Республикала эшһеҙлек пособиеһы 6400 һумдан ашҡан // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n14:20, 13 июня 2019 Иҡтисад\nРеспубликала эшһеҙлек пособиеһы 6400 һумдан ашҡан Фото: Олег Яровиков\nБашҡортостанда эшһеҙлек пособиеһының уртаса күләме майҙа 6 428 һум йәки эшкә һәләтле халыҡ өсөн йәшәү минимумы дәүмәленән 68,7% булған. Сағыштырыу өсөн: апрелдә республика эшһеҙҙәре уртаса 5 909 һум алған.\n«Быйыл майҙа төбәктә халыҡтың 30,8%, — минималь, ә 37,3% максималь күләмдә эшһеҙлек пособиеһын алған», — тип хәбәр итте «Башинформ» агентлығына Башҡортостан Хеҙмәт министрлығының матбуғат секретары Роза Кузьменко.\nҺуңғы мәғлүмәттәр буйынса, Башҡортостанда эшһеҙҙәр Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы стандарттарына ярашлы 86,3 мең кеше тәшкил итә. Уларҙың 23 меңдән күберәге — рәсми теркәлгән эшһеҙҙәр.\nАғымдағы йылдың беренсе кварталында эшсе көстәрҙе һайланма тикшереү мәғлүмәттәренә ярашлы, республикала иҡтисади яҡтан әүҙем халыҡ һаны — 1,9 миллион самаһы.\nТеги: халыҡ мәшғүллеге, эшһеҙлек пособиеһы


Таиландта мәмерйәнән ҡотҡарылған балалар дауахананан сығырға әҙерләнә. Тотҡондан өс көн дауамында сығарылған уҡыусыларҙың һаулығы яҡшырҙы һәм иртәгә улар йорттарына ҡайтасаҡ, ти табиптар. Балалар, үҙ сиратында ҡотҡарыусыларға рәхмәт һүҙҙәрен еткерә. Уларҙың берһе — Саман Кунандың һыу аҫтында һауа етмәйенсә һәләк булыуын белгәс, үҫмерҙәр күҙ йәштәрен дә тыя алманы. Улар ғүмерен ҡотҡарып, батырҙарса һәләк булған 38 йәшлек ирҙең портретында “яҡшы һәм изгелекле кеше” булып үҫеүҙәрен вәғәҙәләп, үҙҙәренең ҡултамғаларын ҡуйған.\nПрезиденттан президентҡа. Хельсинкилағы матбуғат конференцияһында Владимир Путин Дональд Трампҡа футбол тубы бүләк итте. “Хәҙер туп һеҙҙең яҡта. Өҫтәүенә, 2026 йылда футбол буйынса донъя чемпионаты Америка Ҡушма штаттарында үтәсәк,” тине Рәсәй президенты. Америка башлығы, үҙ сиратында, рәхмәт һүҙҙәрен әйтеп, был сараны Рәсәй кеүек юғары кимәлдә ойошторорға тырышасаҡбыҙ тип вәғәҙәләне.\nДонъяның ҙур компанияларҙың береһендә хеҙмәткәрҙәр өс көнлөк забастовка иғлан иткән. Улар хеҙмәт шарттарын яҡшыртыуҙы һәм эш хаҡының ғәҙел түләнеүен талап итә. Сөнки уларҙың эш ваҡытында хатта һыу эсергә лә ваҡыты юҡ, һыуһап интегәбеҙ, төрлө йәрәхәттәр алабыҙ, ти эш ташлаусылар. Әммә компания вәкилдәре был ғәйепләүҙәрҙе кире ҡаға.\nЯпония менән Европа союзы бер-береһенә яҡыная. Меңдәрсә километр – ирекле һатыуға ҡаршылыҡ түгел, ти улар. Дүрт йыл һөйләшеүҙәрҙән һуң Брюссель менән Токио уларҙың финанс-иҡтисади мөнәсәбәттәрен яҡшыртыусы килешеүгә ҡул ҡуйырға әҙер. Ул таможня ҡаршылыҡтарын бөтөрөүгә лә булышлыҡ итәсәк.


Президент Владимир Путин Сүриә биләмәләрендә Рәсәй хәрби авиабазаһын урынлаштырыу тураһында килешеүҙе Дәүләт Думаһында ҡарауға тапшырҙы. Уға тиклем документты премьер-министр Дмитрий Медведев хупланы. Килешеүгә ярашлы, Сүриәнең Хмеймим аэродромында Рәсәй һауа-йыһан көстәре самолеттары урынлаша. База өсөн түләү ҡаралмаған, урынлашыу ваҡыты сикләнмәгән.\nРәсәйҙә водитель таныҡлығын күп функциялы үҙәктәрҙә алмаштырыу рөхсәт ителәсәк. Быйыл 1 ноябрҙән ошондай закон үҙ көсөнә инә, тип хәбәр итәләр Иҡтисади үҫеш министрлығынан. Әле водитель таныҡлығын фәҡәт Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы бүлексәләрендә генә алыштырып була.\nРәсәйҙең көнбайыш сиктәрендә сит ил һауа аппараттарының әүҙемлеге күҙәтелә. Уҙған аҙнала Калининград өлкәһе сигенә Америка Ҡушма Штаттарының разведка самолеты осоп килде. Был хаҡта хәрби авиация хәрәкәтен күҙәтеүсе Европа сайттары хәбәр итә. Бындай самолеттар радарҙар тулҡынын табыу, илдең һауа һөжүменә ҡаршы оборона ғәскәрҙәрен контролдә тотоуға тәғәйенләнгән. Һуңғы өс айҙа һауа аппараттары Рәсәй сиктәренә сама менән 50 тапҡыр осоп килгән.\nПольшаның Кельц ҡалаһындағы Совет һалдаттары мемориалына вандалдар һөжүм иткән. Поляк ветерандары урындағы етәкселәрҙе ҡәберҙәрҙе һаҡлауҙа ярҙам күрһәтергә саҡыра. Власть вәкилдәре иһә зыярат тиҙ арала тәртипкә килтереләсәк, емерелгән плитәләр яңыларына алмаштырыласаҡ тип ышандыра. Был вәхшилек Кельцта беренсе тапҡыр ғына күҙәтелмәй. Июлдә лә ошондай уҡ хәл теркәлгән.\nБөгөн Санкт-петербургта Рәсәй президенты Владимир Путин, Төркиә лидеры Рәжәп Тайып Эрдоған менән осрашты. Дәүләт башлыҡтары ике яҡлы хеҙмәттәшлекте яйға һалыу тураһында килеште. Осрашыуҙа терроризмға ҡаршы көрәш һәм сауҙа-иҡтисади бәйләнештәрҙе яңыртыу мәсьәләләре лә күтәрелде.


Өфөлә балалар баҡсалары берҙәм туҡланыу операторына күсте | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n01 августа 2019 — 18:27 ГТРК «Башкортостан»\nМәктәпкәсә йәштәгеләрҙе хәҙер «Балалар диеталы туҡланыу үҙәге» ашатасаҡ. Башҡалала берҙәм балалар менюһы ла барлыҡҡа килде. Уны технологтар ике аҙна һайын яңыртып, бала организмына кәрәкле витаминдарҙы иҫәпкә алып тулыландырып торасаҡ. Ошо көндәрҙә мәктәп һәм балалар туҡланыу үҙәге ҡайнап тора. 1 августан балалар баҡсалары яңы туҡланыу системаһына күсә, тимәк ата –әсәләргә бөгөнгә тиклем эшләп килгән түләү системаһына һалынған аҡсаларын кире ҡайтарырға кәрәк. Ошо һорау менән үҙәккә көнөнә 200-ләгән кеше мөрәжәғәт итә. Уңайлылыҡ өсөн түләүҙәрҙе ҡайтарыусы хеҙмәткәрҙәр һанын да арттырғандар. Әммә етәкселек әйтеүенсә, ҡалған аҡсалар элекке операторҙарҙа йыл аҙағынаса һаҡлана. Бинаның икенсе яртыһында мәктәп һәм балалар баҡсалары хеҙмәткәрҙәренән ғаризалар ҡабул итәләр. Улар берҙәм «Балалар һәм диеталы туҡланыу үҙәгенә» эшкә күсә. Ойошманың хоҡуҡи формаһы ғына үҙгәрә, аҙыҡты шул уҡ ашнаҡсылар, шулай уҡ үҙ урындарында әҙерләйәсәк. Әммә туҡланыу сифаты һиҙелерлек яҡшырырға тейеш. Бындай һауыт-һабаны тәүгеләрҙән булып Өфөнөң 322-се балалар баҡсаһында ҡуллана башланылар. Сенябрҙән уны башҡаланың бөтә мәғариф ойошмаларына ла һатып аласаҡтар. Балалар өсөн дөйөм меню ла булдырыла. Уны технологтар һәм диетологтар балаларҙың бар физиологик үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып ике аҙна һайын яңыртып торорға тейеш. Меню барлыҡ яуаплы ведомстволар тарафынан да хупланған. Шулай уҡ балалар баҡсаһы һөт кухняһы аҙыҡтары менән дә тәьмин ителәсәк. Башҡалалағы бөгөнгәсә эшләп килгән 3 оператор бер комбинатҡа берләшә. Был балалар туҡланыуын контролдә тоторға һәм сығымдарҙы кәметергә булышлыҡ итәсәк. Артабан һауыт-һабаны ғына түгел, аҙыҡ-түлек блоктарында ҡоролмаларҙы яңыртыу һәм ремонт ҡаралған.Үҙгәреш мәлендә аңлашылмасанлыҡтар булырға тейеш түгел, тей етәкселек. Яңы система буйынса ҡала ситендәге лагерҙар ҙа эшләй башалаған. Өфөнөң Аҡсарлаҡ лагерендә ял итеүсе балалар уңайлы өҫтөл-ултырғыстарҙа, тәмле, сифатлы ризыҡ менән һыйлана. Туҡланыу йәш үҙенсәлеге буйынса икегә бүленгән. Аша, уҡы, үҫ тигән яҙыуҙы аҙыҡ-түлек блогында эшләүсе хеҙмәткәрҙәрҙең махсус кейемдәрҙәрендә лә күрергә була. Яңы система буйынса балалар баҡсалары 1-се августан эшләй башлаһа, 1-се сентябрҙән мәктәптәр күсәсәк. Балалар баҡсаһында туҡланыу өсөн түләүҙәрҙе ата-әсәләр банктарҙың онлайн-ҡушымтаһы, йә үҙәктең сайтында шәхси кабинет аша башҡара ала.


Өфө ҡыҙы Гүзәлиә тыуған Салауат төйәген данлай\n20 Март 2018, 14:53\nӨфөлә тыуып үҫкән, әммә үҙен, батыр Салауат төйәге, Әйле ырыуы ҡыҙымын, тип ғорурланып, ҙур сәхнәнән танытыусы Гүзәлиә ИШМӨХӘМӘТОВА "Һылыуҡай – 2018" республика гүзәллек бәйгеһенең финалына үтеү бәхетенә иреште.\nАтаһы Фәрит Ишмөхәмәтов – Малаяҙ ауылы егете. Гүзәлиә бәләкәйҙән, йәйге каникул осоронда, ауылда ял итергә яратты, шуға Салауат районы тыуған төйәге кеүек яҡын. Бөгөн ул БДУ-ның геофизика факультетында 3-сө курста белем ала.\nӘлеге мәлдә һылыуҡайҙарҙың 23 мартта уҙасаҡ финалға әҙерлек осоро. Шул уҡ ваҡытта "Бәйләнештә" социаль сайтында – "Интернет һылыуҡайы" номинацияһында тауыш биреү бара . Яҡташыбыҙға, лайктар ҡуйып, үҙ ярҙамыбыҙҙы күрһәтәйек, райондаштар! Үҙебеҙҙең һылыуҡай – Гүзәлиә Ишмөхәмәтоваға тауыш биреү өсөн “Бәйләнештә” селтәрендә СтудияЛинарыТагировой ХЫЛЫУКАЙ-BASHKIRIAN BEAUTY төркөмөнә ҡушылырға кәрәк.


Материалы за 27.08.2009 » Архив газеты "Йәшлек"\nИзгелектең юҡтыр сиктәре Яңылыҡтар\nҺөйкөмлөлөгө, оло йөрәклелеге менән үҙенә тартып торған, ихтыяр көсө ныҡ булған ҡатын-ҡыҙҙар бар.\nУлар ниндәй генә ауырлыҡтарға юлыҡһа ла, кешелеклелек сифаттарын һоҡландырғыс итеп һаҡлап, артҡа сигенмәйенсә, һәр саҡ алға барырға ынтыла.\nСаҡмағош районында булғанда миңә нәҡ ошондай сифаттарға эйә булған Илфира Мәғәсим ҡыҙы Ғәлиева менән осрашырға тура килде. Тирә-яҡҡа йәм биреп ултырыусы йорттоң ихатаһына килеп ингәс тә, беҙҙе мөләйем йөҙлө хужабикә ҡаршы алды. Тәү күреүҙән уның ихтирамға лайыҡ ханым икәнлегенә шик ҡалманы.\nТӘҮГЕ МИЛЛИОН! Яңылыҡтар » Иғтибар\nРеспублика игенселәре 25 авгусҡа 1 миллион 15 мең тоннанан ашыу иген һуғып алды. Башҡортостандың дәүләт бураларына иң тос өлөштө Стәрлетамаҡ, Мәләүез, Илеш, Дүртөйлө, Саҡмағош райондарының хужалыҡтары индерә.\nРеспубликала планлаштырылған майҙандың 70 процентында иген һуғып алынған да инде.\nПрезидент кубогы Словакияға китте Яңылыҡтар » Спорт\nЙыл да уҙғарылған Башҡортостан Президенты кубогына турнир быйыл инде 11 йыллығын билдәләне. Хәҙер ул халыҡ-ара статусына ла эйә, сөнки Европа клубтары ла ҡыҙыҡһынып, инде бер нисә йыл Өфөләге ярыштарҙа ҡатнашыуҙы хуп күрә. Башҡортостан Республикаһы Президенты М. Рәхимовтың ҡотлау телеграммаһында: «Беҙҙең ысын-ысындан спорт һөйөүсе республикала ул билдәле Рәсәй һәм Европа клубтары ҡатнашлығында ун беренсе тапҡыр үткәрелә. Бөтә Башҡортостан «Салауат Юлаев» командаһының сағыу сығыштарын көтә. Турнирҙың бөтә матчтары ла көсөргәнешле, мауыҡтырғыс көрәштә үтһен һәм ҡатнашыусыларға алда торған «Гагарин кубогы»на әҙерләнеүҙә ярҙам итһен, ә ярышта ҡатнашыусы-ларҙың еңеү оҫталығы, батырлығы һәм ихтыяр көсө йәш спортсылар өсөн яҡшы өлгө булһын!» – тиел-гәйне.\nЭшҡыуарлыҡҡа аяҡ салыусыларға ҡаты талап ҡуйыласаҡ\n«Рәсәй терәге» Бөтә Рәсәй бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ йәмәғәт ойошмаһы президенты Сергей Борисов республикаға эш сәфәренән һуң ошондай һығымта яһаны: «Илебеҙ төбәктәренең күбеһендә эшҡыуарлыҡ әүҙемлегенең түбәнәйеүе күҙәтелә. Бәләкәй предприятиелар һаны 45 процентҡа кәмегән. Башҡортостанда бөгөн хәл бөтөнләй киреһенсә. Һеҙҙә бизнесты үҫтереү өсөн яҡшы шарттар булдырылған. Эш башлаусыға дәүләт ярҙамы күрһәтеү тәрән уйланылған һәм был яҡшы һөҙөмтәләр бирә».


Башҡортостанда вице-премьер Артур Әхмәтханов менән бәхилләштеләр // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n17:38, 16 мая 2019 Йәмғиәт\nБөгөн Өфөлә, республика Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Йортонда, республика Хөкүмәтенең вице-премьеры вазифаһын башҡарыусы, полиция генерал-лейтенанты Артур Әхмәтханов менән бәхилләшеү сараһы уҙҙы. Унда республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров, республика Дәүләт Йыйылышы рәйесе Константин Толкачев, Башҡортостан Башлығы Хакимиәте етәксеһе Александр Сидякин, Башҡортостандың беренсе Президенты Мортаза Рәхимов, хөкүмәт ағзалары, депутаттар, йәмәғәтселек, дин әһелдәре, ябай граждандар, Артур Әхмәтхановтың хеҙмәттәштәре, дуҫтары, туғандары һәм яҡындары ҡатнашты.\nҠатнашыусыларҙың сығыштарында Артур Әхмәтхановтың ил һәм республика алдындағы оло хеҙмәттәре билдәләнде. Радий Хәбиров һүҙҙәренсә, Артур Әхмәтханов яугир, башҡорт халҡының ысын улы булды һәм ҡаты сирләһә лә, аҙаҡҡаса көрәште.\n«Бөгөн республикабыҙ үҙенең лайыҡлы улдарының береһе – ир-егет, яугир, генерал менән бәхилләшә. Был – бөтәбеҙ өсөн дә ҙур юғалтыу, – тине төбәк етәксеһе. – Минең өсөн шәхси юғалтыу. Оҙаҡ йылдар беҙҙең юлыбыҙ бергә барҙы, төрлө һынауҙарҙы бергә үттек. Артур Фәрүәз улы бөтә ғүмерен йәмәғәт хәүефһеҙлегенә, граждандарҙы, илебеҙҙе һаҡлауға арнаны. Бөгөн бик ҡайғылы көн. Уҙған йылдың ноябрендә республика мәнфәғәте өсөн берлектәге эш планы өҫтөндә эшләнек... Килеп сыҡманы. Ауыр сир аяҡтан йыҡты, ул аҙаҡҡаса көрәште, бер тапҡыр ҙа тертләмәне. Өфөләге Еңеү парады уның республика халҡына һуңғы бүләге булды».\nАтап әйткәндә, былтыр октябрь айында Артур Әхмәтхановтың вице-премьер вазифаһын башҡарыусы итеп тәғәйенләнеүе тураһында әйтелде. Республика Хөкүмәтендә ул хәүефһеҙлек, Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы, Юстиция буйынса дәүләт комитеты, Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы менән үҙ-ара эш итеү мәсьәләләре өсөн яуаплы ине. Ул енәйәтте тикшереү бүлеге оперуполномоченныйынан алып Өфөнөң Орджоникидзе районы эске эштәр идаралығы начальнигына тиклем юл үткән, алты йылға яҡын республика ЮХХДИ-һын етәкләгән, 2005-2008 йылдарҙа —Башҡортостандың эске эштәр министры урынбаҫары, йәмәғәт именлеге милицияһы хеҙмәте начальнигы.\n2008-2016 йылдарҙа — Төньяҡ Осетияла эске эштәр министры. Был ябай булмаған Төньяҡ Кавказ округының полиция етәкселеге араһында оҙаҡ йәшәү рекорды тип әйтергә мөмкин. Әхмәтханов ваҡытында Төньяҡ Осетияла кешеләрҙе урлау, сәйәсмәндәрҙе, бизнесмендарҙы заказлы үлтереү менән шөғөлләнгән бер нисә төркөм ағзаларын тотоп, реаль срокка хөкөм иттеләр. Иң яңғырауыҡлы эш — Аслан Гагиев бандаһын юҡ итеү, Владикавказ мэры Виталий Караев һәм республика хөкүмәтенең элекке беренсе вице-премьеры Казбек Пагиев ошо төркөмдөң ҡорбаны булды.\nХеҙмәт итеү осоронда Артур Әхмәтханов IV дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» ордены, Салауат Юлаев ордены, II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы, исемле ҡорал, шулай уҡ башҡа дәүләт наградалары менән бүләкләнгән.\nВице-премьер Артур Әхмәтханов хаҡында тулыраҡ бында уҡырға мөмкин.\nТеги: хәтер, Артур Әхмәтханов


Башҡортостан төҙөүселәренең данын ҡайтарырға кәрәк\n4 Декабрь 2010, 16:47\nБР Хөкүмәтендә төбәгебеҙҙең төҙөлөш комплексын үҫтереү перспективаларына һәм төп йүнәлештәренә арналған кәңәшмәлә республика Президенты Р. Хәмитов, республикала төҙөлөш эштәре күләме былтырҙан алып 16,3 процентҡа кәмегән һәм 80,6 миллиард һум тәшкил итә, подряд эштәре күләменең 40 проценты ғына Башҡортостандың ҙур һәм уртаса предприятиелары тарафынан башҡарылған, һуңғы биш йылда бындай ойошмалар һаны ике тапҡырға кәмегән, тип билдәләне.\nБеҙҙә ер күп, ә уны бүлеүҙә тәртип юҡ. Яҡындағы өс айҙа төҙөлөш эштәренә ер участкалары бүлеү тәртибен ябайлаштырыу буйынса тәҡдимдәр әҙерләргә кәрәк. Киләһе пункт – төҙөлөш өсөн ер участкаларында кәрәкле инфраструктураның булмауы. Был мәсьәләне хәл итеү өсөн тейешле иҫәп-хисаптар яһалды һәм улар 2011 – 2015 йылдарға БР торлаҡ төҙөлөш программаһына индерелде. 2011 йылда инженер селтәрҙәре төҙөүгә – 500 миллион, ә газ бүлеү селтәрҙәре төҙөүгә 400 миллион һум аҡса бүлеү планлаштырыла.\n– Граждандар йыллыҡ 11 процент менән бирелгән ипотека кредиттарын түләй алмай. Хөкүмәт субсидиялары ярҙамында был процентты ете һәм хатта алтыға төшөрөргә кәрәк, – тине БР Президенты. – Был маҡсаттарҙа киләһе йылдың республика адреслы инвестиция программаһына 120 миллион һум күләмендә средстволар һалынасаҡ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ТЫУАСАҠ БАЛАЛАРЫМДЫҢ ТУҒАН ТЕЛЕН ТАРТЫП АЛДЫРМАМ! - 2018 - Мәҡәләләр\nТЫУАСАҠ БАЛАЛАРЫМДЫҢ ТУҒАН ТЕЛЕН ТАРТЫП АЛДЫРМАМ!\nМин - Башҡортостан Республикаһында башҡорт атай-әсәйҙән тыуған башҡортмон. Өйҙә башҡорт телендә һөйләшәбеҙ. Ғаиләлә башҡорт тәрбиәһе алып үҫтем. Мостай Кәримдең башҡорт телендәге әҫәрҙәре аша китаптар менән таныштым. Рәми Ғарипов шиғырҙары яҙыусының исемен йөрөткән 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатына уҡырға барырға илһамландырҙы.\nБала саҡтан башҡорт йырҙарын яратам. Әле лә Ғәзим Ильясов, Ирек Ноғоманов, Рөстәм Ғиззәтуллин, Сәғиҙулла Байегет, Радик Юлъяҡшин, Мс Баш һәм башҡаларҙы кинәнеп тыңлайым. Иң тәүҙә ошо егеттәргә саҡырыу ташлайым: һеҙ ҙә бөгөн башҡорт телен мәктәптәрҙә туған тел һәм дәүләт теле булараҡ уҡытыу тирәләй килеп тыуған проблеманан ситтә тормағыҙ, балаларығыҙҙы туған телдә уҡытығыҙ, сөнки телде юғалтһаҡ, һеҙҙең йырҙарҙы бит берәү ҙә тыңламаясаҡ, аңламаясаҡ. Башҡорттоң тарихы бай, хатта рус теленә тәржемә иткәндә тарихи материалдарҙың төп йөкмәткеһе баҙыҡланғандай тоям. Шуға күрә, мин тарихты башҡорт телендә уҡыуға һәм өйрәнеүгә өҫтөнлөк бирәм. Ә "Урал батыр" эпосынан күпме һабаҡ алырға мөмкин? Ул - бөйөк ҡомартҡыбыҙ беҙҙең!\nМәктәптәрҙә башҡорт телен уҡытыуҙан баш тартыу менән генә белем биреү өлкәһе һөҙөмтәле эшләй башлар тип уйламайым. Ул нисек тиҫтәләрсә йылдарға артта ҡалған булһа, шулай ҡаласаҡ та. Бында эҙемтәләрҙе яйларға түгел, ә төп сәбәпте табырға һәм уны бөтөрөргә кәрәк. Ғәҙәттә, шундай ҡарарҙар менән властар йәмғиәттең реакцияһын тикшерә һәм шау-шыу аҫтында икенсе эштәрҙе тормошҡа ашыра. Шуға күрә, был фекерем буйынса бәйләнә ҡалһалар, Төп Закондың 29-сы статьяһын да яҙып үтәйем: "Һәр кемгә фекер һәм һүҙ азатлығы гарантиялана. Бер кем дә үҙ фекерен һәм инаныуҙарын белдереүгә йәки уларҙан баш тартыуға мәжбүр ителергә тейеш түгел. Башҡортостан Республикаһында һәр кем ирекле рәүештә законлы юл менән мәғлүмәт эҙләргә, табырға, яҙырға һәм таратырға хоҡуҡлы. Киң күләм мәғлүмәт азатлығы гарантиялана". Тимәк, мәғлүмәтте һәр кем, шул иҫәптән социаль селтәрҙәрҙә лә, ҡыйыу рәүештә яҙа, тарата ала. Башҡортостанда башҡорт телен өйрәнергә кәрәкме, тип бәхәс ҡуптаралар икән, ышаныслы итеп: "Кәрәк!"- тип яуаплайым. Кем ниндәй ҡарашта булғанын әйтә алмайым, әммә мин тыуасаҡ балаларымдың туған башҡорт телен өйрәнеү хоҡуғын тартып алырға юл ҡуймаясаҡмын!\nДинар ШАҺИЕВ, эшҡыуар.\nӘбйәлил районы Ишҡол ауылы.\nЯҙылған: 30.01.18 | Ҡаралған: 406


Никах швеция: нисек кейәүгә сығырға шведтар - Видео чат - таныштырыу лайф - стрим тере!\nНиках швеция: нисек кейәүгә сығырға шведтар\nХәҙер аңлайым, ҡарап бирелә\nШвеция - был иң элек көслө, илдәрҙең тыныс һәм үҙ-үҙенә ышанаСкандинавия илдәрендә был популяр туристик йүнәлеш лә атарға була, беренсе сиратта кеше булып тора, ә уны домен. Һәм билдәләргә кәрәк, был дәүләт структураларында эшләгән барыһы өсөн урындағы халыҡ яҡшы йәшәй. Бында донъялағы иң юғары тормош кимәлен һәм социаль гарантиялар дөйөм береһе.\nБөтә швеция өсөн был бик ҡыҙыҡлы фактор яңғыҙ ҡыҙы никах вариантын эшләне.\nӘммә ул етерлек булмай, бергә булыу өсөн менталитет айырмалыҡтары мөмкин түгел. Һәм улар, ғәҙәттә, нимә тәҡдим шведтар. Скандинавияла кеше тураһында күп стереотип. Уның, бында, башҡа хис-кисерештәрен һәм улар менән аралашыуы ауыр. Даттар ысынлап та, шведтар һәм финн күпкә күренергә мөмкин тыныс ҡарағанда, уларҙы беҙ күнеккән тураһында уйланып, башҡалар менән сағыштырғанда айырыуса европалылар. Итальяндар, испандар менән сағыштырғанда, һәм уларға - өҙлөкһөҙ ябай хистәр сығанағы. Шведтар үҙе, әммә, аралашыу өсөн бөтөнләй яраҡһыҙ була алмаған мәғәнәлә йөрөй. Юлды аша.\nБыл айырыуса романтик мөнәсәбәттәр улар тотоуҙары күҙгә ташлана.\nШведтар уны һәр ваҡыт яраҡлашҡан, һәм шул скрупулез серьезность, улар ошо илдәргә хас. Өҫтәрәк әгәр ниндәйҙер сәбәптән улар тормошҡа һеҙҙе ҡәнәғәтләндерәме уртаҡ түгел, - тип һөйләй ул да ҡурҡа. Шведтар һәр ваҡыт барыһын ла эшләгән, уның һәм мөмкин булғандың барыһын да эшләргә тейешбеҙ,-тип хәлде яҡшыртыу. Былар барыһы ла, хатта бындай осраҡтарҙа әйберҙәр, мөхәббәт кеүек, аныҡ һәм уны мөмкин тиклем күберәк тырышырға рационально шведтар килә. Уны саҡырып булмай, барыһы ла уларға өҫтөнлөк бирелә, улар өсөн планлаштырыла. Шуның арҡаһында улар бик бөхтә һәм организованный. Планлаштырыу - күпселек шведтар яратҡан дәрестәренең береһе. Швед ғаиләһе (аллаһ өсөн, был һылтанып туҡталып термин, уның халҡы элекке союз илдәрендә булырға күп йылдар инде фаразларға ғына SOWJETICA) буялған күпселек осраҡта түгел, рәсми. Гражданлыҡ никахы йыш ҡына пар йәшәй, ул бында ғына тип атала,-тип ҡушылды икенсе бүлмәгә һәм дөйөм рәсми. Тимәк, ул бар, шундай уҡ юридик ҡиммәттәре, традицион һәм никах кеүек. Шведтар уларға өҫтөнлөк бирә, сөнки был рөхсәт мөнәсәбәттәр күпкә ябайыраҡ варианты (бик оҙайлы һәм ҡиммәтле рәсми айырылышыу), һәр кем үҙ - бик"активный", был уларҙың төрҙәрен тәҡдим итмәне. Бындай осраҡта бындай никахтағы был бик етди мөнәсәбәте - күп йыл күңелгә күңел йәшәгән тураһында уйланыу түгел, нисек мөмкин-тип ҡулға"ысын". Швецияла ҡатын - ҡыҙҙар һәм ғаилә араһында бүленә ша ир-ат бурысы- һәр барыһы ла эшләй, уның көсө. Мәҫәлән, ир-егеттәр менән бер ҡасан да бала сығарыр мөмкинлек посидеть.\nОсрағы булһа, ҡатын эшләй башланы, ә унда барып балаһы һәм ире дуҫтар менән гулять-салбар йәки парктың бер ҙә алдынан песочница. Швецияла был ғәҙәти практика. Ул бала үҫкән ғаилә, үҙенә ҡарап түгел, ул оҙайлы һәм швед мәҙәниәте тәҡдим итә. Йыш ҡына ҡартлыҡҡа тиклем бала ата-әсәһе менән йәшәй, шунан һуң йорт төшөрөргә тырыша. Был мөнәсәбәттәрҙе өҙөргә тулы аңлата алмаһа, әммә был йәш кеше аҡса менән даими һорау барлыҡҡа киләлер, моғайын, килеп сыҡманы. Бында швеция дәүләтенең тормош өсөн барыһын да эшләүе һәйбәт, ауыл халҡы өсөн генә түгел, ә, мәҫәлән, ҡунаҡтар өсөн, кейәүгә сығырға теләйем шведтар. Мәҫәлән, кеше, никах оҙайлы срогы менән бәйле артыҡ булған илдә тороп ҡалыр ул, швед телен өйрәнеү буйынса бушлай курс йөрөү мөмкинлеге бар.\nБынан тыш, был көндәрҙә айырыуса стипендия шулай уҡ ҙур булмаған өҫтәүенә атҡаҙанған курс өсөн беренсе сиратта бар, әммә ул етерлек булмай һәм по-английский - һеҙ бында абсолют күпселек аңлай.\nБөйөк һалым түләү швед халҡы, һеҙгә бер нәмә лә үткәрелә. Был танытмалар урындағы социаль системаһы яҡланы. Медицина иркен һөйләшә лә түгел - был иҫке донъяның күп илдәрендә киң таралған. Бында шулай уҡ мәғариф системаһында (урта һәм юғары) бушлай стипендия түләнә.\nДекрет һуң тыуған бала - бер йыл, бер һәм хаҡ эштәр менән процент.\nДаими ҡартлыҡҡа тиклем балалар пособиеһы түләнә. Өҫтәүенә эш хаҡы кимәле коттедждар күпселек илдәрҙә йорттар һатып мөмкинлеге йәки шведтар (йәки урынына) фатир. Күп кенә һатып алыуҙы кисектереп булһа ла ҡурҡа. Әгәр һеҙгә байрам кәйефе швеция өсөн етди, оҙайлы процесс, һәм һеҙ башларға әҙер булыуын көтөргә кәрәк. Сөнки был закон швед мөнәсәбәттең иң ҡатмарлы береһе булып тора.\nВиза туй - никах теркәүе өсөн документтар махсус швеция - һеҙ бында түгел йәки никахҡа инеү буйынса илдәрендә туристик визаны даими ҡунаҡ сифатында килә алаһың.\nБыл документ өсөн, әлбиттә, алдан әҙерләнгән булырға тейеш. Консуллыҡ яңыртылған исемлеге теүәл булған, ләкин, моғайын, Кәрәк һеҙгә паспорт, тыуыу тураһында таныҡлыҡ һәм граждандарҙың хәл-торошо тураһында мәғлүмәт (документтар, раҫлай, сөнки һеҙ түгел, өйләнергә). Һәм бөтә был тәржемә нотариус булырға тейешлеген белдерҙе. Һуң, нисек була заархивировать документтар, тикшереү ваҡытта уларҙың килә. Әгәр исем насар бер нәмә лә юҡ, һеҙ минең дуҫтарымды саҡырып на собеседование, һеҙ ҡайҙа ул тормош уртаҡ булыуы тураһында һорау бирҙеләр. Әгәр һеҙ ихлас хистәр, ә ниәттәрең саф булһа, бер ниндәй ауырлыҡтар алдында ла барлыҡҡа һеҙ биргән. Интервью ваҡытында тәржемәсе булып. Собеседование мэрияһы һуң һеҙ кейәүгә сығырға рөхсәт итә, дин әһелдәре, ғәҙәттә, кеше һәм граждандар өсөн - ире һеҙҙең өсөн һайлаған.\nӘммә, барыһы да түгел.\nНиках килешеүе төҙөп, һеҙ, моғайын, илде ташлап китергә тура килә, сөнки был граждандар никахының менән хатта һеҙ бында оҙаҡҡа ҡалырға мөмкинлек бирҙе швед.\nҒаилә ғариза яҙырға һәм һеҙҙең, өйгә ҡайтып ҡушылырға тейеш була, ул кәмендә алты айға бирелә.\nҺуңынан собеседование һеҙгә тағы ла бер үтә, улар һеҙгә виза бирә нигеҙендә ваҡытлыса йәшәп килә.\nҺәм һеҙҙең аласаһы бушлай рәсми рәүештә эшләй, белем алыу өсөн. Ярты йыл һайын уны яңыртыу талап итә. ВНЖ тултырыгыз, һеҙҙең күп буласаҡ ул йыл дауамында биреләсәк.\nЫсынлыкта, йыш ҡына иң ире потенциаль швед ир-аттар эҙләп ситкә китә.\nЭше алып барыу ҙур роль уйнай барыһы да күберәк ғаилә ағзалары һәм сыуалыштар башлана. Барыһы өсөн дә, хәлемдән килһә әйберҙәрҙе күрә һәм бындай күп түгел. Йәғни, никах оҙайлы булыр тип шведтар, әйтәйек, хыял ғына түгел инде - хәҙер ул ғына түгел, бәлки, ябай һәм ләкин етерлек.\nҺин генә белергә тейеш кеүек, һәм унда эҙләй.\nКүпселек кешеләр барыу - бушлай таныша сайтында эҙләгеҙ.\nӘммә был ысулдың етешһеҙлектәре бик күп мөһим объекттарында булды һәм йәшерен күп. Церебраль сайтында шулай булғас, һеҙ автоматик рәүештә ҡабул ителгән, был сайтта башҡа файҙаланыусылар шәхси мәғлүмәт күренгән булған. Әлбиттә, һеҙ мөмкин түгел, һәм билдәле бер ваҡыт хәүеф аҫтында, сөнки һеҙ нимә эшләргә тейеш, әммә беренсе сиратта, шулай булғас, потенциальный дуҫтар, һеҙ был сайтта ла табырға мөмкин. Әйткәндәй, һеҙ шулай уҡ аласыз яһарға әңгәмәләште иң - һай-һай, һеҙҙең менән шәхси осрашыу тикшереү мөмкинлеге булған, ишара, ҡараш дөрөҫ әйтә икән, ул һеҙҙең бөтә йүнәлештәр. Бындай ресурстар идаралығы мәғлүмәт тикшереү мөмкинлеге юҡ, улар һеҙҙе тик улар өсөн генә бирелә. Шуға күрә һайлап алыуға дәғүә береһе-сит илдә иң яҡшы профессионалдар мөрәжәғәт итә - кеше, тип гарантия бирә һезгә мөмкин түгел, сөнки тап һеҙҙе һайлаған кеше булып күренде, уның кеүек күренергә теләгән. Был кешеләр кем? Шулай булыуға ҡарамаҫтан, унда бында реклама һәм уларҙың барлыҡҡа килә, уларҙы рекламалау түгел, дөрөҫөн бик күп. Теге асыҡ һәм сервис өҫтөнлөккә эйә булған интернеттан ғына түгел, ә"тере"офисы, унда тотош йәмғиәт кимәле тураһында фекер йөрөтөргә мөмкин. Харьков ҡалаһында никах агентлығын бындай ҙур учреждение булып тора. Тәжрибәгә эйә солидный уҡыу, тикшеренеү һәм парға (йөҙ йылдан ашыу бәхетле ғаиләләр менән эшләү һәм ойоштороу), һәр ир-аттың туп-тулы спектрын тәҡдим ҡыҙы белеме буйынса агентлығы анкеталар хеҙмәте өсөн ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс булһын өсөн, ярҙам итергә һәм планлаштырыуға документтар менән рәсмиләштереү өсөн кәрәкле никахтан тыш экспатриация.\nКүп ир-ат менән эшләү мөмкинлеген, уның агентлығы менән бөтә донъяға данлы.\nИлдәр араһында, ҡыҙҙың кейәүгә сығыу мөмкинлеге бар унда: Швеция, Дания, Германия, Франция, Италия, Израиль, америка ҡушма штаттары һәм башҡа күптәр. Бөтә түләүҙәр тулыһынса тикшереү үтә һәм был эш илдең вәкилдәре агентлығы, уңышлы ир-аттар араһынан табып ала шанс үҙе ҡыҙы ярҙамында түләүһеҙ половинка-сит илгә, ни өсөн ул-тыуған ил өсөн ғүмер юлдашы булһа ла йыйған. Был һеҙҙең шанс урын биләй, иң мөһиме - үҙең булып. Башҡалар, тип, беҙ һиңә ышанабыҙ.\nШуға күрә һеҙҙең менән етди мөнәсәбәттә булған кеше башҡа илдәрҙе хәлде яйларға тырыша.\nӘгәр ҡағиҙә махсус булып, талап сит ил кешеләренә улар менән таныштырҙы. Иң элек, әлбиттә, бөтәһен дә шул уҡ ҡағиҙә ҡулланыла һәм шуларҙың береһе: Уны аҡыллы, дуҫтарса, күңелле, ҡыҙыҡ, бер-берһен табалар күп, һәм мөнәсәбәттәр менән ир-аттар ҡайта алмай. Ҡотланы һәм нисек, килешеү буйынса ла саҡырҙы.\nБыл осорҙа ғына түгел, тине:"Ярай, һин һәр ваҡыт шулай сөнки злиться, сөнки беҙҙә барыһы ла яҡшы Мин һинең өсөн туп, һәм был һиңә оҡшамай.Ярай, һине был нәмә сығара алмай, сөнки.\nҡыҙы менән 18 йыл видеочить иғлан танышты сайтында танышырға видео чат видеочивать бушлай онлайн таныш булмаған онлайн видео чат без теркәлгән 18 видео чат пар видео чат ҡыҙ менән таныша. теркәлгән телефон менән фото менән танышырға була 18 ч видео трансляции онлайн


Иҫке Хәлил (Дыуан районы) — Башҡорт Википедияһы\n55°34′43″ с. ш. 58°20′41″ в. д.HGЯO\nИҫке Хәлил (Дыуан районы)\nбашҡ. Иҫке Хәлил\nМәсәғүт ауыл Советы\n↗378 кеше (2010)\n80 223 822 005\n80 623 422 106\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Иҫке Хәлил.\nИҫке Хәлил (рус. Старохалилово) — Башҡортостандың Дыуан районындағы ауыл. Мәсәғүт ауыл Советына ҡарай. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 378 кеше. Почта индексы — 452530, ОКАТО коды — 80223822005.\nРайон үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 10 км\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Мәсәғүт): 10 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Һилейә): 85 км\nИҫке Хәлил ауылы Әй йылғаһы буйында, район үҙәге Мәсәғүттән төньяҡ-көнбайышҡа табан 10 километрҙа һәм Һилейә (Силәбе өлкәһе) тимер юл станцияһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 85 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.\nИҫке Хәлил ауылына Себер даруғаһы Һарт улусы башҡорттары үҙҙәренең аҫаба ерҙәрендә нигеҙ һалған. Ауылдың атамаһы — улус старшинаһы Хәлил Яҡуповтың исеменән. Ауыл яҡынса 1776 йылдан билдәле, йәниҫәп материалдарында Халилево (Халилово) тип теркәлгән.\nХәлил атамаһы һуңғараҡ бирелгән. Тәүге төпләнеүсе кеше беҙгә билдәле түгел. Әммә уның улдары 1816 йылда үткәрелгән VII рәүиз мәғлүмәттәрендә теркәлгән: 73 йәшлек Ишназар Хәлилов, уның улдары Ҡотлош, Иҫәнғәзе, Ильяс. Ишназарҙың игеҙәге Аҡҡужа Хәлилов (1831 йылда вафат булған) һәм уның улдары Мөхәмәткәрим, Нурмөхәмәт. 70 йәшлек Ишҡужа Хәлилов улы Фәтҡулла һәм ейәне Мөхәммәт менән. Иң кинйәһе 39 йәшлек Үтәғол Хәлилов (1830 йылда вафат булған), уның улдары Ҡалубәк, Ҡоломбәт.\n1795 йылда 33 йортта 196 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек, умартасылыҡ, сана һәм арба эшләү менән шөғөлләнгәндәр.\nХәрби йөкләмә үтәү — башҡорттарҙың төп бурысы булған: йыл һайын 4-5 ғаилә ҡорал, ҡылыс, һөңгө, уҡ-һаҙаҡ тотҡан, яҡшы кейем, ике ат һәм аҙыҡ-түлек әҙерләгән яугир хәрби хеҙмәткә алынған. Улар башҡорт полктары сафында хеҙмәт иткән. Иҫке Хәлил ауылынан Юлдаш Моратбаев Парижға барып еткән һәм «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» миҙалына лайыҡ булған.\nМәсет, училище, 2 һыу тирмәне булған.\n1834 йылда 40 йортта — 252 кеше, 1859 йылда 61 йортта 334 кеше йәшәгән.\n1859 йылда Хәлил составына 22 йортта 98 кеше йәшәгән Киҫәүбай (Кискебай) ауылы ла ингән.\nXIX быуат башында Киҫәүбай ауылы (атамаһы — антропонимдан, 1816 йылда бында исеме хаталы яҙылған Кесебай Таҡмышев, 1755 йылғы, теркәлгән; ул тәүге төпләнеүсе булған) барлыҡҡа килгән. XVIII быуатта был ауыл булмған, шуның өсөн 1795 йылғы материалдарҙа был ауыл буйынса мәғлүмәт күренмәй.\n1816 йылғы VII рәүиз мәғлүмәттәре буйынса, Әй йылғаһы ҡушылдығы Шиғәле йылғаһы эргәһендәге Киҫәүбай ауылында 20 йортта — 100 кеше, 1834 йылда шул уҡ 20 йортта 124 кеше йәшәгән. 1870 йылда 19 йортта 49 ир-егет һәм 49 ҡатын-ҡыҙ йәшәгән. Ул саҡта Хәлил һәм Киҫәүбай стан (улус) үҙәгенән 45 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан.\nУл саҡта Хәлил һәм Киҫәүбай ауылдары стан (улус) үҙәгенән 45 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан. 1920 йылда улар (икенсеһе Киссубай тип йөрөтөлә) Дыуан-Мәсетле улусы составында була һәм уның үҙәгенән 12 саҡрымға алыҫлыҡта тора. Икеһе лә Әй йылғаһы буйында. XIX быуат һуңында Киҫәүбай ауылының икенсе исеме Хәлил булған. XIX—XX быуат сигендә Яңы Хәлил ауылы барлыҡа килгән. 1920 йылда яңы ауылда 46 йорт һәм 216 кеше булған. Үрге Ҡыйғынан — шул уҡ исемле улус үҙәгенән 15 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан булған, уға үрҙә телгә алынған бүлендек ауыл буйһонған. Шулай итеп, Киҫәүбай яңы барлыҡҡа килгән Яңы Хәлил ауылы өсөн туранан-тура нигеҙ булып тормаған, тип әйтергә мөмкин. Киҫәүбай ауылы Хәлил (Иҫке Хәлил) составына 1926 йылдан һуң инә.\nХәлил халҡына хужалыҡтың бөтә тармаҡтары һәм айырым кәсептәре таныш ине. Хәлилдә 252 кешегә 11 сирек ужым, 236 сирек яҙғы иген, Киҫәүбайҙа 124 кешегә — 6 сирек ужым һәм 98 сирек яҙғы иген сәселгән. Картуф был ауылдарға барып етмәгән әле. Бүлеп бирелгән ерҙәр бер участкала булған. Урмандың бер өлөшө һөрөлгән. Әй, Шәғәле, Тәндәк йылғалары менән һуғарыла. Өс баҫыулы сәсеү әйләнеше һөрөнтө ерҙе тиреҫләргә мәжбүр иткән. Быуат аҙағында шәхси эшҡыуарҙарҙың 1 һуҡҡысы һәм 2 елгәргесе булған. 12 йылға ҡуртымға бирелгән 2 тирмән урыны (6 һәм 12 дисәтинә), 2 усадьба урыны (1 һәм 0,5 дисәтинә) — шундай һалым статьялары була. Йыл һайын 30 кеше Златоуст ҡаҙна заводына барып аҡса эшләгән..\n1784 Һарт улусы Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй Империяһы\n1816 7-се йорт 4-се Загорный Башҡорт кантоны Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы\n1834 -се йорт -се Башҡорт кантоны Троицк өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы\n1847 -се йорт -се Башҡорт кантоны Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы\n1859 -се йорт -се Башҡорт кантоны Өфө өйәҙе Ырымбур губернаһы Рәсәй империяһы\n1920 Үрге Ҡыйғы биләмәһе Дыуан-Ҡошсо кантоны Автономлы Башҡорт ССР-ы (Бәләкәй Башҡортостан) РСФСР\n1935 Мәсәғүт ауыл Советы Дыуан районы Башҡорт АССР-ы СССР\n1941 Мәсәғүт ауыл Советы Дыуан районы Башҡорт АССР-ы СССР\n1990 Мәсәғүт ауыл Советы Дыуан районы Башҡортостан Республикаһы Рәсәй Федерацияһы\n2008 Мәсәғүт ауыл Советы Дыуан районы Башҡортостан Республикаһы Рәсәй Федерацияһы\n1865—1870 йылдарҙа 53 йортта — 282 кеше йәшәгән.\n1906 йылда Иҫке Хәлил ауылында мәсет, 2 һыу тирмәне теркәлгән. 1920 йылда Иҫке Хәлилдә 68 йортта 331 кеше булған.\nXX быуат башында бүлендек Яңы Хәлил ауылы барлыҡҡа килгәндән һуң хәҙерге исемен ала.\n1939 йылға тиклем Иҫке Хәлилгә XIX быуат башында нигеҙләнгән Киҫәүбай ауылы, 1973 йылға — XX быуат башында нигеҙләнгән Романовка утары ҡушылған.\nИҫке Хәлил ауылында башҡорттар йәшәй (2002).\n1920 йыл 26 август 331\n1939 йыл 17 ғинуар 358\n1959 йыл 15 ғинуар 516\n1989 йыл 12 ғинуар 270\n2002 йыл 9 октябрь 351\n2010 йыл 14 октябрь 378 187 191 49,5 50,5\nЮлдаш Моратбаев — Парижға барып еткән һәм «1812 йылғы һуғыш иҫтәлегенә» миҙалына лайыҡ булған.\nТаһир Байышев (15.08.1886—19.03.1974) — ғалим, башҡорт лексикографы һәм диалектологы, тел белгесе. Филология фандәре кандидаты (1950). Беренсе донъя һуғышында ҡатнашыусы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1949).\nНизам Ҡәрип (25.07.1905—26.10.1942) — Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған башҡорт яҙыусыһы, журналист, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре.\nЗөлфиә Ханнанова (1.01.1970) — шағир, Башҡортостан Республикаһының Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы (2004) һәм Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге әҙәбиәт премияһы лауреаты (1996), Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2008),\nРәмзиә Хисамова (18.08.1947) — Башҡорт дәүләт академия драма театры актёры, Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1989).\nИҫке Хәлил урамдарына түбәндәге исемдәр ҡушылған.\nЯңы тыҡрыҡ (рус. Новый (переулок)\nНизам Ҡәрип урамы (рус. Низама Карипа (улица)\nТөҙөлөш урамы (рус. Строительная (улица)\nС. Юлаев урамы (рус. С. Юлаева (улица)\nӘй, Шәғәле, Тәндәк\nТарихи ҡомартҡы: Ауыл эргәһендә Иҫке Хәлил ҡурғандары урынлашҡан.\nАсфандияров А. З. История сел и деревень Башкортостана. Кн. 9. Уфа: Китап, 2001. — 106—108 с. — ISBN 5—295—02843—7 (рус.)\nИҫке Хәлил (Дыуан районы) // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\n↑ Иҫке Хәлил (Дыуан районы) // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\n↑ http://duvansity.narod.ru/history.htm История Дуванского района\n↑ ЦГИА РБ. Ф. 138. Оп. 2. Д. 345. Ф. 2. Оп.1. Д. 1755 (1816 г.)\n↑ [https://mapdata.ru/bashkortostan/duvanskiy-rayon/selo-starohalilovo/ Карта д. Старохалилово. Улицы\n↑ Иҫке Хәлил ауылы «Госсправка» сайтында (рус.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Иҫке_Хәлил_(Дыуан_районы)&oldid=1141527 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:18 8 июнь 2022 үҙгәртелгән.


"Ҙур ғаиләң булыуы яҡшы, әммә..."\n10 Ноябрь 2021, 19:00\nӘле ҡулымда – дүрт улым һәм бәләкәй генә ҡыҙым. Хәҙер ирем минең менән хатта һөйләшмәй, телефонды ла алмай...\nӘлфиә исемле ҡатындың үҙенең тормошо хаҡында хаҡында һөйләүе ҡайһы берәүҙәрҙе, бигерәк тә йәштәрҙе уйландырыр, моғайын. Яҙмышым йәш ҡыҙҙарға һабаҡ булһын, ти ул.\n“Тәүге танышҡан көндә үк ирем, ул ваҡыттағы 18 йәшлек егет, киләсәктә ғаиләһенең ҙур буласағы хаҡында белдерҙе. Мин дә, институтҡа уҡырға ингән ҡыҙ, уның менән һис һүҙһеҙ килештем һәм: “Эйе”, – тип башымды һелктем. Сөнки үҙем дә балаларҙы яратам, өй эсендәге мәшәҡәттәр ҙә минең өсөн бер ҡасан да ҡыйынлыҡ килтермәне, ҡунаҡтарҙы ла һәр саҡ ихлас ҡабул иттем. Шулай итеп, беҙ, ике йәш йөрәк, танышҡан йылда уҡ ғаилә ҡорорға, балаларыбыҙ мотлаҡ күп буласаҡ, тигән ҡарарға килдек.\nШулай итеп, беренсе улыбыҙ тыуғас, институтты ташларға йөрьәт иттем. Был аҙымымдың ҙур хата буласағын ул ваҡытта күҙ алдына ла килтермәй инем. Бер йыл үткәс, икенсе улыбыҙҙы ҡулыбыҙға алып һөйөндөк. Тормошобоҙ етеш тә түгел ине. Әммә быға иғтибар итмәнек: мин ғаилә усағын һаҡланым, ирем үҙебеҙҙең эште асып, берсә уңышлы, берсә һынауҙар менән алға ынтылды. Ата-әсәйебеҙ ҙә беҙгә ҡулынан килгәнсә ярҙам итте, бигерәк тә икенсе балабыҙҙы тәрбиәләшергә булыштылар. Йәнә ике йылдан һуң, ғаиләбеҙгә йәм өҫтәп, өсөнсө улыбыҙ тыуҙы. Уны ҡулына беренсе тапҡыр алғанда иремдең шул тиклем ҡыуанғанын күрһәгеҙ ине! Был саҡта бәхеттең сиге юҡ, ҡыуаныстар ҙа мәңгелек кеүек тойола ине. “Шөкөр, йәшбеҙ, мотлаҡ тағы балаларыбыҙ булырға тейеш. Улар – тормошобоҙ йәме”, – тип әйткәнен әле һаман бик яҡшы хәтерләйем. Башын күтәреберәк йөрөй башлағанын да тойғайным.\nҒаилә карабыбыҙ шулай алға елде. Мин барлыҡ йорт мәшәҡәттәрен үҙ өҫтөмә алып, тормошома, яҙмышыма ҡәнәғәт булып йәшәй бирҙем. Шулай ҙа дүртенсе улыбыҙ яҡты донъяға килгәс, үҙемде бер аҙ арыңҡырағандай, һаулығым ҡаҡшағандай хис иттем. Тик бишенсегә ҡыҙыбыҙ тыуғас, барыһы ла онотолдо, тағы ҡыуаныслы тормош мәшәҡәттәренә сумдым. Үҙемде бәхет күгендә йөҙгәндәй тойҙом. Тик бына бәләкәсебеҙгә бер йәш тулып та өлгөрмәне, ирем: “Ҙур ғаиләң булыуы, әлбиттә, яҡшы, әммә үҙем хаҡында ҡасан уйлармын? Әлегә ваҡыт бар, йәшмен, артабан үҙем өсөн йәшәйәсәкмен”, – тип белдерҙе.\n...Күпмелер ваҡыт үткәс, ирем был уйҙарынан кире ҡайтыр, тормошобоҙ йәнә көйләнер, рәтләнер, тигән өмөт менән йәшәй бирҙем. Тик йәмәғәтем барлыҡ мөлкәтебеҙҙе бүлде, айырылырға ҡарар итте. Әле ҡулымда – дүрт улым һәм бәләкәй генә ҡыҙым. Әсәйем менән атайым был хәлгә тамам аптыраны. Хәҙер ирем минең менән хатта һөйләшмәй, телефонды ла алмай... Нимә эшләргә? Артабан нисек йәшәргә? Хатта эшем дә юҡ бит...”


Тырышлыҡ еңеү килтерә\n20 Февраль 2019, 18:14\nБөйөк уҡытыусы В.А.Сухомлинский "Һәләтле һәм һәләтһеҙ балалар булмай. Уларҙың барыһы ла һәләтле!” тигән. Эйе, ысынлап та һәр баланың нимәгә булһа ла һәләте була, тик уны ваҡытында күрә, аса һәм үҫтерә белергә генә кәрәк. Мораҡ 1-се урта мәктәбенең 9-сы класс уҡыусыһыБулат Зарипов “4” һәм “5” билдәләренә генә уҡый, тиҫтерҙәре өсөн һәр яҡлап өлгөбулып тора, мәктәп тормошонда әүҙем ҡатнаша.\nБөйөк уҡытыусы В.А.Сухомлинский "Һәләтле һәм һәләтһеҙ балалар булмай. Уларҙың барыһы ла һәләтле!” тигән. Эйе, ысынлап та һәр баланың нимәгә булһа ла һәләте була, тик уны ваҡытында күрә, аса һәм үҫтерә белергә генә кәрәк.\nМораҡ 1-се урта мәктәбенең 9-сы класс уҡыусыһы Булат Зарипов “4” һәм “5” билдәләренә генә уҡый, тиҫтерҙәре өсөн һәр яҡлап өлгө булып тора, мәктәп тормошонда әүҙем ҡатнаша. Ул шулай уҡ туризм һәм спорт ориентиры менән мауыға, туризм һәм тыуған яҡты өйрәнеү түңәрәгендә шөғөлләнә, сәйәхәт итергә, һал менән ағырға, тауҙарға күтәрелергә, саңғыла йөрөргә ярата. Район командаһы составында республика конкурс, слеттарында ла ҡатнаша һәм призлы урындар яулай. Мәҫәлән, Йәшәйеш хәүефһеҙлеге нигеҙҙәре буйынса Бөтә Рәсәй олимпиадаһының муниципаль этабында еңеү яулай. Шулай уҡ һәр яҡлап әүҙем булған уҡыусы информатика фәне менән ҡыҙыҡһына, программалаштырыу менән мауыға. Уҡытыусыһы Дмитрий Евсеев һөйләүенсә, Булат фәнде бик ярата, программалаштырыу менән 7-се кластан уҡ ҡыҙыҡһына. 2017 йылда Бөтә Рәсәй олимпиадаһының муниципаль этабында ла еңеп сыға һәм төбәк этапта ҡатнаша, ул Булат өсөн был тәүге ҙур тәжрибә була.\nЫсынлап та, программалаштырыу уҡыусыларҙан ныҡышмалыҡ һәм сабырлыҡ талап итә. Был өлкәне киңерәк өйрәнеү өсөн үҫмер фәндең башҡа төрлө йүнәлештәрен дә өйрәнә һәм “Бәйләнештә” социаль селтәрендә чат-бот уйлап таба. Булат Зарипов уны мәктәптең ирекмәндәр хәрәкәте эшмәкәрлегендә ҡулланырға тәҡдим итә. Чат-бот ирекмәндәргә нимә эшләргә кәрәклеге, кемдәрҙең ниндәй эштәрҙә ҡатнаша алыуы, нисәгә йыйылырға кәрәклеге тураһындағы мәғлүмәтте йыя, дөйөм алғанда төркөмдөң администраторы булып тора. Шулай итеп, Булаттың ярҙамы менән мәктәп ирекмәндәренең эше ойошҡан рәүештә, маҡсатлы һәм тиҙ арала башҡарыла. Йыл дауамында ул үҙенең проекты өҫтөндә эшләй һәм 2019 йылдың ғинуарында район кимәлендә үткән фәнни-ғәмәли конференцияла ла ҡатнаша.\nБулат шулай уҡ быйыл информатика фәне буйынса Бөтә Рәсәй олимпиадаһында ҡатнашты. Муниципаль этапта һәйбәт һөҙөмтә күрһәткән үҫмер олимпиаданың төбәк этабына саҡырыу алды. Олимпиаданың төбәк этабы Өфө дәүләт авиация техник университеты базаһында үтте. Унда ҡала һәм ауылдарҙың 53 мәктәбенең 7-11-се кластарынан муниципаль этапта яҡшы һөҙөмтә күрһәтеүсе 130 уҡыусы ҡатнашты. 10-сы класс уҡыусылары араһында Булат Бөтә Рәсәй олимпидаһының республика этабы призеры булды. Уны еңеүе менән ҡотлайбыҙ!\nУңайҙан файҙаланып, Булатҡа бер нисә һорау ҙа бирҙек. “Ундай юғары һөҙөмтәгә нисек өлгәштең?” тигән һорауға Булат уҡытыусыһы етәкселегендә көн һайын прораммалаштырыу буйынса мәсьәләләрҙе сисеүе тураһында һөйләне. Шулай уҡ ул Рәсәй вуздарының онлайн һәм “Сириус” белем биреү үҙәгенең дистанцион курстарында шөғөлләнеүе тураһында һөйләне.\nБулат ошо арала тағы ла бер бәйгелә – Волга буйы федераль округының интеллектуаль олимпидаһының муниципаль этабында ул Владислав Кочемиров менән район буйынса иң яҡшы һөҙөмтә күрһәтә, ә республиканың 70 командаһы араһында улар 8-се урында тора. Әле егеттәр олимпиаданың төбәк этабына әҙерләнә.\nБулат Зарипов тиҙҙән мәктәпте тамамлаясаҡ, шуға беҙ уның киләсәккә ниндәй пландар ҡороуы менән ҡыҙыҡһындыҡ. “Имтихандарҙы яҡшы тапшырырға һәм киләсәктә программист булырға”,- тигән хыялдар менән яна икән ул. Булаттың хыялдары мотлаҡ тормошҡа ашыр, тип ышанам. Сөнки тырыштарға һәр ваҡыт уңыш йылмая, тырышлыҡ ҙур еңеүҙәр килтерә. Уңыштар һиңә, Булат!\nФәйрүзә ИБРАҺИМОВА, педагогик мәғлүмәт үҙәге директоры.


ҠУШ ЙӨРӘКЛЕ РӘШИТ (2-се өлөш)\nИсмәғил АҠЪЮЛОВҒәҙеллек өсөн көрәшБеренсе курстан башлап бик яҡшыға өлгәшеп, йәмәғәтселек эштәрендә лә ифрат әүҙем ҡатнашҡаны өсөн факультет советы уҡыу йортондағы берҙән-бер юғары стипендия – Ленин стипендияһын Рәшит Шәкүровҡа тәғәйенләргә тигән ҡарар сығара. Тик алдынғы студентҡа ул шатлыҡты кисерергә яҙмаған икән шул: аҡсалата дәртләндереү ни сәбәптәндер икенсе берәүгә тәтеп, Рәшиткә Радищев исемендәге стипендия тороп ҡала. Тикшереүҙең осо «машинистканың техник хатаһы»на килеп терәлә. Уҡыу-уҡытыу проректорының яуабы ябай була: «Хата киләһе курста төҙәтелер». Рухын төшөрмәй Рәшит: университетта башҡорт әҙәбиәтен, мәҙәниәтен халыҡҡа еткереү өлкәһендә ең һыҙғанып эшләүен дауам итә.\nАлты йөҙ кешелек тамаша залында йыш ҡына кисәләр ойошторола ине. Улар Мостай Кәрим, Зәйнәб Биишева, Рәми Ғарипов, Рафаэль Сафин, Әнғәм Атнабаев һ.б. әҙиптәр ҡатнашлығында үтә. Әҙәбиәткә башлап килеүселәр менән осрашыуҙарға Өфөләге, Стәрлетамаҡтағы юғары уҡыу йорттарындағы йәш ижади көстәр саҡырыла. Унда сығыш яһаған Әнисә Таһирова, Әсхәл Әхмәтҡужин, Мөхәмәт Илбаевтар билдәле шағирҙар булып китте. Әнисә Таһирова, яҡташы Яҡуп Ҡолмой ижадында ҙур урын алған сонеттарҙы дауам итеүсе булараҡ танылып, бөгөнгө көндә лә ижад ҡомары менән янып йәшәй.\nБДУ-ла әҙәбиәт түңәрәгенең сираттағы ултырышы. 1-се рәттә һулдан уңға: Сафуан Әлибаев, Рәшит Шәкүров, Роберт Байымов, Ирек Кинйәбулатов. 2-се рәттә һулдан уңға: Марсель Ҡотлоғәлләмов, Даһи Әбдрәшитов, Рафаэль Ҡәҙерғәлин, Мөнир Ишбулатов. 1962 йылдың апреле\nЯҙыусы Сәғит Агиш йыш саҡырылған ҡунаҡтарҙың береһе булды. Уның, ғәләмәт ҙур залды яңғыратып, тере тауыш менән микрофонһыҙ «Пар ат» шиғырын яттан уҡыуы үҙе бер мөғжизә ине. Студенттар, нисә тапҡыр тыңлаһалар ҙа, баҫҡан килеш оҙаҡ итеп алҡышлай торғайны. Ҡураныс ҡына кәүҙәле Сәғит ағай ҙур сәхнә оҫтаһына әүерелә лә ҡуя!\nҒүмерлеккә иҫтә ҡалырлыҡ бындай кисәләр тураһында Рәшит «Совет Башҡортостаны» гәзите аша халыҡҡа үҙ ваҡытында еткереп торҙо. Мостай Кәрим ҡатнашлығында үткәрелгән осрашыуға бағышланған «Һандуғастар һайрар кис ине» әҙәби бите ул заман гәзит уҡыусыларының хәтеренән әле лә юйылмағандыр, моғайын.\n1963 йылда КПСС Үҙәк Коми теты автономиялы республикаларҙа милли телдәрҙә сығарылған гәзиттәрҙе ябыу тураһында ҡарар ҡабул иткәйне.\nМилли телдәрҙәге гәзиттәр рус телендә сығарылғандарҙың дубляжы ғына булырға тейеш, йәнәһе. Ошондай аптырашлы хәлдә ҡаңғырышып ултырғанда\n«Совет Башҡортостаны» гәзите хеҙмәткәрҙәре янына Рәшит барып инә. Рәми Ғариповтан был ғәҙелһеҙлеккә ҡаршы пикет ойоштороласағы тураһында ишетеп, иртәгәһен дәрестән ҡасып китә лә пикетсыларға барып ҡушыла. Яҙыусылар, журналистар берлектәре рәйестәре, милли телдә сығарылған гәзиттәрҙең дубляжға әйләндерелеүенә ҡаршы булыуҙарын белдереп, Зыя Нуриевтан был ғәҙелһеҙлек буйынса Үҙәк Комитет менән һөйләшеүен үтенәләр. Халыҡ теләгенә ҡолаҡ һалалар – зарарлы ҡарар юҡҡа сығарыла.\nШулай итеп, республика йәмәғәтселеге, беренсе сиратта «Совет Башҡортостаны» гәзите журналистарының тәүәккәллеге һәм фиҙакәрлеге арҡаһында донъяның алтынан бер өлөшөн биләгән илдә тиҫтәләрсә милли телдә сығарылып килгән гәзиттәр һаҡлап алып ҡалына. Ул баҫмалар бөгөнгө көндә лә сығарыла икән, тимәк, бында 1963 йылдың 25 февралендәге хәтәр пикетта ҡатнашҡан башҡорт-рус төркөмөнөң өсөнсө курс студенты Рәшиттең дә ярайһы өлөшө бар. Әлеге көндә лә рәхмәтлебеҙ уға. Ҡуш йөрәкле булған икән!\nТамырҙарында ҡаңлы ҡаны урғылған Зыя Нуриевтың КПСС Үҙәк Комитеты алдындағы абруйы, үҙенең ҡыйыулығы һәм тәүәккәллеге булмаһа, шул пикет көнөндә үк милли матбуғат баҫмалары ябылып, журналистарыбыҙ эшһеҙ ҡалыр, ә Рәшитебеҙ университеттан ҡолаҡ ҡағыр ине.\nСтудент йылдарында үҙ халҡының мәҙәниәте, әҙәбиәте, бөгөнгөһө, киләсәге өсөн янып-көйөп, барлыҡ сараларҙың уртаһында ҡайнап йәшәүе Рәшит өсөн эҙһеҙ үтмәне: юғары уҡыу йорто етәксе- леге яғынан уға милләтсе сапанының күләгәһе төшә башланы. Пикетта ҡатнашҡандан һуң был хәл бигерәк тә ныҡ һиҙелде. Ғөмүмән, хатта шундай дәрәжәгә барып етелгәйне: өс кешенең берәүһе урыҫ булһа, ҡалған икәүһе үҙ телендә аңлашмаҫҡа тейеш. Кем был ҡағиҙәне үтәмәй, уға милләтселек мөһөрө баҫылып та ҡуйыла. Халыҡ күп урында, ҡала урамдарында бер-берең менән башҡортса һөйләшеп йөрөһәң дә, милләтсе булаһың.\nӨсөнсө курста беҙҙең төркөмгә Камил Сиражетдинов атлы студент килеп ҡушылғайны. Тыумышы менән Ғафури районынан ине. Ул да мыҡты һынлы, сымыры кәүҙәле егет. Рәшит менән бер тәртәгә егелеп, халыҡ мәнфәғәте өсөн ҡара тырышлыҡ менән эш итә башлағас, уға ла милләтсе бөркәнсеге ҡапланылды.\nМилли үҙаң уянып, халыҡ үҙ асылына ҡайтҡас, «милләтсе» тигән мөһөр баҫылған сапан һыҙырып ташланды. Рәшит Шәкүр, бөйөк шағирыбыҙ Ш.Бабич әйткәнсә,\n«Бер йәнемә миллион ҡорбан бир!» тип халҡы өсөн йән атҡан изге йәнле Аҡһаҡалға әйләнде.\n…Һуңғы курсты тамамлағас, ике төркөмдән тыш, бөтә студенттар ҙа тыуған яҡтарына таралышып бөтә. Ә филфактың башҡорт-рус, татар-рус төркөмдәре дүрт томлыҡ партия тарихынан дәүләт имтихандары тапшырырға тейеш була. Ә нишләп шул уҡ факультеттың башҡа төркөмдәре имтихандан азат ителгән? Нисәмә йылдар буйы килгән был ғәҙелһеҙлек Рәшит төркөмөндә ризаһыҙлыҡ тыуҙыра. Мәсьәләне хәл итеү йыйылышҡа ҡуйыла. Шулай ҡарар итәләр: аҡса йыйып, Сәбилә Сөләймәнованы СССР Юғары белем биреү министрлығына ебәрергә. Бындай ҡыйыу фекер Рәшит тарафынан әйтелә.\nСәбилә министр кабинетына ҡыйыу аҙымдар менән барып инә лә килеүенең сәбәбен белдерә. Министр:\n«Дәғүәгеҙ дөрөҫкә оҡшай. Ыңғай хәл итергә тырышырбыҙ!» – ти.\nҒәҙеллек өсөн көрәштең ыңғай һөҙөмтәһен 1965 йылғы сығарылыш студенттарының үҙҙәренә татырға тура килмәй, әлбиттә. Уның ҡарауы, киләһе йылғы сығарылыш студенттары йәйге селләлә тирләп-бешеп партия тарихы буйынса имтихан тапшырыуҙан азат ителә.\nРәшит Шәкүров 3–5-се курстарҙа революцияға тиклемге әҙәбиәт, мәҙәниәт үҫеше кимәлен фәнни күҙлектән өйрәнеүен әүҙемләштерә. Ул йылдарҙа «башҡорттарҙың революцияға тиклем әҙәби теле лә, яҙма әҙәбиәте лә булмаған» тигән уйҙырма йәмәғәтселеккә көсләп тағылғайны. Был ялған ҡарашҡа ҡаршы сығыусы йәш быуын сафында Рәшит Шәкүровтың ныҡышмаләүҙемлеге һиҙелерлек кимәлдә ҡалҡып сыға: ул БДУ-ла уҙған конференцияларҙа, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстандың баш ҡалаларында үткәрелгән кәңәшмәләрҙә, 1963 йылда Переделкино ижад йортонда үткән йәш яҙыусыларҙың III семинарында уңышлы сығыш яһай.\nРәшит университетты ҡыҙыл дипломға тамамлауға әҙерлекле килә. Биш йыл буйы үтелгән дисциплиналарҙың һәммәһенән дә – тик яҡшы билдәләр. Мифтахетдин Аҡмулланың тормошо, ижады, донъяға ҡарашына бәйле ҙур тема буйынса диплом эшен дә уңышлы яҡлай. Төп маҡсат – аспирантура ишектәрен ҡағыу. Әҙерлек бар. Университет студенттарының VIII ғилми конференцияһында «Аҡмулланың донъяға ҡарашы» тигән сығышын уҡытыусылар хуплап ҡаршы ала. Доклад философия кафедраһы мөдире Ғ.С.Исмәғилевҡа айырыуса оҡшай. Ғәләү Сиражетдин улы уны үҙенә аспирант итеп алырға ниәтләнеүен әйтә. Хатта Башҡортостанға тейеш ике урындың береһенә Рәшитте аспирант итеп алыуҙарын үтенеп, Ҡазан университетының философия кафедраһына хат яҙа.\nӘммә ике йыл эшләмәйенсә БДУ дипломы бирелмәй икән. Өҫтәүенә, ректор Ш.Х.Чанбарисов уны кабинетына саҡырып ала ла аспирантураға ҡалдыра алмауҙары тураһында аңлатма бирә башлай.\n«Философия буйынса ҡуйылған шарттар мөмкинлек бирмәй: унда инеү өсөн махсус 360 сәғәт дәрес үтергә кәрәк. Ә беҙҙең филология факультетында 120 сәғәт кенә ҡаралған. Ярамай», – тип сығара етәксе.\nӘ бит кемгәлер, ике йыллыҡ эш стажы булмаһа ла, аспирантураға инер өсөн дипломды ҡулына тоттороп сығаралар. Ә Рәшит Шәкүргә ярамай икән. Был хәл хаҡында «Йөрәктәге яҙмалар» китабында:\n«...тышауланған арғымаҡ хәлендә тороп ҡалдым, – тип хәтерләй әҙип.\n– Ә бит философия кафедраһы буйынса аспирантураға шул уҡ йылдарҙа математиктарҙы ла, филологтарҙы ла алдылар. Миңә үҙемдең туған уҡыу йортомдоң ишектәре аспирантураға ҡабат бер ваҡытта ла асылманы».\nУниверситетты тамамлағас, Рәшит Шәкүров йүнәлтмә буйынса үҙе бала саҡтан уҡ яратып уҡыған, яҙмаларын даими баҫтырып килгән «Совет Башҡортостаны»на эшкә тәғәйенләнә лә хеҙмәт юлын махсус хәбәрсе сифатында башлай.\nУл ваҡытта баш мөхәррир булып тәжрибәле журналист Вәли Вәли улы Нафиҡов эшләй (заманында Мостай Кәрим менән бергә «Отряд ҡуҙғалды» тигән шиғырҙар йыйынтығы сығарған кеше). Редакцияла тыныс, ижади мөхит өҫтөнлөк итә. Талантлы журналистар Рәми Ғарипов, Фуат Бейешев, Файыҡ Мөхәмәтйәнов, Рәшит Солтангәрәев, Ярулла Вәлиевтар үҙ эшенең оҫталары була.\nВ.В.Нафиҡов хаҡлы ялға сыҡҡас, етәксе итеп Абдулла Ғиниәт улы Исмәғилев ҡуйыла. Ул эште педантлыҡ теүәллегенә ҡоролған тотороҡло тәртип урынлаштырыуҙан башлай. Иркенерәк режимға күнеккән Рәми ағай, бындай ҡәтғилек менән килешә алмайынса, икенсе эшкә күсә. Коллективҡа бер-ике йылдан талантлы әҙиптәр Динис Бүләков менән Тайфур Сәғитов килеп ҡушыла.\nРәшит Шәкүр дүрт йыл ярым эсендә гәзит биттәрендә халыҡ ижады гәүһәрҙәрен баҫтырыуға ғәжәп ҙур көс сарыф итә. Ижад яғынан да барыһы ла ал да гөл кеүек. Әммә барыбер күңел урынында түгел: ул бит уҡыуҙы артабан дауам итеүҙән төңөлмәгән! Ә йәш бара – утыҙ өскә яҡынлашып килә. Утыҙ өсөң тулдымы, көндөҙгө аспирантуранан ҡолаҡ ҡағаһың. БДУ-ның башҡорт әҙәбиәте кафедраһына хатта икешәр урын бирелгән мәлдә лә Рәшит Шәкүргә тәҡдим яһаусы булмай – уның өсөн ишектәр элеккесә бикле була. 1969 йылдың көҙ айҙарының береһендә «Советская Башкирия» гәзитендә иғлан күренеп ҡала. СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты төрки телдәр (башҡорт теле) буйынса аспирантураға конкурс иғлан итә, тиелгән була унда. Шул белдереүҙе уҡығас, Рәшит Шәкүр тел ғилеме буйынса артабан уҡырға тигән ҡарарға килә. Шулай итеп, 1969 йылдың ноябрендә ғүмер юлының яңы һуҡмағына аяҡ баҫа: имтихандарҙы уңышлы тапшырып, аспирант булып китә.\nРәшит Шәкүр Мәскәүҙә яҡташтар ойошмаһының әүҙем ағзаһы була. Баш ҡалала Зәйнәб Биишева ижады буйынса конференция үткәреп, «Совет Башҡортостаны»нда тос ҡына мәҡәлә баҫтырып сығара.\nМәскәүҙә уҡыған мәлдә байтаҡ хәл-ваҡиғалар булып үтә. Хәүеф тойғоһо уятырҙай берәүһе менән уҡыусыларҙы ла таныштырып үтәйек. Ул хаҡта ғалим Хәлил Барлыбаев «Яҙмыш – һикәлтәле юл» тигән хәтирәләрендә («Ағиҙел», 2013, №6) бәйән иткәйне.\n«Үткән быуаттың 60–70-се йылдарында Мәскәүҙә уҡыған студенттар, аспиранттар яҡташтар ойошмаһы төҙөп, төрлө мәҙәни саралар уҙғарып, Мәскәү янындағы тәбиғәт төбәктәренә һабантуйҙарға сығып йөрөй торғайны. Мин бер нисә йыл яҡташтар ойошмаһы рәйесе итеп һайландым. 1971 йылдың йәйге бер шәмбе көнөндә 40– 50-ләп йәштәр Мәскәүҙән алыҫ түгел Десна йылғаһы буйында һыу инеп, футбол һәм башҡа төрлө уйындар уйнап, төндә усаҡ янында күңел асып, иртәгәһен кискә табан ғына ҡайтырға сыҡтыҡ. Автобус туҡталышына саҡлы урман аша 4–5 саҡырым юл үтергә кәрәк. Дөйә каруаны һымаҡ һуҙылып, вайымһыҙ ғына йырлай-һөйләшә ҡайтып киләбеҙ. Юлдың яртыһын үткәс, мажараға осраныҡ. Иң һылыу ҡыҙыбыҙ Светлана һәм уның әхирәте (исемен хәтерләмәйем) хәрби частан «самоволка»ға сығып, «төшөрөп» алған ефрейтор һәм һалдат менән әңгәмә ҡороп ебәргәндәр. Оҙаҡ та үтмәй, тегеләр беҙҙең ҡыҙҙарҙы урманға һөйрәргә тотонған. Хәбәр миңә килеп еткәс, йүгереп барып, иҫеректәр менән һөйләшкән ҡыҙҙарҙы шелтәләп, һалдаттарға: «Ефрейтор и рядовой! Слушай команду старшего сержанта: шагом марш в свою часть!» – тип бойорҙом да, ҡыҙҙарҙы көскә ҡурсалап алып, үҙемә эйәрттем. Ҡалған юлда мин артҡа әйләнеп ҡарай- ҡарай, иптәштәремде шәберәк атларға өгөтләһәм дә, йәштәрҙе тыңлата алманым, улар әүәлгесә һуҙылып килә бирҙе. Автобус туҡталышы булған ауылға инеп килгәндә, артыбыҙҙан, йылҡы өйөрө сапҡандай тубырлашып, 20–25-ләп һалдат ҡыуып етте лә уратып алды. Беҙ биш егет – мин, Рәшит Шәкүр, Рафаэль Агишев, Рәфис исемле боксер егет, бишенсебеҙ кем икәне хәтерҙән сыҡҡан – яҡындағы ҡоймаларҙан таҡта һурып алып, һуғышырға әҙерләндек. Минең арттан ҡыуып килгән һалдат бил ҡайышының бляшкаһы менән һуғып, битемде ҡанатты. Ҡулыма эләккән ҡорал – метр ярым йыуанлыҡ тимер торба менән һелтәнеп, һалдаттарҙың үҙҙәрен ҡыуғылай башлағайным, улар күмәкләп тиҙ генә мине уратып алды. Шулай, өйөрөлөп һелтәнә-һелтәнә, ҡәтғи, шул уҡ ваҡытта өгөт-нәсихәтле итеп ара-тирә:\n«Ребята, не подходи, плохо будет!» – тип екеренәм. Шәкүр, алпамыша кеүек ғәйрәтләнеп, йүгерекләп йөрөп, үҙенән бәләкәйерәк һалдаттарҙы йыға һуға ла ара-тирә көслө тауыш менән: «На помощь! На помощь!!!» – тип һөрәнләй. Тәбәнәгерәк, тулы, әммә етеҙ кәүҙәле Рафаэль Агишев, ҡулына күҫәк тотоп, яҡынлаған һалдаттарҙы киҙәнеп-төрткөләп ҡыуа. Рәфис тә, юғары бокс техникаһы ҡулланып, һөжүм итеүселәрҙе кире ҡағып йөрөй. Һуғышырға ынтылған, әммә күҙлеге осоп китеп, шуны эҙләп ваҡыт уҙғарған Фәүҡәт Ҡыҙрасов менән Миҙхәт Мәмбәтов ҡыҙҙарҙы бер урынға йыйнап, ҡарауыллап йөрөгән. Урал Ураҡсин, дипломат булараҡ, һалдаттар менән һөйләшеп килешергә маташҡан. Һалдаттар мине аманатҡа алмаҡсы булып 15–20 минут тирәһе айҡашып йөрөгәндән һуң, ҡапыл бөтәһе бер юлы кире йүгерҙе. Ни өсөн икәнен, төрлө фараздар ҡороп ҡараһаҡ та, аңлай алманым. Артыҡ еңеү тантанаһы кисермәһәк тә, оло эште уңышлы атҡарған кешеләр һымаҡ, йыйылышып автобус туҡталышына йүнәлдек...»\n«Артыҡ еңеү тантанаһы кисермәһәк тә...» тиелһә лә, һан яғынан һыңар ҡул бармаҡтары ҡәҙәре генә булған башҡорт егеттәре сит-ят ерҙә ҡыҙҙарыбыҙҙың ғына түгел, бөтөн халҡыбыҙҙың намыҫын һаҡлап ҡалған бит. Шулай булғас, еңеүҙең дә ниндәйе – оло ҡаһарманлыҡ!\nАлда – яңы офоҡтар\nУҙған быуаттың 60–80-се йылдары – Союзда төркиәт ғилеменең сәскә атҡан сағы. «Тел ғилеме институтында һирәк була торған бик юғары кимәлдәге кешелекле һәм кеселекле ғилми-ижади мөхиткә килеп эләктем», – тип хәтерләй Р.Шәкүр үҙенең иҫтәлек яҙмаларында. Шуға ла осраҡлы рәүештә тел белеме буйынса аспирантураға юлығыуына һуңынан һис тә үкенмәй – уның алдында бығаса күҙ алдына ла килтермәгән яңы офоҡтар асыла.\nӨс йыл уҡығандан һуң – диссертация яҡлау. Төп тема итеп Дим бассейны топонимияһы алына. Өршәк, Дим буйҙары ер-һыу атамалары уға тәпәй баҫҡан сағынан таныш. Фәнни эште теүәлләүҙә күренекле төркиәтсе Әхнәф Әхмәт улы Юлдашевтың, Федоровка райкомының беренсе секретары, Ырымбур өлкәһе башҡорто, фронтовик Фәүзиә Сәғит ҡыҙы Әбүбәкированың (ул Дим бассейны ер-һыуҙарын тулыһынса ҡыҙырып сығыр өсөн өс көнгә машина биреп ҡуя) ярҙамы ҙур була.\nӨс йыллыҡ аспирантура курсын тамамлағас, йәш ғалим Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының тел секторында кесе ғилми хеҙмәткәр булып эш башлай. Эш хаҡы бәләкәй – ни бары 150 һум. Шулай ҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу менән яңы эшкә тотона Рәшит Закир улы.\nИнститутта Азат Камалов инициативаһы менән башланған «Башҡортостандың топонимдар һүҙлеге» тигән күп йыллыҡ тема өҫтөндә эш башланған була. Күңеленә яҡын йүнәлештән Рәшит ситтә ҡалмай – әлбиттә, бик мауығып тотона был хеҙмәткә.\nҮткән быуаттың 80-се йылдарының башында ул һүҙлек минең ҡулға ла килеп юлыҡҡайны. «Ү» хәрефе менән башланған һүҙҙәр төркөмөндә Оло Эйеккә һул яҡтан ҡушылған Үрген йылғаһының атамаһына иғтибар итә ҡалдым. Уның һул яҡ ярында урынлашҡан ауыл да шул уҡ исемле. Аңлатмала «төрлө әйберҙәр үреп эшләү өсөн ярҙарында һығылмалы һары талдар үҫкән өсөн йылғаның исеме шулай аталған» тиелә. Дөрөҫлөк бар кеүек. Үҙ ғүмеремдә ҡайҙарҙа ғына булманым да, ниндәй генә талдар күрмәнем, ә беҙҙең Үрген буйындағылай (төрлө әйберҙәр үреп яһарлыҡтарын) күргән булманы.\nБайтаҡ көткәндән һуң, ниһайәт, Мәскәүҙән хәбәр килеп төшә – диссертацияны яҡлау 1974 йылдың 21 февраленә ҡуйылған. Әммә костюм туҙған – ни хәл итергә? Танылған яҙыусы Яныбай Хамматов костюмлыҡ аҡса биреп тора. Шулай итеп, яҡшы ғына кейенеп, Рәшит билдәләнгән көнгә Мәскәүгә барып төшә.\nДиссертация уңышлы яҡлана. Өфөлә яҡланылһа, төрлө кәртәләр, ҡытыршылыҡлар аша үтергә кәрәк булыр ине тигән хистәр ҙә кисерә йәш ғалим ул мәлдә.\nМәскәүҙә уҡып, фән кандидаты дәрәжәһендә Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында биш йыл буйы 150 һумға эшләп йөрөй Рәшит Закир улы. Ғаиләлә ике бала үҫеп килә. Бер бүлмәле фатирҙа әллә ни йыһаз әҫәре лә юҡ. «Ағиҙел» журналының баш мөхәррире Рәйес Низамов, яҡташының бындай тормошон күреп: «Әйҙә «Ағиҙел»гә күс. Эш хаҡы арыу ғына, гонорар ҙа эшләрһең, Яҙыусылар берлегенә инеү ҙә еңелерәк булыр», – тип журналға ҡоҙалай.\nИжад ҡомары менән янған ғалимға «Ағиҙел»дә ишектәр шар асыла: Яҙыусылар союзына алына, китаптары баҫыла, күп һанлы әҙәби сараларҙың уртаһында ҡайнай.\n«Беҙ – Аҡмулланы, Аҡмулла беҙҙе күтәрҙе»\nШундай сараларҙың иң ҙуры, әһәмиәтлеһе – халҡыбыҙҙың рухи остазы, бөйөк шағир, фекер эйәһе Мифтахетдин Аҡмулланың тыуыуына 150 йыл тулыу айҡанлы башҡарылған эштәрҙер, моғайын. Ырыуҙашының иҫтәлекле юбилейын лайыҡлы үткәреү өсөн Рәшит Шәкүр ең һыҙғанып тотона. Шағирҙың тыуған яғына экспедиция ойоштороуҙа ҡатнаша, «Шиғриәт йондоҙо» тигән китабының ҡулъяҙмаһын әҙерләй.\nЮбилей көнөнә Аҡмулланың портретын эшләү рәссам Зилфәт Басировҡа йөкмәтелә. Портреттың ни рәүешле булырға тейешлеге хаҡында һөйләшеү өсөн партия өлкә комитетының идеология эштәре буйынса өсөнсө секретары Таһир Исмәғил улы Ахунйәнов ғалимдарҙы, Яҙыусылар берлеге етәксеһен кәңәшмәгә йыя. Рәшит Шәкүр коридорҙа өсөнсөнөң үҙенә тап була: «Таһир Исмәғил улы, мин Аҡмулла тураһында китап яҙҙым» тип әйтеп өлгөрә. «Ул турала һуңыраҡ», – тип кабинетына инеп китә Ахунйәнов.\nКәңәшмә шағирҙың портреты ниндәйерәк булырға тейешлеге хаҡында фекер алышыуҙан башлана. Инициативаны ҡулдан ысҡындырмаҫҡа тырышып, Рәшит былай ти:\n- Аҡмулла кейеме, төҫ-башы менән үҙ заманындағы мең башҡорто һынында булырға тейеш.\nЯҙыусылар союзы рәйесе Әсғәт Мирзаһитов:\n- Ә ҡаҙаҡтар, татарҙар ни тиер бит әле? – тип хәбәр һала.\n- Мөмкинме тағы һүҙ әйтергә? - тип өндәшә Рәшит Шәкүр секретарға.\n- Аҡмулла тыумышы, бөтә булмышы менән – башҡорт. Портретҡа башҡаларҙың мөнәсәбәтендә беҙҙең эшебеҙ юҡ. Беҙ – Аҡмулла вариҫтары, әйҙә, татарҙар һәм ҡаҙаҡтар беҙгә ҡараһын, ә беҙ уларға түгел! – ти, кире ҡаҡҡыһыҙ итеп, Рәшит Закир улы.\nАхунйәнов, Рәшиткә күрһәтеп, Зилфәт Басировҡа:\n- Бына һинең консультантың, эшлә портретты, – ти ҙә: – Ә һин ҡулъяҙмаңды килтер, – тип, кәңәшмәне ябып та ҡуя.\nӨҫтәленә килеп ятҡан «Шиғриәт йондоҙо» күҙҙән үткәрелгәс, Ахунйәнов «Һығымта яһарға» тигән яҙыу менән Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтына ебәрә.\nИнституттың әҙәбиәт секторында Аҡмулланың юбилейына әҙерләнгән ҡулъяҙма икәү булып сыға. Тәүгеһе – Рәшит Шәкүрҙең «Шиғриәт йондоҙо», икенсеһе – Әхәт Вилдановтың «Аҡмулла – яҡтылыҡ йырсыһы» тигән кандидатлыҡ диссертацияһы. Әҙәбиәт секцияһында ике ҡулъяҙманы ла китап итеп баҫырға тәҡдим итәләр. Тик береһенең рус телендә баҫылыуы шарт итеп ҡуйыла. «Рәшит Шәкүр руссаға шәп ул, әйҙә яңынан русса яҙһын», тип, «Шиғриәт йондоҙо»н\n«Звезда поэзии» тип сығарырға ҡарар ителә. «Звезда поэзии» тиҙ арала 5 мең тираж менән баҫыла, бер өлөшө Мәскәүгә оҙатыла.\nТиҙҙән Союздар йортоноң Колонналы залында 300-ҙән артыҡ республика делегацияһы ҡатнашлығында Аҡмулланың юбилей кисәһе үткәрелә. Мәскәүҙә йәшәгән милләттәштәребеҙгә 1 мең китап һатыла!\n«Шиғриәт йондоҙо»ноң ҡул арты еңел була: икенсе йылына Р.Шәкүрҙең нисәмә йыл сират көтөп ятҡан «Тауҙарым, далаларым» шиғырҙар йыйынтығы 10 мең тираж менән донъя күрә.\nМ.Аҡмулла һәйкәле янында. Өфө, 2009 й.\nҒөмүмән, Рәшит Закир улының ғилми эшмәкәрлегендә халҡыбыҙҙың атаҡлы шағиры Мифтахетдин Аҡмулланың ижады айырым урын алған. Бөгөнгө көндә Аҡмуллабыҙ үҙ халҡына башкөллө ҡайтарылып, Башҡорт дәүләт педагогия университетына уның исеме бирелгән икән, ул ҡаҙаныштар Рәшит Шәкүровҡа бәйле. М.Аҡмулла исемендәге премия ла юҡҡа ғына тәүләп уға бирелмәгәндер.\n1985 йылда Мәрйәм Бураҡаеваның өс бүлмәле фатирында курсташтарҙың осрашыу кисәһе үткәрелгәйне. Шунда мин Рәшиттән:\n«Аҡмулланы нисек халҡыбыҙға ҡайтара алдың икән?» – тип һораным. «Еңел булманы. Тик барыбер маҡсатыбыҙға ирештек. Беренсе секретарь Миҙхәт Закир улының да ярҙамы тос булды», – тине курсташым.\nМиҙхәт Шакировтың Аҡмуллабыҙға ыңғай ҡарашының сәбәбе – атаһы Закир Шакир улының үткән быуаттың 30-сы йылдарында Ҡурған тарафындағы ялан-ҡатай башҡорттарында Аҡмулла ижадына юлығыуында һәм шағирҙың «Башҡорттарым, уҡыу кәрәк!» тигән һүҙҙәренә диҡҡәт итеүендәлер, моғайын. Әйткәндәй, Закир Шакир улы Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтында башҡорт теле уҡытыусыһы, доцент булған. Ул беҙгә лә БДУ-ла ғәрәп теленән дәрестәр бирҙе.\nҒүмеренең иң ҡәҙерле бер миҙгелен (1984–1991 йылдар) Рәшит Шәкүр Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының әҙәбиәт бүлегендә эшләп үткәрә. Тик бүлек мөдире вәғәҙәләгән докторантураға инеү мөмкинлеге бирелмәй. Әммә ҡорҙашым уңышһыҙлыҡтар, ҡаршылыҡтар алдында юғалып ҡалыусылар затынан түгел: ял көндәре, отпуск ваҡыттарында, үҙенә күптән таныш булған топонимика темаһы буйынса эшләй. «Башҡорт АССР-ының топонимдар һүҙлеге» (1980, авторҙашлыҡта), «Ерҙең хәтер китабы» (1984), «Топонимия бассейна реки Дёмы» (1966), «Исемдәрҙә – ил тарихы» (1993) тигән хеҙмәттәре баҫылып сыға. Ниһайәт, 1998 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлап ҡуя.\nИнститутта үҙ иңенә һалынған бурысты намыҫ менән үтәй Рәшит Шәкүр. Революцияға тиклемге башҡорт яҙма әҙәби теле тарихын өйрәнеүҙе бер кем дә үҙ өҫтөнә алмаған була. Ул тема буйынса эш Рәшит Закир улына йөкмәтелә. VII быуаттан алып XX быуат башына ҡәҙәре башҡорт әҙәби теленең үҫешен өйрәнеп, фәнни хеҙмәт баҫтырып сығарыу өсөн ҙур көс һалырға тура килә.\nМилли үҙаң уянған осор\nҮткән быуаттың 80-се йылдары аҙағында Үҙәктең милли рес- публикалар мәнфәғәттәрен һанға һуҡмай башлауы халыҡтар араһында социаль һәм милли ғәҙелһеҙлек тойғоһоноң көсәйеүенә килтерҙе. Республикалар союздан айырылып сығыу талабын ҡуя башланы, үҙаллылыҡ өсөн көрәш көсәйҙе. РСФСР составындағы автономиялы республикаларҙа йәшәгән аҫаба халыҡтарҙың да милли тойғолары уянған мәл ине ул осор.\nБашҡорт йәмәғәтселеге лә илдә барған сәйәси ваҡиғаларҙан ситтә ҡала алмай ине, әлбиттә.\nМилли ижтимағи ойошма төҙөү идеяһы «Урал» Башҡорт халыҡ үҙәге формалашҡанға тиклем күпкә алдараҡ барлыҡҡа килә. 1988 йылдың майында уҡ билдәле йәмәғәт эшмәкәре Т.Ғ.Исҡужин ошондай ойошма төҙөү зарурлығы хаҡында һүҙ ҡуҙғата. Тарих фәндәре кандидаты Р.М.Агишев кәңәшмәнең ойоштороу эшен башлап ебәреүҙе маҡсат итеп ҡуя. Доцент Марат Ҡолшәрипов, профессор Дамир Вәлиев, аспирант-юрист Зөфәр Йәнекәевтар ҡатнашлығында бәләкәй генә инициатив төркөм барлыҡҡа килә. Артабан был төркөм ултырыштарында Рәшит Шәкүр ҙә ҡатнаша башлай. Бер аҙҙан уларға Иҙел Агишев, Мөхәмәт Исҡужин килеп ҡушыла.\nЭште закон нигеҙендә юлға һалыу өсөн ойошманың уставын, программаһын әҙерләргә кәрәк була. Әммә партия өлкә комитетының ризалығын алырға кәрәк. Ундай сетерекле мәсьәләне хәл итеүҙе Рәшит Шәкүр үҙ өҫтөнә ала. Идеология секретары, «Башҡорт халыҡ үҙәге» тигән атама менән килешмәйенсә, Республика башҡорт мәҙәниәте клубы тип кенә атарға рөхсәт итә.\nШулай итеп, 1989 йылдың 20 майында Нефтселәр мәҙәниәт һарайында 300-ҙән ашыу кеше ҡатнашлығында Республика башҡорт мәҙәниәте клубын ойоштороу сараһы үтә. Рәшит Закир улы унда «Милли тел, мәҙәниәт һәм халыҡ яҙмышы» тигән темаға ифрат ҙур (сәғәт ярымлыҡ!) доклад менән сығыш яһай. Докладта Башҡортостанға союздаш республика статусын биреү зарурлығы һыҙыҡ өҫтөнә алына. Артабан аҫаба халыҡ телен республика сиктәрендә дәүләт теле итеп раҫлау, ижтимағи-сәйәси халыҡ үҙәге ойоштороу тураһында һүҙ ҡуҙғатыла, башҡорт милли энциклопедияһы өҫтөндә эшләргә ваҡыт еткәнлеге хаҡында ла әйтелә. Йыйында «Башҡорт халҡына мөрәжәғәт» ҡабул ителә.\n1989 йылдың 17 декабрендә «Урал» Башҡорт халыҡ үҙәген ойоштороу йыйыны үткәрелә. Унда 989 делегат ҡатнаша. Ойошма рәйесе Рәшит Шәкүр «Килер көндәргә ҡарап» тигән доклад менән сығыш яһай. Устав раҫлана, ойошма эшмәкәрлеген билдәләүсе Положение һәм резолюция ҡабул ителә.\n«Урал» үҙәгенең сираттағы йыйыны 1991 йылдың 22–23 февралендә үтә. Уның эшендә республика райондарынан, ҡалаларынан 1198 делегат, Союздың 10 өлкәһенән, 7 республикаһынан 236 кеше ҡатнаша. Рәшит Шәкүр «Милли дәүләтселек һәм төп милләттең хоҡуҡтары» тигән темаға телмәр тота. Йыйында ер, экология, телдәр статусы, халыҡ мәғарифы, милли кадрҙар тәрбиәләү һ.б. мәсьәләләр хаҡында мөһим ҡарарҙар ҡабул ителә. «Был йыйында миңә, ниһайәт, вазифамды арҡаҙаштарымдың береһенә тапшырырға ваҡыт еткәйне», – тип яҙа Рәшит Закир улы үҙенең иҫтәлектәрендә. Ойошма рәйесе итеп БДУ доценты Марат Ҡолшәрипов һайлана.\nРәшит Шәкүр – башҡорт милли энциклопедияһына нигеҙ һалыусы\nАртабан Рәшит Закир улы төп иғтибарын һәм көсөн энциклопедистикаға йүнәлтә. Әле 1970 йылдар аҙағында уҡ «Ҡаҙаҡ совет энциклопедияһы»ның тәүге дүрт томын почта аша алдырып, ентекләп танышып сыҡҡан була ул. 1991 йылдың 5 мартында Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында Башҡорт совет энциклопедияһы төркөмөн ойоштороу мәсьәләһе ҡарала ла уға етәкселек итеү эше Р.Шәкүргә тәҡдим ителә. Рәшит икеләнеүһеҙ риза була. Ике аҙнанан БАССР Министрҙар Советы «Башҡорт совет энциклопедияһы»н әҙерләү, баҫып сығарыу тураһында ҡарар ҡабул итә. Шул көндән Рәшит Закир улы, ғилми эштәрен, әҙәби ижадын ситкә ҡуйып, мәшәҡәтле өр-яңы эшкә сума.\n«Ярай, Хөкүмәт ҡарары баҫылып сыҡты, ти. Ә бит уны бойомға ашыра башларға кәрәк. Ҡарарҙа энциклопедия төҙөү буйынса барлыҡ эш Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтына йөкмәтелгәйне. Ә бында бөтөнөһө өсөн мин яуаплы. Башта, алда телгә алынған приказға ярашлы, ике ай буйы бер кешенән (!) торған «энциклопедия төркөмө» етәксеһе булып эшләнем, йәғни үҙемә үҙем етәкселек итеп йөрөнөм. Ниһайәт, 1991 йылдың 3 майында институтта дүрт кеше составында әлеге төркөм төҙөлдө. Шуныһы ҡыҙыҡ: төркөмөбөҙҙәге өс кешенең икәүһе, бер йыл буйы энциклопедия өсөн ҡыл да ҡыбырлатмайынса, ҡабат үҙҙәре эшләгән бүлектәргә күстеләр», – тип яҙа ғалим үҙенең «Йөрәктәге яҙмалар» китабында.\nКоллектив туплау баштараҡ иң ауыр эштәрҙең береһе була. 1991 йылдың икенсе яртыһында ғына 12 ағзанан торған төркөм туплана. Энциклопедияны 9 томлыҡ итеп сығарыу планға индерелә, шулай ҙа башта «Башҡортостандың ҡыҫҡаса энциклопедия»һын төҙөү эшенә тотоналар.\nҘур көс һалынған хеҙмәт 1996 йылдың йәй урталарында тамамлана. Яҡшы сифатлы итеп сығарыу ҙа кәрәк бит әле! Мадридтағы абруйлы полиграфия компанияһына заказ бирергә булалар.\nҠыҫҡаса энциклопедияның рус телендәге баҫмаһын, «Ҙур совет энциклопедияһы» томдары менән йәнәш ҡуйырлыҡ булһын, тип, шундай уҡ ҡыҙғылт йәшмә төҫөндә һәм шул уҡ форматта нәшер итергә тип килешәләр. Башҡортса баҫма хаҡында ла, милли менталитетыбыҙға һәм Урал тәбиғәтенә яҡын булһын өсөн, йәшел йәшмә төҫөндә булһын, тип алдан уҡ һөйләшеп ҡуялар.\n«1997 йылдың беренсе көнөн, беренсе сәғәттәрен Башҡортостандың тәүге энциклопедияһын ҡулдарыбыҙға тотоп ҡаршы алдыҡ!» – тип ҡыуанысын белдерә һуңғараҡ Рәшит Шәкүр хеҙмәттәштәре исеменән.\nБыл томды башҡортса сығарыу финанс яғынан йырып сыҡҡыһыҙ ҡаршылыҡтарға юлыға. Әммә ҡуш йөрәкле Рәшит ауырлыҡтарҙан ҡурҡамы һуң: ҡара тырышлыҡ күрһәтеп, алдына ҡуйылған маҡсатынан тайпылмай. Республика\nИспанияның Толедо ҡалаһында. 1996 й.\nПрезиденты Мортаза Ғөбәйҙулла улына хат аша мөрәжәғәт итеп, теләгенә ирешә – башҡортса энциклопедия Мадридта 8 мең экземпляр менән баҫыла! Уңыштан ҡанатланған нәшриәт коллективы «Башҡорт энциклопедияһы»ның 7 томлығын әҙерләү эшенә тотона. Республиканың тәүге энциклопедияһын әҙерләү һәм баҫып сығарыуҙағы ҙур хеҙмәттәре өсөн 1997 йылдың февралендә Рәшит Шәкүргә Президент указы менән «Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре» тигән исем бирелә.\n1997 йылдың 2 декабрендә БАССР-ҙың Фән, юғары һәм урта профессиональ белем биреү дәүләт комитетының коллегияһы «Башҡорт энциклопедияһы» ғил- ми нәшриәтенең эше тураһында отчетты тыңлап, уның эшен «ҡәнәғәтләнерлек тип танырға» тигән ҡарар ҡабул итә.\nАртабан иһә детективҡа торошло хәл-ваҡиғалар ҡуйыра: бер-ике көн үткәндән һуң Комитет башлығы Рәшиткә: «Һине ғилми нәшриәттең баш мөхәррире итеп ҡуябыҙ, шунлыҡтан директорлыҡтан китергә тура килер», – тип белдерә. Аптырашта ҡалған директор ризалыҡ бирмәй. Киләһе йылдың ғинуар каникулынан һуң Комитет рәйесе, эштән бушатыу тураһында фарман тотоп, нәшриәт етәксеһенең кабинетына килеп инә... Бына шулай бик күңелһеҙ тамамлана сикһеҙ көс һалынған «энциклопедия эпопея»һы Рәшит Шәкүр өсөн.\nҮҙ халҡының тоғро улы\nХХ быуат аҙағы күңелде ҡырырлыҡ, дәрт-дармандарҙы ҡыйырлыҡ ғәҙелһеҙлектәргә юлыҡтырһа ла, бығаса тупланған ижади һәм фәнни эшмәкәрлек үҙ һөҙөмтәһен бирә – 1998 йылдың майында докторлыҡ диссертацияһы яҡлана! Шулай итеп, Рәшит Шәкүр 61 йәшендә фән докторы юғарылығына күтәрелә. Шул уҡ йылдың йәйендә Башҡорт дәүләт педагогия институтына профессор итеп эшкә саҡырыла. Институт етәксеһе Рәил Мирвай улы Әсәҙуллин үҙ эшенә мөкиббән бирелгән уҡытыусылар коллективы туплай. Университеттың башҡорт филологияһы факультетында берҙәм, татыу, үҙ эшен яратҡан уҡытыусылар менән эшләй профессор Рәшит Шәкүр. Кафедрала телгә ҡағылышлы барлыҡ эштәр ҙә юғары сифатлы итеп үтәлә. Ҙур кинәнес менән шөғөлләнгән топонимиканы ла күҙ уңынан ысҡындырмай ғалим. Университетта башҡорт диалектологияһы, БДУ-лағыса, иҫке ҡараштар нигеҙендә уҡытылған була: башҡорт әҙәби теле көнсығыш һәм көньяҡ диалектҡа нигеҙләнеп барлыҡҡа килгән тигән фекер өҫтөнлөк итә, ә төньяҡ-көнбайыш башҡорттарының һөйләү теле диалект итеп танылмай. Башҡорт тел ғилемендәге был хата ҡараштан ҡотолоу маҡсатында Рәшит Шәкүр башҡорт теле диалекттарының өр-яңы классификацияһын эшләй, шуның менән төньяҡ-көнбайыш башҡорттарының һөйләү телен үҙ аллы, өсөнсө диалект итеп уҡытыу эшен башлап ебәрә.\nМөғәллимлектән тыш, был йылдар эсендә Рәшит Закир улы йәмәғәтселек эшендә лә әүҙем ҡатнашты. Халҡыбыҙ, республика яҙмышы өсөн мөһим роль уйнаған бик күп сараларҙың уртаһында ҡайнарға тура килә уға. Йәше етмеш бишкә еткәндә лә бер юлы ете-һигеҙ йәмәғәт ойошмаһының эшендә ҡатнашып йөрөнө – Мең ырыуының ҡор башы, Яҙыусылар союзының идара ағзаһы, Бөтә донъя башҡорттарының Башҡарма комитеты ағзаһы, БР Хөкүмәте эргәһендәге Топонимика хеҙмәте етәксеһе һ.б.\nИл уҙаманы Рәшит Шәкүрҙең йәш быуынға васыят итеп әйтерлек кәңәш-һүҙҙәре лә бар:\n«Башҡорт өсөн айырыуса ҡәҙерле төшөнсә – тыуған ер, тыуған тупраҡтыр. Тыуған ерҙә, туған халҡың менән бергә йәшәүҙән дә ҙурыраҡ бәхет юҡтыр ул. Шуның өсөн дә төрлө яҡтарға таралмағыҙ, һибелмәгеҙ, башҡорттарым! Балаларығыҙҙы, ейән-ейәнсәрҙәрегеҙҙе ситкә таратмағыҙ. Улай тырым-тырағай булып йәшәр өсөн беҙ урыҫ та, ҡытай ҙа, хатта үзбәк тә түгел. Ҡытай, ҡайҙа йәшәһә лә, ҡытай булып ҡала, уны бер кем дә ассимиляциялай алмай. О, күп һанлы булыу ғәләмәте!.. Халыҡ, һан яғынан ни тиклем аҙыраҡ булһа, уға үҙ-үҙен милләт булараҡ һаҡлау өсөн шул тиклем үк күберәк көс түгергә кәрәк була. Улдарыбыҙҙы, фәҡәт башҡорт ҡыҙына өйлән, тип үҫтерергә тейешбеҙ! Шул саҡ ҡыҙҙарыбыҙ ҙа ишһеҙ ҡалмаҫ, сит милләткә өйләнеп, егеттәребеҙ ҙә атаһының милләтен, динен ҡәҙерләмәгән балалар ишәйтмәҫ!» («Башҡортостан», 16.02.2016 й.).\nЙәшлек дуҫым, ҡорҙашым, һабаҡташым Рәшит Шәкүр! Халҡыбыҙҙың бөгөнгөһө, киләсәге өсөн көн-төн янып йәшәп, ғүмереңдең туғыҙынсы тиҫтәһен ваҡлайһың. Был йылдарҙы күҙ уңынан үткәреп, ғүмер баҡый фән тип йән атҡансы, тиҫтерҙәрем кеүек ауылда балалар үҫтереп ғүмер уҙҙырһам, яҡшыраҡ булмаҫ инеме икән, тигән икеләнеүле уйҙарға төшөп киткән саҡтарың да булып ҡуйғылай. Бер яҡтан ҡарағанда, дөрөҫ фекер. Халыҡ иҫәбен арттырып, уның йәшәйешен тәьмин итеүгә үҙ өлөшөңдө индереү, һис шикһеҙ, мөҡәддәс эштәрҙең береһелер. Ә бит халыҡты тиңдәр араһында тиң итеүсе, күтәреүсе зыялылар, фән докторҙары, профессорҙар ҙа булырға тейеш бит әле. Хоҙай Тәғәлә һиңә дөрөҫ юл һыҙған – милләттеңдең иң уҡымышлы, зыялы вәкилдәренең береһе һин. Теге ваҡыт: «Зәки Вәлиди армияһының ябай һалдаты булып хеҙмәт иткән булһам да, үҙемде иң бәхетлеләрҙән һанар инем, егеттәр!» – тигәндә арҡаларыбыҙҙы йәшен уттары ҡамсылап үткәндәй булғайны. Уй- хыялдарыңды бойомға ашырҙың – халҡың өсөн йәнеңде фиҙа ҡылырға әҙер тоғро һалдат булып ғүмер кисерҙең. Артабан да шулай булыр. Амин!\nТөп фотоның авторы - Эдуард Дилмөхәмәтов


Ағы барҙың – туғы бар, йәки, Һөттөң ҡәҙерен белеүселәр тураһында | Всемирный курултай башкир\nИнйәр ағинәйҙәре етәксеһе, үҙ ғүмеренең 49 йылын балалар уҡытыуға арнаған Шәрғиә Яҡшыдәүләтова байрамды асып: “Иң төп маҡсатыбыҙ – йәштәребеҙҙе магазин һөтөнән баш тарттырып, ауыл һөтөнә йөҙ борҙороу, уларға, һөт ризыҡтары етештереп, ғаиләңде туйындырырға ла, эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеп, матди файҙа алырға ла мөмкин икәнен күрһәтеү. Бөтә нәмә һөттән башлана: кеше тыуғас та әсә һөтө менән быуынын нығыта, һөт уға ғүмере буйы көс бирә”, – тине.\nТеатрлаштырылған тамашаға ҡоролған сарала Инйәр ағинәйҙәре боронғо рецепттар буйынса әсе һәм сөсө ҡатыҡ, ҡорот, эремсек, ҡыҙыл эремсек, турта әҙерләү оҫталыҡтары менән бүлеште. Уларҙың сығыштарын урындағы музыка мәктәбе уҡыусыларының йыр-бейеүе тағы ла йәнлерәк итте. Ғөмүмән, сәхнәнән бик күп аҡыллы, файҙалы кәңәштәр яңғыраны.. Һөттән башлап, һөт ҡушып эшләнгән башҡа ризыҡтарға тиклем йәнең теләгән рецептты яҙып алыу мөмкинлегенә эйә булды сараға килеүселәр. Шәрғиә Исмәғил ҡыҙы боронғоларҙың һыуытҡысһыҙ ҙа май һаҡлау серҙәре менән уртаҡлашып, әсәһенең нисек итеп ҙур тәпәнгә аҡ май йыйып, агент килгәнсе һаҡлауы тураһында һөйләне: “Әсәйем иҫкертмәй, оҙаҡлатмай ғына майҙы бешә лә, тәпәнгә, эсендә һауаһы ҡалмаҫлыҡ итеп баҫып ҡуя. Һауа үтһә, май иҫкерә, күгәрә башлай. Тәпән тулғас, ауыҙын ағас япма менән ныҡ итеп яба, һауа инмәһен өсөн тәпәндең ситтәренә балауыҙ йәбештерә. Ауылға май йыйыусы килһә, тәпәндәге аҡ майҙы иретә лә, килеп сыҡҡан һары майҙың таҙаһын, юғары сортлыһын ғына тапшыра торғайны. Бөтөн май шулай дәүләткә китә. Әсәйем 3 һыйыр тотҡас, беҙгә майы-ҡаймағы, ҡатығы ла артып ҡала ине. Бер һыйыр аҫыраған ғаиләләр иһә май күрмәй, ҡатыҡ күрмәй, ойотҡан менән генә йәшәне. Беҙ ул яҡтан бәхетлерәк булдыҡ”.\nЙәйәк ауылынан килгән Гөлсирә Ислам ҡыҙы Салауатованан турта тип аталған туҡлыҡлы милли аҙыҡ эшләү серҙәрен яҙып алдыҡ. Туртаның рецебы былай: һары майҙы ҡыҙған табала эретәләр ҙә, шыйыҡ ҡамыр барлыҡҡа килерлек итеп арыш оно йә 2-се сортлы он һалып, килеп сыҡҡан масса ҡыҙғылт төҫкә ингәнсе болғатып торалар. Турта әҙер булғас, уға тоҙ һалалар ҙа (теләгән кеше шәкәр ҡомо өҫтәй ала), һалҡын урынға һыуытырға ултырталар. Һыуынған турта ҡата һәм ашарға әҙер була. Гөлсирә Салауатова әйтеүенсә, борон был аҙыҡты эшкә киткән, оҙон юлға сыҡҡан ир-аттарға әҙерләп бирер булғандар. “Туҡлыҡлылығы, оҙаҡ һаҡланыуы арҡаһында был аҙыҡ сәфәргә сыҡҡанда бик уңайлы булған. Мин әле лә уны бешереп алам”, – тине Гөлсирә Ислам ҡыҙы. Инйәр ауылы ағинәйе Зәкинә Шәрәфетдин ҡыҙы Ғәлимова сөсө ҡатыҡ әҙерләү серҙәре менән бүлеште. Сөсө ҡатыҡ – ойотмос һалынған, бер көнгә йылыға ултыртып ҡуйылған яп-ябай һөт була икән. “Бөгөн был эсемлекте кибеттә “кефир” тип һаталар, – тине ағинәй. – Сөсө ҡатыҡтан тыш әсе ҡатыҡ та була. Уныһы – шул уҡ рецепт менән әҙерләнеп, аласыҡта йәки көбөлә оҙағыраҡ (3-4 көн) тотолған ойотмосло һөт”.\nӨс тиҫтә йыл Үзбәкстанда йәшәп, башҡорт милли ойошмаһын етәкләп, Уҫманғәле ауылына атай нигеҙенә йәшәргә ҡайтҡан Афина Ғөбәйҙуллина әйтеүенсә:” Ауыл ерендә кемдер бар эштәрҙе башлап йөрөргә тейеш, халҡыбыҙ шундай әйҙәләүҙәргә күнеккән. Беҙҙең ауылда депутаттар эшләй торған, әйҙәләй торған ошо эште хәҙер ағинәйҙәргә – беҙгә ҡушалар… ”\nКешеләрҙең тура йөрөй белеүсе һөтимәрҙәр класына ҡарай икәнен хәтерҙә тотоп, аҡ ризыҡтар ейеп, заман ауырлыҡтарына бирешмәй, арҡаларҙы тура тотоп йәшәйек.\n« Заявление Исполкома Всемирного курултая башкир против искажения истории Башкортостана авторами монографии «История татар Западного Приуралья»\nТыуған ерендә кеше кәрәгерәк була »


Ренат Мамаев: "Формула һөт баҙарында тәртип урынлаштырыр"\nОҙайлы килешеү төҙөмәгән һөтсөлөк хужалыҡтарының субсидияһыҙ ҡалыуы ихтимал. Был турала республика ауыл хужалығы министрлығында үткән кәңәшмәлә белдерелде.\nҺөт буйынса йыйылыш һуңғы арала ғына икенсе тапҡыр ойошторола. Был яңы һауылған һөткә хаҡтың үтә түбәнәйеүе менән бәйле. Сағыштырыу өсөн, былтыр һөттөң литры 24 һум булһа, быйыл 16 һум. Ауыл хужалығы белгестәре проблеманы оҙайлы килешеү төҙөп, хәл итергә тәҡдим итә. Сөнки былай...\n– Нәфис әҙәбиәтте ысынлап та әҙерәк уҡыйбыҙмы хәҙер? Ысынлап та. Һәр хәлдә үткән быуаттың етмешенсе-һикһәненсе йылдары менән сағыштырғанда – шулай. Бер мәғлүмәткә юлыҡтым: иң күп уҡыған ил тип Һиндостан күрһәтелгәйне – аҙнаға 11 сәғәткә яҡын. Артабан Таиланд һәм Ҡытай килә. Рәсәй – етенсе урында. Ни өсөн? Донъялар үҙгәрҙе – китапҡа ихтыяж кәмене. Заман технологияларына ҡаршылыҡ юҡ, әммә, мәҫәлән, студенттың, с...\nҒәҙәти, йыл да ҡабатланған сара был. Путин ҡатнашлығында – 2001 йылдан башлап, быйыл 16-сы тапҡыр, уҙғарылды: ун бере – президент, дүрте – премьер-министр булар...\nИлеңде мин яҙыусыңа ҡарап беләм\n– Әҙәбиәт булыр бөгөн үҙәктә. Сөнки кәмендә ике һәйбәт мәғлүмәти нигеҙ бар: беренсенән, кисә генә Мәскәүҙә ҙур йәрминкә тамамланды, унда, йылдағыса, «Китап» нәшриәте лә ҡатнашты, директоры Илһәм Йәндәүләтов белдереүенсә, беҙҙең баҫмалар менән ҡыҙыҡһыныу был юлы ла көслө булған; икенсенән, Сочиҙа «ЛиФФт” Евразия әҙәби фестивале тамамланды. 27 ил вәкиле ҡатнашты унда һәм араларында Башҡортостан вәкилдәре лә бул...\nДарыуҙарһыҙ. Сифатлы. Һөҙөмтәле.\nМассаж оҫтаһы, мануал терапевт, остеопат, табип-андролог Альберт Буранғолов менән Гүзәл Ситдиҡова әңгәмә ҡора.\nАльберт Буранғолов: Остеохондрозды ла дауалап була. Шәкәр сиренән дә кешеләрҙе аяҡҡа баҫтырабыҙ. Массаждың ғына 26 төрөн эшләйбеҙ. Биорезонанс диагоностика, йәғни днк кимәлендә даулалау һәм тикшереүҙәр алып барабыҙ. Иң мөһиме, бер дауалау ҙа тота килеп кенә тәғәйенләнмәй, алдан ҡорамалдар менән, шунан бармаҡтар ярҙамы...\n– Күҙебеҙ ҙә, һүҙебеҙ ҙә бөгөн ауылға төбәлер – унда иң мөһим осорҙарҙың береһе – яҙғы баҫыу эштәре бара. Нисек уҙғаны ҡыҙыҡһындыра, сөнки һауа шарттарын ыңғай тип булмай һәм йөрәгендә ил, ер тойғоһо барҙар борсолмай ҙа түгел. Иҡтисади йәһәттән ныҡ алға сығырға ынтылған Рәсәйҙең донъяла иң ҙур биләмәле булыуы ауыл хужалығын үҫтереү мөмкинлеген биреп кенә ҡалмай, ошо бурысты һала ла бит. Тармаҡта етештерелгәнде...\nБашынан һыйпағыҙ, яратығыҙ!\nV сирек башлана.\nӨфө ҡала хакимиәтенең йәмәғәт именлеген һаҡлау үҙәге белгесе Әлмирә Исхаҡова һәм республика йәштәр социаль-психологик, мәғлүмәти-методик үҙәгенең йәш ғаиләләр менән эшләү бүлеге мөдире Ғәлиә Сәлихова менән Зөһрә Арсаева осрашты.\nӘҙерлек биргән ҡәҙерлелек\n– Берҙәм дәүләт имтихандары атлай ил буйлап. Индерелгәндәренән ана ни саҡлы ғүмер уҙһа – тотош быуын үҫеп килһә лә, тулҡынландырған осор булып ҡала әле ул. Күпкә алдан башланған әҙерлекте алғанда – тотош дәүер ҙә.\nБер юлы сығарылыш та, ҡабул итеү ҙә һынауы булған был эшкә дәғүәләр хәҙер бермә-бер кәмене, сөнки үҙе камиллашты: тест рәүеше бөттө тиерлек –математика буйынса имтиханды алғанда, мәҫәл...\nБайҙар ҙа түләй.\nРәсәй Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаров менән яңы закондар хаҡында Гүзәл Ситдиҡова әңгәмә ҡора.\n-Рәсәй почтаһы.Үҙгәрештәр көтөлә.\n-Киң функциялы үҙәк. Проблема ҡайҙа йәшеренгән?\n-Дача амнистияһы. Ауылда теркәлмәгән ерҙәрҙе нимә көтә?\nҺәм башҡа закон проекттары, закондар:\nКиләсәкте уйлаған – никах туйлаған\n– Һүҙ үҙәгендә бөгөн ғаилә булыр. Сөнки республикала шул исемле йыл бара, төрлө саралар үткәрелә – ваҡытында һөйләй барырға лә кәрәк. Сөнки заман менән бергә күренештәр ҙә үҙгәрә – йәш быуын мәсьәләгә икенсерәк ҡарай һәм быны тыйып та булмай. Сөнки демография – ҡырҡыу, яҡшыртырға ла яҡшыртырға әле. Юғиһә эшләгәндәр әҙәйә – Рәсәйҙә 2020 йылда уҡ 79 миллионлыҡ эшләгән кешегә 36 миллион пенсионер тура ки...\nАтҡа бесәнде эшҡыуар һала.\nЭшҡыуарҙар аҙналығы. Питер форумы. "Рәсәй терәге" эшҡыуарҙарға ярҙам күрһәтеү ойошмаһының яңы рәйесе Ләйсән Николаева менән әңгәмә.\nҒарифулла Яппаров: "Бензинға хаҡ күтәреп, иҡтисадты үҫтереп булмай"...\nРәсәй Дәүләт Думаһы көнбайыштың яңы санкцияларына яуап бирҙе. Депутаттар һуңғы уҡыуҙа контрсанкциялар тураһында закон ҡабул итте.\nДонъя һәм ил иҡтисадында ниндәй күренештәр көтөлә? Ошо һәм башҡа һорауҙарға яуап эҙләрбеҙ.\nБеҙҙә ҡунаҡта Халыҡ-ара иҡтисад һәм хоҡуҡ институтының Башҡортостан филиалы етәксеһе, ауыл хужалығы фәндәре докторы, профессор, Рәсәй юристар берлеге ағзаһы Ғарифулла Яппаров.\nБүрттерергә, емеш бирер хәлгә еткерергә\n– Үҫмер сағымда әле Өфөнән бер төркөм әҙиптәр килеп төшкәнен – йөрәгемә яҡын әҙәбиәт дәрестәрендә ололап өйрәнелгән, тәбиғәтемдән һалынғанға буйһоноп, әҫәрҙәрен үҙем программанан тыш та ҡалдырмай уҡыған яҙыусы һәм шағирҙар менән ҡырҙаныраҡ булһа ла осрашыуымды, Рәшит ағай Солтангәрәйевтың күҙ алдымда һыбай йөрөгәнен яман тамаша ҡылғаным хәтеремдән мәңге юйылмаҫтыр. Заманы шулай инеме, әҙәби һүҙгә шул ваҡытта у...\nСССР-ҙың 50 йылылығы, Ырымбург һәм һыйырҙар ҡоло урамы хаҡында\nАлтаҡталарҙа хата күрһәгеҙ, нимә эшләйһегеҙ? Был турала асыҡтан-асыҡ әйтәһегеҙме, әллә өндәшмәй генә уҙып китәһегеҙме? Ни өсөн беҙ хаталы яҙабыҙ? Кем яуап тоторға тейеш? Бөгөн ошо турала фекер алышабыҙ.\nМетрология. Метеорология түгел.\nБашҡортостандың Метрология, стандартлаштырыу һәм һынауҙар үҙәге белгестәре: инженер-метрологтар менән уларҙың һөнәри байрамдары алдынан әңгәмә ҡорабыҙ.\nГаз, һыу, электр иҫәпләү ҡоролмалары менән нисек алданыуыбыҙ мөмкин? Иҫәпләү ҡоролмаһын тикшерергә ваҡыт еткән икән, ҡайҙа мөрәжәғәт итергә?\nЭфирҙа: Гүзәл Ситдиҡова.\nТормош яҡшырһын өсөн\n– Оло сәйәсәт тураһында һөйләшмәк бөгөн ниәт. Кешеләр мөнәсәбәттәрендәге бик ҡатмарлы өлкә был һәм үҙенә йыш мөрәжәғәт, даими аңлау-аңлатыу, ҡыҫҡаһы, иғтибар талап итә. Йәмғиәттең диҡҡәте, ә киң мәғлүмәт сараһы – уның күҙе лә, сәйәси күренештәр өҫтөнән билдәле бер күҙәтке лә булып тора. Илдә президент вазифаға ингән, ә был, төп закон ҡушыуынса, хөкүмәттең яңыртылыуын да эйәрткән, һуңғы осор ошо яҡтан ифрат мөһ...\nАуыр хәлдә ҡалған балалар, ғаилә өсөн ышаныс телефоны эшләй. Был хаҡта белә инегеҙме? Ул нисек эшләй? Башҡортостандың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының "Ғаилә" ресурс үҙәге белгесе Роза Ихсанова менән әңгәмә.


Йортобоҙ, күгебеҙ тыныслығы кемдең ҡулында? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Йортобоҙ, күгебеҙ тыныслығы кемдең ҡулында?\nЙортобоҙ, күгебеҙ тыныслығының нигеҙе ниҙә? Үҙенең кешелек бурыстарын белгән, лайыҡлы атҡарған ғаилә башлығында. Эйе, ир кеше - Ватаныбыҙҙы, милләтебеҙҙе, өммәтебеҙҙе, рухи ҡиммәттәребеҙҙе һаҡлаусы. Уға динебеҙҙә ифрат ҙур урын бирелгән. Көслө зат һөнәрле белергә, хеҙмәт яратырға, ышаныслы терәк-таяныс булырға тейеш. Ошо йәһәттән Пәйғәмбәребеҙҙең хәҙистәрен йәнә бер иҫкә алып үтәйек.\nБатша улын күпмелер ваҡытҡа остаздың ҡарамағына тапшыра. “Уға барлыҡ ғилемде, һөнәрҙе өйрәтегеҙ”, – ти.\nБер аҙҙан имтихан алырға үҙе килә. “Улығыҙ барыһына ла өйрәнде!” – тип ҡәнәғәтлек менән ҡаршы ала батшаны остаз. Һынауҙың тәүге өлөшөндә кәмәгә ултырып китәләр. Диңгеҙҙең тәрәнерәк еренә еткәс, батша ярандарына улын һыуға ташларға бойора. Уныһы бата башлай. Хеҙмәтселәр егетте кире тартып сығара.\n“Ә ниңә йөҙөргә өйрәтмәнең? – ти батша остазға. – Әҙәм балаһы ғилемде, үҙе белмәгән осраҡта, икенсе берәүҙән өйрәнә ала. Ә йөҙә белмәһә, уны кем ҡотҡарыр?”\nБер егет Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм янына ярҙам һорап килгән.\n“Ауырыйһыңмы, әллә эшләй алмайһыңмы?” – тип ҡыҙыҡһынған Пәйғәмбәребеҙ. Тегеһе ҡоралы юҡлығы хаҡында әйткәс, балта һатып алып биргән дә, утын ҡырҡып, халыҡҡа һатырға ҡушҡан.\nЕгет бер аҙнанан йәнә килгән. Ҡулында – алтын аҡса, ти...\nБарлыҡ ваҡытын мәсеттә үткәргән кешене күреп, Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм башҡаларҙан: “Был әҙәм балаһы көнө-төнө ғибәҙәттә. Уны кем ашата икән һуң?” – тип һорай.\n“Кәсепселек менән шөғөлләнгән туғаны ризыҡландыра”, – тип яуаплайҙар.\n“Тимәк, шул туғанының тормошо хәйерлерәк”, – тип һығымта яһай Пәйғәмбәребеҙ.\nИр-ат шулай уҡ ата-әсәһенә, балаларына, ҡатынына ҡарата иғтибарлы, ихтирамлы булырға тейеш. Исламда шундай ғаилә башлығы өлгө итеп ҡуйыла. “Ир менән ҡатын бер-береһенә һөйөү менән ҡарай икән, Аллаһ Тәғәлә уларға рәхмәтен ебәрә”, – тигән Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм.\n* “Һәр беребеҙ – көтөүсе. Ир кеше үҙ көтөүе – ғаиләһе – өсөн ҙур яуаплылыҡ йөрөтә”.\n* “Арағыҙҙа кем ҡатынына яҡшы мөнәсәбәттә, шул – иң яҡшыһы”.\n* “Атай-әсәйегеҙгә ҙур ихтирам-хөрмәт күрһәтһәгеҙ, балаларығыҙ үҙегеҙгә шундай уҡ мөнәсәбәттә булыр”.\n* “Үҙ тәрбиәһендә булғандар хаҡында хәстәрлек күрмәгән кеше гонаһ йыя”.\n* “Мосолмандың теленән дә, ҡулынан да, фекеренән дә һис кем зыян күрмәҫ”.\n* “Аллаһтың рәхмәтен алғың киләме? Атай-әсәйең менән яҡшы мөнәсәбәттә бул!”


Төбәктәге йылға-күлдәрҙә боҙҙоң ҡалынлығын үлсәнеләр: балыҡ тоторға иртә әле // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТөбәктәге йылға-күлдәрҙә боҙҙоң ҡалынлығын үлсәнеләр: балыҡ тоторға иртә әле\n7:30, 11 декабря 2017 Йәмғиәт\nФото: Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығы\nТөбәктәге йылға-күлдәрҙә боҙҙоң ҡалынлығын үлсәнеләр: балыҡ тоторға иртә әле Фото: Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығы\nБашҡортостан Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы ҡышҡы балыҡ тотоу өсөн йылғаларҙағы һәм күлдәрҙәге популяр урындарҙа боҙ ҡалынлығы һөҙөмтәләрен хәбәр итте. Атап әйткәндә, Дуҫлыҡ монументы эргәһендә Ағиҙелдә боҙҙоң ҡалынлығы ни бары 2-5 сантиметр. Сипайлово тирәһендә Ҡариҙел йылғаһында – 2-5сантиметр. Каманың ҡапламы тағы лә нәҙегерәк – 1-2 сантиметр. Киләһе күлдәрҙә боҙ ҡапламы ҡалыныраҡ: Шәмсетдин күлендә – 7-10 сантиметр, Яҡтыкүлдә – 8-10 см, Асылыкүлдә – 7-10 см, Ҡандракүлдә – 5-7 сантиметр. Туймазы (10 см), Павловка (10-12 см) һыу һаҡлағыстарында боҙ ҡалыныраҡ, ә Нөгөштә нәҙегерәк (3-5 см).\n10 сантиметрҙан ҡалын булған боҙға ғына сығырға мөмкин, тип иҫкәрттеләр Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығында. «Боҙҙоң ҡалынлығын уның төҫөнә ҡарап белергә мөмкин: зәңгәр төҫтәге боҙ – ныҡлы, ә бына аҡ төҫтәгеһе ышанысһыҙ. Күкһел, аҡһыл йәки һарғылт төҫтәге боҙҙоң бер ҙә ышаныслығы юҡ – шатырлап тормай емерелә. Тәүлектең ҡараңғы ваҡытында йәки насар күренгәндә боҙға сығыу бөтөнләй тыйыла», — тип аңлатты ғәҙәттән тыш ведомство белгестәре.\nТеги: боҙ, ныҡлылығы


Материалы за 10.04.2008 » Архив газеты "Йәшлек"\nИренмәгәндең ирене ашлы, иркәнең күҙе йәшле.\nРесторанда бер ир оло тауыш ҡуптара. Официант уның эргәhенә йүгереп килеп, ни булғанын hораша:\n– Fәфү итегеҙ, ниңә шул тиклем шаулайhығыҙ, башҡа клиенттарҙың ҡотон алдығыҙ бит, – ти.\n– Һеҙ килтергән ашта себен йөҙөп йөрөй, – тип тағы ла нығыраҡ ҡысҡыра ир.\n– Яңылышаhығыҙ, әфәндем, ул себен бер нисек тә йөҙөп йөрөй алмай, сөнки ул үлгән, – ти, официант, ирҙе тынысландырырға тырышып.\nавторы: Нур | 10 апреля 2008 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nПродается бульдозер Т – 130, 1987 г. выпуска, цвет желтый, цена 500 т. р.\nХозур тәбиғәтле Әбйәлил районының Буранғол ауылында тыуып, Ҡыҙыл hыуын hыулап, тау-урмандар гиҙеп үҫкән, әлеге көндә Салауат ауылында йәшәүсе hөйөклө тормош иптәшем, яратҡан атайыбыҙ\nЗөлфәр Рәүеф улы\n45 йәшлек юбилейы менән ҡайнар ҡотлайбыҙ. Ҡәҙерлебеҙгә ныҡлы hаулыҡ, эшендә уңыштар, ғаилә именлеге, муллыҡ hәм шатлыҡ-ҡыуаныстарға бай ғүмер теләйбеҙ. Күңелең матур, кешеләргә игелеклеhең. Һәр ваҡыт шулай изге күңелле, ихлас hәм алсаҡ, көслө рухлы булып ҡал. Тормош ауыр тип, hикәлтәләрҙе үтеп сығырҙай көсөң, дәртең бер ҡасан да hүнмәhен.\nБеҙҙең менән hин дә бәхетле бул,\nКүңел күгең hәр саҡ аяҙ булhын,\nСитләп үтhен hағыш, борсоуҙар.\nНыҡлы сәләмәтлек юлдаш булhын,\nИң изге теләктәр менән – hине яратыусы тормош иптәшең, ҡыҙҙарың Зәлиә, Дилбәр, Нәркизә.\nДинисҡа ярҙам итегеҙ! Яңылыҡтар\nСәғитовтар ғаиләhенә бәлә килде: биш йәшлек улдары Динис ҡаты ауырып китте. Баланы Мәскәүҙәге Рәсәй балалар клиникаhының онкогематология бүлегенә hалдылар. Динисҡа унда ғына ярҙам итә аласаҡтар. Баш ҡалаға барыу hәм операция, дауаланыу өсөн байтаҡ аҡса кәрәк буласаҡ. Fаиләлә өс бала, билдәле сәбәптәр арҡаhында ғаилә башлығы ғына эшләй.\nИғтибар: эҙләү! Яңылыҡтар\nБлаговещен районы hәм ҡалаhы буйынса эске эштәр бүлеге Благовар районының Түбәнге Иҙәк ауылында йәшәүсе 1992 йылдың 29 сентябрендә тыуған Татьяна Закированы эҙләй. Ҡыҙ 3 апрелдә өйөнән мәктәпкә сығып китә hәм бөгөнгәсә уның ҡайҙалығы билдәhеҙ. Ҡыҙ төҫкә 16 – 17 йәштәрҙә күренә, буйы 162 см, сәстәре ҡыҫҡа, маңлайының уң яғында бер сантиметрлыҡ яра эҙе бар. Өҫтөнә капюшонлы ҡара болон куртка, ҡара салбар, резина итек кейгән. Ҡыҙҙы белеүселәр йәки таныусылар булhа, 8 (34766) 2-16-76, 2-13-90, 2-19-73 йәки 02 телефондары буйынса шылтыратыуығыҙ hорала.\n«Ҡунаҡтар сисенгәнсе» кексы Яңылыҡтар » Конкурстар\n«Ҡунаҡтар сисенгәнсе» кексы\nКәрәк: 1 йомортҡа, 50 г маргарин, 0,6 стакан шәкәр ҡомо, 0,5 стакан hөт, 10 г тоҙ, 1 сортлы он.\nТабаға 1 йомортҡа, 50 г йомшартылған аҡ май йәки маргарин, 2/3 стакан шәкәр ҡомо hәм ярты стакан hөт hалып туҡығыҙ. Унан тоҙ, 1 стакан он hәм 10 г ҡамырҙы йомшартҡыс (разрыхлитель) өҫтәп болғатығыҙ ҙа, 12 минутҡа эҫе мейескә ҡуйығыҙ.\nҺыуытып, диаметр буйынса уртаға бүлегеҙ, араhына ҡайнатма йәки крем hөртөгөҙ. Өҫтөн печенье вағы hибеп биҙәгеҙ ҙә, табынға ҡуйығыҙ.\nЛилиә СӘFИҘУЛЛИНА Минең йәндә – серенада: Йә хушлашыу, йә тантана Әҙәбиәт\nҮткән hәм көткән көндәремә\nБыл көнөм тик алыш ҡыры.\n«Ине» – «булыр» силәктәре өсөн\nКөйәнтәhе мин – Әҙәм ҡыҙы.\nКөйәнтәм – шығыр-шығыр:\nСиләктәр шул бик ауыр.\nТағын кем нимә hалыр?\nРәми Ғарипов Йәшенле йәшлек Әҙәбиәт\nӘсҡәт, hинең талаптарың барыhы ла дөрөҫ. Мин художестволы әҫәр яҙғанда, минең төп тема шунда ла инде. Ләкин бында Вәхиттең тормошонда нимә булған, тик шул турала hәм уның эске донъяhы тураhында ғына яҙыла. Сөнки художник образын тыуҙырыу миңә бик ҡыйынға тура киләсәк. Уның нисек формалаша барыуын эҙмә-эҙлекле рәүештә яҙып барырға кәрәк булды. Ә башҡа образдар әле мин күп тәжрибә туплағандан hуң hәм кешеләрҙе бик ныҡ өйрәнгәндән hуң дөйөмләштерелеп яҙыласаҡ. Бында уларҙың тик схемаhы ғына әле. Был яҙмалар тик минең планым ғына.\nӘ Айhылыу образын, әлбиттә, мин үҙем теләгәнсә итеп тыуҙырасаҡмын. Ул Вәхиттең иң яҡын ярҙамсыhы, уның бөтә шатлығын да, ҡайғыhын да уртаҡлаша торған, тәрән кисерешле, Вәхитте бөтә йөрәгенән яратҡан, бөтә яҡтан да алдынғы, етәксе, ойоштороусы, актив, бөтә яҡтан да матур ҡыҙ буласаҡ.\nТормош әле сикhеҙ. Автор ҙа әле үҙенең геройҙары менән үҫәсәк.\n(Бер бит йыртып алынған hәм ҡара ҡәләм менән яңы бит башына Рәми Fарипов тип яҙып ҡуйылған – З. Б.)


Башҡортостанда Сибай театры актеры Марс Итбаев ваҡытһыҙ арабыҙҙан китте // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n10:24, 22 сентября 2020 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт драма театры актеры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Марс Итбаев донъя ҡуйҙы. Уға 50 йәш ине.\nАктерҙың коллегалары хәбәр итеүенсә, унда коронавирус инфекцияһы булған, һуңғы көндәрҙә ул дауаханала ятҡан.\nМарс Салауат улы Итбаев 1970 йылдың 21 ғинуарында Өфөлә танылған режиссер Салауат Итбаев ғаиләһендә тыуған. Өфө дәүләт сәнғәт институтын (Р.В. Исрафилов курсын) тамамлаған. Йүнәлтмә буйынса Сибай театрына эшкә ебәрелгән һәм унда 30 йылға яҡын эшләгән.\nМарс Итбаевты Ейәнсура районында ерләйҙәр.\nТеги: юғалтыуҙар, коронавирус


Башҡа бер ваҡытта ла 8 март көнөндәге кеүек үҙеңде ысын мәғәнәһендә Ҡатын - ҡыҙ итеп тоймайһыңдыр ул! Йылына бер тапҡыр булһа ла ирҙәр үҙҙәре тураһында бер аҙға онотоп, беҙҙ ең турала, йорт тылының баҫалҡы эшсәндәре тураһында иҫенә төшөрә... Был айырыуса ТВ программаларында һиҙелә: йәнде көйҙөрөүсе криминаль яңылыҡтар, хәүефле енәйәтселәр тураһында документаль фильмдар, бандиттар артынан ҡыуыусы "менттар" хаҡында тапшырыуҙарҙы туҡтатып, беҙгә, ниһайәт, нормаль фильмдар һәм тапшырыуҙар күрһәтеп алалар. Хатта реклама ла ялҡытмай: ул ир - аттарға һөйөклө әсәһе, ҡатыны, ҡыҙы, ейәнсәре өсөн бүләк һайларға ярҙам итә бит...\nНимә эшләйһең инде, беҙ йәшәгән донъя - ирҙәрҙеке. Һәр хөкүмәт, закондар сығарыу органдары, күпселек предприятие\nетәкселәренә бер күҙ ташлау етә. Ирҙәр үҙ зауығына ҡарап дәүләт реформалары үткәрә, ТВ программалары әҙерләй һәм... телетапшырыуҙарҙан төрлө тәм - том әҙерләргә өйрәтә. Бахырҡайҙар барыһын да үҙҙәре башҡарырға мәжбүр, тигән тойғо барлыҡҡа килә, хатта. Әҙәмдең ҡабырғаһынан барлыҡҡа\nкилгән Һауаның ҡулынан ғына бер эш тә килмәй.\nҒәмәлдә был шулаймы һуң Әйҙәгеҙ гүзәл республикабыҙға статистик тикшереүҙәр бейеклегенән күҙ һалайыҡ.\nФедераль дәүләт статистикаһының БР буйынса территориаль органы мәғлүмәттәре буйынса, 2005 йылда Башҡортостанда төрлө йәштәрҙәге 2,2 миллион ҡатын - ҡыҙ йәшәүе билдәле. Әйткәндәй, был республика халҡының 53 проценты тигән һүҙ! Уртаса алғанда, беҙҙә мең ир - атҡа 1139 ҡатын - ҡыҙ тура ки лә. Хәйер, был нисбәт төрлө йәш төркөмдәрендә төрлөсә. Мәҫә лән, 16 йәшкә тиклемге 1000 малайға ни бары 962 ҡыҙ тура кил ә. Ә\nинде 16 йәштән 59 йәшкәсә эшкә һәләтле мең ир - атҡа 1063\nҡатын - ҡыҙ. Һәм, ниһайәт, 60 - тан һуң ҡатын - ҡыҙҙар һаны ирҙәрҙән ике тапҡыр күберәк булыуы билдәле (меңгә 1853 ).\nБашҡортостанда йәшәүсе ҡатын - ҡыҙҙың уртаса ғүмер оҙонлоғо яҡынса 73 йәш тәшкил итә ( ирҙәр араһында был күрһәткес, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, 60 йәш). Үҫешкән илдәрҙә ғүмер оҙонлоғо байтаҡҡа күберәк, әлбиттә - француз, швед, фин ҡаты н - ҡыҙҙары яҡынса 81 - 83 йәшкә, япон ҡатын - ҡыҙҙары тағы ла оҙағыраҡ - 85 йәшкә тиклем ғүмер кисерә.\nБеҙҙең ханымдар нимә менән шөғөлләнә һуң Статистика раҫлауынса, бөгөнгө замандаш ҡатын - ҡыҙҙарыбыҙҙың күпселеге\nэшкә һәләтле йәштә. Бөгөнгө көндә ҡатын - ҡыҙҙарҙың иҡтисад и әүҙемлеге 58 процент, мәшғүллек кимәле - 54 процент тәшкил\nитә. Эшләмәүселәр, ғәҙәттә, йә бының өсөн йәшерәк, йәки инд е ҡартайып өлгөргән, йәки күңеленә ятҡан эш эҙләй.\nӘйткәндәй, ҡатын - ҡыҙҙар араһында эшһеҙлек кимәле ирҙәр\nменән сағыштырғанда күпкә юғарыраҡ. Бәлки шуғалыр ҙа гүзәл заттарҙың күпселеге социаль өлкәлә аҙ түләүле эшкә лә ҡәнәғә т, уҡтыусы, табиб, шәфҡәт туташы, тәрбиәсе, социаль хеҙмәткә р, почтальон булып ғәҙәттә ҡатын - ҡыҙ эшләй. Хәйер, 876 мең эшләүсе ҡатын - ҡыҙҙарҙың 51 проценты юғары һәм урта профессиональ белемле. Был ирҙәр менән сағыштырғанда ( 36 процент) юғары күрһәткес. Бына шундай ғәҙелһеҙлек - әле гә юғары белем юғары эш хаҡын гарантияламай. Башҡортостанда уртаса алғанда ирҙәрҙең айлыҡ эш хаҡы 1,6 тапҡыр юғарыраҡ.\nБөгөн эшләүсе ханымдарҙың уртаса йәше 39. Почта элемтәһе,\nһаулыҡ һаҡлау, социаль тәьмин ителеш һәм мәғарифтан тыш хәҙер ҡатын - ҡыҙҙар хеҙмәте кредитлау, финанстар, страховкалау, даналап һатыу һәм йәмәғәт туҡланыуы, халыҡты көнкүреш хеҙмәтләндереү, еңел, аҙыҡ - түлек, медицина сәнәғә те, мәғлүмәт - иҫәәпләп сығарыу хеҙмәтләндереүе, мәҙәниәт һә м сәнғәт өлкәһендә лә киң файҙалана.\nБөгөнгө тормош ҡатын - ҡыҙҙарҙан йылғырлыҡ йәһәтенән\nмөғжизәләр күрһәтеүҙе талап итә. Әлеге ваҡытта республикала йәшәүсе 174 мең ҡатын - ҡыҙ иҡтисадтың формаль булмаған секторында мәшғүл. Улар эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә, фермер хужалыҡтарында эшләй, врач, нотариус, аудитор һәм башҡа сифаттарҙа төрлө профессиональ йәки\nтехник хеҙмәтләндереү күрһәтә, баҙарҙа һатыу өсөн тауар етештерә... Дөйөм алғанда, белгестәр эшләүсе ҡатын - ҡыҙҙың статусы аҡрынлап үҙгәреүе тураһында белдерә. Бөгөн 115 мең ҡатын - ҡыҙ ялланмайынса эшләй, уларҙың 92 меңе үҙаллы\nэшмәкәрлек алып бара. Ҡатын - ҡыҙҙың фирма хужаһы булыуҙан тыш башҡаларҙы ла эш менән тәьмин итеү осрағы йышая. Бөгөнгө көнгә эш биреүсе ҡатын - ҡыҙҙар һаны 7,6 меңгә барып\nеткән. Һәм был һан арта ғына барасаҡ.\nСөнки ҡыҙҙар, малайҙар меәнн сағыштырғанда, бәләкәй саҡта н уҡ тормошҡа етди ҡарай. Буласаҡ именлек сығанағы булараҡ белемгә ынтылалар. Шул уҡ статистика күрһәтеүенсә, бөгөн ҡыҙҙар студенттарҙың күпселек өлөшөн тәшкил итә. Мәҫәлән, быйылғы уҡыу йылында юғары уҡыу йорттары студенттары араһында ҡыҙҙар 59 процент, ә медицина һәм педагогик вуздарҙа - 72 процент тәшкил итә.\nТимәк, һаҡланығыҙ ирҙәр, ҡатын - ҡыҙҙар килә! Әхирәттәр ө сөн ҡыуанырға теләк бар ҙа бит, тик килеп сыҡмай... Ул яҡшы тормош арҡаһында "янған утҡа инер, арғымаҡты туҡтатыр" хәлгә\nтөшмәй бит. Яуап ябай ғына: ирҙәр донъяһында быны башҡалар башҡара алмай шул...\nӘ бит һәр беребеҙҙең ( ниндәй генә эшҡыуар ҡатын булмаһын ) ҡайһы ваҡыт берҙән - бер, һөйөклө Ир кеше тарафынан\nяратылғыһы, хәстәрлек менән уратып алынғыһы килә... Бәхеткә ҡаршы, әл дә 8 март байрамы бар! Был көндә ирҙәр үҙҙәре тураһында бер аҙға онотоп тора һәм беҙҙе иҫтәренә төшөрә: сәскә гөлләмәләре артынан сиратҡа баҫалар,\nресторанда байрам өҫтәленә заказ бирәләр йәки өй шарттарында булһа ла үҙҙәренең кулинарлыҡ һәләтен күрһәтәләр ¬ һөйөклөләренә бүләктәр бирәләр, комплименттар әйтәләр,\nфутбол ҡарамайынса, ҙур түҙемлек менән сериалдың бөткәнен