Ышанырғамы йәки тикшерергәме?\nЫшаныс телефонына шылтыратып, һеҙ кәрәк булған ярҙам ҡулы,ә ҡайһы ваҡыт ҡотҡарыу теләктәшлеген аласаҡһыҙ\nТеләһә кем бала саҡта ышаныусан була, беҙ тулыһынса ата-әсәләргә ышанабыҙ. Кескәй саҡта улар бәләкәсе тураһында ҡайғырта, уны ашата, һыу индерә, яҡлай. Әсәгә ышаныу беренсе сиратта барлыҡҡа килә, унан һуң ғына бала атаһына, өләсәһенә, олатаһына ышана башлай. Әлеге ғәҙәттең артабан үҫеше тап бына ата-әсәләр тәртибенә бәйле.\nБала менән һөйләшеүгә ваҡыт етмәү, янауҙар, физик язаның теләһә ниндәй төрө шуға килтерә — бала үҙ эсенә бикләнә, үҙ-үҙенә ышанмаусанға әүерелә, ата-әсәһен алдай башлай. Үҫмерҙәр «икеләтә стандарт»ҡа айырыуса киҫкен мөнәсәбәттә була. Күптәргә улар ата-әсәләре менән үҙҙәренең шәхси аралашыуы буйынса таныш: «йортта эштәрендә ярҙам итергә, һин инде ҙур», әммә «дуҫтар янына йәки дискотекаға барырға, һин әле бәләкәй».\nҠайһы ваҡыт ата-әсәләр үҙ балаһын тоталь тикшерә, үҙҙәрен сиктән тыш авторитар тота, тыя, яза бирә башлай, «ышаныс» тип хаталы ҡабул ителгән, баланы контролдә тотоуҙы тәьмин итеүсе барлыҡ ысулдарҙы ҡуллана. Әммә ысындан дә былай тикшерергә кәрәкме икән? Был ышаныслы мөнәсәбәт урынлаштырырға ярҙам итәме? Йәки, шулай ҙа, ышанып ҡарарғамы?\nҺөйләшеүҙәр — теләһә ниндәй ата-әсә-бала мөнәсәбәтендә иң һөҙөмтәле ысул. Уның өсөн нимә мөһим булыуы хаҡында һөйләгеҙ, баланы тәнҡит күҙлегенән ҡарап, фекерләргә hәм күңелһеҙ булыу сәбәптәре булырҙай ситуацияларға анализ яһарға өйрәнегеҙ. Әгәр һеҙ Интернеттың бала өсөн етерлек дәрәжәлә хәүефһеҙ булмауы тураһында борсолаһығыҙ икән, уны интернетта хәүефһеҙ тәртип күнекмәләренә өйрәтегеҙ: үҙенең шәхси мәғлүмәттәреңде нисек һаҡларға, алдаҡсыны нисек асыкларға, провокаторҙың һүҙҙәренә hәм эш-ғәмәлдәренә нисек бирешмәҫкә. Әгәр һеҙ үҙ балағыҙҙың дуҫтары менәeн етерлек дәрәжәлә таныш түгелһеҙ икән, уларҙы ҡунаҡҡа саҡырығыҙ, ҡыҙыҡлы ял ойоштороғоҙ. Ғөмүмән, йәнле, реаль аралашыу — сәләмәт мөнәсәбәттәр дәлиле. Күберәк вакытты ғаилә даирәһендә үткәрегеҙ, өйҙә телевизор йәки ноутбук ҡаршыһында ултырыуҙы түгел, ә бер-берегеҙҙе яҡшыраҡ белергә hәм шуның менән яҡыныраҡ булырға ярҙам итерҙәй шөғөлдәр һайлағыҙ.\nНимәлер тураһында һөйләгәндә, темаларҙағы тыйыуҙарҙы булдырмау яҡшыраҡ, был бала тарафынан өҫтәмә ҡыҙыҡһыныуға ғына килтерәсәк. Үҫмер ваҡытта «Юҡ!» һүҙенең нисек тәьҫир итеүе тураһында беҙ барыбыҙ ҙа беләбеҙ. Быны тап бына хәҙер эшләү теләге барлыҡҡа киләсәк. Үҫмерҙе импульсивлыҡта hәм зарарлылыҡта ғәйепләргә кәрәкмәй, уның менән уның өсөн мөhим булған мәсьәләне тикшерергә hәм был уға кәрәкме икәнлеген уның үҙенә хәл итeргә ирек бирегеҙ.\nАта-әсәләр үҙ балаһына психологик ярҙам күрһәтергә тырышырға тейеш, уны яратыу, хөрмәт итеү hәм уға ышаныу мөhим. Уны ғәйепләргә, унан һорау алырға йәки уға үҙ фекереңде тағырға кәрәкмәй. Әммә, хәүефһеҙлек маҡсаттарында, һеҙҙең балағыҙҙың ҡайҙа hәм кем менән булыуын белеү барыбер кәрәк. Ышаныс яуланғас, һеҙгә баланан һорау алырға тура килмәйәсәк, ул үҙе һеҙҙең менән, hис шикһеҙ, уртаҡлашасаҡ.\nӘлбиттә, ҡайһы берәүҙәр eлеге мәҡәләне уҡығас: «Америка астығыҙ! Бәхәсһеҙ әйберҙәр! Әммә уларҙы нисек тормошҡа ашырырға һуң?». Тап бына ошондай хәлдәрҙә ярҙам итеү өсөн 8-800-2000-122 «Балалар ышаныс телефоны» сайты hәм ҡайнар линия булдырылған. Сайттағы материалдар ата-әсәләрҙең, hәм шулай уҡ балаларҙың иң киң таралған һорауҙарына яуап табырға ярҙам итәсәк. Ҡайнар линияға шылтыратып, һеҙ квалификациялы психологтарҙан ярҙам hәм кәңәш аласаҡһығыҙ. Бөтөнләй аноним рәүештә һеҙ кәрәк булған ярҙам ҡулы, ә ҡай ваҡыт кәрәк булған теләктәшлек табасаҡһығыҙ. Һеҙҙең «Ышанырғамы, әллә тикшерергәме» һайлауығыҙ мөhим түгел, был нәмә булһа ла вайымһыҙлыҡҡа ҡарағанда яҡшыраҡ.\nАта-әсәләр һәм балалар Бишбүләк ауылы, Еңеү урамы, 3 йорт, 118 кабинет адресы буенса урынлашҡан «Ғаилә» Көнбайыш төбәк-ара Дәүләт бюджет учреждениеһының Бишбүләк районы буйынса бүлексәһендә психологтың кваалификациялы ярҙамын ала ала.\n«Ғаилe» Көнбайыш төбәк-ара Дәүләт бюджет учреждениеһының Бишбүләк районы буйынса бүлексә


Рәсәй Федерацияһының хеҙмәт һәм социаль яҡлау министры урынбаҫары Любовь Ельцова менән эшлекле осрашыу\n16 августа Республика Йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһының хеҙмәт һәм социаль яҡлау министры урынбаҫары Любовь Ельцова менән осрашты. Осрашыуҙа Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов һәм республиканың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова ҡатнашты. Осрашыуҙа эш хаҡы һәм халыҡҡа социаль ярҙам итеү, демографик хәлде яҡшыртыу мәсьәләләре тикшерелде.\nРеспублика етәксеһе халыҡты социаль хеҙмәтләндереү менән бәйле аутсорсингҡа күсереү һорауҙары буйынса уңышлы тәжрибә хаҡында һөйләне. Бөгөн был йүнәлеш буйынса Башҡортостан Рәсәй Федерацияһында алдынғыларҙан һанала.\n— Ысынлап та, һеҙ ҡуҙғатҡан ғилми учреждениелар тураһында мәсьәлә федераль тәғәйенләнештә. Хәҙер киләһе йылға бюджет формалаштырылған, тәҡдимдәр проекты әҙерләнгән. Хеҙмәт министрлығы ошо эштең координаторы булып тора. Республика өсөн ниндәй аҡса күләме бүленәсәге тураһында мәғлүмәт бирә алырбыҙ тип уйлайым, – тип хәбәр итте Любовь Ельцова.\nМинистр урынбаҫары республикала эш хаҡы буйынса бурыс мәсьәләһен хәл итеү Рәсәй төбәктәре араһында уңышлы булыуын билдәләне.\n— Статистикаға ингән банкрот предприятиелар буйынса бурыс барлығын аңлайбыҙ. Был һандарҙы беләбеҙ, улар бер төркөм йүнәлеш буйынса түгел. Бөгөн коллегалар менән осрашасаҡбыҙ, эш хаҡы буйынса бурыс мәсьәләләрен тикшерәсәкбеҙ. Был беҙҙең өсөн бик етди осор, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Был йәһәттән эш хаҡын түләмәүселәргә баҫымды кәметмәйәсәкбеҙ, киреһенсә, арттырасаҡбыҙ.


Бал ҡортоноң наҙы бар » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Ауыл хужалығы » Бал ҡортоноң наҙы бар\nҠортсоларҙың йыл әйләнәһенә хәстәре дауам итә. Тап ошо йәһәттән Ҡариҙел район хакимиәтендә умартасылар йәмғиәтенең кәңәшмәһе үтте. Унда быйылғы йылға эш планы ҡаралды, тармаҡтың үҫеш мөмкинлектәре хаҡында йәнле һөйләшеү булды.\nКәңәшмәгә республикала иң маһир ҡортсолар булараҡ билдәле уңғандар ҙа саҡырылғайны. Иглиндән Фәнил Ғәләметдинов, Ишембайҙан Руслан Боҫҡонов үҙҙәренең эш өлгөһө менән уртаҡлашты, практик кәңәштәр бирҙе һәм үҙ-ара хеҙмәттәшлек итеүгә саҡырҙы. Бал ҡорттарын тәрбиәләү, мул уңыш алыу, аҙаҡ уны һатыу йәһәтенән уларҙың дуҫтарына бүлешәһе тәжрибәһе шаҡтай.\nБөгөн республикала ҡортсолар ҙа кооперацияға берләшә бара. Ошо йәһәттән Ауыл хужалығы консультацияһы үҙәгенең ҡулланыусылар кооперацияһы үҫеше буйынса менеджер Хәйерзаман Хөснийәров төбәктәге ыңғай эш алымдары хаҡында һөйләне. Район умартасылар йәмғиәте рәйесе Александр Тетьков бөгөн ойошма ағзалары алдында торған мөһим бурыстарҙы билдәләне. Мәҫәлән, умарталыҡтарҙан донъя стандарттарына яуап биргән бал алыу өсөн белемде даими арттырыу, үҙеңдең яныңа йәштәрҙе йәлеп итеү зарур.\nКәңәшмәлә ҡатнашыусылар шулай уҡ районда "Бал фестивале – 2019" һәм "Апимондия – 2021" Халыҡ-ара конгресына әҙерлек мәсьәләре буйына фекер алышты.\nФото: "Ҡариҙел" район гәзите сайтынан\nИтальяндар – беҙҙән, беҙ – уларҙан 04.02.2019 // Ауыл хужалығы\nБашҡортостан дәүләт аграр университетының биотехнологиялар һәм ветеринар медицина факультеты...


Аҡһаҡалдар зирәклеге менән бергә ҡушып йәшлек ялҡынын...\n12 Февраль 2018, 12:33\nЮбилей – үткән тормош юлына байҡау яһау мөмкинлеге биргән һоҡланғыс бер үр ул. Фәһим Ғилфан улы Сәләхетдинов та бөгөн бына шундай 70 йыллыҡ ғүмер үренә артыла, ир-егеттәр өсөн был – бай тормош тәжрибәһе туплап, ил ағаһы дәрәжәһенә күтәрелгән хозур миҙгел ул.\nФәһим Ғилфан улы Шишмә районы Борискино ауылында донъяға килә. Бала сағы һәм үҫмер йылдары Сабур ауылында үтә. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң, Өфө түбән вольтлы аппаратура заводында слесарь-йыйыусы булып эшләй. 1967 йылдың июнендә Фәһим хәрби хеҙмәткә саҡырыла һәм Тымыҡ океан Хәрби Диңгеҙ Флотында өс йыл хеҙмәт итә. Демобилизацияланғандан һуң, 1970 йылдың сентябрендә СССР Эске эштәр министрлығының Горький ҡалаһындағы урта махсус мәктәбе курсанты булып китә. Уҡыуын яҡшы билдәләргә генә тамамлап, Фәһим Ғилфан улы Әлшәй районы эске эштәр бүлегенә өлкән инспектор вазифаһына тәғәйенләнә. Артабан уның хеҙмәт биографияһында күтәрелеш осоро башлана, 1990 йылда ул Әлшәй районы эске эштәр бүлеге етәксеһе итеп тәғәйенләнә. Фәһим Ғилфан улы бында һайлаған һөнәренең бөтә ауырлыҡтарын аңлап эшкә килә. Ғәҙеллекте яратыуы, намыҫлылығы, әҙәплелеге һәм үҙ бурыстарына яуаплы ҡарауы уны милиция органдарына алып килгәндер, моғайын. Бында 29 йыл хеҙмәт һала. Был уның өсөн һайланған һөнәр генә түгел, ә йәшәү рәүеше лә була.\nУның кеүектәр тураһында үҙ эшенең оҫтаһы тиҙәр. Енәйәтселәрҙе һәм хоҡуҡ боҙоусыларҙы яуаплылыҡҡа тарттырып, ул законһыҙлыҡҡа ҡаршы көрәштә баһалап бөткөһөҙ тәжрибә туплай. Ә хеҙмәте һәр ваҡыт фиҙакәрлек, тәүәккәллек, даими көсөргәнешлек һәм иғтибар талап итә. Фәһим Ғилфан улы, был һөнәр кешеләренә бер нисек тә битараф булырға ярамай, тип иҫәпләй. Был эштә психолог та булырға, кешеләр менән аралаша белергә, миһырбанлылыҡ күрһәтеп, һәр ваҡыт ярҙамға килергә әҙер булырға кәрәк. Үҙ эшенә яуаплы ҡараған, сит кеше проблемаларына битараф булмағандар ғына башҡаларҙың ихтирамын һәм ышанысын яулай ала. Ул маҡсатҡа ынтылыусан, көслө ихтыярлы ир-уҙамандарҙың береһе. Ныҡлы таянысы һәм терәге булған ғаиләһе – 46 йыл бергә татыу ғүмер кисергән ҡатыны Нажия һәм балалары Илшат менән Әлиә, туғандары һәм яҡындары уның эше өсөн янып йәшәүе менән күнеккән инде. Милиционер ғаиләһендә үҫкән балалары ла мәктәп эскәмйәһенән үк хоҡуҡ һаҡлау органдарында эшләү тураһында хыяллана. Йәғни уларҙың һөнәр һайлауы осраҡлы булмай. Ҡыҙы ла, улы ла Эске эштәр министрлығының юридик университетын тамамлай. Илшат бөгөн – полиция подполковнигы, ҡыҙы Әлиә - майор. Олатайҙарын ҡыуандырып, дүрт ейәне үҫеп килә.\n2001 йылда Фәһим Ғилфан улы подполковник дәрәжәһендә отставкаға сыға. Һөнәри тәжрибәһен һәм оҫталығын Фәһим Ғилфан улы йәш коллегалары менән теләп уртаҡлаша. Төплө белемгә эйә остаздары уларҙы һөнәренең мөһимлегенә инандыра һәм йәштәрҙе еңел булмаған, әммә бик кәрәкле эшкә әҙерләй.\nФәһим Ғилфан улы, хаҡлы ялда булыуына ҡарамаҫтан, хоҡуҡ тәртибен һаҡлауға һәм законды күҙәтеүгә бөгөн дә үҙ өлөшөн индерә, илһөйәрлек идеалдарын пропагандалай. Милиция ветераны йәмәғәт эштәре менән дә әүҙем шөғөлләнә, кешеләр менән бай тормош тәжрибәһен һәм күңел йылыһын ихлас уртаҡлаша. Уның тормош энергияһы, ҡыҙыҡһыныусанлығы, һәр яңы көнгә ҡыуанып йәшәй белеүе һәр кемде һоҡландыра.\nФәһим Ғилфан улы әлеге ваҡытта Раевка шәкәр заводы директорының иҡтисади хәүефһеҙлек буйынса урынбаҫары булып эшләй. Уға ҡарап, нисек был кешелә малайҙарса тыйнаҡлыҡ һәм оло йәштәге ир-уҙамандың көс-ҡеүәте һәм тәүәккәллеге тура килеүенә хайран ҡалаһың. Ул бик ҡыҙыҡлы әңгәмәсе, әммә үҙе хаҡында һөйләргә һис яратмай.\nСпорт менән шөғөлләнә, балыҡ тоторға әүәҫ. Яҡшы физик әҙерлек тормошта ҙур әһәмиәткә эйә, тип иҫәпләй. Ҡунаҡсыл. Йортоноң ишеге күп һанлы дуҫтары өсөн һәр ваҡыт асыҡ.\nТормошомдан уңдым: мине аңлаусы, тоғро ҡатыным, һоҡланғыс балаларым һәм ейәндәрем, ҡыҙыҡлы эшем бар, ти Фәнил Ғилфан улы. Бәхетле булыу өсөн кешегә тағы ла нимә кәрәк?


ИЛШАТ ЙОМАҒОЛОВТОҢ ИЖАДИ ХӘТЕР КИСӘҺЕ\n“Һәр көн иртә ҡояш сыға...\nҺИҢӘ ЛӘ... Һәр көн иртә елдәр иҫә...“\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында 19 ғинуарҙа актер, драматург һәм педагог Илшат Йомағоловтың тыуыуына – 85 йыл тулыуға арналған ижади хәтер кисәһе үтәсәк.\nИлшат Хәлил улы Йомағоловтың башҡорт милли сәнғәтен, драматургияһын үҫтереүгә индергән өлөшө баһалап бөткөһөҙ. Күңелен, рухи донъяһын сәхнә тормошона арнап, сәнғәт күгендә сағыу шәхес булып танылған драматург һәм актер Илшат Йомағолов үткер ҡәләме аша ла, башҡарған ролдәре менән дә башҡорт драматургияһын һәм театр сәнғәтен үҫтереүгә тос өлөш индергән.\nИлшат Йомағолов Көйөргәҙе районының Тимербай ауылында донъяға килә. Башҡорт дәүләт художество-театр училищеһын тамамлап, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры сәхнәһендә хеҙмәт юлын башлай. Һуңынан Мәскәүҙәге дәүләт театр сәнғәте институтына уҡырға инә. Артабан туған театрына ҡайтып, яңы һулыш, көс-дәрт менән йәнә сәхнә тормошона сума. Уның киң билдәле ролдәре: Макбет (У.Шекспирҙың шул уҡ исемле трагедияһы), Прометей (М.Кәрим, “Ташлама утты, Прометей!”), Никита («Власть тьмы», Л. Н. Толстой), Протасов («Живой труп», Л. Н. Толстой), Треплев («Чайка», А. П. Чехов), Иванов («Иванов», А. П. Чехов), Закир («Ҡара йөҙҙәр», М.Ғафури), Аҡъегет («Ай тотолған төндә», М. Карим) һ.б.\nИлшат Хәлил улы 1968 йылда сәнғәт донъяһына “Нәркәс” трагедияһын тәҡдим итә. Халыҡ премьераны оҡшата һәм ул тиҙ арала билдәлелек яулай: төрлө фестивалдәрҙә, смотрҙарҙа приздар, маҡтаулы исемдәр ала. Хәҙер ул инде 40 йылдан ашыу сәхнәләрҙән төшмәй, урыҫ һәм башҡа телдәргә тәржемә ителгән. “СССР халыҡтары драматургияһы” фестивалендә I дәрәжә дипломға лайыҡ була. М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры репертуарында ул яңынан тергеҙелде.\n“Семәрле тәхет” трагедияһы, “Юғалтыуҙар аша”, “Торналар ҡайта”, “Буш сәңгелдәк” драмалары ла тәрбиәүи көсө менән иғтибарға лайыҡ. Геройҙарының телмәре халыҡ мәҡәлдәренә, тапҡыр һүҙҙәргә, әйтемдәргә ифрат бай.\nИлшат Йомағолов – артистар өсөн яратҡан педагог булып та иҫтә ҡалған, ул йәш быуын менән дә эшләргә яратты: Өфө сәнғәт институтының театр факультетында уҡытты. Шулай уҡ Стәрлетамаҡ яҙыусылар ойошмаһын да етәкләй һәм, әлбиттә, Илшат Хәлил улы Йомағоловтың Стәрлетамаҡ дәүләт драма театрын ойоштороуҙа ла роле баһалап бөткөһөҙ.\nИлшат Хәлил улы – тел ҡәҙерен белгән арҙаҡлы ижадсы, ул уҡыған шиғырҙар һәм сәсмә әҫәрҙәр радионың алтын фондында һаҡлана.\n“Һәр көн иртә ҡояш сыға... ҺИҢӘ ЛӘ... Һәр көн иртә елдәр иҫә...“ тип аталған кисә Илшат Хәлил улының тормош һәм ижад юлына бағышлана: кисәлә М.Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры, Салауат башҡорт драма театры, Стәрлетамаҡ театр-концерт берекмәһе ҡатнашасаҡ. Ике бүлектән ҡуйылған ижади хәтер кисәһендә Илшат Йомағолов яҙған драма әҫәрҙәренән өҙөктәр уйналасаҡ һәм “Башватҡыс” фильмы күрһәтеләсәк (“Башҡортостан” киностудияһы, реж.- А.Йомағолов).


Объявления » Страница 25 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Объявления » Страница 25\nХоттабыч ҡарт бөгөн дә еңеү килтерер!\nЯңылыҡтар таҫмаһы / Объявления // 29-03-2016, 10:11\nБөгөн, йәғни 29 мартта, киске сәғәт 7-лә "Өфө-Арена" боҙонда йәнә лә "Салауат Юлаев" һәм "Металлург"тың ҡыҙыу алышы көтөлә. Берүк ҡарамай ҡалмағыҙ! Әлегә серияның иҫәбе 1-2.\nӘйткәндәй, "Салауат Юлаев"тың тоғро көйәрмәне, командаға уңыш килтереүсе әкиәт геройы - Хоттабыч ҡарттың кем икәнен беләһегеҙме? Ул да булһа Милли йәштәр театры артисы Шәһитулла Хамматов икән....\nАртҡа 1 ... 21 22 23 24 25 26 27 28 29 ... 40 Алға


Конституция — Башҡорт Википедияһы\nилдең төп законы\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Конституция (мәғәнәләр).\nКонститу́ция (лат. constitutio — «төҙөлөш, ҡоролош») — илдең төп законы, дәүләттең йәки федератив дәүләттә территориаль берәмектең, шәхестең сәйәси, хоҡуҡи, иҡтисади статусын билдәләгән юғары юридик көскә эйә булған норматив-хоҡуҡи акты. Ул дәүләттең сәйәси, хоҡуҡи һәм иҡтисади системалары нигеҙен билдәләй.\nИркенлектең бөйөк хартияһы күсермәһе\nКонституция — илдәге йәмғиәт һәм дәүләт ҡоролошон, һайлау системаһын, дәүләт органдарының төҙөлөш һәм эш принциптарын, граждандарҙың хоҡуҡтарын, бурыстарын билдәләгән төп закон. Күпселек илдәрҙә Конституция Учредительное собраниела йәки референдум юлы менән ҡабул ителә.\nМатди иәғәнәлә Конституция — дәүләттең юғары органдарын, уларҙың формалашыу һәм эшләү тәртибен, үҙ-ара мөнәсәбәттәрен һәм компетенцияларын, шулай уҡ индивидтың дәүләт власына мөнәсәбәтенең принципиаль бурыстарын билдәләгән хоҡуҡи нормалар тупланмаһы.\nЙәмәғәт килешеүе теорияһы Конституцияны халыҡ менән дәүләт араһындағы килешеү тип билдәләй, унда дәүләттең формалашыуы һәм яҡтарҙың мөнәсәбәте тәртибе асыҡлана.\nХоҡуҡиәттә был терминдың юридик һәм фактик билдәләмәһен айыралар. Юридик конституция — йәмғиәттәге мөнәсәбәттәрҙең билдәле мөхитен көйләүсе хоҡуҡи нормалар системаһы. Фактик конституцияны ғәмәлдәге мөнәсәбәттәр билдәләй.\n2 Конституцияның башҡа норматив хоҡуҡи акттарҙан айырмаһы\n3 Конституцияларҙың йөкмәткеһе\n4 Конституцияның функциялары\n5 Төп норматив хоҡуҡи акт булараҡ Конституция\n6 Конституция тарихы\n6.1 Боронғо Римдың Төп ҡанундары\n6.2 Урта быуаттарҙағы ҡанундар тупланмаһы\nФормаһы буйынса Төп Закон ике төркөмгә бүленә:\nЯҙылған конституциялар берҙәм норматив актты (күпселек илдәрҙә) йәки бер нисә конституцион йә органик ҡанундарҙы тәшкил итә (мәҫәлән, Швеция Конституцияһы, Испания Конституцияһы).\nЯҙылмаған конституциялар төрлө акттарға бүлгеләнгән конституция рәүешендәге нормаларҙан, шулай уҡ конституцион ғәҙәттәрҙән тора (англосаксон хоҡуҡи ғаиләләргә (АҠШ-тан тыш), Бөйөк Британия Конституцияһына хас).\nЯҙылған конституциялар үҙ сиратында:\nКодланған (Конституция тип аталған бер норматив акттан тора). Мәҫәлән, Франция, Рәсәй, АҠШ Конституциялары.\nКодланмаған (бер ҡайҙа ла «конституция» тип теркәлмәгән ҡанундарҙан, суд прецеденттарынан, хоҡуҡи ғәҙәттәрҙән, доктриналарҙан тора). Мәҫәлән, Яңы Зеландия, Бөйөк Британия.\nғәҙәттән тыш йыйылған парламент (учредительное собрание) (мәҫәлән, Франция Конституцияһы, 1947 йылғы Италия Конституцияһы, 1948 йылғы Чехословакия Конституцияһы, 1946 йылғы Югославия Конституцияһы, Румыния Конституцияһы, 1946 йылғы Албания Конституцияһы, 1918 йылғы Германия Конституцияһы, Греция Конституцияһы, Болгария Конституцияһы, 1920 һәм 1952 йылғы Польша Конституцияһы, Норвегия Конституцияһы);\nдаими эшләүсе парламент (мәҫәлән, Дания Конституцияһы, 1978 йылғы РСФСР Конституцияһы, 1968 йылғы ГДР Конституцияһы, 1949 һәм 2011 йылғы Венгрия Конституцияһы, 1997 йылғы Польша Конституцияһы)\nдепутаттар советы съезы (1918, 1925, 1937 йылғы РСФСР Конституцияһы)\nваҡытлы парламент (1919 йылғы Чехословакия Конституцияһы, 1949 йылғы ГФР Конституцияһы, 1949 йылғы ГДР Конституцияһы\nхалыҡ (1958 йылғы Франция Конституцияһы, 1993 йылғы Рәсәй Конституцияһы)\nил башлығы (1971 йылғы Германия Конституцияһы, 1814 йылғы Франция Конституцияһы, 1861 йылғы Италия Конституцияһы, 1906 йылғы Рәсәй Империяһының Төп Законы) тарафынан ҡабул ителә.\nШулай уҡ конституцияла өҫтәмәләр һәм төҙәтеүҙәр индереү тәртибе билдәләнә. Төҙәтеүҙәр һәм өҫтәмәләр индереү буйынса һығылмалы, ҡәтғи һәм ҡатнаш конституциялар айырыла:\nҺығылмалы конституцияларҙы үҙгәртеү ябай ҡанун ҡабул итеү юлы менән башҡарыла. Конституцион нормаларҙы үтәгән артабанғы һәр закон йә алдағыһын үҙгәртә, йә быға тиклем ябай закон менән көйләнмәгән йәки көйләнгән положениелар индерә. Быға РСФСР-ҙың 1978 йылда ҡабул ителгән Конституцияһын миҫал итеп килтерегә була. 1989—1992 йылдарҙа уға төҙәтеүҙәр индереү аша илдең дәүләт ҡоролошо үҙгәртелә (властар биленеше индерелә).\nҠәтғи конституцияларҙы үҙгәртеү йәки мөмкин түгел йәиһә бик ҡатмарлы.\nҠатнаш конституцияларға, үҙгәртеүҙәр тыйылған главаларҙан тыш, үҙгәрештәр индерергә була (Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы).\nБынан тыш, ваҡыты буйынса конституциялар ваҡытлыса һәм даимиға бүленә.\nКонституцияның башҡа норматив хоҡуҡи акттарҙан айырмаһыҮҙгәртергә\nОйоштороу характерына эйә (дәүләт ҡоролошон, төп бурыстарҙы һәм хоҡуҡтарҙы (азатлыҡты) нығыта, дәүләт формаһын һәм дәүләт власының юғары органдары системаһын билдәләй).\nЮғары юридик көскә эйә (конституция дәүләт территорияһында ғәмәлдә. Барлыҡ ҡанундар һәм башҡа хоҡуҡи акттар Төп Закон һәм уға ярашлы сығарыла).\nСағыштырмаса тотороҡлолоҡ менән айырыла.\nҠабул итеү һәм үҙгәрештәр индереү тәртибе менән айырыла.\nТуранан-тура ғәмәлдәге хоҡуҡи акт булып тора (конституция нормалары дәүләт власының ниндәйҙер органы йәки вазифалы кешеләр раҫлауына мохтаж түгел).\nДәүләттең барлыҡ территорияларында ла өҫтөнлөккә эйә.\nМәғлүи булыуынса, барлыҡ конституцион акттар ҙа йөкмәткеләре буйынса бер иш. Улар түбәндәге роложениеларҙан тора:\nДәүләт власы ойошмаһын билдәләү, власть органдарының хоҡуҡтары һәм вәкәләттәре, уларҙың граждандарға мөнәсәбәте.\nГраждандарҙың бурыстары һәм төп хоҡуҡтары — гражданлыҡ азатлыҡтары.\nУларға түбәндәге гражданлыҡ хоҡуҡтары һәм бурыстары инә:\nШәхси тейелгеһеҙлек хоҡуғы, йәғни судтың ҡулға алыуҙар, тентеүҙәр, шәхси хатлашыу серен контролләүе.\nХеҙмәт һәм күсеп йөрөү азатлығы, йәғни паспорт полицияһы режимын бөтөрөү.\nҺүҙ һәм матбуғат азатлығы.\nГражданлыҡ тиңлек — ҡатлам өҫтөнлөктәрен юҡҡа сығарыу һәм дин тотоу сикләүҙәрен бөтөрөү.\nЙыйылыштар һәм берлектәр азатлығы.\nПетиция биреү хоҡуғы.\nГраждандарҙың халыҡ һәм урындағы өлкә вәкиллегендә, властарҙың эшмәкәрлеген контролләүҙә, илдең сәйәси һәм ижтимағи эшмәкәрлегендә ҡатнашыу хоҡуғы.\nБыл положениелар конституцион хоҡуҡ тип атала, ә уларҙың системаһы — конституционализм була.\nДәүләттең социаль системаһынан тыш, һәр констиуцияға ҡайһы бер функциялар хас:\nУға ярашлы, конституция йәмәғәт тормошоноң артабанғы үҫеше өсөн сәйәси һәм хоҡуҡи нигеҙ булып тора. Шулай итеп Тҡп Закон йә ғәмәлдәге кешелек эшмәкәрлеген нығытып ҡуя, йә йәмғиәттә өлгөрөп еткән, әммә хоҡуҡи нигеҙ булмағанлыҡтан булмаған яңы ижтимағи мөнәсәбәттәрҙе булдырыу өсөн нигеҙ эшләй. Бындай башланғыс дәүләттең сәйәси (ижтимағи) системаһының аныҡ дәүләт-хоҡуҡи институттарға мөнәсәбәтендә сағылыш таба.\nОйоштороу функцияһы яуланған ҡаҙаныштарҙы нығытып ҡына ҡалмай, шул уҡ ваҡытта йәмғиәт һәм дәүләт алдына яңы бурыстар ҙа ҡуя. Шулай уҡ ул сәйәси активлыҡты арттыра, дәүләт органдарына һәм йәмәғәт берләшмәләренә, барлыҡ граждандарға яңы Тҡп Закон сиктәрендә эшмәкәрлек алып барыу рухындап йүнәлеш бирә. Шулай итеп, Конституция тейешле факторҙарҙы сағылдырып ҡына ҡалмай, шул уҡ ваҡытта уларға өлгәшеү механизмдарына ла эйә.\nТышҡы сәйәси функция сәйәси тормошҡа ғына йүнәлтелмәгән, ә дәүләттең тышҡы сәйәси эшмәкәрлеге нигеҙе лә булып тора.\nИдеологик функция Конституцияла айырым сәйәси тәғлимәттәрҙе өҫтөнлөклө итеп нығытыуҙа сағыла. Уны тормошҡа ашырыу миҫалы булып СССР Конституцияһы тора.\nГуманистик функция. Конституция дөйөм кешелек ҡиммәттәрен тормошҡа ашыра, цивилизациялы йәмғиәткә хас булған кеше хоҡуҡтарын нығыта, халыҡ-ара хоҡуҡ принциптарын һәм нормаларын дәүләттең хоҡуҡи системаһының бер өлөшө тип иғлан итә.\nУның асылы — илдә яңы хоҡуҡи система һәм тәртип нигеҙе булып тороуҙа, шулай уҡ ижтимағи мөнәсәбәттәрҙе үҙе көйләүҙә, тура йоғонтоло документ булараҡ, ошо мөнәсәбәттәрҙең барлыҡҡа килеүенә нигеҙ булып тороуҙа. Бынан тыш, ул ҡануниәтте үҫтереүгә, Конституцияның айырым положениеларын һәм дөйөм идеяларын берләштергән яңы норматив-хоҡуҡи акттар ҡабул итеүгә этәргес бирә.\nҠабул ителгән ҡарарҙарҙың Төп Законға ярашлы булыуын суд власының махсус органы — Конституция суды контролләй. Ҡайһы бер илдәрҙә был функцияны Юғары суд башҡара.\nТөп норматив хоҡуҡи акт булараҡ КонституцияҮҙгәртергә\nҺәр конституцияға уны дәүләттең төп хоҡуҡи норматив акт сифатында билдәләүсе билдәләр (юридик сифаттар) хас. Уларға түбәндәгеләр инә:\nКонституция хоҡуҡи акттар иҫәбенә инә һәм уның барлыҡ һыҙаттарына эйә. Ул юридик яҡтан башҡа хоҡуҡи акттарҙан өҫтөн, шулай уҡ сәйәси өҫтөнлөккә лә эйә — дәүләттең юғары идара органдары уның положениеларына ҡаршы эшмәкәрлек алып бара алмай. Бындай берҙәм юғары акт миҫалы булып Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы тора. Конституцион хоҡуҡиәттә бындай документты «яҙылған конституция» тиҙәр. Берҙәм конституцион документ юулмағанда, төрлө йылдарҙағы акттар таныла, быны «яҙылмаған конституция» тип атайҙар.\nҠайһы бер илдәрҙә төп хоҡуҡи актҡа башҡа бер нисә норматив акт бәйләнә һәм улар, ғәҙәттә, конституцион ҡанундар, тип атала. Ҡайһы берҙә төп хоҡуҡи ждокумент булып изге яҙыуҙар тора, дәүләттә ҡабул ителгән закондар уларға ҡаршы килә алмай.\nБашҡа норматив документтарға ҡарата юридик өҫтөнлөгө Конституцияның өҫтөнлөгө аңлата. Был федераль закондарға ғына түгел, ә федераль конституцион закондарға ла ҡағыла. Улар тулыһынса Конституцияла нығытылған положениеларға тулыһынса тап килергә һәм ниндәй генә хәл-торош булғанда ла уларға ҡаршы килергә тейеш түгел.\nКонституция — илдәге ҡануниәттең йөкмәткеһен һәм характерын билдәләүсе ҡануниәт базаһы.\nҠануниәт Конституцияның күрһәтмәләрен үҫтерә. Ул тәрлә йәмәғәт мөнәсәбәттәрен көйләгәндә уның положениеларынан сыға. Бик йыш Конституция положениеларын үҫтереүсе норматив акттар ҡабул итеү зарурлығы тыуа.\nБоронғо Римдың Төп ҡанундарыҮҙгәртергә\nХаммурапи стелаһы өлөшө уның Вавилон ҡанундарын ултырыусы Ҡояш аллаһынан алыуын күрһәтә.\nХәҙерге конституцияларҙың прообразы булып Боронғо Греция полистарында урынлаштырылған ойоштороу закондарын килтеррегә мөмкин. Улар араһында бигерәк тә Афиналағы Солон һәм Клисфен ҡаннудары билдәле. Римдә шундай ҡануниәтсе ролендә батша Сервий Туллий сығыш яһай. Спартандың яҙылмаған конституцияһы Ликургу менән бәйләйҙәр (уның ысын авторы билдәһеҙ). Спарталағы Конституцион характер телдән-телгә тапшырылған "Ҙур ретра"нан (ҡарар) ғибәрәт, ул: Пусть народ будет разделён на филы и обы, пусть в герусию входит вместе с царями 30 человек, а народ время от времени собирается у реки Еврота на собрания. Там пусть народу предлагают решения, которые он может принять или отклонить. У народа пусть будет высшая власть и сила, — ти.\nУрта быуаттарҙағы ҡанундар тупланмаһыҮҙгәртергә\nХәҙерге конституцияларҙың нигеҙе Урта быуаттарҙың ҡаннудар тупланмаһына барып тоташа.\nАныҡлап әйткәндә, Изге Савваның ҡанундары (номоканон) 1219 йылдан Сербияның беренсе уставы була. Изге Савва уны 1208 йылда, афон тауҙарында булғанда яҙа башлай. Номоканон Византия сығанаҡтарынан алынған һәм Сербия шарттарына яраҡлаштырылған яңы граждан һәм канон ҡағиҙәләре тупланмаһы була. Рим-Византия хоҡуғы Урта быуат Сербия ҡанундары нигеҙе була.\nСербтарҙың һәм гректарҙың императоры Стефан Душан Сербияла үткән ике дәүләт съезында: 1349 йылда Скопьела, 1354 йылда Серела Ҡануниәтнамә ҡабул итә Был ҡанундар тупланмаһы барлыҡ социаль өлкәне көйләй. Кодекс Рим-Византия хоҡуғына нигеҙләнә. Юридик трансплантация Душан Кодексының юридик бойондороҡһоҙлоҡто көйләүсе, Византия конгдексынан алынған (VII китап, 1, 16-17) 171 һәм 172 статьяһы нигеҙендә башҡарыла.\n1529 йылда 13 бүлектән, 283 статьянан торған Литва Бөйөк Кенәзлеге статуты ҡабул ителә. 1544 йылда ул ҡайтанан ҡарала, ә һуңғы версияһы 1588 йылда баҫыла һәм 1840 йылға тиклем ғәмәлдә була.\nДонъяла әлегә тиклем ҡулланылған һәм иң оло конституция булып Сан-Мариноның Төп Законы тора. Ул 1600 йылда уҡ ҡабул ителә һәм ул 1300 йылда ҡабул ителгән ҡала уставына нигеҙләнә. 1974 йылда ул Граждандар хоҡуғы һәм дәүләт ҡоролошоноң төп принциптары декларацияһы менән тулыландырыла.\n↑ 1,0 1,1 1,2 Конституция / А. А. Мишин // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.\n↑ 2,0 2,1 Понятие конституции в словаре политологии\n↑ Metasearch Search Engine 2017 йылдың 10 октябрь көнөндә архивланған.. Search.com. Retrieved July 12, 2013.\n↑  2011 йылдың 25 ноябрь көнөндә архивланған.\n↑ Dusanov Zakonik 2010 йылдың 3 август көнөндә архивланған.. Dusanov Zakonik. Retrieved July 12, 2013.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Конституция&oldid=1054257 ҡабул ителгән


Фәрит Вахитов - Журнал Агидель\nҺуғыш яланында өлкән сержант Әхәт Әхмәтйәнов, үҙ эшенең оҫтаһы булараҡ, бик юғары баһаланған, уны «Ленинград фронтының иң оҫта һәм уңышлы снайперы» тип атағандар. Һүрәте гәзит биттәрендә йыш донъя күргән, мәргәнлек тәжрибәһен үрнәк итеп ҡуйғандар. Төрлө милләт вәкилдәре яугирҙы «үҙенеке» итеү өсөн төрлө юлдар эҙләп ҡараған. Ғәжәпкә күрә, үҙ илендә бындай тырышлыҡ һалыусылар күренмәй. Һәр снайпер кеүек, өлкән сержант Әхәт Әхмәтйәнов та «шәхси үс алыу иҫәбе» тип аталған журналды тултырып барған. Ике йыл теркәлгән яҙмаларҙың аҙағы «502» иҫәбендә туҡтаған. Был – бик ҙур ҡаҙаныш! Башҡа коллегалары менән сағыштырғанда, яҡташыбыҙ уларҙы күпкә уҙып киткән, немец фашистарын еңеүгә тиңдәшһеҙ өлөш индергән. Хатта «Гиннестар китабы»на кандидат!\nФронтта уларҙы хөрмәтләп һәм ололап «һунарсы» тип йөрөтәләр. Снайперҙарға ихтирам ҙур, һәр ҡайһыһы көндөҙмө, төндәме «һунар»ға сыға һәм нәтижәһеҙ ҡайтмай. Әхмәтйәнов, мәҫәлән, тәүге көндө үк журналына «1+1» тип яҙып ҡуя.\n«Һунарсы»ның эш көнө, уңышы ла, уңышһыҙлығы ла, хәрби етәкселектең күҙ уңынан төшмәй. Шәхси иҫәбе 150-нән ашып киткәс, мәргән яҡташыбыҙ «Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләнә. Артабан Ватан һуғышы орденының II һәм I дәрәжәлеләренә лайыҡ була, миҙалдары ла аҙ түгел. Хәйер, ысын яугир орден өсөн һуғыша буламы һуң? Иң мөһиме – дошманды ҡыйратыу, илгә, халыҡҡа тыныс тормош ҡайтарып биреү. Һуғыш яланында Әхмәтйәновты ошо уй һәм теләк кенә йөрөтә.\nӘхәт Әбделхаҡ улы Әхмәтйәновтың тормош юлын өйрәнгәндә шуға иғтибар итмәй булдыра алманым: ул, ысынлап та, иң юғары исемгә тәҡдим ителергә хоҡуҡлы булған, әммә, ни сәбәптәндер, ситтә ҡалдырылған. Ни өсөн? Һуғыш йылдарынан ҡалған материалдарҙың күсермәһен дә тикшереп ҡараным, ләкин яуап табылманы. Ябай тарих түгел бит был, снайпер Әхмәтйәновтың 502 фашисты дөмөктөрөүе шәхси үс алыу иҫәбенең һуңғы битендә теркәлеп, штаб хеҙмәткәрҙәре тарафынан мисәт менән нығытылып ҡуйылған. Ҡултамғалары ла бар.\nБатыр яҡташыбыҙ тураһындағы мәғлүмәттәрҙең бер өлөшөн музейға һәүәҫкәр тарихсы Владимир Игнатьев килтерҙе. Апаруҡ танылған шәхес ул, мәҫәлән, «Ишембай» исемле 500 битлек китаптың авторы. Владимир Леонидович – үҙе көн иткән төбәкте өйрәнеүгә күп көс һалған шәхес. Уның аша миңә Әхәт Әхмәтйәновтың хәҙерге Ишембай районының Маҡар ауылында уҡытыусы, мәктәп директоры булып эшләгәне асыҡланды. 1918 йылдың 10 авгусында Әбделхаҡ Әхмәтйәновтың ғаиләһендә донъяға килә ул. Ауыл мәктәбен тамамлап, 1935 йылда Бөрйән районы Әтек тулы булмаған урта мәктәбендә уҡыта. 1938 йылда Сермән педагогия училищеһын яҡшы билдәләр менән тамамлағас, бер йыл Маҡар урта мәктәбендә эшләй. 1939 йылда Һайран урта мәктәбенә уҡытыусы булып урынлаша һәм ситтән тороп Одесса ҡалаһындағы химик-технологик университетта белем ала.\n1942 йылдың 19 июнендә Ҡыҙыл Армия сафына алынып, 1944 йылдың 1 майында госпиталдә дауаланып сыҡҡандан һуң, демобилизациялана. Икенсе группа инвалиды. 1944 йылдың 1 июленән Маҡар урта мәктәбе директоры һәм бер үк ваҡытта Маҡар район халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире вазифаларын алып бара. 1947 йылдың 23 мартынан 1949 йылдың 5 июленә саҡлы ошо уҡ райондың – Һайран һәм артабан бер йыл Аҙнай урта мәктәптәренең директоры була. 1950 йылда элекке мәргән снайпер Бишбүләк районының Яңы Бикташ мәктәбенә етәкселек итә. Был мәғлүмәттәр – кадрҙарҙы иҫәпкә алыу буйынса шәхси листоктан. 1980 йылдың ноябрендә тултырылған, машинкала баҫылып, тейешле ҡултамғалар, мисәт ҡуйылған.\nЛенинград фронтына етәкселек итеүсе генерал-лейтенант Говоровтың СССР Юғары Советы Президиумы исеменән Әхәт Әбделхаҡ улы Әхмәтйәновҡа немец баҫҡынсыларына ҡаршы көрәштә ҡуйылған бурыстарҙы үрнәкле үтәп, батырлыҡ һәм тәүәккәллек күрһәткәне өсөн Ҡыҙыл Йондоҙ ордены менән бүләкләү тураһында 1942 йылдың 11 ноябрендә ҡул ҡуйылған документтың тулы тексы ла бар.\nАтанан күргән – уҡ юнған\nБулдыҡлы улы ҡул араһына инә башлау менән, Әбделхаҡ Ҡарамышев уны, үҙе менән эйәртеп, һунарға йөрөтә башлай. Йыртҡысты эҙәрлекләп, ҡулға төшөрөү серҙәрен өйрәтә. Үҫә төшкәс, Әхәт атаһының Рус-япон, империалистик һуғыштарҙа күргәндәрен һөйләгәнен ишетә. Әбделхаҡ мәргән атыусы була, дошман һалдатын бер пуля менән йығып һалыуы арҡаһында дан ҡаҙана. Һуғыштар туҡтап торған мәлдәрҙә ярыштарҙа ҡатнаша. Мәргәнлеккә көс һынашыуҙарҙың береһендә был тамашаны юғары дәрәжәле генерал күҙәтеп торған, имеш. Әбделхаҡ, мәжбүри программаны үтәп, беренселекте алғас, генерал, ҡыҙышып китеп, уға яңынан-яңы заданиелар бирә: хәрәкәттәге мишенгә, бик алыҫтағыһына тейҙерергә, осоп барған ҡошто атып төшөрөргә һ.б. Һәр ҡайһыһы үтәлә торғас, генерал шундағы берәүгә биш тинлек аҡса һона ла, йырағыраҡ китеп, күккә сөйөргә бойора. Әбделхаҡ был сәпкә лә атып тейҙерә. Һоҡланыуын йәшермәгән генерал мәргән һалдатты үҙенә саҡырып рәхмәт белдерә һәм алтын сәғәт бүләк итә.\nАтанан күргән – уҡ юнған, тигәндәй, Әхәт һунарсы шөғөлөн яҡшы үҙләштерә. Тик табыштарын, атаһы һымаҡ, Стәрле байҙарына илтмәй, сөнки ул уҡытыу эшенә бирелгән, ә шулай ҙа велосипед һатып алырлыҡ аҡса йүнәтә. Хаҡ юлда йөрөүсе ир иртәгәһе лә салт аяҙ булыр тип өмөтләнә, ләкин йыш ҡына уның кеүектәрҙе хөсөтлө берәү һағалап тора. Йылан һиҙҙермәҫтән саҡҡандай, йәнеңде аяҡ аҫтына һалып тапарҙай хаслыҡ ҡыла. Кемдеңдер ялғаны арҡаһында Әбделхаҡ милиция тарафынан ҡулға алына. Быны ишетеп, улы Әхәт үҙенә тынғылыҡ тапмай интегә. Атаһының Өфөлә бикле тотолоуын асыҡлағас, егет велосипедына атлана ла баш ҡалаға юл тота.\nЕгет – егетлеген итә, ат эсерә буранда, тигәндәй, һауа шарттарының ниндәй булыуына ҡарамаҫтан, өҫтөндәге бер ҡат күлдәге менән генә байтаҡ ваҡыттан һуң кире әйләнә. «Атай ҡотолоп ҡайтасаҡ» тиһә лә, үҙенең йөҙөндә шатлыҡ әҫәре күренмәй. Ысынлап та, Әбделхаҡ бер заман Маҡарға ҡайтып төшә, әммә уның йөҙөнән нур ҡасҡан, рухы һындырылған. Ғаиләлә һаҡланған легендаға ҡарағанда, Әхәт атаһын ҡотҡарыу хаҡына ике тәгәрмәсле йүгерек арбаһын ғына түгел, хатта алтын сәғәтте лә сарыф иткән. Булғандыр, сөнки маҡсат итеп ҡуйғанды еренә еткереп атҡарырға яратыуы үҫмер сағынан күренә. Нахаҡҡа ҡулға алынған атаһын ҡотҡарыу өсөн егет үҙен ҡорбан итергә лә риза булған. Алма ағасынан алыҫ төшмәй, тигәндәй, Әбделхаҡ Әхмәтйән улының Ҡарамышевтар фамилияһын йөрөтөүе лә, моғайын, күпте һөйләйҙер.\nАрмия сафтарында Әхәт булдыҡлылығы менән башҡаларҙан айырылып тора. Урыҫ телен, математика, физика кеүек фәндәрҙе «һыу кеүек эскәнлектән», хәрби белемде тиҙ үҙләштерә. Тарихи шәхестәрҙән А. В. Суворовты бик яҡын күреп, уның «Наука побеждать» тигән китабын ныҡлы өйрәнә. Полкташтары араһында уның: «Был китап беҙҙең өсөн, совет һалдаты өсөн, яҙылған», – тигән хәбәр таратыуы менән хатта командирҙарҙы ла ғәжәпкә ҡалдыра. Урта буйлы, көләс ҡарашлы, баҫҡан урынында бейеп торған был егет һалдат йырҙарын да тиҙ өйрәнеп ала. Полигонға сыҡһа – беренсе, йүгереүҙә – иң алдан, теоретик дәрестәрҙә командирҙың иң маҡтаулы һалдаты. Полк мәктәбендә снайперҙар тураһында һүҙ сығыуы була, Әхәт Әхмәтйәнов уға беренселәрҙән булып яҙыла. 1942 йылдың 12 авгусында Ленинград фронтына килгәндә яҡташыбыҙ инде өлгөрөп еткән снайпер була.\n«Һәр һунарсы снайпер була алмай, – тип үҙ фекере менән уртаҡлаша өлкән сержант Әхмәтйәнов. – Был һөнәр серҙәренә төшөнөү өсөн зирәк аҡыл, юғары һиҙгерлек, күп кешеләрҙә осрамаған тапҡырлыҡ кәрәк. Башҡалар дошман өҫтөнә ут яуҙырып еңһә, беҙ уларҙы берәмләп сүпләйбеҙ... Дошмандың ҡотон алыу өсөн беҙгә бер генә пуля кәрәк. «Һунар»ға сыҡҡанда мин үҙемде яңғыҙ бүре һымаҡ хис итәм. Бер дошманды теге донъяға оҙатыу өсөн миңә бер пуля ла етә. Ни бары бер пуля. Шуны онотмағыҙ!\nШундай хата ебәреүселәр була: үҙе тоҫҡап атҡан фашистың үлгәнме-юҡмы икәнен күрергә теләп, снайпер башын ҡалҡыта, – тип дауам итә инструктор Әхмәтйәнов. – Эйе, үҙем шаһит булдым бындай тәжрибәһеҙлектең, өйрәнсек егет «һунар»ға сыҡҡан тәүге көнөндә үк ятып ҡалды. Уның көтмәгәндә башын ҡалҡытыуын һағалап тороп, немец снайперы уны мушкаға алып та өлгөрҙө. Беҙҙең өҫтөнлөк шунда: дошман яғында өҙлөкһөҙ хәүеф тыуҙырыусы көс булырға тейешбеҙ. Артиллерия снаряды йәки авиация бомбаһының ҡайһы ваҡыт бушҡа шартлауы ихтимал, ә беҙҙең пуля дошмандың башына етмәй ҡалмай. Бер пуля – бер үлем».\nСнайпер Әхәт Әхмәтйәновтың яу юлын өйрәнеүемде хуплап, ҡарт журналист, дуҫым Әлмир Нәбиуллин былай тине:\n– Фронттағы яҡташтарыбыҙ Әхәтте яҡшы белгән, үрнәгенә эйәрергә тырышҡандар, сөнки уның уңыштары тураһында фронт гәзиттәре даими хәбәр итеп торған. Ә татар телендә сыҡҡан фронт гәзиттәре тураһында әйтеп тораһы ла юҡ. Ҡайһыһын асып ҡарама, яҡташыбыҙ Әхмәтйәновтың исеме ярылып ята.\nӘ. Нәбиуллин 60-сы йылдарҙа ғилми эш башлап, Мәскәү өлкәһенең Подольск ҡалаһында урынлашҡан Ҡораллы Көстәр үҙәк архивында һуғыш осоро гәзиттәрендә фронт темаһы буйынса мәғлүмәттәр туплау менән шөғөлләнә. Әхәт Әхмәтйәновты һүрәтләгән материалдар араһында бығаса миңә мәғлүм булмағаны ла бар. Ул яҡташыбыҙҙың һалдат Саучев менән бергә немец снайперын әсир алыуы тураһында.\n…Броня ҡалҡанға ышыҡланып «һунар» итеүсе фашист снайперы берәү генә булмаған. Ул мәлғүнде мәргән башҡорт яугиры тиҙ генә теге донъяға оҙата алмай. Баш вата торғас, уйлап тапҡан хәйләһе тәү ҡарашҡа дыуамаллыҡ, аҡылһыҙлыҡ кеүек ҡабул ителә. Әхәт үҙе биләгән урындан сыға ла, асыҡ урында тороп, фашист снайперына ата башлай. «Мин был аҙымды ныҡлы уйлағандан һуң ғына яһаным»,– тип аңлата ул был тәртибен һуңынан. Яҡташыбыҙ, әлбиттә, дошманына бер урындан ғына тороп ут асмай, атҡан һайын урынын алмаштырып тора. Маҡсаты – әлеге немец снайперының иғтибарын үҙенә йәлеп итеү. Ә Саучев был ваҡытта алға үрмәләүен белә.\nСнайпер Әхәт Әхмәтйәнов хаҡында фронт баҫмаларында «ул фрицтарҙы көндөҙ ҙә, төнөн дә «сүпләй» тора» тип яҙалар, хатта уға бағышлап шиғри юлдар ҙа бирелә (рус теленән тәржемә):\nИзге антыңды онотма,\nЯуҙа аяуһыҙ һәм ҡурҡыу белмәҫ бул!\nҠурҡаҡтар һәләк булғанда,\nБөркөттәр еңеүгә ирешер.\nБөркөт булайыҡ, артҡа сикмәйек!\nҒаилә архивында 1943 йылдың июлендә 260-сы уҡсылар полкы штабы тарафынан өлкән сержант Әхмәт Әхмәтйәновҡа бирелгән таныҡлыҡ һаҡлана. Унан күренеүенсә, яҡташыбыҙға ҡыҫҡа ваҡытта полктың снайпер постарын тикшереп сығыу, бер ыңғай «һунарсы»ларҙың хәрәкәт итеү рәүешен, яңы килгән снайперҙарҙы өйрәтеүҙе тикшереү бурысы йөкмәтелә. Дошман разведкаһы был «иң-иң» мәргәндең кемлеген яҡшы белә. Үҙ позицияларында фашист командирҙары «Әхәт һунарға сыға» тигән белдереүҙәр яҙырға тотона. Тикмәгә түгел, сөнки Маҡар егете айырым көндәрҙә ике, хатта өс немецтың башына етә торған булған. Ул, ғәҙәттә, ябай һалдаттарҙы түгел, офицерҙарҙы эҙәрлекләй. Ләкин, ҡунаҡ ашы ҡара-ҡаршы тигәндәй, уның үҙен дә дошман снайперҙары сығырынан-сығып сәпкә алырға тырыша.\nБер саҡ Әхәт үҙенең уңайлы урынында «һунар»ын дауам итеп, журналына «1» тип яҙып ҡуйыуы була, алыҫ түгел дошман минаһының шартлау тауышын ишетә. Тимәк, был тирәнән йәһәтерәк шылыу хәйерле. Мәргәнебеҙ йыйына башлағанда ҡулына күҙе төшөп, ҡуйы ҡыҙыл ҡан һарҡыуын шәйләй. Эйе, мина ярсығы тейгән, тик һөйәккә барып етмәгән. «Хәҙер фашист миңә көн күрһәтмәйәсәк», – тигән һығымтаға килеп, Әхәт был турала командованиеға еткерә.\nИнтернет селтәренән... Татарстандан килгән оялсан математика уҡытыусыһы, өлкән сержант Әхәт Әхмәтйәновтың исеме ул ваҡыттағы фронт гәзиттәре биттәренән төшмәҫ данлыҡлы «ата» снайпер ине. Уның тапҡырлығы, мәргәнлеге, үҙ эшенең юғары оҫтаһы булыуы хаҡында «На страже Родины», «Красная звезда» гәзиттәрендә йыш яҙылған. Әхәт Әхмәтйәнов һирәк осрай торған снайпер оҫталығына эйә. Миҫалға «Минаға атыу» тип аталған мәҡәләне килтереү урынлы.\nБыл ваҡиға күптәрҙе һоҡландыра һәм ғәжәпкә ҡалдыра, сөнки снайпер Әхмәтйәнов, бығаса бер кемдең дә аҡылына килмәгән алымды ҡулланып, вермахттың Ораниенбаумға махсус рәүештә килтерелгән снайперын дөмөктөргән. Ул яуыз фашист һуғыш юлдарында бер нисә йыл йөрөү осоронда күптәрҙең башына еткән. Бәлки, Әхмәтйәновты ла ер йөҙөнән һөрөп ташларға тейеш булғандыр. Ихтимал, сөнки Әхмәтйәнов һәм уның өйрәнсектәре юғары һиҙгерлек күрһәтеп, нәтижәле эшләй башлағас, фашистарҙың ҡотҡо һалыусылары арт һандарын ҡыҫып, маҡтаныуҙан һәм беҙҙекеләрҙе хурлауҙан туҡтарға мәжбүр була. Элгәре, урыҫтар һуғыша белмәй, көслө ҡоралдары юҡ, булғанын да ҡуллана алырҙай белгестәре күренмәй, тип көн дә тиерлек ҡабатлай торған булғандар. Ә хәҙер кикректәре шиңде. Иртән торғанда ла, кис ятҡанда ла һалдаттарына «Һаҡ булығыҙ, урыҫ снайперҙары сыға! Башығыҙҙы күрһәтмәгеҙ!» кеүек иҫкәртеүҙәрҙе тәҡрарлауҙан туҡтамайҙар. Яуыз снайперҙың «һунар»ға сығыуы беҙҙең командованиены борсолоуға һала, һәм Әхмәтйәновҡа уның ҡәбәхәт яҙмышын хәл итеү бурысы ҡуйыла.\n«Немец снайперы йәшеренеү системаһы һәм атыу оҫталығы менән беҙҙе тәрән аптырашта ҡалдырҙы, – тип һөйләгән Әхәт ағай хәрби журналистарға. – Мин уны бик оҙаҡ эҙәрлекләгәс кенә таба алдым».\nЭҙәрлекләү һөҙөмтәһе тураһында командованиеға еткергәс, уларҙа сәйерһенеү, үҙ көсөбөҙгә шикләнеү кеүек фекер тыуа. Ләкин Әхмәтйәнов «юҡ итмәһәм – мин булмам» тип сәмсел эшмәкәрлеген туҡтатмай. Фашист снайперы махсус ҡалҡан артына ышыҡланып «һунар» итә икән. Әхмәтйәнов уға винтовкаһынан атып ҡарай, әммә теге ҡалҡан шылт та итмәй. Броня тишә торған пуля ла файҙа килтермәй. Шулай ҙа, этләшә торғас, Маҡар мәргәне дошманының перискобын емерә ата. Был хәлдән һуң теге урынын ташлап ҡасырға мәжбүр була.\n«Уның позицияһы бик ҡулай, моғайын, иртәгә ул тағы ошонда киләсәк, – тип дауам итә Әхмәтйәнов. – Төнөн мин фашистарҙың сәнскеле тимер сымдары аша шыуышып үтеп, теге снайперҙың броня ҡалҡанына барып еттем. Йәһәт кенә ерҙе соҡоп, 82 миллиметрлы минаны броняның эргәһенә күмдем дә тупаҫ башын үҙебеҙҙең яҡҡа ҡаратып ҡуйҙым. Уға аҡ ҡағыҙ йәбештергәс, ротаға әйләнеп ҡайттым». Был ваҡиғаны күп гәзиттәр ҡабатлап яҙа. Ләкин хәбәрселәр «ҡағыҙ бите йәбештерҙе» тип хәҡиҡәттән ситкә тайпылған. Һуғыштан һуң һөйләгән хәтирәләренең береһендә Әхмәтйәновтың «биш тин аҡса ҙурлығы ғына аҡ ҡағыҙ» тигән аңлатмаһы бар.\nИртәгәһен ҡояш күтәрелгәнсе яҡташыбыҙ үҙ урынын биләп, дошманының килгәнен көтә. Аҡ ҡағыҙ уға перископ аша асыҡ күренә. Хаталанып ҡуйырмын, тигән уй снайперҙың башына инеп тә сыҡмай. Бер генә һорау борсой: «Килерме-юҡмы?» Бына бер мәл броня өҫтөндә яңы перископ күренде. Тимәк, фашист үҙ алымының отошһоҙ түгеллегенә шикләнмәй.\n«Мин аҡ ҡағыҙҙы сәпкә алам, ара ни бары 300 метр самаһы. Бер нисә секундтан уңышҡа ирешәсәгемә өмөтләнеп, тәрән тыныслыҡ тойғоһо кисерәм һәм көслө бармағым менән тәтегә йомшаҡ ҡына баҫам». «Һә!» тигәнсе шартлау тауышы яңғырай, ер фонтаны күтәрелеп, бронялы ҡалҡан ҡайҙалыр оса, ул урында тәрән соҡор барлыҡҡа килә. Снайперҙан нимә тороп ҡалғанын, моғайын, немецтар үҙҙәре лә белә алмағандыр. Был көн снайпер Әхәт Әхмәтйәнов «шәхси үс иҫәбе»нең 204-сеһен теркәп ҡуя.\nСнайперҙарға хәрби етәкселек тарафынан ҡәҙер-хөрмәт шунан да күренеп ҡала: уларға арҙаҡлы шәхестәр менән осрашыу мөмкинлеге бирелә. Ут, алыш ҡыҙған мәлдәрҙә һалдаттарға баш күтәрергә, тын алырға форсат юҡ, ә снайперға мөнәсәбәт өҫтөнлөклө. Бер көн Әхәтте иҫкәртеп ҡуялар:\n– Һеҙҙең менән Дегтярев осрашырға теләй.\n– Атыу ҡоралдары уйлап табыусы конструктор. Алдан һорауҙар әҙерләп тороғоҙ!\nЭнциклопедиянан. Василий Александрович Дегтярев – совет конструкторы, генерал-майор-инженер, артиллерия хеҙмәте белгесе. Социалистик Хеҙмәт Геройы. Бер нисә пулемет һәм пистолет-пулемет һ.б. уйлап сығарған техник фәндәр докторы, ике тапҡыр Сталин премияһы лауреаты...\nКүренеүенсә, Дегтярев снайпер винтовкаһы ижад итмәгән, әммә уның мәргәнлеге менән дан ҡаҙанған снайперҙар менән осрашырға теләүе тикмәгә булмағандыр. Осрашыуға Әхмәтйәнов менән бергә Федор Резниченконың да саҡырылыуы ошо фаразға ишара яһай кеүек. Был ваҡытҡа орденлы өлкән сержант Резниченконың 285 фашисты дөмөктөрөүе билдәле.\nМөһим ғәмәлдең шаһиты булараҡ, батыр яҡташыбыҙ бүләккә бирелгән портретты һаҡлап, ошо юлдар авторына ул һүрәтте тотоп ҡарарға ла насип булғайны. Юғарыла телгә алынған Игнатьев менән иҫтәлекле осрашыу мәлендә булғайны был хәл. А-4 форматының дүрттән бер өлөшө ҙурлығындағы фотола урта йәштәрҙәге Дегтярев генерал кейемендә күренә. Һүрәттең артында «250 немец фашисын тар-мар иткән мәргән атыусы Әхәт Әхмәтйәновҡа яҡты иҫтәлеккә» тип юғары камиллыҡта матур хәрефтәр менән яҙылған һәм арҙаҡлы конструкторҙың ҡул тамғаһы ҡуйылған. Хатта фронт шарттарында фоторәсемдең таушалмағанлығы уға ихтирамдың юғары булыуына ишаралай. Ошондай уҡ фотоһүрәт, моғайын, Резниченкоға ла бирелгәндер.\nҠоралдар белгесе һәм яҙыусы Г. Д. Нагаевтың «Русские оружейники» тигән китабының «Ленинград фронты снайперҙары» тип аталған яҙмаһында 1939 йыл аҙағында башланған Фин һуғышы телгә алына. Аҡ финдарға ҡаршы һуғышта конструктор Ф. В. Токарев уйлап тапҡан үҙ ҡоролошло винтовканы уңышлы ҡулланыу хаҡында ла әйтелә. Белгес баһалауынса, СВТ (самозарядная винтовка Токарева) үтә ҡырыҫ ҡыш шарттарында ла тотҡарлыҡһыҙ эшләй һәм совет һалдаттары ҡулында дошманға ҡаршы көслө ҡоралға әүерелә. Оҙаҡламай ошо компанияла Токаревтың оптик прицеллы үҙ ҡоролошло винтовкаһы ла күренә башлай. Совет һалдаттары уға «снайпер винтовкаһы» тигән исем бирә. СВТ менән ҡоралланған совет һалдаттары ҡуйы урманға йә булмаһа тәрән көрт баҫҡан урындарға ышыҡланып дошманды ҡыйрата. Был ҡоралды уңышлы ҡулланған һалдаттар Токаревҡа фронттың төрлө тарафынан хаттар яуҙыра башлай.\n«Ҡәҙерле Федор Васильевич! Бөйөк Октябрь бишеге булған Ленинградтан, уның һаҡсыһы Кронштадт ҡәлғәһенән, фронттың Н-се участкаһында һуғышыусыларҙан сәләм ҡабул итегеҙ. Беҙгә хәбәр ителеүенсә, Һеҙ Ораниенбаум ҡалаһында уҡығанһығыҙ, унда Һеҙҙең конструкторлыҡ эшмәкәрлегегеҙҙең тәүге осоро үткән. Бөгөн был ҡаланы беҙ күкрәк көсөбөҙ менән һаҡлайбыҙ. Ышанығыҙ, хөрмәтле Федор Васильевич, Һеҙ ихлас яратҡан был ҡаланы һәм үҙебеҙгә тапшырылған рубежды беҙ дошманға бирмәбеҙ, күҙебеҙ ҡараһылай һаҡларбыҙ.\n«За отвагу» миҙалы менән бүләкләнгән снайпер Михаил Пухов бер операцияла Һеҙ ижад иткән үҙ ҡоролошло винтовка менән 30 гитлерсыға ҡаршы бәрелештә еңеүсе булып сыҡты. Һуңынан әйтте: «Был винтовканы уйлап тапҡан кешегә минән мәңгелек рәхмәт». Ҡоралығыҙҙың көсөн һәм камиллығын тойған һәр һуғышсы Һеҙгә рәхмәтле. Беҙгә хат яҙһағыҙ ине. Дошманды тағы ла уңышлыраҡ ҡыйратыу өсөн был винтовканы тағы ла нәтижәлерәк ҡулланыу мөмкинлектәре бармы? Һеҙҙең кәңәштәр?\nИхтирам менән: 285 фашисты юҡ иткән орденлы өлкән сержант Федор Резниченко һәм 250 фашисты дөмөктөргән өлкән сержант Әхәт Әхмәтйәнов».\nУны «хөрмәтле Токарев олатай» тип ололайҙар. Баҡһаң, немец винтовкаһынан атыусы фин снайперҙары яҡын арала ғына уңышҡа ирешә алһа, беҙҙекеләр күпкә алыҫыраҡтан да сәпкә тейҙерә торған булған. Нагаев раҫлауынса, конструктор Токарев һуғышсыларҙың фекеренә ҡолаҡ һалыусан кеше була. 1945 йылда Мәскәүҙән Ленинград фронтына снайпер винтовкаһының яңы өлгөһө килеп төшә. ДПА-5903 тип исемләнгән был ҡорал күренекле снайпер сержант Матвей Звягинцевҡа тапшырыла. Винтовканы фронт етәксеһе ҡулынан алғанда, уның 50 немецты дөмөктөргәнлеге билдәле булып, ҡыҫҡа ваҡытта снайперҙың шәхси үс алыу иҫәбе 166-ға етә. Ләкин 1944 йылдың 19 ғинуарында снайпер Матвей Звягинцев немецтарҙың көслө төркөмө тарафынан ҡамауға алына һәм, тиңе булмаған алышта дошмандың туғыҙ автоматсыһын юҡ итеп, үҙе лә һәләк була.\nИлья Эренбург һәм «яҡут» Әхәт Әхмәтйәнов\nКүренекле публицист Илья Эренбургтың яҙмаларын һуғышсылар көтөп алған һәм доға урынына ҡат-ҡат уҡығандар. Кем дә булһа Эренбургтың ҡәләме осона эләккән икән, ҡаһарман, һис шикһеҙ, оло иғтибарға лайыҡ. Журналистан маҡталған яугирға ғорурланып, ололап ҡарау урынлы була. Эренбург ваҡланмай, мәҡәлә яҙа икән, иң юғары ҡаҙаныштар тураһында ғына. «Правда», «Красная звезда» гәзиттәре биттәрендә уның яҙмалары йыш күренә. Европа, бигерәк тә Америка илдәрендәге абруйлы баҫмалар публицистың яҙмаларын тотҡарлыҡһыҙ баҫтыра.\nӘхәт Әхмәтйәнов тураһында ла ул «Известия» гәзитендә мәҡәлә баҫтырып сығара. Уның мәргәнлегенә һоҡланыуын, ирешкән уңыштарына шаҡ ҡатыуын тасуирлай. Бик күркәм һәм ҡыуаныслы мәҡәлә Әхмәтйәновтың ҡулына килеп эләккәс, ғорур, ләкин батыр мәргән ҡаштарын йыйырып, ҡул ғына һелтәй. Шатланаһы урынға рәнйей, сөнки мәҡәләлә хата киткән: публицист мәргән яугирҙың милләтен «яҡут» тип күрһәткән. «Мин башҡорт» тип күкрәк киреп йөрөгән кеше өсөн был бик күңелһеҙ, ләкин бер ни ҙә ҡылыр әмәл юҡ, мәҡәлә ташҡа баҫылған, илгә таратылған. Башҡортостанда ла уҡығандарҙыр, тик кемдәр шатлыҡ кисерҙе икән?\nИлья Эренбургтың был яҙмаһы Америкалағы «Нана» агентлығына ла ебәрелгәндер ҙә уның аша «Совинформбюро» хәбәрҙәре күп илдәргә таратылғандыр, тигән фараз бар. Һис шикһеҙ, мәргән Әхмәтйәновтың фронттағы уңыштары тураһында планетабыҙҙа миллиондарса уҡыусы хәбәрҙар булғанлығын күҙ уңында тоторға нигеҙ бар. Мәшһүр яҡташыбыҙ тураһында үҙебеҙҙә лә күптәр яҙып, улар ҙа Эренбургтың хатаһын ҡабатлай, хатта арттырып та ебәрә. Әммә береһе лә хәҡиҡәтте эҙләп маташмай. Түбәндә килтерелгән яҙма үрнәктәрен данлы яҡташыбыҙҙың Салауат ҡалаһының муниципаль телевидениеһында эшләгән ейәнсәре Әлфирә Сабитова йыйған.\n«Социалистическая Якутия» гәзитендә 1944 йылда баҫылып сыҡҡан «Артиллерия шартлауы аҫтында тыуған яҡ гәзитен уҡыйым» тигән мәҡәләлә шундай юлдар бар: «11 ғинуар. Фронттан сәләм! Бер ҡасан булмағанса бәхетле мин бөгөн: һалҡын землянкала, орудиелар шаңдауы, пулеметтар тыҡылдауы аҫтында тыуған яғымдан килгән «Социалистическая Якутия» гәзитен уҡыйым. Был гәзиттең беҙгә, фронтовиктарға, маҡтау һәм һөйөү хисе менән тулы булыуы бөтәбеҙҙе лә рухландыра».\n«16 ғинуар. Яҡут Әхәт Әхмәтйәнов һунарсы булараҡ танылған. Ул айыуға, бүрегә һәм төлкөгә һунар иткән, ҡараңғы Себер урмандарында хужа булған. Һунарсы тәжрибәһе Бөйөк Ватан һуғышының беренсе көндәрендә үк кәрәк була. Ленинград фронтында Әхәт снайпер булып китә. Яңыраҡ ул 293-сө гитлерсыны юҡ итте...\nТАСС махсус хәбәрсеһе Павел Лукницкий».\nҺуғыштан һуң яҙыусы М. И. Гордон фронт ваҡиғалары тураһындағы яҙмаларҙы «Невский-2» исемле китабында туплай. Унда «Әхәт Әхмәтйәнов» тип аталған белешмә лә урын алған. «Татарстанда математика уҡытыусыһы булып эшләгән тыйнаҡ Әхәт Әхмәтйәнов снайпер булараҡ танылды. Уның исеме фронт гәзиттәре битенән төшмәне. Өлкән сержант Әхмәтйәнов данлыҡлы снайпер ине. «На страже Родины» һәм «Красная звезда» гәзиттәрендә уның батырлығы, тапҡырлығы һәм мәргәнлеге тураһында күп яҙыла килде. Ул гитлерсылар араһынан иң яуызын эҙләп табып, сәпкә ала ла мәргәнлеге менән юҡ итә тора».\nХәбәрселәрҙең иғтибарһыҙлығы арҡаһында яҡташыбыҙ әле яҡут кешеһенә, әле татарға әүерелә торһа ла, һуғышсан бурысын намыҫ менән үтәй. «Мин башҡорт!» – тип һөрән һалырға, күрәһең, мөмкинлеге булмай.\nКүренекле генә яҙыусының яҡташыбыҙ өлгөһөндә дөйөмләштерелгән урыҫ снайперы образы тыуҙырырға тырышыуы менән бәйле хәл дә күҙәтелә. 1983 йыл нәшер ителгән 12 томлы «Венок славы» китаптарының III томында яҙыусы Виталий Василевскийҙың «Удар в ночи» исемле хикәйәһе урын алған. Ысынбарлыҡтан алыҫлашмаҫҡа тырышҡан автор ваҡиғаның Ленинград ҡалаһынан 32 километр төньяҡтараҡ 1942 йылдың авгусында барғанлығын иҫкәртеп үтеүҙе кәрәк тапҡан. Хикәйәлә төп персонаж – снайпер сержант Романцов. Һуңынан белдереүенсә, яҙыусы был образдың прототибы итеп Ленинград фронтындағы иң көслө һәм киң танылыу тапҡан Әхәт Әхмәтйәновты алған. Яугир булараҡ снайпер Романцов камиллыҡҡа, оҫталыҡҡа эйә, дошманға ҡот осҡос хәүеф һала.\nПерсонаждың мәшһүр яҡташыбыҙ икәнлеген Виталий Василевский 1971 йылдың йәйендә Бәләбәй ҡалаһына килгәнендә асып һала. Баҡһаң, Златоуст ҡалаһында тыуған авторҙың мәктәп йылдары Бәләбәйҙә уҙған икән. Ул 1-се мәктәптә уҡыған йылдарында буласаҡ яҙыусы Сергей Крушинский менән бергә ҡулдан яҙылған «Костер» исемле журнал сығарғандар. В. Василевский – Ә. Әхмәтйәнов менән полкташ. Баштараҡ взвод командиры, һуңыраҡ «На страже Родины» гәзитенең хәбәрсеһе булып йөрөгән. Снайпер образын һүрәтләгәндә уны тормоштағы кеүегерәк теркәһә лә яҙыҡ булмаҫ ине, сөнки һуғышта урыҫ булмаған халыҡтарҙан да һоҡланғыс батырҙар аҙ осрамай. Башҡорттар иһә айырыуса иғтибарға лайыҡ.\nБәләбәйҙәге сәфәрендә В. Василевский мәргән снайпер Әхәт Әхмәтйәновтың Башҡортостанда йәшәүен, тәүҙә уҡытыусы булып эшләүен әйтә, ләкин ҡайһы ҡала йәки райондан икәнлеген атамай. «Әхәт Әхмәтйәнов үҙ-үҙен аямайынса, ихлас һуғышты, илде талап, халыҡты мәсхәрәләүсе фашистарҙан үс алыуҙы изге бурысы һананы, – тип һөйләй В. Василевский Бәләбәйҙәге машина эшләүселәр техникумы студенттары алдында сығыш яһап. – Һуғыштан һуң да, ситкә сығып китмәйенсә, ошонда йәшәйҙер. Һеҙ уны эҙләп табығыҙ!» – тип кәңәш бирә. Уның иҫтәлектәре ҡаһарман яҡташыбыҙға оло ихтирам, һоҡланыу һәм ғорурланыу хистәре менән тулы. Магнитофон таҫмаһына яҙылған был фәһемле телмәрҙе техникум эҙәрмәндәре әле лә һаҡлай һәм снайпер Әхәт Әбеделхаҡ улы Әхмәтйәновты эҙләп табырға кәрәклеген ваҡыт-ваҡыт яңыртып тора икән.\nИнтернеттан алынған яҙмала ошондай юлдар бар: «30 йыл үтеп китте. Беҙ, Бәләбәй машиналар эшләү техникумы студенттары, Әхәт Әхмәтйәновты эҙләп табыу эшенә яңынан тотонабыҙ. Уның тураһындағы материал «Жди меня» программаһына ла индерелде, Республика хәрби комиссариатына юллама ебәрелде. Виталий Василевскийҙың улы – «Новый мир» журналының баш мөхәррире Андрей Василевскийға ла хат яҙып һалдыҡ. Унан тыш, Башҡортостанда ла Әхәт Әхмәтйәновты белгән кешеләр булырға тейеш, тигән ҡараштабыҙ. Ғаиләһендә документтары, фотолары һаҡланалыр бит! Уны белгән фронтовиктар ҙа барҙыр. Снайперҙың полкташтары нимә лә булһа хәбәр итһәләр ине, тип уйлайбыҙ. Бәлки, уның менән олатайығыҙ осрашҡандыр? Бер котелоктан, бер ҡалаҡтан ашаған, бер телем икмәкте бүлешкән кем дә булһа юҡмы икән ни? Виталий Василевский китабында Романцов фамилияһы менән һүрәтләнгән Әхмәтйәновтың ғаиләһе булыуы ихтимал, уларҙа мәшһүр снайперҙың документтары, фотолары һаҡланмаймы икән? Беҙҙең эҙләнеүҙәргә кем дә булһа яуап бирергә тейештер бит, ниңә бирмәйҙәр икән?»\n«Социалистическая Якутия» гәзитендә яҡут улы Әхәт Әхмәтйәнов тураһында уҡығас, – тип яҙа техникум уҡытыусыһы, – аптырашта ҡалдым һәм йылдар буйы эҙләнеүемдең бушҡа булыуын аңланым. Беҙ Башҡортостанда эҙләгән батырҙың ҡарлы-боҙло Яҡутстандан, Себер тайгаларынан сығыуы асыҡланды. Ҡыҙғаныс, – ти хат авторы, – беҙҙе ҡыҙыҡһындырған Әхмәтйәнов тураһында башҡаса бер ни яҙылмаған. Был Әхмәтйәнов снайпер Романцов прототибы ролен үтәгәнме? Әхмәтйәновты Башҡортостандан тип күрһәтеп, Василевский яңылышмағанмы? Техникум уҡыусыларына бурыс йөкмәтеүе урынһыҙ булмағанмы? Йомаҡ серле булып сыҡты. Беҙ уны сисә алманыҡ», – тип тамамлана бәләбәйҙәрҙең Интернетта урын алған яҙмаһы.\n1968 йылда Подольск ҡалаһындағы үҙәк архивта эшләгән яҡташыбыҙ, журналист Әлмир Нәбиуллиндың шәхси архивында бығаса билдәле булмаған тағы бер батырлыҡ тураһында очерк һаҡлана.\n«Әхмәтйәнов хеҙмәт иткән полк ҡаршыһында мәкерле фашист снайперы оялап алыуы, броня ҡалҡанға ышыҡланып «һунар» итеүе асыҡлана. Әхәт Әхмәтйәнов броня артындағы снайперҙы ҡулға төшөрөү планын ҡора.\nБына рядовой Саучев йәшеренеп кенә алға шыуыша. Әхәт асыҡ ергә сыға ла, урынын тиҙ-тиҙ алмаштырып, снайперға табан ут сәсә. Маҡсаты – уның иғтибарын үҙенә йәлеп итеү. Ул арала Саучев дошман снайперына яҡынлаша. Әхәт туҡтауһыҙ ата.\nМөғжизә: Саучев һеләүһен тиҙлегендә броня артындағы снайперға ташланғанда, Әхәт тә осоп килеп етә. Икәүләп немецтың ауыҙын томалап, ҡулдарын шаҡарып бәйләйҙәр ҙә ҡайтыр юлға сығалар.\nКомандованиела кемдер Әхәттең был планын дыуамаллыҡ тип атағайны, снайперҙы тере килеш алып ҡайтҡас, өндәшмәҫ булды».\nӘҙәм ышанмаҫтай был тарихты Ә. Нәбиуллин 1-се Украина фронтының «За честь Родины» гәзитенән күсереп алған һәм «Кызыл таң» гәзитенең 1978 йылғы 24 июнь һанында баҫтырып сығарған. Әхәт Әхмәтйәновты оҫта снайпер итеп һүрәтләү менән бергә башҡорт тоҡомонан булыуын да атағандар.\nЛенинград яҙыусыһы, йәмәғәт эшлеклеһе Николай Тихонов исеме заманында йыш телгә алынған талант эйәһе ине. Бер полк снайперҙары уның менән танышырға теләк белдергәс, Тихонов: «Һеҙ миңә иң булдыҡлы иптәшегеҙҙе, фашистарға траншеянан күтәреп ҡарарға ирек бирмәгәнен күрһәтегеҙ!» – ти.\n– Ундайҙар беҙҙә аҙ түгел, – тип яуаплай полк командиры һәм исемдәрен һанап китә. Николай Семенович Әхмәтйәновты һайлай һәм ошо турала яҙып сыға.\n«Алдыма сағыштырмаса ҡыҫҡа буйлы, тар яурынлы, күкрәгенә Ҡыҙыл Йондоҙ ордены таҡҡан ир килеп баҫты. Снайпер Әхәт Әхмәтйәнов икән. Башҡорт. Уҡытыусы. Егерме биш йәштә. Фронтҡа үҙе теләп килгән. Бер туған һеңлеһе Әхәттең күҙ алдында тиҙ арала һәләк булған. Әхәттең күҙҙәре һиҙелерлек ҡыҫылған, дошманды өҙлөкһөҙ эҙәрлекләү, күҙгә көсөргәнеш төшөүҙән киләлер».\nИке арала һөйләшеү былайыраҡ булып ала.\n– Винтовкаңда йондоҙҙар төшөрөлгән. Нимәне аңлаталар?\n– Ә-ә, был матур һүрәттәрме?\n– Эйе, ошо көмөш төҫөндәге йондоҙҙар.\n– Иң ҙурҙары икәү, ике йөҙ фашисты аңлата.\n– Уларҙың һәр береһе егермешәр фашисты.\n– Ә быныһы, бик бәләкәйе?\n– Быныһы пустяк, ни бары ун фашисты. Беҙ уны иртәгә үк үҙгәртәбеҙ.\nҺөйләшеү яҙыусыла ыңғай тәьҫорат ҡалдыра. Николай Тихонов снайпер Әхмәтйәнов тураһында гәзиттәрҙә мәҡәләләр баҫтыра. Һуңынан был документаль очерк «Венок славы» китаптарының береһенә индерелә. Рәхмәт әҙипкә, яҡташыбыҙҙың булмышын дөрөҫ тамғалаған, башҡорт икәнен асыҡлауҙы кәрәк тапҡан.\nЭнциклопедиянан. Снайпер атамаһы тәү тапҡыр Бөйөк Британия армияһында 1914 – 1918 йылдарҙағы Бөтә донъя һуғышында барлыҡҡа килә. Совет ҡораллы көстәрендә снайперҙар әҙерләү 1941 – 1945 йылдарҙа киң ҡолас менән йәйелдерелә. Уларға дошман снайперҙарын, офицерҙарын, күҙәтеүселәрен, элемтәселәрен, орудие һәм пулемет расчеттарын, түбәндән осоусы самолеттарҙы юҡ итеү бурысы йөкмәтелә.\nФашистик Германия армияһында снайперҙар 30-сы йылдарҙа уҡ күпләп өйрәтелгән. Ҡыҙыл Армияла уларҙың һуңлап әҙерләнә башлауы ҙур юғалтыуҙарға килтерә. Уның ҡарауы, беҙҙең мәргәндәр иҫәп яғынан ғына түгел, сифат буйынса ла алға сыға һәм Бөйөк Ватан һуғышының хәл иткес осорҙарында дошмандың йәнле көсөн генә түгел, әхлаҡи ныҡлығын һындырыуҙа ла шаҡтай ҙур роль уйнай.


Үткән ял көндәрендә республикала 17 янғын сығыу осрағы теркәлгән\nЙәрәхәтләнеүселәр һәм һәләк булыусылар юҡ. Ут сығыуҙың төп сәбәбе - йылытыу ҡоролмалары менән һаҡһыҙ эш итеү. Белгестәр мейес яҡҡанда, өйҙәрҙе йылытҡанда халыҡты иғтибарлыраҡ булырға саҡыра.\nЭльвира Төхвәтуллина, Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығы матбуғат хеҙмәткәре: «Йылытыу ҡоролмаларын ҡулланыр алдынан яҡшылап тикшерергә кәрәк. Мөрйәләр ҙә иғтибарҙан ситтә ҡалырға тейеш түгел. Ремонт эштәрен ваҡытында башҡарғанда, хәүефһеҙлек талаптарын үтәгәндә бәлә урап үтер».


Телде тойоу – һирәктәргә бирелгән һәләт » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Телгенәм - бергенәм » Телде тойоу – һирәктәргә бирелгән һәләт\nҠыҙыҡ прибор ул: “дошман” нөктәләрен таба, ваҡытында үҙәккә еткерә. Өңөндә боҫоп ятҡан, үҙенең йәшерен эшен ҡылған унан һис ҡотола алмай. Башҡорт әҙәбиәтенең дә шундай локаторы бар. Беҙгә, уҡыусыларға, рәхәт: ҡайҙа яңы әҫәр барлыҡҡа килгән, кемдәр яңы тасуири алымдар ҡуллана, кем шаҡ ҡатыра – барыһын да белеп торабыҙ. Ә локаторы ниндәй бит әле – әҙерлекле кадр, үҙ эшенең юғары оҫталығына өлгәшкән белгес, филология фәндәре докторы, Башҡорт дәүләт университеты профессоры Гөлфирә ГӘРӘЕВА.\nШул юғары дәрәжәгә ирешкәнсе Гөлфирә Ниғмәт ҡыҙы күпме тырышҡан! Учалы районының Илтабан ауылында тыуған, шул яҡтың йәме, иҫ-һушты китергес гүзәллектәре уны туған халҡының тел байлығын аңларға, уның үлемһеҙ ауыҙ-тел ижадын, бөгөнгө көндәге ижадсыларының бөтөн рухи байлыҡтарын тойорға ярҙам иткән.\nТойоу, тинек. Тойоу хисе күп кешеләргә бирелмәй икән. Мәҫәлән, тел тойомо, әҙәби әҫәр тойомо… Шиғриәтте тойоу, прозаны һиҙемләү… Һинең алдыңда әҙәби ҡулъяҙма ята. Уны әле бер кем дә уҡымаған, берәү уны “яҡшы” йәки “хөрт” тип әйтмәгән; ә әҙәбиәтсе-тәнҡитсе тәүләп, был әҫәр матур, уны уҡыусыларға тәҡдим итергә була, ти. Гөлфирә Гәрәева шундай һәләткә эйә, һирәктәр өлөшөнә төшкән көмөш: әҙәби әҫәрҙе тәүләп баһалау, уға нарыҡ әйтеү. Был бит табиптың ауырыуға диагноз ҡуйыуы менән бер. Сирленең ҡайһы ере ауырта, нисек ауырта?\nБиш йыл мәктәптә эшләү дәүеремдә мин телде һиҙемләгән бары бер баланы осраттым. Ул тел профессоры булыр, тинем. Учалы районының Өргөн ауылынан ине ул, бишенсе класс уҡыусыһы.\nҺирәк һәләт: телде һиҙемләү... Ул меңдәрҙең береһенә бирелә, тәбиғәт үҙе уны бүләк итә.\nГөлфирә Гәрәева башҡорт прозаһы белгесе булараҡ формалашты. Ул әҫәрҙең шәпме-насармы икәнен әйтә ала. Дөрөҫ, беҙҙең күбебеҙ быны әйтә ала, әммә ул ни өсөн шәп, әҫәрҙә ниндәй һүрәтләү саралары бар, улар нисек ҡулланыла? Былар – бик тә ваҡ, бик тә нескә әйберҙәр. Ошо нескәлектәрҙе уҡыусыға асып һалыу, студенттарға әҙәби әҫәрҙе анализларға өйрәтеү зарур... Теге йәки был әҫәрҙең иң элек ҡайһы еренә иғтибар итергә йәки ҡайҙан башлап әҫәрҙе – йомғаҡты – һүтә башларға? Уның идеяһы нисек, төп образдары, иң төп геройы – арҡа һөйәге... Ә, бәлки, башта әҫәрҙең сюжетын табырғалыр? Әҫәр сюжеты? Сюжет нимә ул? Сюжет теорияһы!\nҮҙ эшеңдең оҫтаһы булып китеү өсөн дә төрлө шартлы баҫҡыстарҙы үтергә кәрәк шул. Улар, яһалма булһа ла, кәрәк. Мәҫәлән, ысын ғилем өлкәһендә кандидатлыҡ минимумын тултырырға, кандидатлыҡ диссертацияһын яҡларға... Уға тиклем Башҡорт дәүләт университетында уҡырға, кандидатлыҡҡа тейешле имтихандарҙы, дәүләт имтихандарын тапшырырға...\nГөлфирә Гәрәева бөтә ошо баҫҡыстарҙы үтте. Әйткәндәй, минән саҡ ҡына һуңыраҡ уҡыны ул университетта. Кешенең тәбиғәте шундай: үҙенән һуң килеүселәрҙе бик белмәй, һанламай. Әммә мин Учалының сибәр ҡыҙыҡайын белә инем, был яҡ халҡын, ғөмүмән, яратам. Ә ул йөрәгендә бөткөһөҙ ут – әҙәбиәткә һөйөү йөрөткән, йәнендә бөткөһөҙ тормош ҡаршылыҡтарын еңеп сығырға ут-ялҡын һаҡлаған. Афарин, шундай ныҡыштарҙан ғына кеше сыға! Ә прозаны нисек нескә тоя, ниндәй нарыҡтар әйтә! Башҡорт прозаһының Төхвәт Йәнәбиен, Ғәйнан Хәйриен, Дауыт Юлтыйын, Афзал Таһировын, Булат Ишемғолон, Батыр Вәлиден, Ғөбәй Дәүләтшинын, Хәбибулла Ибраһимовын, Али Карнайын тикшерҙе.\nҒөмүмән, совет осоро әҙәбиәтенән башлап бөгөнгө әҙәбиәткә тиклем прозаны байҡаны: алты томлыҡ “Башҡорт әҙәбиәте тарихы” (1996), “ХХ быуат башҡорт әҙәбиәте” (2003), “Хәҙерге башҡорт прозаһының төҙөлөшө” (2009), “Башҡорт прозаиктары” (2012) – 29 табаҡ, күптәр хаҡында айырым китаптар, хатта монография-китаптар яҙҙы.\nБына күрегеҙ, һоҡланығыҙ: беҙҙең бына тигән тәнҡитсебеҙ Гөлфирә Гәрәева бар. Ул – Әнүр Вахитов, Әхнәф Харисов, Ғайса Хөсәйенов ише ғалимдарыбыҙҙың лайыҡлы алмашсыһы. Бар улар тәнҡитселәр: мәҫәлән, ҡатын-ҡыҙҙарҙан Әнисә Муллағолова, Гөлнур Нәбиуллина... Уларҙы күрергә, китаптарын баҫтырырға ғына кәрәк.\nБеҙ күп йылдар прозабыҙҙың тәнҡитселәре-баһалаусылары юҡ, тип зарландыҡ. Ә Гөлфирә Гәрәева Ноғман Мусин, Әхиәр Хәким, Рәшит Солтангәрәев, Булат Рафиҡов, Динис Бүләков, Шакир Янбаев тураһында, Талха Ғиниәтуллин, Таңсулпан Ғарипова, Сабир Шәрипов, Әмир Әминев, Нажиә Игеҙйәнова, Гөлнур Яҡупова, Гөлфирә Ғайсарова, Фәрзәнә Аҡбулатова, Ринат Камал тураһында монография-китаптар яҙҙы. Гөлфирә Гәрәева бирешмәй, һаман тикшеренеүен, локатор ише күҙгә эленер, емгә ҡабыр байлыҡтарҙы юллауын белә, афарин!\nБик нескә, бик ваҡ уның эше, тимер рудаһынан аҫыл таштарҙы юллап табыу шөғөлө. Рәхмәт әйтәйек уға, ундай локаторыбыҙҙы күрәйек, беләйек!


Барыһы ла халыҡ мәнфәғәте өсөн\n12 Апрель 2019, 16:09\nБуруновка ауыл биләмәһе башлығы Марат Фәтҡолислам улы Рәхмәтуллин 2018 йылғы эшмәкәрлеккә отчет бирҙе һәм киләсәккә пландары менән уртаҡлашты.\nБуруновка ауыл биләмәһенә ҡараған 3 ауылда (Буруновка, Бажыҡ, Петропавловка) 227 йорт булып, уларҙа 507 кеше йәшәй. Былтыр биләмә буйынса 7 сабый донъяға килгән, 8 кеше мәрхүм булған. Ауыл хакимиәте үҙ эшен раҫланған планға ярашлы тулыһынса башҡарып сыға. 2018 йылда граждандарҙан 85 мөрәжәғәт ҡабул ителгән, улар законда билдәләнгән срокта ҡаралып, тейешле ҡарарҙар сығарылған. Ауыл биләмәһе башлығы төрлө һорауҙар буйынса 31 кешене ҡабул иткән. Биләмәлә даими рәүештә янғын хәүефһеҙлеге мәсьәләләре, халыҡтың финанс грамоталылығын яҡшыртыу буйынса эш алып барыла, күп балалы ғаиләләр һәм яңғыҙ йәшәүселәрҙең йорттарында булалар, 2018 йылда өй беренсә йөрөп, төрлө иҫкәртеү ҡағыҙҙары таратылған. Помпа, янғынға ҡаршы һыҙат булдырыу өсөн һабан һатып алынған,\nСығыш яһаусы 2018 йылда бюджет үтәлеше, һалымдар хаҡында мәғлүмәт бирҙе. Биләмәнең үҙ килеме 2 миллион 541 мең 788 һумлыҡ булһа, сығымдары 7 миллион 312 мең 521, 22 һум тәшкил иткән. Мәҙәниәткә 1 миллион 148 мең 169 һум, янғын хәүефһеҙлегенә 158 мең 808 һум йүнәлтелеп, тулыһынса үҙләштерелгән. Республика бюджетынан 500 мең һум аҡса инеп, шуның 197 806 һумы Бажыҡ һәм Буруновка зыяратын ҡоймалауға, юл ситтәренә ҡырсынташ һалыуға 302 194 һум тотонолған.\n-Буруновка ауыл биләмәһенең муниципаль бурысы юҡ. Былтыр аҡса етмәү йәки аҡсаны һәм матди байлыҡтарҙы урлау осрағы булманы. Ауыл биләмәһе үҙен 93,66 процентҡа тәьмин итә. Эшләргә лә эшләргә әле! - тине М.Рәхмәтуллин.\nБиләмә башлығы шулай уҡ финанс ярҙамы күрһәтеүҙәре хаҡында ла һандар теле менән бәйән итте. Былтыр ауыл биләмәһе тарафынан байрам сараларына, атап әйткәндә, “Иң матур йорт” һәм иң яҡшы Яңы йыл иллюминацияһына 32 мең һум, 14 йәшкә тиклемге барлыҡ балаларға Яңы йыл бүләктәренә, 8 Мартҡа,\n9 Майға, Халыҡ-ара ололар көнөнә ҙур ғына суммала аҡса бүленгән. Ауыл мәктәбендә 42 уҡыусы белем ала, уның базаһындағы балалар баҡсаһына мәктәпкәсә ике төркөмгә 29 бала йөрөй. Бында спорт ҡорамалдары һатып алыуға - 100 мең һум, барлыҡ балаларға ла, ниндәй социаль мөхиттән булыуына ҡарамаҫтан, витаминлаштырылған туҡланыу ойошторолған һәм был маҡсатҡа 302 100 һум аҡса бүленгән. Шулай уҡ Совет ҡарары бу-йынса Яңғыҙҡайын участка дауаханаһына анализатор, алкотестер һатып алыуға 300 мең һум аҡса бүленгән, Красноусол үҙәк район дауаханаһына “Газель-Некст” автобусы һатып алып биргәндәр, йәғни бүләк иткәндәр. (Бындай ярҙамдары өсөн район хакимиәте башлығы Ф.Сыңғыҙов М.Рәхмәтуллинға рәхмәт белдерҙе. Автобус күсмә ФАП итеп йыһазландырылған).\nБиләмәлә шәхси хужалыҡтарҙа аҫралған 340 баш һыйыр малының 161-е һауын һыйырҙары, ваҡ малдар һаны – 170, сусҡалар – 32, 90 баш ҡуян, ҡош-ҡорт – 1300, бал ҡорттары 45 баш. Ауыл кешеләренә сабынлыҡтар бүлеп бирелгән. Районда, шулай уҡ ҡалала уҙған йәрминкәләрҙә Тимофеевтар, Әминевтар ғаиләләре әүҙем ҡатнаша.\nҺәр ҡайҙағыса бында ла иң мөһиме булып биләмәләге ауылдарҙы төҙөкләндереү мәсьәләһе тора. Былтыр бер ғаилә өй туйлаған. 166 йорт (70,9 %) газ яғыулығына тоташтырылған, йорттар һыу менән тулыһынса тәьмин ителгән.\nБиләмә башлығы быйылға пландарын да барланы. Бюджетҡа һалым түләүҙәренең инеүен арттырыу буйынса, республика Юл фонды иҫәбенә юл ситтәренә ҡырсынташ түшәү эшен дауам итеү, көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу буйынса 12 контейнер майҙансығы булдырыу, ауыл магазинын биләмә балансына индереп, ремонт уҙғарыу, Буруновка һәм Бажыҡ ауылдары зыяраттарын таҙартыу һәм төҙөкләндереү эштәрен дауам итеү, туҡталыш янына яҡтыртҡыстар урынлаштырыу һәм башҡалар.\nКөслө фермер хужалығының тос ярҙамын тойоп, һәр яҡлап уңышлы эшләп, башҡа төбәктәргә өлгө булып торған Буруновка биләмәһендә халыҡты борсоған мәсьәләләр хакимиәт тарафынан күҙ уңынан ысҡындырылмай. Шуға ла бында йәшәүселәрҙең етәкселәргә автомобиль юлдарын ремонтлау үтенесенән һәм Ә.Әбйәлилованың шәхси юҫыҡтағы ФАП-та укол һалдыра алмай аҙапланыуына, башҡортса район-республика гәзит-журналдарына яҙылып та, даими таратмауҙарына, кемгәлер ҡалдырып китеүҙәренә (“Йәшлек” гәзитен йыл башынан килтермәгәс, Талбазыға, “ҡыҙыу бәйләнеш”кә шылтыратып әйткәс кенә, ҡайҙандыр ошо һандарын табып килтереп биргәндәр) зарланыуынан башҡа һорауҙар булманы.\nАртабан Фәнзил Сыңғыҙов сығыш яһап, юлдар торошо буйынса һәм район юл төҙөү-ремонтлау идаралығы начальнигы Зөфәр Хафизов биләмәләге автомобиль юлдарының респуб-лика тәғәйенләнешендәге булыуын билдәләп, аңлатма-яуаптар бирҙе.


Машина ене ҡағылғандарҙың береһе\n26 Октябрь 2018, 11:28\nҒүмерен шоферлыҡҡа бағышлаған, “ҡорос атын” йәнендәй күргән ир-егеттәр хаҡында “уға машина ене ҡағылған” тиҙәр. Шундайҙарҙың береһе – минең мәҡәләм геройы, ғүмеренең 40 йылын руль артында үткәргән Рәйес Тәлғәт улы Мөхәмәтйәнов, тиһәм, һис тә арттырыу булмаҫ.\n1977 йылда Йылайыр урта мәктәбен тамамлағас та йәш егет ул саҡтағы Юлдыбай СПТУ-һына шоферлыҡҡа уҡырға инә. Уҡыуын тамамлап, ҡулына танытма алған Рәйес ул ваҡытта районда гөрләп эшләп торған “Сельхозтехника” ойошмаһына эшкә төшә. Күптәр был ойошманы әле булһа ла йылы хәтирәләр менән һағынып иҫкә ала, сөнки күпме кешене эшле, тимәк, ашлы, ә иң мөһиме, йортло иткән предприятие була ул заманында. Рәйес Тәлғәт улы ла хеҙмәт юлын тап ошо ойошмала башлай һәм хаталанмай.\n– Бөгөнгөләй иҫләйем, 22 февралдә училищела ҡулыма водитель таныҡлығы алдым да, 23 февралдә (элек ул көн эш көнө һаналды) тәүге эш көнөмдө башланым. Миңә бер ГАЗ-93 самосвалының асҡысын тотторҙолар. Әммә яратып өлгөргән был машинамда оҙаҡ эшләргә тура килмәне – армияға саҡырыу алдым. Өс йыл хеҙмәт итеп ҡайтҡас, уйлап та тормай элекке урыныма эшкә барҙым, – тип һөйләй ул.\nУнан һуң күп кенә ойошма, предприятиеларҙа эшләргә тура килә Рәйес ағайға. Юл хужалығы булһынмы ул, автостанциямы, йә мәғариф бүлегеме – һәр ерҙә намыҫ менән тир түгә шофер Мөхәмәтйәнов. Хәҙерге көндә, бына 15 йылға яҡын инде, район хакимиәтендә эшләй. Рәйес Тәлғәт улын эш урынында иплелеге, кеселеклелеге өсөн хөрмәт итәләр. Был эшендә башта “Волга” автомобиленә ултырһа, хәҙер уның ҡарамағында – “Нива” һәм “Skoda Octavia” автомобилдәре.\n– Әлбиттә, күп йөрөргә тура килә. Район буйынса ла, баш ҡалабыҙ Өфөгә лә, хатта республика буйлап та йыш йөрөйбөҙ. Алыҫ араларға сығырға тура килгәнлектән, машинаң – төҙөк, үҙең һәр саҡ әҙер булырға тейешһең. Был – минең эш принцибым. Тағы ла, руль артына ултыраһың икән, һин пассажирҙарҙың именлеге өсөн яуап бирәһең, бынан да мөһиме булыуы мөмкин түгел. Минең өсөн йөрөткән машинам һәр ваҡыт төҙөк булыуы мөһим булған кеүек үк, унда барған пассажирҙарҙың да үҙҙәрен уңайлы хис итеүе мөһим, – ти тәжрибәле водитель Рәйес Мөхәмәтйәнов.\nҺәр эштә уны еренә еткереп үтәү өсөн ғаиләнең дә терәк булыуы кәрәк. Рәйес ағайҙың ҡатыны Зөһрә Инсафетдин ҡыҙы уға бар яҡлап та терәк булған тормош иптәше.\n– Элек “Сельхозтехника”ла эшләгәндә ҡараңғыла ҡайтып инәһең, ҡараңғыла өйҙән сығып китәһең, балаларҙы ла күрмәгән саҡтар күп булды. Әммә ҡатыным мин өйҙә юҡта улар өсөн әсәй ҙә, атай ҙа була белде, минең эшемде һәр саҡ аңлап ҡабул итте. Ныҡ эшләнек бит. Әммә, шулай булыуға ҡарамаҫтан, ул йылдар әле лә яҡты иҫтәлектәр булып һаҡлана. Гөрләп торған ойошмаларҙы иҫләү күңелгә һиллек өҫтәй, ҡайһы саҡ һағындыра, – ти Рәйес Тәлғәт улы.\nРәйес Тәлғәт улының әсәһе лә, атаһы ла һөнәрҙәре буйынса педагогтар булған. Әсәһе Латифа Шәкир ҡыҙы ғүмерен уҡытыусылыҡҡа бағышлаһа, атаһы Тәлғәт Хөсәйен улы, башта уҡытыусы, оҙаҡ йылдар мәктәп директоры булғандан һуң, аҙаҡ хаҡлы ялға сыҡҡансы райондың халыҡ контроле комитеты рәйесе булып эшләгән. Уларҙы белгән кешеләр һөйләүенсә, өлгөлө, матур кешеләр булған улар. Ошондай ғаиләлә үҫкәнгәлер ҙә Рәйес Мөхәмәтйәновты башҡаларҙан итәғәтлелеге, тыйнаҡлығы, тәрән аҡыллылығы айырып тора.\nҺөнәри байрамын күтәренке кәйефтә ҡаршылаған Рәйес Тәлғәт улы Мөхәмәтйәновҡа арымай-талмай, тағы ла оҙаҡ йылдар ҡыуанып эшләргә яҙһын!


Һаҡсыларҙы кем яҡлар?\nӨфөләге яуаплылығы сикләнгән шәхси һаҡ хеҙмәте эшселәренә аҡса түләмәгән. Баш ҡалала һаҡ хеҙмәттәре күрһәткән яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт бер нисә ай эсендә исемен дә алмаштырып өлгөрә. Күберәк уны «Зевс» тип беләләр, элекке хеҙмәткәрҙәре әйтеүенсә, хәҙергеһе «Кондор». Өфөләге тиҫтәләрсә объекттарға үҙенең һаҡсыларын ҡуйған ойошма эшселәре менән хеҙмәт килешеүе лә төҙөмәгән.\nИшекте шаҡыу менән бер кем дә асмаясаҡ. Һуңғы айҙарҙа бинаға юл ябыҡ. Яуаплылығы сикләнгән шәхси һаҡ ойошмаһы хеҙмәткәрҙәре бында эш хаҡы юллап килә, тик бушҡа ғына. Элек «Зевс» тип исемләнгән йәмғиәт урынлашҡан конторала бер кем дә күренмәй.\nОльга Мгдсян, яуаплылығы сикләнгән шәхси һаҡ ойошмаһының элекке хеҙмәткәре: «Мин Көньяҡ автовокзалда өс ай һаҡсы булып эшләнем, өс мең аҡса бирҙеләр. Шуның менән бөттө. Юлыма ла аҡса булманы, ашарға ла. Беҙ бала ҡарарға, коммуналь түләүҙәргә ҡайҙан аҡса алырға тейеш? Аҡса тураһында һүҙ сыҡҡас, үҙҙәре эшкә сыҡмағыҙ тине».\nШәхси ойошма бер-нисә йыл эсендә «Зевс», «Кондор» һәм тағы ла башҡа исемдәр алмаштырып өлгөргән. Асыҡланыуынса, ойошма һаҡсылар менән хеҙмәт килешеүе лә төҙөмәгән.\nКонстантин Столяров, яуаплылығы сикләнгән шәхси һаҡ ойошмаһының элекке хеҙмәткәре: «Улар бер яҡлы ғына килешеү төҙөй ҙә, икенсе бланкты һуңынан бирербеҙ тиҙәр ине. Беҙгә хатта, хеҙмәт кенәгәһе лә асылманы. Мин 8-се дауаханала эшләнем. Өйөмә яҡын ине. Шуға ризалашҡайным».\nРоза Мәғәсүмова, яуаплылығы сикләнгән шәхси һаҡ ойошмаһының элекке хеҙмәткәре: «Мин ул ойошмала биш йыл һаҡсы булып эшләнем. Хеҙмәт хаҡын гел тотҡарланылар. Былтыр ноябрь, декабрь өсөн бөтәнләй аҡса бирмәнеләр. Эшкә яраҡһыҙлыҡ буйынса, отпуск түләүҙәре хаҡында әйтеп тә тормайым».\nЭш хаҡы ала алмаусылар прокуратураға мөрәжәғәт иткән.\nҺаҡ хеҙмәте рекламаларында уның Азатлыҡ урамы 23 адресы буйынса ла урынлашыуы күрһәтелә. Унда башҡа һаҡ хеҙмәте урынлашҡан. «Зевс»тың етәкселәре хаҡындағы белгән мәғлүмәттәре менән бүлештеләр.\nБЫНАН БЫЛТЫР МАРТТА УҠ КҮСТЕЛӘР. ИШЕТЕҮЕМСӘ, ЕТӘКСЕЛӘРЕ СПИРТЛЫ ЭСЕМЛЕКТӘР МЕНӘН МАУЫҠҠАН. ЯУАПҺЫҘЛЫҠ АРҠАҺЫНДА УЛ ОЙОШМА ХӘҘЕР ТАРҠАЛҒАН ШИКЕЛЛЕ...\nЯуаплылығы сикләнгән йәмғиәт Көньяҡ автовокзал, һигеҙенсе ҡала клиник дауаханаһы һәм башҡа тиҫтәләрсә ойошманы хеҙмәтләндергән. Хәйер, көнъяҡ автовокзалдан белдереүҙәренсә, унда әле лә «Зевс» ойошмаһы хеҙмәткәрҙәре эшләй. Айҙар буйы эш хаҡы алмаған, хеҙмәт кенәгәһе лә булмаған кешеләр һаҡлаған объекттарҙа халыҡтың хәүефһеҙлен тәьмин итеү ниндәй кимәлдә икәнлеген аңлауы ауыр түгел.


Төркиәлә Фәтхулла Гюлен яҡлыларҙы ҡулға алыу башланған. Ул суд системаһында, полицияла һәм киң мәғлүмәт сараларындағы кешеләр аша илдә фетнә ойошторорға маташыуҙа ғәйепләнә. «Хизмәт» хәрәкәте вәкиле белдереүенсә, Төркиә президенты Рәжәп Эрдоған власть өсөн бик ҡурҡа, шуға ла ул тәнҡитте фетнәнең бер өлөшө тип ҡабул итә. Төркиә етәкселегенә ҡаршы һүҙ әйтергә батырсылыҡ итеүселәрҙең барыһы ла ҡулға алыныуы ихтимал.\nАмерика менән Израиль араһынан ҡара бесәй йүгереп үткән. Ике ил араһында быға тиклем тығыҙ хеҙмәттәшлек булһа, хәҙер мөнәсәбәттәр шәптән түгел. Ҡушма Штаттар вице-президенты Джо Байден Израилды бик ҡаты тәнҡитләне. Фәлестин ерҙәрен яулап алыу, туҡтауһыҙ ҡан ҡойош Израиль хөкүмәтен көрсөккә алып килә тигән вице-президент.\nТелевизион күпер аша Рәсәй хәрбиҙәре ил президенты Владимир Путинға Пальмираны миналарҙан таҙартып бөтөү тураһында хәбәр итте. Тарихи комплекс биләмәһендә хәҙер шартлатҡыстар юҡ.\nҠояш батареяларында эшләүсе самолет һауаға күтәрелгән. Лайнер 62 сәғәттә Гавай утрауҙарындағы Калаелоа аэропортынан Калифорнияға барып етергә тейеш.\n22 апреля Сәсеүҙе ҡыҫҡа ваҡытта һәм уңышлы үткәреү\n22 апреля Хосусилаштырыу тыйыла


I Бөтә Рәсәй съезы - I Всероссийский съезд\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының I бөтә Рәсәй съезы - I Всероссийский съезд учителей башкирского языка и литературы\n11-12 апрелдә Өфөлә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының I Бөтә Рәсәй съезы үтәсәк.\nРеспубликаның 100 йыллығы уңайынан ойошторолған сара “Торатау” конгресс-холында уҙғарыла.Expand text…\nКөн тәртибендә — Башҡортостанда, Рәсәй субъекттарында башҡорт телен өйрәнеү, уны һаҡлау һәм үҫтереү мәсьәләләре.\nСъезд проводится в целях поиска новых научно-методических и инновационных подходов в преподавании башкирского языка и литературы, расширения научных и образовательных связей и сотрудничества в сфере национального образования, содействия сохранению и развитию башкирского языка в образовательных организациях Республики Башкортостан и субъектов Российской Федерации\n11 April at 7:00 am\nТелеканал "Тамыр". Официальная группа\nМинең башҡорт теле уҡытыусым конкурсы еңеүселәренә һырғаларын бүләк иткән мәл\nБеҙҙең конкурсыбыҙ еңеүсеһе Зарина Урал ҡыҙы үҙенең тәҫъораттары менән уртаҡлаша.\nСъезд һеҙҙә ниндәй тойғолар уятты, фекерҙәргә килтерҙе , уйҙарға батырҙы?! Бар әйтер һүҙҙәрегеҙҙе, теләк -тәҡдимдәрегеҙҙе көтөп ҡалабыҙ!!!\nЯҠТАШТАРЫМА Expand text…\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының\nI бөтә Рәсәй съезында яҡташтарымды күргәндән һуң\nТыуған яҡтан елдәр иҫә\nНаҙлы кеүек, йылы ла.\nХәл дә алам, йылынам.\nШул усаҡтың йылыһында\nМиңә булған хөрмәттәре\nГүйә, сәскә бәйләме.\nӨфөләрҙә күреп ҡалһам\nӘйтке килә: “Һеҙ бит минең\nҺеҙ бит миңә ҡанат ҡуйған,\nКөс, дәрт биргән яҡташтар.\nӨҫтөмә яуһа таштар.\nЙылайырҙар! Шул тиклем дә\nҒорур яңғырай, эйе!\nБары һеҙҙе һағынырмын,\nКүңелем һеҙҙе һөйөр!”\nВикимилектә съездан фотографиялар. Минең фотоапараттан төшөрөлгән, ирекле ҡулланыуҙа. https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Congress_..


Шағир рухы йәшәй\n7 Август 2018, 12:02\nБашҡортостандың беренсе халыҡ шағиры Мәжит Ғафури милли әҙәбиәтебеҙҙә ҙур урын алған шәхес. Әҙиптең ижадының йәш быуынды тәрбиәләүҙә әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ.\n2 август М.Ғафуриҙың тыуыуына 138 йыл тулыуға арналған көн сараларға бай булды. Еҙем-Ҡарандағы М.Ғафуриҙың йорт-музейында ла Хәтер көнө уҙҙы. Ул “Шағир йәшәй беҙҙең йөрәктә” тип аталып, Башҡортостандың халыҡ шағирының яҡты иҫтәлегенә арналды.\nБөйөк шәхестең һәйкәле янында уҙған хәтер сараһында ҡатнашыусылар М.Ғафури хаҡындағы хәтирәләрен яңыртты, йорт-музей эшмәкәрлеге менән тулыраҡ танышты. Еҙем-Ҡаран урта мәктәбе директоры урынбаҫары Гөлнур Батыршина районыбыҙға исем биргән һәм Еҙем-Ҡаран ауылын данлы иткән Мәжит Ғафури менән ғорурланыуын белдерҙе. М.Ғафуриҙың йорт-музейы эшмәкәрлеген яҡшы яҡтан баһалап, күркәмлеге менән үҙенә әйҙәп, саҡырып тороуын, ишектәренең һәр ваҡыт һәм һәр кемгә асыҡ булыуын билдәләп үтте. Уға Еҙем-Ҡаран ауыл мәҙәниәт йорто директоры Рәүилә Килмөхәмәтова ла ҡушылды. Китапханасы Гөлшат Рахманғолова М.Ғафуриҙың ижадына ҡыҫҡаса байҡау яһаны.\nАртабан һүҙ уҡыусыларға бирелде. Алһыу Ҡоломбәтова, Ангелина Мөхәмәтйәрова, Лиана Рахманғолова М.Ғафури шиғырҙарын яттан һөйләп ишеттерҙе. Еҙем-Ҡаран ауыл биләмәһе хакимиәте һәм мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре шағир һәйкәленә сәскәләр һалды. Милләтебеҙҙең ҡомартҡыһына әүерелгән йорт-музейға инеп сығырға ла онотманы сараға килеүселәр. Хәтер һәм ҡәҙер сараһынан шағир рухы шат булғандыр.


ҮҘ ӨЙӨҢ—ҮҘ КӨЙӨҢ\nСибай ҡала Советының сираттағы ултырышы үтте. Уның эшендә ҡала хакимиәте башлығы Х.Х.Сөләймәнов ҡатнашты. Көн тәртибендә 9 мәсьәлә ҡаралды.\nУлтырыш һуңында ҡала хакимиәте башлығы Хәлит Хәмзә улы бер төркөм хеҙмәт алдынғыларын ҡала хакимиәтенең Почет грамоталары менән бүләкләне. Иң тулҡынландырғыс мәл—үкһеҙ һәм социаль етемдәргә фатир асҡыстары тапшырыу булды.\n—Етемдәрҙе торлаҡлы итеү бурысын теүәл үтәп киләбеҙ. Быйыл был категорияға ҡараған 17 йәш кеше фатирлы булды,—тине Хәлит Хәмзә улы, өй туйлаусыларҙы тәбрикләп.—Тормош ауырлыҡтарына бирешмәй, яңы йортоғоҙҙоң ҡәҙерен белеп йәшәгеҙ. Яңы йылды яңы өйҙә ҡаршылау—оло бәхет.\nҠаланың Куйбышев урамындағы өр-яңы 11-се йортто «Оптима-С» йәмғиәте төҙөүселәре һалған. Йорттоң 13 фатирын ҡала хакимиәте етемдәр өсөн һатып алһа, ҡалған торлаҡтар төрлө социаль программаларҙа ҡатнашыусылар өсөн тәғәйенләнгән.\nҺүрәттә: тантананан күренеш.


28 март — Башҡорт Википедияһы\n28 март — григориан стиле буйынса йылдың 87-се (кәбисә йылында 88-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 278 көн ҡала.\n28 март Викимилектә\nЕр: Бөтә донъя тарихсылар көнө.\nКер йыуыу машинаһының тыуған көнө (1797).\nРезина калуштар көнө.\nСербия: Конституция көнө.\nРәсәй: Рәсәй Эске эштәр министрлығының дежур частары хеҙмәткәрҙәре көнө.\nЧехия: Уҡытыусылар көнө.\nӘзербайжан: Милли именлек органдары хеҙмәткәрҙәре көнө.\n1910: Францияның Марсель ҡалаһында беренсе гидроплан осош яһай.\n1935: Канадала йәкшәмбе көн радиореклама тыйыла.\nБикбулатов Закир Ғиҙелхаҡ улы (1950), хужалыҡ эшмәкәре. 1996—2000 йылдарҙа Мәләүез элеваторы директоры, 2000—2015 йылдарҙа Дәүләкән районы хакимиәте башлығы. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1997). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1999), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1991), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2010). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районы Исламғол ауылынан.\nӘйүпова Людмила Лотфи ҡыҙы (1945), ғалим-тел белгесе. 1968 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы. Филология фәндәре докторы (1999), профессор (2000). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2000). Сығышы менән Владивосток ҡалаһынан.\nРозалиә Солтангәрәева (1955), ғалим-фольклорсы, сәсән. 1982 йылдан хәҙерге Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты хеҙмәткәре, 1991 йылдан — өлкән, 2003 йылдан — төп, 2007 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр. Филология фәндәре докторы (2003). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1990), Халыҡ ара аҡындар, йырсылар һәм дастансылар конкурсы (Алматы, 1996), Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге призға йәш йырсыларҙың республика конкурсы (1984) һәм Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия (1991) лауреаты. Салауат Юлаев ордены кавалеры (2005).\nСәғетдинов Мөхәмәт Шәмсетдин улы (1936), ғалим-иҡтисадсы, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1992—2001 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Милли банкы рәйесе, 1979 йылдан Өфө авиация институты һәм Өфө дәүләт авиация техник университеты уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының беренсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. 1994–1999 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһының Президент советы ағзаһы. Иҡтисад фәндәре докторы (2001), профессор (2003). Рәсәй Федерацияһының (1996) һәм Башҡорт АССР-ының (1986) атҡаҙанған иҡтисадсыһы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлебаш районы Айҙарәле ауылынан.\nӘхмәтова Рабиға Йыһанша ҡыҙы (1936), малсылыҡ алдынғыһы. Шаран районы «Марс» колхозының ветеран һауынсыһы. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.\nАрефьева Нина Алексеевна (1941), юғары мәктәп ветераны, ғалим-оториноларинголог, йәмәғәтсе. 1968 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1992 йылдан оториноларингология кафедраһы мөдире, бер үк ваҡытта 1991–2003 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Һаулыҡ һаҡлау министрлығының баш оториноларингологы. 1990 йылдан Башҡортостан Республикаһы Оториноларингологтар ассоциацияһы, 1998—2003 йылдарҙа Рәсәй ринологтар йәмғиәте президенты. Медицина фәндәре докторы (1991), профессор (1993). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1997), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1988).\nСафин Шамил Мәхмүт улы (1956), ғалим-нейрохирург. 1980 йылдан Республика клиник дауаханаһы табибы, шул иҫәптән 2001 йылдан бүлек мөдире; 2007 йылдан «Нейрохирургия» республика махсус йүнәлешле медицина ярҙамы үҙәге етәксеһе. Медицина фәндәре докторы (1999), профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ҡыйғы районы Үрге Ҡыйғы ауылынан.\nКуликов Владимир Иванович (1966—4.11.2021), инженер-механик, муниципаль хеҙмәткәр. 2016—9.10.2021 йылдарҙа Стәрлетамаҡ ҡалаһы хакимиәте башлығы. Йәштәр сәйәсәте өлкәһенең почётлы хеҙмәткәре (2003). Сығышы менән шул уҡ ҡаланан.\nРогова Наталья Леонидовна (1927—18.08.1994), спортсы, тренер. 1977 йылдан теннис буйынса Олимпия резервының Өфөләге балалар һәм үҫмерҙәр махсус спорт мәктәбе тренеры һәм Башҡортостан йыйылма командаһының өлкән тренеры, Өфөлә теннис мәктәбен ойоштороусы. РСФСР-ҙың (1991) һәм Молдавия ССР-ының атҡаҙанған тренеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (1988), СССР-ҙың спорт мастеры (1959). Сығышы менән Украинаның Запорожье ҡалаһынан.\nПанченко Владимир Алексеевич (1937), рәссам. 1989 йылдан СССР-ҙың Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2009). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Федоровка районының хәҙер бөткән Веровка ауылынан.\nҒәбдулхаҡов Рафаил Ахвас улы (1952), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, балалар табибы. 1976 йылдан Үрге Йәркәй үҙәк район дауаханаһының табип-педиатры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Балтас районы Штәнде ауылынан.\nРаил Кучуков (1952), опера йырсыһы. 1978 йылдан Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры вокалсыһы. Рәсәйҙең атҡаҙанған (2009) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2000) артисы. Ғәлимов Сәләм исемендәге премия (1982) һәм Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге республика конкурсы (1978) лауреаты.\nСәлихова Зайфа Мирғазиян ҡыҙы (1957), уҡытыусы, журналист, тәржемәсе һәм шағир. Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союздары ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2006). Фәтих Кәрим һәм Динис Бүләков исемендәге әҙәби премиялар һәм «Ижад шишмәләре—1999» әҙәби фестивале лауреаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бәләбәй районы Мәтәүбаш ауылынан.\nВинклер Наталья Михайловна (1962), Стәрлетамаҡ ҡала хакимиәтенең архитектура һәм ҡала төҙөлөшө бүлеге етәксеһе, Башҡортостан Республикаһынаң атҡаҙанған архитекторы.\nҒәйнанова Нурия Камалетдин ҡыҙы (1942), юғары мәктәп ветераны, ғалим-физиолог. Биология фәндәре докторы (1992), профессор (1995). Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001). Сығышы менән Прокопьевск ҡалаһынан.\nЛежнёв Анатолий Петрович (1888—11.03.1956), рәссам. 1937 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ы Рәссамдар союзы идараһының беренсе рәйесе. БАССР‑ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1940). Сығышы менән хәҙерге Воронеж өлкәһенең Жердев районы Сукманка ауылынан.\nЗайдентрегер Моисей Акимович (1914—29.6.1994), пианист, педагог, юғары мәктәп уҡытыусһыһ. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1973), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1963). Сығышы менән Ырымбур ҡалаһынан.\nПерчаткин Василий Михайлович (1919—9.12.2015), яҙыусы, журналист. РСФСР-ҙың (1981) һәм Башҡорт АССР-ының (1976) атҡаҙанған матбуғат хеҙмәткәре. 1959 йылдан СССР Яҙыусылар һәм СССР Журналистар союздары ағзаһы.\nҠайбышев Оскар Әкрәм улы (1939—2.06.2017), ғалим-металлофизик, юғары мәктәп уҡытыусһы, йәмәғәт эшмәкәре. 11-се саҡырылыш СССР Юғары Советы Милләттәр Советының Башҡорт АССР-ынан депутаты (1984—1989). Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы академигы (1991), Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһының ижтимағи академияһы ағзаһы. Техник фәндәр докторы (1976), профессор (1977). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1979). А. А. Бочвар исемендәге премия лауреаты (2002). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1980) һәм 2‑се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (1999) ордендары кавалеры.\nЮричка Юрий Иванович (1939), педагог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1980—2011 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университеты Бөрө филиалының кафедра мөдире. Педагогия фәндәре докторы (1992), профессор (1994). РСФСР‑ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1986), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессиональ белем биреү хеҙмәткәре (2006), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1999) һәм мәғариф отличнигы (1995). Сығышы менән Украинаның Люта ауылыынан.\n28 мартта тыуғандар\n1483: Рафаэль Санти, Италия рәссамы, график һәм архитектор.\n1592: Ян Амос Коменский, Чехияның педагог-гуманисы.\n1845: Павел Голубицкий, Рәсәй империяһының телефония өлкәһендә эшләгән уйлап табыусыһы.\n1868: Максим Горький, Рәсәй империяһы һәм СССР яҙыусыһы, прозаик, драматург.\n1900: Пантелеймон Норцов, СССР йырсыһы, педагог, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1947).\n1905: Илья Зильберштейн, сәнғәт һәм әҙәбиәт белгесе, тәнҡитсе, СССР-ҙың дәүләт премияһы лауреаты.\n1925: Дмитрий Гнатюк, йырсы, режиссёр, СССР-ҙың халыҡ артисы (1960), Социалистик Хеҙмәт Геройы (1985), Украина Геройы (2005).\n1925: Смоктуновский Иннокентий Михайлович, СССР һәм Рәсәй театр һәм кино актёры.\n1925: Игорь Бельский (1925), СССР-ҙың балет артисы, хореограф, педагог, РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1966).\n1986: Леди Гага, АҠШ йырсыһы, бейеүсе, ди-джей, композитор.\n1990: Екатерина Боброва, Рәсәй фигурисы, 2014 йылғы олимпия чемпионы.\n28 мартта вафат булғандар\n1919: Шәйехзада Бабич, башҡорт шағиры, 1917—1919 йылдарҙа Башҡорт хөкүмәте ағзаһы.\n1944: Фәрхетдинов Мирғәй Әхмәй улы, Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарса һәләк булған яугир, Советтар Союзы Геройы (1944).\n2013: Нәжиб Асанбаев, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы (2006).\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=28_март&oldid=1117974 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 26 март 2022 в 18:45\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:45 26 март 2022 үҙгәртелгән.


Шамил Вахитов: бюджеттың һәр һумы файҙа килтерергә тейеш // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nШамил Вахитов: бюджеттың һәр һумы файҙа килтерергә тейеш\n10:05, 3 марта 2010 Иҡтисад\nБыйыл тоҡомсолоҡ хужалыҡтары һәр шартлы мал башына биш мең һум иҫәбенән бюджет субсидиялары аласаҡ. Быйыл дәүләт ярҙамы күләме былтырғыға ҡарағанда аҙыраҡ буласаҡ, тип хәбәр итте беренсе вице-премьер, ауыл хужалығы министры Шамил Вахитов БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Тоҡомсолоҡ эше буйынса координацион совет ултырышында.\nБылтыр был маҡсаттарға федераль бюджеттан – 146 миллион һәм республика бюджетынан 25 миллион һум аҡса тотонолдо. Ул саҡта 98 хужалыҡ субсидия алды. Финанс ярҙамы күләме һәр шартлы мал башына һигеҙ мең һумдан ашыу булды.\nШамил Вахитов әйтеүенсә, быйыл селекция эше әүҙем алып барылған хужалыҡтар ғына тоҡомсолоҡ эшенә ярҙамға бюджет аҡсаһы аласаҡ.\n— Субсидия бүленгән хужалыҡтар һаны кәмей. Башлыса, уларҙың тоҡомсолоҡ ойошмаларына ҡуйылған талаптарға тап килмәүе арҡаһында. Беҙ күп тапҡырҙар яһалма тороҡландырыу, тоҡомло нәҫел үгеҙҙәрен файҙаланыу тураһында һүҙ алып барҙыҡ. Әгәр был эш юҡ икән, хужалыҡ бөтә субсидияларҙан да мәхрүм ителә. Был Бүздәк, Ҡыйғы, Федоровка, Хәйбулла, Балаҡатай, Бәләбәй һәм башҡа ҡайһы бер райондарға ҡағыла.\nҺанап кителгән райондарға хәлде төҙәтеү һәм дәүләт ярҙамы алырға маташыу өсөн ун көн ваҡыт бирелде.\n— Быйыл былтырғыға ҡарағанда аҡса аҙыраҡ. Көрсөк беҙгә лә килеп етте. Бюджеттың һәр һумы файҙа килтерергә тейеш, — тине Шамил Вахитов.\nТеги: ауыл хужалығы, тоҡомсолоҡ эше, бюджет, финанстар


Ил инәһе мәрйәм Бураҡаева хәбәр итә\n3 Ноябрь 2019, 15:01\n“Урал батыр” эпосындағы тәғлимәттәргә нигеҙләнеп, кешелек донъяһы йәшәйеше өсөн иң мөһим ун йүнәлеш тәҡдим итәбеҙ. Тулыһынса сайтта уҡығыҙ\nҺуңғы өс тиҫтәләп йыл дауамында башҡорттоң милли рух менән һуғарылған алдынғы ҡарашлы иң әүҙем вәкилдәре киң йәмәғәтселек иғтибарын ҡырҡыу проблемаларҙы хәл итеүгә йүнәлтеү өсөн байтаҡ эштәр эшләне. Күҙгә күренерлек, телгә алырлыҡ һөҙөмтәләр ҙә бар. Әммә күпселек ойошмалар төрлө кимәлдә уңыштарға ирешһәләр ҙә, йәш быуынды милли рухлы итеп тәрбиәләүҙә берҙәмлек етешеп бөтмәй, бер бөйөк маҡсатҡа йүнәлешлелек юғыраҡ, тырым-тырағайлыҡ көслө. Был төп етешһеҙлектән арыныу юлында барыбыҙға ла бишектән таныш (таныш, тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ныҡлы үҙләштерелмәгән) «Урал батыр» эпосы ярҙамға киләсәк. Ошондай ышаныс менән «Аҡ тирмә» ойошмаһы “«Урал батыр» мәктәбе”н аса.\n“Урал батыр” эпосындағы тәғлимәттәргә нигеҙләнеп, кешелек донъяһы йәшәйеше өсөн иң мөһим ун йүнәлеш тәҡдим итәбеҙ.\n1. Тау буйҙары йәшәрһен,\nМәңге үлмәҫ төҫ алһын.\nТәбиғәтте һаҡлау йәғни йылға-күлдәрҙе таҙартыу, шишмә юлдарын асыу, ағас ултыртыу, сүп-сар йыйыштырыу, йорт-ихаталар, ауыл-ҡасаба тирәһен йәшелләндереү буйынса алып барылған эштәр.\n2. Еҫерҙәрҙең алдында\nҠараусыһыҙ ҡалған ҡарттарҙы, бала-сағаларҙы иҫәпкә алып, уларға ярҙам ойоштороу. Ҡул ярҙамымы, тел ярҙамымы – улар нимәгә мохтаж, шул юҫыҡта ярҙам күрһәтеү. Бер көнлөк ярҙам түгел, мохтажлыҡтарын даими хәл итә барыу.\n3. Ил ынйыһын йәшереп\nМатди яҡтан хәлле, кәрәк саҡта ярҙам ҡулы һуҙырлыҡ милләттәштәрҙе бергә туплап, халыҡ мәнфәғәте өсөн әүҙем ярҙам ойоштороу.\n4. Яҡшының эскәне – һыу булыр,\nЯмандың эскәне – ыу булыр.\nЭскелеккә ҡаршы көрәш эпостың ошо юлдарының әрәсәһен аңлатып, әсә һөтөн ыу йәғни ағыу итеүҙең нимәгә килтергәнлеген, борон халҡыбыҙҙа ундай насар күренеш булмағанлығын аңлатыу эше алып барыу.\n5. Ил күрергә сыҡтым мин,\nЕр ҡошонан түгелмен, -\nБөгөнгө заман - әүҙем аралашыу осоро. Әммә сит илгә йәшәргә сығып китеүселәр аҙаҡ һағыныу тойғоһо кисерә башлай. Тик һуң була.Ғаилә, бала, эш һ.б. Шуның өсөн атай-әсәйһеҙ генә түгел, ә илһеҙ ҡалыуҙың да етемлек икәнлеген, туған илдең сикһеҙ яҡын булыуын, йәшлек дәрт-дарманы менән генә мауығыуҙың хата булыу ихтималлығы хаҡында аңлатырға. Сит илгә сығырға теләк уғата көслө булһа, ғаиләле булғас, ил күреү өсөн генә йөрөп ҡайтыу, әммә ил ташлап бөтөнләйгә китеүҙең дөрөҫ түгеллеген аңлатырға.\nАтай-әсәйһеҙ генә түгел, илһеҙ ҡалыу ҙа етемлек… Тимәк, илеңде, атай-олатайҙарҙың, йәнен-тәнен аямай һаҡлап, һиңә тапшырған ереңде ҡәҙерлә, уны гөл-баҡсаға әйләндереү хәстәрен күр, тигән фекер һалыу.\n6. Атамдың хаҡы өсөн,\nТағы ла бер һынайым.\nТура юлдан тайпылған, ҡыйыҡ юлға баҫҡан милләттәшен ҡабат тура юлға төшөрөү өсөн, тәнҡит, әр, мыҫҡыллау, кәмһетеү, оялтыу һәм башҡа ысулдар менән түгел, ә ундайҙарҙың ыңғай эштәрен күреп, башҡалар менән бергә тантаналы йыйылыштарға саҡырып, берәй яҡшы яғын билдәләп, маҡтап-ҡупайтып ебәреү аша тәрбиәләү, кешегә ышаныс аша хәл итеү юлын ҡарарға кәрәк. Бер нисә кеше уның яҡшы яғын билдәләп рәхмәт әйтеп, фәҡәт ыңғай сифаттарын ғына билдәләп үтергә тейеш. Байтаҡ осраҡта ошо ысул һәйбәт һөҙөмтә бирә.\n7. Күккә менер баҫҡысһыҙ,\nҒилем юлында уңыштарға өлгәшкән йәштәр менән осрашыуҙар үткәреү. Уңыш ҡаҙанған элекке уҡыусылар менән даими осрашыуҙар үткәреп, башҡаларға фәһем бирерлек әңгәмәләр үткәрелеп торорға тейеш.\nОшо йүнәлештә эш алып барыу – туған телдең әһәмиәтен аңлатыуҙан башланырға тейеш.\nБәләкәй кластарҙа туған тел мөхите тыуҙырыу, кластан тыш эштәрҙе туған телдә алып барыу һ.б. “Урал батыр вәриҫтәре” тигән ойошмаларға тупланыу.\nТуған телһеҙ ҡалыу – илһеҙ ҡалыу. Илеңә хужа будыу телеңә хужа булыуҙан башлана. Эпоста Зәрҡүм атаһы Ҡәһҡәһәне еңеү юлын Уралға былай тип өйрәтә:\nУныһынан да ҡурҡма һин,\nҺаман телен һора һин...\n8. Яҡшылыҡҡа яҡшылыҡ\nҠасандыр һиңә ҡул ярҙамымы, тел ярҙамымы күрһәткән кешене иҫеңә төшөрөп, рәхмәт әйтеү, үҙе булмаһа, балаларына мәрхәмәтле атай-әсәйҙәре тураһында матур хәтирәләр һөйләү кисәләре.\n9. Олоно оло итегеҙ,\nКесене кесе итегеҙ,\nБашҡорт халҡында туғанлыҡ тойғоһо көслө булған. Шуның өсөн дә Шүлгән Уралға ҡарата ниндәй генә яуызлыҡ ҡылһа ла ағай хаҡы һаман өҫтөнлөк ала килә. Ошо мөнәсәбәт халҡыбыҙ йәшәйешендә ҙур әһәмиәткә эйә булған. Итәғәтле, ярҙамсыл, кешелекле, иғтибарлы, яғымлы булыу кеүек тойғолар балала бәләкәй сағынан тәрбиәләнә. Ә бындай тәрбиә туғанлыҡ атамалары менән өндәшеүҙән башлана. Шуның өсөн бәләкәйҙән үк туғанлыҡ атамаларын өйрәтеү мотлаҡ һаналған.\n10. Йәншишмәнән һыу алып,\nӨсөн тыуған батырмын…\nНи сәбәптәндер онотолған, йә оноторға мәжбүр ителгән шәхестәребеҙҙе, тарихыбыҙҙы халҡыбыҙға кире ҡайтарыу. Халыҡ йәш быуынды затлы\nшәхестәр өлгөһөндә тәрбиәләгән.\nҺәр йүнәлеш буйынса яуаплы кешеләр билдәләнде.Был йүнәлештәр төркөм түгел, ә ошоға тиклем алып барылған һәр төрлө эштәрҙе “Урал батыр” эпосындағы идеялар менән байытып, нурландырып ебәреүҙе күҙҙә тота. Сөнки халҡыбыҙ ошо идеядар нигеҙендә милләт булып тупланған икән, артабан да йәшәйешебеҙ халҡыбыҙҙың бөйөк аҡылынан һут алырға тейеш. Ошо маҡсаттан сығып, милләтебеҙҙе туплап торған ун йүнәлештә аңлатыу эше, ғәмәли эш башҡарыу саралары буйынса тәғәйен тәҡдимдәрҙе туплау һәм киң йәмәғәтселеккә еткереү өсөн “Аҡ тирмә” милли-мәҙәни үҙәгендә эш төркөмө булдырылып, яуаплы кешеләр билдәләнде.\nЙөрәгендә фекер ҡайнаған, дәрте-дарманы ташып торған, “Урал батыр” эпосы буйынса эш башлаған милләттәштәребеҙҙе әүҙемлек күрһәтергә, ошо төркөмгә фекерҙәрегеҙҙе яҙырға саҡырабыҙ. Төркөм ағзаларына сикләү юҡ. Фекерле замандаштарыбыҙҙы саҡырабыҙ. Теләге булғандар “Аҡ тирмә” Башҡорт милли-мәҙәни үҙәге төркөмөнә яҙһындар.\nМәрйәм Бураҡаева, Фәнил Күзбәков


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - УРЫНДАРҘЫ АЛЫШТЫРЫУҘАН СУММА ҮҘГӘРМӘҪ - 2016 - Мәҡәләләр\nУРЫНДАРҘЫ АЛЫШТЫРЫУҘАН СУММА ҮҘГӘРМӘҪ\nЯңы йылды яҡшы кәйеф менән ҡаршыларға әҙерләнеп кенә йөрөгәндә, "БР Төбәк операторы" тигән ойошманан декабрь айы өсөн капремонтҡа... 4 мең 036 һум аҡса түләүҙе талап итеп, бер түгел, ике квитанция килеп төшмәһенме! Өҫтәүенә, 185 һум пени яҙғандар.\nБашҡа һуҡтылармы ни! Баҫып торған ергә ултыра төшөп, ҡағыҙҙарҙы ентекләберәк ҡарай башланым. Адрес минеке, ә бына фатир милексеһе тапҡырына ла, түләүсе кеше тапҡырына ла фамилияны түгел, ә эре хәрефтәр менән "неизвестный" тип яҙып ҡуйғандар. Тәнем эҫеле-һыуыҡлы булып китте: фатир милекселәре - ҡыҙым менән икебеҙ, был турала таныҡлыҡ документтары тәртиптә, Баш реестр раҫлап, ҡултамға ҡуйған, документтарҙың тейешле датаһы, номеры бар... Капремонтҡа ай һайын түләп барам, бурысым юҡ. Кем ул тағы "билдәһеҙ" кеше? Баҡтиһәң, "үтә тырыш" операторҙар йорттоң 10 йыл элекке документтарын соҡоп сығарып, мәғлүмәттәрҙе тикшереп-нитеп тормайынса, аҡса талап итеп, квитанция һалып ебәргән икән. Был ойошма шулай боғаҙҙан алып аҡса ҡайырып ҡына өйрәнгән, күрәһең, ә кеше донъяла бармы, юҡмы, уның исем-шәрифе нисек - уларға барыбер. Бына нисек күҙҙәре тона ҡайһы бер чиновниктарҙың аҡса ти-гәндә; ни ҡыланғандарын белмәйҙәр. Хәҙер хатта "билдәһеҙҙәр"ҙән дә түләү талап итә башланылар. Берәү урынына квитанцияны икешәр-өсәр ҡатлап ебәрәләр. Өлкән кешенең һаулыҡ яғы самалы: ҡан баҫымы күтәрелеп китте, һөҙөмтәлә табип ярҙамына мөрәжәғәт итергә тура килде. Ярай, Төбәк операторы хаталанған да икән, ти, тик барыбер минең протест хатына ойошманың генераль директоры урынбаҫары А. Шкляр әфәнде ҡул ҡуйған яуаптарында "Хата беҙҙә булған, ғәфү итегеҙ" тигән һүҙҙәре лә юҡ, исмаһам.\nЯңы йыл алдынан бындай "ҡотлау" алыусылар байтаҡ булып сыҡты. "АиФ-Башҡортостан" гәзитенең ошо йылғы 2-се һанының 4-се битендә Өфөнән М.Еремеева тигән бер авторҙың шул уҡ әлеге "Төбәк операторы"нан 2015 йылдың 1 июненән алып капремонт өсөн түләүҙе талап иткән квитанциялар килеүе хаҡында хаты баҫылып сыҡты. Баҡтиһәң, Еремееванан уның фатиры социаль яллауҙа булған саҡтағы бурысты түләүҙе талап итәләр икән. Хат авторы ул саҡта фатир милексеһе булмаған, бурыс ул йәшәгән район хакимиәтенеке, тип аңлата ул. Уның хатына Өфө йорт комитеттары Советы рәйесе Зөһрә Хөснөтдинова аңлатма бирә һәм бындай осраҡтарҙа мәсьәләне тикшереүҙәрен һорап, БР Торлаҡ күҙәтеүе буйынса дәүләт комитетына һәм республика Прокуратураһына ғариза яҙырға кәңәш бирә.\nТағы бер мәсьәлә хаҡында. Гәзит уҡыусылар хәтерләһә, "Киске Өфө"нөң Яңы йылдан алдағы һандарының береһендә электр энергияһы өсөн, ОДН тигән нәмәне лә ҡушып, халыҡтан тейешле сумманан байтаҡҡа арттырып аҡса йыйыусы "ЭСКБ" тигән ойошма хаҡында мәҡәлә баҫылып сыҡҡайны. Был юҫыҡта барған бәхәстәр Өфөнөң бер нисә район судында ҡараласағы хаҡында ла әйтелеп киткәйне. Яңыраҡ ошо хаҡта ҡыуаныслы хәбәр сыҡты: үткән йылдың 15 декабрендә БР Юғары Суды ОДН буйынса электр энергияһына түләтеүҙәр иҫәпләүҙе законһыҙ тип танығандан һуң, уны тыйып, милекселәргә элек түләнгән сумманы кире ҡайтарып биреү тураһында ҡарар сығарған. Тик артыҡ түләтелгән аҡса Торлаҡ күҙәтеүе дәүләт комитетына мөрәжәғәт иткәндәргә генә кире ҡайтарыла, тиелгән. Айырым йорттар буйынса шундай уҡ эштәр Өфө район судтарында ҡарала. Шуларҙың икәүһе торлаҡ милекселәре файҙаһына тамамланған да инде. 2016 йылдың 1 апреленән квитанцияларҙа ОДН тигән графа булмаясаҡ, тип вәғәҙә итһәләр ҙә, ул барыбер юҡҡа сыҡмаясаҡ, күрәһең: был пунктты "Содержание" тигән графа эсенә йәшерәсәктәр, тип туранан-тура яҙалар...\nМәктәптә математиканан "ҡушылыусыларҙың урындарын алмаштырыуҙан уларҙың суммаһы үҙгәрмәй" тип өйрәтәләр ине түгелме? Ниндәйҙер билдәһеҙ дәүмәлдәр эҙләп, баш ватҡансы, күҙгә күренеп торған аныҡ төшөнсәләрҙең урындарын бутап, "күҙ бәйләүе" анһатыраҡ та, аҡса ла яндарында ҡаласаҡ. Ә беҙ нисек түләгәнбеҙ, шулай түләргә лә түләргә тура киләсәк әле. 2016 йылдың 31 июненә тиклем. 1 июлдән торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн тариф республика буйынса 5,8 процентҡа сираттағы тапҡыр тағы ла артасаҡ - күңелегеҙҙе киң тотоғоҙ, йәмәғәт.\nЯҙылған: 01.02.16 | Ҡаралған: 647