Ер ҡуйыны сер һәм хәтер һаҡлай…\n22 Июнь 2019, 10:30\n[b]Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында яу яланында һәләк булып, ерләнмәй ҡалған йөҙләгән мең һалдаттың һөйәктәре ята. Ер ҡуйыны киң – өнһөҙ быуаттар шаһиты хәтер менән онотолған серҙәр ҙә һаҡлай.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында яу яланында һәләк булып, ерләнмәй ҡалған йөҙләгән мең һалдаттың һөйәктәре ята. Ер ҡуйыны киң – өнһөҙ быуаттар шаһиты хәтер менән онотолған серҙәр ҙә һаҡлай.\nФашист илбаҫарҙарынан Тыуған илен һаҡларға саҡырылғандар тураһында архивтарҙа тик бер генә мәғлүмәт табырға була – «хәбәрһеҙ юғалған». Уларҙың балалары, туғандары ғәзиз кешеләренең ҡайҙа һуғышыуын, һәләк булыуын бөтөнләй белмәй. Ер йөҙөндә, әйтерһең дә, улар ғәйепһеҙ юҡҡа сыҡҡан. Ғүмеренең ахырынаса, бер ҡайтыр әле, тигән өмөт менән һөйөклө ирен, ғәзиз улын, ҡыҙын зарығып һәм һағынып көткәндәр аҙ түгел. Яугир яҡындары хаҡында ниндәй ҙә булһа мәғлүмәт белергә теләгәндәр бөгөн дә бар һәм буласаҡ та. Һалдаттарҙың ҡалдыҡтарын табып, яҙмыштарын асыҡлаған эҙәрмәндәр ошо билдәһеҙлектән алып сығып, ниндәйҙер өмөткә урын да ҡалдыра.\nРәсәйҙең эҙәрмәндәр отрядтары ҡаҙыныу эштәре алып барып, «Хәтер вахтаһы»нда 120 меңләгән һалдатты ҡайтанан ҡәҙерләп ерләгән. 6 мең яугирҙың шәхесе, яу юлы асыҡланған.\nБашҡортостандың эҙәрмәндәр отрядтары ла был эште әүҙем алып бара. Быйылғы яҙғы экспедиция ла бик һөҙөмтәле булған: улар яланда ғына эшләмәгән, хәрби архивтарҙа ла эҙләнгән.\nВладимир Волков, «Рәсәйҙең эҙәрмәндәр хәрәкәте» ойошмаһының Башҡортостандағы төбәк ойошмаһы етәксеһе:\n– Быйыл беҙҙең республиканан 170 кешенән торған һигеҙ эҙәрмәндәр отряды Ленинград, Новгород, Псков һәм Волгоград өлкәләренә эҙләнеү экспедицияларына барҙы. Ленинград өлкәһенең «Вороново», «Карьер», «Гайтолово» йүнәлешендә 1942 –1943 йылдарҙа ҙур яу үткән, беҙҙең бик күп һалдат ҡырылған. Улар тимер юлы эргәһендәге һаҙлыҡтарҙа ята. Унда өс ҡыҙылармеецтың һәм бер вермахт һалдатының мәйете ҡалдыҡтарын таптыҡ. Берәүһенең «Ленинградты обороналаған өсөн» миҙалы ла килеп сыҡты. «Вороново» тарлауығында бер медальон тапҡайныҡ, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул буш булып сыҡты. Был урында совет һалдаттары һәм ауыл халҡы күпләп ерләнгән урындарҙы ла таптыҡ. 1941 йылдың көҙөндә 286-сы уҡсылар дивизияһының 300-ләп һалдаты һәм үлтерелгән халыҡ күмелгән ерҙәр урынында мемориал төҙөләсәк. 2011 йылда беҙҙең «ВАУРовец» отряды дивизияның тәүге командиры, полковник Геннадий Соколовтың мәйете ҡалдыҡтарын тапҡайны. Быйыл шул урында исемле йондоҙ ҡуйҙыҡ. Новгород өлкәһендәге экспедицияла 17 һалдаттың ҡалдыҡтары сығарылды. Ике медальон тапһаҡ та, береһе буш ине, икенсеһендәге яҙыуҙы уҡый алманыҡ. Эсенә һыу инеп, ҡағыҙҙы тарҡатҡан. Яҙыулы өс ҡалаҡ та табылды. Иң һөҙөмтәле эшебеҙ Волгоград өлкәһендә булды. Унда беҙ башҡа өлкәләрҙең эҙәрмәндәре менән 269 Сталинград һаҡсыһының һөйәктәрен таптыҡ. Ике яугирҙың шәхесен асыҡланыҡ. Исемдәр яҙылған котелоктар, ҡалаҡтар, фляжка, көрөшкә лә килеп сыҡты.\n180-се, 186-сы уҡсылар дивизияһы Башҡортостанда формалаша. Псков өлкәһендә аяуһыҙ бәрелештәрҙә беҙҙең армия ҙур юғалтыуҙар кисерә. Бер дивизия тулыһынса юҡҡа сыға. Псковҡа экспедицияла яҡташтарыбыҙҙың исемдәрен асыҡлау маҡсатын ҡуйғайныҡ. Соҡорҙарҙы, һыулы урындарҙы тикшерҙек. Күп нәмәне асыҡлайһы, архив документтарын тикшерәһе бар.\nБыйыл Ленинград өлкәһендә башҡа төбәктәрҙәге эҙәрмәндәр отрядтары 310-сы дивизия уҡсыһы, 1082-се уҡсылар полкы политругы Хәбилов Ш. Ш. (документта Хобилов тип яҙылған) исемле яугирҙың ҡалдыҡтарын табып, исемен асыҡлауға ирешкән. ДНК экспертизаһы үткәреү өсөн уның туғандарын эҙләйбеҙ.\nТверь өлкәһендә Мәскәүҙең «Пионер» отряды эҙәрмәндәре Туймазы районының Үрге Троицкое ауылынан Евгений Горюхиндың да медальонын тапҡан. Ул Һамар өлкәһенән һуғышҡа алына, сығышы менән Туймазы районынан була. Кесе лейтенант 153-сө айырым танк бригадиры булып хеҙмәт итә һәм 1942 йылдың 24 авгусында һәләк була. Әле беҙ уның туғандарын эҙләйбеҙ.\nЕлена Вязовцева, «Рәсәйҙең эҙәрмәндәр хәрәкәте» ойошмаһының Башҡортостандағы төбәк ойошмаһы етәксеһе урынбаҫары:\n– «Онотолмаҫ исемдәр» социаль проектына ярашлы, быйыл Башҡортостан эҙәрмәндәре Санкт-Петербург ҡалаһындағы Хәрби-медицина архивында ла эшләне. Был акция Өфө госпиталдәрендә яраларынан вафат булған һәм баш ҡала янында ерләнгән хәрбиҙәрҙең исемдәрен асыҡлау, мәңгеләштереү маҡсатында ойошторолғайны. Иң ҙур ҡәберлек – 2,5 мең кешенең исеме теркәлгән Сергиев зыяратында. Хәрби медицина архивында Бөйөк Ватан һуғышы осоронда беҙҙә эшләгән 18 госпиталдең 15-е – Өфөлә, 2-һе – Шишмә районында, берәүһе – Ишембайҙа) документтарын ҡараныҡ. Яраланған 460 яугир тураһында мәғлүмәттәрҙе дөрөҫләнек, өҫтәмә 53 исемде асыҡланыҡ. Шафрандағы 2576-сы эвакогоспиталь тураһында Хәрби-медицина архивы хеҙмәткәрҙәре мәғлүмәттәр әҙерләргә вәғәҙә бирҙе. Ишембайҙа туғандар ҡәберлегендә ерләнгән һалдат һәм офицерҙарҙың да күбеһенең исем-фамилияһында буталсыҡ бар, байтағы теркәлмәгән. Госпиталдә яҙылған «Сирлеләрҙең ауырыу тарихы» буйынса уларҙың яҙмышын, һалдаттың ҡайһы төбәктән булыуын белә алдыҡ. 4019-сы госпиталдә яраларынан үлгән 5 кеше тураһында тулы мәғлүмәттәр билдәле булды. Ҡәберҙәрендә уларҙың исемдәре дөрөҫ яҙылмаған. Был – юғалған һалдаттарҙы эҙләгән яҡындары, туғандары өсөн оло ҡыуаныс.\nДауаханаларҙа вафат булғандар һәм ерләнгәндәр тураһында мәғлүмәттәр теркәлеп барған журналдар юҡ. Улар архивтарға килеп етмәгән. Шуға ла – билдәһеҙлек.\nИлдар Бикбаев, Башҡортостандың эҙәрмәндәр ойошмаһын ойоштороусы, РФ Дәүләт Думаһы депутаты:\n– Бөйөк Ватан һуғышында юғалтыуҙар, ысынлап та, иҫ киткес ҙур булған. Ошо ҡаҙыныу эштәре барышында һуғыштың ни тиклем аяныслы һәм фажиғәле булғанын нығыраҡ аңлайһың һәм көслө тетрәнеү кисерәһең. Беҙҙең өсөн һалдатты табыу түгел, хәтерҙе тергеҙеү мөһим. Эҙәрмәндәрҙең эше бер нисә этапта алып барыла: улар архивтарҙан мәғлүмәттәр алып, элекке карталарҙы табып, һуғыш булған урындарға юллана, ауыр шарттарҙа ҡаҙыныу эштәре алып бара, һуңынан ошо һалдаттарҙың мәйете ҡалдыҡтарын ерләүҙә ҡатнаша, мемориалдар булдыра. Һәр һалдат артында – кеше яҙмышы фажиғәһе, шуға ла был эш физик яҡтан ғына түгел, ә эмоциональ яҡтан да ауыр. Эҙәрмәндәр отряды хәҙер яңы кимәлгә сыҡты. Дәүләтебеҙ йәш быуында илһөйәрлек тәрбиәләүҙә уларҙың хеҙмәтенең ҙур роль уйнауын таныны, Бөйөк Ватан һуғышы тарихы тураһында хәҡиҡәтте тергеҙеүселәрҙең эшендә даими ярҙам итә. Был эҙәрмәндәр күңел ҡушыуы буйынса ҡаҙыныу эштәрендә ҡатнаша: кемдер эшенән отпуск алып китә, икенселәр вуздағы, мәктәптәге уҡыуын ҡалдыра. Ялан шарттарында һыуыҡта эшләүе еңел түгел.\nБөйөк Ватан һуғышындағы Еңеү ҙур юғалтыуҙар менән яуланғанын хәтерҙән сығарырға ярамай. Ҡаҙыныу эштәре барышында үҙең өсөн күп тарихи фактты ла асыҡлайһың. Мәҫәлән, ерләнмәй ер аҫтында ҡалған мәйеттәрҙе сығараһың, улар ҡоралһыҙ. Баҡтиһәң, алда берәү ҡорал менән барһа, артында өсәү уға мылтыҡһыҙ эйәргән икән. Ә командир өҫтән ҡушылған бойороҡто үтәмәйенсә булдыра алмай. Һуғыштың тәүге йылдарында дивизиялар һалдаттар менән тулыландырылһа ла, уларҙы ҡорал менән тәьмин итеп өлгөрә алмайҙар. Был – бик аяныслы күренеш, өҫтөңә дошман пулялары яуғанда һаҡланыу, иҫән ҡалыу мөмкин дә түгел.\nИкенсе донъя һуғышы ҡағылмаған бер ғаилә лә юҡ тиерлек. Һәр илдә беҙҙең Ватан һаҡсыларының туғандары, яҡындары йәшәй. Быйыл мине Белоруссияның Витебск районына Хәтер вахтаһына саҡырҙылар. Унда крайҙы өйрәнеү музейында бер яҡташыбыҙҙың эҙәрмәндәр тапҡан Ҡыҙыл Йондоҙ орденын тапшырҙылар. Снаряд ярсығы тейеп, уның сите кителһә лә, номеры яҡшы күренә. Шуның буйынса бүләк эйәһенең 69-сы уҡсылар дивизияһының 120-се уҡсылар полкы командиры, кесе лейтенант Виктор Голубев булыуын асыҡлайҙар. Ул беҙҙең республиканан булып сыға. Яугир, наградаға лайыҡ булып, өс көн үткәс, һәләк була. 22 июндә, Хәтер көнөндә, был иҫтәлекле ҡомартҡыны беҙ уны туғандарына тантаналы рәүештә тапшырабыҙ.\nБөйөк Ватан һуғышы ветерандарының да сафы йылдан-йыл һирәгәйә, улар бармаҡ менән генә һанарлыҡ тороп ҡалды. Брест ҡәлғәһен һаҡлаусы 99 йәшлек Рәшит Исмәғилев әле иҫән. Күптән түгел «Брест – ҡәлғә-герой» мемориаль комплексына барып, яугирҙың сәләмен, иҫтәлектәрен тапшырып ҡайттыҡ. Беҙҙең республиканан йөҙләгән кеше Бресты фашист илбаҫарҙарынан һаҡлауҙа ҡатнашҡан. Киләсәктә улар хаҡында китап сығарырға йыйынабыҙ, мәғлүмәттәр йыябыҙ. Ошо цитаделде һаҡлаусы олатайҙарығыҙ, туғандарығыҙ булһа, республиканың эҙәрмәндәр ойошмаһына (Өфө ҡалаһы, Ибраһимов бульвары, 23-сө йорт) мөрәжәғәт итегеҙ.\nКиләһе көндәрҙә төп маҡсатыбыҙ –эҙәрмәндәр асыҡлаған һалдаттарҙың исемлеге ингән «Хәтер китабы. Башҡортостан» китабының 23-сө томын нәшер итеү. Унда 12 мең хәрбиҙең исемен индереү күҙаллана. 2020 йылға тиклем хәрби комиссариаттарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы документтарҙың күсермәләрен эшләп, «Мемориал», «Подвиг народа» сайттарына урынлаштырыу (әле 11 хәрби комиссариаттың документтары индерелде) эшен дә тамамларбыҙ тип ниәтләйбеҙ. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙарының исемдәрен дә мәңгеләштерәсәкбеҙ. Улар Луганск өлкәһенең Штеровка ауылындағы спорт залында урынлашасаҡ мемориаль комплексҡа яҙыласаҡ. Ватан һаҡсылары тураһындағы иҫтәлектәрҙе мәңгеләштереү буйынса эш даими алып барыла, уның туҡтағаны ла юҡ. Тарихи хәтер, батырлыҡ һәм Тыуған ил азатлығы өсөн фиҙакәрлек онотолорға тейеш түгел. Үткәнебеҙ аяныслы булһа ла, ул – беҙҙең өсөн ғорурлыҡ.


Яңғыҙ әсәй өс ҡыҙ тәрбиәләгән. Һәр әсә кеүек балаларының татыу, изгелекле, берҙәм, эшһөйәр булыуын теләгән.\nЯңғыҙ әсәй өс ҡыҙ тәрбиәләгән. Һәр әсә кеүек балаларының татыу, изгелекле, берҙәм, эшһөйәр булыуын теләгән. Береһенән-береһе уңған, аҡыллы тәүге икәүһенән бик ҡәнәғәт булған. Тик Кинйәбикәһе менән генә уға ауырға тура килгән. Ул апайҙарынан күберәк йоҡларға, тәмле ашарға яратыуы менән айырылған.\nКөндәрҙән бер көндә әсәйҙәре ҡыҙҙарын ашатып, бесән сабырға урманға йыйынған. Тик кинйәкәйе торһа тормай, ашаһа ашамай, мыжып бер була, ти. Алдына ҡуйғанды ашамай, кәнфит таптыра башлаған. Ҡояш ҡыҙҙырғансы бер һыуһын бесән эшләргә уйлаған әсәй, тегеләй иткән, былай иткән дә, салғыһын алып аҡланға сығып киткән.\nИртәнге ашһыҙ ҡалған ҡыҙ ныҡ асыҡҡан, әсәһен дүрт күҙ менән көтә башлаған. Ҡайтыу менән ашарға таптыра башлаған. Әсәй иртән ҡыҙы ашамаған икмәкте төйөнсөктән сығарған да: “Бына ҡуян һиңә күстәнәс ебәрҙе, аша”, - тип көн ҡыҙыуында кибә башлаған киҫәкте һыуға манып ҡыҙына һонған. Был икмәк ҡыҙға бик тәмле тойолоған. Шунан алып, әсәһе урманға йыйынһа, һәр ваҡыт ҡуян күстәнәсе алып ҡайтыуын үтенгән. Тыңлаусандарға ғына “күстей” ебәреүенә ышанған ҡыҙ тиҙҙән апайҙары һымаҡ әҙәпле, тәүфиҡлыға әйләнгән.


Бер оҫтаға – бер оҫта\n6 Март 2019, 12:06\n«Әгәр берәй эш башҡарғанда, ҡаршылыҡтар осрамаһа, үҙең яһалма рәүештә булһа ла булдыр», ти аҡыллы япондар. Сөнки нәҡ ҡаршылыҡ-кәртәләр кешене сыныҡтыра ла, һайлаған юлыңдың дөрөҫмө-түгелме икәнен һынай ҙа.\nСалауат педагогия училищеһын 2008 йылда тамамлап ҡайтҡан йәш белгес Вилә лә тәүҙә уңышһыҙлыҡҡа осрай: район мәғариф бүлегендә башланғыс кластар уҡытыусылары кәрәкмәүен әйтәләр. Ҡайҙа барырға? Тыуған ауылы Ғәббәстә эш юҡ, райондан ситкә китер ине, яңы ғына операция яһатҡан әсәһе янында булырға кәрәк. Шул мәлдә район гәзитендә эшкә саҡырыусы иғлан күреп ҡала: шәхси йүнсел Исхаҡоваға кондитерҙар кәрәк икән…\n– Венера Фуат ҡыҙына әле булһа рәхмәт әйтеп бөтә алмайым, – ти бөгөнгө көндә сәк-сәк эшләү оҫтаһы булып танылған Вилә Ғаяз ҡыҙы. – Мин унан сәк-сәк, ләүәштәр бешерергә өйрәнеп кенә ҡалманым, унда эшләгәндә буласаҡ тормош иптәшемде осраттым. Үрген егете Алмастың бер туған апайы ла ошонда эшләй ине. Заказдар күп булып, һуңға ҡалған саҡтарҙа Алмас беҙҙе килеп ала торғайны, шулай танышып, һөйләшеп киттек. 2011 йылда өйләнештек…\nКомсомол урамына бер биҙәк булып эшләнеп ятҡан өй янынан һоҡланып үтмәгән кеше юҡтыр. Ул тимерҙе төрлөсә бөгөп-семәрләп эшләгән ҡоймаһы бер таң ҡалдырһа, заман материалдарынан гүзәллек өлгөһө тыуҙырып, һәр өлөшөнә күңел йылыһы, оҫталыҡ һалып зауыҡ менән төҙөлөүсе ҙур йорт тел шартлатырға мәжбүр итә. ¤йҙәрен иҫән-һау эш итеп инеү насип булһын йәштәргә. Никахтар күктә ярала, тиҙәр бит. Хоҙай Тәғәлә «бер оҫтаға – бер оҫта» тип әйткән сағына тап килеп ҡоролғандыр Ейәнбирҙиндар ғаиләһе. Алмас Азат улын да тирә-яҡта оҫта тимерсе тип беләләр. Улар донъяны шундай яратып көтәләр. Быйыл ҡарҙы ҡайҙа ҡуйырға белмәгәндә, уларҙың ихатаһы ялтлап тора, таҡырлап таҙартып ҡуйылған. Алмас эшкә киткәнсе йә ҡайтҡас, көн дә яуып торған ҡарҙы көрәй, баҡсаға ташлай. Алты йәшлек игеҙәк ҡыҙҙар Азалия менән Разалия ла тик тормай: ана бит, тышҡа сығыуҙары булды, береһе тупһа һеперергә тотондо, икенсеһе ҡулына көрәген алды. Балалар – ата-әсәнең көҙгөһө, тип белмәй әйтмәйҙәр шул. Әйткәндәй, игеҙәктәр быйыл 1-се класҡа уҡырға бара. Иҫәнғолдағы 2-се мәктәптә ашнаҡсы булып эшләүсе әсәйҙәре уларҙы мәктәпкә «Скорочтение» курстарына, район мәҙәниәт йортона репетицияларға йөрөтөргә лә ваҡыт таба. Ҡыҙҙар «Милашки» төркөмөндә бейейҙәр икән.\n– Эшемдән дә, тормошомдан да уңдым, – тип мөләйем йылмая Вилә.\nВиләнән сәк-сәк рецебы:\n5 йомортҡаға балғалаҡ осонда сәй содаһы, бер семтем тоҙ һалып миксер менән туғырға. Уны «водяная баня»ла тотоп йылытҡас, он һалып баҫырға (туҡмас ҡамыры ҡатылығында). Әҙер ҡамырҙы бер-ике сәғәткә ял иттерергә, араһында онламай ғына баҫып-баҫып алырға. Шунан йәйеп, 2-3 см киңлегендәге таҫмаларҙы туҡмас һымаҡ ҡырҡырға. 2 л үҫемлек майын (мотлаҡ магазиндыҡы кәрәк, үҙең сығартҡан күперә) ҡыҙҙырырға, «туҡмас»тарҙы «шумовка»ға һалып, яйлап төшөрә барып, болғата-болғата бешерергә.\nӘ сиропты бал менән шәкәрҙән 1:1 нисбәтендә эшләй икән. Был осраҡта 250 г балға 250 г шәкәр ҡомо кәрәк була.\nӘйтһәм әйтәйем: Виләнең сәк-сәге һоҡланып туймаҫлыҡ\nматур ҙа, тәмле лә!


Венгрияла ислам — Башҡорт Википедияһы\nВенгрияла ислам (рус. Ислам в Венгрии) — 12-се быуатҡа барып тоташҡан оҙайлы тарихҡа эйә осор. Ғосманлы Венгрия заманында мосолмандарҙың йоғонтоһо үҫә. Иҫке венгр телендә мосолмандарҙы бөсөрмән (рус. бёсёрмень) тип йөрөткәндәр. Был термин фамилия булараҡ та, Хайдубёсёрмень ҡалаһы исемендә лә һаҡланған.\nШиклош ҡалаһындағы мәсет\nот 3 000-дән 20 000-гә тиклем\nҒосманлы Венгрия (1541—1699)\n1 Иртә Урта Быуаттар\n2 Ғосманлы Венгрия\nИртә Урта БыуаттарҮҙгәртергә\nВенгрияның мосолман ойошмаһын телгә алған беренсе ислам авторы Яҡут әл-Хәмәүи, ул Алеппола уҡыған венгр студенты тураһында яҙған (1179—1229). Студент һүҙҙәренсә, Венгрияла 30 мосолман ауылы булған. Испания сәйәхәтсеһе Әбү Хәмид әл Ғәрнати Венгрияның ике мосолман ойошмаһы: бөсөрмәндәр һәм Волга булғарҙары тураһында яҙған.\n11-се быуатта дискриминациялы закон ҡабул ителеү йәмәғәттең юғалыуына килтерә.\nВенгрия 1683 йылда\nБерләшкән венгр-чех-хорват ғәскәрҙәре Мохач эргәһендәге алышта еңелгәндән һуң 1526 йылдың 29 авгусында венгр еренең күпселек өлөшө Ғосман империяһы власына эләккән. 1541 йылдан төрөктәр Үҙәк Венгрияны контролдә тота башлай, унда улар биш эйәләт (рус. эялет) ойошторған булған (Буда, Канижа, Темешвар, Эгер, Варад).\nТөрөктәр буйһондорған Венгрия ерҙәрендә яңы өлкә — 1526—1699 йылдарҙа йәшәп килгән Ғосманлы Венгрия барлыҡҡа килә. Венгрияның көньяҡ-көнсығышындағы крәҫтиәндәр төрөктәр килеүен урындағы феодалдарҙың көс еткеһеҙ һалымдарынан азат итеү тип ҡарағандар. Венгр крәҫтиәндәрен үҙ яғына йәлеп итергә тырышып, төрөктәр уларҙың тормышоноң күп кенә өлкәләрен либералләштерә. Ул ваҡыттағы Европа католиктары һәм протестанттары араһындағы ҡанлы низағтарҙан айырмалы булараҡ, төрөктәр диндең береһен дә тыймаған, шул уҡ ваҡытта ислам ҡабул итеү төрлө юлдар менән хупланылған.\nҺуғыштан һуңғы осор буталсыҡлығы һәм яңы мосолман йәмәғәтселеге барлыҡҡа килеү менән файҙаланып, ислам динен ҡабул иткән күп кенә ябай венгрҙар (мадьярабтар) Ғосман империяһының хәрби сословиеһы карьера баҫҡысы буйлап күтәрелә алғандар. Төньяҡ венгр ерҙәрендә йәшәүселәр төрөктәргә ҙур ҡаршылыҡ күрһәткән, гайдук отрядтары ойошторған. Күптәр шулай уҡ күрше словак ерҙәренә төньяҡҡа табан ҡасҡан. Венаның уңышһыҙ ҡамалышынан һуң Австрия немецтары төрөктәргә ҡаршы тағы ла киҫкенерәк ғәмәлдәргә тотона, Балҡан ярымутрауында әкренләп «реконкиста» башлана. Мохач һуғышынан һуң Европа милләттәре Европаның исламлашыуы ҡурҡынысына ҡаршы тороу маҡсаты менән берләшергә ынтылыш яһай башлай. Был стратегия 1571 йылда Лепанто эргәһендәге алышта тәүге уңыш килтерә.\nБынан тыш, үҙенең тәүге уңышына ҡарамаҫтан, тап бына Венгрияла төрөктәр беренсе тапҡыр Көнбайыш Европа социаль-сәйәси структураһы менән осрашҡан, ул көслө немец йоғонтоһона эйә булған һәм Балҡан төбәгендәге грек-славян йүнәлешле һәм төрөктәр тарафынан еңел буйһондоролған дәүләттәрҙән ныҡ ҡына айырылып торған.\nВенгрияның алыҫ урынлашҡан булыуы арҡаһында Төркиә оккупацияһы халыҡтың милли, дини һәм тел составының радикаль алмашыныуына алып килмәгән, әммә ваҡыт үтеү менән дини йәһәттән өҙөклөктәр һиҙелерлек килеп сыҡҡан. Мосолмандар 80 меңгә яҡын кеше, күбеһенсә көньяҡ славян һуғышсылары, башлыса Венгрияның ҙур ҡалаларында, ҡәлғә диуарҙары менән һаҡлаулы ерҙәрҙә урынлаша. Һәр ҡалала мәсеткә ҡараған мосолман кварталы ла, сиркәүгә ҡараған христиан районы ла булған.\nХристианлыҡ тыйылмаған һәм эҙәрлекләнмәгән, сөнки төрөктәр урындағы халыҡтың асыуын сығарырға теләмәгән, ләкин христиан сиркәүе йәшәрлек килемһеҙ ҡалған. Ул дәүләттең финанс ярҙамынан мәхрүм ителгән, ә империяның христиан халҡы (райя) махсус һалым (жизйә) түләргә тейеш булған. Ә элек был аҡса сиркәү дисәтинәһенә ебәрелеп торған.\nКүп кенә ҙур ҡала сиркәүҙәре мәсеткә әйләндерелә, уларға манаралар ҡуйыла.\nМосолмандар яңы идара итеүсе синыфтың нигеҙен тәшкил иткәнлектән һәм байтаҡ мөлкәткә эйә булғанлыҡтан, гайдуктар яғынан һөжүмдәрҙән ҡурҡҡандар, ҡаланан-ҡалаға хәрби конвойҙар алып ҡына хәрәкәт иткәндәр. Венгрияның ауыл төбәктәре, шулай уҡ Балҡандағы бөтә ауыл хужалығы (беренсе сиратта үҫемлекселек), төрөктәр ваҡытындағы миграция процесстары, хәрби хәрәкәттәр, партизандар активлығы һәм хроник ришүәтселеккә батҡан урындағы үҙидараның һөҙөмтәле эшләмәүе арҡаһында бөлгөнлөккә төшә.\nБоронғо венгрҙар төрөктәр Үҙәк Европаға килгәнсе үк уларҙан алған күсмә малсылыҡ тармағы, киреһенсә, яңыра. Эре ҡала биләмәләре шул уҡ ваҡытта үҫешкә стимул ала, яңы көнсығыш йоғонтолары туплана бара. XVII быуатта ғосманлы Венгрияның 39 ҡала биләмәһендә 165 төп мәктәп, 77 урта һәм юғары теологик мәктәп (мәҙрәсә) барлыҡҡа килә. Мәктәптәрҙә яҙма, арифметика, Ҡоръән һәм доғалар уҡырға өйрәтелә. Төрөктәр шулай уҡ һаммам (төрөк мунсалары), мәсеттәр һәм фонтандар төҙөгән. Уларҙың күбеһе Балҡан «реконкиста»һы барышында Австрия Габсбургтары тарафынан юҡ ителгән. Беҙҙең көндәргә бик әҙ генә ҡомартҡылар килеп еткән.\nВенгрия дворяндарының шаҡтай күп өлөшө һәм ер биләүселәрҙең байтаҡ өлөшө һәләк булыуы йәки күсеп китеүе арҡаһында, ҡайһы бер ябай венгрҙар Төркиә хәрби-административ аппараты биргән яңы мөмкинлектәрҙән файҙаланып, исламға күсәләр, солтанға хеҙмәткә инәләр һәм урындағы үҙидараның ҙур ғына мөмкинлектәренән файҙаланалар. Уларҙың ҡайһы берҙәре (мадьярабтар) империяның башҡа райондарына күсеп, төрөк этносының бер өлөшө булып киткән. Әсирлектәге күп кенә венгрҙар Румелияла һәм Анатолияла ҡоллоҡҡа һатылған.\nХәсән Паша мәсете. Печ\n2001 йылда Венгрияла халыҡ һанын алыу мәғлүмәттәре буйынса илдә 3201 мосолман йәшәгән, был халыҡтың 0,03 % — ын тәшкил итә. Венгрияның Ислам йәмәғәте лидеры Золтан Болек 2004 йылда мосолмандар һанын 20 меңгә яҡын (дөйөм халыҡтың һанының 0,2 % — ы) тип билдәләгән булған.\n2011 йылда «Дин тотоу һәм намыҫ иркенә хоҡуҡ тураһында, сиркәүҙәрҙең, конфессияларҙың һәм дини ойошмаларҙың хоҡуҡи статусы тураһында» закон ҡабул ителә, ул юридик яҡтан бары тик 14 сиркәү һәм дини йәмғиәттәрҙе генә таный. Бер төрлө лә танылыу алмаған дини йәмғиәттәр өсөн яңы закон тулы хоҡуҡи статус алыуҙы айырым тәртиптә яйға һала.\n2013 йылдың февраль аҙағында Венгрияның Конституция суды сиркәүҙәргә рәсми статус биреү тураһында ҡанундың айырым өлөштәрен ғәмәлдән сығара һәм Венгрия парламентына дини ойошмаларҙы теркәүҙең яңы ҡағиҙәләрен эшләүҙе йөкмәтә.\n2013 йылдың майында Печ ҡалаһындағы Хәсән Паша мәсетендә венгр рәссамы Цегледи Лайоштың күргәҙмәһе үтә, ул ислам дине нигеҙҙәренә бағышланған була.\n↑ «The Islamic Review», London, February 1950, 38th vol., No.2\n↑ Ladislaus I law\n↑ Hungarian terror group received Saudi funding 2009 йылдың 5 июнь көнөндә архивланған. jihadwatch.org\n↑ Конституционный суд Венгрии отменил спорные статьи закона о регистрации церквей. Институт религиозной свободы (2013-03-12). 7 сентябрь 2013 тикшерелгән.\n↑ Выставка , посвященная столпам исламской веры. islam-today.ru (2013-05-14). 7 сентябрь 2013 тикшерелгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Венгрияла_ислам&oldid=1051840 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 9 август 2021 в 15:09\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:09 9 август 2021 үҙгәртелгән.


Мосолман календары — Башҡорт Википедияһы\n(Һижри битенән йүнәлтелде)\nҺижри тәҡүим (ғәр. الـتـقـويم الـهـجـري әт-тәҡүимүл-һижри) — Ислам динендә ҡулланылган ай тәҡүиме. Йыл иҫәбе Һижрәттән, йәғни Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Мәккәнән Мәҙинәгә күсеүенән (Миләди тәҡүим буйынса 622 йылдың 16 июле), башлана.\nҺижри йыл 12 айҙан һәм яҡынса 354 көндән тора. Шул сәбәпле Мосолман байрамдары Миләди тәҡүимгә тап килмәй, күсеп бара.\nАй тәҡүиме буйынса тәүлек ҡояш батҡандан башлана.\nМосолман календары — мосолман илдәрендә дини байрамдарҙы билдәләү өсөн ҡулланылған ай календары.\nМосолмандар көндәлек тормошта ҡояш календарынан (григориан календары, «миләди» йыл иҫәбе" файҙаланһалар ҙа һиҗрә календары ла ғәмәлдә һанала. Ғәрәптәр беҙҙең эраға тиклем үк Ай хәрәкәтенә ҡарап алап барған булған. Ислам дине менән ул башҡа халыҡтарға ла күскән. Һиҗрәт (ғәр. кусеп китеү) йыл — Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең Мәккәнең Мәҙинә ҡалаһына күскән йылы эра башы тип иҫәпләнә. Әммә беренсе йылдың бренсе көнө итеп (662 йылдың 20 сентябре) түгел, ә күскән йылдың беренсе айы мөхәррәмдең беренсе көнө, 662 йылдын 16 июле ҡабул ителгән.\nМосолман календаре буйынса ай башы Ай циклына бәйләнгән, йәғни Айҙың яңы сиреге тыуһа яңы ай тыуа. Ай циклы 29 көн 12 сәғәт 44 минут 3,8 секунд дауам итә, шуға күрә йоп һанлы айҙарҙа 30 көн, таҡ һанлы айҙарҙа 29 көн. Йыл 354 көндән тора һәм 12 айға бүленә. Кәбисә йылында 355-се көн итеп зөлхизә айы аҙағына бер көн өҫтәлә. Айҙың хәрәкәте Ерҙән күҙәткәндә бик ҡатмарлы. Йыл миҙгеленә ҡарап, күҙәтеүсенең географик урынана ҡарап Ай күренергә тейешле көндә «тыумаҫка ла» мөмкин. Шуға ла дини байрамдарҙы төрлө илдә йә бер көн алдан, йә бер көн һуңлап үткәрәләр.\n1 Ай исемдәре\n2 Айҙарҙың этимологияһы\n3 Йыл иҫәбен табыу формулаһы\n4 Һижри тәҡүимдең барлыҡҡа килеүе\nМөхәррәм — ғәр. محـرّ م 30 көн\nСәфәр — صفـر 29 көн\nРабиғел әүүәл — ربـيع الأول 30 көн\nРабиғел ахыр — ربـيع الآخر 29 көн\nЙомадиәл әүүәл — جمادى الأول 30 көн\nЙомадиәл ахыр — جمادى الآخر 29 көн\nРәжәб — رجـب 30 көн\nШәғбан — شعـبا ن 29 көн\nРамаҙан — رمضا ن 30 көн\nШәүүәл — شوّ ال 29 көн\nЗөлҡәғиҙә — ذو الـقـعـدة 30 көн\nЗөлхизә — ذو الحجة 29-30 көн\nСәфәр( صَفَر ) - был айҙың атамаһы "буш булыу" тигән мәғәнәлә. Ошо айҙа ғәрәптәр яулап алыу сәфәренә сыға торған булған һәм өйҙәр буш ҡалған.\nРабиғел әүүәл ( رَبِيعٌ الأول ) - ғәрәпсә «иртибәь» тигән һүҙҙән яһалған. Был яҙғы мәлдә әүәле өйҙә туҡтау тигәнде аңлата.\nРабиғел ахыр ( ربيعُ الآخر ) - айҙың атамаһы ла шул «иртибәь» һүҙенә ҡайтып ҡала, был инде өйҙә туҡтауҙың ахырғы өлөшө.\nЙомадиәл әүүәл ( جُمادَى الأولى ) - ҡатыланыу ҡылымынан, был айҙың йомадил айының әүәлгеһе.\nЙомадиәл ахыр( جُمادى الآخرة ) - йомадил айының ахырғыһы\nРәжәб ( رجب ) - тыйылған айҙарҙың береһе, был айҙа ғәрәптәр яуға сыҡмаған, алдағы айҙарға әҙерләнгән.\nШәғбан( شعبان ) - "бүлеү" тигән ҡылымдан, ул рәжәб һәм рамаҙан айҙарының араһында тора.\nРамаҙан ( رَمضَان ) - был мосолмандарға ғына түгел, башҡа дин кешеләренә лә иң билдәле ай. Ошо айҙа Ҡөрьән Кәрим ингән, Ураҙа айы.\nШәүүәл ( شوال ) - был айҙа Исламдың бөйөк ике байрамының береһе - Ураҙа байрамы үткәрелгән ай.\nЗөлҡәғиҙә ( ذو القعدة ) - тыйылған айҙарҙың береһе, был айҙа яуға барыу тыйылған.\nЗөлхизә ( ذو الحجة ) - хаж ҡылыу айы. Айҙың 10-сы көнөндә Ҡорбан байрамы үткәрелә. \nЙыл иҫәбен табыу формулаһыҮҙгәртергә\nXXI быуатҡа ҡарата Һижри йыл башы\n1 мөхәррәм, 1422 й. — 26 март, 2001\n1 мөхәррәм, 1423 й. — 15 март, 2002\n1 мөхәррәм, 1424 й. — 5 март, 2003\n1 мөхәррәм, 1425 й. — 22 февраль, 2004\n1 мөхәррәм, 1426 й. — 10 февраль, 2005\n1 мөхәррәм, 1427 й. — 31 ғинуар, 2006\n1 мөхәррәм, 1428 й. — 20 ғинуар, 2007\n1 мөхәррәм, 1429 й. — 10 ғинуар, 2008\n1 мөхәррәм, 1430 й. — 29 декабрь, 2008\n1 мөхәррәм, 1431 й. — 18 декабрь, 2009\n1 мөхәррәм, 1432 й. — 8 декабрь, 2010\n1 мөхәррәм, 1433 й. — 27 ноябрь, 2011\n1 мөхәррәм, 1434 й. — 15 ноябрь, 2012\n1 мөхәррәм, 1435 й. — 5 ноябрь, 2013\n1 мөхәррәм, 1436 й. — 25 октябрь, 2014\n1 мөхәррәм, 1437 й. — 15 октябрь, 2015\nбында Г — григориан календары буйынса йыл, И — ислам календары буйынса йыл. Мәҫәлән, мосолман календары буйынса 1410 йылға Г=1410+622-(1410/33)=1989 йыл тура килә. Был формула 1 йылға яңылышлыҡ биреүе мөмкин. Григориан стиленән мосолман календарына күсеү өсөн ошо формула ҡулланыла:\nИ = Г — 622 + ((Г — 622)/32)\nҺижри тәҡүимдең барлыҡҡа килеүеҮҙгәртергә\nҺижрәт — ғәрәп һүҙе, сит ергә күсеп китеү, тигәнде аңлата. Мөхәммәт Пәйғәмбәрҙең һәм башҡа мосолмандарҙың Мәккәнән Йәсрибкә /аҙаҡ Мәҙинә/ күсенеүе һижрәт тип атала. Был хәл 622 йылда була. Ошо йылдан башлап мосолманлыҡ нығына һәм киң тарала башлай. Тимәк, йыл иҫәбе 622 йылдың 16 июленән иҫәпләнә. Тәүге ай Мөхәррәм айы тип атала.\nҺижри йыл иҫәбе Миләди йыл иҫәбенә тап килмәй. Миләди — тыуыу тигән һүҙ. Миләди йыл — хәҙерге календарь йылы — Ғайса Пәйғәмбәр тыуған йылдан башлана. Һижри йыл менән Миләди йылдарҙың айырмаһын ябай арифметик юл менән, йәғни 622 һанын алып ташлап ҡына иҫәпләп сығарып булмай, сөнки хәҙерге календарь йылының ай көндәре Мосолман календарының ай көндәренә тап килмәй. Мосолман йылы 354 (кәбисә йылы 355) көндән торһа, миләди йыл 365 (кәбисә йылы 366) көндән тора. Шуның өсөн йылдар иҫәбен иң яҡшыһы дини календарҙан ҡарап белергә кәрәк.\nАй көндәренең һаны тап килмәгәнлектән, мосолман байрамдарының көндәре, ураҙа айҙары ла төрлө ваҡытҡа тура килә. Мөхәррәм айы — 30 көн, Сәфәр айы — 29, Рәбиғел әүүәл айы — 30, Рәбиғел ахыр айы — 29, Йомадиәл әүүәл — 30, Йомадиәл ахыр — 30, Рәжәб — 30, Шәғбан — 29, Рамаҙан — 30, Шәүүәл −29, Зөлҡәғиҙә — 29, Зөлхизә — 30 көн.\nБашҡортса дини календарь — Өфө, «Китап», 2006—2012 йй.\nБураҡаева Мәрйәм. Дин һәм мәҙәниәт. — «Киске Өфө», 2012, 22 октябрь\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мосолман_календары&oldid=1101173 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 10 декабрь 2021 в 07:23\nБыл бит һуңғы тапҡыр 07:23 10 декабрь 2021 үҙгәртелгән.


Башҡортостан менән Япония акрил кислотаһы һәм этилен етештереү буйынса заводтар төҙөү тураһында һөйләшеп килеште // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостан менән Япония акрил кислотаһы һәм этилен етештереү буйынса заводтар төҙөү тураһында һөйләшеп килеште\n10:10, 31 октября 2012 Иҡтисад\n30 октябрҙә Өфөлә республика Президенты Рөстәм Хәмитов һәм Японияның Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Тикахито Харада Башҡортостан менән Японияның хеҙмәттәшлек итеүе тураһында һөйләшеүҙәр үткәрҙе. «Башинформ» агентлығы алдан хәбәр итеүенсә, Японияның рәсми делегацияһы республикаға Япония һәм Башҡортостан араһында сауҙа-иҡтисади һәм инвестиция хеҙмәттәшлеге буйынса конференцияла ҡатнашыу өсөн килгәйне.\nПрезидент һәм Илсе ике яҡлы хеҙмәттәшлек сиктәрендә тормошҡа ашырыласаҡ бер нисә проектты тикшерҙе. Атап әйткәндә, республикала акрил кислотаһы һәм этилен етештереү буйынса заводтар төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итте.\n— Тиҙҙән «Газпром Нефтехим Салауат» компанияһы өсөн акрил кислотаһы производствоһын булдырыу буйынса контрактҡа ҡул ҡуйыласаҡ. Ул беҙҙең тәүге ҙур масштаблы проект буласаҡ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Илсе.\nӨс мөһим проект иҫәбендә ул шулай уҡ этилен етештереү буйынса заводтар төҙөүҙе атаны.\n— Әлбиттә, билдәләнгән проекттарҙы тормошҡа ашырырға кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов. – Акрил кислотаһы производствоһын Япония компаниялары менән берлектә проектлау, төҙөү һәм файҙаланыу беҙҙең өсөн ҙур ҡыуаныс. Этилен производствоһын төҙөүҙә ҡатнашыу – шулай уҡ дөрөҫ ҡарар, сөнки бөгөн Рәсәйҙә этилен етешмәй.\nШулай уҡ яҡтар Өфөлә суп-сар эшкәртеү буйынса завод төҙөү мөмкинлектәрен тикшерҙе. Япония вәкилдәре фекеренсә, был проект республика өсөн иҡтисади йәһәттән генә түгел, социаль яҡтан да әһәмиәтле.\n— Ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү буйынса тәбиғәтте һаҡлау проекты хаҡында һүҙ йөрөткәндә, уны тормошҡа ашырыу өсөн әлеге ваҡытта финанс схема өҫтөндә эшләйбеҙ, — тип хәбәр итте Башҡортостан Президенты. – Уны федераль ресурстарҙы, Башҡортостанда эшләгән компаниялар ресурстарын, республика бюджеты средстволарын йәлеп итеү йәһәтенән ғәмәлләштереү зарур. Был хаҡта Илсе әфәнде менән һөйләштек. Әлбиттә, производствоны локалләштереү, уға Рәсәй кимәлендәге белгестәрҙе йәлеп итеү, уларҙы уҡытыу тураһында ла уйларға тейешбеҙ. Әммә быларҙың барыһын да ентекле тикшереп, дөйөм ҡарарға килербеҙ, тип уйлайым.\nРөстәм Хәмитов билдәләүенсә, республикала Япония бизнесмендары өсөн иң уңайлы шарттар булдырыласаҡ.\nТикахито Харада, үҙ сиратында, төрлө өлкәләрҙә хеҙмәттәшлекте нығытыу өсөн күп көс һалырға әҙер булыуы хаҡында әйтте.\nТеги: башҡортостан президенты,проекттар,производство


Тубырсыҡ » Страница 37 » Башҡортостан гәзите\nТубырсыҡ // 10-12-2011, 03:52\nБуран яман ҡотора,\nӘсе еле һыҙғыра.\nТанау, ҡолағыңды һаҡла —\nҺә тигәнсе туңдыра.\nКом: 0 // Уҡынылар: 821 тапҡыр // Тотош уҡырға\nКомпьютер булһаң ине\nТубырсыҡ // 10-12-2011, 03:50\nБелгәнемде оноттом —\nБына хәтер тигәнең!\n“Икеле” алдым дәрестә —\n— Етте! — тине әсәйем,\n— Етте! — тине атайым. —\nТубырсыҡ // 10-12-2011, 03:48\nБаймаҡ районының Әбделкәрим ауылында йәшәүсе хеҙмәт ветераны Мөхәррәм Булатов — минең ҡартатайым. Уға күптән түгел 75 йәш тулды. Ҡәҙерлемдең бала сағы ауыр һуғыш йылдарына тура килә. Ул өс йәшенән өләсәһендә, аҙаҡ балалар йортонда тәрбиәләнә. Тырышып уҡый.\nМәктәптән һуң олатайым армияла хеҙмәт итә. Ауылға ҡайтҡас, физкультура, хеҙмәт дәрестәренән уҡыта башлай. Балалар уны бик ярата, дәрестәрен көтөп ала.\nАҙаҡ олатайым, юғары уҡыу йортон тамамлап, тарихтан белем биреүгә күсә.\nТубырсыҡ // 10-12-2011, 03:47\nӨйҙә яҡын дуҫым — ташбаҡам бар. Уның исеме Таштуған. Дуҫым мине танып тора, мәктәптән ҡаршы ала. Мендәр аҫтына инеп ята торған ҡыҙыҡ ғәҙәте лә бар уның. Ҡараңғы урындарҙы ярата. Ҡайһы саҡта уны саҡ эҙләп табып алам.\nТаштуғанды нығыраҡ белеү өсөн төрлө мәғлүмәт йыям. Шулай уҡ кеҫәртке, йыландарҙы күҙәтеү, улар тураһындағы китаптар оҡшай.\nКом: 0 // Уҡынылар: 956 тапҡыр // Тотош уҡырға\nТубырсыҡ // 10-12-2011, 03:04\n“Тубырсыҡ”та ер-һыу атамаларының тарихы менән таныштыра барайыҡ”, — тип тәҡдим иткәйне Баймаҡ районынан Наҙгөл Мостаева. Уның менән килешәм. Һеҙҙе Әбйәлил районындағы Саңдүҙәк тигән ерҙең тарихы менән таныштырып үтмәксемен.\nТуйыш ауылында Мөхәммәт Ҡалдаманов исемле бай кеше йәшәгән. Ул — минең олатайымдың олатаһы. Меңдән ашыу атын, өс мең тирәһе һыйыр-һарығын йыл да Яңы Балапан ауылы янындағы матур үҙәктә йәйләтер булған. Был урынды бик ныҡ яратҡан олатайым.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1171 тапҡыр // Тотош уҡырға\nАртҡа 1 ... 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 Алға Бит башына


1 октябрҙән беҙҙе ниндәй үҙгәрештәр көтә?\n1 Октябрь 2019, 17:45\n*Ҡаҙна, бюджет һәм автономлы федераль учреждениелар хеҙмәткәрҙәре өсөн ҡыуаныслы яңылыҡ бар: Владимир Путиндың май указдарына ярашлы эш хаҡтарын арттырыуға өлгәшә алмаған бюджет өлкәһендә эшләүселәрҙең 4,3 процентҡа эш хаҡтары күтәрелә.\n*Ғаризаны электрон вариантта яҙып отпускыға сығыу мөмкинлеге тыуа. Әммә был хаҡта эш биреүсе предприятие, ойошма, учреждение, компанияның хеҙмәт килешеүендә электрон документтар әйләнеше шарттары тураһында яҙма булыуы мотлаҡ.\nШулай уҡ отпуск ялы аҡсаһы хеҙмәткәргә ул ялға сыҡҡанға тиклем 3 эш көнө алдан түләнергә тейеш. Элек ул календарь көн менән иҫәпләнгән.\n*НДС ставкалары үҙгәрештәр кисерә. Мәҫәлән, пальма майына элек НДС 10 процент һалынһа, хәҙер ул 20 процент тәшкил итә. Йәшелсә, еләккә, киреһенсә НДС төшә: элек ул 20 процент булһа, хәҙер 10 процентта тирбәлә. Шуға күрә лә кондитер изделиеларына хаҡтарҙың артыуы, емештеке төшөүе ихтимал.\n*Ябай халыҡтың торлаҡ алыу мөмкинлеге тыуҙырыла. Рәсәй Президенты Владимир Путин “Торлаҡ һәм ҡала мөхите” милли проекты сиктәрендә Хөкүмәттең министрҙар кабинетына 2019 йылдың 10 октябренә ҡәҙәр бай булмаған ғаиләләрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү механизмын эшләргә ҡушты.\n*Бурыс көсөргәнеше. Һөйләшкә заемщиктың бурыс көсөргәнеше тигән термины индерелә. Ул банктарҙың ҡулланыу кредиты биргән осраҡта иҫәпкә алына. Әгәр ҙә бурыс көсөргәнеше 50 проценттан артһа, йәғни ай һайын түләүҙәрҙең күләме килемеңдең яртыһынан ашһа, кредит бирмәйәсәктәр.\n*Фатирҙың балконында шешлек ҡурыу һәм тәмәке тартыу һәм башҡа шундай асыҡ ут менән эш итеү ғәмәлдәре тыйыла. Әгәр һеҙҙең ғәйеп менән янғын тоҡанһа, 3-5 мең һум штраф һаласаҡтар.


Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендәге Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы буйынса комиссия белдереүе » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендәге Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы буйынса комиссия белдереүе\nБашҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендәге Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы буйынса комиссия белдереүе 04.08.2012 // Әҙәбиәт\nБашҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендәге Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы буйынса комиссия сираттағы ултырышында конкурста ҡатнашыуға тәҡдим ителгән әҫәрҙәрҙе индереү-индермәү мәсьәләһен ҡараны. 2012 йылға Башҡортостан Республикаһының әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендәге Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына түбәндәгеләр дәғүә итә:\n1. Әҙәби-художестволы баҫма:\nАрғымаҡ сапһын оҙаҡ: лирик, сатирик шиғырҙар. Мәҫәлдәр. Поэмалар. — Өфө: Китап, 2009. — 432 бит.\nДәғүәсе: Мифтахов Риф Фәйзрахман улы, пенсионер, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы ағзаһы.\nКүрһәтеүсе ойошма: Ишембай районының “Торатау” гәзите редакцияһы.\n2. Башҡортостан юлдаш телевидение каналындағы “Историческая среда” телевизион проекты.\nДәғүәсе: Хәмиҙуллин Салауат Ишмөхәмәт улы, “Башҡортостан” телерадиокомпанияһы телевидение студияһының танып-белеү программалары редакцияһы етәксеһе.\nКүрһәтеүсе ойошма: “Башҡортостан” телерадиокомпанияһы.\n3. Әҙәби-художестволы баҫмаларҙан торған трилогия-эпопея:\nЯҙмыш ҡорбандары. Роман-хәтирә. — Өфө: Башҡортостан “Китап” нәшриәте. 1996. — 368 бит.\nУт эсендәге мөхәббәт. Роман-хәтирә. — Өфө: Китап, 2005. — 320 бит.\nҠанлы бәхет. Роман-хәтирә. — Өфө: Китап, 2008. — 312 бит.\nДәғүәсе: Поварисов Суфиян Шәмсетдин улы, филология фәндәре докторы, Башҡорт дәүләт университетының татар филологияһы кафедраһы профессоры.\nКүрһәтеүсе ойошма: “Өмет” гәзите редакцияһы.\n4. Әҙәби-художестволы баҫма:\nОдинокий дом в тумане: рассказы. — Уфа: Китап, 2010. — 456 с.\nДәғүәсе: Генатуллин Анатолий (Ғиниәтуллин Талха Йомабай улы), пенсионер, яҙыусы.\nКүрһәтеүсе ойошма: “Учалы яҙыусылар ойошмаһы” йәмәғәт берекмәһе.\n5. Әҙәби-художестволы баҫма:\nБеҙ — улдары Башҡортостандың: шиғырҙар, йырҙар, поэмалар, юмор һәм сатира. Өфө: Китап, 2009. — 376 бит.\nДәғүәсе: Сиражи Муса (Сиражетдинов Муса Шәрәфетдин улы), пенсионер, шағир.\nКүрһәтеүсе ойошма: “Кызыл таң” гәзите редакцияһы.\n6. Әҙәби-художестволы баҫма:\nЗолото Алдана: роман в 2-х книгах. — Уфа: Китап, 2010. — 608 с.\nДәғүәсе: Йыһаншин Камил Фәрухша улы, “ШОК” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте предприятиеһы директоры.\nКүрһәтеүсе ойошма: Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана.\n7. Әҙәби-художестволы баҫма:\nТыуған йорт: шиғырҙар. Өфө: Китап, 2010. — 304 бит.\nДәғүәсе: Закиров Мөхәмәт (Закиров Миңлемөхәмәт Тәфтизән улы), пенсионер, шағир.\nКүрһәтеүсе ойошма: “Йәшлек” гәзите редакцияһы.\n8. Әҙәби-художестволы баҫма:\nЫласындар оса бейектә: Шиғырҙар, йырҙар, хикәйәттәр. Өфө: Китап, 2007. — 368 бит.\nДәғүәсе: Шәкүр Рәшит (Шәкүров Рәшит Закир улы), филология фәндәре докторы, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт теле һәм уны уҡытыу методикаһы кафедраһы профессоры.\nКүрһәтеүсе ойошма: “Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы” төбәк йәмәғәт ойошмаһы.\n9. Әҙәби-художестволы баҫма:\nХалҡым хазинаһы: очерктар. Өфө: Китап, 2011. — 352 бит.\nДәғүәсе: Бәҙретдинов Сәлимйән Миңләхмәт улы, филология фәндәре кандидаты, “Ватандаш” журналының баш мөхәррире урынбаҫары.\nКүрһәтеүсе ойошма: “Ватандаш” журналы редакцияһы.\n10. Флорид Бүләковтың пьесаһы буйынса “Мәскәү-Васютки” спектакле.\nДәғүәселәр: Йыһаншин Азат Надир улы, Стәрлетамаҡ дәүләт башҡорт драма театрының художество етәксеһе, “Мәскәү-Васютки” спектакленең режиссер-ҡуйыусыһы;\nНестеров Альберт Валерьевич, Стәрлетамаҡ дәүләт башҡорт драма театрының баш рәссамы, “Мәскәү-Васютки” спектакленең рәссам-ҡуйыусыһы;\nБакирова Миңниса Миңлевәли ҡыҙы, Стәрлетамаҡ дәүләт башҡорт драма театрының драма артисы, “Мәскәү-Васютки” спектаклендә төп ролде башҡарыусы;\nБакиров Филарит Әбделғәзим улы, Стәрлетамаҡ дәүләт башҡорт драма театрының драма артисы, “Мәскәү-Васютки” спектаклендә төп ролде башҡарыусы.\nКүрһәтеүсе ойошма: Стәрлетамаҡ дәүләт башҡорт драма театры.\n11. Художестволы әҫәрҙәр циклы:\n“Бабушкин Коран” (88 әҫәр), “Молитвы” (10 әҫәр), “Сестры Кусимовы” (12 әҫәр).\nДәғүәсе: Ханнанов Вәсил Миңғәзийән улы, Башҡортостан Республикаһының Н. Латфуллин исемендәге заманса сәнғәт музейы директоры, Рәсәй Федерацияһының Рәссамдар союзы ағзаһы.\nКүрһәтеүсе ойошма: Башҡортостан Республикаһының Н. Латфуллин исемендәге заманса сәнғәт музейы.\n12. Художестволы әҫәрҙәр циклы:\n“Атайсал — Земля предков” (41 әҫәр).\nДәғүәсе: Сөләймәнов Йәлил Әхмәт улы, Башҡортостан Республикаһының Рәссамдар союзы идараһы рәйесе урынбаҫары, Рәсәй Федерацияһының Рәссамдар союзы ағзаһы.\nМәжитов Әмир Миңлевәли улы, Рәсәй Рәссамдар союзының Башҡортостан төбәк бүлексәһе идараһындағы “Живопись” секцияһы етәксеһе, Рәсәй Федерацияһының Рәссамдар союзы ағзаһы.\nКүрһәтеүсе ойошма: Рәсәй Рәссамдар союзының Башҡортостан төбәк бүлексәһе.\n13. Художестволы әҫәрҙәр циклы:\n“Песнь об Урале” (29 әҫәр).\nДәғүәсе: Ғиләжетдинов Салауат Мөхәмәт улы, Рәсәй Рәссамдар союзының Башҡортостан төбәк бүлексәһе идараһындағы “Графика” секцияһы етәксеһе, Рәсәй Федерацияһының Рәссамдар союзы ағзаһы.\n14. “Аҡмулла” скульптура комплексы.\nДәғүәсе: Мәғәфүров Дамир Муса улы, “М.АРТ” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры, “Аҡмулла” скульптура комплексының баш архитекторы;\nДворник Владимир Александрович, “М.АРТ” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте скульпторы;\nҠаһарманов Иршат Фәрит улы, “М.АРТ” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте архитекторы;\nДворник Александр Александрович, рәссам, Рәсәй Федерацияһының Рәссамдар союзы ағзаһы.\nКүрһәтеүсе ойошма: М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты.\nКомиссия әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өкләһендәге ижади ойошмаларға, йәмәғәт берекмәләренә, белгестәргә, 2012 йылғы Башҡортостан Республикаһының әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендәге Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына конкурста ҡатнашҡан әҫәрҙәр һәм авторҙар коллективтары тураһында фекер белдереүҙәрен үтенеп мөрәжәғәт итә.\nКонкурста ҡатнашыуға индерелгән әҫәрҙәрҙе тикшергәндә комиссия түбәндәге мәсьәләләргә иғтибар бирергә тәҡдим итә:\nәҫәрҙең йәмәғәтселектә (республикала, башҡа төбәктәрҙә, Рәсәй һәм халыҡ-ара кимәлдәрҙә) танылыу дәрәжәһе;\nтөп ижади ойошмалар, билдәле ижади хеҙмәткәрҙәр (үҙебеҙҙең һәм сит илдәрҙең) тарафынан әҫәрҙәргә бирелгән баһа;\nБашҡортостан Республикаһының рухи-мәҙәни үҫеше, йәш быуынға тәрбиә биреү йәһәтенән әҫәрҙең әһәмиәте.\nӘҫәрҙәр һәм авторҙар коллективтары буйынса баһаламаларҙы, тикшереү материалдарын һәм иҫкәрмәләрҙе 2012 йылдың 1 сентябренә тиклем комиссияға ебәреүегеҙҙе һорайбыҙ. Адресы: Өфө ҡалаһы, Туҡай урамы, 46, Башҡортостан Президенты Хакимиәте, 328, 419-сы бүлмәләр. Белешмәләр өсөн телефондар: 280-80-93, 280-80-75.\nБыл мәғлүмәт Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең www.presidentrb.ru сайтында урынлаштырылған.


Лондонда 2012 йылғы Паралимпия уйындары тамамланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЛондонда 2012 йылғы Паралимпия уйындары тамамланды\n11:44, 10 сентября 2012 Йәмғиәт\nКисә Лондонда 2012 йылғы Паралимпия уйындары тамамланды. Һөҙөмтәлә Рәсәй йыйылма командаһы 102 миҙал – 36 «алтын», 38 «көмөш» һәм 28 «бронза» яуланы. Дөйөм команда иҫәбендә рәсәйлеләр тәүгә икенсе баҫҡысҡа күтәрелде.\nҠытай йыйылма командаһы 231 миҙал менән (95-71-65) – беренсе, Британия спортсылары 120 миҙал менән (34-43-43) өсөнсө булды.\nБашҡортостан вәкилдәре йәмғеһе 17 миҙал – 12 «алтын» һәм 5 «көмөш» яуланы. 2008 йылда Пекинда үткән Паралимпиаданан республика спортсылары туғыҙ миҙал (4 «алтын» һәм 5 «бронза») менән ҡайтҡайны.\nҮткәндәге кеүек үк, Башҡортостан йыйылма командаһы лидеры – М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенты Окана Савченко (йөҙөү). Пекинда ул өс алтын миҙалға ирешеп, өс донъя рекорды ҡуйғайны. Был уйындарҙа Оксана барлыҡ биш дистанцияла ла еңеү яуланы һәм дүрт донъя рекорды ҡуйҙы. Шулай итеп, Оксана – һигеҙ тапҡыр Паралимпия уйындары чемпионы.\nНаградалар һаны һәм сифаты буйынса Оксана Савченко Рәсәй йыйылма командаһының иң яҡшы спортсыһы тип танылды. Икенсе урында – еңел атлет Маргарита Гончарова (өс алтын һәм бер көмөш миҙал), өсөнсөлә – шулай уҡ еңел атлеттар Елена Иванова һәм Евгений Швецов (өсөшәр алтын миҙал).\nСавченконан тыш, түбәндәге Башҡортостан вәкилдәре Рәсәйҙең «көмөш» еңеүенә үҙ өлөшөн индерҙе: еңел атлеттар Алексей Лабзин (ике алтын, бер көмөш миҙал), Елена Паутова, Андрей Коптев, Анастасия Овсянникова (берәр алтын миҙал), Анна Сорокина (бер көмөш миҙал), йөҙөүселәр Александр Неволин-Светов (бер алтын һәм өс көмөш миҙал), Михаил Зимин (бер алтын миҙал).\nШишәмбе, 11 сентябрҙә, паралимпиясыларҙы Кремлдә ҡабул итәләр. РФ Президенты Владимир Путин һәм РФ Президенты Хакимиәте етәксеһе Сергей Иванов еңеүселәргә наградалар тапшырасаҡ.


Уйҙар уртаҡ булғас...\nРысыҡай ауылында булып үткән “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамында Ләйсән һәм Фәнзил Ғимрановтар йорто йәштәр араһында “Иң матур йорт” исеменә лайыҡ булды. Ситтән ҡайтҡан ауылдаштар урам буйлап үткәндә уларҙың йорт эргәһендә оҙаҡ ҡына туҡталып торҙо. ”Һоҡланғыс”, ”Йәш кенә булһа ла, оҫтаның-оҫтаһы”, ”Талант”, ”Иншалла, ошондай матурлыҡта оҙон-оҙаҡ бәхетле ғүмер итегеҙ”. ”Кәртәһен, өй эсен дә күреп сығайыҡ” тип, йүгереп инеп китеүселәр ҙә булды.\nЙәш хужаның нигеҙ һалып, өй күтәреп, кәртә-ҡура йүнәтеп, дәртләнеп эшләгәнен күҙәтеп йөрөһәм дә, күҙ алдымда ҡалҡып сыҡҡан хан һарайылай өйҙө әллә нисәмә тап-ҡыр ҡарап сыҡҡан кеше булһам да, ауылдаштар артынан эйәрҙем. Матурлыҡҡа нисек һөйөнмәйһең, нисек һоҡланмайһың! Күҙ генә тейә күрмәһен!\nФәнзил менән Ләйсән ошондай маҡтауҙарға, һоҡҡа өйрәнеп бөткәндәр. Һорауҙарға тыйнаҡ ҡына яуап биреп, күҙ ҡыҙҙырғыс сынъяһау әйберҙәрен күрһәттеләр ауылдаштарына.\nӘллә ҡайҙан күренеп торған ике ҡатлы күркәм йортто, эргәлә ял итеү урыны - беседканы Фәнзил үҙенең проекты буйынса төҙөгән. Ғаиләм - ҡәлғәм, тиҙәр. Үҙ ҡәлғәһен булдырғанда әле өйләнмәгән йәш егет ниндәй матур хыялдар менән янған. Һәр нәмәлә зауыҡлыҡ, үҙенә генә хас оҫталыҡ сағыла.\n- Сос, тырыш та, сәмсел дә, талантлы ла егет менән нисек таныштың? - Фәнзил өйҙә юҡлыҡтан файҙаланып, һорауҙарымды Ләйсәнгә биреп ҡалам.\n- Танышыуыбыҙға тиҙҙән биш йыл була, - тип йылмая Ләйсән. - Тыуған көнөмдә әхирәтем менән ҡалаға дискотекаға барғайныҡ. Һылыу, күҙҙәре ут сәсеп торған егеткә күҙ һалыусылар, әлбиттә, күп булғандыр, ә ул миңә иғтибар итте. Шунан башланды.Тыуған көндәрен билдәләүселәргә кафе шампан шарабы бүләк итә икән. Шуны иҫтәлеккә әлегәсә һаҡлайбыҙ.\nМәҡәләнең тулы вариантын "Урал" гәзитендә уҡығыҙ.


Рөстәм Хәмитов эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил Борис Титов менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил Борис Титов менән осрашты\n10:30, 24 июля 2012 Сәйәсәт\n23 июлдә Республика йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәй Президенты янындағы Эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил Борис Титов менән эш осрашыуы үткәрҙе, тип хәбәр иттеләр төбәк башлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nУнда бәләкәй һәм урта бизнесты үҫтереү, эшлекле мөхитте яҡшыртыу һәм хеҙмәттәшлек булдырыу мәсьәләләре тикшерелде.\n— Һеҙҙең килеүегеҙ беҙҙең өсөн мөһим, — тине Президент. — Әлбиттә, беҙгә «сәғәттең дөрөҫлөгөн тикшерергә» кәрәк. Яңыраҡ республикабыҙҙа шундай уҡ эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил вазифаһын булдырҙыҡ, ул эшләй башланы ла инде. Был эшмәкәрлекте үҫтермәксебеҙ. Беҙҙең өсөн һеҙ тәҡдим иткән «Бизнес коррупцияға ҡаршы» тезисы бик мөһим. Эшҡыуарлыҡты яҡлау беҙҙең өсөн өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙең береһе булып тора. Яҡлау ғына түгел, уны үҫтереү, сәнәғәт производствоһы күләмдәрен арттырыу. Барыһы ла бик ауыр бирелә. Алға табан һәр бер аҙым күп сығымдар һәм көс талап итә. Һеҙҙең ярҙамһыҙ булмаясаҡ. Әммә беҙ ҙә үҙебеҙҙең мөмкинлектәрҙе тулыһынса ҡулланып етмәйбеҙ. Рәсәй субъекттары кимәлендә, атап әйткәндә, Башҡортостан Республикаһында нимәләр эшләп була – ошо хаҡта беҙгә һөйләшеп алырға кәрәк. Беҙ һәр ваҡыт әйтәбеҙ: эре предприятиеларыбыҙ тирәләй күп кенә «бәләкәстәр» булдырылырға тейеш.\nТехнопарктар, индустриаль парктар булдырыу өсөн эре предприятиеларҙы үҫтерәбеҙ. Инновацион үҫеш юлы буйынса ла алға барабыҙ. Китеп барған поездың баҫҡысына менеп өлгөрҙөк – Рәсәй Федерацияһының Инновацион төбәктәр ассоциацияһына индек. Был да бик күп эшҡыуарҙар менән эш итеүҙе күҙ уңында тота. Бик ҡыҙыҡлы тармаҡтарҙы үҫтерә башлайбыҙ. Улар — радиоэлектроника, шул иҫәптән микроэлектроника, IT-тармаҡ.\nРеспубликала монопрофилле иҡтисадтан ситләшергә кәрәк. Әммә шул уҡ ваҡытта шуны ла аңлайбыҙ: нефть химияһы һәм нефть эшкәртеү бар икән – ҙур ғилми учреждениелар ҙа буласаҡ. Был өлкәлә лә заманса булырға тейешбеҙ.\nБорис Титов, үҙ сиратында, эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкилдең Рәсәй өсөн бөтөнләй яңы институт булыуын билдәләне.\n— Уны булдырыу үрнәк булырлыҡ ваҡиға булып тора, — тине омбудсмен. – Ил өсөн тейешле кимәлдәге эшлекле мөхит бик кәрәк. Диверсификация – иҡтисадыбыҙҙың мөһим бурыстарының береһе. Күп тармаҡлы иҡтисадта барлыҡҡа киләсәк күп һанлы бюджетты тулыландырыу сығанаҡтарына таянырға тейешбеҙ.\nБеҙҙең институтты булдырыу – ул, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, проблемалар булыуын таныу. Был мәсьәләләрҙе хәл итһәк, бизнес һөҙөмтәле үҫешәсәк. Проблемалар төрлө. Һәм беренсе урында милекте, бизнесты яҡлау, бизнес хәүефһеҙлеге тора. Коррупция, бизнесты ҡыҫырыҡлау ҙа бар. Шуға күрә проблемалары булған айырым эшҡыуарҙарҙы яҡлау буйынса сараларға ҙур иғтибар бүләбеҙ.\nОшоға бәйле «Бизнес коррупцияға ҡаршы» ижтимағи процедуралар үҙәген булдырҙыҡ, ул айырым проблемалар, эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын боҙоу осраҡтары буйынса эшмәкәрлек алып бара. Әлегә 140-тан ашыу мөрәжәт булды.\nБеҙҙең институт эшлекле мөхитте координациялау һәм яҡшыртыу өсөн төп урындарҙың береһен биләргә тейеш. Был йәһәттән хеҙмәттәшлек итеүгә бик ышанабыҙ. Федераль кимәлдә эшҡыуарҙар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил институтын булдырыу алдынан ул Башҡортостанда булдырылды. Был һеҙҙең, республика етәксеһе булараҡ, был мәсьәләгә ҙур иғтибар бүлеүегеҙ, уны хәл итеү кәрәклеген аңлауығыҙ хаҡында һөйләй. Был йәһәттән беҙ – фекерҙәштәр, — тине Борис Титов.\nТеги: бр президенты осрашыуҙары,бизнес,омбудсмен


Дерматолог Эштең Тасуирламаһы / Ҡалып Яуаплы Һәм Роле – JobDescriptionSample.org\nӨйҙә / Башҡа потаенной / Дерматолог Эштең Тасуирламаһы / Ҡалып Яуаплы Һәм Роле\nисеме superadmin Июнь 28, 2016 Башҡа потаенной Комментарий ҡалдырырға 693 Төрҙәре\nТаба, дауалау, төрлө ауырыу йәки тире ауырыуҙарын булдырмау һәм ярҙам..\nБашҡа клиенттарҙы ҡараған белгес, талап ителә.\nКеше яҙыу’ һаулыҡ яҙыу.\nБаһа биреп, башҡа тикшеренеүселәр был медицина дауалана..\nӘҙәбиәт уҡый, тип йәшәй, посоветоваться менән танышығыҙ, йәки корпорациялар һәм квалификациялы дерматология камиллаштырыу курстары буйынса конвенция ҡатнашты..\nМакияж өсөн квалификациялы ысулы маҡсатында кешегә ҡараған кеүек липосакция, лазер абляция, һәм микродермабразия.\nДиагностик тестар йәки юллай ала, шулай итеп, мәҫәлән, рентгенограмма (рентген нуры), тест микробиология, анализ һәм эндокринологический.\nДиагностик тестар, уларҙы ҡарарға кеше тәҡдим ителгән.’ һығымта һәм яҙма имтихан .\nСара хоҡуҡи яҡлауҙы тәьмин итеү, шул иҫәптән иҫәпкә усағы менән еңелде., химия пилинг, подмачивать һәм тире өсөн дауаларҙың дауаһы comodo, ҡояш йәрәхәтләнгән , тире, - абразив, таптар пигментный , майлы тире йәки.\nТейешле дауалау ысулдары тәҡдим итә, шул иҫәптән бензоил антиандроген пероксидтар , телдән резина кортикостероид , антибиотик йәки органдары һәм гормональ.\nОперациялар башҡарыу, тиреһенең тышҡы күренеш яҡшыртыу өсөн, булдырыу, тип билдәләне иртә, сир йәки ручка, был, мәҫәлән, тире рагы .\nМеланома үтәй биопсия диагнозды ҡуйған инцизионный.\nЙәрәхәттәрен диагностикалау һәм бөтөрөү, шулай уҡ, мәҫәлән, популяр, меланома, тыумыштан невус, һары диспластический невус Неви, һәм Неви.\nБыл мәсьәлә кешеләрҙең кәңәштәрен, һынамыштарын бәйле йыллыҡ дерматологический , ҡояш һаҡлау , аң тире рагы, лимфа биҙҙәре һәм тире йәки үҙ аллы тикшереү.\nТиреләре биҙәп үтәй баһа .\nПерхоть тире эшкәртеү һәм шарттарын билдәләй, мәҫәлән прыщик, родина плеер, псориаз, һәм рак.\nЛипосакция клиенттарға күрһәтеү саралары .\nИнтерн ауырыған кешене дауалау йәки диагностика һәм дерматологический тине..\nТикшеренеүҙәр үткәреү, медицина һәм.\nӘлеге ҡайғыртҡандар арта ссадина шам дермабразия, рубец атрофический, тире йәки башҡа шарттар .\nЭш Талаптары Ғәмәлгә\nБелем мәғәнәһе-эш документтарҙы әҙерләү пункты булған аңларға һәм тармаҡты бәйле.\nТыңлауҙарында әүҙем-шул булыр, тип раҫлаусы башҡа кешеләр, бөтөн иғтибар бүлеү, һеҙ алдылар ваҡытта өсөн, тормошҡа ашырыу өсөн тауарҙар етештереү, пытливый кеүек һорауҙар должное, һәм бер ваҡытта ла ҡырылабыҙ яраҡһыҙ хәлдә..\nЭшләй-әйтә, яҙма һөҙөмтәле формаһы булараҡ, хоҡуҡтары теләге аудитория.\nҺөҙөмтәле аралашыу-башҡа менән һөйләшеп, кәңәшләшкәндән өсөн мәғлүмәт .\nТикшеренеү-ҡыйынлыҡтарҙы бөтөрөү өсөн ҡулланылған алымдар һәм технологик принциптарын.\nТәнҡитле фекерләү-аҡыл һәм аң ярҙамында, һайлаған ҡарар өсөн өстөнлөктәре һәм етешһеҙлектәр асыҡланған., проблемаларына ҡараштары һәм һығымталары.\nӘүҙем уҡыусы-ағымдағы бурыстарҙы хәл итеү өсөн яңы белем һәм киләсәктә һәр факт тураһында ҡарар ҡабул итеү һәм нәтижәләре.\nӨйрәнеүҙең метод һәм алымдар һәм процедуралар ҡулланылырға trainingandeducational йыйып, тренер йәки предметты өйрәнеүҙең яңы осоро хәл итеү хоҡуғы.\nМониторингы-етештереүсәнлеге башҡа кеше TrackingORDetermining, үҙе, төҙөү йәки ремонтлау буйынса саралар ҡабул ҡаҙаныштары өсөн яуаплы хәлдәр йәки.\nВосприимчивость социаль-ни өсөн улар шулай алып барған тенденцияларға һәм уларҙың белемен үҙенең белеме сөнки othersa.\nИдара-хәрәкәт тәртиптәренә ҡарата үҙгәргән othersi.\nМаркетинг-башҡа һорап, тәртиптәрен яҡшыртыу өсөн йәки үҙебеҙ баш мейеһендә.\nМедиация-башҡалар менән бергә, татыулыҡ теләне һәм вариациялары.\nЯрҙам итеү-башҡа уҡыусылар кеүек-бер аҙым яһаны.\nКомпания йүнәлеше-әүҙем ысулдарын табырға тырышҡан, кешеләргә ярҙам итеү өсөн.\nҠатмарлы мәсьәләләрҙе хәл-тикшеренеү һәм мәғлүмәт анализ ҡатмарлы проблемаларға, һайлауҙар һәм етештереүҙе тормошҡа ашырылыуын тикшереү һәм яуаптар.\nБизнес-Оценка-тәүшарттар булдырырға ҡарар һәм өйрәнергә теләүселәр макетын.\nШәхси продукция һәм хеҙмәтләндереү яраштырыуҙы талап техникаһын проектлау һәм төҙөү өсөн.\nҺайлап-асыҡлау ҡорал, ҡорамал һәм инструменттар, үтәү өсөн кәрәк булыуын карьераһының.\nҠоролма-машиналар өҫтәнә, коралы, кабель, пакет йә, ҡәнәғәтләндереү өсөн спецификацияһы.\nЭшләй-эшләй сәбәптәр буйынса өҫтәмә компьютер, уларҙың төрлө.\nОперация отслеживания-күҙәтеү датчиктары шылтыратып, йәки өҫтәмә сигналын тоҡандырып, күңел, һөҙөмтәле ҡорамалдар эшләү .\nОперация һәм ручка-идара итеү системаһында йәки ҡоралдары функцияларын.\nҠорамалдарҙы техник хеҙмәтләндереү-түлек һәм хеҙмәтләндереү буйынса планды үтәүҙәрен билдәләп, ҡасан һәм ниндәй булырға кәрәк хеҙмәтләндереү.\nБөтөрөү-был хәл тураһында бара, хаталарҙың сәбәптәрен һәм идара итеү өсөн ниндәй йүнәлеште һайлай..\nАяҡ-ресурстар менән файҙаланыу һәм ремонт, кәрәкле ҡорамалдар ҡоролошо.\nИмтихандарҙы контроль баһалау предметтарҙан имтихан сифатына һәм үтәлгән, провайдер, йәки һөҙөмтәлелеген баһалау өсөн яҡшы ысулы йәки.\nҺәм ҡарар ҡабул итергә аҡылы-сопоставимый һәм эшмәкәрлегенең өҫтөнлөктәре хаҡ иҫәпкә алып, уларҙың барыһы ла яҡшы килеп бер табырға мөмкин..\nСистемалы анализ-билдәләмә булмаһын, ул нисек эшләргә тейеш системаһын яҡшыртыу кеүек ябай һәм хворь, процедураһы, шулай уҡ ҡамауға ала. тәьҫир итеү эффектына.\nАнализ-етештереүсәнлеге системаһына сигнал айырыу ысулдары һәм алымдары, шулай уҡ саралар, етди башҡарыуын йәки уң арттырырға кәрәк., системаһы элементтарын ҡарата.\nТайм-менеджмент-идаралау шәхси ваҡытын, шулай уҡ башҡа’ ваҡыты.\nФинанс ресурстары менән идара итеү-хәлдәрҙе, ваҡиғаларҙы нисек һатыу эшенә тотонорға мөмкин булған аҡса, был сығымдар мөнәсәбәттәр һәм бухгалтер иҫәбе..\nАктив итеү контент-хеҙмәттәрҙе күргән һәм файҙаланырға тейешле ҡоралын алырға, һәм сығым материалдары, билдәле бер эш эшләргә кәрәк..\nПерсонал Контроль-мотивация, булдырылды, һәм алдынғы кешеләре, улар нисек үтәлә, үҙ карьераһында иң яҡшы асыҡлау өсөн кеше.\nБелем Биреүгә Талаптар Белемгә Талаптар\nАртыҡ 2 йыл, шул иҫәптән дүрт йыл кеүек.\nИдара Һөнәри Күнекмәләренә Талаптар\nУңыш/Эш – 86.78%\nЦепкость – 88.63%\nТырышлығы – 87.42%\nВласть – 91.04%\nХеҙмәттәшлек – 91.56%\nБашҡа хәүеф ҡарата – 93.48%\nСоциаль Мөйөштәр – 89.03%\nСамоконтроль – 90.78%\nТын Баҫымын – 92.12%\nЫшаныслы – 94.20%\nАкцент на аспекттары – 95.80%\nБөтөнлөк – 97.20%\nИрек – 89.41%\nҮҫеш – 89.79%\nФекерләү – 91.70%


Yırҙar - speak.tatar\nAlıҫtarҙan, ay, kürengän\nİrändekkäy tauınıñ aҡ taşı,\nҠayҙa ғına barmay, niҙär kürmäy.\nİr-egetkäy menän at başı.\nYauғa ғına barıp, yauҙı yeñgäs,\nİr-egetkäy menän at ҡaytır,\nİr-egetkäy menän at ҡaytmaha,\nMäñge hünmäy torғan dan ҡaytır.\nBaşҡortostan Respublikahınıñ Däülät gimnı\nBaşҡortostan - hin höyöklö ilebeҙ,\nHalҡıbıҙҙıñ izge Vatanı.\nEvropanı, Aziyänı nurlap,\nSal Uraldıñ ata al tañı.\nDan hiñä, Başҡortostan,\nToғro yulıbıҙҙan beҙ atlarbıҙ.\nBöyök Räsäy menän berҙämlektä\nTuғanlıҡ, duҫlıҡtı haҡlarbıҙ.\nBaşҡortostan - hin tılsımlı hazina,\nTik uñғandar haҡlay baylıҡtı.\nBayraғıñda ҡuray bähet yuray,\nYorto nurlı tatıyu halıҡtıñ.\nBaşҡortostan, beҙ bulırbıҙ gel toғro,\nKükräp yäşä, güzäl yerebeҙ.\nOşo yırҙä hünmäҫ usaғıbıҙ,\nOşo yırҙä tınmaҫ yırıbıҙ.\nYügerep mendem tauҙarғa,\nAҡ keyekkäyҙärҙe aularғa.\nYulay ulı batır Salauat\nҠarşı saptı kilgän yauҙarғa.\nҠara ғına urman, ҡarañғı tön.\nYäşen genä yäşnäy yaltırap,\nSalauat ta batır yır yırlaha,\nDoşmandarı tora ҡaltırap.\nÖyör genä yılҡı arahında\nAlaları bar ҙa buҙı yuҡ.\nYauғa kitkän Salauattıñ\nAtҡınayı ҡayttı, üҙe yuҡ.\nTaştuғayҡay, hineñ ҡamışıñdı\nEҙ ҡurayҙay itep tartayım.\nYalan yırҙäreneñ käküge yuҡ,\nKire Uralıma ҡaytayım.\nTaştuғay ҙa buyı, ay, küläüek,\nKüläüek tä tügel — haҙ ikän.\nHaҙҙarında hayrar ҡoştarı yuҡ,\nMoñlo ҡoşҡayҙarı ҡaҙ ikän!


Иҫке Сәпәш ауылынан Рәмзил Шәриповҡа “Кеше ғүмерен ҡотҡарған өсөн” миҙалы тапшырылды\n12 Ноябрь 2019, 12:50\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, быйыл йәй Рәмзил йылғала батып барған ҡатынды ҡотҡара.\nРәмзил был награданы республика Дәүләт Йыйылышы рәйесе Константин Толкачев ҡулынан алды.\nРеспублика парламентына герой балаларҙы бүләкләү тантанаһына 12 мәктәп уҡыусыһы, уларҙың ата-әсәләре һәм уҡытыусылар саҡырылғайны. Йәш батырҙар араһында М. Буранғолов исемендәге башҡорт лицейы уҡыусыһы, Иҫке Сәпәш ауылынан Рәмзил Шәрипов та бар.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, быйыл йәй Рәмзил йылғала батып барған ҡатынды ҡотҡара. Июль айының эҫе бер көнөндә Дим йылғаһына һыу ҡойонорға барғанда ул ярҙан: “Малайҙар, бер ҡатын бата, ҡотҡарығыҙ!” тип ҡысҡырғанды ишетә. Оҙаҡ уйлап тормай, Рәмзил ярҙамға ашыға. Аңын юғалтҡан ҡатынды һыуға сумып, өҫкә күтәрә, ярға сығарғанда өлкәндәр ҙә ярҙам итә.\n- Ҡыйыу аҙымығыҙ менән һеҙ батырлыҡ, тәүәккәллек кеүек иң яҡшы кешелек сифаттарын күрһәттегеҙ. Бәләгә тарығын кеше ғүмерен һаҡлап ҡалыу өсөн ҡатмарлы, ғәҙәттән тыш хәлдәрҙә ярҙам ҡулы һуҙырға ҡурҡманығыҙ. Һеҙҙең барығыҙҙы ла ҡыйыу йөрәкле һәм ярҙамға килергә әҙер булыу берләштерә. Беҙ һеҙҙең менән сикһеҙ ғорурланабыҙ, - тине йәш геройҙарға наградалар тапшырып, Константин Толкачев.\nЙәш ҡотҡарыусылар араһында Өфө ҡалаһынан, Архангель, Баймаҡ, Бәләбәй, Ейәнсура, Кушнаренко, Стәрлетамаҡ, Шаран райондарынан 7 йәштән 17 йәшкә тиклемге балалар бар ине, улар янғын сыҡҡанда зыян күргән һәм һыуға батҡан балаларҙы һәм өлкәндәрҙе ҡотҡарыуҙа ҡаһарманлыҡ күрһәткән.


Өфө шағиры Николай Граховҡа Степан Злобин исемендәге премия бирелде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфө шағиры Николай Граховҡа Степан Злобин исемендәге премия бирелде\n15:36, 26 января 2012 Йәмғиәт\nӨфө шағиры Николай Грахов Степан Злобин исемендәге республика әҙәби премияһына лайыҡ булды. Премия тапшырыу тантанаһы көн элгәре Башҡортостандың Яҙыусылар союзында үтте.\nСтепан Злобин исемендәге премия 1996 йылда булдырылған. Ул әҙәби йәһәттән крайҙы өйрәнеү өлкәһендәге профессионализм һәм ҡаҙаныштар өсөн йыл һайын бирелә. Премия булдырылғандан алып 15 кеше уның лауреаты булды. Злобин исемендәге премияның беренсе лауреаты – билдәле әҙәбиәт белгесе, яҙыусы-крайҙы өйрәнеүсе Морат Рәхимҡолов.\nНиколай Грахов күп йылдар дауамында «Бельские просторы» журналының шиғриәт бүлеге мөхәррире булып эшләй. Ул билдәле лирик шағир, балалар шағиры, тәржемәсе. Грахов йәмғеһе 12 китап авторы, уларҙың бишәүһе – башҡорт теленән тәржемә ителгән шиғырҙар йыйынтығы. Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ҡарамағындағы балалар әҙәбиәте секцияһын етәкләй.\nСтепан Злобин премияһы – Николай Граховтың өсөнсө әҙәби наградаһы. Ул шулай уҡ Фәтих Кәрим исемендәге республика премияһына, балаларға тәғәйенләнгән китаптары өсөн Алексей Толстой исемендәге халыҡ-ара премияһына эйә.\nЛауреатҡа награданы Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзының Рус яҙыусылары берләшмәһе етәксеһе, «Бельские просторы» журналының баш мөхәррире Юрий Горюхин тапшырҙы.\nЛюбовь Колоколова | фото: Любовь Колоколова автор: Любовь Колоколова | фото: Любовь Колоколова\nТеги: премиялар, әҙәбиәт


Журналистарҙы «Таҙа һыу донъяһы» конкурсында ҡатнашырға саҡыралар\n16 Август 2011, 12:58\nРәсәй киң мәғлүмәт саралары вәкилдәрен «Таҙа һыу донъяһы» конкурсында ҡатнашырға саҡыралар. Ижади сара Федераль һыу ресурстары агентлығы һәм РФ Журналистар союзының Журналист-экологтар ассоциацияһы ярҙамында үткәрелә.\nСараны ойоштороусылар киләһе маҡсаттар ҡуя – йәмғиәттең киң ҡатламдарына һыу менән рациональ файҙаланыу мәсьәләләре, илдең һыу-коммуналь комплексы үҫеше хаҡында һөйләү, граждандарҙа һыу ресурстарын һаҡлап ҡалыу өсөн яуаплылыҡ тойғоһон уятыу.\nКонкурста федераль һәм төбәк баҫма журналистары ҡатнаша ала. Еңеүселәр киләһе биш номинацияла билдәләнәсәк: «Һыу менән файҙаланыу мәсьәләләре», «Шәхес», «Һыу – йәшәү сығанағы», «Һыу һәм инновациялар», «Ҡала өсөн һыу», шулай уҡ ике махсус номинация ҡаралған: «Һыу һаҡлау буйынса йәмғиәт ҡаҙаныштары» һәм «Иң яҡшы йәш журналист» (30 йәшкә тиклемге авторҙар өсөн).\n2011 йылдың 1 октябрендә конкурсҡа йомғаҡ яһаласаҡ. Иң яҡшы эш авторҙары конкурс ойоштороусылары һәм партнерҙарынан дипломдар һәм ҡиммәтле бүләктәр аласаҡ.\nТулыраҡ мәғлүмәт - www.voda-smi.ru сайтында.


Сибай ит комбинаты һуйыу цехын модернизациялағандан һуң тулы ҡеүәтенә эшләй башлаясаҡ // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nСибай ит комбинаты һуйыу цехын модернизациялағандан һуң тулы ҡеүәтенә эшләй башлаясаҡ\n11:11, 26 августа 2010 Сәйәсәт\nБаймаҡ районына эш сәфәре дауамында БР Президенты Рөстәм Хәмитов Сибай ит комбинатын модернизациялау барышы менән танышты. Һуңғы ике йылда был эшкә 2,5 миллион һум тотонолған, яңы ҡорамалдар һатып алынған. Әммә предприятие тулы ҡеүәтенә эшләһен өсөн күпкә ҙурыраҡ капитал һалыуҙар талап ителә. 1971 йылда нигеҙләнгән ит комбинаты Совет заманында СССР Оборона министрлығы заказы буйынса эшләгән һәм айына 120 тонна колбаса изделиелары сығарған. Әлеге мәлдә уның етештереүсәнлеге ике тапҡырға кәмерәк.\nКонкурс буйынса идарасы Евгений Лысовтың әйтеүенсә, бөгөнгө көндә төп бурыс – һуйыу цехын модернизациялау, уға 150 миллион һум талап ителәсәк.


Башҡортостан авариялар һаны буйынса күп миллионлы Мәскәүҙе уҙып киткән | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n31 января 2020 — 12:42 ГТРК «Башкортостан»\nУҙған йылда республикала 4 мең 280-дән ашыу юл-транспорт ваҡиғаһы теркәлгән. Уларҙа 500-гә яҡын кешенең ғүмере өҙөлгән, шул иҫәптән 23 бала, 5 мең 400-ҙән ашыуы йәрәхәттәр алған. Ошо хаҡта Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһының уҙған йыл йомғаҡтарына арналған матбуғат конференцияһында бәйән ителде. 2019 йылда иҫерек водителдәр арҡаһында 391 юл-транспорт ваҡиғаһы булған. Улар 88 кешенең ғүмерен ҡыйған, 500-ҙән ашыуына ауыр йәрәхәттәр килтергән. Уҙған йыл йомғаҡтарына арналған сарала беҙҙең телерадиокомпания хеҙмәткәрҙәре лә тәбрикләнде. Мөхәррирҙәр, хәбәрселәр, телеоператорҙарға маҡтау грамоталары һәм иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды.


Беҙҙе рух берләштерә » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Беҙҙе рух берләштерә\n09.10.2010 Беҙҙе рух берләштерә\nХалыҡ байрамын билдәләр алдынан гәзит уҡыусыларға «Суверенитет беҙгә нимә бирҙе? Өмөттәр аҡландымы?» тигән һорау менән мөрәжәғәт иттек. Шуныһы һоҡландырҙы: яуап биреүселәрҙең барыһын да тыуған төйәгебеҙгә һөйөү, уның ҡаҙаныштары менән ғорурланыу һәм киләсәккә өмөт менән ҡарау берләштерә.\nМиләүшә ХӘБИЛЕВА, Сибай яҙыусылар ойошмаһының әҙәби консультанты:\n– Башҡортостан, үҙ аллы үҫеш юлын һайлап, халыҡтың йәшәү сифатын яҡшыртыуға, ауыл-ҡалаларыбыҙҙы күркәмләндереүгә ирешә алды. Рухи күтәрелеш дәүере тип атар инем мин был осорҙо. Бер аҫаба халыҡтың ғына түгел, республикабыҙҙа йәшәүсе барлыҡ милләттәрҙең рухи-мәҙәни ихтыяжын ҡәнәғәтләндереүгә күп көс һалынды. Үҙебеҙҙең Сибайҙы күҙ уңында тотоп әйтһәм, был йылдарҙа ҡалабыҙ күҙгә күренеп төҙөкләнде. Филармония, «Сулпан» балалар театры, сәнғәт колледжы асылыуының үҙаллылыҡ емештәре икәнен танымай мөмкин түгел.\nХалыҡтың тарихи үткәне менән ҡыҙыҡһыныуы көсәйҙе. ҡалабыҙҙа Алдар Батыр, Зәки Вәлиди, Төньяҡ амурҙары тигән исемдәр бирелде. ҡала эргәһендә Арҡайым, Сармат тип исемләнгән матур ҡасабалар ҡалҡып сыҡты. Был ыңғай күренештәрҙе нисек үҙаллылыҡ емештәре тип атамаҫһың?!\nИрешкән уңыштарҙы тәләфләмәй, артабан да дауам итеү – беҙҙең бурысыбыҙ.\nВәсилә ҒӘБИТОВА, 3-сө башҡорт республика гимназия-интернаты уҡытыусыһы, Күмертау ҡалаһы:\n– Йыл һайын Республика көнөн көтөп алабыҙ. Быйыл да ҡалабыҙҙа байрам уңайынан Кинйә Арыҫланов исемендәге халыҡ ансамбле коллективы менән концерт күрһәттек.\nБашҡортостан дәүләте егерме йыл буйы халҡының яҡты киләсәгенә лайыҡлы юл ярҙы. Тимәк, өмөттәр аҡланған, тимәксемен. Үҙем ҡала мәктәбендә уҡыған йылдарҙы бөгөнгө менән сағыштырһам, эстән һөйөнөп ҡуям. Уҡыусыларымдың кинәнеп туған телен, тарихты, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе, йолаларыбыҙҙы өйрәнеү мөмкинлеге бар. Балаларға белем биреп, телебеҙҙе һаҡлауға өлөш индерә алыуымды егерме йыл элек яуланған үҙаллылыҡтың иң оло ҡаҙанышы тип ҡабул итәм. Киләсәктә лә телгә, тарихҡа ихтирамлы мөнәсәбәт юғалмаһын тигән теләктә ҡалам.\nШәһит СӘЙФУЛЛИН, БДУ студенты, 20 йәш:\n– Мин суверенитеттың «ҡорҙашы» булам. Аҡылым менән уның Башҡортостан халыҡтары өсөн ниндәй ҙур әһәмиәткә эйә булыуын аңлайым. Мөһим боролоштоң милли үҙаңды үҫтереүҙә, патриотизм тәрбиәләүҙә роле көслө, тимен. Ә шулай ҙа беҙ тағы ла юғарыраҡ үрҙәргә ирешә ала инек. Был йәһәттән республиканы Рәсәй, донъя кимәлендә танытыр тарихи кинофильмдар төшөрөүҙе, йыр-бейеүҙәр сығарыуҙы иҫәптә тотам.\nШулай ҙа өмөттө лә өҙөргә ярамай, тормош дауам итә бит. Бәлки, киләсәктә республикабыҙҙы башҡорт балы менән генә түгел, ә тарихи, легендар батырҙары менән танытырҙай сәхнә әҫәрҙәре, әҙәби китаптар ижад ителер, фильмдар төшөрөлөр?\nИлфат КӘЛИМУЛЛИН, Мәсетле районы, Һабанаҡ ауылы:\n– Үҙаллылыҡты башҡортса белем алып, гәзит-журнал уҡып, тапшырыуҙар ҡарау ғына тип аңларға ярамай. Иң мөһиме – был йылдарҙа республикабыҙҙың Рәсәй кимәлендә абруйы күтәрелде, сит илдәр менән бәйләнештәр булдырылды, төпкөл ауылдарҙа ла мәктәптәр, мәҙәниәт усаҡтары ҡалҡып сыҡты, юлдар һалынды, халыҡтың социаль көнкүреше төп хәстәргә әүерелде. Республика етәкселеге, бар мөмкинлектәрҙе файҙаланып, ауылда йәшәүсе күп балалы ғаиләләргә пособиелар түләүгә, льготалар булдырыуға өлгәшә алды. Биш бала табыусы әсәләргә тапшырылған «Әсәлек даны» миҙалы, туғыҙ балалыларға бирелгән микроавтобустарҙы нисек республика ҡаҙанышы тип баһаламайһың?!


«Башҡортостан ҡыҙы» журналының ғинуар (2022) һанына күҙәтеү » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nЙылдың тәүге айы – изге теләктәргә нигеҙ һалған осор. Барлыҡ теләгәндәр ҡабул булһын, имен, бәлә-ҡазаһыҙ йылдарҙа киң мөмкинлектәрҙең асылыуына фатиха бирә журнал мөхәррире Гөлназ Ҡотоева.\nҒинуар һанының журнал тышлығын Әбйәлил районы Асҡар үҙәк район дауаханаһының паллиатив ярҙам бүлексәһе мөдире, юғары категориялы табип Хәлиҙә Ғәйфуллина биҙәй.\nЯңы йылдан байтаҡ үҙгәрештәр үҙ көсөнә инде. Хеҙмәткә яраҡһыҙлыҡ ҡағыҙы ла хәҙер электрон вариант буйынса түләнәсәк. Был турала аңлатма менән Рәсәй страховкалау фондының Башҡортостан төбәк бүлексәһе белгестәре яуап бирә.\nХеҙмәттәшебеҙ, һәләтле журналист, күптәргә остаз булған ҡәләмдәшебеҙ Рәсүл Байгилдин 60 йәшен билдәләне. Коллегабыҙ менән «Үҙ асылыңа юл» тигән әңгәмәне ғинуар һанында уҡырһығыҙ.\nҒинуар юбилейҙарға бай ай. Йәнә бер ҡәләм тибрәтеүсе ижади коллегабыҙ, зәңгәр экрандар йондоҙо Гөлдәриә Йосоповаға 55 йәш тулды. «Тормош үҙе ике бишле ҡуйған» мәҡәләһендә электрон матбуғат сараларында эшләгән журналистың тормошонан өр- яңы биттәр асырһығыҙ.\n«Кешене рух йәшәтә». Педагогия фәндәре кандидаты, Мәскәү дәүләт университетының тифлопедагогика кафедраһы доценты Венера Денискинаның ҡаһарман тормошо һәм үҙенсәлекле хеҙмәте хаҡында булыр был мәҡәлә.\nДәүләт һәм матбуғат эшмәкәре, журналист һм шағирә Йомабикә Ильясованың ижады «Әҙәби балҡыш» рубрикаһында.\nКоллегабыҙ, яҙыусы һәм драматург Рәлиф Кинйәбаевтың хикәйәһе бөгөнгө социаль проблема – эскелек һаҙлығына батҡандар һәм шундай кешеләргә лә ярҙам ҡулы һуҙыусы изге йәнлеләр хаҡында бәйән итә.\n«Беҙгә килгән хаттарҙан» рубрикаһында журналдың даими авторы Юнир Тимербулатовтың элекке уҡытыусы Хәҙисә Дәүләтова хаҡындағы мәҡәләһе донъя күрҙе.\nДоға көсө беҙ белмәгән серҙәр төшөнсәһенә инә. Доға ярҙамында ауыр сирҙән арыныу, мөғжизәгә ышаныу кеүек күренештәрҙе тормоштан ишетеп тә, күреп тә беләбеҙ. «Аллаһ бәрәкәте»ндә доға көсөнөң ни тиклем ҡеүәтле булыуын укып белерһегеҙ.\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы Лилиә Ғәлинаның ижади портреты хеҙмәттәшебеҙ Айзилә Мортаева әҙерләгән материалда булыр.\nҠартлыҡ остеопорозы – бала саҡ сире тип атала. Билдәле травматолог ортопед Радик Нурлығаянов хеҙмәттәше күренекле педагог-ғалимә Вилә Баймырҙина менән берлектә һаулыҡты бала саҡтан һаҡлау проблемаларына арналған файҙалы әсбап әҙерләне. Ундағы тезистар журнал биттәрендә лә урын ала.\nҺалҡын ҡышта бәйләнгән ойоҡбаштар, йомшаҡ свитерҙар һәм башҡа йылы әйберҙәр әле бик тә актуаль. Йылы кейемдәр беҙҙе оҙағыраҡ ҡыуандырҙын өсөн бирелгән кәңәштәр «Мең дә бер кәңәш» рубрикаһында.\nУйламаған ерҙә күптәнге таныштарыңды, яҡын ғына туғаныңды осратып ғәжәпкә ҡалыу, ситтә башҡорттарҙың бер- береһенә оҡшап тороуо хаҡында оставкалағы хәрби табип Хәлил Һөйөндөковтың «Тау менән тау осрашмаһа ла» тигән үҙенсәлекле күҙәтеүҙәре менән танышырһығыҙ.\nЖурнал уҡыусыларын «Тәмлекәс» рубрикаһында һәр ваҡыттағыса кулинария, аш-һыу оҫталары ғына түгел, ә ижад көмбәҙендә балҡыған артистар менән дә осрашыуҙар көтә. Сираттағы героинябыҙ Милена Сираева.\nЙәш,үҙенсәлекле ҡәләм оҫтаһы Айгөл Ишбирҙинаның рәссам оҫтаханаһына саҡырабыҙ. Авторҙың ижад донъяһы бай, картиналары сағыу һәм милли колорит менән һуғарылған.\nАвтор: Гөлнур Ишбулатова\nПодписаться на журнал "Башҡортостан ҡыҙы"\nТеги: «БАШҠОРТОСТАН ҠЫҘЫ» ЖУРНАЛЫНЫҢ ҒИНУАР (2022)


Бер һөнәр ҙә уға ят түгел\nРәсәйҙең, Башҡортостандың халыҡ артисы, С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Хөрмәтулла Ғаззали улы Үтәшев – башҡорт театр сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергән шәхес. Билдәле сәхнә оҫтаһының бала саҡ хәтирәләре, сәнғәткә ҡағылышлы уй-фекерҙәре, һис шикһеҙ, журнал уҡыусыларҙа ҡыҙыҡһыныу һәм яҡты хистәр уятыр.\n– Хөрмәтулла Ғаззали улы, һөйләшеүҙе зат-ырыуығыҙҙан башлайыҡ әле. Нәҫелегеҙҙең тамыры кемдәргә барып тоташа?\n– Иҫ белгәндән үҙемдең түңгәүер ырыуы вәкиле икәнемде ишетеп үҫтем. Түңгәүерҙәрҙең ырыу ағасы – ерек, ҡошо – һайыҫҡан, тамғаһы – ярым ай, ораны – «Ҡуңғырат!» Ситтән күсеп килгән билдәһеҙ ҡәүем вәкилдәре лә, килмешәк тә түгелбеҙ, беҙ – аҫаба халыҡ. Ошонда минең ырыуым тамырланған, быуын-быуын булып көн күргән, тыуған ерен һаҡлап, ата-бабам ҡан ҡойған. Бөгөн дә ҡолағымда атайымдың һүҙҙәре яңғырай кеүек: «Улым, һин түңгәүерҙең ун бишенсе быуын вәкиле: Түңгәүер – Хаҡҡолай – Иламан – Күстәнә – Һатыусал – Татлыбай – Тәкәй – Бәкер – Көһәкәй – Үтәғол (Үтәш батыр) – Ғәбделхалиҡ – Хәйрулла – Ғимаҙетдин – Ғаззали – Хөрмәтулла...» Шәжәрә ағасына улдарым Айтуған, Азамат, Арыҫландың исемдәре лә өҫтәлде. Үҙ ырыуымдың тарихын, шәжәрәмде белеү ерҙә ышаныслы баҫып торорлоҡ ҡеүәт бирә.\n– Нәҫелегеҙ көрәшселәр булып дан алған, атайығыҙ иһә – түңгәүерҙәрҙең билдәле батыры...\n– Эйе, атайым Имамғаззали Ғимаҙетдин улы Үтәшев бил бирмәҫ көрәшсе булды. Ул 1909 йылдың 10 февралендә Хәйбулла районының Кәрим (Таштуғай) ауылында тыуған. Ауыр ҙа, аяныслы ла, мажаралы ла тормош юлы үткән.\nАтайым бала сағынан милли көрәш менән мауыға. «Был баланы бағырға кәрәк!» – тип, уға иғтибар бүлә башлайҙар. Ғаззали батырҙың даны Хәйбулла, Йылайыр, Баймаҡ яҡтарына, Ырымбур тарафтарына тарала. 16 йәшендә, ҙур йыйында көрәшеп, бер-бер артлы 15 көрәшсене еңә. Майҙанға йыйылған халыҡ: «Был ниндәй ғәйрәтле бала?!» – тип хайран ҡала.\n1932 йылдан 1935-кә тиклем армияла, кавалерияла хеҙмәт итә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, 1941 йылдың 24 июнендә һуғышҡа китә. Белоруссиялағы алыштарҙа, Курск дуғаһындағы яуҙарҙа ҡатнаша, бер нисә тапҡыр яралана. Һуғыштан 1946 йылдың яҙында ҡайта. «Ғаззалиҙың түше тулы миҙал ине», – тип хәтерләй ололар. Һуғыштан һуң ауылдаштары менән бергә ең һыҙғанып колхозды төҙөкләндереү эшенә тотона, оҙаҡ йылдар бригадир булып эшләй. Атайым бик көслө ине, етмешәр килолы тоҡтарҙы ыһ та итмәй күтәрә торғайны. Йөктө тарта алмай, хәлһеҙләнеп йығылған аттың бауыр аҫтына инеп, күтәреп торғоҙғаны ла була.\nТәүге тапҡыр көрәш майҙанына 15 йәшендә сыҡһа, һуңғы тапҡыр 62 йәшендә район һабантуйында беренселекте яуланы атайым. 1977 йылдың 5 апрелендә, 67 йәшендә, вафат булды. Ҡәбер ташында шундай юлдар яҙылған: «Көрәш майҙанында арҡам ер күрмәне...» Был һис тә арттырыу түгел, ә ысынбарлыҡ.\n– Әсәйегеҙ тураһында ниндәй иҫтәлектәр күңелегеҙҙе йылыта?\n– Миңә 4–5 йәштәр самаһы булғандыр. Ауыл малдарын көтөүсе ағай төшкөлөккә һыйырҙарҙы йылға аръяғындағы бейек тау башына алып килә. Әсәйем, шул ваҡыт менән файҙаланып, һыйырҙарыбыҙҙы һауып ала. Ятаҡҡа тәүге тапҡыр барған ваҡыт әле булһа күҙ алдымда – ҡурҡа-ҡурҡа ғына күперҙән атлайым, йылғаға ҡараһам, башым әйләнә, шунан әсәйемдең итәгенә сытырлап йәбешәм. Әсәйем менән тәүге сәйәхәтем оло донъя менән таныша башлауыма тәүге аҙым булғандыр.\nБала саҡтың матур хәтирәләре әле лә иҫтә: бына атайым, ойотоп ҡына бейеп, әсәйем алдына килеп баҫа. Йәнәһе, әйҙә әле, әсәһе, ҡунаҡтарҙың күңеле булһын! Әсәйем дә атайыма тиң – һылыу йөҙлө, алсаҡ, күркәм холоҡло, аҡыллы, егәрле. Атайымдың бейеүенән ут-ялҡын бөркөлһә, әсәйем, ҡарашын иҙәнгә төбәп, һалмаҡ ҡына, итәғәтле хәрәкәттәр менән бейергә төшә…\n– Бала саҡта шуҡ булдығыҙмы?\n– Бала саҡтағы мажараларым үҙе бер китаплыҡ! Фәриҙә апайым кейәүгә сыҡҡан мәл, ауыл осонда айырым йәшәп яталар. Хәйҙәр еҙнәйем ишек алдында тәрән итеп ҡоҙоҡ ҡаҙҙы, киңлеге – өс, тәрәнлеге – алты-ете метр тирәһе. Һыу сыҡмағас, ҡаҙыуын ташлаған. Август айы ине, түтәлдәр эргәһендә фуфайка кейҙерелгән бер ҡарасҡы тора, башында – бүрек. Шул тирәлә Рәхимә апайым, Сәлимә ҡоҙаса менән баҫтырышып уйнайбыҙ. Мин ҡарасҡының бүреген башыма кейеп алдым. «Хәҙер һөҙәм!» – тип ҡысҡырам. Тегеләр сәрелдәп ҡаса. Мин уның һайын ҡотороп, ҡоҙоҡ тирәләй уларҙы баҫтырам. Бер мәл бүрек ҡолаҡсыны күҙемде ҡапланы һәм мин, яҙа баҫып, ҡоҙоҡ эсенә ҡоланым... Осоп төшөп барған сағымды хәтерләйем, ергә бәрелеүҙән иҫемде юғалтҡанмын. Аҙаҡтан белеүемсә, Рәхимә апайым әсәйгә хәбәр иткән. Беҙҙең өйөбөҙ ете йорт аша ине. Баҫҡыс буйлап эргәмә әсәйемдең төшкәнен һәм мине күтәреп алғанын хәтерләйем, үҙе илай-илай һамаҡлай: «Эй, һине!.. Еҙнәңә күпме әйттем шул соҡороңдо ҡапла, мал-тыуар ҡазаланыр, тип...» Ҡайтҡас, сепрәк менән башымды урап бәйләп, солан иҙәненә түшәк түшәп, мине һалҡынға һалып ҡуйҙылар. Ауылда ни медпункт та, врач та юҡ. Әсәйем, апайҙарым һәм күршеләр солан һалҡынында сәй эсеп ултыралар. Мине йоҡлай, ишетмәй тип уйлап, үҙ-ара һөйләшәләр: «Әгәр таң атҡансы үлмәһә, был бала йәшәр...» Хоҙайға шөкөр, таңды имен-аман ҡаршыланым. Ул ваҡиғаның иҫтәлеге булып башымда ҙур йәрәхәт эҙе тороп ҡалды.\nБала саҡтың икенсе мажараһы. Ул ваҡытта мәктәпкә төшмәгәйнем. Ҡыш уртаһы. Атайым бесән тарттырыу эшендә – тәүге ҡар яуыу менән тракторға тағылған оҙон трос менән бесәнде уратып, тарттырып алып ҡайталар. Өй эргәһенә трактор килеп туҡтаны. Сигнал бирә. Атайым: «Ҡараңғы төшкәнсе тағы ла бер рейс эшләп өлгөрөргә кәрәк», – тине лә кейенеп тышҡа сыҡты. Рәхимә апайым менән беҙ ҙә, Ишәй менән Ҡушай кеүек тағылышып, атайыбыҙға эйәрҙек. Ул иһә сығыу менән тракторға ултырҙы ла китте. Беҙ, ҡул болғап, юл ситендә тороп ҡалдыҡ. Алдыбыҙҙан, йылан кеүек һуҙылып, трос үтә лә үтә. Ә иң осонда бәләкәй генә бесән өйөмө ята. Йүгереп барҙым да: «Хәҙер шыуам», – тип шул бесән өйөмөнә яттым. Илле метр самаһы барҙым шулай. Төшәйем тиһәм, төшөп булмай – бәлтәм тросҡа эләккән, бер нисек тә ысҡындырып булмай. Һөйрәлеп барам, ҡысҡырам, апайым артымдан илай-илай йүгерә. Ҡапыл эсем ауыртып китте. Бара-бара саҡ төшөп ҡалдым. Бәлтәмде күтәреп ҡараһам... эсәктәрем һәленеп тора. Эсемде тотоп алдым да йүгерҙек өйгә ҡарай. Ҡайттыҡ. Икәүләп аҡырып илайбыҙ. Әсәйем: «Нимә булды?» – ти. Апайым: «Ана, Хөрмәтулланың эсе тишелде», – тип үкерә. Әсәйем бәлтәмдең итәген күтәреп ҡараны ла ҡото осто: унда – трос йыртып ебәргән ун сантиметр тирәһендәге яра. Бәйләнеләр ҙә һуҙып һалып ҡуйҙылар урындыҡҡа. Ятам хәҙер. Ялҡып китәмдер инде, ятҡан килеш уйнайым, унан, мауығып китеп, урындыҡта шыуып йөрөй башлайым. Әсәйемдең: «Ят, хәҙер эсәгең ҡойола бит!» – тип киҫәтеүе бер ҡолаҡтан инә, икенсеһенән сыға. Ярай әле, трос, етди йәрәхәт яһап, ғүмеремде өҙмәгән. Хоҙай һаҡлағандыр инде...\n– Мәктәптә ниндәй уҡыусы инегеҙ? Уҡытыусыларҙы тыңланығыҙмы?\n– 1-се кластан уҡ уҡыуға бик яуаплы ҡараным. Дәрес әҙерләмәйенсә тышҡа уйнарға сыҡмай торғайным. Ҡустыларым Хәсән менән Хөсәйендең шау-шыуына, илашыуына иғтибар итмәй, ҡолаҡтарымды ҡулым менән ҡаплап, мөңгөр-мөңгөр уҡый инем. Уҡытыусыбыҙ Менәүәрә апай Ильясова беҙ тырышып уҡыһын өсөн төрлө алымдар ҡуллана ине. Мәҫәлән, «бишле» билдәһе алыусыға ҡатырғанан ҡырҡып эшләнгән билдә тапшыра. Биш тин аҡса ҙурлығында зәңгәрһыу төҫтәге түңәрәктең ҡап уртаһына ҡыҙыл ҡәләм менән ҙур итеп «5» һаны яҙылған. Уны алыусылар ат башындай алтын тапҡандай шатлана ине. Билдәләрҙе шырпы ҡабына йыйып барабыҙ ҙа аҙна аҙағында һанайбыҙ, шулай итеп алдынғы уҡыусыны билдәләйҙәр.\nБала саҡ – баллы саҡ\nИң мауыҡтырғысы – алфавитты өйрәнеү. Көн дә яңы хәреф менән танышабыҙ. Бына бер мәл «Әлифба» китабы буйынса «З» хәрефенә еттек. Өлгө итеп: «Зәй-нәп ал-ма а-ла. Зәй-нәп ал-ма а-шай. Зәй-нәп уй-най. Зәй-нәп һыу-ға ба-ра. Зәй-нәп ты-рыш ҡыҙ», – тигән һөйләмдәр яҙылған... Ә минең бит әсәйемдең исеме Зәйнәп! Быны мин әсәйемдән көлөп, мыҫҡыллап яҙылған кеүек ҡабул иттем. Барыһы ла миңә бармаҡ төртөп: «Хөрмәтулланың әсәһе тураһында яҙылған!» – тип көлөрҙәр һымаҡ, оялып ултырам. Юҡ, көлгән кеше булманы. Уҡытыусы апай: «Һөйләмдәрҙе шыма итеп уҡырға өйрәнегеҙ», – тип ҡайтарҙы. Өйҙә төшкө аш ашап алғас, теләр-теләмәҫ кенә «Әлифба»мдың биттәрен асып, дәрес әҙерләргә ултырҙым. Ләкин ғәҙәттәгесә ҡысҡырып уҡый алмайым: эргәмдә генә әсәйем йөрөй. Иртәгәһенә дәрес ваҡытында «Уҡытыусы миңә уҡырға ҡушмаһа ғына ярар ине!» тигән уй менән башымды эйеп, ер тишегенә инерҙәй булып ултырҙым. Эй, йүләр бала саҡ! Үҙ әсәйеңдең исеменән оял инде! Бәлки, быға ауылыбыҙҙа йәшәп килгән ғөрөф-ғәҙәт сәбәпсе булғандыр? Ауылдаштарым бер-береһенә исем-шәриф менән түгел, ә туғанлыҡ ептәре буйынса мөрәжәғәт итә ине: ағай-апай, ҡайным-ҡәйнәм, ҡоҙа-ҡоҙағый, килен-кейәү, ҡайнаға-ҡайынбикә...\n– Беҙ һеҙҙе шаян, йор һүҙле кеше итеп беләбеҙ. Оялыу, ҡаушау кеүек һыҙаттар электән үк булманымы?\n– Бар ине! 7-се класҡа күскән йәйҙә ҡапыл ғына буйға үҫеп киттем. Быға тиклем физкультура дәресендә стройҙа дүртенсе булып торһам, тиҙҙән беренсе булып баҫтым. Сентябрҙең тәүге аҙнаһында башҡорт теле дәресендә уҡытыусы мине таҡта янына сығарҙы. Ҡулыма аҡбур алып яҙырға ынтылыуым булды, синыфташтарым пырхылдашып көлөргә тотондо. Аптырап артыма боролоп ҡараным, ләкин бер ни аңлай алмайым. Тиҫтерҙәрем, уҡытыусы апайҙың иҫкәртеүенә иғтибар итмәйенсә, көлөүен дауам итә. Көлкөнөң сәбәпсеһе үҙем икәнлекте аңғарып ҡалып, өҫтөмә кейгән мәктәп формаһына иғтибар иттем. Салбарымдың балаҡтары ҡыҫҡа ғына, ойоҡбаштарымды түгел, хатта сираҡтарымды ла ҡапламай, ә пинжәгемдең еңе терһәгемә яҡынлаған... Мәктәп формаһы былтырғы уҡыу йылынан ҡалғайны, яңыһын һатып алмағайныҡ шул. Ер тишегенә инеп китерҙәй булып оялдым. Дәрескә әҙерләнеп килһәм дә, был хәлдән һуң таҡтаға башҡа сыҡманым. Уҡыуым насарланды, мәктәпкә йөрөү минең өсөн язаға әүерелде, өлгәшмәүселәр исемлегенә эләктем. Кәүҙәмдең оҙон, килбәтһеҙ булыуы бар булмышымды биләп алды. Үҙешмәкәр түңәрәккә йөрөүҙе туҡтаттым. Был комплекс мине байтаҡ йылдар эҙәрлекләне. Хатта Өфөлә актер бүлегендә уҡый башлағас та ул «сир» менән оҙаҡ ҡына көрәштем. Театрҙа эшләй башлағас, режиссерҙар мине «һындырҙы».\n– Һеҙ әрме хеҙмәтенән һуң, донъя күреп ҡайтҡас ҡына уҡырға инәһегеҙ. Был аңлы рәүештә һайлаған аҙыммы?\n– Әрме хеҙмәтенән ҡайтыу менән Стәрлетамаҡ мәҙәни-мәғариф училищеһына уҡырға индем. Ҡурай бүлеге булмағас, тынлы оркестр бүлегенә алдылар, туба бирҙеләр. Фортепиано, баян буйынса ла дәрестәр алам. Курс старостаһы булдым, дәрестән һуң спорт түңәрәктәренә йөрөйөм: бассейнда йөҙәм, йүгерәм, саңғыла шыуам, Өфөлә уҙған байрам концерттарында ла ҡатнашам. Уҡырға ваҡыт ҡалмай. Башҡалар стипендия ала, ә миңә, совхоз йүнәлтмәһе менән уҡырға ингәс, түләнмәне. Әсәй елкәһендә ятыуы оят – уҡып йөрөгәндә училищеға балта оҫтаһы булып эшкә урынлаштым. Йә ишек, йә тәҙрә ваталар, йүнәтеп кенә өлгөр. Йәнә уҡырға ваҡыт ҡалмай. Сессия килеп етте. Баянда этюдтарҙы еренә еткереп уйнай алмайым бит! Өлгәшмәгән өсөн педсоветҡа ҡуйҙылар. Каникулдан алдараҡ килеп, имтихандарҙы тапшырып бөтөү шарты менән генә ҡалдырҙылар. Таңғы алтыла йоҡонан тороп шөғөлләнеү ниәте менән баянды ҡосаҡлап алам. Ултырам шулай көн буйы. Юҡ, булмай! Артабан нимә эшләргә? Ҡайһы юлдан китергә, ниндәй һөнәр һайларға? Шулай уйлана торғас, мәктәп йылдарында сәхнәлә сығыш яһауым, армияға тиклем ауылда спектакль ҡуйған ваҡыттар иҫкә төшөп китте. Балта оҫтаһы булараҡ, декорациялар эшләүемде, театр бүлегенең репетицияларын ҡыҙыҡһынып ҡарауымды уйлайым. Шул мәлдә театр бүлегенә барырға теләгәнемде аңлап ҡалдым! Училище директоры икенсе факультетҡа күсерергә ризалыҡ бирҙе. Театр бүлегендә мәҙәниәт йорттарының үҙешмәкәр түңәрәктәре өсөн режиссерҙар әҙерләйҙәр икән, ситтән тороп уҡыйҙар. Тәүге сессиялары башланырға тора ине. Театр бүлегендә иһә уҡыу яйланды, баянға өйрәтеү буйынса уҡытыусылар, ғәжәпләнеп: «Ҡара әле, театралдар һине маҡтай бит!» – тип аптырай. Сессияны уңышлы тамамланым. Артабан Салауат башҡорт драма театрына бутафор-декоратор булып эшкә индем. Сөнки талап шундай: студент мотлаҡ мәҙәниәт өлкәһендә эшләргә тейеш. Училищела уҡығанда курстың художество етәксеһе Рима Шәһит ҡыҙы Шакирова булды. Сәхнә теленән Нәжибә Әсғәт ҡыҙы Искәндәрова уҡытты. Нәҡ улар: «Быйыл Өфө сәнғәт институтының актер бүлегенә уҡырға ҡабул итеү була, бәхетеңде һынап ҡара!» – тип мине имтихандарға әҙерләй башланы. Һуңынан Салауат театры менән тәүге тапҡыр оҙайлы гастролгә сыҡтым. Ҡунаҡханала Рафаэль ағай Сәлихов менән бер бүлмәгә төшөп йөрөнөк, ул да миңә Өфөгә актерлыҡҡа уҡырға барырға кәңәш итте. Мәктәпте тамамлауым тураһында аттестатым – училищела. Документтарҙы һораманым, сөнки ситтән тороп уҡып йөрөйөм бит, институтҡа уҡырға инә аламмы-юҡмы, тигәндәй. Өфөгә ярым-ярты документтар менән юлландым. Абитуриенттар күп, 120 кеше, шуларҙың 12-һен генә ҡабул иттеләр.\n– Өфөлә уҡыуы ауыр булдымы? Курсташтарығыҙҙан йәшкә олораҡ та булғанһығыҙ...\n– Эйе, ул ваҡытта мин әрме хеҙмәтен дә үткәйнем, эшләп тә өлгөргәйнем. Башҡа курсташтарымдан, ысынлап та, бер башҡа өлкән булдым. Курстың художество етәксеһе – Фәрдүнә Ҡасимова. Актер оҫталығы буйынса – Булат Хәйбуллин, сәхнә теленән – Илшат Йомағолов һәм Римма Лощенкова, бейеүҙән – Тамара Хоҙайбирҙина һәм Ирина Филиппова, вокалдан Ләлә Муллабаева уҡытты. 4 йыл буйына курс старостаһы булдым. Юғары стипендия тәғәйенләнеләр: башҡалар 40 һум алһа, мин 65 һум алдым. 2-се курста партия ағзаһы булып киттем. Заһир Исмәғилев, Фәрдүнә Ҡасимова, Ғабдулла Ғиләжев кеүек профессорҙар менән бергә партия йыйылыштарына йөрөй инем.\nКурсташтарым – Илдар Вәлиев, Ринат Бассариев, Иҙрис Кәлимуллин, Илсур Хәбиров, Фирҙәт Ғәлиев, Зилә Дибаева, Гөлназ Алсынбаева, Ирек Шаһивәлиев, Резеда Фәхруллина. Староста булараҡ, һәр шәмбе курсты йыям, аҙналыҡ һөҙөмтәне барлайым. Дәрескә йөрөү-йөрөмәү буйынса ғына түгел, уҡыуҙа өлгәшеү тураһында ла отчет ала инем. Хәҙер уйлап ҡуям – миңә ундай хоҡуҡты бер кем дә бирмәгән бит, үҙем дә студент ҡына. Әммә бер кем дә: «Һинең ни хаҡың бар?» – тимәне.\n– Студент йылдарында уҡ ғаилә ҡорҙоғоҙмо?\n– Эйе. 2-се курс уртаһында өйләнергә ҡарар иттем. Айтуған улыбыҙ тыуғас, ҡатыным ял алманы, бала ҡарашырға ҡәйнәм ярҙам итте. Йоҡлап ятҡан улыбыҙҙы институт ишеге төбөндә бер-беребеҙгә тапшырған саҡтар ҙа булды: мин дәрескә инәм, ә ҡатыным дәрестән сыға ла, коляска этеп, өйгә ҡайтып китә.\n– Һеҙҙең өс улығыҙ бар. Уларҙы тәрбиәләгәндә ниндәй кәңәштәрҙе тоттоғоҙ?\n– Атайыбыҙ тәртип боҙғаныбыҙ өсөн яза бирмәне, сыбыҡ эләкмәне. Көслө кешеләр шулай булалыр инде: ваҡланып торманы, уҫал ғына итеп ҡарап ҡуйһа, аҡылға ултыра ла ҡуя торғайныҡ. Үҙ улдарымды тәрбиәләгәндә атайымдың алымдары менән генә уларға йоғонто яһау мөмкин түгеллеген аңланым. Бәләкәй саҡтарында мөйөшкә баҫтырҙыҡ, үҫә төшкәс инде һөйләшеп аңлашырға тырыштыҡ. Аңлашыу килеп сыҡмаһа, үҙҙәрен ни өсөн шулай тотоуҙарын яҙып аңлатырға ҡуша инем. Ул яҙмалар әле лә ҡағыҙ араһынан килеп сыҡҡылай.\n– Ижадығыҙға арналған мәҡәләләрҙә йыш ҡына Һеҙҙең хаҡта «өйөрмә булып килеп инде» тип яҙалар…\n– Тәүге ролемә бәйле атама был. 4-се курста уҡып йөрөгән осорҙа урам һепереүсе булып эшкә урынлаштым. Бер кис ҡар көрәп йөрөйөм шулай. Эргәмә режиссер Лек Вәлиев килеп баҫты. Мин уның менән Салауат театрында эшләгән ваҡыттан таныш. «Ҡустым, иртәгә киске 7-гә театрға кил әле», – ти. Мин «Ярай!» тип тороп ҡалдым. Иртәгеһенә тәғәйен ваҡытҡа академтеатрға килдем. Лек Вәли улы: «Әсғәт Мирзаһитовтың «Утлы өйөрмә» спектаклен ҡуйырға йыйынам. Һине төп ролгә тәғәйенләргә булдым. Яңы йылдан һуң, 1986 йылдың 25 февралендә, КПСС-тың XXVII съезы асыла, беҙҙең премьера 17 февралдә булырға тейеш. Ҡурҡма, дублёрың буласаҡ, ул әлегә дауаханала. Репетицияларға Яңы йылдан һуң, премьера алдынан ғына килеп ҡушылыр», – тип пьесаны тоттороп ҡайтарҙы.\nБына тәүге репетиция. Минең образ һуңғараҡ пәйҙә була, шуға ҙур ҡыҙыҡһыныу менән оло коллегаларымдың ҡағыҙға баҫылған ролдәрен сиратлап уҡығанын күҙәтәм. Ҙур паузалар менән, кинәнеп уҡыйҙар. Сират миңә килеп етте. Ҡаушай-ҡаушай тексты тиҙерәк уҡып бөтөргә тырышам. Тәүге эш көнөм шулай үтте.\nУҡып йөрөгәс, театрға кисен генә килә инем. Лек Вәли улы өҫтәмә репетициялар үткәрҙе. Эске барьерымды еңеүҙә, мине «һындырыуҙа», үҙ-үҙемә ышаныс биреүҙә уның хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ булды.\n«Утлы өйөрмә»нән һуң башҡа театрға китмәнем, институтты тамамлау менән штатҡа алдылар. Дауыт Юлтыйҙың «Ҡарағол» пьесаһында Ҡарағол ролен башҡарҙым, Мольерҙың «Ирекһеҙҙән табип» комедияһында – Лука, Еврипидтың «Медея»һында – Эгей, Нәжиб Асанбаевтың «Рәйсә менән Фәйзи» спектаклендә – Сәлим, «Яралы яҙмыш»та майор Йосопов образдарын ижад иттем. Баязит Бикбайҙың «Ҡарлуғас» (Шатморат), Мостай Кәримдең «Ай тотолған төндә» (Аҡйегет) спектаклдәрендә лә уйнаным. Фәрит Богдановтың ике генә персонажлы «Төнгө ҡунаҡ» драмаһында партнерым Таңсулпан Бабичева менән уйнаған спектакль хәтерҙә ныҡ ҡалған.\n– Театрҙа эшләй башлаған йыл хәтерегеҙҙәме?\n– Әлбиттә. Йәйге ялға китер алдынан: «Көҙөн Ташкентҡа гастролгә барабыҙ», – тип иғлан иттеләр. Гастроль репертуарында концерт та буласаҡ икән. Был концертта мотлаҡ ҡатнашырға кәрәк, тип йөрәкһей башланым. Йәйге ялда, бер кем ҡушмаһа ла, «Ҡарт Байыҡ» бейеүен өйрәнергә булдым. 4-се курс аҙағында уны Тамара Шәһит ҡыҙы менән өйрәнә башлағайным. «Башҡорт бейеүе» тигән китап һатып алдым һәм йәй буйы тыуған ауылымда шул бейеүҙе өйрәндем. Ҡатыным Ләлә менән ай ярым самаһы репетиция үткәрҙек. Ул нотаға ҡарап йырлай һәм һәр тактта ниндәй хәрәкәт эшләргә кәрәклеген әйтә. Бик ауыр шөғөл булды был. Мәҫәлән, ярты сәғәт буйы көйҙө көйләй-көйләй хәрәкәт өйрәнәбеҙ. Баҡһаң, бөйөргә таянып тыпырҙарға ғына кәрәк булған икән! Шулай уҡ ҡурайҙа «Сибай» көйөн уйнарға ла ярайһы ғына өйрәндем. Тырышыуымдың сәбәбе – театрға осраҡлы килеп эләкмәүемде, үҙемдең төрлө яҡтан булдыҡлы икәнемде иҫбат итеү. Йәйге ялдан Өфөгә килеү менән яҡташым, бейеүсе Мөхәммәт ағай Иҙрисов менән бейеүемде шымарттыҡ. Театр етәкселеге сығышымды хупланы. Тиҙҙән өр-яңы милли концерт костюмы тегеп бирҙеләр, Ташкенттағы концертты асып ебәреү хоҡуғына лайыҡ булдым. Шулай итеп, театрҙағы тәүге отпускымда эшһеҙ ятманым – бейеү менән ҡурайҙы бергә ҡушып, концерт номеры эшләп алдым. Шул номер менән аҙаҡ Алма-Ата, Ош, Фрунзе, Ҡазан, Силәбе һәм башҡа төбәктәрҙәге театраль концерттарҙы асып ебәреү бәхете тәтене.\n– Йәмәғәт эштәрендә ҡатнашыу оҡшай инеме?\n– Театрға эшкә урынлашыу менән йәмәғәт эштәренә ылыҡтырылдым. 1986 йылдың октябрендә комсомолдың отчёт-һайлау йыйылышы булды. Трибунаға сығып һөйләнем. Комсомол ойошмаһы актив булырға тейеш, шефлыҡ концерттары, осрашыуҙар ойошторайыҡ, тигән тәҡдимдәр индерҙем. Мине театрҙың комсомол ойошмаһы рәйесе итеп һайлап ҡуйҙылар. Комсомол ойошмаһының йыллыҡ планын төҙөнөм, аҙна һайын тиерлек осрашыуҙарға йөрөйбөҙ, балалар йортон шефлыҡҡа алдыҡ. Бер ял көнөндә А.Вампиловтың «Өлкән улым» спектаклен уйнаныҡ, билеттар һатыуҙан йыйылған аҡсаны балалар йортона тапшырҙыҡ. Театрҙың комсомол ойошмаһын еткәкләгәс, театрҙың художество советы һәм профком ағзаһы итеп тә һайландым. Өс йылдан партия ойошмаһы рәйесе урынбаҫары булып киттем. Бына шулай әүҙем рәүештә инеп киттем театр тормошона.\n– Ниндәй спектаклдәрҙә төп ролдәрҙе башҡарҙығыҙ ул йылдарҙа?\n– Лек Вәлиев – Н.Асанбаевтың «Майҙан тотабыҙ», Вәзих Сәйфуллин Ф.Богдановтың «Аманатҡа хыянат» спектаклдәрен ҡуйҙы. Ышаныс белдереп, төп ролдәрҙе тапшырғандарына әле лә рәхмәтлемен. Рифҡәт Исрафилов та ролдәр бирә башланы. «Диләфрүзгә дүрт кейәү» пьесаһындағы Йәмил – йырлы образ, унда оркестрға ҡушылып йырлайым. «Башҡорт туйы» (М.Буранғолов), «Ҡанатланып ос һин, толпарым!» (Ф.Бүләков), «Ай тотолған төндә» (М.Кәрим), «Ыстағафирулла» (Н.Ғәйетбаев) – уларҙың барыһында ла төп ролдәрҙе башҡарырға яҙҙы.\n– Һеҙ театрҙа эш башлаған йылдар – илдәге үҙгәрештәр осоро. Ул ваҡиғаларҙың театр эшмәкәрлегенә йоғонтоһо булдымы?\n– 90-сы йылдарҙың тәьҫире, әлбиттә, ныҡ ҡына булды. Рифҡәт Вәкил улы театрҙы сағыштырмаса ҡаты тотто. СССР тарҡалғас, театрҙа тартҡылаш-низағтар башланды. Тәүге тулҡын матбуғатта ҡуҙғалды – «Ҡайҙа бара театр?», «Рампа артында нимә бар?» тигән мәҡәләләр донъя күрҙе. Театр репертуары менән үҙебеҙҙең драматургтар риза түгел ине. Ошо көсөргәнешле ваҡытта Йәш тамашасы театры асылды һәм Олег Ханов – художество етәксеһе, Әхтәм Әбүшахманов актер булып унда эшкә китте. 1990 йылда Стәрлетамаҡта башҡорт театры асылғас, директоры итеп Әхәт Хөсәйеновты тәғәйенләнеләр. Хәмит Яруллин, Илшат Йомағолов ағайҙар ҙа Стәрлегә китте. Фидан Ғафаров үҙ театрын булдырҙы. Быуыны нығынған, ололар ҡорона ингән актерҙар шулай бермә-бер таралышып бөттө, әммә театр эше туҡталырға тейеш түгел бит – репертуарҙы үҙ иңендә күтәреп барыусы 5–6 ғына ир-егет тороп ҡалды. Мин ул ваҡытта театрҙа ни бары дүрт йыл ғына эшләп өлгөргәйнем, тәжрибәм артыҡ ҙур түгел. Таһир Таһировтың гөрләп барған «Ғәлиә» спектаклендә Фидан ағай Заһирҙы уйнай ине. Мине шул ролгә индерҙеләр. Төп образ, спектакль буйы фонограммала Фидан ағай тауышы менән яҙылған йыр яңғырай. Өфөлә лә уйнайым, гастролдәргә лә сығам Заһир роле менән. Спектаклдән һуң тамашасылар эргәмә килеп: «Фидан, рәхмәт!» – тип ҡотлайҙар. Башта: «Мин Фидан түгел», – тип әйтеп тә ҡараным, был хәл барыбер дауам итте, аҙаҡтан ҡул һелтәнем. Фидан Сафа улының «Еҙнәкәй» спектаклендәге Ғиззәт роле миңә тороп ҡалды, оркестрға ҡушылып, йырлы ролдәр башҡарҙым.\nМакмерфи ролендә (К.Кези, «Кәкүк ояһы»)\n«Ҡарағол»да тәүҙә Һөйөндөк ролен башҡара инем, аҙаҡтан Ҡарағолдо уйнай башланым. Сөнки театрҙан киткән ир-ат ҡатнашҡан пьесаларҙы репертуарҙан алып ташлап булмай, улар ҡуйылырға тейеш. Халыҡ күп йөрөй, тамашалар байтаҡ аҡса килтерә, шуға күрә төшөрөп ҡалдырыу тураһында һүҙ ҙә юҡ. Әүҙем эшләгәнде күреп, 1992 йылда – «Башҡортостандың атҡаҙанған артисы», 1995 йылда – «Башҡортостандың халыҡ артисы», 1998 йылда «Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы» исемдәрен бирҙеләр.\n– Ҡатмарлы мәлдәрҙә сәхнәгә сығып, спектаклдәрҙе ҡотҡарып ҡалғанһығыҙ, тимәк! Ә 2000 йылдар? Унда ла бит театр юл сатында тороп ҡалғайны.\n– 2000 йылдың 12 сентябренән театрҙа директор булып эшләй башланым. Яңы бинала актерҙар, цехтар өсөн шарттар юҡ тиерлек. Бар уңайлыҡ тамашасы өсөн булдырылған – фойе, буфет, тамаша залы, ә артистарға тик сәхнәне генә йүнәткәндәр. Сәхнәлә һыуыҡ булды, фуфайка кейеп уйнаған артистар ҙа өшөй ине. Транспорт иҫке, белгестәр ҙә, эшләргә кешеләребеҙ ҙә юҡ. Мәскәүҙән М.С.Щепкин исемендәге юғары театр училищеһынан йәштәр ҡайтыр мәл еткәндә генә Бәләкәй залды аса алдыҡ. 7–8 йылдан һуң театрҙың икенсе яғы файҙаланыуға яраҡлы булды. Әммә бина менән генә тамашасыны ылыҡтырып булмай – яңы спектаклдәр кәрәк. Өйһөҙ йөрөгәс, үҙ тамашасыбыҙҙы юғалтҡайныҡ. Уларҙы яңынан ҡайтарыу – алдыбыҙҙа торған маҡсаттарҙың береһе ине.\n2000 йылдың октябрендә Мортаза Рәхимов менән осраштым. 2001 йылдың мартында иһә «Башҡорт академия драма театры тураһында» тигән махсус Указ сыҡты. Театр менән етәкселек итеү директор корпусына тапшырылды. Генераль директор итеп Гөлдәр Сабит ҡыҙы Моратова тәғәйенләнде, ә мин төп эшмәкәрлек буйынса директор эшен үҙ ҡулыма алдым. Тап шул осорҙа актерҙарға 100 процент өҫтәмә түләү хәстәрләй алдыҡ. Шифахана, ял итеү йорттарына 18 кешегә бушлай юллама бирелде. Йыл һайын театрға 300 квадрат метр бушлай фатирҙар бүлергә, дөйөм ятаҡта бүлмәләр менән тәьмин итергә, тигән күрһәтмәләр ҙә бар ине Указда. Автопаркты яңырттыҡ: «Камаз» йөк машинаһы, «Икарус» автобусы алыуға өлгәштек.\nХудсовет ағзалары менән кәңәшләшеп, ситтән режиссёрҙар саҡырҙыҡ. Илдар Ғиләжев «Нәркәс» спектаклен ҡуйҙы, яңы формалағы әҫәргә, театрыбыҙға тамашасыларҙың ҡыҙыҡһыныуы көсәйҙе. Мелоромантик жанрҙа ҡуйылған заманса спектакль бинаһыҙ йөрөгән йылдарҙан һуң юғалған тамашасыларҙы яңынан ҡайтарыуға бик ныҡ булышлыҡ итте. «Ҡатынымдың исеме Морис» комедияһын сәхнәләштерергә Татарстандан Фәрит Бикчәнтәевты саҡырҙыҡ. Театр эшмәкәрлегенә Михаил Рабинович, Петр Шеин йәлеп ителде.\n– Һеҙ педагог булараҡ та әүҙем эшмәкәрлек алып барҙығыҙ. Театрҙың баш режиссеры Айрат Әбүшаһманов менән берлектә сығарған курс бөгөн өлкән артистарға лайыҡлы алмаш булып үҫеп килә.\n– Уҡытыу йәһәтенән тәүге аҙымдарым 1992 йылда башланды – Гөлли Мөбәрәкова Салауат театры өсөн махсус йыйылған курста сәхнә теленән уҡытырға саҡырҙы. Был эшкә шатланып тотондом. Шул уҡ йылдың сентябрендә Башҡорт дәүләт педагогия институтында кафедра мөдире булып эшләүсе Фирҙәүес Хисаметдинова: «Башҡорт филологияһы факультеты асырға йыйынабыҙ. Программаға яңы фәндәр индерәбеҙ, һеҙҙе «Телмәр мәҙәниәте» тигән предметтан уҡытырға саҡырабыҙ», – тип мөрәжәғәт итте. «Сәнғәт институтындағы курста – 12 бала, һәр береһе менән айырым эшләйем. Ә һеҙҙә алты төркөм, һәр береһендә – 30-ар студент. Ҡулдан килмәҫ бит», – тип икеләнеүемде белдерҙем. «Программа, методик ҡулланмалар ҙа юҡ, ярҙам итегеҙ инде», – тигәс, ризалаштым. Шулай итеп, бер юлы ике уҡыу йортонда студенттарға белем бирергә тура килде.\nИлшат Йомағоловтың «Нәркәс» трагедияһында Сынтимер бей ролендә\nУҡытҡан осорҙа ҡыҙыҡ ҡына ваҡиғалар ҙа була торғайны. Пединститутта күберәк ҡыҙҙар уҡый бит ине, дәрескә инһәм, студенткалар көлөшә башлай. Кисен театрға барып спектакль ҡарайҙар ҙа иртәнсәк дәрестә мине шул образда уйнаған персонаж итеп ҡабул итәләр икән. Бигерәк тә комедияларҙан һуң шулай булды.\n2014 йылда үҙебеҙҙең театр өсөн сығарылған төркөмдә актер оҫталығынан уҡыттым. Режиссер Айрат Әбүшаһманов йыйған курс ул. Ошо егет-ҡыҙҙар менән «Шәмсетдин һәм Шәмсүрә» спектаклен (Т.Ғиниәтуллин әҫәре буйынса) театр сәхнәһендә тергеҙҙек.\n– Һеҙгә бер ниндәй һөнәр ҙә ят түгел. Ышаныс белдерһәләр, тотаһығыҙ ҙа эшләйһегеҙ. Режиссерлыҡ йүнәлешендә эш нисек башланды?\n– 2012 йылда Рәми Ғариповтың 80 йәшлек юбилейына арналған «Февраль. Буран...» спектаклен ҡуйҙым. Мин ул ваҡытта директорҙың беренсе урынбаҫары булып эшләй инем. Гөлли Арыҫлан ҡыҙы менән уйлаштыҡ та, Зөһрә Бураҡаеваға инсценировка яҙырға тәҡдим иттек. Ул, шағирҙың ижадын һәм биографияһын яҡшы белгән кеше булараҡ, ҡыҫҡа ваҡытта ҙур күләмле сценарий яҙҙы. Тамашала Рәми ағайҙың гәүһәр бөртөгөнә тиң шиғырҙары, аяныслы тормош юлы хаҡында күренештәр, йырҙар яңғыраны. Композитор Илшат Яхин яҙған «Минең йондоҙом» йыры ғына ни тора?! Артур Кәбиров башҡарыуындағы ул йыр хәҙер йәштәрҙең яратҡан хитына әүерелде. Быға тиклем театрға һирәк-һаяҡ ҡына йөрөгән яҙыусыларҙың тамаша залын тултырып килеүе, спектаклде бик эмоциональ ҡабул итеүе – ҡул сабыуҙар, көрһөнөүҙәр, күҙ йәштәре – хәтергә уйылып ҡалды. Тамашасылар, берәм-берәм сәхнәгә сығып: «Рәмиҙе ҡайтарғанығыҙ өсөн рәхмәт!» – тип, артистарҙы алҡыштарға һәм сәскәләргә күмде.\n2014 йылда «Ҡыҙҙар моңо – моңо халҡымдың» исемле яңы проект өҫтөндә эш башланым. «Телем, милләтем, халҡым» тип янып ижад иткән шағирәләребеҙ – Тамара Ғәниева, Тамара Искәндәриә, Лариса Абдуллина, Зөлфиә Ханнанова, Гөлназ Ҡотоева, Тәнзилә Дәүләтбирҙиналарҙың ижадын театр алымдары менән асырға, киң йәмәғәтселеккә сығарырға ине ниәтем. Уларҙың һутлы ижадынан иң-иңдәрен һайлап алдым. Улар үҙҙәре лә сәхнәлә артистар менән бергә сығыш яһаны. Был проект һүҙ сәнғәте өлкәһендә яңылыҡ булды – беҙ уны ике миҙгел дауамында уйнаныҡ, һәр шағирәнең тыуған төйәгенә алып барып күрһәттек.\nДәүләт эшмәкәрҙәре Миҙхәт Шакировтың тыуыуына – 100, Кәрим Хәкимовтың тыуыуына 120 йыл тулыуға арналған юбилей сараларын ойошторҙом. Мәүлит Ямалетдиновтың «Ҡөрьән Кәрим сүрәләренә шиғри аңлатма» китабының исем туйы ла яҡты, изге рухта үтте.\n– Бөгөнгө тәжрибәгеҙҙән сығып, ижад кешеһенең ниндәй булырға тейешлеге хаҡында нимә әйтерһегеҙ?\n– Ижад кешеһе үҙ өҫтөндә даими эшләргә, сәнғәт өлкәһендәге яңылыҡтар тураһында хәбәрҙар булырға тейеш. Театр сәнғәте – ауыр ҙа, мауыҡтырғыс та донъя. Ул илке-һалҡылыҡты, битарафлыҡты ғәфү итмәй. Бер көн үҙ өҫтөңдә эшләмәһәң, тимәк, һин ике аҙым артҡа атланың. Һәр роль өҫтөндә тәүге тапҡыр эшләгән кеүек тырышырға тейешһең. Һәр сығышыңда фекер тослоғон түкмәй-сәсмәй еткереү – төп бурыстарҙың береһе. Шул талаптарҙы үтәгән осраҡта ғына тыуҙырған образдар тамашасы йөрәгенә барып етә.\n– Әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт! Әлеге ҡыҙыҡлы хәтирәләрегеҙҙе китап итеп сығарырға насип итһен, йөрәгегеҙҙә ижад ҡомары һүрелмәһен!