергә яратам. Улар күбеһенсә ҡорораҡ, аҙ һөйләүсән була. Ә был полковник, дәрәжәһе ҙур булһа ла, бик алсаҡ булып сыҡты. Саф күңеле йөҙөнән үк сағыла, күҙҙәрендә – ниндәйҙер тормошто яратыу осҡоно. Исемдәрҙе лә әйтештек. “Инсаф Сафарович, тиҙәр мине”, – тип әйтә һалды ул. Ысындан да, был кешенең тормошо ҡыҙыҡһындырҙы. Беҙ, һөйләшә-һөйләшә, тротуарҙан атланыҡ.\n– Бөгөн минең ял көнөм. Бына һеҙҙең кеүек яҙыусы кеше менән аралашҡым килеп тора. Ваҡытығыҙ булһа, әйҙәгеҙ, беҙгә инеп ултырайыҡ.\nБыл тәҡдимгә ҡаршы килмәнем.\n– Фәниә була минең исемем, – тине ул һәм, – уҙығыҙ, түрҙән уҙығыҙ, – тип беҙҙе эскә үткәрҙе. Был ҙур фатирҙың балаҫ йәйелгән иҙәнендә биш-алты йәшлек ике малай үҙ уйындарын ҡороп, машиналарын түтелдәтеп мәж килә. Беҙ килеп ингәс, уйындарын ҡуйып: “Атай ҡайтты, атай ҡайтты!” – тип, икеһе Инсафтың ике ботона килеп йәбеште.\nЙәш ханым сәй ҡуйып ебәрҙе. Тиҙ арала кескәй генә табын да ҡорҙо. Шаҡтай оҙаҡ ҡына һөйләшеп ултырҙыҡ. Яңынан уйындарын дауам итеүсе балалар әленән-әле миңә ҡарап ҡуя. Улар ҙа иғтибарымды үҙҙәренә тарта: “Фәниәнең улдарылыр инде. Бәлки, игеҙәктәрҙер ҙә. Береһе, ана, осло моронлоһо, хужабикәгә оҡшап та ҡуя. Икенсеһе бөтә бит-йөҙө, ҡиәфәте менән полковниктың үҙе инде, һуйған да ҡаплаған”, – башымдан шундай уйҙар ҙа йүгереп үтте. Ултыра торғас, малайҙарҙың исемдәрен дә белеп алдым: осло моронлоһо – Шамил, икенсеһе Камил. Йәш ханымдың полковник ҡатыны, биш-алты йыл элек өйләнгәндәре һәм, ошо кескәйҙәрҙе үҫтереп, ҡыуанышып йәшәп ятыуҙары асыҡланды. Мине һаман да әлеге: «Игеҙәктәрме икән?» – тигән һорау ҡыҙыҡһындырҙы. Быны Инсафтың үҙенә лә әйтә һалдым. Ул ҡатынына йылмайып ҡараны ла:\n– Таныш-белештәр, күршеләр ҙә инде уларҙы игеҙәк итеп һанай. Бик үҙенсәлекле игеҙәктәр улар, – тип ҡуйҙы һәм уның серен миңә йәшермәй, асыҡтан-асыҡ һөйләп бирҙе. Был тарихты уҡыусым алдына һүрәтләү итеп теҙеп һалырға булдым.\n…Бала тыуҙырыу йорто үҙ тормошо менән ҡайнап тора. Бында үрһәләнеп ыңғырашыуҙар ҙа, бала илаған тауыштар ҙа, ҡыуанышып, кешеләрҙең бер-береһен ҡотлашып көлөүҙәре лә яңғырап ҡуя. Бына әле генә ул тапҡан йәш ҡыҙҙы карауатҡа килтереп һалдылар. Уның күҙҙәре йәшле, илай ҙа илай. Йәнәшәлә бала табырға әҙерләнеп ятҡан ҡатындар:\n– Илама, һылыу, ҡотолдоң бит. “Бына тигән ул тапты”, – тип әйттеләр. Ниңә, ҡыуанмайһыңмы ни баланың донъяға килеүенә? – тип, йыуатып ҡарай.\n– Ул алданы мине, алданы! “Өйләнәм, ғаилә ҡорорбоҙ, балалар үҫтерербеҙ”, – тине. Өйләнмәне, ташлап ҡасты. Ошо көнгәсә ут эсендә йәшәнем. Әсәйем туҡтатты. “Тап баланы, үҙебеҙ ҡарарбыҙ”, – тине. Инде мин нишләйем? Был баланы нисек үҫтерермен? Кешеләр ни әйтер? – тип һөйләне лә ҡыҙ шымды.\nЙәнәшәләге койкала урта йәштәрҙәге бер ханым да ошо уҡ мәлдә ул тапҡан. Ул иламай. Урынынан тороп, аҫыл халатын кейеп, иҙән буйлап йөрөй. Ул да һөйләнә:\n– Ниһайәт, ҡотолдом, ул таптым. Уны тапмаҫҡа, тип күпме тырыштым, ирем мәжбүр итте. Ошо көнгә тиклем балаға уҙмай матурлығымды һаҡлап йөрөнөм. Ә минең ирем ҙур хәрби кеше, полковник. Нисә йылдар инде мине: “Бала тап! Тап!” – тип игәне лә игәне. “Тапмаһаң, минән китәһең”, – тип тә янаны. Бына хәҙер уныңса булһын инде, таптым балаһын.\nШул арала был көйәҙ ҡатынға балаһын имеҙергә килтерҙеләр. Сабый бүлмәне яңғыратып илай. Ә ҡатын сәбәләнергә кереште:\n– Имеҙмәйем мин уны. Имеҙһәм, фигурам боҙола, күкрәгем артыҡ ҙураясаҡ. Өйөм тулы аҫыл күлмәктәр, йыуанайып китһәм, улар миңә ярамаясаҡ. Имеҙмәйем! – тип, бүлмәләгеләрҙе шаҡ ҡатырҙы.\n– Нисек имеҙмәйһең, үҙ балаң бит! Ана, нисек илай, ашарға һорай, – тип уны әрләп тә ҡаранылар.\nБүлмәләге ығы-зығыны ишетеп, табип килеп инде. Ул да, баланы имеҙеүҙе талап итеп, ханымды әрләп ҡараны. Ә тегенең үҙ туҡһаны туҡһан, ҡарыша, тыңламай. Шул ваҡыт урынында тымып ҡалған әлеге йәш әсә:\nТабип баланы уның янына илтеп һалды. Сабый имеп, тамағы туйғас, илауынан туҡтап, йоҡлап уҡ китте. Оҙаҡламай йәш әсәнең үҙ балаһын да килтереп имеҙҙеләр. Шулай итеп, ул көн дә ошо ике сабыйҙың тамағын туйҙырыусы булып китте.\nБер көндө әлеге урта йәштәрҙәге ҡатындың ире лә килде. Уны палатаға саҡырҙылар.\n– Ҡотлайым, Рәсимә, улыбыҙҙы тапҡанһың, – тип ул ҡатынын ҡосаҡлап алды. Шул мәл бүлмәгә табип инде һәм:\n– Ҡатынығыҙ балаһын имеҙмәй, – тип, бер полковникка, бер Рәсимәгә ҡарап, әйтә һалды.\n– Һин нимә, Рәсимә, ысынлап та имеҙмәйһеңме? – тип, ҡатынына етди ҡараш ташланы.\n– Имеҙмәйем, түштәрем ҙурайып, йәмһеҙләнеп китәсәкмен. Ул саҡта миңә бер кейем дә ярамаҫ, – тип, үҙ көйһөҙлөгөн күрһәтте.\n– Ана, йәш әсә, Фәниә туйындыра уларҙы. Әлдә ул тыңланы әле.\n– Рәхмәт инде һиңә, һылыу, – тип ҡулын үпте һәм уға уҡталып, уйланып торҙо. Башынан аяғына тиклем күҙен йөрөтөп алды. Һәм, ҡатыны менән һөйләшеп тә тормаҫтан, бүлмәләгеләр менән һаубуллашып сығып китте. Был хәл һәммәһен дә аптыратты. Ҡатыны Рәсимә өсөн дә был көтөлмәгәнсә булып сыҡты.\n– Уға мин түгел, бала кәрәк. Ә минең үҙ матурлығымды юғалтҡым килмәй, – тип, Рәсимә үҙ көйһөҙлөгөн һаман сәсә-сәсә, ишекле-түрле йөрөргә кереште.\nБына бала тапҡан был ханымдарҙы өйгә ҡайтарыу көнө етте. Ҡулына сәскә бәйләме тотоп, Инсаф та килеп керҙе. Бөтә бүлмәләгеләрҙе шаҡ ҡатырып, ул сәскәләрҙе Рәсимәгә түгел, Фәниәгә һуҙҙы. Ике сабый ҙа был мәлдә Фәниә янында ине. Инсаф улын ҡулына күтәреп алды:\nПолковник менән ике һалдат та килгән икән. Береһенең ҡулында – матур ебәк күлмәк. Уны ла Инсаф Фәниәгә һуҙҙы:\nБүлмәләгеләрҙең аптырауы сигенә еткәйне. Ә Рәсимә үҙенең ысын йөҙөн күрһәтте:\n– Нимә, һин шулай мине ташларға булдыңмы? Барып сыҡмаҫ. Мин быға юл ҡуймам! – тип, сәбәләнеп аҡырынырға кереште. Инде табип та улар янында ине. Ул хәлде аңлап алды.\n– Бында тауышланмағыҙ, Рәсимә ханым. Мәсьәләне улай хәл итмәйҙәр, – тип, полковник ҡатынын тынысландырырға тырышты.\nҠыҫҡаһы, был ығы-зығы Инсафтың Фәниәне ҡултыҡлап бүлмәнән алып сығып китеүе менән тамамланды. Бүлмәләгеләр тәҙрәгә ҡапланып, уларҙың еңел машинаға ултырып ҡайтып китеүен генә ҡарап ҡалды.\nРәсимә ярһып йөрөп арыны, буғай. Ата-әсәһенә хәбәр итте, бөтәһен дә аңлатып бирҙе. Оҙаҡ та тормай, ҡарттар ҡыҙҙарын килеп алды. Был хәл шулай тамамланды. Рәсимәнең пыр туҙыуы, ялыу яҙыуы ла, ата-әсәһен эйәртеп, полковниктың өйөнә барып ғауға ҡуптарыуы ла ярҙам итмәне.\nБына шулай ғәҙәти булмағанса бик сәйер шарттарҙа оло йәштәрҙәге Инсаф менән егермеһе лә тулмаған Фәниә ир менән ҡатын булып китте һәм ике малайҙы – ошо үҙенсәлекле игеҙәктәрҙе ҡарап, аяҡҡа баҫтырҙылар. Яратышып, мөхәббәтле тормош ҡороп ебәрҙеләр. Ваҡытында, өйләнәм, тип йөрөп, ҡыҙҙы алдаған һәм, балаһы тыуғас, күрергә лә теләмәй, ситкә ҡасҡан егеттең дә эҙе юғалды. Һәм уның кәрәге лә юҡ ине. Мөхәббәткә йәш араһы ла, кешеләрҙең бер-берен аҙ белеүе лә тотҡарлыҡ була алмай икән. Бер күкрәк һөтө менән туйынып үҫеп килгән сабыйҙар һуңлап табылған мөхәббәтте биҙәне генә.\nМин ошо ғаилә менән шаҡтай дуҫлашып киттем. Малайҙарҙың инде мәктәпкә барған мәлдәрен дә күрҙем. Өйҙәрендә һөйләшеп ултырған саҡтар аҙ булманы. Һәм һәр саҡ яҡшылыҡтың, изге күңеллелектең өҫтөнлөгөнә, ысын мөхәббәттең барлығына ҡыуанып йөрөнөм.\nБыл ғаилә әле лә татыу йәшәп ята. Күкрәктәш сабыйҙар үҫә, киләсәккә атлай.


Журналист, Шәйехзада Бабич исемендәге республика дәүләт йәштәр премияһы лауреаты Айгиз Баймөхәмәтовтың «Ҡалдырма, әсәй!» повесын хәҙер әҙербайжан телендә лә уҡырға мөмкин\nКүптән түгел әҫәр республиканың төп әҙәби «Ulduz» журналында баҫылып сыҡты. Уны әзербайжан теленә Айгун Яшар тәржемә иткән. «Башҡортостандың иң яҡшы китабы» VIII республика конкурсы еңеүселәре рәтенә ингән «Ҡалдырма, әсәй!»ҙе шулай уҡ рус, татар, сыуаш, ҡаҙаҡ телдәрендә лә уҡырға мөмкин.\nӘлеге ваҡытта әҫәр үзбәксәгә тәржемә ителә. Яҙыусы былтыр «Әкиәтһеҙ бала саҡ» тип аталған икенсе китабын, тәүге әҫәренең дауамын яҙҙы. Ул 5000 дана булып донъя күрҙе. Бөгөнг Айгиз Баймөхәмәтов әзербайжан әкиәттәрен башҡорт теленә тәржемә итеү өҫтөндә эшләй.\n«Хыялға ҡаршы» героик булмаған повесы буйынса ҡуйылған спектаклде лә тамашасы бик йылы ҡабул итте. Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры былтыр Бүрәт Республикаһында уҙғарылған Халыҡ- ара театр фестивалендә ҡатнашып, ике махсус премияға лайыҡ булды.


Халыҡ яҡшыраҡ йәшәйәсәк » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Халыҡ яҡшыраҡ йәшәйәсәк\nХалыҡ яҡшыраҡ йәшәйәсәк 03.04.2012 // Сәйәсәт\n30 мартта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов эш сәфәре менән Бәләбәй районының Приют ҡасабаһында булды.\nТөбәк етәксеһе “Приют” спорт-һауыҡтырыу комплексында йәш спортсыларҙың йөҙөү буйынса сығыштарын ҡараны. Яңы сафҡа индерелгән бассейн көнөнә 160 кешене ҡабул итә ала. Рөстәм Хәмитов шулай уҡ тренажер һәм дзюдо залдарын ҡарап сыҡты, төҙөлөш эштәренең юғары сифатын билдәләне.\nБассейнды асыу тантанаһында сығыш яһап, Башҡортостан Президенты, быйыл Приютта боҙ майҙансығы төҙөлөшө башланасаҡ, тип белдерҙе. Ҡасабала был сираттағы спорт объекты буласаҡ.\n— Кешеләр еңелерәк һәм яҡшыраҡ йәшәрлек итеп эшләргә кәрәк. Спорт, күңел асыу объекттары йәки торлаҡ йорттар даими сафҡа индерелһен ине. “Газпром” — уңышлы эшләгән компания, “Баштрансгаз” — ошо компанияның көслө подразделениеһы. Бергәләп беҙ тағы ла бик күп эштәр башҡара алырбыҙ, тип уйлайым, — тине республика башлығы.\nРөстәм Хәмитов шулай уҡ 28 ғинуарҙа Приют ҡасабаһында газ шартлауы һөҙөмтәһендә зыян күргәндәр өсөн күп фатирлы йортто төҙөү барышын тикшерҙе. Фажиғәлә 16 ғаилә торлаҡһыҙ ҡалғайны.\nБашҡортостан Президентының бойороғо менән 31 ғинуарҙа яңы йорт һалына башланы. Объектты 15 майҙа файҙаланыуға тапшырыу күҙаллана. Әле эш планға ярашлы бара — ҡыйығы ябыла, инженерлыҡ селтәрҙәре үткәрелә, эске яҡтан биҙәлә.\nРөстәм Хәмитов йорт хужаларына аварияға тиклемге күләмдән кәм булмаған торлаҡ майҙаны бирелеүен талап итте.


«Байрамғол» агрофирмаһы: » Архив газеты "Йәшлек"\n«Байрамғол» агрофирмаһы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте элекке «Байрамғол» ауыл хужалығы-производство кооперативы нигеҙендә 2005 йылдың 1 июлендә ойошторола. «Агросәнәғәт комплексын үҫтереү» өҫтөнлөклө милли проектҡа ярашлы, агрофирмала 1280 баш малға иҫәпләнгән һөт етештереү комплексы төҙөлә һәм 2007 йылдың 1 сентябренә Германиянан голштин тоҡомло 831 баш һыйыр килтерелә (әйткәндәй, Ураҙ ауылы янында ла шундай уҡ комплекс төҙөлә башлаған). Бик аҡыллы, тәртипле, тыныс холоҡло малдарҙы урындағылар яратып «фрау» тип атап йөрөтә. Махсус тырнағыстарға барып, башын тарарға яратҡан голштинкаларҙың морондарын сайҡатҡандан һуң ғына һыу эсеүе, үҙ урындарын танып, шунда ғына барып ятыуы тәүҙә барыһын да бик ныҡ аптырата, бөгөн инде уларҙың бер-береһе менән тыныс һыйышыуҙарына кешеләр өйрәнеп бөткән.\nҺауынсылар сменалап, икешәр кеше эшләй – 480-әр һыйыр һауалар (шунса уҡ һыйырҙы бер малсы ҡарап тәрбиәләй). Һауыу процесы, малдарҙы ашатыу, аҫтарын таҙартыу – бар нәмә комплекста тулыһынса автоматлаштырылған. Компьютерҙар һәр малҡайҙың һаулыҡ торошон, рационды иғтибар менән күҙәтә. Әйткәндәй, һәр голштин һыйыры 27-шәр литр һөт бирһә, башҡа бүлексәләрҙәге симменталдар – 12,2 литр. Йәғни, хужалыҡ буйынса уртаса һауым 19 литр тәшкил итә. Көн һайын 32 тонна һөт һаталар – продукцияны Сибайҙан һәм Үрге Пышманан килеп алалар.\nЭлек март-апрелдә ундай һандар тураһында уйлау түгел, малдарҙы нисек тәүге үләнгә имен-аман аяҡ баҫтырырға икән, тип баш ваталар ине. Ә бөгөн агрофирмала беренсе класлы мал аҙығы өҙөклөкһөҙ әллә нисә айға етерлек әҙерләнгән – «фрауҙар» туғайҙарҙа йөрөп үлән ашарға ҡулайлашмаған, шуға был осраҡта һаҡламһыҙ бер нисек тә булмай.\n– Агрофирмала эшләгән 780 кешенең һәр береһе үҙ урынында, барыһы ла фиҙакәр хеҙмәте менән дөйөм уңышҡа өлөш индерә. Шуға ла кемделер маҡтап, айырып әйтеүе лә ҡыйын. Иң мөһиме – кешеләрҙең кәйефе үҙгәрҙе, – ти «Байрамғол» агрофирмаһының генераль директоры Азамат Иҙрисов. – Элекке колхоз-совхоз мөнәсәбәттәренең кире ҡайтмаҫына күнеп, яңы эш шарттарына өйрәнде, һәм хәҙер тырыш хеҙмәттең яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәшеү мөмкинлеге биреүенә ышанып, дәртләнеп эшләйҙәр. Производство мәҙәниәте тигән төшөнсә бар, йәғни юғары күрһәткестәргә өлгәшеү өсөн кешеләрҙе ҡыҙыҡһындыра белергә, эш хаҡын ваҡытында түләргә кәрәк. Шунан һуң инде эш өсөн яуаплылыҡты һәр кемдән талап итергә лә була. Кешеләр аңлы рәүештә эшен яратып, тырышып эшләй, лайыҡлы эш хаҡын ала икән, ул урлашмай, тәртипте һаҡларға ынтыла (былтыр уртаса эш хаҡы 5,6 мең һум булһа, быйыл ғинуарҙан алып ул 40 процентҡа артты). Ә белгестәр хеҙмәтте дөрөҫ ойошторорға, халыҡты эшкә йәлеп итә белергә, тәртип булдырырға тейеш. Проблемаларға килгәндә инде... Дәүләткә хаҡтарҙы көйләргә кәрәк ине. Яғыулыҡҡа, электр энергияһына хаҡтар бер туҡтауһыҙ арта, ә һөткә гел бер кимәлдә ҡала бирә. Һөттө эшкәртеүселәр, уны һатыу менән шөғөлләнеүселәр юҡ-юҡ та хаҡты арттыра, ә етештереүселәр ни өсөн гел ситтә ҡалырға тейеш? Был ғәҙел түгел.\nҺөйләшеүҙе күңелһеҙ нотала тамамламаҫ өсөн, Азамат Риза улы, ауыл хужалығын ижади эш менән сағыштырҙы: «Көн дә яңыса эшләргә кәрәк, әҙер рецептар юҡ».\nЫсынлап та, ауыл хужалығына ҡарата ошондай мөнәсәбәттә булмай тороп, ниндәйҙер билдәле һөҙөмтәләргә өлгәшеүе мөмкин дә түгелдер, ә уңыш ауылда һәр саҡ ҡара тир менән яулана. Юҡҡа ғына үҙен ҡыҫҡа осорҙа яҡшы етәксе итеп танытҡан Азамат Риза улы, күптәр нимәлер килеп сыҡмаһа һауа торошона һылтана, ә бит кешенең үҙенә лә күп нәмә бәйле, тимәй. Ә шулай ҙа ауыл хужалығына дәүләт ярҙамы, ситтән инвестициялар ҙа мотлаҡ кәрәк. Бөтә алдынғы илдәрҙә аҙыҡ-түлек етештереү менән шөғөлләнеүселәр, килемле эшләгән хәлдә лә, дәүләттән ҙур күләмле дотациялар ала. Мәҫәлән, Европала ауыл хужалығы продукцияһын етештереүселәр иҫәп өсөн 1 га һөрөлгән ерҙе алғанда, рәсәйҙәргә ҡарағанда дәүләт ярҙамын 60 тапҡырға күберәк ала, ә Евросоюз бюджетында ярҙамдың дөйөм күләме йыл һайын 60 млрд доллар тәшкил итә.\nРәсәйҙә ауыл хужалығы һәм сәнәғәт араһындағы тауар алмашыуы ла һис тә тәүгеләр файҙаһына түгел. Ғөмүмән, ауыл хужалығы производствоһының (уның дәғүәселеген күтәреү һәм ауылда йәшәүҙең ыңғай яҡтарын пропагандалау нигеҙендә) үҫеш темптарын арттырыу дәүләт аграр сәйәсәтенең төп бурысы булырға тейеш. Алдынғы илдәрҙең тәжрибәһе күрһәтеүенсә, дәүләттең баҙар механизмдарын контролдә тотоуы, ауылдың производство һәм социаль инфраструктураһын үҫтереүҙә әүҙем ҡатнашыуы, икмәк-һөт етештереүселәр хаҡында айырым хәстәрлек күреүе генә Рәсәйҙең ауыл хужалығы өлкәһенә аяҡҡа баҫыу мөмкинлеге бирәсәк. Ә шуға тиклем хужалыҡтарға Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты кеүек сәнәғәт предприятиеларының ярҙамына ғына өмөт итеп йәшәргә ҡала.\nавторы: Нур | 22 апреля 2008 | | Фекерҙәр (0)\nПрезидент малсылыҡ комплексының эше менән танышты\nПроект ҡеүәтенә сығалар


Фельтинс-Арена — Башҡорт Википедияһы\n«Фельтинс-Арена» (нем.Veltins-Arena), шулай уҡ «Арена АуфШальке» (нем.AufSchalke Arena) — немец Гельзенкирхен ҡалаһында күп функциялы стадион, «Шальке 04» футбол клубының үҙ майҙаны. 2005 йылдың йәйенән стадион немец һыра компанияһы Veltins. исемен йөрөтә. Стадион футбол буйынса (2006 йыл) һәм шайбалы хоккей буйынса донъя чемпионаты матчтарын ҡабул итә (2010 йыл).\nCategory:Interior of Veltins-Arena[d]\nАрена майҙаны үҙенсәлектәренең береһе булып шыуҙырмалы яланы тора — дүрт сәғәт эсендә ул көнья-көнбайыш трибуна аҫтынан урам яҡҡа сыға, шулай итеп газон үҫеүгә булышлыҡ итә һәм сатдионда үткән төрлө саралар ваҡытында уның именлеген тәьмин итә.\n2002 йылдан был аренала Challenge Team World — биатлондың Раштыуа йондоҙҙары уҙыштары үтә. 2010 йылдың 24 декабрендә ҡар күп яуыу арҡаһында ҡыйыҡты ҡаплаған мембран материалдың 40 фрагментынан өсөһө емерелеп төшә. 30 декабрҙә билдәләнгән уҙыштар тамашасылар һәм спортсылар хәүефһеҙлеген тәьмин итеү өсөн 2011 йылдың март аҙағына күсерелә.\n2004 йылда стадион Чемпиондар лигаһының финалын ҡабул итә, унда унда финалда «Монаконы» 3:0 иҫәбе менән еңгән португал «Порту» командаһы еңеүсе була.\n2006 йылда стадион футбол буйынса донъя чемпионатының 5 уйынын, шул иҫәптән инглиздәр һәм португалдар араһындағы сирек финалды ҡабул итә. ФИФА ҡағиҙәләренә ярашлы донъя чемпионаты ваҡытында стадион «Донъя чемпионаты ФИФА Гельзенкирхен» (ингл. World Cup Gelsenkirchen Stadium FIFA) исемен йөрөтә.\n2010 йылдың 7 майында АҠШ һәм Германия йыйылмалары араһында шайба менән хоккей буйынса донъя чемпионаты 2010 йыл матчын асыу үтә. Стадиондың трибунаһынан уйынды 77 803 тамашасы ҡарай, шулай итеп уйынды ҡарарға килеүселәр һаны буйынса донъя рекорды ҡуйыла. Футбол яланында хоккей яланын монтажлайҙар, был 60 мең трибуна урынын иҫәпләмәйенсә, 15 меңдән ашыу урын тәьмин итергә мөмкинлек бирә.\n2013/14 миҙгеле алдынан стадионды 300 урынға ҙурайталар, шунан һуң ул 61 973 кешене һыйҙыра. 2015 йылдың йәйендә стадиондың һыйҙырышлығы тағы 298 урынға арта.\n2006 йылда футбол буйынса донъя чемпионаты уйындарыҮҙгәртергә\nДата Ваҡыты 1-се команда Иҫәбе 2-се команда Стадия Тамашасылар\n9 июнь 2006 21:00 Польша 0:2 Эквадор Ә Төркөмдәр 52 000\n12 июнь 2006 18:00 АҠШ 0:3 Чехия E Төркөмө 52 000\n16 июнь 2006 15:00 Аргентина 6:0\nСербия һәм Черногория C Төркөмө 52 000\n21 июнь 2006 16:00 Португалия 2:1 Мексика D Группаһы 52 000\n2006 йылдың 1 июле 17:00 Англия 0:0\nпен. 1:3 Португалия 1/4 финалы 52 000\n↑ с официального сайта «Шальке 04» (нем.)\nСтадионында рәсми сайты\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Фельтинс-Арена&oldid=886019 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 7 май 2019 в 12:32\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:32 7 май 2019 үҙгәртелгән.


Экспресс-тест | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n05 сентября 2018 — 16:28 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостан ВИЧ-инфекцияны асыҡлауға йүнәлтелгән экспресс-тест үткәреүгә арналған Бөтә Рәсәй акцияһына ҡушылды. Уның төп маҡсаты – халыҡҡа ВИЧ һәм СПИД тураһында тулы һәм дөрөҫ мәғлүмәт биреү. “ВИЧ-ҡа тест – Экспедиция” тип аталған акция барышында һәр кем исем-шәрифен белдермәйенсә тикшереү үтә ала. Күсмә пункттар Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат һәм Ишембай ҡалаларында эшләй. Тест бушлай үткәрелә һәм ун биш минут эсендә һөҙөмтәләр билдәләнә. Тикшереү быйыл өсөнсө тапҡыр ойошторолдо. Үткән йылдарҙа республикала 3 мең 700 кеше тест бирһә шуларҙың 20-һендә ВИЧ инфекцияға ыңғай реакция теркәлгән.


ОЖМАХТЫ КҮРГЕМ КИЛӘ...\n16 Ноябрь 2021, 15:50\nҠәҙерлеләрем ике яғымдан етәкләп, ҡайҙалыр алып киттеләр. Ҙур бер торба янына килеп еттек. Иге-сиге булмаған торба буйлап барабыҙ ҙа барабыҙ. Ҡайһылыр бер мәлдә атайым да, апайым да юҡ булды. Бер мәлгә юғалып ҡалғандай булдым. Аптырандым, алйыным. Артҡа кире боролорғамы, алға атларғамы тип торғанда алыҫтан: “Әйҙә! Әйҙә!” – тигән күмәк кеше тауышы ишетелде. Үҙем торба буйлап осам ғына. Әйҙүкләгән тауыштар яҡынайғандан яҡыная. Күрәм: бөтә туғандарым йыйылған, иң алға әсәйем баҫҡан, тормош иптәшем дә, ҡыҙым да бар. Өҙлөкһөҙ саҡыралар...\nНиндәйҙер бер әйтеп аңлатҡыһыҙ моң... Бер ҡасан ишеткәнем булманы бығаса. Моң да түгел... Моңдан да сихрирәк аһәң. Зәп-зәңгәр күл. Һыуы шул тиклем таҙа. Матурлығы хушты алырлыҡ. Тирә-яғымда иҫ киткес гүзәллек. Быға тиклем бер тапҡыр ҙа күрмәгән ағастар, тәмләп ҡарамаған емештәр. Ағастары һығылып ҡына тора. Бер туҡтауһыҙ һоҡлан да һоҡлан. Емештәре гүйә туҡтамаҫтан: “Мине өҙөп ҡап!”- тип ҡабатлай. Тәмдәре ысын мәғәнәһендә телеңде йоторлыҡ.\nОшо матурлыҡ менән таныштыра-таныштыра янымда кемдер йәнәш атлай. Ирме, ҡатын-ҡыҙ затынанмы икәнен дә айыра алмайым. Ҡайһы ваҡыт ипләп кенә ҡулдарымдан етәкләп ала. Үҙе бер туҡтауһыҙ ниҙер һөйләй. Илаһи тауышын тыңлағы ғына килеп тора, берҙә ялҡытмай. Өҙлөкһөҙ тыңлайым үҙен, әммә нимә һөйләгәнен аңлай алмайым. Әллә янымдағы иптәшемдең тауышынан, әллә тирә-яғымдағы матурлыҡ шауҡымынан бер ни зар һиҙмәйем, күңелгә әйтеп аңлатҡыһыҙ рәхәт. Әйтерһең, әҙәм балаһы өсөн һис ҡайғы-хәсрәт юҡ. Бары тик рәхмәтлек, рәхәтлек тойғоһо ғына.\nБер мәл юлдашымды юғалттым да эргә-тирәмдәге хозурлыҡтан ҡапыл ҡараңғы бүлмәгә барып юлыҡтым. Ситтән генә күҙәтәм: ап-аҡ кәфенгә төрөлгән тәнем ләхет таҡтаһында ята. Тирә-яғымдан дүрт ап-аҡ зат уратып алған. Күмәкләшеп күтәреп алдылар ҙа, билдәһеҙлеккә алып киттеләр. Тағы зәңгәр күлле хозур ерҙәргә барып эләктем. Тик был юлы теге билдәһеҙ зат түгел, бер туған апайым ҡаршы алды. Эх, апайымды күптән күргәнем юҡ. Яман шеш араларҙы өҙгән. Үҙәктәргә үтеп һағындырған. Шунда уҡ ҡосаҡлап алдым үҙен. Яҡыным ҡат-ҡат ҡабатлай: “Хәҙер инде мин һине бер ҡайҙа ла ебәрмәм,янымда ғына ҡал”. Бындай рәхәтлектән, апайымдың эргәһенән киткем дә килмәй. Әммә яныбыҙға ашығып килеп еткән атайым быға ҡаршы. Һәр ваҡыттағыса ҡәтғи генә итеп: “Ҡайт!” – тип ҡуйҙы. Атаҡайым минең... Хәтһеҙ ваҡыт күргәнем юҡ бит үҙен. Әлеге лә баяғы яман шеш айырҙы ҡәҙерлемдән. Эстән генә атайымдың эргәһендә ҡалырға рөхсәт итеүен теләйем. Апайым да миңә сытырман йәбешкән. Үҙ һүҙен һүҙ итмәксе. Бала саҡтан шундай ул. Әрләп тә, юхалап та еңеп булмай үҙен. Әммә был юлы атайымдың уның ыңғайына торор уйы юҡ. Тауышын күтәрмәй генә: “Юҡ, Нәзирәгә әле бында ҡалырға иртәрәк. Ҡайтһын. Мәле еткәс, килер,”- тип ҡуйҙы.\nҠапыл күҙҙәремде астым. Баш осомда ап-аҡ фәрештәләй дүрт табип тора. Береһе йылмайып ҡуйҙы: “Ҡайттыңмы? Бына афарин”.\nЯнымда атайым да, апайым да юҡ. Теге сихри моң да, хозурлыҡ та юҡҡа сыҡҡан. Тимәк, мин был донъяла. Раббым миңә тәүбәгә килер мөмкинлек биргән.\nҺәр кемдең – үҙ мәле. Кемдер иртәрәк, кемдер һуңыраҡ Раббыбыҙ янына юлланабыҙ. Был донъяға кире ҡайтарылғанмын икән, тимәк ваҡытым етмәгән, ашар ризығым бөтмәгән. Аллам мине ҡаты ауырыу менән һынаһа ла, терелеүемә сәбәп итеп, аҡ фәрештәләй табиптарҙы ебәргән.\nБыларҙың барыһы ла төш булғандырмы, һаташыумы, әллә үлеп терелеүме – мөһим түгел. Иң мөһиме – Раббым минең күҙҙәремде асты. Быға тиклем динһеҙлек ҡараңғылығында үткән тормошом өсөн тәүбә ҡылып, ғибәҙәтле киләсәккә ынтылырға мөмкинлек бирҙе. Аллаға шөкөр, шул замандарҙан бирле намаҙҙамын. Сөнки теге хозурлыҡты тағы ла күргем килә минең. Һәр намаҙҙа Раббымдан Ожмах ҡапҡаларын асыуын һорайым.\nҺәр кемебеҙҙең ғибәҙәттәре ҡабул булһын, туғандарыбыҙ, мосолман ҡәрҙәштәребеҙ менән бергә-бергә Фирҙәүес баҡсаларында осрашырға яҙһын. Әмин.


Урок по башкирскому языку на тему "Аҙыҡ-түлек" (ҫ класс)\nИнфоурок / Другое / Конспекты / Урок по башкирскому языку на тему "Аҙыҡ-түлек" (5 класс)\nМаҡсаттар: 1. Белем биреү: аҙыҡ-түлекте белдергән һүҙҙәрҙе иҫкә төшөрөү, ҡабатлау; яңы һүҙҙәр менән танышыу һәм үҙләштереү;\n‒ Һаумыһығыҙ! Ултырығыҙ!\nҮҙем менән таныштырып үтәйем. Мин 99-сы урта белем биреү мәктәбенең башҡорт теле уҡытыусыһы Бәҙретдинова Рита Фаил ҡыҙы булам. Ә һеҙҙең менән дәрес барышында ныҡлап танышырбыҙ.\n‒ Уҡыусылар, күреп торам, кәйефтәрегеҙ ҙә яҡшы, хәлдәрегеҙ ҙә һәйбәт. Дәресте башлап ебәрһәк тә була.\n‒ Дәресте тел шымартыуҙан башлап ебәрәйек. (Шиғырҙы башта бер-ике бала уҡый, артабан хор һәм рәт менән уҡыйҙар.)\n‒ Һеҙ нисек уйлайһығыҙ, ниндәй һүҙҙәр билдәләнгән? Ниндәй темаға ҡарай был һүҙҙәр? (Уҡыусылар яуаптарын тыңлау)\n‒ Тимәк, бөгөнгө дәрестә нимә хаҡында һүҙ барасаҡ? (Аҙыҡ-түлек тураһында).\n‒ Уҡыусылар, беҙ һеҙҙең менән теманы асыҡланыҡ. Нисек уйлайһығыҙ, беҙ бөгөнгө дәрестә нимә өйрәнәсәкбеҙ? (Уҡыусылар үҙҙәренең тәҡдимдәрен әйтәләр).\n‒ Ә хәҙер таҡтаға иғтибар итегеҙ, һеҙ әйткән маҡсаттар бында бармы? ( Слайдта маҡсаттар бирелә).\n‒ Бөгөн дәрестә беҙ һеҙҙең меңән аҙыҡ-түлектең башҡортса атамалары менән танышасакбыҙ.\n‒ Бөгөнгө числоны һәм теманы дәфтәрҙәргә яҙып ҡуяйыҡ.\nСлайдта аҙыҡ-түлек темаһына ҡараған, быға тиклем үткән һүҙҙәр бирелә: икмәк, сәй, шәкәр, кәнфит, тоҙ, ит, май, ҡаймаҡ, йомортҡа, тары, һут; йәшелсәләр: ҡыяр, кәбеҫтә, помидор, картуф, ҡабаҡ; емеш-еләк: алма, ҡарбуз, әфлисун, сейә. Артабан, яңы һүҙҙәр менән танышыу: һут, тары, ҡабаҡ, туңдырма, йөҙөм, ҡауын)\n‒ Ә хәҙер яңы һүҙҙәрҙе иҫтә ҡалдырыр өсөн һүҙбәйләнештәр төҙөп ҡарайыҡ. Миҫалдар слайдта бирелгән. Үҙегеҙҙең миҫалдарҙы дәфтәрҙәргә яҙып ҡуйығыҙ.\n‒ Кем һөйләм төҙөп ҡарай? ( Слайдта миҫал бирелгән: Мин алма яратам.)\n2-се эш. Төркөмләп эшләү.\n(Слайдта дөрөҫ яуаптар бирелә)\n3-сө эш. Диалогтар төҙөү.\n‒ Һеҙ магазинға йөрөргә яратағыҙмы?\n‒ Әйҙәгеҙ беҙ һеҙҙең менән магазинда икән тип күҙ алдына килтерәйек. Миңә һәр бер рәттән икешәр кеше кәрәк. Һеҙгә бирелгән темаларға диалог төҙөргә кәрәк.\n(Уҡыусыларға өс ситуация бирелә: емеш-еләк магазинында, аҙыҡ-түлек магазынында һәм баҙарҙа.)\n‒ Ҡалғандарға 347-се күнегеү.\nБында беҙгә тексты тәржемә итергә һәм һорауҙарға яуап бирергә кәрәк буласаҡ.)\nБына аҙыҡ-түлек магазины. Ул бик бай. Бында икмәк тә, һөт аҙыҡтары ла һаталар. Әсәйем ҡара икмәк, аҡ ҡалас, май алды. Ул: «Һөт, ҡатыҡ, ҡаймаҡ өйҙә бар», ‒ тине. Ә мин бер ҡап печенье, кәнфит һатып алдым.\nАҙыҡ-түлек магазинында нимәләр бар?\nӘсәй нимә һатып алды?\nҠыҙы нимә алды?\nӘ һеҙ магазинға йөрөйһөгөҙмө?\nНимә һатып алғанығыҙ бар?\nУҡыусыларҙың диалогтарын һәм һорауҙарға яуаптарҙы тикшереү.)\n4-се эш. Ял минуты. Баҡсала.\n‒ Хәҙер ял итеп алайыҡ. Барыбыҙҙа баҫтыҡ. Беҙ һеҙҙең менән баҡсаға килдек. Ерҙән еләк йыябыҙ. Үрелеп ағастан алма алабыҙ. Бына сейә ағасы. Сейәгә үреләбеҙ. Кәрзингә ҡыяр ҙа өҙөп һалабыҙ.\nБеҙҙең кәрзиндәр тулды.\nЯңы теманы нығытыу этабы.\n5-се эш. Яратам-яратмайым, ашайым-ашамайым һүҙҙәрен үҙләштереү.\n‒ Хәҙер беҙ һеҙҙең менән һөйләмдәр төҙөп ҡарайбыҙ. Уҡыусылар, яратам-яратмайым, ашайым-ашамайым һүҙҙәре бер-береһенән нимә менән айырыла?\n‒ Эйе, дөрөҫ. Башҡорт телендә –ма/-мә аффикстары юҡлыҡ формаһын аңлата (аффиксы отрицания).\n‒ Хәҙер һеҙгә дүрт һөйләм төҙөргә кәрәк буласаҡ. Һөйләмдәрҙе дәфтәрҙәргә яҙып ҡуябыҙ.\n(Слайдта миҫалдар бирелгән)\n6-сы эш. Мәҡәлдәр\n‒ Балалар, ә һеҙ нисек уйлайһығыҙ, бына өҫтәлдә иң баш, иң кәрәкле аҙыҡ-түлек нимә?\nСлайдта һеҙгә мәҡәлдәр бирелгән. Шуларҙы уҡып китәйек.\n‒ Икмәк тураһында нимә әйтә алаһығыҙ?\n( Эйе, һеҙ дөрөҫ әйтәһегеҙ. Беҙ икмәктән бер ваҡытта ла туймайбыҙ ҙа, ялҡмайбыҙ ҙы, әгәр икмәк ашамаһаҡ беҙ туймаған кеүек булабыҙ. Ул беҙҙең иң ҙур ризыҡ, иң кәрәкле аҙыҡ.\nИкмәк бик ауыр юл үтә.Әйҙәгеҙ әле беҙҙең һеҙҙең менән икмәк юлы буйлап сәйәхәт ҡылайыҡ. Презентацияға күҙ һалайыҡ.\n‒ Шулай итеп, икмәк – ул хеҙмәт емеше. Уның ҡәҙерен белегеҙ, бер ваҡытта ташлап китмәгеҙ. Уларҙы ҡоштарға ашарға бирегеҙ.\n‒ Бөгөн өйрәнгән һүҙҙәрҙе нығытыр өсөн һеҙгә бер эш тәҡдим итәм. Карточкаларҙа һүҙҙәр бирелгән. Уларҙы һеҙгә дөрөҫ итеп төркөмләргә кәрәк, улар менән һүҙбәйләнештәр һәм һөйләмдәр төҙөргә кәрәк.\n7-се эш. Йомаҡтар.\nЙәшкелтем һәм аҡ төҫтә, Шытырлап тора тештә,\n( Уҡыусылар үҙҙәренә баһа ҡуялар)\nБәҙретдинова Рита Фаил ҡыҙы\nНомер материала: ДБ-219896\nКраткий словарь терминов по дисциплине "Страховое дело"


1 сентябрҙән ҡала халҡы заманса төҙөкләндерелгән паркта ял итә аласаҡ. Урмансылар тәбиғәт паркында быйыл тулы ҡеүәтенә төҙөкләндереү эштәре башланды. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, майҙа республика башлығы был парк торошо менән ҡәнәғәтһеҙлеген белдергәйне. Бөгөн Өфө биләмәһенең 20 мең гектарға яҡын майҙанын урмандар биләй, әммә халыҡ өсөн уңайлы шарттар тыуҙырылған бер генә парк та юҡ тиһәң дә була. Ошоно иҫәпкә алып Рөстәм Хәмитов Урмансылар паркын тәртипкә килтереү бурысын ҡуйҙы.\nҠеүәтле техника тиҫтә йылдар элек һалынған асфальт ҡатламын аҡтара. Юл ситендә үҫкән тереклекте тапамаҫ өсөн, машина водителе 3 метр арауыҡтан тайпылмаҫҡа тырыша. Тиҙҙән бында соҡор-саҡырлы юл урынына тигеҙ асфальт түшәләсәк. Әле 6 саҡрымға һуҙылған юлдың яртыһы таҙартылған.\nУрмансылар паркы күптән инде өфөләрҙең яратҡан ял итеү урындарының береһенә әйләнгән. Берәүҙәр ғаиләләре менән йәнлектәр вольерын ҡарарға килһә, икенселәр тәбиғәт ҡосағында усаҡ яғып ял итергә күнеккән. Әммә һуңғыларынан һуң йыш ҡына сүп-сар өйөмдәре ҡала. Быйыл май айында төбәк башлығы Рөстәм Хәмитов ошо күренешкә тап булғандан һуң, парк торошо менән ҡәнәғәт булмауын белдерҙе. Башҡортостан Президенты яҡын киләсәктә тәбиғәт мөйөшөн тәртипкә килтереү бурысын ҡуйҙы. Ике аҙна тигәндә Президент башланғысы менән паркта экологик өмә ойошторолдо. 100 гектарҙан ашыу ерҙе биләгән паркты таҙартыуға министрлыҡтар һәм ведомстволар вәкилдәре, барлығы 2 меңдән ашыу кеше сыҡты. Сарала Башҡортостан Президенты ла ҡатнашты.\nЮл төҙөкләндереү менән бер рәттән, паркта урам фонарҙәре урынлаштырыу буйынса ла эштәр башҡарыла. 270 бағананың әле өстән бер өлөшө ултыртылған. Урмансылар паркында шулай уҡ күптән көтөлгән саңғы трассаһы ла буласаҡ. Әле юлсылар саҡрым ярым арауыҡты таҙартыртыу менән мәшғүл.\nӘлегә бында ҡола ялан һәм буш ҡапҡалар. Әммә тиҙҙән тап ошо урында 30-ға 60 метр киңлегендә футбол майҙаны төҙөләсәк. Урында уҡ волейбол, стритбол, баскетбол уйындарына майҙандар һалынасаҡ. Әүҙем ял итергә яратыусылар бында тәүлек әйләнәһенә бушлай шөғөлләнә ала.\nЕр федераль ҡарамаҡта булыу сәбәпле, паркты төҙөкләндереүгә бюджеттан тыш фондтарҙан 50 миллион һум тирәһе аҡса тупланған. Был аҡсаға шулай уҡ балалар майҙансығы, автомобиль туҡталҡаһы, хәүефһеҙлек ҡағиҙәләре иҫәпкә алынған усаҡ яғыу урындары төҙөү ҡаралған. Күләмле эштәрҙең тәүге этабын сентябргә тиклем тамамлау күҙаллана. Ниһәйәт, күңелле һәм әүҙем ял итеү өсөн паркта шарттар тыуҙырыла, халыҡ ҡына был матурлыҡҡа һаҡсыл ҡараһын һәм тирә-яҡты сүпләү ғәҙәтенән арынһын ине.


Тәлғәт Тажетдин мөрәжәғәте | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n24 апреля 2020 — 23:05 ГТРК «Башкортостан»\nРамаҙан-шәриф уңайынан Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назараты рәйесе Тәлғәт Тажетдин Башҡортостан һәм ил мосолмандарына мөрәжәғәт итте. Баш мөфтөй әйтеүенсә, был көндәрҙә ҡылынған доғаларҙа Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булған һалдаттарҙы иҫкә алыу сауаплы эш.\nБыйылғы Рамаҙан айырыуса ҙур сабырлыҡ талап итә. Барыһын да борсоған коронавирус арҡаһында Рәсәйҙә, Башҡортостанда мәсеттәр ваҡытлыса ябылды. Диндарҙар өсөн был үҙе бер һынау. Баш мөфтөй Тәлғәт Тажетдин әйтеүенсә, бер-береңдең хәлен интернет селтәре аша, телефондар аша белергә лә мөмкин.


Константин Толкачев “Онотолған исемдәр” күргәҙмәһен асыуҙа ҡатнашты\n2019 йылдың 12 декабре\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев Башҡортостан Республикаһының Милли музейында “Онотолған исемдәр” күргәҙмәһен асыуҙа ҡатнашты. Күргәҙмә илебеҙ тарихындағы аяныслы датаға – 22 июнгә, Хәтер һәм ҡайғы көнөнә арналған.\n– Экспозиция һуғыш ваҡытында пленға алынған һәм немец концлагерҙарында һәләк булған һалдаттарға бағышланған, – тип һөйләне Константин Толкачев. – Тарихи материалдарҙың бер өлөшөн беҙгә немецтар бирҙе. Был турала беҙҙең парламентыбыҙ делегацияһы тарафынан Германияға эш сәфәре барышында килешелгән ине.\nКүргәҙмәне асыуҙа сығыш яһап, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев, илебеҙҙә, республикабыҙҙа йәшәгән һәр бер кеше ауыр шарттарҙа Тыуған илебеҙҙең бойондороҡһоҙлоғон һаҡлап алып ҡалған ата-бабаларын, армия һәм флот ветерандарын, партизандарҙы, концлагерҙар тотҡондарын, тыл хеҙмәтсәндәрен онотмаҫҡа, улар иҫтәлеген хөрмәт итергә тейеш, тип билдәләне.


15 Март 2019, 12:50\nҺөйөнсө, райондаштар! Ҡыуандырырлыҡ хәбәр еткерергә ашығабыҙ – Яңы Мөсәт ауылында йәшәүсе Ильяс һәм Лена Шәриповтарҙың ғаиләһендә өс игеҙәк сабый донъяға килде: 4 март көнө өс балалы ғаиләнең ырыҫын, бәхетен арттырып, бер ҡыҙ бала һәм ике ир бала донъяға күҙен асты. Уларға Гүзәл, Дим, Айҙар тигән матур исемдәр биргән бәхетле атай менән әсәй. Быға тиклем ғаиләлә үҫеп килгән 11 йәшлек Динара, 9 йәшлек Тимур һәм 7 йәшлек Лия, шулай итеп, бер юлы өс туғанлы булды. Хәҙер балалар балансы теүәл: өс ҡыҙ һәм өс малай!\nБыл тотош республикала быйылғы йылда тәүге өс игеҙәк икән. Айҙар ғаиләһен етеш йәшәтеү ниәте менән быға тиклем Санкт-Петербург ҡалаһында вахта ысулы менән эшләп йөрөгән. Ғаиләһе өс игеҙәк менән тулыланасағы хаҡында белгәс, йәнә әсә кеше игеҙәктәр тыуғанға тиклем тиерлек дауаханала ятырға тейеш булғас, эшенән сығып, ауылға ҡайтҡан.\nЛена декрет ялына сыҡҡанға тиклем Яңы Мөсәт мәктәбендә хужалыҡ эштәре мөдире булып эшләгән.\nСабыйҙарҙың тыуыу тураһында таныҡлыҡтарын гражданлыҡ акттарын теркәү бүлеге хеҙмәткәрҙәре Гөлсәсәк Дауытова менән Гөлдәр Уразаева атай кешегә тантаналы шарттарҙа тапшырҙылар. “Ғаилә” үҙәге етәксеһе Юлиә Бәхтиәрова ла изге теләктәрен еткерҙе. Бәхетле ғаиләгә бүләктәр ҙә әҙерләнгән ине.\n“Мине фотоға төшөрәһегеҙ, бүләктәр бирәһегеҙ. Быларға Лена хаҡлы инде ул. Миңә уңайһыҙ бит әле”, тип ыуаланған атай менән һаубуллашып сыҡҡас, был һүҙҙәрҙең асылы аңға нығыраҡ барып еткән һымаҡ булды - бүләктәрен ҡулдарына нисек һыйҙырырға белмәй аптыранған атайҙы машинабыҙға ултыртып, ауылға - 6 балаға ғүмер бүләк иткән әсә һәм бәләкәстәр янына елдерҙек...\nБәхеттәре өс тапҡырға, ғаиләләре бер көндә өс кешегә артҡан Шәриповтарға именлек, бәләкәстәрҙең имен-һау үҫеп, ата-әсәһен тик шатландырып ҡына йәшәүен теләйек.


Өфөлә Рәсәйҙең Хәүефһеҙлек советы эгидаһы аҫтында хәүефһеҙлек мәсьәләләре буйынса халыҡ-ара конференция була\nӨФӨ, 2019 йыл, 6 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/. Июнь уртаһында Өфөлә хәүефһеҙлек мәсьәләләре буйынса халыҡ-ара форум ойошторола. Был хаҡта Рәсәйҙең Хәүефһеҙлек советы секретары Николай Патрушев хәбәр итте.\n«17-20 июндә Өфөлә терроризмға ҡаршы көрәш, мәғлүмәти хәүефһеҙлек өлкәһендә үҙ-ара килешеп эш итеү, ғәҙәттән тыш гуманитар ярҙам күрһәтеү өлкәһендә хеҙмәттәшлек темаларын тикшерергә ниәтләйбеҙ. Бынан тыш, форумдың көн тәртибенә «ҡатнаш янауҙарҙың» күбәйеүе шарттарында дәүләттәрҙең тотороҡло социаль-иҡтисади үҫеше мәсьәләләрен дә индерәбеҙ», — тине Патрушев «Известия» гәзитенә интервьюһында.\nРәсәй мөнәсәбәттәрҙе үҙ-ара файҙалы шарттарҙа төҙөй, тип билдәләне ул. Патрушев һүҙҙәренсә, форумда йылдан-йыл күберәк илдәр ҡатнаша.\n«Былтыр Сочиҙағы осрашыуҙа 118 дәүләт ҡатнашты, күпселеге — хәүефһеҙлек советтары секретарҙары, профилле министрҙар, махсус хеҙмәттәрҙең етәкселәре кимәлендә. Был илдәрҙең халыҡ-ара хәүефһеҙлек янауҙары һәм саҡырыуҙары менән көрәшеү өсөн көстәрҙе берләштереүгә ҡыҙыҡһыныуын раҫлай», — тине Патрушев.


Яҙҙың беренсе көнөндә һауа торошо республикала йәшәүселәргә көтөлмәгән бүләк яһаны // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЯҙҙың беренсе көнөндә һауа торошо республикала йәшәүселәргә көтөлмәгән бүләк яһаны\n13:12, 1 марта 2018 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2018 йыл, 1 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nМетеорология хеҙмәттәре хәбәр иткәнсә, март миҙгелгә хас булмаған һалҡындар менән башланды. Уҙған төндә республиканың төрлө райондарында һауа температураһы 30 градусҡа тиклем түбәнәйҙе. Социаль селтәрҙә ҡулланыусылар яҙыуынса, төбәктә температура -27, -40 градусҡа еткән. Ҡайһы бер тораҡ пункттарҙа термометр -42 градус күрһәткән.\n«Тышта яңы ҡыш башланып торған кеүек! » — тип яҙа улар.\nБөгөн иртән Башгидромет метеостанцияларында: Белоретта — 35 градус, Архангел районында — 34, Учалыла — 29, Туймазыла — 33, Яңауылда — 28, Асҡында — 30, Ямашта — 36 градус һыуыҡ теркәлгән.\nАномаль һалҡындарҙы һыуыҡ антициклон килтергән, тип аңлата синоптиктар. Волга буйы федераль округы биләмәһендә температура климат нормаһынан 7-13 градусҡа түбәнәйгән. Белгестәр фаразынса, һалҡындар сигенергә ашыҡмай.\nБашҡортостанда аҙна аҙағына тиклем көндәрҙең һалҡын, ләкин ҡояшлы һәм ҡоро тороуы күҙаллана. Йома, 2 мартта, төндә -24, көндөҙ -9 градус булыуы көтөлә. Ял көндәрендә аҙыраҡ йылыта: төндә -18, -22, көндөҙ -8, -9 градус. Киләһе аҙнаның башында көндәр йылына.


Тәһәрәт — версиялар араһындағы айырма — Башҡорт Википедияһы\nТәһәрәт — версиялар араһындағы айырма\n12:14, 7 март 2011 версияһы\n91 байт өҫтәлгән , 11 лет назад\n12:05, 7 март 2011 версияһы (төҙәтеү)\n12:14, 7 март 2011 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\n1.Бер тапҡыр битте йыуыу.\n2.Ҡулдарҙы терһәкә тиклем бер тапҡыр йыуыу.\n3.Баштың дүртән бер өлөшөн һыулап һөртөү.\n4.Аяҡтарҙы шайтаншыҡ(сираҡ) һөйәктәренә тиклем бер тапҡып йыуыу.\nОшо ғәмәлдәрҙең береһе генә үтәлмәһә лә тәһәрәт дөрөҫ булмай.\n==Тәһәрәт алғанда нимәләр эшләргә кәрәкмәй==\n1. Артыҡ күп һыу тотоноу.\n2. Һыуҙы саманан тыш аҙ тотоноу.\n3.Биткә һәм тәндең башҡа әләштәренә һыуҙы сайпып һөртөү.\n4.Тәһәрәт алғанда сәбәпһеү һөйләшеү.\n5. Бысраҡ урында тәһрәтләнеү.\n6.Уң ҡул ярҙамында һенгереү.\n7.Тәһәрәт алған саҡта,сәбәпһеҙ икенсе кеше ярҙамы менән файҙаланыу.\n1 Тәһәрәт алырға ниәтләнеү.\n2. Әғҙзү- бисмиллһ менән башлау.\n3.Иң беренсе ҡулдарҙы йыуыу.\n4.Тештәрҙе мисүәк менән йәки бармаҡ менән йыуыу.\n5.Тәһәрәт ғәмәлдәрен тиҙ- тиҙ бер бер артлы башҡарыу.\n6.Ҡул менән ышҡып тәһрәтләнеү, һыулап ҡына сығырға түгел.\n7.Ауыҙҙы өс ҡат сайҡау.\n8. Танауға өс тапҡыр һыу алып һенгереү.\n9. Тндең һәр өлөшөн өсәр ҡат йыуырға.\n10. Барыһын да иң беренсе уң яҡтан башлау.\n11. Ҡул- аяҡтарҙы йыуғанда бармаҡтарҙан башлау.Бармаҡ араларын йыуыу.\n12. Һаҡалдарҙы ентекләп йыуырға. Бармаҡтар менән тарарға.\n13. Балдағтарҙы шылдырып йыуырға.\n14.Ҡолаҡтарҙы һәм елкәне һыулап һөртөргә.\n==Тәһәрәтте нимә боҙа==\n1.Тәндең берәй өлөшөнән ҡан, эрен, йәки яранан һүл аҡһа(улар ағып китһә)\n2.Ҡоҫоу(ауыҙға тулғандай булһа)\n3. Оло ярай, кесе ярау һәм газдар бүленеп сығыуы.\n4. Иҫереү, иҫәәәәәәегерәү, иҫ юғалтыу.\n5.Намаҙ ваҡытында ҡысҡырып көлөп ебәреү.\n6. Ятып йоҡлау.\n==Тәһәрәт алыу кәрәк осраҡтар==\n1. Намаҙ уҡыр алдынан.\n2.Йома хөтбәһенә барғанда.\n3.Йыназа намаҙына барғанда.\n4. Хаж ҡылған саҡта, Ҡәғбә тирәләй тәүаф ҡылыр өсөн.\n5. Көрьән китабын ҡулға алыр алдынан.\n6. Тилә-әт сәждәһе ҡылыр алдынан.\n''Әбү Хәнифә мәзхәбе буйынса''\n* Иң тәүҙә еңдәрҙе төрөп алырға.\nИң тәүҙә еңдәрҙе төрөп алырға. Мөмкиселеккә ҡарап ҡибла яғына боролоу, Тәһәрәт алырға ниәт итеү. Әғәҙә.. бисмилланы әйтеү. Тәһәрәт иң тәүҙә уң ҡулдың суҡтарын өс тапҡыр йыуыуҙан башлана. Шунан һул яҡ. Һәр ағза шулай йыуыла һәм өсәр ҡат. Әгәр беләҙектәр булһа, ул торған урынды һыулап йыуырға. Аҙаө уң ҡул менән өс тапҡыр ауыҙҙы сайҡарға. Өс тапҡыр танауға һыу алып һул ҡул менән һемгерергә. Өс ҡат битте йыуырға. Аҙаҡ ҡулдарҙы терһәктәргә тиклем өс тапҡыр йыуырға. Устарҙы һыулап, башты һөртөргә, аҙаҡ ҡолаҡтарҙы, һуҡ бармаҡ менән ҡолаҡ эстәрен , баш бармаҡ менән ҡолаҡтың тыштарын һөртөргә. Һуңнан ҡул суҡтарының һырттары менән елкәне һөртөп алырға. Шунан һуң аяҡтарҙы, бармаҡтың араларын ентекләп йыуырға.\n* Мөмкиселеккә ҡарап ҡибла яғына боролоу\nТәһәрәт алып бөткәс: "Әшһәдү әллә иләһә иләллаһу, үә әшһәдәннә Мөхәммәдү рәсүлүһү " тип әйтергә. Ошо доғаны уҡып ҡуйыу сауаплы: "Аллаһүмә-джәғәлни минә-ттәүүәбинә -үә--джғәлини минәл- мутәтаһһирин" ("Йә Аллаһ! Мине тәүбә ҡылыусыларҙан һәм таҙарыныусыларҙан итһәң ине")▼\n* Тәһәрәт алырға ниәт итеү. Әғәҙә.. бисмилланы әйтеү.\n*Тәһәрәт иң тәүҙә уң ҡулдың суҡтарын өс тапҡыр йыуыуҙан башлана. Шунан һул яҡ. Һәр ағза шулай йыуыла һәм өсәр ҡат. Әгәр беләҙектәр булһа, ул торған урынды һыулап йыуырға.\n*Аҙа3 уң ҡул менән өс тапҡыр ауыҙҙы сайҡарға. Өс тапҡыр танауға һыу алып һул ҡул менән һемгерергә.\n*Өс ҡат битте йыуырға.\n* Аҙаҡ ҡулдарҙы терһәктәргә тиклем өс тапҡыр йыуырға.\n* Устарҙы һыулап, башты һөртөргә, аҙаҡ ҡолаҡтарҙы, һуҡ бармаҡ менән ҡолаҡ эстәрен , баш бармаҡ менән ҡолаҡтың тыштарын һөртөргә. Һуңнан ҡул суҡтарының һырттары менән елкәне һөртөп алырға. Шунан һуң аяҡтарҙы, бармаҡтың араларын ентекләп йыуырға.\n▲*Тәһәрәт алып бөткәс: "Әшһәдү әллә иләһә иләллаһу, үә әшһәдәннә Мөхәммәдү рәсүлүһү " тип әйтергә. *Ошо доғаны уҡып ҡуйыу сауаплы: "Аллаһүмә-джәғәлни минә-ттәүүәбинә -үә--джғәлини минәл- мутәтаһһирин" ("Йә Аллаһ! Мине тәүбә ҡылыусыларҙан һәм таҙарыныусыларҙан итһәң ине")\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/57297 ҡабул ителгән


Бер аҙнала Өфөнөң икенсел күсемһеҙ милек баҙарында хаҡтар бер ярым процентҡа артҡан // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБер аҙнала Өфөнөң икенсел күсемһеҙ милек баҙарында хаҡтар бер ярым процентҡа артҡан\n12:52, 8 февраля 2010 Иҡтисад\nУҙған аҙнала Өфөнөң икенсел күсемһеҙ милек баҙарында бар сегменттарға ла хаҡтар артыуы күҙәтелгән. Дөйөм күрһәткес – плюс бер ярым процент. Бөгөн икенсел торлаҡтың бер квадрат метры яҡынса 40,9 мең һум тора.\nҒәҙәттәгесә иң ҙур һорау менән ҡулланған һәм иң ҡиммәт торлаҡ категорияһы – бер бүлмәле фатирҙар. Уларҙың квадрат метры уртаса 43,69 мең һум менән тәҡдим ителә – был үткән аҙна менән сағыштырғанда 1,3 прцентҡа күберәк. Ике бүлмәлеләр хаҡы — 40,47 мең һум (плюс 1,3 процент), өс бүлмәлеләрҙеке — 38,89 мең һум (плюс 1,5 процент).\nКүп бүлмәле фатир хаҡы – квадрат метрына 40,06 мең һум (плюс бер процент).\nЭлиталы торлаҡ хаҡы – квадрат метрына 60,8 мең һум. Был хаҡтарҙың дөйөм индексында иҫәпкә алынмай.\nӨфөнөң икенсел милек баҙарындағы хәлдәр торошон аҙна һайын “Эксперт” күсемһеҙ милек агентлығы селтәре аналитиктары күҙәтеп бара. Уларҙың билдәләүенсә, үрҙә килтерелгән һандар — фатир һатыусылар һораған хаҡ. Ысынбарлыҡта килешеү хаҡы биш-ун процетҡа түбәнерәк була.\n«Эксперт» баҙар индикаторын да иҫәпләй: Өфө торлағының килем индексы 8,0 банк депозитына тиң, ипотека кредитының баҙар индексы — 12,5 процент һәм ипотека кредиты менән ҡулланыу мөмкинлеге индексы — 0,4.\nӨфөләге иң арзан фатир бөгөнгө көндә 1,1 миллион һум тора. Был 33 квадрат метрлыҡ бер бүлмәле фатир Төхвәт Йәнәби урамында урынлашҡан. Иң ҡиммәт фатир 20 миллион һум менән иҫәпләнә: Цюрупа урамы, биш бүлмәле, 150 квадрат метр.\nБүлмәләр сегментында иң арзан хаҡ – 500 мең һум: Вологда урамы, 10,4 «квадрат». Максималь хаҡ – 980 мең һум: Ленин урамы, 22 квадрат метр.\nҺатыуға ҡуйылған иң ҡиммәтле коттедж 18 миллионға тәҡдим ителә: 8 Март ҡасабаһы, 297 квадрат метр, ете сутый ере шәхси милек булараҡ рәсмиләштерелгән.\nЭльвира Латипова автор: Эльвира Латипова\nТеги: күсемһеҙ милек, хаҡтар, икенсел баҙар


«Өфө» аэропортына Мостай Кәримдең исеме бирелде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n9:29, 5 декабря 2018 Йәмғиәт\n«Өфө» аэропортына Мостай Кәримдең исеме бирелде Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nӨФӨ, 2018 йыл, 5 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Наталья Овчарук/.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, тауыш биреү 1 декабрҙә тамамланды. Ойоштороусылар бер нисә көн буйы йомғаҡ яһаны, бөтә төбәктәрҙән килгән анкеталарҙы эшкәртте һәм тауыш биреү уҙғарылған һәр урындан мәғлүмәттәр йыйҙы. Халыҡ шағиры һәм яҙыусы өсөн 90 меңдән ашыу кеше тауыш биргән. Икенсе урында ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәев — 70 меңдән ашыу. Өсөнсөлә — Салауат Юлаев (30 меңгә яҡын тауыш). Тауыш биреүҙә бөтәһе 5 миллиондан күберәк рәсәйле ҡатнашҡан.\nРәсәйҙә 50-гә яҡын аэропортҡа исем биреү буйынса аҙаҡҡы ҡарарҙы ил президенты Владимир Путин ҡабул итә, тип билдәләне ойоштороусылар.\nТеги: Рәсәйҙең бөйөк исемдәре, Өфө аэропорты


Башҡортостан Президенты Уругвай делегацияһы менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Президенты Уругвай делегацияһы менән осрашты\n9:50, 23 мая 2012 Сәйәсәт\nШишәмбе, 22 майҙа, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Республика йортонда ANCAP дәүләт компанияһы етәксеһе Рауль Фернандо Сендик Родригес етәкселегендәге Уругвай делегацияһы менән эш осрашыуы үткәрҙе.\nСит ил ҡунаҡтары Өфөгә эш визиты менән килде – улар республиканың сәнәғәт һәм инвестицион мөмкинлектәре менән таныша, шулай уҡ «Газ. Нефть. Технологиялар-2012» күргәҙмәһендә ҡатнаша.\nРөстәм Хәмитов Уругвай делегацияһына халыҡ-ара күргәҙмәлә ҡатнашҡаны өсөн рәхмәтен белдерҙе.\n— Һеҙ республика компаниялары етәкселәре менән бер нисә осрашыу үткәрергә планлаштыраһығыҙ. Был һөйләшеүҙәр уңышлы үтер, тип ышанам, — тине осрашыуҙа Башҡортостан Президенты.\nРөстәм Хәмитов фекеренсә, яғыулыҡ-энергетика комплексы, машиналар эшләү, нефть химияһы һәм геологоразведка хеҙмәттәшлек итеү өсөн төп йүнәлештәр була ала.\n— Һеҙҙең корпорацияның аҙыҡ-түлек продукттары менән дә эш итеүен, шәкәр етештереүен беләм. Беҙҙе хеҙмәттәшлек итеүҙең барлыҡ йүнәлештәре лә ҡыҙыҡһындыра. Уругвай географик яҡтан уңайлы урынлашҡан, һеҙҙә шулай уҡ уңайлы инвестицион мөхит булдырылған. Республикағыҙ бизнесмендары беҙҙең ил бизнесы менән ҙур кинәнес менән эшләр ине. Беҙгә бындай хеҙмәттәшлекте документтарҙа нығытырға кәрәк, — тип билдәләне Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов. – Беҙҙең министрлыҡтар һәм һеҙҙең компания араһындағы меморандумға ҡул ҡуйыу артабан хеҙмәттәшлек итеү өсөн ныҡлы нигеҙ булдырасаҡ, тип уйлайым.\nҮҙ сиратында Рауль Фернандо Сендик Родригес республика башлығына Башҡортостанға саҡырғаны өсөн рәхмәтен белдерҙе.\n— Мин инде һигеҙ йыл дауамында Уругвайҙың яғыулыҡ компанияһына етәкселек итәм. Илдә иң ҙур компания һаналған беҙҙең предприятие биояғыулыҡ, нефть химияһы менән дә эш итә, аҙыҡ-түлек продукттары етештерә. Алда әйтеп үтелгән барлыҡ өлкәләрҙә лә Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек булдыра алырбыҙ, тип уйлайым, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Уругвайҙың рәсми делегацияһы башлығы Башҡортостан Президенты менән осрашыу барышында.\nТеги: бр президенты,эш сәфәрҙәре,уругвай


Радий Хәбиров: Һуғыш осоро балаларына махсус статус биреү ғәҙел булыр\n24 Март , 14:56\nБала сағы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарына тура килгән балалар махсус статус алһа, ғәҙел булыр ине, тип иҫәпләй Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров. Башҡортостанда 1945 йылдың 3 сентябренә тиклем тыуған 189 мең 155 кеше йәшәй.\nБала сағы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарына тура килгән балалар махсус статус алһа, ғәҙел булыр ине, тип иҫәпләй Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров. Башҡортостанда 1945 йылдың 3 сентябренә тиклем тыуған 189 мең 155 кеше йәшәй. Уларҙың 93% төрлө нигеҙҙә социаль ярҙам саралары менән файҙалана. Ә 13 мең 240 кеше льготалы категорияларҙың береһенә лә ҡарамай, уларға социаль ярҙам күрһәтелмәй.\nРеспублика етәксеһе «Берҙәм Рәсәй»ҙең партактивы семинарында был хәлде төҙәтергә вәғәҙә бирҙе һәм партия ағзаларына закон проекты өҫтөндәге эште әүҙемләштерергә ҡушты.\n«Һуғыш балаларының бала сағы булмаған тиерлек, улар ил менән бергә ауыр һынауҙар кисергән. Ә һуңынан уны аяҡҡа баҫтырған. Уларҙың алдында түбәнселек менән баш эйәбеҙ! «Башҡортостан Республикаһында һуғыш балалары тураһында» закон 2021 йылдың майынан көсөнә инергә тейеш. Ә беҙ бюджеттың килеме артыуына ҡарап ярҙам күләмен арттырырбыҙ», — тип яҙҙы Радий Хәбиров социаль селтәрҙәге сәхифәһендә.\nЗакон проектында 1927 йылдың 22 июненән 1945 йылдың 3 сентябренә тиклемге осорҙа тыуғандарға «Һуғыш балалары» тигән статус бирергә, медицина ярҙамын алыуға өҫтөнлөклө хоҡуҡ, стационар социаль хеҙмәтләндереү ойошмаларына сираттан тыш юллама тапшырыу, шулай уҡ бер тапҡыр бирелә торған түләү алыу йәһәтенән социаль ярҙам сараларын билдәләргә тәҡдим ителә.


Тимер юлсылар йәйге кампанияға әҙерләнә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТимер юлсылар йәйге кампанияға әҙерләнә\n15:39, 21 апреля 2010 Иҡтисад\nКуйбышев тимер юлының Башҡортостан бүлексәһе вагон паркын йәйге миҙгелгә әҙерләй башланы. Кузовтарҙың һәм тамбурҙарҙың тышҡы йөҙөн матурлау, вагондарҙың эске интерьерын һәм инвентарын яңыртыу, шулай уҡ урын-ер әйберҙәрен алмаштырыу буйынса эштәр үткәреләсәк. Бүлексәнең матбуғат секретары Рөстәм Ғөбәйҙуллин хәбәр итеүенсә, вагондарҙа кондиционерҙарҙы ҡайтанан көйләйәсәктәр, тәҙрәләрҙе рәтләйәсәктәр. Проводниктарҙың тышҡы ҡиәфәтенә һәм уларҙың корпоратив этиканы күҙәтеүенә айырым иғтибар биреләсәк.\n— Бөтә был эштәр планда ҡаралған һәм даими рәүештә йылына ике тапҡыр үткәрелә, — тине Рөстәм Ғөбәйҙуллин. – Бөтәһе беҙҙең паркта 400-ҙән ашыу пассажир вагоны. Йәйге кампанияла уларҙа алыҫ араға йөрөүсе поездарҙа миллионға яҡын пассажир хеҙмәтләндерелә.\nУҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда, быйылғы миҙгелдә Өфө депоһында вагондар һәм проводниктар һаны кәмене. Был иҡтисади көрсөк менән бәйле поездарҙа йөрөүселәр һаны кәмеүе менән аңлатыла. Быйыл 1200 проводник һәм тимер юл уҡыу йорттарының йөҙҙән ашыу студенты эшләйәсәк.


Башҡорт дәүләт университеты халыҡ-ара хеҙмәттәшлек сиктәрен киңәйтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡорт дәүләт университеты халыҡ-ара хеҙмәттәшлек сиктәрен киңәйтә\n17:27, 14 апреля 2011 Йәмғиәт\nАҠШ-тан килгән уҡытыусы, Көньяҡ Мериленд Колледжының уҡыу-уҡытыу буйынса проректоры Дебра Тервала ошо көндәрҙә Башҡорт дәүләт университеты менән таныша.\nБашҡорт дәүләт университетының матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, АҠШ хөкүмәте менән финансланыусы иң эре халыҡ-ара алмашыу программаһы иҫәпләнгән Фулбрайт программаһы буйынса грант алыусыларҙың береһе булараҡ, Тервала ханым Рәсәй вуздары менән партнерлыҡ мөнәсәбәттәре булдырыуҙы маҡсаты итеп ҡуйған. Ул беҙгә тиклем Мәскәүҙә һәм Екатеринбургта булып өлгөргән.\nТервала ханым менән БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина осрашты. Һуңыраҡ АҠШ-тан килгән коллегаһын БашДУ-ның ректоры Әхәт Мостафин ҡабул итте. Осрашыу сиктәрендә ике уҡыу йорто араһында партнерлыҡ мөнәсәбәттәре булдырыу кәрәклеге хаҡында һүҙ барҙы. Был хеҙмәттәшлек студенттар һәм уҡытыусылар менән алмашыуҙы, шулай уҡ берлектәге башҡа проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙы үҙ эсенә аласаҡ.\nБынан тыш, Американан килгән ҡунаҡ университеттың роман-герман филологияһы һәм иҡтисад факультеттары студенттары һәм уҡытыусылары менән әңгәмәләште.\nБөгөнгө программа сиктәрендә Дебра Тервала Башҡорт дәүләт университетының Хоҡуҡ институтына ла барасаҡ. Ә йома көндө, 15 апрелдә, ректор менән йәнә бер рәсми осрашыу көтөлә, унда хеҙмәттәшлек тураһында аныҡ тәҡдимдәр тикшереләсәк.