Хоҡуҡи әлифба » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\nЙәнә әсәлек капиталы хаҡында\n“2014 йылда әсәлек капиталы биреү туҡтатылмаҫмы, уны түләүҙә үҙгәрештәр булмаҫмы?” – тигән һорау менән мөрәжәғәт итеүселәр байтаҡ. Икенсе йәки артабанғы бала донъяға килеү (уллыҡҡа алыу) уңайынан ғаиләгә дәүләт ярҙамы күрһәтеүҙе күҙҙә тотҡан был программа 2016 йылдың 31 декабренә тиклем эшләйәсәк, тип билдәләнелә “Әсәлек капиталы” хаҡындағы законда. Шул уҡ ваҡытта, үҙгәрештәр индереп, уны артабан оҙайтыу, хатта ғаилә эшен асыу өсөн тотонорға мөмкинлек биреү хаҡында ла етди һүҙ бара. Былтыр көҙ Дәүләт Думаһы депутаттары, әсәлек капиталын икенсе бала өсөн генә түгел, унан һуң тыуған һәр бала өсөн бирергә кәрәк, тигән тәҡдим менән сығыш яһағайны. Ләкин, бюджеттың өс йыллыҡ планына был маҡсатҡа аҡса алдан һалынмағанлыҡтан, ул турала закон ҡабул ителмәне.\nПрограмма ғәмәлгә индерелгән 2007 йылда түләүҙең күләме 250 мең һум тәшкил итһә, инфляцияға ярашлы йыл һайын арттырылып килеп, 2014 йылда 429 408 һумға етте, йәғни быйыл ул былтырғынан егерме мең һумға күберәк.\nБыйыл әсәлек капиталын файҙаланыу тәңгәлендә үҙгәрештәр көтөлмәй. Уны шул уҡ йүнәлештә – йәшәү шарттарын яҡшыртыуға, балаларҙың белем алыуына файҙаланырға, әсәнең пенсияһының тупланма өлөшөнә күсерергә була.\nБашҡортостанда әсәлек капиталы тапшырыла башлағандан бирле 170 меңдән ашыу сертификат бирелгән. 100 меңгә яҡын ғаилә уны торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға тотонған, күбеһе ипотека кредитын түләүгә сарыф иткән. Ике меңдән ашыу ғаилә сертификат аҡсаһын балаларының уҡыуы өсөн түләргә файҙаланырға булған, ә етмеш һигеҙ әсә, ҡартлыҡта аласаҡ пенсияһын хәстәрләп, шул маҡсатҡа күсергән.\nКүп балалы әсәгә – ҙурыраҡ пенсия\nПенсия хаҡындағы яңы закондарға ярашлы, күп балалы әсәләр пенсияға сыҡҡас нығыраҡ яҡланасаҡ – беренсе, икенсе, өсөнсө ћєм дүртенсе баланыњ ћєр берећен йєш ярымѓа тиклем үѕтереү осоро (ињ к∆бе – алты йыл) пенсия стажына индереләсәк. Был хаҡтағы яңы закон 2015 йылдың 1 ғинуарынан эшләй башлаясаҡ.\nӘле иһә тәүге баланы йәш ярымғаса тәрбиәләү, икенсеһен үҫтергәндә шунса уҡ осор пенсия стажына индерелә, ә артабанғы балаларҙы йәш ярымға ҡәҙәр бағыу ваҡыты стажға ҡарамай. Йәғни ғаиләлә күпме бала тәрбиәләнһә лә, декрет отпускыһында булған әсәнең пенсия стажына иң күбе өс йыл инә.\nПенсия хаҡындағы яңы закондарҙа стаж әһәмиәте бермә-бер арта. Үҙгәрешкә ярашлы, күп балалы әсәләр хаҡлы ялда ҙурыраҡ пенсияға иҫәп тота ала.\nҠайһы берәүҙәр закондағы үҙгәреште “баланы өс йәшкә тиклем ҡарау буйынса отпускы алты йылға тиклем оҙайтылған икән”, тип яңылыш аңлап ҡабул итте. Был отпускы өс йыл килеш ҡала, шулай уҡ сабыйға йәш ярым тулғансы түләнә торған пособие ла элекке күләмдә – әсәнең уртаса хеҙмәт хаҡының 40 процентын тәшкил итә.\nЮлда балалар йөрөтөүгә – яңы талаптар\nЙыл аҙағында Юл хәрәкәте ҡағиҙәләренең балалар ташыуҙы ойоштороуға ҡағылышлы өлөшөнә байтаҡ үҙгәрештәр индерелгәйне, быйыл ғинуарҙан улар үҙ көсөнә керҙе. Мәҫәлән, хәҙер балалар төркөмөн ташыуҙа ун йылдан да иҫкерәк автобустар файҙаланылырға тейеш түгел. Шулай уҡ микроавтобустар, еңел машиналар ҡулланыу рөхсәт ителмәй.\nАвтобус йөрөтөүсе шоферҙың кәмендә бер йыл “Д” категорияһына эйә булыуы шарт. Уның юл ҡағиҙәләрен ҡәтғи күҙәтеүсе булыуы мөһим: һуңғы йылда ҡағиҙәләрҙе боҙған өсөн таныҡлығын алдырған шофер балалар йөрөтөүгә яҡын килтерелмәйәсәк.\nДүрт сәғәттән ашыу дауам итәсәк сәфәргә ете йәштән бәләкәйерәк балаларҙы алырға ярамай. Икенсе ҡалаға барғанда, юлда өс сәғәттән артыҡ булырға тура килһә, балаларҙы медицина хеҙмәткәре оҙатырға тейеш, ҡапҡылап алырлыҡ ризыҡ, шешәләрҙә һыу алыу мөһим.\nТөндә, йәғни киске сәғәт ун берҙән иртәнге алтыға тиклем, балалар төркөмө менән юл йөрөү тыйыла. Әммә был осраҡта иҫкәрмәләр ҙә бар: билдәләнгән урынға йәки ҡуныр ергә барып етеү, аэропорт йәки вокзалға (уларҙың илле километрҙан алыҫ булмауы шарт) юлланыу. Яңы талаптарҙың маҡсаты бер – балаларҙың хәүефһеҙлеген күҙәтеү.


Кинг-Конг Ҡулаҡса | Слот Еләк £5 + £500 буш! Кинг-Конг Ҡулаҡса | Слот Еләк £5 + £500 буш!\nКинг-Конг Cash-был уйын автоматтары, горилла гигант темаға нигеҙләнә, унда король джунгли кеүек сығанаҡ булып тора.. Был йәнлектәр күп фантастик фильм эшләр инем, тик уйындары уның нигеҙе бик аҙ булды.. Был. биллинг телефон слот уйындар, биш һәм барабан булды 20 линияларын. Ҡуйы һәм ҡуйы урман плантацияларында разворачиваются фонында өсөн ғәмәлгә банан таштар менән уйын тәхет Кинг-Конг. Уның менән йоҡлап ултырған, башына таж һәм оло бер өлөшө ваҡыт. Иң яҡшы уйын булды. фоновый режимын көйләй, кәйефен һеҙ мөмкинлектәрен әүҙем. Башланғыс мәғәнәһе һеҙҙең менән поспорить £тиклем күтәреү һәм уны 0.20 £бер арҡаһынан өсөн 500.\nБыл уйынды зәңгәр телефоны эшләп сығарған иҫ киткес биллинг слот. Алдынғы донъя етештереүсе онлайн казино уйындарында улар хәл булып тора.. Уйын бай тәжрибәгә эйә алдынғы технологиялар менән эшләргә, уларҙың эш тәжрибәһен, уның ҡоролошон мөмкин уйнарға мобиль уйындар ойоштороу мөмкинлеге бирә, шулай уҡ.\nБыл стиленең ҡайһы бер ҡыҙыҡлы уйындар символы булып мультяшный телефон биллинг слот. Крокодил булған., попугай, юлбарыҫ символы булараҡ һәм ҡиммәтле уйын логотибы менән бергә мөгөҙморон. Иң юғары түләү менән Логотип 500 биш тәңкә ултыртыу буйынса символы. Дж, Мәсьәлә, Категория картаһы һәм түбән игральный символы K. Бонусный ике символы булып, һеҙ уларҙы еңергә ярҙам өҫтәмә функциялары бонусный. Уның символы булып тора Кинг-Конг үҙҙәре алтын мискә тәңкә менән бергә.\nҠырағай Символы: Ҡала символы булып тора бөтә ағастар мискә эсенә алтын тәңкә һәм ҡырағай ҡылығы-бар Кинг-Конг. Биш һыҙаттар символына ҡырағай тиклем отош биреп ставка яһай 500 тапҡыр.\nГонконг Одного: Кинг-Конг тәхет йоҡлаған ваҡытта ул таштар бөтә. Уйын ваҡытында осраҡлы, ул просыпается, ҡайһы бер өҫтәү өсөн бонус. слот, уны ҡулланыу базука. Арҡаһына алтын бочкин, банан дебри, һәм бонустар биреү бонустар арҡаһ рәттән ул.\nКинг-Конг Күпмегә Тарҡау: Символы Кинг-Конг-был күпмегә тарҡау телефон характеристикаһы был уйын биллинг слот. Бындай кимәлдәге өс йәки унан күберәк тыуҙырыу ваҡытында символына әйләнгән бонусный. Бәлки, һеҙ еңеү яуланы һәм дүрт мискәһенең шартлау уларҙың ниндәй функция, бушлай спину, бушлай бонус һәм алтын һуҡмаҡ спину.\nРезюме: Береһе-телефон иҫәбенә слот, горилла нигеҙләнгән ҡөҙрәте, Кинг-Конг. Ошеломляющий графика һәм мөмкинлектәре менән бонусный, һеҙҙең еңел-елпе көн аҙағына ҙур табышы менән.\nБар Ине Ҡара Һарыҡ 5 Вьюрок


Президент онкодиспансер корпусы төҙөлөшө менән танышты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nПрезидент онкодиспансер корпусы төҙөлөшө менән танышты\n9:55, 1 февраля 2010 Сәйәсәт\nШәмбе, 30 ғинуарҙа, Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Өфөлә Республика клиник онкология диспансерының яңы корпусы төҙөлөшө менән танышты.\nКорпусты 2007 йылда төҙөй башлағайнылар. Әлеге ваҡытта 17000 квадрат метр майҙан менән алты ҡатлы бинаны төҙөү тамамланып килә, унда хирургия блогы, реанимация, рентгенология, эндоскопия һәм стерилләү бүлексәләре, лабораториялар урынлашасаҡ. Яңы бинаны республика Советының 2010 йылда Өфөлә үтәсәк һаулыҡ һаҡлау системаһын үҫтереү мәсьәләләре буйынса ултырышы алдынан файҙаланыуға тапшырырға планлаштырыла. Төҙөлөш республика бюджеты средстволары иҫәбенә алып барыла, эштәр хаҡы 1 миллиард 060 миллион һум тәшкил итә.\nРеспублика Президенты буласаҡ операция һәм лаборатория биналарын ҡараны, юғары технологиялы медицина ҡорамалдарының мөмкинлектәре менән ҡыҙыҡһынды. Белгестәр әйтеүенсә, заманса аппаратура яһалған операцияларҙың сифатын күтәрергә һәм медицина персоналының эш шарттарын яҡшыртырға булышлыҡ итәсәк.\nМортаза Рәхимов подрядсылар һәм диспансер етәкселеге менән клиниканың икенсе сиратын – 240 койкалыҡ корпусты төҙөү мәсьәләләрен тикшерҙе.\nРеспублика башлығының эш сараларында Башҡортостандың һаулыҡ һаҡлау министры Андрей Евсюков ҡатнашты.\nБашҡортостанда онкологик ауырыуҙар менән сирләү күрһәткесе Волга буйы федераль округы төбәктәре менән сағыштырғанда тотороҡло түбән булып ҡала. 2009 йылда яман шеш менән сирләү 100 мең кешегә 275,7 осраҡ тәшкил итте. Республикала йәшәүсе 68503 кеше иҫәптә тора.\nРәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, федераль бюджет средстволарынан Рес¬публи¬ка клиник онкология диспансерына ҡорамалдар һатып алыу өсөн Башҡортостан Республикаһына 460 миллион һум самаһы аҡса йүнәлтеләсәк. Финанслау онкологик ауырыуҙар менән сирләүселәргә медицина ярҙамын камиллаштырыуға йүнәлтелгән саралар сиктәрендә тормошҡа ашырыласаҡ. Дөйөм алғанда, был маҡсаттарға федераль бюджеттан 2010 йылда 5 миллиард һумдан ашыу аҡса бүленәсәк.


Башҡортостан шулай башланған… » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Башҡортостан шулай башланған…\nБашҡортостан шулай башланған… 20.12.2017 // Йәмғиәт / Анонстар\nБөгөн Өфө художество галереяһында “Республиканың тыуыуы”\nхудожество күргәҙмәһе асыла. Проект Башҡортостандың 100 йыллығына арнала.\nЭкспозицияла һынлы сәнғәт, скульптура, графика, биҙәү-ҡулланма сәнғәте әҫәрҙәре тәҡдим ителә. Проектта Өфө, Стәрлетамаҡ, Нефтекама, Межгорье, Ишембай, Бөрө, Мәләүез, Әбйәлил, Ҡырмыҫҡалы, Ейәнсура рәссамдары ҡатнаша.\nОйоштороусылар белдереүенсә, күргәҙмәләге әҫәрҙәрҙең барыһы ла тарихи осор ваҡиғаларын сағылдыра. Рәссамдарҙың күбеһе әҫәрҙәрен тыуған яҡҡа, милли йолаларға, төрлө халыҡтарҙың рухи мираҫына арнаған.\n“Республиканың тыуыуы” күргәҙмәһе Башҡортостан рәссамдарының иҫтәлекле датаны байрам итеүгә әҙерлегенең тәүге этабын тәшкил итә. Ҡайһы бер тематик әҫәрҙәрҙе киләһе йыл Рәсәй төбәктәрендә ойоштороласаҡ “Оло Волга ХII” һәм “Урал XII” төбәк-ара һынлы сәнғәт күргәҙмәләренә ҡуйыу күҙаллана. Әлеге күргәҙмә 2018 йылдың 9 февраленә тиклем дауам итә.


Башҡортостандың оператив штабы террорға ҡаршы көрәш алымдарын шымартты\nБашҡортостан «Сода» компанияһы нигеҙендә бөгөн барлыҡ махсус хеҙмәттәрҙең күнекмәләре үтте.\nУның легендаһы буйынса террорсылар предприятие биләмәһенә үтеп инеп хеҙмәткәрҙәрҙе аманатҡа алған, химик матдәләрҙе ҡулға төшөрөүгә өлгәшкән. Ваҡиға урынына оператив штаб төркөмө ебәрелә. Террорға ҡаршы операция барышында шартлы террорсылар уңышлы юҡ ителде, аманаттар иреккә сығарылды. Күнекмә һөҙөмтәләренән сығып штабҡа ингән ведомство етәкселәренә хеҙмәттәшлекте камиллаштырыу буйынса тәҡдимдәр әҙерләнде.


5 февралдә Өфө -Ҡабаҡ юлында теркәлгән юл-транспорт фажиғәһендә һәләк булыусыларҙың яҡындарына матди ярҙам күрһәтеләсәк\nБашҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов ҡушыуы буйынса, ике ғаиләгә лә 100-шәр мең һум аҡса бүленәсәк.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, фажиғәлә «Фиат Албеа» йөк автомобиле менән бәрелеште. Авария һөҙөмтәһендә иномаркала ултырған ир менән ҡатын һәм шифаханан ҡайтып барған 8-14 йәшлек ике баланың ғүмере өҙөлдө. Мәрхүмдәр Ҡырмыҫҡалы районының Иҫке Ҡыйышҡы ауылында йәшәгән. Республика ярҙамынан тыш, Рәсәй һаҡлыҡ банкы филиалында махсус иҫәп асылған. Әле һеҙ уны экранда күрәһегеҙ. Бөгөнгә Ҡырмыҫҡалы районы халҡы мәрхүмдәрҙең ғаиләләренә ярҙам йөҙөнән 170 мең һум күләмендә аҡса йыйған. Төбәк предприятиелары, урындағы хакимиәт хеҙмәткәрҙәре үҙҙәренең бер көнлөк эш хаҡын күсергән. Ошо сумма иҫәбенә Ҡасимовтар ғаиәләһенең кредит буйынса бурысы ҡапланған, ә Ҡаҙрасовтарҙың йорттарын төҙөп бөтөүҙә ярҙам күрһәтеләсәк.


Эквадор — Башҡорт Википедияһы\nКөньяҡ Америкалағы ил\nЭквадо́р (исп. Ecuador, кечуа Ikwadur), Эквадо́р Республикаһының рәсми атамаһы (исп. República del Ecuador [reˈpuβlika ðel ekwaˈðor], кечуа Ikwadur Republika) — Көньяҡ Американың төньяҡ-көнбайышындағы дәүләт.\n16 февраль 1840\nRepública del Ecuador, Republic of Ecuador, République de l'Équateur, Republik Ecuador, 厄瓜多共和國, República do Equador, Ikwayur Runaq Imayka, Repubblica dell'Ecuador, Res Publica Aequatoriae, எக்வடோர் குடியரசு, Republiek Ecuador, República de l'Equador, Cộng hòa Ecuador, 에콰도르 공화국, ইকুয়েডর প্রজাতন্ত্র, Республика Эквадор, エクアドル共和国, ईक्वाडोर गणराज्य, جمهورية الإكوادور, Republik Ekuador, جمہوریہ ایکواڈور, جمهوری اکوادور, Republika Ekwadoru, Республіка Еквадор, Ecuador, Republika Ekvador һәм la République d’Équateur\n🇪🇨, Ecuador, Ecuador, Équateur, 厄瓜多尔, ईक्वाडोर, الإكوادور, Эквадор, Equador, Ecuador, Ecuador, Ecuador, אקוודור, ইকুয়েডর, Ekuador, エクアドル, 에콰도르, எக்குவடோர், Ekvador, Ecuador, اکوادور, Ekwador, Еквадор, Ecuador, Equador, Ecuador, Ekuador, Ecuador, ECU, EC һәм ECU\nEcuadorian, ecuadori, ecuadorianer, Equadorano, Lekvadoränan, إكوادوري, إكوادورية, إكوادوريون, эквадорцы, Ecuadoran, אקוודורי, אקוודורית, ecuadorieni, ecuadorian, ecuadoriană, ইকুয়েডরীয়, ecuadoriano, ecuadoriana, ecuadoriani, ecuadoriane, ecuatoriano, ecuadoran, ecuatoriana, ecuatorianu, ecuatoriana, ecuadorian, ecuadorianska, Équatorien, Équatorienne, Ecuadoraner, Ecuadoranerin, ecuadoriana, ecuadoriane, ecuadoriani, ecuadorian, ecuadoregna, ecuadoregne, ecuadoregni һәм ecuadoregno\nИспан теле, Кичуа (язык)[d] һәм Шуар[d]\nПриветствуем тебя, Родина![d]\nреспублика һәм президент республикаһы[d]\nНациональное собрание (Эквадор)[d]\nЦентральный банк Эквадора[d]\nБразилия, Германия, Австралия, Сербия, Венесуэла, Колумбия, Уругвай, Малайзия, Ҡытай Республикаһы, Мексика, Америка Ҡушма Штаттары, Рәсәй, Иран, Ҡытай һәм Грузия\nБДО, Көньяҡ Америка милләттәре берлеге, Бөтә донъя сауҙа ойошмаһы, Андское сообщество[d], Халыҡ-ара реконструкция һәм үҫеш банкы[d], Халыҡ-ара үҫеш ассоциацияһы[d], Халыҡ-ара финанс корпорацияһы[d], Инвестициялар именлеген гарантиялау буйынса күпъяҡлы агентлыҡ[d], ЮНАМИД[d], Agency for the Prohibition of Nuclear Weapons in Latin America and the Caribbean[d], Интерпол, Организация по запрещению химического оружия[d], Международная гидрографическая организация[d], ЮНЕСКО, Group on Earth Observations[d], Всемирный почтовый союз[d], Международный союз электросвязи[d], Америка дәүләттәре ойошмаһы, Всемирная метеорологическая организация[d] һәм Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы\nБәлиғ булыу йәше\n16 624 858 кеше (2017)\nАсуай[d], Боливар[d], Каньяр[d], Карчи[d], Чимборасо[d], Котопахи[d], Эль-Оро[d], Эсмеральдас[d], Галапагос[d], Гуаяс[d], Имбабура[d], Лоха[d], Манаби[d], Морона-Сантьяго[d], Напо[d], Орельяна[d], Пастаса[d], Пичинча[d], Санта-Элена[d], Санто-Доминго-де-лос-Тсачилас[d], Сукумбиос[d], Тунгурауа[d], Самора-Чинчипе[d] һәм Лос-Риос[d]\nUTC−5[d], UTC−6[d], Pacific/Galapagos[d] һәм America/Guayaquil[d]\nКеше үҫеше индексы\n7,1, 9,6, 8,5, 8,9 һәм 6,1\n5 ± 1 Процент\nПеру һәм Колумбия\nNEMA 1-15[d] һәм NEMA 5-15[d]\nВойна Пакиша[d] һәм Перуано-эквадорская война[d]\nИспан теле, Шуар[d], Уаорани (язык)[d], Ecuadorian Sign Language[d], Цафики[d], Секоя[d], Ава-пит[d], Чапалачи[d], Кофан[d], Ачуар-шивиар[d], Сиона[d], Тетете[d], Медиа-ленгуа[d], сапаро[d], Salasaca Highland Quichua[d], Cañar Highland Quichua[d], Chimborazo Highland Quichua[d], Northern Pastaza Quichua[d], Calderón Highland Quichua[d], Napo Lowland Quechua[d], Imbabura Highland Quichua[d], Loja Highland Quichua[d] һәм Tena Lowland Quichua[d]\n256 370 ± 1 км²\nOpen Data platform of the Republic of Ecuador.[d] һәм Open Data Colombia[d]\n3,66, 3,73, 4,42, 4,37, 4,57, 4,48, 4,99 һәм 5,22\n5,65, 5,75, 5,56, 5,39, 5,62, 5,55, 5,72 һәм 6,48\n9-1-1[d], 101[d], 102[d] һәм 131[d]\nКатегория:Похороненные в Эквадоре[d]\nCategory:Films shot in Ecuador[d]\nЭквадорҙы көнбайыштан Тымыҡ океан һыуҙары йыуа, төньяҡта Колумбия, көнсығышта һәм көньяҡта Перу менән сиктәш. Галапагос утрауҙары Эквадор составына инә.\n2.1 Испан колонизацияһына тиклем\n2.2 Испан колонизацияһы\n2.4 XX һәм XXI быуаттарҙа Эквадор\n3 Географик мәғлүмәттәр\n4.1 Сәйәси партиялар\n6 Галапагос утрауҙары\n7.3 Урман хужалығы\n12 Тышҡы сәйәсәте\n12.1 Эквадор бирегән сәйәси һыйыныу\n13 Шулай уҡ ҡара\n1830 йылда Бөйөк Колумбия Республиканан айырылған Кито департаменты «Эквадор» (исп. Ecuador исп. ecuador — «экватор») үҙаллы дәүләте тип иғлан ителә, сөнки дәүләттең территорияһы экваторҙың ике яғына урынлашҡан.\nИспан колонизацияһына тиклемҮҙгәртергә\nХәҙерге Эквадор территорияһында борон замандан төрлө индеец ҡәбиләләре — кара, киту, тумбе, каньяри һәм башҡалар йәшәй. Улар һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ һәм игенселек менән шөғөлләнә.\nЯңы эраның 1-се мең йыллығы аҙағында яр буйында йәшәгән индеецтартарҙың кара ҡәбиләһе таулы райондарға баҫып инә һәм, урындағы халыҡты — индеецтарҙың киту һәм башҡа ҡәбиләләрен буйһондороп (өлөшләтә юҡ итеп, икенсе өлөшөн ассимиляцияға дусар итеп), Латин Америкаһы әҙәбиәтендә «Киту батшалығы» тип аталған дәүләт төҙөй.\nXV быуатта (яҡынса 1460 йылдар) инкыларҙың Тауантинсуйу дәүләте, 15 йыл буйына һуғышып, «Киту батшалығын» яулап ала. Инкылар дәүләте халҡының күпселеген (инкылар — хакимлыҡ итеүсе каста) кечуа ҡәбиләһе индеецтары тәшкил итә. Шуға ла хәҙерге Эквадор территорияһында кечуа теле иң таралған тел.\nЭквадор территорияһын Испания өсөн Франсиско Писарро — Бартолом Руистың (тәүге десанты 1526 йылда төшә) һәм Себастьян де Белалькасарҙың (1531 йылға Эквадорҙы тулыһынса буйһондора) көрәштәштәре яулай. Индеецтарҙың боронғо тораҡ пункты биләмәһендә Сан-Франсиско-де-Кито ҡалаһы төҙөлә. 1529 йылда Писарроға Яңы Кастилияның (хәҙерге Перу менән Эквадор территориялары) генерал-капитаны вазифаһы бирелә, ә 1539 йылда ул үҙенең ағаһы Гонсалоны Сан-Франсиско-Китоның хакимы итеп тәғәйенләй.\nҘур биләмә баҫып алына, әммә унда эре алтын һәм көмөш ятҡылыҡтары табылмай, шуға ла испандар илдә плантациялар төҙөй, уларҙа индеецтар һәм Африканан килтерелгән ҡолдар һәм эшләй. Таулы райондарҙа һарыҡсылыҡ киң үҫеш ала.\nXIX быуатта Эквадор һәм бөтә Латин Америкаһында милли-азатлыҡ һуғыштары һәм революциялар киң ҡолас ала.\nРеволюцияларҙың береһе 1809 йылдың авгусында Китола була, һуңынан Эквадорҙа ошо дата хөрмәтенә 10 август Бойондороҡһоҙлоҡ көнө тип иғлан ителә.\n1822 йылда Колумбия ғәскәрҙәре испандарҙы ҡыйратҡандан һуң Милли хәрәкәт еңә. Эквадор өҫтөнән контроллек итеү Симон Боливарға йөкмәтелә.\n1822—1830 йылдарҙа — Эквадор Бөйөк Колумбия составында була, ул саҡта был ил «Кито өлкәһе» тип атала.\n1830 йылдың 13 майында бойондороҡһоҙ Эквадор республикаһы иғлан ителә, нәҡ ошо датанан алып ил хәҙерге исемен йөрөтә.\nТотош XIX быуат буйы һәм XX быуаттың тәүге йылдарында Эквадорҙа ике партия — консерваторҙар һәм либералдар араһында киҫкен көрәш бара.\nXIX быуат уртаһынан Эквадор яҙмышына Европа илдәре ҡыҫыла башлай. 1845 йылда Британия баҫымы аҫтында Эквадорҙа ҡоллоҡто бөтөрөү тураһында закон ҡабул ителә. 1860 йылда Эквадор президенты (ғәмәлдә — диктаторы) Габриель Гарсия Морено Франция менән протекторат урынлаштырыу хаҡында хат алыша.\nXIX быуат аҙағында Эквадорға сит ил капиталын әүҙем инвестициялау башлана — британдар нефть эҙләү менән шөғөлләнә, ә американдар какао һәм кофе плантацияларын киңәйтеүгә һәм тимер юл төҙөүгә тотона.\nXX һәм XXI быуаттарҙа ЭквадорҮҙгәртергә\n1906 йылда Конституция буйынса католик сиркәүе рәсми рәүештә дәүләттән айырыла.\n1923 йылдан Эквадорҙа нефть сығарыла башлай.\nШул уҡ ваҡытта тиерлек (1920-се йылдар башында) Эквадорҙа радикаль ойошмалар — социалистар, анархистар, коммунистар ойошмалары барлыҡҡа килә башлай. 1925-28-се йылдарҙа улар Эквадорҙа бер нисә ҡораллы ихтилалдар ойоштора, ә Эквадор хөкүмәт уларҙы баҫтыра.\nЭквадор президенты Исидро Айора\n1941 йылда — Амазонканың үрге ағымындағы киң биләмәләр өсөн Эквадор һәм Перу һуғыша. Перу армияһы күп һанлы һәм һуғыш алып барыуға әҙерлеклерәк була, шуға ла Эквадор ҡораллы көстәре еңелә. Һөҙөмтәлә был ил яҡынса 280 мең квадрат километрға еткән майҙанлы бәхәсле территорияға хужа була (хәҙерге Эквадор территорияһына тиң тип әйтерлек).\n1972 — генерал Родригес Лараның хәрби түңкәрелеше.\n1975 йылдың 31 авгусынан 1 сентябренә ҡарай төндә — Американың «Texaco Gulf Oil» компанияһының спонсор ярҙамы менән власть түкәрелешен ғәмәлгә ашырырға тырышыу.\n1979 йылдың 29 апрелендә, ун йыл буйы хакимлыҡ иткән хәрби диктатуранан һуң, конституцияға ярашлы ил президентын һайлау буйынса беренсе һайлауҙар үткәрелә. Эквадор өсөн рекорд һанындағы тауыш йыйып (2 миллиондан ашыу), Хайме Рольдос Агилера еңә һәм 1979 йылдың 10 авгусында вазифаһын үтәй башлай. «Берләшкән халыҡ көстәре» (Concentracion de Fuerzas Populares) партияһынан киткәндән һуң, 1980 йылда ул «Үҙгәртеүҙәр һәм демократия халҡы» (Partido Pueblo, Cambio y Democracia) партияһына нигеҙ һала. 1981 йылдың 24 майында Рольдос ултырған самолёт Лоха провинцияһындағы Уайрапунга тауҙарында ҡолай. Бөтә пассажирҙар ҙа: Рольдостың ҡатыны Марта Букарам, оборона министры Марко Субиа Мартинес ҡатыны менән, ике хәрби офицер һәм тағы ла өс кеше һәләк була. Реформалар үткәреүгә йүнәлтелгән сәйәсәте өсөн Рольдостың ғүмеренә күп тапҡырҙар хәүеф янауын, тикшереү ваҡытында төп ике шаһиттың автоһәләкәттә һәләк булыуын һәм авиаһәләкәттең башҡа шаһиттарының күрһәтмәләре ҡапма-ҡаршы булыуын иҫәпкә алып, Рольдос үлеменең йәшерен заговор һөҙөмтәһендә атҡарылыуы тураһындағы версия барлыҡҡа килә.\n1984—1988 йылдар — президент Леон Фебрес Кордеро (1931 йылдың 9 марты — 2008 йылдың 15 декабре) хакимлыҡ иткән осор, уның уң яҡлы сәйәсәтте хуплаған хөкүмәте Эквадор тарихында репрессияларҙы иң күп башҡарған хөкүмәттәрҙең береһе булып таныла. 1987 йылда Кордеро хөкүмәтен коррупцияла һәм экстремизмдә ғәйепләгән хәрбиҙәрҙең генерал Франк Варгас Пассос етәкселегендәге болаһы баҫтырыла. Бола баҫтырылғандан һуң ҡаты репрессиялар осоро башлана, оппозицияның күп кенә вәкилдәре ҡулға алына, язалана йәки бөтөнләй юҡ була. Сығыштары менән Колумбиянан булған ағалы-ҡустылы Рестреполарҙың (12 һәм 16 йәш) юғалыуы айырыуса иғтибарҙы үҙенә йәлеп итә, полиция ҡулға алғандан һуң улар бөтөнләй юғала, кәүҙәләре лә табылмай.\n1997 йылда парламент президент Абдала Букарам «ил менән идара итеүгә һәләте булмағанға күрә» властан ситләтелә.\n2000 — 9 ғинуарҙа артабанғы президент Хамиль Мауадтың хакимиәте, милли валюта — сукренан баш тартып, иҡтисади көрсөктән сығыу өсөн рәсми валюта сифатында Америка долларын ҡабул итергә йыйыныуы тураһында иғлан итә. Был хәбәр Эквадор индеецтарының һәм профсоюздарҙың коррупцияға һәм президенттың иҡтисади сәйәсәтенә ҡаршы күп меңләгән протестарын тыуҙыра.\n2000 — 21 ғинуар — протест белдереүселәрҙе ҡыуыу президент һағы полкы командиры полковник Лусио Гутьерресҡа йөкмәтелә, әммә ул, бинаны штурмлау ваҡытында полкына командалыҡ итеүҙе ташлап, бинаны үҙ ҡулдарына алған боласыларға барып ҡушыла һәм боласыларҙың ике етәксеһе менән бергә милли ҡотҡарыу хөкүмәтенә ағза булып инә. Тик был хөкүмәт бер нисә сәғәт кенә йәшәп ҡала.\n2000 — 22 ғинуар — ҡораллы көстәр комадованиеһы (генерал Мендос) власты вице-президент Густаво Нобоаға тапшыра, ә Гутьерресты 6 айға төрмәгә ябалар. Гутьеррес ирекккә популяр сәйәсмән булып сыға, индеецтарҙың «Пачакутик» хәрәкәте ярҙамында «21 ғинуар Патриотик берләшмәһе» (Sociedad Patriótica) сәйәси партияһын ойоштора.\n2002 — Лусио Гутьеррес президент һайлауҙарында Эквадорҙың беренсе байы, «банан короле» Альваро Нобоаны (Álvaro Noboa) еңә. Эквадор нефтенә контроллек итеүҙе Эквадорға ҡайтарыу тураһында вәғәҙәһе Гутьерресҡа еңеү килтерә. Ләкин тиҙҙән Эквадор иҡтисадын һауыҡтырыу буйынса дәүләттең яңы башлығы һайлаған ысулдар хәлде төҙәтә алмауы асыҡлана. Инфляция катастрофик темптар менән үҫә, коррупция властың бөтә кимәлдәрен зарарлай. Аҙаҡ килеп президент АҠШ-ҡа һәм Халыҡ-ара валюта фондына (МВФ) ярҙам һорап апрелдә мөрәжәғәт итергә мәжбүр була. Артабан иҡтисадта ҡулланылған ҡаты саралар халыҡтың тағы ла нығыраҡ ярлылыныуына һәм һайлауҙарҙа Гутьеррес яҡлы булған һулдар һәм индеецтар партияһының ризаһыҙлығына килтерә.\n2004 — ноябрь Оппозиция президентҡа импичмент иғлан итергә тырышып ҡарай. Әммә армияның президент яҡлы булыуы һәм оппозиция ағзалары араһында талаш-тартыш башланыуы ғына Гутьерресты ҡотҡара. Дәүләт башлығына ҡаршылар уны диктатура урынлаштырырға тырышыуҙа ла ғәйепләй. Шул ваҡытта президент ҡушыуы буйынса Юғары суд Эквадорҙың элекке президенттары Абдала Букарам (1996—1997) һәм Густаво Нобоанан (2000—2003 годы) бөтә ғәйептәрен алып ташлай. Аҙағыраҡ ике президентҡа ла эмиграциянан тыуған илдәренә ҡайтырға рөхсәт итә. Быға ҡарата халыҡ протест белдерә.\n2005 — 15 апрелдә киҫкенләшә барған сәйәси көрсөк шарттарында президент Гутьеррес илдең баш ҡалаһы Китола ғәҙәттән тыш хәл индерә һәм Юғары судтың яңы составын таратыуы тураһында иғлан итә. Оппозиция тағы ла Лусио Гутьеррестың власты узурпациялауҙа ғәйепләй, Китола киң масштаблы урам протестары башлана. 16 апрелдә ғәҙәттән тыш хәл юҡҡа сығарыла. 19 апрелдә Эквадор полицияһының шефы генерал Хорхе Поведа отставкаға китә, артабан армия үҙенең президент буйһоноуынан сығыуы тураһында белдерә.\n2005 — 20 апрелдә «Банан путчы»: Эквадор парламенты — Милли конгресс (Congreso Nacional) (сессияла тик оппозицияға ҡараған депутаттар ғына ҡатнаша) Лусио Гутьерресты властан ситләтә, ә бер сәғәттән һуң вице-президент Альфредо Паласио, дәүләт башлығы сифатында, ант биреү процедураһын үтә. Гутьеррес президент һарайынан вертолётта ҡаса, сәйәси һыйыныу урыны эҙләп, Бразилия илселегендә йәшеренә.\n2006 — 25 ноябрҙә һайлау үткәрелә, унда һул яҡ көстәрҙең кандидаты Рафаэль Корреа еңеп сыға. Ул 57 % тауыш йыя. Уның оппоненты Альваро Нобоа (Alvaro Noboa) өсөн һайлаусыларҙың ни бары 43 проценты тауыш бирә. Һайлау алдынан Рафаэля Корреаның еңәсәге билдәһеҙ була. Быға тиклем Рафаэль Корреа Эквадорҙың финанстар министры вазифаһын биләй. Европа һәм АҠШ-та уҡып ҡайтҡан йәш иҡтисадсы илдән сил илдәрҙең нефть компанияларын тулыһынса ҡыуып сығарырға һәм 10 млрдҡа долларға еткән тышҡы бурысты түләүҙән баш тартырға вәғәҙә бирә. Һөҙөмтәлә Рафаэль Корреа хөкүмәттән ҡыуыла, ләкин ил халҡының 75 процентын (14 млн) тәшкил итәкән ярлылар араһында популярлыҡ яулай. Ул Эквадорҙы нефттән килгән табыш социаль ихтыяждарға тотонолған Венесуэла кеүек илгә әйләндерергә вәғәҙә итә. Ә һайлауҙа еңелгән Альваро Нобоа Корреаның киреһе: ул — Эквадорҙың иң бай кешеһе. 1994 йылда атаһынан мираҫҡа уға 110 предприятиенан торған ғәйәт ҙур бизнес-империя ҡала. Ул үҙе лә, нефттән тыш Эквадорҙың тағы ла бер тәбиғи байлығы банандар менән сауҙа итеп, ғаилә байлығын арттыра. Бынан тыш Рафаэль Корреанан айырмалы рәүештә Альваро Нобоа Эквадорҙың Венесуэла һәм Куба менән мөнәсәбәттәрҙе туҡтатып, АҠШ менән арларҙы нығытырға теләй.\n2007 — 30 сентябрҙә — Эквадорҙың Конституцион Ассамблеяһына һайлауҙарҙа президент Рафаэль Корреа яҡлылар күберәк урын ала, һөҙөмтәлә улар «XXI быуат социализмы» концепцияһына нигеҙләнгән яңы конституция төҙөүгә өлгәшә.\n2009 — 26 апрелдә — президент һайлауҙарында ғәмәлдәге президент Рафаэль Корреа, 52 процент тауыш йыйып, беренсе турҙа уҡ еңә.\n2010 — 30 сентябрҙә — полиция һәм ҡораллы көстәр, президентты төшөрөп, илдәге власты үҙ ҡулдарына алырға тырышып ҡарай.\n2011 — 8 майҙа — бөтә халыҡ референдумында эквадорҙар ҡомарлы уйындарҙы һәм корриданы тыйыу, башҡарма властың судтарға контролен көсәйтеү, шулай уҡ мәғлүмәт сараларын күҙәтеү буйынса махсус дәүләт органын булдырыуҙы үҙ эсенә алған реформалар өсөн тауыш бирә.\n2013 — 17 февралдә — Рафаэль Корреа һайлауҙарҙа еңә һәм өсөнсө тапҡыр Эквадор президенты посына һайлана.\n2017 — 2 апрелдә — Ленин Морено, һайлауҙың икенсе турында 51, 15процент тауыш йыйып, Гильермо Лассоны еңә.\nФайл:Физическая карта Эквадора.png\nЭквадорҙың физик картаһы\nБаньос ҡалаһы янында урынлашҡан Тунгурауа вулканы\nТунгурауа вулканы (2003)\nБаш ҡала Китонан 25 километрға төньяҡтараҡ илде киҫеп үткән Экватор уға исем бирә.\nИлдең көнбайышында, Тымыҡ океан, ярҙары буйлап, уйһыулыҡтар һәм Анд тауҙары алды һуҙылған, илдең үҙәгендә Анд тауҙары урынлашҡан. Ул ике параллель һырт — Көнбайыш Кордильера һәм Көнсығыш Кордильеранан тора. Унда һүнгән (Чимборасо, 6310 м) һәм әле лә атылып торған вулкандар (Котопахи, 5896 м, иң бейек вулкандарҙың береһе, әле лә «тере» вулкан Тунгурауа — 5023 м, даими рәүештә атылып тора) бар. Илдең Көнсығыш өлөшө Амазонка уйһыулығында урынлашҡан.\nЭквадор ҡоро ерҙә Колумбия (590 километр) һәм Перу (1420 километр) менән сиктәш.\nЭквадор — йылғаларға бай ил, был йылғаларҙың барыһы ла — Амазонканың ҡушылдыҡтары.\nТөньяғында мәңге йәшел ағас урмандары булһа, көньяғында япраҡлы урмандар үҫә, үҙәген иһә һирәгерәк урман биләп тора. Көньяҡ-көнбайышта ярымсүллектәр урынлашҡан. Хайуандары: ягуарҙар, пумалар, бәләкәй боландар, ҡырағай сусҡалар, ҡалҡанлылар, ҡырмыҫҡа ашаусылар.\nЭквадор Эҫе климат билбауҙарында урынлашҡан — экваториаль (илдең төньяғы) һәм субэкваториаль (көньяҡ). Июлдәге температура — +25 °C; ғинуар температураһы — +24 °C.\nКлиматик һәм биологик йәһәттән Эквадор дүрт өлөшкә бүленә — Коста (яр буйҙары), Сьерра (тау өлөшө), Орьенте (Амазония — джунгли) һәм Галапагос утрауҙары.\nРеспублика. Дәүләт һәм хөкүмәт башлығы — президент, халыҡ тарафынан 4 йыллыҡ срокҡа һайлана, бер-бер артлы икенсе срокҡа ла һайлана ала.\nПарламент — бер палаталы Милли ассамблея, 137 депутатты халыҡ 4 йыллыҡ срокҡа һайлай.\nСуд власы — Милли ғәҙеллек суды (Corte Suprema de Justicia), 21 судьянан тора.\n2013 йылғы һайлау һөҙөмтәләре буйынса .\nАльянс ПАИС — һулдар, 91 депутат (партия башлығы — хәҙерге президент Корреа).\nМөмкинлектәр тыуҙырыу — үҙәк, 12 депутат.\nСоциал-христиан партияһы — уң-үҙәк ҡарашлы, 6 депутат.\nПатриотик йәмғиәт партияһы — һул-үҙәк ҡарашлы (милләтселек), 6 депутат.\nҺулдарҙың күп милләтле берҙәмлеге — һул-радикалдар (индеецтарҙың һул Пачакутик Күп милләтле берҙәмлек хәрәкәтен дә индереп), 6 депутат.\nРольдосист партияһы — һул-үҙәк ҡарашлы (популистик), 1 депутат.\nДемократик халыҡ хәрәкәте — һул-радикалдар (Эквадор Марксистик-ленинсы коммунистик партияһының электораль ҡанаты), 1 депутат.\nSUMA — үҙәк, 1 депутат.\nИнституцион яңырыу һәм милли эшмәкәрлек партияһы — уң ҡарашлы, 0 депутат.\nСоциалистик партия — Эквадорҙың Киң фроты — һул ҡарашлы, 0 депутат.\nМилли интеграция өсөн муниципаль хәрәкәт — һул ҡарашлы, 0 депутат.\nҺул демократтар партияһы — һул ҡарашлы, 2013 йылда таратыла.\nТағы ла 8 партиянан ассамблеяла берәр депутат бар.\nЭквадор административо-территориаль йәһәттән 24 провинцияға бүленә. Провинциялар 199 кантонға бүленә. Кантондар мәхәлләләргә (приходтар) бүленә.\nТөп 12 утрауҙың 5-һендә кеше йәшәй. Ошо утрауҙар һәм күп һанлы бәләкәй утрауҙар (дөйөм майҙан — 7880 км²) Милли парк территорияһы булып тора. Утрауҙа 25 124 кеше (2010) йәшәй. Баш ҡалаһы Пуэрто-Бакерисо-Морено Сан-Кристобаль утрауында урынлашҡан. Натураль хужалыҡ итеү өҫтөнлөк алған. Балыҡсылыҡ төп кәсептәрҙең береһе (тунец һәм омар тотоу), әммә утрау иҡтисадының төп статьяһы — туризм, бында туристар уникаль хайуандар һәм үҫемлектәрҙең әкиәти донъяһы менән таныша ала.\nЭквадор иҡтисады нефть сығарыу һәм һатыуға нигеҙләнгән, килемдең яртыһынан ашыуын тап ошо тармаҡ бирә. Эквадор — донъяла банан экспортлаусы иң ҙур ил. 2000 йылда Эквадор ғәйәт ҙур иҡтисади көрсөккә тарый, шуға ла тышҡы бурыстарына дефолт иғлан итә. 2000 йылдың март айында ил парламенты бер нисә структур реформаны хуплай, шул иҫәптән АҠШ долларын дәүләт валютаһы сифатында ҡулланыуҙы ла. Долларҙы ҡуллана башлау иҡтисадты тотороҡландыра, иҡтисади үҫеш башлана. Әммә 2006 йылда хөкүмәт Эквадор территорияһында эшләгән сит ил һәм шәхси нефть компанияларына һалымдарҙы ҡырҡа арттыра, һөҙөмтәлә был тармаҡта продукция алыу ҙа кәмей. Иҡтисади тотороҡһоҙлоҡ тыуа, шәхси инвестициялар ҡырҡа кәмей. Дөйөм алғанда иҡтисад күрһәткестәре лә түбән төшә.\nЙән башына 2009 йылда ЭТП (Эске тулайым продукт) — 7,5 мең доллар. (донъяла 123-сө урын). Эшһеҙлек кимәле (2009) — 7,9 %, фәҡирлек кимәленән түбән — халыҡтың 35 проценты (2006). 2019 йылдың 1 ғинуарынан Эквадорҙа минималь эш хаҡы күләме 394$ тәшкил итә.\nСәнәғәт (ЭТП 36 %, эшләүселәрҙең 21 проценты) — нефть сығарыу, ауыл хужалығы продукцияһын эшкәртеү, туҡыу производствоһы, ағас эшкәртеү.\nАуыл хужалығы (ЭТП 7 %, эшләүселәрҙең 8 проценты) — банан, кофе, какао, дөгө, картуф, маниок, шәкәр ҡамышы; малсылыҡ, балыҡсылыҡ.\nХеҙмәтләндереү өлкәһе — ЭТП 57 %, эшләүселәрҙең 71 проценты.\n2017 йылда экспорт — 19.12 млрд долл. — нефть, банан, сәскәләр, креветка, какао, кофе, ағас матуриалдары, балыҡ, киндер.\nТөп һатып алыусылар — АҠШ — 31,5 %, Вьетнам — 7,6 %, Перу — 6,7 %, Чили — 6,5 %, Панама — 4,9 %, Рәсәйҙә — 4,4 %, Ҡытай — 4 %.\n2017 йылда импорт — 19.03 млрд доллар. — сәнәғәт продукцияһы, нефть продукттары, ҡулланыу тауарҙары.\nТөп етештереүселәре — АҠШ — 22,8 %, Ҡытай — 15,4 %, Колумбия — 8,7 %, Панама — 6,4 %, Бразилия — 4,4 %, Перу — 4,2 %.\nЭлектр энергияһының 45 проценты — ТЭС-тарҙа, ҡалғаны ГЭС-тарҙа етештерелә, әммә Эквадорҙың гидроэнергетика мөмкинлектәре тулыһынса файҙаланылмай — һыу ресурстарының күпселек өлөшө (Анд тауҙарында) ҡулланылмай.\nТигеҙлектәрҙең ҙур өлөшө һәм тауҙар (44 %) экваториаль дымлы урман менән ҡапланған. Һуңғы ваҡытта япраҡлы ағас ҡырҡыу күләме арта. Ағас, бальса ағасын, гевея һутын әҙерләү, капок ағасын һәм пальма сәтләүеген йыйыу кеүек урман кәсептәре үҫешә. Ағастың 75 проценты яғыулыҡ сифатында ҡулланыла.\nТаулы ландшафт транспорт селтәрен үҫтереүгә ҡамасаулай. Тимер юлдарының дөйөм оҙонлоғо ни бары 1200 километрға ғына етә. Ҡаты асфальт менән ҡапланған втомобиль юлдары — 23 256 км, грунт юлдары — 5044 км. Яр буйы һәм ил эсендәге ҡалаларҙы тоташтырған панамерикан магистрале баш ҡала Кито аша үтә. Гуаякиль төп тимер юл бәйләнеше ярҙамында Куэнка һәм Кито менән тоташа.\nГуаякиль һәм Пуэрто-Боливар — иң ҙур порттар. 10 коммерция авиалиниялары халыҡ-ара, шулай уҡ эске һауа юлдары пассажирҙарын Хосе Хоакин де Ольмедо аэропорты аша ташый.\nЭквадорҙың ҡораллы көстәре (исп. Fuerzas Armadas del Ecuador) — Эквадор республикаһының ғәскәрҙәр тупланмаһы, ул дәүләт азатлығы, территориаль бөтөнлөгө һәм бойондороҡһоҙлоғо һағында тора. Ул ҡоро ер ғәскәрҙәре, хәрби-диңгеҙ һәм хәрби-һауа көстәренән тора. 1996 йылда 125 185 кеше — ҡораллы көстәрҙә хәрби хеҙмәттә. 1995 йылда хәрби ихтыяждар сығымы 386 миллион доллар тәшкил итә, йәки ЭТП-ның 2,1 проценты.\nХалыҡ һаны — 16 080 778 (2016 йыл, баһа). Халыҡтың күпселеге ике эре ҡалала — Гуаякиль һәм Китола тупланған, илдең башҡа тораҡ пункттарында йәшәүселәр һаны 400 мең кешенән артмай.\nЙыллыҡ үҫеше — 1,5 %;\nТыуым — 1000 кешегә — 20,3;\nҮлем — 1000 кешегә — 5;\nЭмиграция — 1000 кешегә — 0,7.\nУртаса ғүмер оҙонлоғо — ирҙәр 72,6, ҡатын-ҡыҙ 78,6 йәш.\nИммунодефицит вирусы менән зарарланыу (ВИЧ) — 0,3 % (2007 йыл).\nЭтно-раса составы: метистар 65 %, индеецтар 25 %, аҡ 7 %, негрҙар 3 %\nТелләр: испан (рәсми), шулай уҡ индеецтар телдәре (башлыса кечуа).\nГрамоталылыҡ — 92 % ир-егет, 90 % ҡатын-ҡыҙ (2001 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса).\nДиндәр: католик 95 %, башҡа диндәр 5 %.\nУрбанизация кимәле 66 % (2008 йыл), илдең көнбайышы (яр буйы) һәм үҙәгендә халыҡ тығыҙ урынлашҡан.\nЭквадорҙың баш ҡалаһы Китоға нигеҙҙе испандар индеецтарҙың бәләкәй генә тораҡ пункты урынында һала. Гуаякиль — ҙурлығы буйынса илдең иң эре порты һәм ҡалаһы сауҙа үҙәге лә булып тора, ул уңдырышлы ауыл хужалығы төбәгендә урынлашҡан. Куэнка — ҙурлығы буйынса өсөнсө урында булған ҡала, илдең «мәҙәни үҙәге» тип иҫәпләнә, студенттар һәм Европа һәм Америка пенсионерҙар араһында ул бик популяр. Манта — диңгеҙ порты, 250 000 кеше йәшәй. Реконструкция алып барыла, төбәктең эре диңгеҙ портына әйләнеү мөмкинлеге бар.\nЭквадорҙа испан мәҙәни мираҫы менән урындағы халыҡтың мәҙәни традициялары үрелеп бара. Ҡасандыр ил территорияһы Инка империяһы составына ингән була. Кито ҡалаһында иртә колониаль архитектура өлгөләре яҡшы һаҡланып ҡалған, тап шуның менән ул Көньяҡ Американың башҡа колониаль баш ҡалаларынан айырылып тора. Китола әлеге ваҡытта эшләп килгән сиркәүҙәрҙә ҡиммәтле сәнғәт әҫәрҙәре: картиналар, сиркәү һауыт-һабаһы, ағас һырлап эшләнгән әйберҙәр, һындар һәм төрлө биҙәүестәр урын алған.\nЭквадор аш-һыуы индеецтарҙың күп һанлы ашамлыҡ әҙерләү традицияларын мираҫ итеп алған. Бик популяр ризыҡтар түбәндәгеләр: ягуарлокро (ҡан менән картуфты ашы), локро-де-кесо (авокадо һәм сыр менән картуфты ашы), кальдо-де-пати (ҡыҙҙырылған һыйыр малы тояҡтары һурпаһы), севиче (сей диңгеҙ ризығы: лайма һуты һәм әсе борос менән маринадланған балыҡ, креветка, устрица), арнир итеп табынға ҡурылған патакон бананы, кангрехад (бешкән краб). Ҡыҙҙырылған куй (морьская свинка) ашамлығын илдең таулы өлөшөндә лә, яр буйҙарында ла һаталар.\nКөньяҡ Америкала Эквадор һыраһы иң яҡшыларҙан һанала. Бынан тыш, барҙарҙа, моғайын, милли «чичаны», шәкәр ҡамышынан әҙерләнгән «писко» йәки «агуардиенте» араҡыһын тәҡдим итерҙәр.\nЭквадорҙың төп тышҡы сәйәси маҡсаттары түбәндәгеләр: территорияһын тышҡы агрессиянан һәм эске законһыҙ эшмәкәрлектән һаҡлау; поддержка Организации Объединённых Наций (ООН) һәм Организации американских государств (ОАГ) эшмәкәлектәрен хуплау; ярҙан 200 миль диңгеҙ территорияһын балыҡ тотоу өсөн һаҡлау; Перу һәм Эквадор араһындағы территориаль бәхәсте бөтөргән 1942 йылғы тыныслыҡ, дуҫлыҡ һәм сиктәр тураһындағы Протоколды (Протокол Рио) ҡайтанан ҡарау.\n1980-се йылдар аҙағында Родриго Борхе Севальосе президентлыҡ иткән ваҡытта Эквадорҙың Халыҡ-ара тышҡы сәйәси элнмтәләре төрлөләнә. Мәҫәлән, Эквадор Өсөнсө донъя, халыҡ-ара ойошмалар, Западной Европой һәм социалистик илдәр менән бәйләнештәрен әүҙемләштерә. 1969 йылда Эквадор һәм Советский Союз араһында дипломатические мөнәсәбәттәр урынлаштырыла, ләкин тик 1972 йылда ғына, когда Эквадор присоединился к ОПЕК, СССР стал проявлять интерес к этой стране. К середине 1970-х годов Советский Союз содержал посольство в Кито и соперничал за влияние в этой стране с Соединёнными Штатами.\nЭквадор бирегән сәйәси һыйыныуҮҙгәртергә\n16.08.2012 Эквадор WikiLeaksҡа нигеҙ һалған — Джулиану Ассанжуға үҙенең Лондондағы илселеге территорияһында сәйәси һыйыныу урыны бирә. 11.04.2019 Джулиана Ассанжанан Эквадор гражданы статусын алалар һәм Лондон полицияһы ҡулына тапшыралар.\n24.06.2013 Эквадор ЦРУ-ның элекке хеҙмәткәре Эдвард Сноуденға ҡасаҡ документын тапшыра.\nЭквадорҙың виза сәйәсәте\n↑ 3,0 3,1 3,2 2 // (unspecified title)\n↑ https://www.opcw.org/about-opcw/member-states/ — Организация по запрещению химического оружия.\n↑ 13,0 13,1 https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2021e/southamerica\n↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 https://apps.who.int/gho/athena/data/xmart.csv?target=GHO/SDGSUICIDE,SDG_SH_STA_SCIDEN&profile=crosstable&filter=COUNTRY:*;REGION:*;AGEGROUP:-&x-sideaxis=COUNTRY;SEX&x-topaxis=GHO;YEAR\n↑ 18,0 18,1 18,2 World Plugs / под ред. Международная электротехническая комиссия\n↑ 22,00 22,01 22,02 22,03 22,04 22,05 22,06 22,07 22,08 22,09 22,10 22,11 22,12 22,13 22,14 22,15 https://www.bti-project.org\n↑ 23,0 23,1 23,2 23,3 International Numbering Resources Database: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value / под ред. Международный союз электросвязи\n↑ Официальный сайт Национального суда справедливости (исп.). Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 август 2011. 2011 йылдың 11 август көнөндә архивланған.\n↑  2020 йылдың 5 июнь көнөндә архивланған.\n↑  2019 йылдың 7 декабрь көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Эквадор&oldid=1059594 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 12 август 2021 в 05:56\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:56 12 август 2021 үҙгәртелгән.


Рауил менән тормоштарына бәйле ҡайһы бер хәлдәргә, мәлдәргә асыҡлыҡ индергәндән һуң, Сара философия китаптарына тотондо. Фәйләсуфтарҙың тормош, йәшәйеш тураһындағы уйланыуҙары, парадокс фекерҙәре оҡшап китте әле уға. Ҡаҙына торғас, үҙе өсөн Плутархты асты. "Плутарх. Өҫтәл артындағы әңгәмәләр". Ай-һай, теш үтерлекме быныһына? Заманында Гай Цезарь тураһында күп ишетергә, уға арналған кинолар ҙа ҡарарға тура килгәйне. Плутарх был император тураһында ҡыҙыҡ ҡына мәғлүмәттәр теркәп ҡалдырған. "Һәм алыш була, бында Помпей еңеүсе була, ләкин ул еңелгән яҡты эҙәрлекләмәй, ә кире үҙенең лагерына ҡайта. Цезарь әйтә: "Әлеге мәлдә еңеү улар ҡулында, ләкин уларҙың береһе лә еңеүгә өлгәшә белмәй". Шулай, Сара ла үҙен берәүҙән дә еңелгән тип тойорға тейеш түгел. Еңеү саралары төрлөсә. Күп кенә хафаларға һалған, ваҡыты-ваҡыты менән көйҙөрөп алған улы Ирек тә сессияны уңышлы тамамланы. Был да еңеү. Алда мине ҙурыраҡ эштәр көтә, тигән ышанысын нығытыр өсөн йәнә китапҡа текләне: "Фарнак Понтийскийҙы бер удар менән ҡыйратҡандан һуң, ул дуҫтарына шулай тип яҙа: "Килдем, күрҙем, еңдем". Ҡыҙыҡ, Сара был һүҙҙәрҙең кемдеке икәнлеге тураһында уйланғаны юҡ ине. Цезарь...\nҺағынып көткән балаһының ҡайтып төшөүе Сара өсөн әлеге мәлдә иң оло ҡыуаныстарҙың береһе. Тәүге көндәрҙә Ирек менән Өфө урамдары буйлап та, сауҙа үҙәктәрен дә ҡыҙырҙылар, Сара балаҡайына аҡсаһын йәлләмәне, иң тәмле туҡланыу урындарына алып барып һыйланы, нимә теләй, шуны алып бирҙе. Буш ваҡытында үҙе лә газ плитәһе эргәһенән китмәне. Унан Ирек туғандарына ҡунаҡҡа китте, бер нисә көндән йылмайып ҡайтып инде:\n- Әсәй, дуҫтарым менән бер аҙнаға ял йортона китәбеҙ.\nСара ризалашты, дуҫтары янында ла булһын, артабан Ирек менән бергәләп эшләйһе эштәр бар. Былай быуыны нығый шикелле, һәр хәлдә, Силәбенән үҙгәреп ҡайтты, ҡыйыу ғына фекерләй, теге йәки был мәсьәлә буйынса үҙ ҡарашын асыҡ әйтә, бәхәсләшеп тә китә. Бер аҙна эсендә улын түҙемһеҙлек менән көтөп алды.\n- Залға обой йәбештерергә ине, балаҡайым.\nИрек ауыр һуланы.\n- Әсәй, минән ниндәй обой йәбештереүсе сыҡһын? Ундай эшкә атайым оҫта, һинән дә, минән яҡшыраҡ эшләйәсәк. Ҡайтҡанын көтәйек.\nАңлашылды. Бөтөн эште атайға ҡалдырмаҡсы, эшкә әрһеҙ Рауилына бик оҡшамаған шул балаҡайы. Өйгә һирәгерәк ҡайта башлауы бер ҙә ҡыуандырмай. Иптәштәрен күрәм, ти ҙә, сыға ла китә. Юҡ, Сара ҡаршы түгел, улының класташтары һәйбәт, аралары өҙөлмәүен ул хуплай ғына. Шулай ҙа телефондан бөтөнләй ят кешеләр менән гәпләшеүе һағайта төштө.\n- Улым, мин беләмме ул Аликты? - тип һораны бер көндө.\nИрек баш сайҡаны.\n- Юҡ, әсәй. Минең яңы дуҫтар етерлек!\n- Ә класташтарың?\n- Улар менән хәҙер ҡыҙыҡ түгел. Яңылары күңелле халыҡ. Ниңә, бала-сағамы ни мин, кеше айыра беләм! Борсолма.\nИрек һорап та тормай, "Лада"ға ултырып сыға ла китә, бер тапҡыр ремонт яһалды бит инде машинаға, һәм балаҡайы "бүтән ултырмайым", тип һүҙ биргәйне. Вәғәҙәһен тиҙ онотто. Бер-ике көн хатта өйгә ҡайтып ҡунманы. Улының тормошона артыҡ ҡыҫылырға ярамай, шулай ҙа яңы дуҫтарының кемлеген асыҡлау зыян итмәҫ:\n- Ярай, әсәй, һуҡранма. Беҙ, йәштәр, күңел асыу клубтарына йөрөйбөҙ. Тусовкалар була. Төнө буйы һөйләшеп ултырабыҙ. Үҙебеҙҙең уйындар етерлек, беҙҙең өсөн төн ҡыҫҡа, үтә лә китә.\nБына шулай, нимә тип әйтһә лә, улының яуабы бар, ауыҙҙы яба ла ҡуя. Хәҙер Сара иренең вахтанан ҡайтҡанын түҙемһеҙлек менән көтә, Рауил өйҙә булғанда, улы былай иркен ҡыланмаҫ. Атай кеше улына ла, үҙенә лә эш таба белә.\nБөгөн тағы ла Ирек ҡайтманы. Улын көтөп арыған Сара йоҡларға һуң ғына ятты. Таң атыр атмаҫтан, Ирек ҡайтып инде һәм йоҡлап ятҡан әсәһе эргәһенә дөбөр-шатыр килеп теҙләнде.\n- Әсәй, улар кеше өйөнә төштөләр!\n- Кемдәр? - Әле йоҡоһонан айнып бөтмәгән Сара күҙҙәрен саҡ-саҡ асып, аптырап улына текләне.\n- Алик, уның дуҫтары! Мин дә улар менән бергә инем бит! Нисек итергә, әсәй? Нимә эшләргә?\nЯрһыулы ҡурҡҡан тауышты ишетеп, Сараның йөрәге жыу итеп китте. Иректең күҙендә йәш тамсыһы күреп, улын ҡосаҡлап алды.\n- Туҡта, улым... Ашыҡма. Мин бер нәмә лә аңламайым. Улым, мин һине ҡотҡарам. Ниндәй бәлә булһа ла йолоп алып ҡалам, тик йәшермәй бөтәһен дә һөйлә.\nУлының аңлатыуынса, улар кис иптәштәре менән күңел асыу үҙәгендә байрам итәләр. Алик үҙенең ике дуҫы менән була. Бер аҙҙан Аликтың Рената исемле йөрөгән ҡыҙы ла әхирәттәре менән килеп ҡушыла. Төнгө икеләрҙә Алик табындаштарына шулай тип иғлан итә:\n- Хәҙер минең бер таныштарыма инеп сығабыҙ. Унан Ренаталарҙа байрам дауам итә! Шулай бит, Рената!\nАлик әшнәләре менән бер машинаға ултыра. Ҡыҙҙарҙы үҙенең машинаһына тейәп алған Ирек улар артынан эйәрә. Бына улар Ағиҙел ярында урынлашҡан ике ҡатлы йортҡа килеп етәләр.\n- Был ҡәлғәгә һәр теләгән кеше инә алмай, унда ҡыйыуҙар ғына инергә тейеш, - ти Алик. - Ирек, беҙ һине яҡшылап белмәйбеҙ. Ләкин ҡыйыулығыңа шикләнмәйем. Һин минең янда булаһың!\n- Нимә эшләргә тейешмен был йортта?\n- Ҡурҡма. Бында минең туғандарым йәшәй. Улар бөтөн кампаниены ҡабул итмәй. Аҡыллыларҙы ғына индерәләр.\nИптәштәренә ҡыҙыҡ, улар кемуҙарҙан һаһылдашалар. Күңелгә шик төшөр ине, ләкин йорт ишеген Алик үҙе аса. Эскә ингәс, ул туп-тура залдағы шкаф янына үтә. Иреккә шуны асып, кәштәнән ҡумтаны алып бирергә ҡуша. Ирек ҡумтаны ала. Теге асырға ҡуша. Ирек ул әйткәнсә эшләй.\n- Бармы эсендә берәй нәмә?\nИрек иркен һулай, сөнки шкатулка буш була. Уның яуап биргәнен дә көтмәй, Алик стенанан бер картинаны ала, ә артында - сейф. Һаҡлағыстың кодын белгәндер, йәһәт кенә асып, унан бер төргәкте кеҫәһенә һала һәм "киттек" тип ишаралай. Ирек: - Егеттәр, был урлашыу, минең ҡатышлығым юҡ, - ти.\n- Ауыҙыңды яп!\n- Алик, һин бит туғандарыма барабыҙ, тинең!\n- Туғандарыма. Ләкин мин бит һине улар менән күрештерәм, тимәнем.\n- Әллә беҙҙе һатмаҡсыһыңмы?\nУл арала Аликтың әшнәләре Иректе ике яҡтан шаҡарып тотоп алалар. Ә телефоны Алик ҡулына күсә.\n- Өнөң сыҡмаһын, бергә урланыҡ! Хәҙер һин беҙҙең менән.\nАлик бер ҡуштанына:\n- Хәҙер уға телефоныңдағы дәлилде күрһәт! - тип бойора.\nИректе ҡумта тотҡан мәлендә фотоға төшөрөп алғандар икән. Бына шунда ғына Ирек үҙен нимә өсөн файҙаланғандарын аңлап ҡала...\n- Яңы алған телефоныңды алып ҡалдылармы, улым? Ә иҫкеһе ҡайҙа?\n- Иҫкеһе өйҙә ята, әсәй.\n- Беҙҙе тотһалар, йәки кемдер беҙҙе тотторорға маташһа, телефоның һәлмәк улика буласаҡ. Ул ошо урланған төйөнсөк араһында ятасаҡ, белеп ҡуй, - тине Алик. - Ҡабатлайым, һин хәҙер беҙҙең менән.\nСара битен услап тотто, харап итәләр бит балаҡайын! Ҡалайтып булһа ла телефонды ҡулға төшөрөргә кәрәк, юғиһә, Иректе ҡурҡытып, теләгән енәйәттәрен эшләтә алалар. Эстәге яныуҙы өрөп сығарырға иткәндәй, әсә "уф-ф-ф..." тине һәм ҡапыл, башын ҡалҡытып, тәүәккәл тауыш менән һораны:\n- Алик ҡайҙа тора? Йәшәгән урыны бармы? Адресы кәрәк.\nУлы, ғәйепле ҡарап, һүҙһеҙ генә баш сайҡаны. "Адресын белмәүе насар..." Сара телен шартлатты. Алик ҡына түгел, уның ике әшнәһе тураһында бөтөнләй бер нәмә лә белмәй икән дә баһа. Үәт бер ҡатлы бала! Ҡайҙалыр күңел асыу үҙәгендә танышҡан да, шуларҙың татлы телдәренә алданып, барыһын да яҡын дуҫтар иҫәбендә йөрөткән. Иректең хәйләһеҙ бер йорт ҡошсоғо икәнен жуликтар үҙҙәре үк аңлағандарҙыр, шуға уны ҡармаҡтарына эләктергәндәр ҙә инде.\nАртабан бурҙар Аликтың Рената тигән ҡыҙы йәшәгән йортҡа юл алалар. Байрам шунда дауам итә. Тегеләр шаҡтай иҫергәс, кемдәрелер йоҡоға киткәс кенә, Ирек уларҙың ҡулынан ысҡына ала.\nДөрөҫөрәге, Рената уға ҡасырға ярҙам итешә. Ҡыҙ уға үҙенең еңел булмаған хәлен дә һөйләп ала. Бынан бер нисә ай элек ул бай эшҡыуарҙарҙың йортона йыйыштырыусы булып урынлаша. Шунда хужабикәнең ҡыйбатлы биҙәнеү әйберҙәре һалған сейфын күреп ҡала. Был турала Аликҡа һөйләгәс, тегеһе кодты белергә ҡуша. Артабан Рената ярҙамында асҡыстың дубликатын эшләтеп ала. Ҡыҙ аҙаҡ ҡурҡыуға төшөп, был йорттан эштән китә, ләкин Аликтан ҡотола алмай. Хужалар әлеге мәлдә ҡайҙалыр сит илдә ял итә, шунан файҙаланып, Алик өйгә төшөргә булып китә. Ҡыҙ ҡасандыр уны тыңлап, асҡыс эшләткәненә үкенә, ләкин...\nНисек тә Иректе бәләнән йолоп алырға кәрәк, Сара уртын сәйнәне, нимә эшләргә? Әсә сәғәткә ҡараны. "Сәғәт ете, тимәк, Алик әле тегендә, шул ҡыҙ янында". Һуҙырға ярамай!\n- Улым, беҙ хәҙер былай итәбеҙ, иң башта Алик тураһында нимә беләһең, ошонда теркә. Фамилияһы, тыуған йылы булһа, бик яҡшы. Рената тинеңме? Яҙ адресын.\nУлы белгәнен блокнот битенә яҙып бирҙе. Әсә төнө буйы йоҡламағанлыҡтан күҙҙәре һуҙылған Иреккә йәлләп ҡарап алды.\n- Әлегә кәрәгең юҡ, бер аҙ серем итеп алаһың. Бар,бар! - Улын эткесләп-төрткөсләп бүлмәһенә индереп ебәрҙе лә, Илдар ағаһына шылтыратты. - Ағай, миңә Алик Базаров тигән егет тураһында мәғлүмәт кәрәк. Үҙеңдең каналдарың аша белеш. Хәҙер үк кәрәк, үтенәм.\n- Ай, Алла!.. - Ағаһының ризаһыҙ тауышы ишетелде. - Тағы ниндәй эш ҡырҙың, Сара?\n- Ант итеп әйтәм. Минең ҡыҫылышым юҡ. Бик яҡын кешемә ярҙам итергә кәрәк, зинһар, ағай.\n- Сара, мин һине бик яҡшы беләм, гел үҙ башыңа бәлә эҙләй ҙә йөрөйһөң. Асыҡ итеп әйтәм, минән бер ниндәй ҙә ярҙам көтмә. Ишеттеңме?\n- Ишеттеңме, тием! Хуш бул! - Илдар шулай тине лә, телефонын һүндерҙе.\nСара сәбәләнеп усын усҡа ышҡыны. Нимә эшләргә? Ағаһының ярҙамынан тыш, улын ҡотҡарып булмай. Был юлы ул Мәүсилә еңгәһенә шылтыратты.\n- Еңгәй, ағайыма әйтсәле, миңә бер кеше тураһында мәғлүмәт кәрәк. Мине тыңламай!\n- Хәҙер яйлап ҡына аңлатырмын. Сабыр бул, ыуаланма.\nӘл дә бөтәһен дә аңлап торған еңгәһе бар. Ысынлап та, бер нисә минуттан Илдар үҙе шылтыратты.\n- Ну һине... - тип ауыр һуланы ағаһы. - Инде еңгәң аша эш итә башланыңмы? Теге мәл бер әхирәтеңдең "серен сискән" инең. Иренең курткаһынан ят ҡатындың хатын табып алған, имеш. Нимә уйлап һөйләнең уны, башың бармы һинең, юҡмы?\n- Ағай, һинең ғаиләң, һинең именлегең өсөн бөтәһен дә эшләргә әҙермен. Эйе, һөйләнем, һеҙҙең өйҙә бөтәһе лә яҡшы икәнен аңлағас, тынысландым. Миңә шунан артыҡ бер нәмә лә кәрәкмәй.\nТағы бер нисә минуттан ватсапҡа Алик тураһында белешмә килеп төштө." А. Базаров сығышы менән Свердловскийҙан. Мәктәп йылдарынан уҡ иҫәптә тора: кеше талап йөрөгәндәр, иптәше ултыра, ә Базаров шартлы хөкөм ителә. Бынан бер нисә йыл элек төрмәгә эләгә, ике йыл ултырып сыға. Өфөгә килеп сығыуына шулай уҡ ике йыл. Даими эшләгән урыны юҡ".\nЭйе, Алик Иреккә ҡарағанда тормошто күберәк күргән егет. Шулай ҙа уны ҡурҡытырға була. Тик нисегерәк, ни рәүешле? Килдем. Күрҙем. Еңдем... Көсөргәнешле уйҙан Сараның ҡашы төйөрөлдө, йоҙроҡтары йомарланды. Риана! Бына кем кәрәк Сараға!\nУл өҫкө ҡатҡа осоп барып менде, тиергә була, һәм Риананың ишек төймәһенә бар көсөнә баҫты. Бына йоҡонан айнымаған, асыла алмайынса һуҙылған күҙҙәр уға текләне.\n- Риана, бурысыңды ҡайтарыр ваҡыт етте!\nРиананың күҙҙәре маңлайына менде, унан йөҙө инәлгән, йәлләткән төҫ ала башланы. Сара ҡатынға иҫенә килергә ирек бирмәйенсә фарман бирҙе:\n- Бу-бур... Бөгөн ҡайтарам...\n- Хәҙер үк!\nҺуҙылған күҙҙәр түңәрәкләнде, даһрайҙы. Йоҡоһо тамам осто.\n- Бер әҙәм аҡтығына алып барам. Харам байлыҡ йыя. Тиҙ бул, Регина! Тиҙ!\n- Талағанды тартып алабыҙ!\nСара ашығып-ҡабаланып хәлде аңлатырға кереште, "ыһы-ыһы!" тип, һәр һүҙен йоторҙай булып тыңлаған Риананың күҙҙәрендә хәҙер ут тоҡанды.\n- Минең бурыс шуның менән түләнәме? Улайһа, ныҡ итеп өжкөтөргә кәрәк! - Ҡатын стенкаһынан униформа һөйрәп сығарып, шуны кейә башланы. - Полиция формаһына оҡшағанмы? Беҙ бит разбойниктар янына барабыҙ.\nСараның күҙенә кобура салыныу менән, тыны ҡыҫылды.\n- Был нимә!?\n- Эй-й, буш был кабура! Нияз йәш сағында бер хәрби ведомствола һаҡсы булғайны, - Риана башына усы менән һуҡты. - Миндә бита бар. Бына ул ҡурҡыныс!\nБер секундтан хужабикә суҡмар ҡосаҡлап тора ине инде. "Ҡалай сос был!" - тип аптырап ҡуйҙы Сара.\nИрек әйткән адрес буйынса, иҫке ағас йортто тиҙ генә барып таптылар. Сара "Лада"һын ышығыраҡ урынға ҡуйҙы. Риана артҡы ултырғыста ятҡан битаға ымланы:\nСара "Юҡ" тип баш сайҡаны. Шунан икенсе ҡатҡа күтәрелделәр. Ҡыңғырау эшләмәй, Риана кемуҙарҙан дөбөрләтергә кереште. Бер аҙҙан ишек яйлап асылды. Унда сәсе-башы туҙған бер ҡыҙ күренде.\n- Һеҙгә нимә-ә-ә?\nУл һүҙен әйтеп бөтөрмәне, Риана ҡыҙҙы эскә этеп ебәрҙе лә, атылып инеп китте. Сара унан ҡалышманы.\n- Полиция! Ҡайҙа Алик?\nҠурҡыуынан ауыҙы ҙур асылған ҡыҙ мөйөштәге диванға күрһәтте. Риана Аликтың юрғанын һыпыра тартып алды:\n- Тор! Йортҡа төшкәнегеҙ өсөн ҡулға алынаһығыҙ! - тип ҡалын тауыш менән ҡысҡырып ебәрҙе. Был тауыштан Рената хатта торған урынында һикереп китте. Айнып бөтмәгән егет әле бер нәмә аңламай ине.\n- Алик Базаров! - Сара уға иҫкә килергә ирек бирмәйенсә, телефонына ағаһынан килгән яҙыуҙы уҡырға кереште. - Сығышы менән Свердловскийҙан. Мәктәп йылдарынан уҡ иҫәптә тора...\n- Һеҙгә нимә кәрәк? - тине Алик телен көс-хәл менән әйләндереп.\n- Кисә һеҙ төшкән йорт - видеокүҙәтеүҙә. Видеояҙмалар беҙҙең ҡулда. Икегеҙ ҙә телефонығыҙҙы бында! Йәһәтерәк! - тип Сара фарман бирҙе.\nУл телефонды тикшергән арала, Риана һорау яуҙырырға кереште.\n- Кем һеҙгә адресты өйрәтте? Кем һеҙгә ярҙам итеште? Исем-шәрифтәре? Тағы нимә урланығыҙ?\n- Һеҙ бында закон буйынса... - тип Алик нимәлер әйтә башлағайны, Риана уны яман тауыш менән бүлдерҙе.\n- Өй уратып алынған! Бер ишара етә, бында эҙегеҙ ҙә ҡалмаясаҡ!\nЯҙылған: 18.01.21 | Ҡаралған: 555


Яңы гимназистар үҙҙәрен күрһәтте!\n20 сентябрь көнө гимназияла традицияға әйләнгән "Гимназисҡа бағышлау" сараһы үтте.\nЖюри ағзалары вазифаһында тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары Яппарова Зәлиә Тәлғәт ҡыҙы, тәрбиәселәрҙең методик берекмәһе рәйесе Абилова Ләйлә Салауат ҡыҙы, Таңсулпан театр студияһы етәксеһе Нәбиева Рима Фәйез ҡыҙы, гимназиябыҙҙың психологы Канафина Линара Булат ҡыҙы һәм гимназия президенты Рыҫмөхөмәтов Ғәзинур ултырҙы.\nБыйыл "Гимназисҡа бағышлау" сараһы ике өлөштән торҙо. Ярыштың беренсе өлөшө булып, уҡыусылар өсөн квест үткәрелде. Улар квестта гимназия тарихы, тормошо менән танышты. Байрамдың икенсе өлөшө булып уҡыусылар инглиз, ғәрәп, испан, ҡытай, рус һәм француз телдәре Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының рәсми телдәре буйынса сығыш яһанылар. Белеүебеҙсә, беҙҙең гимназия ЮНЕСКО-ның ассоциацияланған мәктәптәр исемлегендә һәм беҙҙә Аҡмулла дуҫтар клубы эшләп килә.\nБыл кисәлә яңы килгән уҡыусылар бик әүҙем ҡатнаштылар. Гимназистар үҙҙәренең талантын бейеүҙәр, йырҙар, шиғырҙар аша күрһәтте. Уҡытыусылар, тәрбиәселәр, уҡыусылар һәм ҡунаҡҡа килгән ата-әсәләр яңы килгән гимназистарҙы алҡыштар менән дәррәү ҡаршы алды.\nШулай итеп, I урын 8д класына бирелде, II урынды 7б һәм 7в класстары бүлеште, III урынды 7в, 8е һәм 7а класстарына бирелде.


Видео менән танышты - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\nБеҙ яҡшы вариантын тәҡдим итә\nVideo хәбәрләшеү хеҙмәте һәм ир-егеттәр араһында иң популяр булып тора Chat рус ҡатын-ҡыҙы видеочивать таныштырҙыУкраина ҡатын-кыҙҙар видео менән таныштырҙы һәм иркен аралашырға теләсә ҡайһы ваҡытта тере булған ҡәнәғәтләндермәй.\nИке сатлы аңларға мөмкинлек бирә әңгәмәләште танышып, аралашыуҙы дауам итергә кәрәк.\nӘгәр һеҙ был ханым менән танышыу видеочат сәғәт туранан-тура эфирында аҙна дауамында үткәреп, фотолар бушлай кредит һеҙ ...\nТанышырға видео — таныштырыу рус видеочить (Германия)\nТере онлайн-аралашыу урыҫса бара-рулетка менән видеочить дилетантБөтә донъя буйынса миллионлы аудитория менән файҙаланыусыларҙың ярҙамы веб-камералар менән әңгәмәләште ҡылыу өсөн осраҡлы танышыу һәм яңы видео чат күңелле дуҫтар эҙләйем. Ҡыҙ ир-егет эҙләү тиҙ һәм видео менән әңгәмәләште өсөн илдә аралашыу рәсәй, украина, белоруссия илдәренән рус теле һәм башҡа туған. видео-һәм аноним әңгәмәләште осраҡлы ч эҙләп, аралашыуы еңел һәм мауыҡтырғысҡа әйләнә. Бөтә...\nҺәр ир-егет үҙенең шәхси тормошонда эйә, ҡасан һәм ҡайһы бер ир-егет үҙ половинка табып, улар бар, туп-тулы интим мөнәсәбәтен, йәғни башҡа категория кеше булғанҠайһы бер ҡатын-ҡыҙҙарҙың ир-егеттәр менән даими енси мөнәсәбәткә инергә мөмкин түгел. Шуға күрә бер ысулдарын эҙләү һәм уларҙың ихтыяжын ҡәнәғәтләндерә. Маҡсат менән, ир-егет өсөн иң оло һәм иң ҙур виртуаль һайлау түгел, ә реаль аралашыу. Ч матур незнакомки менән үткәргән ваҡытың өсөн, интим темаһына, уның менән һөйләшергә, эҙл...\nМенән осрашыу Бенин ҡала, етди мөнәсәбәт өсөн\nИр-егет менән танышырға, Бенин ҡыҙҙар, интернет аша, нисек һәм башҡа күп кенә элек-электән беҙҙең тормош хеҙмәте сәнәғәте инәҺеҙ тарихы күп ишетергә мөмкин, туғандаш йән индергән кеүек, интернет аша табырға ярҙам итә, һәм киләсәктә ныҡлы ғаилә булдырыу, әммә тенденция һәм башҡалар булды. Статистика буйынса, 2015 йыл етә һаны 58 айырылышыу, никахты ҡасан йылда ла дауам итәсәк. Иң мөһим ролде уйнай, ул уйнаған совместимость партнерҙары менән тәьмин итеү. Туғ...\nВидео кимәлдәге осрашыуҙарҙа австрия менән\nБаланс ҡатын-ҡыҙҙар, ир-егеттәр, видео свидание: осрашыу атмосфераһы өсөн идеаль тап киләТәүге яуланы һәм видео менән танышты клик кеше таба, ул конкрет тәжрибә эҙләй. Йәш дата. Видеотаҫма ҡарау өсөн иң партнер осрашып танышыу, осрашыу кисәһе һәм бәхетле. Видео-таныштырыу беленмәй, ышаныслы һәм тасуирләнә. Видео-таныштырыу, наслаждайся был тынлыҡ бөтә, улар ул уйлай, тип, улар яҡшы белгән, бурыстарын һәм үзгәртеп булмай. Уҡыһын, тип беҙҙең менән эшләүсе хеҙмәттәр отчет сиркәү беҙҙең ағ...\nБында, түшәү өсөн бөтә бәйләнештә сайтында видео-ч, аралашыу, осрашыу өсөн\nБында, түшәү өсөн бөтә бәйләнештә сайтында видео-ч, аралашыу, осрашыу өсөн етди мөнәсәбәт, дуҫлыҡКүпселек өлөшө. Ирекле аралаша. Интернет-сайт һәм хеҙмәттәр тәҡдим итә, беҙҙең кешеләр менән танышырға уникаль үҙенсәлектәре иҫәпкә комплекслы ч ҡыҙ менән танышып, уларҙың физик етешһеҙлектәренән.\nБеҙҙең ярҙам менән сайты һеҙ аласаһы белгән, аралашҡан төрлө программалар ҡулланып, кеүек, һәм күп кенә башҡалар.\nТаня үҙенең смартфон һатып алынған ғына ҡыҙ минең класҡаВедомствола әйтеүҙәренсә, был аҡсаның күпмелер ваҡыт телефондан уға, һәм хәҙер, ниһайәт, аңланы, тип ул бик бәхетле. Хәҙер мин яңы ғына телефондан шылтырата һәм уны фотосессияға саҡырҙы, үҙе менән булып ҡайтты. Был бөтә фотолар матур һәм иҫ киткес булып эшләгән өсөн ул өҫтәмә фотографирование. Был кейемдә фотосессия, дөрестен һайлау өсө миңә ярҙам итә ала? Был мөмкин булған,-тип осраҡлы, йә иҫәр фанковый. Бөтә эштәр тыш, веселитьс...\nDe состариться онлайн colombia Online теләйем һеҙгә .\nтанышырға мөмкин. секс видео танышты видеочить танышты видео башҡа ҡыҙҙар менән танышып теркәлгән видео чат видео трансляции онлайн башҡа бушлай теркәү ч ҡыҙы таныштырҙы онлайн видео чат видео чат бушлай онлайн трансляция танышыу шул тиклем ҡыҙҙар менән таныштырҙы. ҡотосорғос


“Ҡыҙыу линия” ярҙамға килә\n24 Ғинуар 2020, 11:00\n“Һаулыҡ һаҡлау” милли проектына ярашлы, Рәсәй һаулыҡ һаҡлау министрлығының 2011 йылдан эшләп килгән 8-800-200-0-200 “ҡыҙыу линия”һына махсус бүлек индерелде. Маҡсаты – диспансерлаштырыу мәсьәләһендә халыҡҡа ярҙам итеү.\nБыйыл уның пилот режимындағы эше уңышлы үтте. 15 ғинуарҙан илдең төрлө төбәгендә йәшәгән һәр кем тәүлек әйләнәһенә диспансерлаштырыу һәм медицина тикшереүе үтеү тәртибе буйынса бушлай консультация ала. “Ҡыҙыу линия” операторы уны ҡайҙа, нисек үтеү тураһында мәғлүмәт биреүҙән тыш, һеҙҙе квалификациялы белгескә йүнәлтеүе лә мөмкин. ”Ҡыҙыу линия” страховкаланған граждандарҙы медицина ярҙамының бөтә этаптарында ла мәғлүмәт менән тәьмин итеүҙе үҙ өҫтөнә алған.\nРәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы йәнә һеҙҙең иҫегеҙгә төшөрә: Мотлаҡ медицина страховкаһына ярашлы күрһәтелгән бушлай медицина ярҙамы буйынса һорауҙар менән һәр кем страховка ойошмаһына мөрәжәғәт итә ала.\nФото: Һаулыҡ һаҡлау министрлығынан.


21 Ноябрь 2018, 15:17\nҮҙегеҙ күрәһегеҙ, республикабыҙҙың яңы етәксеһе вазифаһына дәртләнеп, хатта, әйтер инек, ҡомарланып һәм илһамланып тотондо. Күренеп тора, Радий Фәрит улы ҙур эштәргә һыуһаған, республиканы, уның кешеләрен яҡшы белә. Төбәк проблемалары бик күп, етешһеҙлекттәр уның өсөн ят түгел. Башлыҡтың һәр мәсьәләне үҙенең күреп-белеп аңларға һәм хәл итергә ынтылыуы ғәжәпләнеү тойғоһо уята. Һәр дүшәмбенән йомаға тиклем талапсан һәм эшлекле кәңәшмәләр, ял көндәрендә республика ҡалаларына һәм райондарына һөҙөмтәле сәфәрҙәр.\n20 ноябрҙә Башлыҡ вазифаһын башҡарыусы Мәскәүҙә “Рәсәй транспорты” XII халыҡ-ара форумында ҡатнашты һәм “Росавтодор” етәксеһе Андрей Костюк менән осрашты. Эш осрашыуында Башҡортостанда юлдар һәм күперҙәр төҙөү мәсьәләһе ҡаралды. Юл, транспорт, күпер мәсьәләләре Өфө өсөн айырыуса мөһим. Кис һәм иртә менән Өфө-Аэропорт юлында ике яҡҡа ла тиҫтәләрсә километрға һуҙылған тығындар барлыҡҡа килә һәм халыҡ өсөн уңайһыҙлыҡтар тыуҙыра. Асыулы водителдәр Ағиҙел күпере аша бөкөләрҙә йонсоғанда, йылға ярындағы тиңдәшһеҙ төҙөлөштө тәнҡитләп, бындағы шаштырылған сығымдарҙы һәм уларҙың хужаларын ҡәһәрләй. Ысынлап та, күпселеккә хеҙмәт итмәгәс, ундай ҡиммәтле төҙөлөш Өфөгә һәм республикаға кәрәк инеме икән? Был һорауға яуап, бәлки, һуңыраҡ табылыр. Ә әлегә республиканың яңы Башлығы “Росавтодор” етәксеһе менән Воровский һәм Интернационал урамдары сатында федераль ҡаҙна иҫәбенә күперҙәр төҙөү мәсьәләһен күтәреп сыҡты. Өфө-Аэропорт юлының “Урал М-5” тиклемге өлөшөн федераль милеккә күсереү ҙә отошло булыр ине. Шуныһы ҡыуандыра, “Росавтодор” етәксеһе был тәҡдимдәргә ыңғай ҡарай.\nОшо осрашыуҙан һуң республика етәксеһе социаль селтәрҙәрҙә үҙенең сәхифәһендә: “Әлегә (образлы әйткәндә) министрҙарҙың кабинеттарына ябырылыусы башҡортто тапманым. Минең үҙемә шул башҡорт булырға тура килә” – тип, уйынлы-ысынлы яҙып ҡуйҙы.\nӘйткәндәй, Радий Хәбиров һәр һүҙен үлсәп, ләкин һеңдереп әйтеүҙе өҫтөн күрә. 12 октябрҙән бирле ундай әйтемдәр байтаҡ йыйылды һәм уларҙы уҡып, төшөнөп, байтаҡ фәһем алырға мөмкин. “Ағиҙел” журналы сайты үҙенең уҡыусыларына шуларҙың бер нисәһе менән танышырға тәҡдим итә.\n“Әгәр күҙҙәрегеҙ балыҡтыҡы кеүек, устарығыҙ тирле һәм ҡолаҡтарығыҙ ҡыҫылған икән, власта урын юҡ!”\n“... федераль министр ишек асыу менән, кабинетта папка һәм әҙер программа тотоп, үҙебеҙҙең башҡорт ултырһын”.\n“...Улар хәҙер шымып ҡалды. Ә, башлыҡ шауланы, был йәнәһе пиар аҙым һәм башҡалар... ләкин беҙ эшләйәсәкбеҙ...”\n“...ғөмүмән, власть бармы? Бында һеҙҙең нимә, Техасмы әллә?”\n“Һәр иртәлә һеҙҙең эштәр нулдән башлана, үҙегеҙҙең кәрәкле булыуығыҙҙы иҫбатлар өсөн алда көнөгөҙ бар”.\n“булған хәл өсөн күҙҙәрҙә ниндәйҙер хәсрәт һәм оялыу тойолорға тейеш”.\n“Әгәр күҙҙәрегеҙ буш, эшләргә телегегеҙ юҡ икән, шинелегеҙҙе алығыҙ ҙа башҡа эш менән шөғөлләнегеҙ”.\n“Миндә шундай тойғо тыуа: бер осорҙа Өфөнө яратмағандар һәм уның бөтә ресурстарын һурғандар”.\nЮғарыла һаналған миҫалдарҙа төрлө фекерҙәр табырға мөмкин. Аптырау ҙа, ғәжәпләнеү ҙә, яҡшыраҡ эшләргә саҡырыу ҙа. Тик буш һүҙҙәр юҡ, эшләргә һәм халыҡтың тормошон яҡшыртырға кәрәк. Ошо урында беҙҙең ут күршеләребеҙ Татарстан менән сағыштырғы килеп тора. Был сағыштырыу, әгәр теләһәгеҙ, ярыш ике яҡ өсөн дә ифрат отошло һәм файҙалы. Ләкин күңелдә бер шикле тойғо ярала, һуңғы һигеҙ-ун йылда беҙ булғанын да юғалтманыҡмы икән? Бәлки бик үк ҙур дәлил тойолмаҫ, әммә сағыштырырлыҡ һандар бар. Быйыл яҙ Петербургта бөтә донъя иҡтисади форумы үткәйне. Беҙҙең элекке Башлыҡ инвестициялар йәлеп итеү буйынса 30 миллиард һумлыҡ килешеү төҙөп ҡайтҡайны. Ә Татарстан президенты бындай килешеүҙәрҙе 2 триллион һумлыҡ төҙөгәйне. Айырманы үҙегеҙ самалағыҙ. Тағы бер миҫал. Башҡортостандың ылыҡтырғыслығын күтәреү, туризмды үҫтереү буйынса нисәмә йылдар һөйләйбеҙ. Федераль кимәлдә ваҡиғаларға бәйле туризмды үҫтереү буйынса проекттарға конкурс иғлан ителгәйне. Беренсе урында кем тип уйлайһығыҙ? Әлбиттә, Татарстан, 300 мәрәй менән. Ә беҙ – 31 мәрәй менән өсөнсө тиҫтәнең аръяғында. Ә бит беҙҙәге һымаҡ тәбиғәт, һыу сығанаҡтары, мәмерйәләр (Шүлгәнташ үҙе генә ни тора!) үҙе ни тора! Шулай булғас, беҙгә эшләргә лә әле, эшләргә.


Башҡортостанда һунар ваҡытында прокурор судьяны атып үлтергән – киң мәғлүмәт саралары // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\n20 сентябрь, Йома\n9:47, 17 ноября 2017 Хәл-ваҡиғалар\nӘлегә раҫланмаған мәғлүмәт буйынса, бәхетһеҙ осраҡ кесаҙна, 16 ноябрҙә, Мәсетле районында теркәлгән. Һунар ваҡытында бер кеше икенсеһенә мылтыҡтан атҡан. Зыян күреүсе һуңғараҡ дауаханала вафат булған.\nКиң мәғлүмәт сараларында фажиғәлә ҡатнашыусыларҙың исемдәре хәбәр ителмәй. «Башинформ» агентлығы быны рәсми дәлилләгән мәғлүмәттәр алырға тырыша. Башҡортостандың Тәфтиш комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, ошо мәғлүмәт тикшерелә.


Авторҙың лирик геройы уҡыусы алдына романтик рухлы, матурлыҡҡа ынтылып, изгелеккә табынып йәшәгән, яҡты киләсәкте күҙаллай белгән образ булып һынлана. Быны беҙ «Хыялдар ҡанатланһын», «Һөйөлөп йәшәгәндә» кеүек шиғырҙарында асыҡ күрәбеҙ. Бигерәк тә, тәүгеһендә лирик пафос ярылып ята, «хыял тормошо» менән «көнкүреш тормошто» сағыштыра ул:\nТик баҡсанан сығыу менән.\nЭх, шаулаһын әле тормош.\nҺандуғастар һайрап осһон,\nҠайһы бер әҫәрҙәрендә үткән тормошто һағынып, күңеле һыҡтай шағирҙың:\nЙәшәгәнбеҙ шәп заманда\n(Иҫтән сыҡмай һаман да),\nРәхәт ине бушҡа уҡып.\nИх йәшәргә ине лә бит\nЙәндең әрнеп һыҙлауҙары\nҺарҡый туҡтамай ғына...«Эх, йәшәргә ине..»\nЗөфәр Вәлиттең ижадында иң күҙгә ташланып, иң татлы хистәр уятҡан шиғырҙары - ул ғәзиз әсәләр хаҡында:\n«Әсәй, тиеп телем асылғайны,\nӘсәй, тиеп телем ябылыр», - ти автор «Әсәй»исемле шиғырында. Уйлап ҡараһаң, ысынлап та, был донъяға килгәс кешенең иң тәүҙә «Әсәй» тип теле асыла һәм ошо изге һүҙ ғүмере буйы оҙата килә уны .\n«Тыуған ерен данламаған, тыуған ерен һанламаған, тыуған ерен маҡтамаған шағир шағир була аламы был ерҙең?», - тигән оло бер аҡыл эйәһе. Тыуған яғы – Башҡортостаныбыҙҙың йәмле Күгәрсен ерҙәре шағирҙы шағир иткән дә, шағирҙы илһамландырған да, шағирға илһам ҡанттарын да үҫтергән. «Мәңге йәшә, Күгәрсенем!» шиғырында әҙип тыуған яғына мәҙхиә йырлай, уға ҡарата оло мөхәббәтен белдерә:\nУралымдың бәғер киҫәге һин –\nАта-баба ере Күгәрсен,\nҺиндә мине һағыш йылыта ла,\nЯрһыуҙарым булһа, һыуыта.\nИңдәремдә ҡаурый ҡанаттарҙың\nСихри көсөн тойған саҡтарым\nИҫтән сыҡмай һис тә... Мәңге йәшә.\nКүгәрсенем –тыуған яҡтарым!\nМөхәббәт, яратыу, ғашиҡ булыу, гүзәл ҡатын-ҡыҙҙарҙың матурлығына һоҡланыу – авторҙың һәр шиғырында ярылып ятҡан темаларҙың береһелер, моғайын.\nТормошта нимә генә булмаһын, ул һәр саҡ һөйөлөү менән үрелеп бара, ул һәр саҡ мөхәббәттән ярала әҙиптең:\nКөтмәгәндә ғашиҡ булдым,\nМоңсол ҡараштарың миңә\nЯңы донъя астылар . «Һөйөү бер ни талап итмәй».\nРомантик рухлы, тормошҡа ғашиҡ, күңелендә һәр саҡ мәрхәмәтле һәм изгелекле шағир Зөфәр Вәлиттең һәр әҫәре көйгә һалыуҙы һорай, әҫәрҙәренең һәр юлы моңло күренә. Үрҙә билдәләп үтеүебеҙсә, күп кенә композиторҙар уның һүҙҙәренә көй яҙған.\nӘҙиптең шиғри шәлкемдәре республиканың гәзит һәм журналдарында, шулай уҡ руссаға тәржемә ителеп, «Бельские просторы» журналында ла даими донъя күреп килә.\nҒөмүмән, етмешенсе ҡышын, етмешенсе яҙын ҡаршы алған, уҡыусылары араһында киң танылыу яулаған Зөфәр Вәлиттең ижад донъяһы киң дә, сағыу ҙа, төрлө төҫтәргә бай ҙа.\nКитап һөйөүсе дуҫтарыбыҙға тәҡдим ителгән яңы китап тиҙҙән нәшриәттең магазин кәштәләренә һатыуға сығарыла.\nАдресыбыҙ һәм телефоныбыҙ: Октябрь проспекты, 2;\nЙыйынтыҡ Башҡортостан Республикаһының Хөкүмәт ярҙамы менән баҫтырылды.


Документтарға ла баһа кәрәк\n12 Май 2021, 22:00\nИҡтисади үҫеш һәм инвестиция сәйәсәте министрлығы эшҡыуарҙар мәнфәғәттәренә ҡағылышлы алты норматив актҡа баһа биргән.\nРеспубликаның Иҡтисади үҫеш һәм инвестиция сәйәсәте министрлығы эшҡыуарҙар мәнфәғәттәренә ҡағылышлы алты норматив акттың йоғонтололоғон баһалаған.\nДокументтар пассажирҙар ташыу хеҙмәтен күрһәткәндә субсидиялар биреү, сәнәғәт һәм агросәнәғәт парктары булдырыу һәм үҫтереү, уларҙы яңыртыу һәм төҙөкләндереүҙе көйләй. Шулай уҡ ҡайһы бер категория инвалидтарҙы, инвалид-балаларҙы реабилитациялау өсөн техник саралар менән тәьмин иткән хужалыҡ субъекттарын субсидиялауҙы көйләүсе акттар ҙа баһалау үтте.\n"Эшҡыуарҙар мәнфәғәттәренә ҡағылған норматив-хоҡуҡи акттарҙы фактик баһалау бизнестың һөҙөмтәле эшләүен тәьмин итеү йәһәтенән мөһим. Бындай баһа ғәмәлдәге документтарҙа ҡаршылыҡтарҙы табыу мөмкинлеге бирә, сөнки норматив-хоҡуҡи акттар эшләй башламай тороп, уның бизнесҡа ҡаршылыҡ күрһәткән урындарын билдәләү ауыр", – тине беренсе вице-премьер – иҡтисади үҫеш һәм инвестиция сәйәсәте министры Рөстәм Моратов.\nҒәмәлдәге норматив хоҡуҡи акттарҙың фактик йоғонтололоғон баһалау бизнесҡа булған артыҡ административ көсөргәнеште юҡҡа сығара, эшҡыуарлыҡ субъекттарының нигеҙһеҙ сығымдарын кәметергә ярҙам итә. Ошо сәбәпле дәүләт һәм бизнес мәнфәғәттәре балансы булдырыла.\nТикшереү һөҙөмтәһендә белгестәр шундай фекергә килгән: субсидиялар биреү шарттары боҙолоу осраҡтары һәм норматив хоҡуҡи акттарҙы тормошҡа ашырыуҙың кире эҙемтәләре юҡ. Әммә анализланған документтарҙың ҡайһы бер положениеларын 2020 йылда көсөнә ингән талаптарға тура килтерергә кәрәк. Улар башлыса субсидиялар биреү тәртибенә ҡағыла.\nБелгестәр ҡарарҙары кәрәкле үҙгәрештәр индереү өсөн республиканың тейешле башҡарма власть органдарына ебәрелде.\nҮткәрлегән баһа менән http://regulation.bashkortostan.ru йәки https://economy.bashkortostan.ru/activity/22057/\nсайтында танышырға була.


Алһыуланып бешһен сейәләр » «Йәшлек» гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Алһыуланып бешһен сейәләр\n12.10.2018 Алһыуланып бешһен сейәләр\nКүңелдәге бушлыҡты һөйләп аңлатҡыһыҙ – бер аҙна элек кенә ул уҡшыуына, унитаз ҡосаҡлап ҡоҫоуына ҡыуана ине. «Ҡоҫтора, тимәк, үҫә бәләкәсем!» – ипләп кенә эсен һыйпай, наҙлы хистәргә бирелә, бил, түш тирәһенең һыҙлап ауыртыуын да оло рәхмәт менән ҡабул иткәйне. Төрлө еҫтән күңеле болғаныу, еңелсә башы әйләнеү ҙә Яҙгөл өсөн иң бәхетле миҙгелдәр булып тойолдо. Ә бына бөгөн Хоҙайҙан күпме һорап, илап, доғалар уҡып алған балаһын алдыртты.\n… – Телефонығыҙ шылтырай, апай!\nСалҡатан килеш илап ятҡан Яҙгөлдөң күҙ йәше туп-тура ағып төшөп ҡолағына тулған, ул хатта шәфҡәт туташының үҙенә өндәшкәнен дә ишетмәгән. Янына килеп, ҡатынды күҙәтеп тора икән уныһы. Йәш кенә булһа ла, пациенттың хәлен аңлай, күрәһең, ана бит, борсолоуы йөҙөнә сыҡҡан.\nБаҡһаң, был йыр телефондан яңғырай икән. «…ҡыҙара сейәләр, һеҙ икәү, беҙ икәү…» Иренең үҙенә Сейәкәй тип өндәшкәнен бигерәк ярата шул Яҙгөл. Хатта телефондың рингтон көйөнә лә сейәләр тураһындағы йырҙы ҡуйып алды.\nБаязит менән танышыуҙары әле лә хәтерҙә. Был иҫтәлекле йылда сейә ишелеп уңғайны. Август башына тиклем район үҙәгендә хеҙмәт практикаһында йөрөгән ҡыҙ, ауылға ҡайтып төшөү менән әхирәттәренә йүгерҙе: «Әйҙәгеҙ, Сейәлүҙәккә!»\n– Уй-й, сейә менән донъя тулды бит! Хатта һалыр урын юҡ – компотын да яптым, ҡайнатмаһын да эшләнем, киптерҙем дә, – тиеште барыһы ла.\nЯҙгөл ҡыҙҙарҙы өгөтләп ваҡыт уҙғарып торманы, биҙрәһен тотоп, яңғыҙы сыҡты ла китте. Нимә-нимә, ҡыҙҙағы ғорурлыҡ, атаһы әйтмешләй, тотош вагон һәм бер арба. Матурлығы балҡып торған ҡыҙҙы һауалы тип әйтмәҫһең, ә бына инәлткәндәргә бер ҡасан да баш эймәй. Күп егеттең төн йоҡоларын урлаған Яҙгөлдөң ҡыҙыулығы ла етерлек. Дуҫлашырға маташҡан, шаян һүҙ ҡушҡан егет йораттарының ауыҙын йомдора ла ҡуя. Сөм-ҡара күҙҙәре менән уҫал ҡараш ташлаһа, тегеләрҙең ҡыйыулығы шундуҡ юҡҡа сыға.\nСүпләнмә генә ҡалһа ла, эре-эре сейәләр көп-көрән булып бешкән, баҡса сортымы ни! Йыйған емеше ырағас, шунда уҡ күңеле күтәрелде ҡыҙҙың, үҙ алдына көйләй-көйләй сейәлеккә төпкә инә барҙы. Бер ваҡыт: «Ниндәй ҙу-ур сейә таптым икән тиһәм», – тигән тауышҡа терт итеп ҡалды. Ҡыҙ башын күтәреп ҡараны ла үҙ ғүмерендә тәү тапҡыр егет кешегә нисек яуап ҡайтарырға белмәй юғалып ҡалды. Быға тиклем төҫкә күркәм ир-атты осратҡаны юҡ түгел, бар. Ә бына ҡаршыһында баҫып торғандың күҙҙәре магнит кеүек үҙенә тарта, әйтерһең дә, Яҙгөл уны бик оҙаҡ эҙләгән, һағынып көткән. Бындай татлы тойғоно тәү тапҡыр татыған ҡыҙ егеттән күҙен алманы, ул да таныш булмаған гүзәлгә йотлоғоп ҡарай ине. Буйсан, күпереп торған ҡара бөҙрә сәсле, ап-аҡ тешле йылмайыуына килешеп торған аҡ футболкалы егет, ниһайәт, телгә килде:\n– Ҡыҙыл күлдәгегеҙ күҙемә ҙур сейә булып күренде…\nШул ваҡыт Яҙгөлдөң аяғына ниндәйҙер һыуыҡ ҡағылып, шыуып үтте. Ул аҫҡа күҙ һалды ла, үҙ-үҙен белештермәй:\n– Йылан! – тип әсе ҡысҡырып, егеткә ташланды. Тегеһе, шуны ғына көткәндәй, ҡыҙҙы күтәреп тә алды. Донъялағы иң ҡурҡҡан йән эйәһен күреп, тулып барған биҙрәһен дә онотто, таныш түгел егеттең ҡосағына килеп ингәнен аңламай ҙа ҡалды.\n– Сеү, ҡурҡма, туҙбаш йылан ул. Уның бер зыяны ла юҡ, – тине егет аяҡ аҫтын ҡарағандан һуң. – Һинең тауышыңдан үҙенең ҡото алынды. Ана, һыпыртты, ҡойроғоноң осо ғына күренеп ҡалды.\nӘ үҙе ҡыҙҙы ебәрергә ашыҡманы – бындай хәлдәрҙе кинола ғына күргән, әлегәсә мөхәббәт тигәндәренә көлөп ҡараған Яҙгөлгә лә егеттең көслө ҡулдарында шул тиклем рәхәт ине. Әйтерһең дә, уның устары мускулдары ташып торған беләктәрҙең һәр күҙәнәген, йөрәк тибешен тоя…\n– Ҡәйнеш! Әллә аҙаштың инде? – тип берәүҙең һөрәнләгәне ишетелмәһә, был илаһи мәл күпме һуҙылыр ине икән.\n– Төшөр, төшөрөгөҙ, – Яҙгөлдөң тауышы ҡалтыранып сыҡты. Егет ҡыҙҙы һаҡ ҡына аяғына баҫтырҙы. Яҙгөл, сейә шырлығынан сығыу юлын эҙләгәндәй, уңлы-һуллы ҡаранып ҡуйҙы.\n– Әйҙә, сығырға ярҙамлашам, – эйелеп ҡыҙҙың түгелеп ятҡан биҙрәһен алды һәм үҙенең һауытындағы емештәрҙе ҡойҙо егет. – Мин Баязит булам. Ә һиңә үҙемсә исем ҡуштым да инде – Сейәкәй.\n… Эсенең түҙеп торғоһоҙ итеп ауыртыуына сыҙарға тырыша – етмәһә, ауыр итеп боҙ һалдылар. Хәлһеҙ ҡулдары менән уны этеп төшөрөргә маташыуы бушҡа булды, табип кире ҡуйҙы: «Тағы бер аҙ түҙегеҙ, операциянан һуң боҙ ярҙамында аналыҡ тартылырға тейеш». Телефон йырлай-йырлай шымып ҡалды, Яҙгөлдө каталка менән ҡайҙалыр алып киттеләр. Бер палатаға килеп инделәр, буғай, уны аҫтындағы йәймәһе менән ҡуша һаҡ ҡына карауатҡа күсереп һалдылар. Ә ҡатын күҙен йомған килеш ята бирҙе. Ул үҙенең тормошондағы иң бәхетле хәтирәләрен барлай ине.\nСейәлектә осрашҡанда Баязит уның кем, ҡайҙан булыуы хаҡында һораны, үҙе тураһында ла һөйләне. Баҡһаң, егет Яҙгөлдәрҙең ауылына килен булып төшкән бер туған апаһына ҡунаҡҡа килгән, еҙнәһенә бесән эшләшеп йөрөүе икән. Шуныһы ҡыҙыҡ, егет менән ҡыҙ Өфөлә бер юғары уҡыу йортонда, тик төрлө факультетта уҡый булып сыҡты. Быға тиклем күпме ваҡыт бер үк бинала белем алып, бер майҙанға күңел асырға йөрөгән булһалар ҙа, уларға тәү тапҡыр сейә шырлығында күрешергә яҙған икән. Күптәнге таныштар кеүек аралашҡан йәштәр был хаҡта көлөшөп алды, Баязит ҡыҙҙың биҙрәһен тултырырға ярҙам итте.\n– Бөгөн кискә күрешәйек, ә, Сейәкәй?\nТегеһе ризалығын белдереп баш ҡаҡты ла, оялышынан ҡолаҡ остарына тиклем ҡыҙарҙы. Кем-кем, Яҙгөл егет менән осрашыуға ризалашһын әле!\nЯландан Баязит еҙнәһенең машинаһында ҡыҙҙы ауылға еткереп ҡуйҙы. Әллә ни артыҡ хәбәр ҙә һөйләмәне, ул да тулҡынлана ине, күрәһең. Машинаны ауыл осонда туҡтатты ла, төшөп ҡалды Яҙгөл. Сығыр алдынан: «Кискә мине ошонда көт, йәме», – тип оялсан ғына йылмайҙы. Егет тә яуапһыҙ ҡалманы: «Мин һине ҡайҙа булһа ла көтөргә риза, тик кил генә».\nАна шулай башланып китте ике йәш йөрәктең мөхәббәт тарихы. Бер йыл күрешеп йөрөнө лә, туй яһаны йәштәр. Студент ятағындағы бер бүлмәлә тора башланылар. Диплом алмайынса, балаға уҙмаҫҡа, тип килеште тәүҙә ир менән ҡатын. Артабан икеһе лә аспирантураға уҡырға инде. Тора-бара һаҡланмаһа ла, ҡатын ниңәлер ауырға ҡала алманы. Иң йәш фән кандидаты булырға тигән маҡсат ҡуйған Яҙгөл тәүҙә бигүк борсолманы. Хоҙай ҡасан бәпес бирергә үҙе беләлер әле, ваҡыты етмәгәндер, тип фекер йөрөттө. Ире лә, яҡшы белгес булараҡ, хеҙмәт карьераһын уңышлы башланы, етәкселәрҙең өмөтөн аҡлау өсөн башкөллө эшкә сумды.\nТик атай-әсәй, ҡайны-ҡәйнә янына ҡайтҡан һайын, улар ейән тураһында һүҙ ҡуҙғатты. Өйләнешеүегеҙгә нисәмә йыл үтте, ни эшләп балағыҙ юҡ, тип туранан-тура һоранылар. Үҙҙәре атай-әсәй булған таныш-тоноштар, дуҫ-иштәр ҙә осрашҡан һайын аҡыл һатырға онотманы:\n– Балалы тормош бөтөнләй башҡа бит ул, быға тиклем нисек балаһыҙ йәшәлгән икән. Бына күрерһегеҙ әле бәпестең ни тиклем ҡәҙерле булыуын, тик оҙаҡлатмағыҙ!\n– Әйҙә, бер-бер артлы тап, наверстай упущенное, – тине балалы әхирәттәре, үҙҙәрен тәжрибәле әсә итеп күрһәтеп. – Етмәһә, ике бала өсөн «әсәлек капиталы» бирәләр!\nТәүҙәрәк шаяртыуға борһалар, тора-бара Яҙгөл менән Баязит бала темаһына һөйләшеүҙәрҙе ауыр ҡабул итә башланы. Ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһы юлын тапай торғас, хроник ауырыуҙар арҡаһында йөккә уҙа алмайһығыҙ, тигән диагноз ҡуйҙылар ҡатынға. Яҙгөл тәүге курста белем алғанда һыуыҡ тейҙереп ай буйы ауырығайны, сырхауын аяҡ өҫтө үткәрҙе. Сессия мәле булғанлыҡтан, табиптарға мөрәжәғәт итмәне. Шуның касафаты – цистит арҡаһында һаулығы мөшкөлләнгән. Сир аналыҡ көпшәһенә күсеп, ваҡытында дауаланмағанға күрә хроник ауырыуға әйләнгән.\nТик айҙар буйы дауаланыу курстары, услап-услап дарыу йотоу үҙенең һөҙөмтәһен бирмәне. Артабан ниндәй генә тикшерелеү үтмәне ҡатын, йөрөмәгән им-томсоһо ҡалманы.\nБала булмаһа, тик ҡатынға ғәйеп өйәләр.\n– Түлһеҙ булып сыҡты Яҙгөл! – тип тел шартлатты дуҫ булып, ә үҙҙәре был парҙың яҡшы фатир алыуына эстән көнләшеп йөрөүселәр.\nБаязит та, бер аҙ ҡаршылашҡандан һуң, тикшеренеүгә ризалашты – ирҙең барыһы ла яҡшы, тине табиптар.\n– Кейәүгә бармаҫ элек аборт яһатҡандыр әле! Йәшлек йылдары шанлы үткән ҡатындарҙың балаһы булмай, ғәҙәттә! Ә үҙе ҡайһылай тәртипле, өлгөлө булып ҡылана, уҡымышлы, етмәһә! – заманында һөнәри курстарҙы ла тамамлай алмаған, йыл һайын бала тапҡан килендәше Яҙгөлдө яйы сыҡҡан һайын кәмһетергә тырышты.\nИр менән ҡатындың дуҫтары, тиң-тоштары араһында упҡын хасил була барҙы, ҡунаҡҡа йөрөүҙе лә туҡтаттылар. Ҡайҙа барһаң да, шул бер тема күтәрелә. Балалы йорттан аңҡыған, зиһендәрҙе иҫерткән татлы бала еҫенән аҡылдан яҙыр хәлгә етә Яҙгөл. «Хоҙайым, ни эшләп мин?! Ни өсөн тап мине әсә булыу бәхетенән мәхрүм иттең? Ниндәй ауыр гонаһтар ҡылдым, ниндәй ғәйептәрем өсөн?» – түлһеҙлек ҡатындың иң ауыртҡан еренә әйләнде. Йөклө ҡатынды осратһа, бүлтәйеп сыҡҡан ҡорһағынан күҙен ала алмай, йәш бала күрһә, урлап алып ҡасырҙай була.\nБалаһыҙлыҡ бәғерен өткән ҡатындар ЭКО ярҙам итер, тип ышана. Аптыраған- йөҙәгәндәр, батып барыусы һаламға йәбешкән кеүек, экстракорпораль аталандырыу юлына ризалаша. Яҙгөл менән Баязит та, үҙ-ара килешеп, шәхси клиникаға килде. Бының өсөн кредит та алынды. Табиптарҙың, тәбиғи юл менән ауырға ҡалыу өсөн бер ни ҡамасауламай, тағы бер аҙ көтөгөҙ, тиеүҙәренә ҡарамаҫтан, ҡатын уйынан баш тартманы. Сөнки ЭКО яһатһа, бала табасағына шиге юҡ ине. Барыһы ла яҡшы, анализдары һәйбәт булды, тәүге тапҡырҙан уҡ ҡатындың ауырға ҡалғанын белгәс, парҙың шатланыуы!\n…–Оҙаҡ көткәнме икән?\nЯҙгөл һиҫкәнеп күҙен асып ебәрһә, бер - нисә ҡатын уның өҫтөнә эйелеп баҫҡан. Төрлө йәштәге үҙҙәре, күренеп тора. Йәлләүле ҡарашын төбәгән палаталаштарына:\n–\tҺигеҙ йыл... Ауырым үҫеүҙән туҡтаны… Таҙарттылар…– тип әйтә алды иңрәү ҡатыш.\n–\tКүпмелек ине һуң?\n–\tУн ике аҙналыҡ…\n«Эхх…», –ҡатындарҙың береһе ауыр итеп көрһөнөп ҡуйҙы. Икенсеһе пластик стаканды һаҡ ҡына ауыҙына терәне: «Мә, эс, һыуһының ҡанһын».\nСабыйын юғалтыуын һис тә аңларға теләмәгән Яҙгөл эсен тотоп оҙаҡ ятты. Тирә-йүндәгеләрҙең шым ғына аралашыуҙарынан бында барыһы ла бала таба алмаған ҡатындар икәне аңлашыла. Һөйләгәндәре лапароскопия, эндометриоз, ЭКО, ИКСИ – үҙәккә үтерлек таныш һүҙҙәр.\n–Юҡ, тинем бит! Ышанмайым мин һеҙгә! Мин балам буласаҡ, ишетәһегеҙме, бу-ла-саҡ! –атылып килеп ингән берәү, карауат ситенә эләгеп, һөрлөгөп китте. – Мин бер нәмәне лә киҫтерергә уйламайым! Һеҙ алдашаһығыҙ, ы-шан-ма-йым!\n–Нимә булды, сеү, тыныслан! – палатағылар истерикаға бирелеүсене тыйырға тырышты.\n–Тәүҙә, бер аналыҡ көпшәһен ҡырҡырға кәрәк, тинеләр. Ә хәҙер икеһен дә, тиҙәр, улар ныҡ ялҡынһынған, имеш! Икеһен дә алдырып, нисек балаға уҙырға тейеш кеше?! Көпшәләре булмаһа, был ЭКО-ға ризалашыр ҙа һеҙгә аҡса түләр, тип көтәһегеҙме? Күралмайым һеҙҙе, башҡаса бында эҙем дә булмаясаҡ! – ярһыған ҡатын үкһеп иларға тотондо. Уның артынан табип үҙе килеп инде: «Аҡсанан бигерәк һаулығығыҙ тураһында һүҙ бара. Үкенескә күрә, һеҙҙә сактосальпинкстың ауыр формаһы, тиҙ арала операция талап ителә. Уны бюджет ойошмаһында бушлай ҙа эшләйҙәр». Күмәкләп тынысландырҙылар, буғай, һулҡылдап илаған тауыш тынып ҡалды.\nКүпмелер ваҡыттан һуң, Яҙгөл яңынан күҙҙәрен асты. Янына һары сәсле ҡатын килеп мендәрен төҙәтте, маңлайына ҡулын һалып ҡараны. Төптә, тәҙрә янындағы карауатта ятҡан килеш барыһын да хәлһеҙ генә күҙҙән үткәрҙе: үҙе менән дүрт ҡатын икән, береһе ҡарашын билдәһеҙлеккә төбәп, онотолған хәлдә ултыра. Күрәһең, яңыраҡ уны йыуатҡандар.\n–Сәй ҡуйып ебәрәйек, шәкәрле итеп эсеп алһаң, хәл инеп китер! – һарыҡай электр сәйнүген тоҡандырып ебәрҙе. – Коридорҙағы кулерҙан һыу бигерәк тәмле, сәйен дә эсеп туйғыһыҙ!\nСәй янында ҡатындар бер-береһенә тартылып, асылып һөйләшә башланы. Яҙгөл карауаттан тороуҙан ҡырҡа баш тартты.\n–Мин бынан ҡайтырға хәл иттем, – тине Римма, күҙ йәштәрен йотоп. – Көпшәләремде алдыртыу өсөн үҙемдең гинекологыма барасаҡмын. Артабан аҡса йыйып йәки кредит алып ЭКО-ға килермен. Спайкалы көпшәләр менән ЭКО-ға алмаясаҡтар, тиҙәр бит. Эй, ҡыҙҙар! Ошо көнгәсә, утыҙ биш йәшемә еткәнсе, үҙем булдыра алырмын, тип хыялланып йөрөнөм. Һуңғы шәмем һүнде…\n–Бер ҡасан да башыңды эймә! Үҙеңде ҡороған, ҡыҫыр ағас тип хис итерһең, бирешмә. Мин тыуасаҡ балам өсөн тауҙар аҡтарырға әҙер! – Һарыҡай Мария осло маникюрлы бармаҡтарын тырпайтып, ниҙер эләктереп алғандай хәрәкәт яһаны. – Был юлы дүртенсе тапҡыр ЭКО-ға килдем, быға тиклем ике ауырым үҫеүҙән туҡтаны. Өсөнсө тапҡырҙан бер түгел ике эмбрион нығынып, үҫеп киткәйне. Табыу ваҡыты етте тигәндә, ауыҙ вирусы инфекцияһын йоҡтороп ҡаты сирләп киттем. Тән температураһы 40-тан төшмәне, тиҙ арала кесарев ярыуы яһанылар. Ул көндө донъяла минән дә бәхетле кеше юҡ ине. Тик бер нисә тәүлектән ҡыҙым да, малайым да бер-бер артлы үлде. Минән күсеп өлгөргән инфекция йән киҫәккәйҙәремде аяманы. Ҡайғымдан аҡылдан яҙмаҫ өсөн үҙ-үҙемде ҡулға алыу еңел булманы, йыл ярым уҙғас, тағы килдем. Беләһеңме ни өсөн? Сөнки минең ышаныс шәмдәлдәре һүнмәгән, килеп сыҡмаһа, суррогат әсә хеҙмәтенә лә мөрәжәғәт итәсәкмен!\nШул саҡ берәү палата ишегенә башын тыҡты:\n–Ҡыҙҙар-йондоҙҙар, һеҙҙә ноутбукка заряд яйланмаһы юҡмы?– тип һораны ҡырҡ йәштәр самаһындағы ҡатын.\n–Юҡ! –Юлиә барыһынан да алдараҡ ҡәтғи итеп яуап ҡайтарҙы. Палата ишеге ябылғас, нәфрәтләнеп, йән асыуы менән дауам итте: «Был ҡатындың 16 йәшлек ҡыҙы бар. Ә икенсеһен табырға теләмәй, ҡат-ҡат абортҡа барған. Хәҙер ЭКО - ға килгән. Фатирыбыҙ бар, донъябыҙ етеш, тағы бала кәрәк, мотлаҡ ул тыуһын ине, ти. Минең бер генә бөртөк балам булһа, Хоҙайға рәхмәт уҡып туя алмаҫ инем. Кемдер бала таба алмай түлһеҙлектән яфалана, ә икенселәре бала табыу бәхетенә эйә булып та, унан баш тарта, бәпесен йәшәүҙән, яҡты донъяны күреүҙән мәхрүм итә. Үкенәм, тип илаған була, етмәһә».\nЮлиә үҙе утыҙға ла етмәгән. Табиптар, теге-был ауырыуын табып, бер-бер артлы дауалау курстарын билдәләгән. Төрлө дарыуҙан һуң ҡалҡан биҙе эшмәкәрлеге боҙолған, ә гормондар өҙөклөгө түлһеҙлеккә килтергән. Үҙе лә, ире лә зарығып бала теләй, табиптар хөкөмөн көтә – ә улары әлегә бер ни ҙә вәғәҙә итмәй.\n–Минеңсә, йәшәүҙе Хоҙай Тәғәлә генә бүләк итә. ЭКО – ул мотлаҡ ауырға ҡалып, имен-аман ҡарыныңда йөрөтөп, һау бала табасаҡһың, тигән һүҙ түгел. Хет ун тапҡыр яһат, Хоҙай бирмәһә бирмәй ҙә ҡуя. Был юлы ул миңә мотлаҡ әсә булыу бәхетен бүләк итер, тәүфиҡлы, оҙон ғүмерле бала бирер, тип ышанам, – яҙмыштың ауыр һынауҙарын еңеп сыҡҡан, фәлсәфәүи фекер йөрөткән Марияны рух йәшәтә. – Бөгөн тәүге баланы табыуҙың уртаса йәше 30 - 35, ҡатындар 45 - 47 йәштә лә таба. Миңә 44 йәш, уҙып барған поездың һуңғы вагонына нисек булһа ла өлгөрөргә тырышам. Барыһы ла Хоҙай ҡулында…\nҠатындарҙы өнһөҙ генә тыңлаған Яҙгөл ойоп киткәнен һиҙмәй ҙә ҡалды. Уның янына ап-аҡ кейемле Сәлимә өләсәһе килеп ултырҙы. Заманында кендек әбейе булған ҡатын үҙ ғүмерендә кешеләрҙән бик күп рәхмәт һүҙен ишеткән. Үҙенән күҙ яуын алырлыҡ сафлыҡ бөркөлә, күрәһең, йәне ожмахталыр. Йөҙәрләгән сабыйға донъяға килергә ярҙам иткән изге күңелле, иманлы, әҙәпле, абруйлы әбей ине. Әйтерһең дә, бәләкәй Яҙгөлдө һөйөп туймаған өләсәһенең йылыһы килеп бәрелгәндәй булды. Аһ, ҡайҙа ҡалды ул ғәмһеҙ баласаҡ! Иркәле, наҙлы, бер ҡайғыһыҙ саҡ!\n–Сейәләр быйыл ҡыҫыр ҡалды тип, борсолма, ҡыҙым! Таҡ һанлы йылда мотлаҡ сәскә атыр, емеше менән ҡыуандырыр! Ҡайғырма, балаҡайым! – бер - нисә секундлыҡ ҡына әллә өн, әллә төш булды. Өләсәһе уны үҙе аралап йөрөй икән дә! Нимә тине шул, сейәләр ҡыҫыр ҡалды? Таҡ һанлы йылда емеш бирер?\nЯҙгөл, палаталаштарының әңгәмәһен онотоп, тәрән уйға батты. Ҡыуанысынан тыны ҡыҫылды, сейәләр, тип уның үҙен әйтте түгелме? Таҡ тигәнен нисек аңларға? Быйыл таҡ һанлы йыл, әллә?.. Баязит менән бергә тороуҙарына быйыл 8 йыл, киләһе йыл, тимәк? Бәлки?\n«Рәхмәт, ҡәҙерлем, рәхмәт, өләсәйгенәм!» –ҡатын үҙендә оло өмөт сатҡыһы уяныуын, еңеллек тойҙо, тын алыуы иркенәйҙе. Әйтерһең дә, Яҙгөл терелде, уға йән инде:\n– Миңә лә сәй яһағыҙ, зинһар? – тип тороп ултырҙы ул.


Хәбәрҙәр: Балтимор халҡы винтовкаларын икмәккә алмаштыра.\nБалтимор халҡы винтовкаларын икмәккә алмаштыра.\nСэнди Хук мәктәбендәге фажиғә Мэриленд штатында йыл һайын булып торған ҡорал салонына ҡыҙыҡһыныуҙы кәметмәне. Бында килеүселәр яңы күргәҙмәне мауығып ҡарай һәм винтовкалар һәм пистолеттар йөрөтөүгә үҙҙәренең конституцион хоҡуғын яҡларға әҙер тора. Күп кенә башҡа американлылар һымаҡ уҡ, улар уҡыу йорттарындағы үлтерештәрҙе ҡаты закондар ҡабул итеү менән генә хәл итеп булмаясаҡ, тип иҫәпләй.\nЭрл Кёртис ҡорал магазинында һатыусы булып эшләй:\n“Һуңғы үлтерештәр 15-25 йәшлектәр тарафынан эшләнде,- ти ул.-Проблеманың асылы нимәлә? Ни өсөн улар ҡапыл аҡылдан шашҡан? Ғиллә бында уларҙың психикаһы торошонда, ә ҡоралда түгел,-”ти Кёртис. Уның фекеренсә, автомобиль дә ҡорал, тик “уға эйә булыуҙы тыйыу тураһында берәү ҙә һүҙ ҡуҙғатмай”.\nНьютаундағы ҡан ҡойоштан һуң, Америкала ҡорал йөрөтөүгә сикләүҙәр хаҡында бәхәстәр йәнә ҡыҙып китте. Коннектикут штатынан элекке сенатор- демократ Кристофер Додд фекеренсә, кисекмәҫтән ниндәйҙер саралар күрергә кәрәк.\n“Йәмғиәтебеҙҙә кеше ғүмеренең даими рәүештә хәүеф аҫтында булыуы мине хайран ҡалдыра,- ти ул.-Күптәр үҙҙәрен яһаулы ҡорал менән йөрөргә хоҡуғы бар тип иҫәпләй- бына ни өсөн ул. Ҡасан дөрөҫ һығымта яһарбыҙ икән? Бының өсөн күпме һабаҡ алырға тура килер икән беҙгә?”\n“Беҙгә кисекмәҫтән етди саралар күрергә кәрәк-”тине Ньютаун ҡырылышынан һуң АҠШ президенты Барак Обама.\nХөкүмәт үҙ ҡарарҙарын тәҡдим иткәнгә ҡәҙәр Балтимор ҡалаһы властары шундай инициатива менән сығыш яһаны: улар халыҡҡа пистолет һәм винтовкаларын чекка алмаштырырға тәҡдим итте, ә был чек буйынса супермаркеттарҙа аҙыҡ- түлек алырға мөмкин. Бер йәкшәмбелә генә лә 500 кеше ҡорал тапшырған.


Шәп мөмкинлекте ҡулығыҙҙан ысҡындырмағыҙ!\nӘгәр һеҙҙе ниндәйҙер һорауҙар борсой икән, яңылыҡта күрһәтелгән телефон буйынса шылтыратығыҙ йәки электрон почтаға яҙып ебәрегеҙ.\n19 ноябрҙә Башҡортостанда йәшәгәндәргә “Просто право” онлайн ҡабул итеү бүлмәһендә бушлай кәңәш алырға мөмкин. Бөтә Рәсәй балаларға хоҡуҡи ярҙам көнө алдынан Рәсәй Юристар ассоциацияһының Башҡортостан төбәк бүлексәһе теләге булғандарҙы бушлай кәңәштәр алырға саҡыра. Граждандарға профессиональ кәңәштәрҙе Суд приставтары федераль хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы, республиканың Дәүләт юридик бюроһы, Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы, Башҡортостандың Балалар хоҡуҡтары буйынса вәкиле бирәсәк.\nТеркәлеү өсөн +789177600204 телефоны буйынса шылтыратырға йәки alrf-rb@mail.ru электрон почтаһына ғаризаны ебәрергә мөмкин. Әйткәндәй, онлайн ҡабул итеү бүлмәһе 11.30 сәғәттән 14 сәғәткә тиклем эшләйәсәк.\n20 ноябрҙә Бөтә донъя бала көнө билдәләнә. Ул 1954 йылда Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Генераль ассамблеяһы тарафынан барлыҡҡа килгәйне. Тағы биш йыл үткәс, тап ошо көндә Генераль ассмаблея Бала хоҡуҡтары декларацияһын ҡабул итте.\nБөтә донъя бала көнө - кескәйҙәрҙең хоҡуҡтарын яҡлау өсөн яҡшы мөмкинлек ул. Бала - һәммәбеҙҙең йәшәү мәғәнәһе, шатлыҡ-ҡыуанысы, бәхете. Уларһыҙ донъя йәмһеҙ тойола. Барлыҡ тырышлығыбыҙ ҙа бары улар хаҡына. Шуға кескәйҙәр өсөн матур йәшәү шарттарын булдырыу - өлкәндәрҙең мөҡәддәс бурысы.\nӘгәр һеҙҙе ниндәйҙер һорауҙар борсой икән, үрҙә күрһәтелгән телефон буйынса шылтыратығыҙ йәки электрон почтаға яҙып ебәрегеҙ. Был мөмкинлекте ҡулығыҙҙан ысҡындырмағыҙ.


28 Сентябрь 2018, 18:03\nҺәр кем үҙенең һаулығын һаҡларға һәм ҡәҙерләргә тейеш. Сөнки ул – Хоҙай тарафынан бирелгән иң ҙур байлыҡ. Өлкәндәр ҙә, сәләмәтлегең бар икән, бөтәһе лә була, ти бит.\nБеҙҙең Өмөтбай мәктәбендә Һаулыҡ көнөнә арналған күңелле турслёт үтте. Ә унда спорт һәләтлеге генә түгел, зирәклек, сослоҡ, аҡыл да, белем дә кәрәк ине. Шулай көҙгө матур бер көндә тәбиғәт ҡосағында бөтә мәктәп уҡыусыларын дүрт командаға бүлгәс, ысын мәғәнәһендә ҡыҙыу ярыш башланды. Беҙгә карта төшөрөлгән ҡағыҙ тапшырылды. Иң беренсе эш – маршрутты дөрөҫ билдәләп, Гүзәлиә Әсләм ҡыҙын табып, уның ҡушыуы буйынса тиҙ генә иң күп дарыу үләндәре исемлеген яҙыу кәрәк ине. Быны башҡарғас, аҙымлап һанап Альбина Вәкил ҡыҙы янына килдек. Унда беҙ «һаҙлыҡ»тан батмай ғына үттек. Бәләкәй синыфтыҡылар ситкә баҫҡан өсөн штраф ваҡыты бирелде. Артабан йүнәлеште билдәләп, Шәүрә Ғөзәйер ҡыҙы янына килдек. Ул билдәле яҡташтарыбыҙҙың исемдәре яҙылған ҡағыҙ бирҙе. Беҙҙең бурыс уларҙың кем икәнен әйтеү ине. Төрлө урында эшләгән яҡташтарыбыҙҙың ҡайһы берҙәрен белмәгән өсөн оят булды.\nГөлсинә Рәйес ҡыҙын эҙләп тапҡас, ике шырпы ярҙамында бәйле торған епте өҙҙөк. Иң ауыры Дилә Ислам ҡыҙы янында тәүге ярҙам күрһәтеү булғандыр. Был эш тә шулай уҡ ваҡытҡа башҡарылды. Ҡыҙҙар табип оҫталығын күрһәткәнсе, егеттәр носилка эшләне. Һуңғы һынау бөтә команда менән канат буйлап үтеү ине. Бында ла һәр яңылышлыҡ өсөн Азамат Фәнил улы өҫтәмә штраф ваҡыты – 30 секунд яҙып ҡуйҙы.\nБына финишҡа килеп еттек. Бөтә командалар ҙа йыйылып бөткәс, Рәзилә Таштимер ҡыҙы һәм Миләүшә Сәрүәр ҡыҙы ҡайнатҡан сәй, Рәмилә Таштимер ҡыҙы бешергән тәмле бутҡа менән һыйланыр өсөн табынға йыйылдыҡ.\nБыл көнөбөҙ бик күңелле һәм ҡыҙыҡлы үтте. Күп яңы нәмәләр белдек. Команда капитаны булған егеттәр, юғары синыф ҡыҙҙары үҙҙәренә яуаплылыҡ алып, ярышты матур итеп ойоштороп йөрөнө. Уларға һәм уҡытыусыларыма ҙур рәхмәт!


19 Декабрь 2018, 01:28\nҺалҡындар башланыу менән төрлө ауырыу ҙа көсәйә. Улар бигерәк тә иммунитеты насар булған кешеләрҙе һағалап ҡына тора: йә һалҡын тейеп бара, йә инфекция эләгә. Нисек итеп улар¬ҙан һаҡланырға һуң? Түбәндәге кәңәштәр әҙме-күпме булһа ла ярҙам итер, тигән өмөттәбеҙ.\nБыл рецепт ҡышҡы һалҡында төрлө ауырыуҙан һаҡланырға ярҙам итер. Уны әҙерләү өсөн 150 г бал, 200 – 300 г ҡабаҡ, бер лайм, ике лимон һәм имбирь, 150 г шәкәр һәм ун минут ваҡыт етә. Лимон менән лаймды ҡайнар һыу менән бешекләп алырға. Ҡабаҡ менән имбирҙең ҡабығын таҙартып, ваҡлап турарға, һуңынан блендер менән иҙергә. Лимон менән лаймдың һөйәктәрен алып, ҡабығы менән бергә турарға. Һуңынан барыһын бер һауытҡа һалып, бал менән шәкәр өҫтәргә лә блендер менән яҡшы итеп иҙергә. Ҡатнашманы һалҡын урында һаҡларға. Һыуытҡыста оҙаҡ ҡына ваҡыт ултырһа ла бер нәмә лә булмай. Был шифалы һәм тәмле дарыуҙы сәйгә ҡушып эсергә, ҡоймаҡ, печеньеға һылап ашарға ла мөмкин.\nАуырыу башланып ҡына торғанда\n- Тамаҡ ауыртҡанда йылымыс һыуға бөтнөк үләне, бер лимон һуты ҡушып әҙерләнгән эсемлек ярҙам итә.\n- Ҡоро йүтәл йонсотҡанда йүкә сәскәһен термоста ҡайнар һыуҙа 3 – 4 сәғәт төнәтеп эсергә.\n- Тымауҙан – һуған һуты һәм алоэ һутын ҡушып, 1:1 нисбәтендә һыу өҫтәп, танауға тамыҙырға.\n- Һалҡын тейгәндә мөмкин тиклем күберәк һыу эсегеҙ. Йылантамыр үләне менән лимон ҡушып сәй әҙерләргә мөмкин. Шулай уҡ ҡайнатма тураһында ла онотмағыҙ! Мәҫәлән, температураны бик яҡшы төшөрөү сараһы – ҡурай еләге ҡайнатмаһы.


Максим Чудов ярыштар тураһында\nБашҡортостан вәкиле дүртйыллыҡ уйындарында еңеү мөмкинселеген тағы ҡулынан ысҡындырҙы. Максим Чудов үҙенең я ратҡан аралығы, ун километрға спринтерҙер уҙышында ни бары у нынсы һөҙөмтә күрһәтеүгә иреште.\nҮткән 20 километрға уҙышта Максимдың өсөнсө һәм дүртенсе рубежда уңышһыҙ атыуы бәкәлгә һуҡһа, был юлы рәсәйле тиҙлек йәһәтенән көсһөҙлөгөн күрһәтте. Һөҙөмтәлә Максим унынсы һәм лидерҙан бер минут һәм туғыҙ секундҡа артта ҡалды.\nРәсәй спортсылары араһында иң яҡшы күрһәткес - Иван Черезовта, ул лидерҙан 57 секундҡа артта ҡалып, финишҡа\nалтынсы булып килде. Йыйылма команданың тағы ике вәкиле Николай Кругов һәм Сергей Чепиков еңеүсенән ике минутҡа артта ҡалып килде. Улар тураһында спортсылар спринтта күрһәтелгән ваҡыт буйынса эҙәрлекләү уҙышында миҙал өсөн көрәшеү мөмкинселеген юғалтты тип әйтергә була.\nМаксимдың фиништан һуң биргән комментарийҙары төрлөрәк\nяңғырай, әммә шулай ҙа беҙ киләһе стартҡа ул мөмкин тиклем нығыраҡ әҙерләнеп сығыр тип ышанабыҙ. Әлегә иһә уның әйткән һүҙҙәре менән таныштырабыҙ.\nТәүге версия. Рәсәй телекомментаторҙарына Максим түбәндәгеләрҙе белдерҙе:\n- Мин был уйындарҙа миҙал алырға уйламаным да. Күнекмә ваҡытындағы кеүек ярыштым. Ниңә мине олимпия өмөтө тип һананылар Был сезонда донъя кубогы этаптарында яҡшы сығыш я һағанғалыр, моғайын.\nУҙыш тамамланғас, Чудов "Спорт" телеканалы хәбәрсеһенә былай тине:\n- Финишҡа етәрәк хәлем бөттө, аяҡтар ҡороша башланы, кислород етмәүе һиҙелде. Үргә күтәрелеү бик ҡыйын булды.\n"Советский спортта" түбәндәге комментарий баҫылды:\n- Мин быны бер нисек тә аңлата алмайым. Бер йыл элек олимпия алдындағы аҙнала һуңғы рубеждан ике штраф, 13 - сө ваҡыт менән китеп 16 - сы булып финишҡа килдем. Бөгөн иһә бар көсөмдө һалһам да тиҙерәк шыуыу килеп сыҡманы. Бер минутҡа артта килдем! Сәпкә яҙа атмайынса! Кубок этабында бындай күрһәткес менән еңергә тейеш булыр инем.\n"Новости" мәғлүмәт агентлығы Чудовтың түбәндәге һүҙҙәрен килтерҙе:\n- Үҙемде бик хәлһеҙ тойҙом, ярыш миңә бик ҡатмарлы бирелд е. Шәхси уҙыштан һуң ике көн үтһә лә аҙағына тиклем элекке\nхәлемә ҡайтып өлгөрмәнем.\nБиатлонсының түбәндә бирелгән һүҙҙәре беҙгә барыһынан да нығыраҡ оҡшаны:\n- Эҙәрлекләү ярышында барыһы ла күпкә яҡшыраҡ булырға тейеш. Был трассала лидерҙар менән көрәшергә мөмкин, тип уйлайым. Бындағы бейеклектә күптәрҙең хәле бөтә, бына бөгөн\nЭҙәрлекләү уҙышы 18 февралдә үтәсәк. Спортсыларға 12 ярым\nкилометр үтергә һәм өс ут рубежын яуларға кәрәк. Беренсе булып дистанцияға спринтта еңеүсе Свен Фишер сыға, һигеҙ секундтан - Хавлард Ханеволд, артабан Фроде Андерсен. Черезо в һәм Чудов ун ике көслө спортсынан торған төркөмдә сығыш яһаясаҡ. Ҡырҡ өс секунд дауамында лидерҙар артынан Винсент Д ефранс, Рикко Гросс, Рафаэль Пуаре һәм Оле Эйнар Бьорндален кеүек көслө эҙәрлекләүселәр ташланасаҡ.\nМиҙалға дәғүә итеү өсөн Чудовҡа өс лидерҙы эҙәрлекләүселә р араһында нығынырға, сифатлы итеп атырға, алда йүгереүселәр ҙең хата ебәреүен файҙаланырға һәм көслө конкуренттарҙан арт та ҡалмаҫҡа кәрәк буласаҡ.


Ҡондоҙ — Башҡорт Википедияһы\nҒаилә: Ҡондоҙ һымаҡтар\nҠондоҙ (лат. Castor fiber) — Кимереүселәр төркөмөнә ҡараған көрән йөнлө, яҫы ҡойроҡло, тиреһе затлы һыу буйы йәнлеге. Ҡондоҙ имеҙеүселәр класына, кимереүселәр отрядына ҡараған йәнлек.\n2 Йәшәү рәүеше\nЙЫЛҒА ҠОНДОҘО кимереүселәр отрядының ҡондоҙҙар ғаиләһенә ҡараған имеҙеүсе. Евразияның урман зонаһынан алып дала зонаһына тиклем таралған.\nҠондоҙ (бобр) — кимереүселәр араһында иң ҙуры. Кәүҙә оҙонлоғо — 120 см самаһы. Ауырлығы 35 кг тирәһе. Тиреһе ҡуйы йөн менән ҡапланған. Төҫө асыҡ көрәндән алып ҡара көрәнгә тиклем. Йөн япма ике ҡатлы: йылҡылдап торған өҫкөһө һәм ҡуйы, һыу үткәрмәҫ аҫҡыһы.\nҠолаҡ япраҡтары һәм танау тишектәре һыу аҫтында ябыла. Алғы тәпейҙәре ҡыҫҡа, кеше ҡулына оҡшаған, хатта бармаҡтарына тиклем кешенекенә тартым. Шул ҡулдар менән ағастар, ташый, быуа төҙөй, өйөнә үлән, аҙыҡ килтерә, балаларын тәрбиәләй. Артҡы аяҡтары оҙон, бик көслө. Бармаҡтары араһында ярыһы бар, йөҙөү өсөн бик уңайлы. Ҡойроғо (30 см тиклем) яҫы, ялпаҡ. Мөгөҙ пластинкалар менән ҡапланған. Ҡойроғо руль булараҡ хеҙмәт итә. Кәрәк саҡта шул уҡ ҡойроҡ өҫтөнә балаларын ултыртып һөйрәй.\nТөп ҡоралы - өҫтән һәм аҫтан берәр пар бысаҡ кеүек үткер тештәре. Оҙон булып алғараҡ сығып тора, бер туҡтауһыҙ үҫәләр. Шуның өсөн бер туҡтауһыҙ кимерергә мәжбүрҙәр. Йыуан ағастарҙы ла тиҙ генә йыға алалар.\nБик һаҡ хайуандар: көндөҙ ял итәләр, төнө буйы эшләйҙәр. Саҡ ҡына шикле тауыш ишетеү менән һыуға сумып юҡ була улар. Кәрәк мәлдә ошо уҡ тештәр менән дошманына ҡаршы үлемесле алышҡа сыға.\n20 быуаттың 60-сы йылдарында Республикала ҡондоҙҙарҙы яңынан тергеҙеү буйынса эштәр башлана. Воронеж өлкәһенән, Белорус ССР-ынан һәм Мари АССР-ынан ҡондоҙҙар алып киләләр. Балаҡатай, Ғафури, Дим һәм Эҫем-Инйәр ғаиләләре булдырыла. Улар үрсеп, Башҡотостандың башҡа райондарындағы һыу ятҡылыҡтарына тәбиғи рәүештә тарала.\nҠондоҙҙар төркөм-төркөм булып йәшәй. Яңғыҙ ғүмер иткәндәре бик һирәк. Тынысыраҡ урында торлаҡ “төҙөйҙәр”. Шуға ла, төйәк иткән ерҙәре тыныслыҡҡа һәм дә йылға ярының уңайлылығына ныҡ бәйле. Аҙыҡ запасын һыуҙа туплайҙар.\nҒаилә ҡороп йәшәйҙәр. Моногамлы һаналалар, йәғни бер генә иш менән ҡауыша. Енси яҡтан 2 йылда өлгөрә. Балалары йәйен донъяға килә. Й ылына 1 тапҡыр 1—5 бала тыуҙыра. 20—26 йыл йәшәй.\nҠондоҙҙар, башлыса, төнөн “донъя көтә” башлай. Бар мәшәҡәттәре — ағас кимереү, оя ҡороу, бәләкәстәрҙе үҙҙәре белгән һөнәрҙәргә өйрәтеү. Туҡланыу яғына килгәндә, үлән, ағас ботаҡтарының ҡайырыһын, тамырҙарын тәғәм итәләр. Төнөн уларҙың тормошо әүҙемләшә, ҡышҡылыҡҡа аҙыҡ әҙерләгән саҡта (көҙөн) көндөҙ ҙә мәшәҡәткә сумалар.\nЭңерҙә һәм төндә әүҙем. Ағас ҡабығы, йәш ботаҡтары менән туҡлана. Ярым һыу хайуаны, һыу-һаҙлыҡ үҫемлектәренә бай булған һыу ятҡылыҡтарын төйәк итә.\nВаҡ йылғаларҙа һәм инештәрҙә быуа һикәлтәләре барлыҡҡа килтергән ваҡытлы быуалар төҙөй. Һыуҙағы аҙыҡ һаҡламдарын күсереү осон каналдар яһай. Биләмәләренең сиген ҡондоҙ "ағымы" (парлы мисек биҙе бүлеп сығарған еҫле матдә) менән билдәләйҙәр.\nТекә ярҙарҙа 1—2 м тәрәнлектә һыу аҫтына килеп сыға торған юлы булған 8—10 м оҙонлоғондағы өң ҡаҙый. Түбән батҡыл ярҙарҙа йыуан ботаҡтарҙан, сыбыҡтарҙан һәм ләмдән 1—3 м бейеклектәге "өйҙәр" төҙөй.\nБыуалар ҡора, ҡышҡылыҡҡа аҙыҡ запасы туплай, кеше һымаҡ эшләйҙәр, ял иткәндә бер-береһенә нимәлер һөйләйҙәр. Уларҙың аҡылына һәм эшһөйәрлегенә хайран ҡалырлыҡ. Хатта һөйләшеүҙәренә тиклем кешенекенә оҡшап ҡуя.\nБыуа уртаһындағы ҡалҡыу ергә ағастан өй төҙөйҙәр: ағасты кимереп йығалар, тейешле оҙонлоҡта бүрәнәләргә турайҙар һәм кәрәк урынға алып баралар. Йыуан бүрәнәләрҙән ҡыуыш төҙөп, ярыҡтарына мүк тултырып, тыштан балсыҡ менән һылап ҡуялар. Йылы өй шулай барлыҡҡа килә.\nӘҙер өй өҫтөнә арҡыс-торҡос итеп эре ағастар өйәләр. Диаметры - 3, бейеклеге 2 метр тирәһе, кәбәнде хәтерләткән ҙур өй хасил була.\nБыл өйөмдөң ситтәре һыу эсенә батып тора: ҡоро ерҙән дә, һыу эсенән дә өйгә инерлек түгел. Йәй көнө өйҙө киң быуа һыуы йыртҡыстарҙан һаҡлай, ә ҡыш боҙ өҫтөнән килгән йыртҡыстар һыуға ҡуша туңған ағастарҙы бер нисек тә аҡтара алмай. Шулай ҡондоҙҙар һаҡланыу сараһын да күрә белә. Быуа йырылһа, уларға үлем килә. Сөнки улар йыртҡыс түгел, тыныс хеҙмәтте генә белә, үлән һәм ағас ҡайырыһы менән туҡланып көн итә.\nҠондоҙҙоң өйөнә тик һыуҙан ғына, үҙҙәре генә белгән ерҙән инергә мөмкин. Үҙҙәре һыйырлыҡ ҡына тар тоннель аша өйҙөң ситенә килеп сыға.\nТышҡа килеп сыҡҡан ерҙә, ҡыйыҡ һымаҡ булып, өй өҫтөнә өйөлгән бүрәнәләрҙең сите сығып тора, ҡапыл ғына табырлыҡ түгел. Запас юлдары ла була.\nҺыуҙан тоннель буйлап килеп сыҡҡан ҡондоҙ тәүҙә һыу һарҡыта торған майҙансыҡҡа баҫа. Шунда тиреһенең һыуын һарҡыта, йөнөн һыға, ҡорота, тарай. Оҙаҡ ҡына үҙен тәртипкә килтерә. Ҡороған йөнөн яҡшылап тарау өсөн уның махсус тырнағы ла бар. Тамам таҙарынғас ҡына өҫкәрәк күтәрелә: унда ҡоро хуш еҫле үлән түшәлгән майҙансыҡ. Шунда ял итәләр, йоҡлайҙар, балалары уйнай.\nӨй эсе шаҡтай ҙур, хатта эсенә оло кеше бөкләнеп һыя ала. Аҙыҡ запасы ла өй эргәһендә генә, һыуҙа һал кеүек йөҙөп йөрөй. Алыҫ китмәһен өсөн өй ситенә беркетелгән. Өҫтө-өҫтөнә өйөлгән ағас һыуға тәрән батып, һыу өҫтөндәгеһе саҡ ҡына күренеп тора. Шулай кәрәк тә: ағастар кипмәй, һәр ваҡыт яңы булып һаҡлана.\nАҙыҡҡа сыҡҡан ҡондоҙ һал аҫтынан ағасты алып, тоннель буйлап өйгә индерә. Йылы өй эсендә рәхәтләнеп кимерәләр. Ҡайырыһы кимерелгән ағасты өйөм ситенә ҡуялар. Шулай, өйҙө ҡаплаған өйөм аҫтан да үҫә.\nБашҡортостанда борон ҡондоҙ күп булған. Ҡиммәтле тиреле һунар йәнлеге, кешенең нәфсеһен генә уятҡан. Бынан тыш, ҡондоҙ "ағымы" парфюмерияла һәм халыҡ медицинаһында ҡулланыла.\nЙәнлекте күпләп ҡырыу уларҙы бөтөү сигенә килтереп еткергән. Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китабына индерелгән.\nТик үткән быуаттың 60–70-се йылдарында ғына уны тәбиғи шарттарҙа үрсетеү тураһында ҡайғырта башлағандар, һунар итеү ҡәтғи тыйылған. Архангел, Ғафури, Балаҡатай, Өфө райондары биләмәләренә үрсетер өсөн ситтән йәнлектәр алып ҡайтып ебәргәндәр. Әйтергә кәрәк, улар ерһенеп китә. Ебәрелгән райондарҙа һандары кәрәкле кимәлгә етә, башҡа биләмәләргә тарала башлай. Бөгөн ҡондоҙҙар Башҡортостандың 21 районында осрай. Һандары яҡынса 2 меңдән ашып киткән инде.\nБеренсе ҡондоҙҙарҙың ташҡа әйләнгән ҡалдыҡтары Азияла табыла. Иң билдәле юҡҡа сыҡҡан ҡондоҙҙар − плейстоцен дәүеренән ҡалған себер Trogontherium cuvieri һәм Төньяҡ Америка Castoroides ohioensis гигант ҡондоҙҙары. Баш һөйәгенең ҙурлығына ҡарап буйы 2,75 м, массаһы 350 кг булған.\n↑ Толковый словарь современного башкирского литературного языка. (под. ред З.Г.Ураксина, 2005)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡондоҙ&oldid=1060465 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:19 12 август 2021 үҙгәртелгән.