Әҙәп менән дәүләттең ике тарафҡа китеп барғаны...\n27 Март 2019, 18:51\nДәүләт менән бары уның башындағылар ғына ҡәнәғәт була ала. Ә башҡалар уны һәр саҡ йә ҡысҡырып һүгә, йә һирәк-һаяҡ киске сәй мәлендә артыҡ тауыш күтәрмәй генә әрләй, йә ваҡыт-ваҡыты менән шым ғына үҙ алдына һөйләнә. Һәм һәр ҡайһыһы хаҡлылылар ҙа.\nЙәмәғәт, йә, кемегеҙ үҙенең дәүләте менән ҡәнәғәт? Һорау ахмаҡлыҡҡа дәғүә итәлер, аңлайым. Дәүләт менән бары уның башындағылар ғына ҡәнәғәт була ала. Ә башҡалар уны һәр саҡ йә ҡысҡырып һүгә, йә һирәк-һаяҡ киске сәй мәлендә артыҡ тауыш күтәрмәй генә әрләй, йә ваҡыт-ваҡыты менән шым ғына үҙ алдына һөйләнә. Һәм һәр ҡайһыһы хаҡлылылар ҙа. Сөнки дәүләт үҙенең тәү тәғәйенләнешенән үк халҡының иректәрен сикләү өсөн тыуҙырылған. Йәғни илдә тәртип булырға тейеш. Быны барыһы ла аңлай. Бәхәс юҡ. Тик береһе лә был тәртип тигән кәртәнең эсендә йәшәргә теләмәй. Берәү генә уның аша һикреп сыҡһа, ярай ҙа... Ә улар унау, йөҙ, мең булһа... Миллионға барып етһә. Бөтәһе лә тәртип хаҡына тәртип боҙа башлаһа... Хатта ки демократия тигән олоғара һүҙ артына йәшенеп кем нәмә теләй, шуны ҡылырға тотонһа...\n“Пусси Райт” панк төркөмөнөң атамаһы һуңғы осорҙа яңылыҡтар теҙмәһенең беренсе урынында тора. Үәт, әй, килде бит заманалар: әллә һантый, әллә ауырыу биш ҡыҙҙың башбаштаҡлыҡ менән ҡылған ҡылығын бөтә ил һөйләй. Онотоп өлгөрһәгеҙ, иҫегеҙгә төшөрәм: баштарына һәр төрлө ойоҡбаштар кейгән был гүзәл зат (шулай әйтергә яраһа?) вәкилдәре март айында Христос Ҡотҡарыусы ҡорамына (Храм Христа Спасителя) инәләр ҙә дини йырҙар башҡарыу үә вәғәз һөйләү майҙансығына үтеп, төрлө әҙәпһеҙ һүҙҙәр, йәмһеҙ хәрәкәттәр менән тауыш күтәрәләр. Хатта был ғәләмәтте ғибәҙәт ҡылыу ҡылыу тип тә аңлаталар улар. Мине берүк христиан динен пропагандалауҙа ғәйепләмәй тор, хөрмәтле уҡыусым. Һүҙем дөйөм әҙәп тураһында. Сөнки һәр илдәге тәртипте Конституция, Енәйәти, Административ һәм Гражданлыҡ кодекстары, полиция, армия, суд органдары кеүек дәүләт инститтутары ғына тәъмин итмәй, ил именлеген шул йәмғиәттәге быуаттар һынауын үтеп, быуындан-быуынға изге аманат рәүешендә күсә килгән әҙәп, әхләҡ кеүек яҙылмаған ҡанундар булдыра. Баяғы биш ҡыҙҙың хаттин ашҡан хулиганлығына артыҡ иғтибар ҙа булмаҫ ине, әгәр ҙә ки уларҙың әлеге аҙымын яҡлаусыларҙың күплеге аптыратмаһа. Баҡһаң, Административ кодекс йәһәтенән хулиганлыҡ тип баһаланған башы булғандарҙың аҡылына һыймаҫ был тәртипһеҙлекте бәғзеләр сәнғәт күренеше тип аҡларға маташа. Бына бит заманалар, бына бит холоҡтар һәм ҡылыҡтар! Ошо ялған “сәнғәт” хаҡына Мәскәү ЦУМ-ында сисенәләр, Өфөнөң Үҙәк баҙар сауҙа комплексының фонтанында яланғас килеш һыу инәләр. Бындай “сәнғәт” артабан да ошолай йәшәргә хаҡлы булһа, иртәгә уның хатта мәсеткә килеп инмәҫенә, мөнбәр түренә дәғүә итмәҫенә кем гарантия бирә? Шунан – мәктәптәргә, балалар баҡсаларына. Рәхим итегеҙ, беҙҙә бит демократия, һүҙ үә эшмәкәрлек азатлығы... Кемгә нисектер, ә миңә баяғы “Пусси Райт”тың вакханалияһының ирекһеҙ шаһиты булған ҡарсыҡтар йәл. Ихластан ғибәҙәт ҡылырға ингән ҡарсыҡтар. Азатлыҡ, ирек, тигеҙлек тип иғлан иткән дәүләт шул әбейҙәрҙе яҡларға тейеш түгелме ни? Дәүләт үҙ бурыстарын үтәй алмай, йә үтәй алып та, яуаплылыҡтан ситләшә икән, ул йәмғиәттә анархия хөкөм һөрәсәк, артабан – “джунгли законы”. Шунан көслө көсһөҙҙө ейәсәк, аҡыллыны ахмаҡ баҫасаҡ, тамаҡ ярыусы бушбоғаҙ аҙсылыҡ баҫалҡы күпселектең өнөн тығасаҡ. Артабан кемдер “халыҡтың үтенесе буйынса” власты үҙ ҡулына ала һәм... Пол Пот һәм Компучия тарихы, Ҡытайҙағы “мәҙәни революция”ның фажиғәле һөҙөмтәһе, илебеҙҙәге 1937 йылдың ҡанлы яҙмышы... Кемдер шикләнә ҡалһа, зинһар, Бабичтың “Ғазазил”ын йәнә бер уҡып сыҡһын.\nОшолайыраҡ башланасаҡ барыһы ла:\n… Дүрт пәрейҙе ҡултығынан тоттороп,\nТөштө Иблес ергә, аҡрын баш эйҙе,\n- “Мин бына һеҙҙәргә Иблес – баш!” – тине.\nМаңлайынан мөһөрөнө күрһәтте һәм\nӘйтеп уҙҙы күктә торған саҡты, һәм…\n- “Ҡотло булһын, йәшәһен солтан! – тиеп,\nБыл сәғәттән беҙ һиңә олтан!” – тиеп,\nБар ҙа эйелеп сәждә иттеләр,\nҠул-аяғын үптеләр, йөҙ һөрттөләр…\nӘ хәҙер йоғаҡлау урынына - парадокс: бөгөн майҙандарҙа һөрән һалыусы “имеш-демократтар” киләсәктәге диктатураға юл яра. Нимә тиҙәр әле: “Тамуҡҡа юл изге ниәттәрҙән генә тшәлгән”. Шәхес культының да башланмышы - үткән быуат башындағы декаданста, йәғни ижад азатлығында. Интеллигенцияның әхлаҡ менән шаярыуында һәм дәүләттең шул интеллигенция менән уйнауында. Әле лә илдә шундай хәүефле шаярыу, шомло уйын бара. Был - беренсенән.\nИкенсенән, әҙәми заттың азатлығының аҙағы – башҡа берәүҙең азатлығы башланған сик. Йәғни берәүҙең ирек именлеге икенсеһенең ирек именлегенә хилафлыҡ килтермәҫкә тейеш. “Пусси Райт” сәнғәт күренеше икән – уның урыны сәхнәлә, йә подвалда. Тик башҡаларҙың иҫәбенә түгел. Был – ҡәтғи ҡанун. Һәм уның үтәлешен һәр кемдең ҡәлбендәге әҙәп үә әхлаҡ тәъмин итергә тейеш. Булмаһа? Тап ошо урында дәүләт ҡыҫылырға бурыслы. Законды боҙҙоңмо – язаһын ҡабул ит! Эмоцияға, хис тойғоға урын юҡ, барыһы ла Закон ғали йәнәптәренә буйһона. Ил именлеге хаҡына. Баҫалҡы һәм баҙнатһыҙ күпселек хаҡына. Миҫал кәрәкһә, рәхим итегеҙ... Тәңкәбикә ырыуындағы тәртипте һаҡлап ҡалыу өсөн ғәзиз улын ас бүреләр олоған сал далаға ҡыуа. Ҡаты яза. Оло хаҡ. Түләнгән баһа ҙур. Әммә - ҡанун. Яуаплылыҡ тойғоһо хатта әсәлек хисен еңә. Бөгөн улын ғәфү итһә, иртәгә - башҡаны, шунан йәнә берәүҙе ярлыҡаһа... Артабан? Зина, уйнаш, ата улды танымай, әсә - ҡыҙҙы...\nБашланмышҡа әйләнеп ҡайтайыҡ, йәмәғәт. Бөгөн, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, дәүләт үҙенән үҙе әҙәп, әхлаҡ, выждан, намыҫ кеүек изге төшөнсәләрҙән ситләште. Йәнәһе, былары һәр кемдең шәхси эше. Нанотехнологиялар, модернизация, Сколково һәм күп партиялылыҡ өҫтөнлөклө йүнәлеш бөгөн. Дон Кихот һымаҡ ел тирмәне менән алыш был. Мәктәптәренән аҡса йәлләгән дәүләттең бюджетының күп өлөшө һуңынан төрмәләрҙе тотоуға китәсәк, уҡытыусыларынан меңдәрен ҡыҙғанған дәүләт енәйәтселек менән көрәшкә миллиондарын сарыф итәсәк, ысын мәҙәниәтенән тиндәр менән аҫыраған дәүләт наркомандарын дауалауға һумдарын тотонасаҡ. “Пусси Райт”тарына ваҡытында хоҡуҡи баһа бирмәгән һәм аҙғынлыҡты асыҡтан-асыҡ пропагандалаусы һәр төрлө ЦУМ-да һәм Үҙәк баҙарҙа һыу инеүсе “Һөйөү партияларына” ирек ҡуйыусы дәүләт аҙаҡ граждандар һуғышында ҡанға батасаҡ. Йәл... Бик йәл...\nP.S. Кемдер мине диктатура көҫәп ултыра бит был, тип уйлар. Киреһенсә, мин диктатураға табан барыуыбыҙҙы һиҙәм. Шунан ҡурҡам. Бөтәһе лә бөтәһенә ҡаршы булған граждандар һуғышы яҡшыраҡмы икән, әллә диктатурамы?...


Архангел районының Инйәр йылғаһы буйындағы Көҙгөлө шарлауығы ҡаршыһында урынлашҡан “Инйәр” турбазаһында башҡорт йәштәренең тәүге фестивале – “Табын-фест” үтте.\nЙәштәрҙә илһөйәрлек рухы, туған телгә һәм тарихҡа ҡарата иғтибар һәм ихтирам сифаттары тәрбиәләү, милләт-ара татыулыҡты һаҡлау, ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған ғөрөф-ғәҙәттәрҙе, йолаларҙы онотмау һәм артабан дауам итеү – ошо сараның төп маҡсаттарының береһе булды. Башҡортостандың 100 йыллығына һәм Экология йылына арналған форумды “Табын ырыуҙары берләшмәһе” төбәк-ара йәмәғәт ойошмаһы идараһы ойошторҙо.\nТабындар бөгөн 12 районда һәм биш өлкәлә йәшәй. Тәүге үткән фестивалдә Архангель, Ауырғазы, Ғафури, Ҡариҙел, Ҡырмыҫҡалы, Тәтешле, Дәүләкән, Салауат райондарынан һәм Ырымбур өлкәһенән килгән йәштәр вәкилдәре үҙҙәрен төрлө йүнәлештә: проекттар ойоштороуҙа, спорт ярыштарында, йыр-бейеүҙә һынап ҡараны, бер-береһе менән танышып аралашты. Шулай уҡ тирмәләр, шәжәрәләр, көнкүреш әйберҙәре эшләү сәнғәте һәм халыҡ оҫталары әйберҙәренән торған райондарҙың күргәҙмә-йәрминкәләре буйынса конкурстар булды.\nРайоныбыҙҙың мәҙәниәт бүлеге күрһәткән башҡорт костюмдары, Шамрат ауылында йәшәүсе Дәүләтйәновтар ғаиләһенең халыҡ кәсептәре әйберҙәре, шул уҡ ауылда йәшәүсе Сираевтарҙың шәжәрәһе жюри тарафынан юғары баһаланды.\nСпортсыларыбыҙ ҙа һынатманы. Ҡариҙелдәр волейбол буйынса II урын алды. Апалы-һеңлеле шахматсылар Илзидә һәм Дилә Мостафиналар шәхси беренселектә I һәм II урындарҙы, дөйөм команда буйынса II урын яуланы. Гер күтәреүселәр ҙә айырылып торҙо: Данил Дәүләтшин — 70 кг-дан юғарыраҡ, Илшат Сабиров 65 кг-дан юғарыраҡ ауырлыҡ категорияларында еңде. Илнар Зөбәйеров — II урында.\nШәжәрәләр күргәҙмәһендә беҙҙең делегация II урынға лайыҡ булды. Фатима Дәүләтйәнова һәм Нияз Зөбәйеров ҡулланма сәнғәт әйберҙәрен бик оҫта итеп эшләгәндәре өсөн Рәхмәт хаттары менән бүләкләнде. Регина Хәйҙәршина спорт бәйгеләрендә яҡшы күрһәткестәр, башҡорт халҡының милли традицияларын үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне өсөн Почет грамотаһы менән бүләкләнде. Дөйөм йомғаҡлауҙа ҡариҙелдәр II урынға лайыҡ булды.\nАртабан ошондай фестивалдәр һәр йыл һайын табындар көн иткән райондарҙа үтәсәк. Киләһе йылға “Табын – фест” фестивален үткәреү эстафетаһын Ҡырмыҫҡалы районы вәкилдәре ҡабул итеп алды.


Бөйөк бренды, партнерлыҡ командаһы иң яҡшы профессиональ һәм конверсия – Gaming тәҡдим итә, улар бөтәһе Globali. Был партнерлыҡ программаһы тәҡдим шатланып бөтә партнер Casino Gorilla. – casinogorilla.com\nСөнки глобаль партнер компаниялар килеүе менән казино уйланылған, иҫ киткес күп . Партнерлыҡ командаһы бонустар исемлеге өҫтәне һәм был бик иғтибарлы булырға һәм бер ниндәй ҙә ҡурҡыныс түгел брендлы минең һеҙҙе бөтә казино биреү, һеҙгә нимә кәрәк! – Casinomartini\nФилиалы менән эш GlobaliGaming.com һәр ваҡыт һәйбәт. Комиссия улар өсөн партнерҙар менән тәьмин итеү структураһы һәм юғары конверсия бренд-был фантастика. Беҙ’ве, был ниндәй егет менән эшләй-шул уҡ ваҡытта, мөмкин түгел һәм уны беҙ тәҡдим иткән юғары баһаланы . – Casino4U.теркәне.Бөйөк британия\nМенеджер һөнәре иң globaligaming партнерҙарының береһе булып тора, беҙ улар менән эшләүе рәхәт була. Ҡаты ғына түгел, төрлө казино һәм үҙ бренды, әммә тағы һәм тағы бер ҡат иҫбатлап, улар, партнерлыҡ программаһы һәм ышаныслы булғаны өсөн йүнәлтелгән казино , беҙ әҙер ярҙам һәм оператив эшләргә тырышҡан һау-сәләмәт һәм сәскәләр менән мөнәсәбәттәр.\n“Prospecting for brands that have the capability to deliver revenue is arguably the affiliate’s most important job, and we are pleased to offer our brands which are operated by tried and tested names in technology and iGaming. Now you can offer your website visitors top cash уйын, with the best promotions and never look back.”


Республика ал дарыуҙар сифатын тикшереү лабораторияһы асылды - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nЫсынмы – ялғанмы. Дарыу әйләнешендә сифаты шикле өлгөләр осраған мәлдә был урынлы һорау. Һәр әсә сирләп киткән балаһын тиҙерәк һауыҡтырырға ашыға. Табип кәңәш иткән дарыуҙарҙың тейеш миҡдарҙа ҡабул ителеүен күҙәтә. Өфөлә йәшәүсе Светлана Бикмәтова өс йәшлек ҡыҙы Каринаны танылған дарыу менән бер нисә көн дауалағандан һуң, хәле яҡшырмағас, препараттың сифатында шикләнә башлай. Һауыҡтырыу вәғәҙә иткән дарыуҙан фәтүә күрмәгән сирлеләр Рәсәй һаулыҡ һаҡлау эшмәкәрлеген күҙәтеүсе ойошмаға яҙма ғариза менән мөрәжәғәт итә ала. Тик ялыуҙарҙы был ысул менән хәл итеү оҙайлы һәм ҡатмарлы. Ул тикшереүҙә ауырыуға дарыу яҙған табиптан алып дарыуҙы етештергән предприятие белгестәренә тиклем ҡатнашып, аныҡ һөҙөмтәләр нигеҙендә, ҡарар сығарылырға тейеш. Теләгән бер сирле дарыуға баһа бирә алмай, ти инспекторҙар. Һаулыҡ һаҡлау өлкәһен күҙәтеүсе ойошманың Ҡазанда урынлашҡан мәғлүмәт-методика үҙәге Волга буйы федераль округы биләмәһендә медицина ҡулланышы сараларына анализ яһау, уларҙы иҫәпкә алыу, экспертиза үткәреү һәм дарыуҙар әйләнешен күҙәтеү буйынса даими тикшереүҙәр алып барыусы берҙән-бер дәүләт ойошмаһы. Тап уның белгестәре ошо көндәрҙә Өфө дарыуханаларында дарыуҙар сифатын тикшерә. Ялған дарыуҙар табылғаны юҡ, ти белгестәр. Ә дарыу етештереүсе предприятие хеҙмәткәрҙәре дауалау саралары әҙерләүҙә ҡулланылған сеймал өлгөләрендә кәмселектәр осрай, тип белдерә. Шуға ла Өфөнөң Иммунопрепарат берекмәһендә тауар сифаты беренсе урында тора. Иммунопрепаратта асылған өр яңы лаборатория етештереү барышын сеймал кимәленән әҙер дарыу сығарғансы ентекләп тикшерә. Тауар сифатына ҡағылышлы хәүефтәрҙе иҫкәртеү өсөн белгестәр заманса йыһаздар ҡуллана. Дарыу етештереүсе предприятиелар кеүек үк дарыу һатыусы ойошмалар ҙа юғары сифат яҡлы. Һатып алыусылар иһә дауаны күп осраҡта хаҡына ҡарап һайларға мәжбүр. Арзанға алданып сәләмәтлеккә зарар килтермәҫ өсөн ышаныслы дарыуханаларҙан сифатлы тауар алырға тигән кәңәш ярҙам итер, тип ышанаһы ҡала.Ялған дауа сараларынан һаҡланыу өсөн дарыу сифатын һәм хәүефһеҙлеген тәьмин итеү буйынса дәүләт эшмәкәрлегенә ышаныу ғына аҙ. Үҙебеҙгә лә уяу булыу мөһим. Дарыу алғанда уның һауытына, яраҡлы ваҡытына, етештереүсе тураһындағы мәғлүмәттәргә иғтибар итергә кәрәк. Шик осрағында үҙебеҙ генә түгел, башҡаларҙы да ҡурҡыныс хәлдән ҡурсалауыбыҙ ихтимал.\n22 октября Республика президенты бөгөн Силәбе өлкәһе губернаторы менән осрашты\n23 октября Өфөлә ҡыҙ баланы көсләргә маташыусы енәйәтсе ҡулға алынды


Йыл аҙағында Башҡортостан эҙәрмәндәре эшмәкәрлек һөҙөмтәләренә йомғаҡ яһаны. Йомғаҡлау конференцияһын "БР эҙләнеү отрядтары фонды" йәмәғәт ойошмаһы Октябрскиҙа үткәрҙе. Конференция өсөн тиктәҫкә Октябрьский һайланмаған, тап ошонда республиканың билдәле эҙләнеүсеһе Рауил Кашапов йәшәй һәм хеҙмәт итә. Яҡташыбыҙ иҫәбендә 40-ҡа яҡын экспедиция бар, ә уның эҙләнеүсе формаһын атҡаҙанған хәрбиҙең кителенән айырып та булмай, шул тиклем наградалары күп. Әммә конференция байрам төҫөн алманы, эшлекле үтте. Бөйөк Ватан һуғышында еңеүҙең юбилейы эҙләнеүселәр алдында етди мәсьәләләр ҡуя. Төрлө ғәҙәти тишеренеү- эҙләнеү экспедицияларынан тыш, эҙләнеүселәр Башҡортостан Республикаһы хәтер китабына өҫтәмәләр һәм үҙгәртеүҙәр баҫтырып сығарырға ниәтләй. Төрлө архивтарҙан, музейҙарҙан алынған мәғлүмәтте, һуғыш ваҡытында һәм интернет аша хатлашыуҙарҙы дөйөмләштереп, электрон яҙма сығарырға ла иҫәп тота улар. Был эшкә мәктәп уҡыусылары, студенттар, уҡытыусылар һәм йәмәғәтселек йәлеп ителәсәк. Һәр ҡатнашыусының исеме йыйынтыҡта күрһәтелеп, Еңеүҙең 65 йыллыҡ юбилейын билдәләүгә өлөш индереүҙәре барыбыҙға ла асыҡ күренәсәк.\nСараның рәсми өлөшө үткәндән һуң был материалдың авторы Рауил Кашапов менән уҙған экспедицияларҙы, атап әйткәндә, 2009 йылдың октябрендәге һуңғы, эҙләнеү хәрәкәте ветеранының һүҙҙәре буйынса, иң ауырын, хәтерләп ултырҙыҡ.\n1943 йылдың 20 октябрендәге һалҡын көҙгө иртәлә ике пар "И-15 бис" истребителдәре Волосово - Кингисепп тимер юл участкаһына разведкаға һәм штурмлауға оса. Самолеттарҙың истребитель булыуҙарына ҡарамаҫтан, улар етди ҡораллана: ракета йәҙрәләре, 25 килограмлыҡ авиабомба, ШКАС пулеметтары. Һауала дүрт совет осоусыһы нимә тураһында уйланы икән? Бәлки уларға ҡамауҙа ҡалған Ленинград йә иһә алда торған бурыстары, ерҙән дә, һауанан да килгән хәүеф уйға килгәндер. Һәр береһе был осоштоң һуңғыһы булыу мөмкинлеген белгән. Был турала осоусыларҙың береһе - кесе лейтенант Андрей Иванович Иванов та уйлағандыр инде. Бәлки ул Башҡортостандағы Благовещенск ҡалаһы янындағы тыуған ауылы Санинскиҙы хәтеренә төшөргәндер? Ул бында, Ораниенбаум плацдармы өҫтөнән осҡанда, Өфөлә атаһы менән тормош иптәшен көтөп ҡалған ҡатыны Агрипина Андреевна менән дүрт йәшлек улы Георгийҙы һаҡлауын уйлағандыр? Беҙ быны белә алмабыҙ инде. Архив документтарының һаран һүҙҙәренән иһә шул билдәле: "...Воронино - Лопухинка районында фронт һыҙатын үткәндә дошмандарҙың зенит артиллерияһы утҡа тотҡан, Слепино районында Иванов төркөмөнән артта ҡалған, ҡыуып еткән, 15-20 километр үткәс, тағы төркөмөнән айырылып, болоттарға ингән һәм юғалған...".\n63 йылдан һуң шундай уҡ ҡараңғы октябрь көнөндә Ленинград өлкәһенең Ломоносов районындағы Заостровье күленән йыраҡ түгел һаҙлыҡта урындағы урмансы самолет ҡолаған урынды таба. "Ораниенбаум плацдармы" эҙләнеү отряды егеттәре менән Ленинград өлкәһенең эҙләнеү отрядтары фонды рәйесе Илья Прокофьев двигатель бешкәгендәге номерҙарынан уның 1943 йылдың 20 октябрендә хәрби заданиенан ҡайтмаған М-25в 1910021 һанлы моторлы 4171 һанлы "И-15 бис" самолеты булыуын асыҡлай. "Балтика флоты хәрби һауа көстәренең 25-се айырым авиация эскадрильяһының летчигы, кесе лейтенант Иванов Андрей Иванович, 1919 йылда тыуған, Башҡорт АССР-ы, Благовещен районы, Санинский (Сашинский) ауыл советы, Санинск (Сашинск) ауылы. 1939 йылдың 26 сентябрендә Өфө ҡалаһының Молотов хәрби комиссариаты менән мобилизацияланған. 1943 йылдың 20 октябрендә фронт һыҙығын үткәндә Воронино районында ҡаршы көстәрҙең зенит артиллерияһы утына эләгә һәм Слепино районында болоттар араһына инеп китә. Ҡатыны Попова Агрипина Андреевна, 1918 йылғы, улы Георгий 1939 йылғы, Башҡорт АССР-ы, Өфө ҡалаһы, Цюрупа урамы, 126-сы йортта йәшәгәндәр..."\nАндрей Иванович Ивановтың шәхси эшенән (Үҙәк хәрби диңгеҙ архивы) уның 1919 йылдың 15 авгусында тыуыуы билдәле булды. Атаһы Иванов Иван Алексеевич 1924 йылда мәрхүм булған, әсәһе Аксинья Ефимовна - 1942 йылда. Андрей ағалары һәм әсәһе тәрбиәһендә үҫкән. 1937 йылда ағаһы Федор рәйеслек иткән, икенсе ағаһы Степан шофер булған Калинин исемендәге колхозға эшкә төшкән. 1935 йылда Санинск тулы булмаған урта мәктәптә ете класс тамамлаған, 1936 йылда институтҡа инеү теләге менән Өфөгә китә, әммә документтарын тапшырын өлгөрмәгәнгә күрә, паровоз ремонтлау заводына автогенсы булып урынлаша.\n1938 йылда Андрей Иванович Осоавиахимдың Башҡорт республика аэроклубында осоусылар әҙерләү курсын бөтә һәм комиссия алдында һынау тотоп, түбәндәге билдәләр ала: теория - "дүртле", осоу буйынса әҙерлек - "дүртле". 1939 йылдың 26 сентябрендә беҙҙең геройҙы хәрби хеҙмәткә саҡыралар, ул НКВД-ның сик буйы ғәскәрҙәренә 5-се айырым диңгеҙ авиаэскадрильяһына эләгә. 1941 йылдың 1 июлендә радист-атыусы вазифаһына тәғәйенләнә. 1942 йылдың 25 мартында Тымыҡ океан флоты хәрби һауа көстәре командующийының бойороғо менән запас осоусы булараҡ ул 3-сө запас авиаполкка эләгә.\nАндрей Иванов барыһы 110 сәғәтте һауала үткәргән, самолетты ергә 580 тапҡыр ултыртҡан, шуларҙан "И-15 бис" менән - 119, "У-2" хәрби самолеты менән 42 тапҡыр ултырған.\nПитер эҙләнеүселәре Башҡортостандағы хеҙмәттәштәре менән бәйләнешкә ингәс, 2009 йылдың октябрь башында самолет ҡолаған урынға республиканан төп өлөшө "Ватан" отряды менән Нуриман районының "Десантсы" отрядынан торған ҡушма эҙләнеү отряды юлға сыҡты. Бл юлдар авторына башҡорт эҙләнеүселәренең башлығы булыу бәхете тейҙе. Тәүге көндәрҙән үк эҙләнеүселәр ауыр шарттарға юлыҡты. Эҙләнеү эштәре барған урын артыҡ дымлы ине, хатта лагерь урынлашҡан сағыштырмаса ҡоро ерҙә аяҡ аҫтында батҡаҡ ятты. Әгәр быларға тәүге арала барған һалҡын ямғырҙарҙы, һуңыраҡ ҡар яуыуын өҫтәһәң, беҙҙең ниндәй ҡыйынлыҡтарға эләгеүебеҙ аңлашыла. Отрядтың ориентирһыҙ һаҙлыҡ буйлап лагерҙан эҙләнеү урынына атлауы ҡайһы берҙә йәшәү өсөн көрәште хәтерләтә ине. Өҫтәргә кәрәк, эҙләнеү урынына һәм кирегә дүртәр-бишәр километр йөрөүебеҙ эш ваҡытының өстән бер өлөшөн ала торғайны. Беренсе көндәрҙә самолет ҡолаған майҙан асыҡланды, инженер-сапер разведкаһы, юлдарҙы таҙартыу эше алып барылды. Артабан билдәләнгән урын ҡуйы һаҙлыҡ үҫемлектәренән таҙартылып, йолҡоп сығарылған үҫентеләр үҙҙәре лә тикшерелде. Һәм һуңғы дүрт көндә эҙләнеүселәр һаҙлыҡ төбөн тура мәғәнәһендә ҡулдары менән ҡапшаны. Йәшермәйенсә әйтә алам, был эш еңелдәрҙән түгел. Ҡулың яурынға тиклем боҙ һыуыҡлығындағы һыуға тығылғанда, бар тәнеңде токҡа тотҡан кеүек. Ләкин беҙҙең егеттәр - ябай студенттар һәм мәктәп уҡыусылары, лагерҙа уларҙы өй йылыһы көтөүе хаҡында ла уйламайынса, һыуға ашҡынды. Һаҙлыҡта боҙ ҡатламын ярып булмаҫлыҡ саҡта ғына эҙләнеүселәр самолетта эшен туҡтатты. Был экспедиция-разведканың һөҙөмтәһендә летчик тураһында материал йыйылды, урындағы халыҡтарҙан мәғлүмәт алдыҡ һәм самолет төшкән урынды, эштәр алып барыласаҡ ерҙе асыҡланыҡ. Иң мөһиме, ҡайтырҙан алда ғына экспедицияла ҡатнашыусылар парашют системаһын тапты, әммә, үкенескә күрә, әлегә осоусы мәйете табылманы.\n200 самолетты табырға өлгәшкән Илья Прокофьев фекеренсә, башҡорт эҙләнеүселәре һәйбәт һөҙөмтә күрһәткән. Бер самолетҡа күп ваҡыт ике-өс тапҡыр экспедиция ойошторорға тура килә. Хәрби әсирҙәр тураһындағы белешмәлә яҡташыбыҙ тураһында мәғлүмәт юҡ, парашют системаһы урында, тимәк, осоусы ҡайҙылыр яҡында. Тағы ла бер экспедиция кәрәк. Ышанам, киләһе миҙгелдә лә мин яҡташым артынан Ораниенбаум плацдармына барырмын. Мотлаҡ.


Алжирҙан Башҡортостанға - инглиз телен өйрәтергә\nТыуған яғында билдәле фотограф, журналист, төп һөнәре буйынса уҡытыусы Рәхим Хаддуш «AIESEC» йәштәр программаһында ҡатнашып, Өфөнөң 82-се урта мәктәбендә өс аҙналыҡ стажировка үткән. Үҫмерҙәр өсөн дәрестәрҙе ул ҡыҙыҡлы ойоштора, лекцияларын тематик яҡтан байыта. Башлыса илдәрҙең иҡтисади хәле, экология проблемалары хаҡында һөйләй. Стажировка барышында Рәхим Хаддуш Ғафури районы белем усаҡтарын да урап сыға, республика тәбиғәте, иҫтәлекле урындар менән таныша. Бөгөн ул башҡорт балын да тәмләп ҡараны.\nВВС хеҙмәте тележурналисы Рәхим Хаддуш баш ҡалабыҙҙа тәүге тапҡыр. «Самолеттан төшкәс тә Өфөгә ғашиҡ булдым»,-ти ул. Бигерәк тә иҫтәлекле урындар буйлап сәйәхәт итеү күңелендә онотолмаҫ тәьҫораттар ҡалдырған. Бигерәк тә Салауат Юлаев һәйкәлен күреп, үҙен тыуған яғына ҡайтҡандай тоя. Алжирҙа ла милли батырҙары Абд аль-Кадир Салауат Юлаев кеүек атта һынландырылған.\nРәхим Хаддуш, тележурналист, фотограф, инглиз теле уҡытыусыһы: «Ике һәйкәл дә бер береһенә оҡшаған. Абд Аль - Кадир талантлы полководец була. 19-сы быуатта йәшәгән. Француз колонизаторҙарына ҡаршы көрәштә Алжир халҡын етәкләй. Шул уҡ ваҡытта билдәле ғалим, шағир һәм оратор. Мосолман донъяһында ҙур авторитет яулаған шәхес».\nРәхим Хаддуш төп һөнәре буйынса инглиз теле уҡытыусыһы. Французса, ғәрәпсә иркен аралаша. Телдәрҙе күп белеүе «Айсек» йәштәр программаһы аша төрлө илдәрҙә стажировка үтеү мөмкинлеген асҡан. Өфө мәктәптәренең береһендә өс аҙналыҡ дәрестәр алып барыуын да оло тәжрибә тип иҫәпләй. Үҫмерҙәр уны тәү күреүҙән үк дуҫ күреп ҡабул итә.\nАлжир вәкиле Ғафури районы Еҙем-Ҡаран ауылы белем усағы уҡыусылары менән дә осраша. Тыуған яғы, милләте, үҙенең сәйәхәттәре хаҡында ҡыҙыҡлы әңгәмә ҡора. Егет-ҡыҙҙар үҙ сиратында сит ил ҡунағына Мәжит Ғафури исемендәге музейға экскурсия ойоштороп, Башҡортостандың халыҡ шағирының тормош юлы, ижады хаҡында инглиз телендә һөйләп күрһәтә. Милли бейеүҙәр башҡара.\nРәхим Хаддуш башҡорттарҙың милли кейемдәрен күреп, ҡурай моңон ишетеп хайран ҡала. Шулай уҡ ҡунаҡты республиканың тәбиғәте һоҡландыра.\nАтҡа һыбай менмәһә лә, санала йөрөп ауыл тормошо менән таныша. Шулай уҡ тәүге тапҡыр саңғыға ла нәҡ Башҡортостанда баҫа. Шишмә һыуын эсеп, Ғафуриҙағы мәмерйәләрҙе ҡыҙыҡһынып ҡарай. Уны һәр ваҡыт ирекмән Зөфәр Сәлихов оҙатып йөрөй. Хатта, Рәхимде башҡорт туйына ла алып барған.\nСит ил вәкиле башҡорттарҙың ҡунаҡсыл булыуын да билдәләй. Баш ҡала үҙәгендә урынлашҡан тирмәләргә инеп сыҡты ул. Яҡындарына сувенирҙар алырға. Әйткәндәй, Зөфәр Сәлихов егеткә бында бәләкәй генә экскурсия ойошторҙо. Милли кейемдәр хаҡында һөйләне.\nАлжирҙан килгән ҡунаҡ йүкә, ҡарабойҙай, сәскә балдарын тәмләп ҡараны. Тел йоторлоҡ.\nРәхим Хаддуш, журналист: «Алжирҙа климат тотороҡһоҙ. Шуға ҡарамаҫтан, беҙҙә лә умартасылыҡ үҫешкән. башлыса цитрус балы популяр. Ул тәме буйынса саҡ ҡына әскелтем».\nТележурналист Рәхим Хаддуш шулай уҡ Телеүҙәктә лә ҡунаҡта булды. «Яңылыҡтар» хеҙмәтенең эшмәкәрлеге менән танышты ул. Тыуған яғына Алжирға ҡайтҡас, Башҡортостан буйлап сәйәхәт итеүе хаҡында ҙур репортаж эшләргә теләүен белдерҙе.


Әсәйҙәр өсөн – бер юлы биш йыр! | Йәншишмә\nӘсәләр көнө – яңы ғына беҙҙең тормошҡа ингән был байрам баш ҡаланың 166-сы башҡорт балалар баҡсаһында тәрбиәләнеүсе кескәйҙәр өсөн мәртәбәле бер сара булды. Биш йәшлек малайҙар һәм ҡыҙҙар күркәм кисәгә әсәйҙәрен саҡырып, тамашаны бик йәнле итеп үткәрҙе. Һәр бер бала шиғырҙар уҡып ишеттерҙе, ғәзиз кешеләренә ҡораманан эшләгән открыткаларын да бүләк итте. «Башҡортостан», «Һөйөклө әсәкәйем», «Айҙар-ғынайым», «Мин үҙемде яратам», «Әсәйемә» йырҙарын бигерәк оҫта башҡарҙылар. Кескәйҙәр «Ҡурсаҡтар»ҙы бейеп күрһәткәс, ҡыҙҙар «Бала биләү», «Кер элеү» уйындарын уйнап, ярышып та алды.\n« Эргәмдә булмаһаң да…\nҠояшым минең »


Туйҙа мендәр байрамы — Башҡорт Википедияһы\nТуйҙа мендәр байрамы\nТуйҙа мендәр байрамы — казактарҙың туй йолаһы тантанаһы алдынан үткәрелә торған байрам.\nБайрам итеү Туй алдынан бирнә менән тантаналы йөрөш\nАрналған казак туй йолалары\nКазактарҙың туй йолаларының береһе булып мендәр байрамы тора. Был байрам туйҙан бер нисә көн алдан үткәрелә, кәләштең бирнәһен кейәү йортона күсереү менән бәйле.\nКәләш йортона кейәүҙең туғандары йыйыла һәм бирнәне ҡарай. Бүлмәләрҙә алдан уҡ туй мендәрҙәре таратып һалына. Кейәү менән кәләш мендәрҙәргә ултыра, ә бирнәне сигеп биҙәүсе тегеүселәр ҡунаҡтарға бал алып килә. Кейәү бал эсә һәм «Бал әсе, шәрбәтләргә кәрәк» тип әйтеп, кәләште үбә. Ошонан һуң кейәү тегеүселәрҙе аҡса менән бүләкләй. Шунан һуң мендәрҙәргә башҡа ҡунаҡтар ултыра, улар ҙа бал эсә, үбешәләр һәм мендәр менән бәрешәләр. Ошонан һуң «мендәрселәр» кәләштең бирнәһен кейәү йортона алып китәләр, улар артынан арбала һандыҡты тейәп алып баралар. Кейәүҙең туғандары бирнәне ҡабул итеп ала һәм «мендәрселәр» тантаналы йөрөшөндә ҡатнашыусыларҙы һыйлай.\nБыл байрам хәҙерге көндә Раздорская станицаһында, Пухляковский утарында һәм башҡа урындарҙа һаҡланып ҡалған. Дон казак мендәре башҡа халыҡтарҙың мендәренән күп параметрҙар буйынса айырыла: үлсәме, формаһы, биҙәлеше, символик тәғәйенләнеше, йортта һәм ғаиләлә урыны менән. Бынан тыш, Дон казактарының һәр береһенең өйөндә тағы ла бер төр, айырым туй-тылсымлы символға эйә булған мендәр була. Казак өйөндә ундай мендәр «Надька» исемле мендәр була.\nXIX быуаттың 90-сы йылдарында мендәр байрамы туй алдынан була торған иң мөһим ваҡиғаға әйләнә. Туй алды процессияһында мендәрселәр кем менәндер нескә сағыштырыуҙар яһайҙар. Әгәр элек кәләшкә әхирәттәре станицалағы имеш-мимеште һөйләһәләр, артабан мендәрҙең тышҡы күренеше кәләштең характерын һәм йөҙөн билдәләй. «Надька» мендәре изге йәки хәйләкәр бесәй, үҙ һүҙле кәзә, тоғро эт ҡиәфәтендә эшләнә. Уларҙа кәләш менән уртаҡ сифаттар сағыла: ҙур күҙҙәр хужабикәнең күҙенән бер ниндәй ҙә проблеманы йәшереп булмай тигәнде аңлата. Мендәрҙәге бесәйҙең оҙон тырнаҡтары кәләштең үҙен һәм һөйгәнен яҡлай алыуы тураһында һөйләй. Бесәй, кәзә, эт күренешендәге мендәрҙәрҙе теләһә ниндәй туҡыманан тегергә була. Мендәрҙең аҫ яғының йоҡлау өсөн уңайлы, йомшаҡ булыуы мотлаҡ. Бөтә мендәрҙәрҙең дә тышҡы күренеше ҡупшы.\nДондың төрлө станицаларында һәм утарҙарында туй алды мендәрҙәренең биҙәктәре үҙҙәренсә. Шулар араһында: Раздорская станицаһында — сигеү, Мелиховский һәм Коныгин утарҙарында — селтәр менән биҙәү, Старочеркасская станицаһында — әүеркә һалыу, Пухляковский утарында — аппликация (ҡорама һымаҡ ҡорау) һәм башҡалар. Бынан тыш, мендәрҙәрҙе казак символы булған — көнбағыш, тюльпанлы даланың сағыу күренеше, ҡоштар осҡан зәңгәр күк йөҙө, ҡояш һәм башҡа сағыу, төҫлө туҡымаларҙан аппликация менән биҙәйҙәр.\nХарузин М. «Сведения о казацких общинах на Дону». М. 1885.\nОбычаи, обряды и язык донских казаков\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Туйҙа_мендәр_байрамы&oldid=676032 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 21 апрель 2017 в 18:09\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:09 21 апрель 2017 үҙгәртелгән.


Бөрөлә хайуандарҙың ҡотороҡ сиренә бәйле карантин индерелгән // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n15:26, 24 мая 2018 Йәмғиәт\nБөрөлә хайуандарҙың ҡотороҡ сиренә бәйле карантин индерелгән Фото: Олег Яровиков\nБөрөлә хайуандарҙың ҡотороҡ ауырыуына бәйле карантин иғлан ителгән. Республика башлығының тейешле Указы 24 майҙа Башҡортостандың рәсми хоҡуҡи мәғлүмәт интернет-порталында баҫылған.\nДокументҡа ярашлы, «республика биләмәһендә хайуандарҙың ҡотороҡ сире таралыуына юл ҡуймау һәм уны бөтөрөү» өсөн 18 майҙан Бөрөлә «Гагарин, Озерная, Жуков, Столяров урамдары менән сикләнгән» биләмәлә карантин индерелгән.\nОшо биләмәлә эт һәм бесәйҙәр күргәҙмәләрен ойоштороу, йорт хайуандары менән сауҙа, уларҙы карантинлы биләмәнән ситкә алып сығыу, шулай уҡ ҡырағай йәнлектәрҙе аулау тыйыла.\nКарантин иғлан ителгән биләмә сигендә сикләү саралары уларҙы алыу тураһында ҡарар ҡабул ителгәнсе ғәмәлдә, тип билдәләнә документта.\nТеги: указ, ҡотороҡ сире, карантин


Йәйге ял һәм хеҙмәт лагерҙары үҙ ишектәрен асты | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nЙәйге ял һәм хеҙмәт лагерҙары үҙ ишектәрен асты\n06 июня 2017 — 16:11 ГТРК «Башкортостан»\nБыл юлы сәләмәтлек үҙәктәрендә 390 мең уҡыусы үҙ һаулығын нығытып, файҙалы эш менән шөғөлләнә аласаҡ. Кампания уҙғарыу республика ҡаҙнаһына милилард алты йөҙ миллион һумға төшәсәк. Республикала әле ҡала янында 98 лагерь, 30 шифахана, мең ярым көндөҙгө үҙәк кескәйҙәрҙе ҡабул итергә әҙер. Йәш сәйәхәтселәр өсөн иһә айырым программалар ҡаралған. Башҡортостанда белем алған меңдән ашыу уҡыусыны Артек, Орленок һәм Ҡырымда көтәләр. Мәктәп лагерҙарында ял итеүселәр менән хәбәрсебеҙ Нәфисә Кинйәбаева осрашты. Ватанға һөйөү, тарихҡа хөрмәт тәрбиәләү һәм хәрби әҙерлек өсөн физик сәләмәтлекте нығытыу. Өфөләге 97-се мәктәптең кадет-казак класы уҡыусылары ял сәғәттәрен күңелле һәм фәһемле үткәрә. Маҡсаттары – казактар тарихын өйрәнеү, тормош һәм эшмәкәрлек хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен үҙләштереү, ҡул һуғышында көс һынау.Дәрестәрҙе бында “Казачья рада” ойошмаһы вәкилдәре, отставкалағы офицерҙар алып бара. Уҡыусылар Башҡортостан казактарының көнкүреше һәм йолалары тураһында мәғлүмәт туплай.Был уҡыусылар 2017 йылдың 18 февраленән Рәсәй юнармияһы сафында. Лагерь сиктәрендә улар юнармия менән берлектә ойошторолған экскурсияларҙа ҡатнаша. Хәрби дан музейына, тирға, Өфө районындағы хәрби частаргә барырға йыйына. Америка-башҡорт интерколледжы иһә уҡыусыларҙы сит илгә сәйәхәткә саҡыра. Балалар бында тик инглиз телендә аралаша. Дәрестәрҙе Америка Ҡушма Штаттарының үҙенән килгән тел белгестәре бирә. Мәктәптә уҡылғандарҙы нығытыу, инглиз телен яратыу, ошо телдә һөйләшкән халыҡтар мәҙәниәтен өйрәнеү һәм уйын аша лидер һыҙаттарын үҙләштереү. Интерколледж уҡытыусылары йәйге лагерҙы ата -әсә теләге буйынса ун өсөнсө йыл ойоштора.Телмәр оҫталығынан тыш балалар башҡорт халҡы мәҙәниәтен инглиз теленә һала. Һабантуйға оҡшаш спорт һәм йола байрамдарында ярышып, Өфө һәм Башҡортостан картаһы буйлап экскурсиялар үткәреп төбәкте инглиз теле донъяһында таныта. Интерколледж лагерында ял итеү түләүле. Июнь аҙағына тиклем 70 баланан ғариза алынған. Шуларҙың утыҙы Өфөнөң 20-се гимназияһында урынлашҡан гуманитар лагерь тәрбиәләнеүселәре. Башҡаланың Совет районы мәктәп уҡыусылары иһә теләгән лагерын үҙе һайлап ала. Ф.Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһында ғына дүрт лагерь асыҡ. Бында йәмғеһе 200-гә яҡын бада каникулын күңелле үткәрә. Сит телдәр гуманитар лагерынан тыш башланғыс класс уҡыусылары өсөн “Ҡурай”, өлкән кластарға хеҙмәт һәм ял, урта класс уҡыусыларына “Ете ырыу” лагерҙары бар. Мәктәп лагерында барыһы ла төптән уйланған. Ҡыҙҙар һәм малайҙар өсөн берҙәм кейем өлгөһө лә, күмәк уйындар, ярыштар ҙа танышыу, аралашыу, дуҫлашыу өсөн. Музей, театр, китапхана, китап нәшриәтенә сәйәхәт ҡылып, балалар телерадиостудияһы менән бәйләнеш тотоп балалар уҡыу йылында алған белемдәрен камиллаштыра, һәләттәрен ғәмәлдә файҙаланырға өйрәнә. Мәктәп лагерҙарының барыһы ла июндең 21-нә тиклем эшләй.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИНФЕКЦИЯЛАР ҘА ЙОҠЛАП АЛА... - 2016 - Мәҡәләләр\nИНФЕКЦИЯЛАР ҘА ЙОҠЛАП АЛА...\nЯҙғы ташҡындар яҡынлашыу менән санитар-эпидемиологик хеҙмәттәр төрлө инфекцияларҙың таралыуына юл ҡуймау өсөн иҫкәртеү сараларын башланы. Сөнки совет власы ойошторолоуҙан алып халыҡ һаулығы тураһында хәстәрлек иң алғы планға ҡуйыла, ул ваҡытта Өфөлә ҡала халҡы араһында холера һәм сабыртмалы тиф сирҙәре киң таралған була. Ошо сирҙәрҙе дауалау маҡсатында 1910 йылда республикала беренсе инфекцион дауалау учреждениеһы асыла. 1915 йылда уға инфекцион дауахана исеме бирелә һәм ул бөгөнгәсә ошо атамаһын һаҡлап килә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында иһә бында яралы һалдаттарҙы дауалау өсөн госпиталь ойошторола. Һуғыштан һуң дауахана киңәйтелә, 1957 йылдан алып ул оҙаҡ йылдар сысҡан биҙгәген диагностикалаусы һәм дауалаусы берҙән-бер дауахана булып тора. 1981 йылда унда заманса аппаратура менән йыһазландырылған реанимация хеҙмәте ойошторола. Бөгөн учреждениела дөйөм алғанда 510 урынға иҫәпләнгән 12 клиник, шулай уҡ 4 практик бүлек бар. Бөгөн редакция ҡунағы - баш ҡаланың 4-се инфекцион клиник дауахананың баш табибы Радик ҒӘЛИМОВ менән сәләмәтлегебеҙгә хәүеф янаған йоғошло ауырыуҙар тураһында һөйләшәбеҙ.\nЗамандар үткән һайын ауырыуҙар ҙа арта, элеккеләре мутациялана, яңылары "тыуа" икәнен беләбеҙ. Һеҙ етәкләгән дауалау учреждениеһына бөгөн ниндәй сирлеләр мөрәжәғәт итә?>\n- Беҙгә төрлө йоғошло сирҙәр менән килеп эләгәләр, әммә төп проблема - ул эсәк инфекцияһы. Ауырыуҙарҙың 60 проценты ошо диагноз менән эләгә, был патология балаларҙа ла күҙәтелә. Элегерәк эсәк инфекцияһының сәбәбе булып бактериялар (сальмонеллез, дизентерия, эшерихиоз һ.б.) тора тип һаналһа, ПЦР, ИФА кеүек яңы аппаратуралар ҡулланыу һөҙөмтәһендә аҙыҡ-түлек аша ғына түгел, ә һауа-тамсы юлы һәм һыу аша таралыусы вирус инфекцияларын да (норовирус, ротовирус, астровирус һ.б.) асыҡлайбыҙ. Бығаса улар киҫкен респиратор инфекциялар тип ҡаралһа, яңы технологиялар индереү һөҙөмтәһендәге тикшереүҙәр буйынса уларҙы вирустар тыуҙырған эсәк инфекцияһы тип диагностикалайбыҙ.\nХалыҡ араһында сысҡан биҙгәге (бөйөр синдромлы геморрагик биҙгәк - ГЛПС) атамаһы аҫтында таралған сир бығаса миҙгел ауырыуы тип иҫәпләнһә, бөгөн был диагноз йыл әйләнәһенә ҡуйыла. Нигеҙҙә, урта йәштәрҙәге ирҙәр сирләй, сөнки улар тәбиғәт ҡосағында булырға, балыҡҡа, һунарға, ял итергә йөрөргә әүәҫ. Ә ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар һирәк ауырый. ГЛПС сиренең сығанағы - ҡала эргәһенә яҡын булған райондар (Иглин, Нуриман, Ҡырмыҫҡалы, Өфө, Кушнаренко һ.б.) һәм йүкә ағасы күпләп үҫкән территориялар. Сөнки сысҡандар йүкә ағасының орлоғон ярата һәм ошондай территорияларҙа күберәк үрсей. Яҙғы ташҡын осоронда ГЛПС артҡанмы, юҡмы икәнен күҙаллауы ҡыйын, ауырыу бит йылдыҡы йылға тура килмәй, бер йыл әҙ булһа, икенсе йылына артыуы ихтимал. Әлегә хәл-торош тотороҡло, сысҡан биҙгәге менән ауырыусылар булыуға ҡарамаҫтан, уларҙы күп тип әйтеп булмай. Шулай уҡ май-октябрь айҙарында талпан энцефалиты менән дә мөрәжәғәт итәләр. Санитар гигиена буйынса хеҙмәттәр даими рәүештә профилактик саралар уҙғара, шуға күрә хәл-торош киҫкен булыр тип уйламайым.\nУҙған көҙҙән алып апрелгәсә N1H1 - сусҡа киҙеүе менән сирләүселәрҙе дауаланыҡ. Нигеҙҙә, вирусҡа ҡаршы прививка яһатмаусылар сирләне, ауыр хәлдәгеләр ҙә күҙәтелде, әммә улар барыһы ла һауыҡты.\nБөгөн шулай уҡ тропик сирҙәр ҙә асыҡлана. Йәйге отпускылар мәлендә кеше әүҙем ял итә, сит илдәргә йөрөй, һөҙөмтәлә ситтән ауырыу эләктереп ҡайта. Шуға, һирәк булһа ла малярия, денге ауырыуҙары килеп осрай.\nБөгөн вируслы гепатит менән сирләүселәр күп. Ул ни кимәлдә хәүефле сир һәм ниндәй категория халыҡ өсөн хас?\n- Был сирҙең өс төрө бар. А төрө һыу, аҙыҡ-түлек аша йоға, эсәк инфекцияһына оҡшаш симптомдар күҙәтелә һәм дауалауға еңел бирелә, еңел үтә. В гепатиты парентераль юл менән тапшырыла, йәғни инъекция, операциялар ваҡытында ҡан аша күсеүе мөмкин, икенсе юлы - енси бәйләнеш аша йоға. С гепатиты ла В гепатитына оҡшаш, был ике төр, нигеҙҙә, бауыр циррозына алып килә. Бындай сирлеләр башлыса наркомандар, асоциаль тормош алып барыусылар. Бигерәк тә В, С төрҙәре вич-инфекциялылар араһында күп, ә вич-инфекция йөрөтөүселәр һаны көндән-көн арта. Шуға күрә В, С гепатиты ла арта бара.\nКөнкүрештә башҡа инфекциялар менән сағыштырғанда ябай кеүек күренгән ангина менән сирләүселәр ҙә бихисап. Улар, ғәҙәттә, үҙаллы дауаланырға ярата. Шул уҡ ваҡытта ул да йоғошло ауырыу тип һанала...\n- Ангина, ябай кеүек күренһә лә, мәкерле сир. Ваҡытында дауаламағанда, ул пиелонефритҡа, миокардитҡа, ревматизм ауырыуҙарына алып килеүе, организмдың төрлө өҙлөгөүҙәренә сәбәп булыуы мөмкин. Икенсе яҡтан, кеше үҙаллы дауалана ла, организмдан микроб сығып бөткәнме, юҡмы, тикшереп тормай, хәле бер аҙ еңеләйһә, дауаланыуын туҡтата. Ә микроб бер аҙ хәл алғас, тағы ла үҙенең мәкерле эшен башҡара. Шуның өсөн ангина ваҡытында ла сифатлы дауаланыу мотлаҡ.\nИнфекциялар ныҡлы дауалау һөҙөмтәһендә юҡҡа сығамы, әллә ғүмерҙәрен һаҡлап ҡалыу өсөн бер ни тиклем ваҡыт йәшеренеп кенә торамы?\n- Бер генә инфекция ла үҙенән-үҙе юҡҡа сыҡмаған, улар йәшеренеп ята ла, уңайлы мөхит булһа, ҡабат үҙенең барлығын белдерә. Элек быума йүтәл менән килеп эләккән балалар бармаҡ менән генә һанарлыҡ булһа, хәҙер бокс бүлектәре туп-тулы. Бының сәбәбе - ҡасандыр ата-әсәләре "һары матбуғат" пропагандаһына эйәреп, балаларына прививка эшләтеүҙән баш тартҡан, бөгөн килеп сабыйҙар яфалана. Был ауырыу нимәһе менән хәүефле - нигеҙҙә, бәләкәй балалар ауырый һәм оҙайлы йүтәл тын алыуҙың туҡталыуына килтереүе мөмкин. Шуға күрә, ата-әсәләрҙе ваҡытында профилактик прививкалар эшләтеүҙән баш тартмаҫҡа саҡырам.\nҺәр кешелә паразиттар йәшәй һәм улар төрлө ағзала булыуы мөмкин, тиҙәр...\n- Барыһында уҡ булмаһа ла, ҡайһы берәүҙәрҙең организмында, ысынлап та, паразиттар йәшәй. Әгәр кеше аллергия менән яфаланһа, тиктомалға ябыҡһа йәки тәненә сабыртмалар сыҡһа, мотлаҡ табип-инфекционистҡа күренергә кәрәк. Беҙҙә махсус лаборатория бар һәм һәр кемгә тәғәйен дауалау табырға мөмкин. Әгәр ауырыу йүнәлтмә менән килһә, уны дауаханаға һалып, дәүләт гарантияһы программаһы буйынса медстраховка фонды аша тикшерәбеҙ һәм дауалайбыҙ. Әгәр кеше шәхсән үҙ теләге буйынса мөрәжәғәт итһә, хеҙмәттәр түләүле.\nОптималләштереү еле медицина учреждениеларына ла ҡағылды һәм улар йә ябылды, йә ҡушылды. Элек һәр районда булған йоғошло ауырыуҙар бүлектәре һаҡланып ҡалдымы, әллә улар ҙа оптималләштереү ҡорбанына әүерелдеме?\n- Бөгөн ҡайһы бер райондарҙа бындай бүлектәр юҡ, ҡайҙалыр ике районға бер бүлек ҡалдырылды. Бында шуны ла билдәләп китергә кәрәк - инфекцион бүлек булһын өсөн мотлаҡ булған шарттар һәм талаптарҙың үтәлеүе шарт. Әгәр шарттар юҡ икән, был бүлектең булмауы яҡшыраҡ. Ләкин беҙ диагностика мәсьәләһе буйынса тотош республиканы хеҙмәтләндерәбеҙ, бының өсөн махсус санавиация хеҙмәте бар. Әгәр ауыр сирле булһа, санавиация хеҙмәте табиптары тиҙ генә юлға йыйына һәм кәрәкле урынға барып, ярҙам күрһәтә, консультация үткәрә. Сирленең хәле тотороҡло булғанда, ул урындағы табиптар күҙәтеүенә ҡалдырыла, ауыр хәллеләрҙе беҙҙең дауаханаға алып киләләр.\nЙоғошло ауырыуҙар менән сирләмәҫ өсөн нимәләр эшләргә кәрәк?\n- Инфекцион ауырыуҙар ғына түгел, барлыҡ сирҙәр ҙә кешенең иммунитетына бәйле. Шуға күрә, йәштән үк үҙеңде сыныҡтырырға, физкультура һәм спорт менән шөғөлләнергә, профилактик прививкалар яһатырға, сәләмәт тормош рәүеше алып барырға, асоциаль күренештәрҙән алыҫ йөрөргә кәрәк.\nЯҙылған: 16.05.16 | Ҡаралған: 867


Бородино яланы күңелдәрҙе яуланы — Викидәреслек\nБородино яланында монумент\n1 Бородино яланы куңелдәрҙе яуланы\n1.1 Казактар – шәп күршеләр\n1.2 Яугирҙәр етеҙ булғанда яҡшы аттар табыла\n2 Дуҫтарыбыҙға – лайыҡлы бүләктәр\n2.1 Мәскәүҙе лә күрҙек беҙ…\n2.2 Изге йоланы үтәп\n2.3 Иш янына ҡуш булып, казактар менән дуҫ булып\n2.4 Башҡорттар шәхси конвой яугирҙары\nБородино яланы куңелдәрҙе яуланы[үҙгәртергә]\n3-7 сентябрҙә Мәскәү өлкәһенең Можайск райондағы «Бородино яланы» дәүләт музей-ҡурсаулығы биләмәһендә «Бородино көнө-2014» халыҡ-ара хәрби-тарихи реконструкция фестивале үтте.\nБында, дөйөм майҙаны 11 мең га ер биләмәһенең һәр ҡарыш ере хәтер һаҡлай. Һауаһы илаһи ҡөҙрәт менән тулышҡан музей-ҡурсаулыҡ тупрағы 1812 йылдағы тарихи Бородино һуғышында һәләк булған яугирҙарҙың ҡаны менән һуғарылған. Был ерҙәрҙә бынан 202 йыл элек беҙҙең ата-бабаларыбыҙың да ҡан-тирҙәре аҙ таммаған. 1812 йылдың 26 авгусында (7 сентябрендә) булған Бородино һуғышында 1-се башҡорт атлы полкы ла ҡатнаша. Француздарҙың ҡыҫымы аҫтында Мәскәүгәсә сигенеп килгән Рус армияһының арьергардында был полк атаман М.И. Платов етәкселегендәге Дон казактары корпусында ҡыйыу хәрәкәт итә. Бородино һуғышы барған көндө тарихи һуғыштың уртаһында ҡайнашмаһа ла, Рус Армияһының уң флангыһындағы Маслов нығытмаларында үҙ позицияһын уяу һаҡлай, дошманды тылға үткәрмәү өсөн дозорҙа тора, рейдтарҙа ҡатнаша. Бородино һуғышының иртәгәһе көнөндә позицияларын ҡалдырып, маневр яһаусы Рус Армияһының тылдарында француздар менән бәрелештәргә кереп, уның иғтибарын төп көстәрҙән ситләтә.\nБашҡорт яугирҙарының үҙҙәренә ҡуйылған бурысты намыҫ менән үтәүҙәрендә тарихсыларҙың да, мемуаристарҙың да һис шиге юҡ. Юҡҡамы ни, башкомандующий фельдмаршал М.И. Кутузовтың нәҡ Мәскәү янындағы һуғыштар өсөн башҡорттарға: “Минең һөйкөмлө башҡорттарым, бик яҡшы һуғышаһығыҙ, маладис!”, тип маҡтап өндәшкән һүҙҙәрен халҡыбыҙ ике быуаттан ашыу йылдар үтһә лә күңеле түрендә ҙур баһа итеп һаҡлай, йырға һалып йырлап йәшәй бит.\nБыйылғы фестивалгә әҙерлек клуб ағзалары тарафынан йыл дауамында барҙы, ҡатнашыу өсөн саҡырыу ҙа ваҡытында килде. Тик финанс ҡытлығын кисереү, ярҙам өмөт иткән бағымсыларыбыҙҙың беҙҙән бөтөнләй ситләшеүе хәлде бер аҙ ауырлаштырһа ла, беҙ «1-се Башҡорт атлы полкы – “Любизар” хәрби-тарихи клубы ағзалары, был сарала мотлаҡ ҡатнашырға тейешлегебеҙҙе аңлап, маҡсатыбыҙҙан тайпылманыҡ. Ата-бабаларыбыҙ 202 йыл элек нәҡ ошо урындарҙа үҙ эҙҙәрен ҡалдырған, ғәзиз ҡандарын, хәләл тирҙәрен түккән, Ватанды һаҡлар өсөн йәндәрен аямай яуҙарҙа айҡашҡан. Беҙ ҙә үҙебеҙҙе тиңдәр араһында тиң тойоп, мотлаҡ ҡатнашырға, рус ғәскәрҙәре сафында үҙ урыныбыҙҙы алырға, ятып ҡалғансы - атып ҡалырға тейешбеҙ, тип маҡсатыбыҙға ынтылдыҡ. Быйылғы йылдың Рәсәйҙә лә, республикабыҙҙа ла “Мәҙәниәт йылы” девизы аҫтында үтеүе беҙгә ҡулыбыҙҙан, көсөбөҙҙән килгәнсә халҡыбыҙҙың милли мәҙәни үҫешенә үҙ өлөшөбөҙҙө өҫтәргә ҡанатландырҙы. Бородино хәрби-тарихи фестиваленә тиклем дә беҙҙең клуб ағзалары ситтән ярҙам алмайынса, май-июнь айҙарында ике тапҡыр Францияға барып, 1814 йылғы Европаны азат итеүгә 200 йыл тулыуға бағышланған халыҡ-ара фестивалдәрҙә уңышлы ҡатнашты. Август айында Венгрияның Будапешт һәм Бугац ҡалаларында үткән Бөтөн донья төрки һәм һун халыҡтарының Бишенсе Ҡоролтайында халҡыбыҙҙы лайыҡлы күрһәттек. Был ҙур сәфәргә барыу өсөн беҙгә хөкүмәт йәки айырым бағымсыларҙың ярҙамы теймәһә лә, беҙ ысынлап та тарихи сығанаҡтарға таянып, үҙ ҡулдарыбыҙ менән теккән милли костюмдарыбыҙҙы, ҡурайыбыҙҙы, ҡумыҙыбыҙҙы ғына күрһәтеп тамаша ҡылып йөрөмәйбеҙ, ә халыҡтың бар булмышын, үҙебеҙҙең милли йөҙҙәребеҙ, аш-һыуҙарыбыҙ, аралашыу ҡеүәһе менән дә тиңдәр араһында тиң булып, халыҡ дипломатияһы кимәлендә танытабыҙ. Әлеге юлға сығыр ваҡыт еткәс, төрлө сәбәптәр менән, барырға теләк белдереүселәр һаны ла кәмей төштө, ләкин сафтарыбыҙ бушап ҡалманы, өс башҡорт яугиры сифатында тупландыҡ. Учалы ҡалаһынан килгән Мәжит Ибраһимов, Ғафури районы Сәйетбаба ауылынан Ғиндулла Ширияздан улы Шәйәхмәтов, һәм ошо юлдарҙың авторы, Илдар Шәйәхмәтов ваҡытлыса юл-поход ҡыйынлыҡтарын кисерергә әҙер инек.\nБеҙҙең клуб менән бергә шул уҡ фестивалгә тарихсы Рәмил Рәхимов етәкләгән «Өфө пехота полкы» хәрби-тарихи клубынан 8 кеше бара. Әҙерлек сараларының иң мөһиме ике клубты ла бер үк ваҡытҡа автотранспорт менән тъәмин итеү. Был бик сетерекле мәсъәләне хәл итеүҙе Башҡортостан Республикаһының Йәштәр сәйәсәте һәм туризм министрлығының Патриотик тәрбиә биреү үҙәге үҙ өҫтөнә алды. Ҙур булмаһа ла 19 урынлыҡ автобус бирелеүе, һыбайлы башҡорттарҙы кәүҙәләндереү өсөн ике ат алырлыҡ аҡса бүленеүе буласаҡ походтың уңышлы башланыуына өмөт бирҙе. Әлбиттә, пехота полкы егеттәренең поход йыһаздары, әйберҙәре менән бәләкәй автобус салонын тултырып тейәүен кургәс, беҙ һалырға урын булмау сәбәпле, поход тирмәбеҙҙе ҡалдырып китергә ҡарар иттек. Төркөмөбөҙ ҙур булмағас, ҡаҙан, усаҡ яғыу ҡорамалдарын да алып торманыҡ, уларҙы беҙҙең водителдәребеҙ хәстәрләгән. 2 сентябрь көндө иң кәрәкле кейем ҡоралдарыбыҙҙы һәм бер бәләкәй палатка алып юлға ҡуҙғалдыҡ. Беҙҙең өсөн хәҙер бер теләк, иң мөһиме һауа торошо тотороҡло булһын да, атакаларға йөрөргә ике атыбыҙ булһын, ә ҡалған ваҡ-төйәк ҡыйынлыҡтарға беҙ түҙеп тә, уларҙы еңеп тә өйрәнгәнбеҙ. «Сталкер» ЯСЙ-нең водительдәре Олег һәм Илдар бер-береһен алыштырып, юлда һис бер арыу-талыуһыҙ йөрөткән автобусыбыҙ Өфө-Ҡазан-Түбәнге Новгород-Владимир юлынан Мәскәүгә ҡарай елдерҙе.\nКөн кискә ауышыуға беҙ үҙебеҙгә тәғәйенләнгән яланда үҙ усағыбыҙҙы тоҡандырып, автобусыбыҙҙы ла ағастар ышығына уңайлы ҡуйып, тәүге төндө ҡаршыларға әҙерләндек. Беҙгә был урында тағы 5 көн, 5төн уҙғараһы бар.\nКазактар – шәп күршеләр[үҙгәртергә]\nТыуған илдән йыраҡта, сит-ят ерҙәрҙә күп хәл-ваҡиға һинең кем менән күршеләш булыуыңдан, уларҙың мәҙәни кимәле һәм рухи зауығынан да тороуын мин инде бик күптән беләм. Был йәһәттән беҙ курше дуҫтарыбыҙҙан ифрат та уңдыҡ. Беҙҙең килеп урынлашыуыбыҙҙы көткәндәй, иң беренсе булып аҡланда усаҡ ҡорған олпат кәүҙәле Кубань казагы Олег Иванович Яцына дуҫтары менән ҡолас йәйеп ҡаршы алды. Ул Тверь ҡалаһынан. Беҙ уның менән 2011 йылдан бирле яҡшы таныш. Бына әле был күрешеүгә кем нығыраҡ шатланғандыр, иллә мәгәр, миңә яҡын туғандар осрашҡандай булды. Ә инде, юлға сығыр алдынан 84 йәшен тултырған атайымдың, Ғиндулла Ширияздан улының, үҙен бик яҡшы кәйефтә тойоп, 70 йәшлек Олег Иванович менән егеттәрсә күрешеп, бере-беренә итәғәтле өндәшеп һөйләшеүҙәре бер туған ағай-энеләрҙең күрешеүен хәтерләтте. Һул яҡтан да беҙҙең яныбыҙға Һамар ҡалаһынан үҙенең казактар төркөмөнә баш булып минең куптәнге танышым Филипков Григорий урын алған. Уның менән беҙҙең танышыуыбыҙға ла 7 йыл үтеп киткән. Башҡортостанға, башҡорт халҡына ул гел һоҡланып йәшәүен һис йәшермәй. 2007 йылда уның башҡорттарҙы хөрмәт итеүен белдереп, үҙенең 12 йәшлек бәләкәй ҡыҙын башҡорт яугиры сифатында кейендереп Бородиноға алып килгәне әле лә хәтерҙә.\nЯугирҙәр етеҙ булғанда яҡшы аттар табыла[үҙгәртергә]\nТөштән һуң буш ваҡыттан файҙаланып, үҙебеҙгә кәрәкле аттар тураһында белешеү өсөн урман-аҡландар артында 6 саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Беззубово ауылында урынлашҡан крәҫтиән хужалығына барып ҡайтыр өсөн Мәжит менән юлға сыҡтыҡ. Урман-яландар аша үткән был туры һуҡмаҡ миңә 2011 йылдан бирле таныш. Беҙҙең маҡсат - икебеҙгә лә ике көн рәттән һыбай йөрөрлөк аттар белешергә, һөйләшеп хаҡына килешергә. Аттар беҙ башҡорт булған өсөн генә бушҡа бирелмәй бит, муҡсайымда ике атты ике көнгә ҡуртымға алып торорлоҡ бер аҙ аҡса ла бар. Был ярҙамды Башҡортостан Республикаһының йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының Патриотик тәрбиә биреү үҙәге юлға сығыр алдынан биреп ебәрҙе. Ҡышын-яҙын ошо походҡа әҙерләнгән осорҙа беҙ үҙебеҙгә аттарға түләү өсөн бер генә бағымсы-эшҡыуарҙы ла табалмай аҙапланғанда был хәл иткес ҙур ярҙам булды, хәрәкәттәребеҙгә дәрт, ҡеүәт өҫтәне. Бының өсөн уларға ҙур рәхмәт.\nЫсыҡ ярып ҡуйы үләндән барғанда күн итектәребеҙ еүешләнһә лә, был сәфәр һөҙөмтәле булды. Ат һарайында беҙҙе хужалыҡ етәксеһе Иван Прокутин үҙе ҡаршыланы. Миңә ул күптән таныш. 2011 йылдан бирле уның «Мерлин» ҡушаматлы башҡорт тоҡомло атын йыл һайын менеп Бородино уйындарында ҡатнашып килдем. Әле лә бына шул атты ҡулға төшөрөү ниәте менән бик яҡшы һөйләшеп килештек, аттарыбыҙҙы күрҙек, уларҙы наҙлап, муйындарынан иркәләп һөйҙөк. Иван Прокутин, минең кеүек иллеһен уҙған йәштәшем. Ул оҙаҡ һатыулашмай ғына миңә быға тиклем өс йыл рәттән менеп ҡатнашҡан «Мерлин» ды, ә Мәжиткә «Ястреб» ҡушаматлы бер көрән айғырын рөхсәт итте. Үҙебеҙҙең эш-ниәттәребеҙгә яуаплы ҡарауыбыҙҙы, ышаныслы егеттәр икәнебеҙҙе белдереп, был аттарға тәғәйен хаҡтарын да алдан түләп ҡуйҙыҡ. Аттарҙы 6 сентябрь иртән үҙебеҙ килеп, эйәрләп аласаҡбыҙ. Ҡанатланып, яҡшы кәйеф менән ҡайттыҡ усағыбыҙ янған урынға.\nБына шулай күршеләр менән дә танышып, аяҙ төндө ҡаршыларға әҙерләнгән мәлдә, кеҫә телефоныма Останкино телеүҙәгенең Рәсәй йәмәғәт телевидениеһы каналынан «Ҙур ил» программаһында ҡатнашыуымды һорап шылтыраттылар. Студия мөдире Фуат Гамидавич Кадимов иртәгәһе көнгә Мәскәүгә килеп студияла башҡорттарҙың 1812 йылда һәм бөгөнгө Бородино уйындарында ҡатнашыуҙары тураһында интервью биреүемде һораны. Форсаттан файҙаланып, бер уңайҙан өсәүләшеп Мәскәүҙе лә күрербеҙ тигән уй менән, башҡорт халҡының хәрби үткәнен, клуб эшмәкэрлеген дә һөйләр өсөн ризалыҡ бирҙем. Күк йөҙө шундай аяҙ, ай ҙа йөҙөн тулыландырып баҙыҡ нурҙарын төнгө ялан өҫтөнә төшкән ысыҡ тамсыларында балҡыта. Шундай илаһи бер серле тыныслығы менән ҡаршыланы беҙҙе Бородино яланының тәүге төнө. Көнөбөҙ ҙә бушҡа үтмәне, яҡшы кәйеф менән Мәжит Ибраһимов һәм водителдәр үҙҙәре алып килгән палаткаларҙа ял итһә, Ғиндулла Ширияздан улы менән мин булғанына шөкөр ҡылып, ҡәнәғәт булып, автобус салонындағы урындыҡтарға ятып серем итеүҙе хуп күрҙек. Ни тиһәң дә беҙ курортта түгел, ә яуға килгән, күпте күреп, күпте кисергән поход яугирҙары!\nДуҫтарыбыҙға – лайыҡлы бүләктәр[үҙгәртергә]\n4 сентябрь. Иртән иртүк йыуынып, сәй ҡайнатып, яңы көндө ҡаршылау менән Мәжит менән икәүләп ғәҙәттәге үҙебеҙҙең йола буйынса Колочь йылғаһына барып һыу ҡойоноп ҡайтыу сәләмәт тәнебеҙгә рух ныҡлығын өҫтәне. Быйылғы ямғырлы йәй йылы йылға-күлдәребеҙҙә иркенләп һыу инергә форсат бирмәгәс, хәҙер инде һыуынған урман йылғаһында ҡойоноуы уҙенә күрә бер күңел йыуанысы, танһыҡ булып тойолдо.\nШул арала яныбыҙға Мәскәү ҡалаһынан беҙҙең яңы клуб ағзалары, ике йыл элек кенә ғаилә ҡороп йәшәй башлаған Алексей Орешков һәм Әминә Азеева исемле дуҫтарыбыҙ килеп етте. Улар беҙҙең янға бик ҡыҫҡа ваҡыт ҡа ғына, күрешеп китер өсөн килде. Бындай шарттарҙа яҡын дуҫтар менән бер күрешеү - үҙе бер ғүмер. Ике йәш йөрәктең бергә ғаилә ҡороп китеүҙәре лә бик ҡыҙыҡлы. 2012 йылда Малоярославль ҡалаһындағы реконструкция фестивалендә улар бер ҡараштан ғашиҡ булып өйләнештеләр. Әминә Красноусол ҡыҙы, “Өфө пехота плкы” хәрби-тарихи клубында шөғөлләнгән. Алексей – тыумыштан Воронеж егете. Ул Черномор сотняһы клубында шөғөлләнеүсе казак.\nӨйләнешкән көндән башлап Алексей беҙҙең клуб ағзаһы булырға үҙе теләк белдерҙе һәм беҙ уны Мәскәүҙәге уҙебеҙҙең тулы хоҡуҡлы ағзабыҙ итеп ҡабул иттек. Бөгөн ул Ырымбур казактарының обер-офицеры мундирында килгән. Әминә үҙенә бына тигән итеп башҡорт ҡатыны кейемен бар нескәлектәрендә тегеп кейҙе. Былтыр улар шул кейемдәрендә беҙҙең лагерҙы биҙәп бик яҡшы ҡатнаштылар. Бөгөн беҙ бер генә көнгә ҡунаҡҡа килгән Алесей менән Әминәгә улар лайыҡ булған «Бородино һуғышына 200 йыл» һәм үҙебеҙҙең клуб бүләген – «Башҡорт халҡының хәрби даны 1812-2012» исемле юбилей миҙалдарын тапшырырға тейешбеҙ. Шул маҡсат менән барыбыҙ ҙа бергәләшеп «Өфө пехота полкы» лагерына килдек. Барлыҡ пехотасылар мундирын кейенеп бер сафҡа теҙелгәс, 2012-2013 йылдарҙа беҙҙең сафтарҙа әүҙем ҡатнашҡандары, башҡорт халҡының хәрби тарихына хөрмәт менән ҡарағандары, уны пропагандалауға ихлас ярҙам итеүҙәре өсөн ҡотлап дуҫтарыбыҙға миҙалдар тапшырылды.\nМәскәүҙе лә күрҙек беҙ…[үҙгәртергә]\nДуҫтарыбыҙ менән пехота лагерында хушлашып, бөгөнгө көндө Мәскәү ҡалаһына Останкино студияһына саҡырылыуыбыҙҙы иҫтә тотоп, беҙ өсәүләп юлға сыҡтыҡ. Мәскәүгә Можайск ҡалаһынан 2 сәғәтлек юл. Метрола бер нисә станцияны үтеп Останкино телеүҙәгенә килеп етеүебеҙгә Фуат Гамидович үҙе урамға уҡ сығып ҡаршылап тора ине. Студияла булған әңгәмә әлбиттә, башҡорт халҡының 1812-1814 йылдарҙағы Ватан һуғышында ҡатнашыуҙарына, патриотик тәрбиә мәсъәләләрендә “Бородино көнө» фестиваленең әһәмиәтенә бағышланды. Был каналды ҡараусы Рәсәй халҡы өсөн ғорурлыҡ менән «Төнъяҡ амурҙары» тип исем алған беҙҙең атай-олатайҙарыбыҙҙың 1812-1814 йылдарҙағы данлы юлы тураһында ҡыҫҡаса мәғлүмәттәр бирҙем, ҡурайымды алып «Любизар» көйөн уйнап курһәттем, йырҙың легендаһын һөйләнем. Студиянан сыҡҡас, Мәскәүҙән Можайск ҡалаһына барасаҡ һуңғы автобусты көткән арала Еңеү паркы алдындағы майҙанда Беренсе Донъя һуғышының 100 йыллығына бағышланған ҙур һәйкәл янына килдек. Мәскәү беҙҙе байып барған ҡояштың алтын нурҙарын балҡытып йылы оҙатты. Ҡараңғы төшөүгә үҙ усағыбыҙ янына ҡайтып төшкәндә беҙҙе тағы ла бер төркөм яуҙаш Дон казактары ихлас ҡаршылап тора ине.\nИзге йоланы үтәп[үҙгәртергә]\n5 сентябрь. Бородино яланы тип аталған ҙур ерҙәр биләмәһендә 1812 йылдағы тарихи яуҙа ҡатнашҡан барлыҡ ғәскәрҙәргә лә бағышланған үҙ һәйкәлдәре бар. Уларҙың күптәрен төрлө йылдарҙа шул полктарҙың ветеран һалдаттары йәки вариҫтары үҙ иҫәптәренә ҡуйған. Барлыҡ һәйкәлдәр ҙә полктарҙың тарихи позициялары торған урындарҙа урынлашҡан.\nБашҡортостанда, Өфөлә башҡорт атлы полктарына бер урында ла һәйкәл ҡуйылмаһа ла, 1-се башҡорт атлы полкының да Башҡортостандан алыҫ төбәктә, Мәскәү өлкәһендә үҙ һәйкәле бар. Можайск ҡалаһынан 2 саҡырым ситтәрәк, Мәскәү йылғаһының ярында, Марфин брод слободаһында ул. Был һәйкәлдең аҡ мәрмәр һәм гранит таштарын үҙебеҙҙең ихтыяр көсө менән, үҙ сығымдарыбыҙҙы йыйнап, үҙ эскизыбыҙға таянып бынан 4 йыл элек йәмәғәт башланғысында эшләнде. Был һәйкәлде 2010 йылдың 4 сентябрендә Беларусиянан, Мәскәү өлкәһенең Балашиха ҡалахынан килгән бик күп реконструкторҙар, хәрби-патриотик клубтар, «Өфө пехота полкы” хәрби-тарихи клубы ағзалары ҡатнашлығында тантаналы асыу мәле ҙур тъәҫораттр ҡалдырып хәтерҙә ҡалды.\n202 йыл элек, нәҡ ошо урындарҙа 1-се Башҡорт атлы полкы яугирҙары пикеттарҙа торған, ошо урындарҙан француздар тылына рейдҡа ҡуҙғалған. Бына шул һәйкәлгә беҙ пехота дуҫтарабыҙ менән йыл да автобусыбыҙға ултырып килеп, үҙебеҙҙең яугир атай-олатайҙар хөрмәтенә изге доғалар уҡып, салюттар биреп иҫкә алыу йолаһын үтәйбеҙ. Иҫтәлекле бүләктәргә лайыҡ булған иптәштәребеҙгә лә ошонда наградаларын тапшырыу матур ғәҙәткә ингән. Бөгөн дә бында тарихсы Рәмил Рәхимов ҡыҫҡаса тарихи мәғлүмәт бирҙе. Имам-хатип Ғиндулла хәҙрәт һуғышта һәләк булып ятып ҡалған яугирҙәр хөрмәтенә вәғәз әйтте. Өфө пехотасыларының бик күп ағзалары тарихи реконструкцияларҙа Башҡортостан намыҫын яҡлап, ошо эшмәкәрлекте республикабыҙҙа әүҙем, тоғро үҫтергәндәре, беҙҙең “1-се Башҡорт атлы полкы - “Любизар” хәрби-тарихи клубы менән берлектә 2011-2013 йылдарҙа ҙур походтарҙа ҡатнашҡандары өсөн клубыбыҙҙың ҙур наградаһы – «Башҡорт халҡының хәрби даны 1812-2012» миҙалына тантаналы шарттарҙа лайыҡ булдылар. Шулай уҡ клубташыбыҙ Мәжит Ибраһимов һәм уның улы Булатҡа 2012 йылдағы юбилей сараларында әүҙем ҡатнашҡандары өсөн «Бородино һуғышына 200 йыл» иҫтәлекле миҙалы тапшырылды. Һәйкәл тирәһе, башҡорт яугирҙары хөрмәтенә көр тауыштар менән тантаналы әйтелгән беҙҙең «Ура!» тауыштарыбыҙҙан яңғырап торҙо.\nИш янына ҡуш булып, казактар менән дуҫ булып[үҙгәртергә]\n6 сентябрҙең томанлы иртәһендә Мәжит менән иртүк тора һалып, аттарыбыҙҙы алып ҡайтыу ниәте менән, ҡуйы үлән остарында ялтыраған ысыҡты кисеп билдәле һуҡмаҡтан Беззубовоға турылап киттек. Уҙем менән менәһе атымды йүгәнләр өсөн башҡортсалап үрелгән суҡлы йүгәнемде лә алғанмын. Аттарыбыҙҙа елдереп ҡайтыуыбыҙға Мәскәүҙәге Башҡортостандың тулы хоҡуҡлы вәкәләтлегенән фотограф Әнүәр Ғәлиев менән Алевтина Крылова исемле йәш кореспондент килеп, беҙҙең янға махсус ебәрелеүҙәре тураһында белдерҙеләр. Башҡаланан килгән ҡунаҡтар менән поход ашын ашап, ҡоротлап сәй эскәс, үҙ-ара ҡабул иткән йола буйынса Александр Иванович һәм Мәжит менән өсәүләшеп йылғала һыу кереп ҡайттыҡ. Һалҡын һыуҙан һуң арыуҙар баҫылып, күңелдәр ҙә көрәйеп китте. 2007 йылдан бирле Бородино яланында һәр саҡ бергә яҡын дуҫ булып граф Чернышев исемендәге Дон казактары хәрби-тарихи клубы етәксеһе, 62 йәшлек Мищенко Александр Иванович беҙҙең лагерҙы эҙләп табып, ҡаршыбыҙҙа ғына урынлашҡан. Беҙ уны яратып Иваныч тип йөрөтәбеҙ. Был казактар менән беҙҙең клуб бер туғандар донья көткәндәй йылдан-йыл татыу, берҙәм мөнәсәбәттә осрашабыҙ. Реконструкция уйындарында атлы атакаларға бер сафта барабыҙ. Шатлыҡтарыбыҙ, яңылыҡтарыбыҙ менән дә иркен бүлешәбеҙ. Быйыл был клубта шөғөлләнеүсе халыҡ та ишәйә төшкән. Унлап йәш егеттәрҙән торған бик теремек, физик яҡтан яҡшы әҙерлекле, оҫта һыбайлыларҙан торған тағы бер йәштәр төркөмөн алып килгәндәр.\nМәскәү өлкәһенең Лыткарино ҡалаһынан килгән дуҫтарыбыҙ беҙгә һәр саҡ ярҙам ҡулы һуҙырға әҙерҙәр, «Братья башкиры» тип хөрмәтләп, ҙур әһәмиәт биреп өндәшәләр. Ике йөҙ йыл элек тә бит беҙҙең ата-бабаларыбыҙ шулай бергәләшеп-дуҫлашып Мәскәүҙе лә, Европаны ла Француздарҙан азат иткәндәр, бер-беренә «ызнакум», “брат» булышып, яуҙа - яуҙаш, ҡорҙа – ҡорҙаш булғандар. 2013 йылдың октябрь айында беҙҙең клубтар Германияның Лейпциг ҡалаһы янындағы «Халыҡтар һуғышы»ның 200 йыллығына бағышланған халыҡ-ара хәрби-тарихи фестивальдә лә бергәләп ҡатнаштыҡ. Тюрингиялағы Шварца ауылындағы кирха манараһына атылған уҡты һәм манара шарын алтын ялатып тантаналы асыу сараһына ла беҙ был казактар төркөмөн үҙебеҙҙең шатлыҡты бергә уртаҡлашыу өсөн саҡырып алып барҙыҡ.\nШул тантаналарҙа ҡатнашҡан 7 казакка башҡорт халҡының хәрби данын беҙҙең менән мәңгеләштереүҙә ихлас ҡатнашҡандары, ихтибарҙары өсөн, беҙҙең походтарыбыҙҙа йыл һайын яҡшы күршеләр, ышаныслы дуҫ булыуҙарын баһалап, клубыбыҙҙың «Башҡорт халҡының хәрби даны 1812-2012» миҙалдарын тапшырыу ниәте менән беҙ уларҙы бик тә көтә инек. Тантаналы кейенеп, барлыҡ күршеләребеҙҙе лә казактар янына саҡырып, казак дуҫтарыбыҙға лайыҡлы наградаларын тапшырыу өсөн сафҡа теҙеп, бүләкләүҙәр тураһындағы махсус фарманды уҡып, лайыҡлылырға миҙалдарҙы тантаналы шарттарҙа тапшырҙыҡ. Был матур күренеште беҙҙең ҡунағыбыҙ фотограф Әнуәр Ғәлиев кинәнеп фотоға төшөрҙө.\nБашҡорттар шәхси конвой яугирҙары[үҙгәртергә]\nАлександр Иванович менән тәғәйенләнгән ваҡытҡа офицерҙар, командирҙар йыйылышында ҡатнаштыҡ. Бындай йыйылыш реконструкция яланында ойошторола. Төрлө ғәскәрҙәрҙең хәрәкәттәре, бурыстары асыҡлана. Дөйөм маневрҙар, уйын барышының планы раҫлана. Беҙгә — ике башҡорт һыбайлыһына ла айырым бурыс тәғәйенләнде. Мәжит менән икебеҙ Рус Амияһының башкомандующие янында шәхси атлы һаҡсылар төркөмөндә хәрәкәт итәсәкбеҙ.\nТөштән һуң башланып киткән репетиция маневрҙарында иртәгәһе буласаҡ төп сара — 1812 йылғы тарихи Бородино һуғышының кәүҙәләнеше тоҫмалланды. Репетиция ғына булһа ла, был сараны бик күп халыҡ килеп ҡарай. Ялан буйлап ғәскәрҙәр әле тегеләй, әле былай хәркәт итә. Кирасирҙар, гусарҙар, уландар, казактарҙың атлы сафтары елдереп уҙғанда ер һелкенеп торғандай. Аттар ҙа әсе итеп кешнәп ҡуя, атлылар бәрелешкән урындарҙа ҡылыстар сыңлай. Бер нисә тапҡыр ике яҡтан да туптар телгә килеп дөрһөлдәне. Бар ялан буйлап шомло һуғыш еле иҫеп үтте. Был саҡта аттарыбыҙ ҙа кешнәшеп, ҡолаҡтарын ҡайсылап, тояҡтары менән ер сапсырға кереште. Барабан тауышы аҫтында ҡаты баҫып, ҡаршы яҡтан француз пехотаһы күренде. Рустар яғынан, быны ғына көткәндәй, һалдаттар мылтыҡтарын тоҫҡап уларға ҡаршы дәррәү ут аса башланы. Ҡыҫҡаһы, бар ялан хәрәкәткә килде, көтөп алған мәлебеҙ килеп етте.\nБер-нисә көн алдан килеп, сыбар мундирҙарға төрөнөп, тик шул мәлдәрҙе күреү генә түгел, шул хәрәкәттәрҙең араһында ҡайнау теләге барлыҡ хәрби-тарихи төркөмдәр өсөн дә тормошҡа ашты. Барыһына ла, кешеләргә лә, аттарға ла яңынан-яңы һынауҙар башланды… Меңәрләгән кешенең ғүмерен ҡыйған ғәрәсәтле тарихи һуғыштың бәләкәй генә спектакле бөгөн Колочь йылғаһы айырып ятҡан 50 000 кв. метр майҙанды биләгән ике аҡланда тергеҙелде. Бынан 202 йыл элек булған тарихи Бородино һуғышы ысынында иһә, фронт һәм тыл оҙонлоҡтары 8 км һуҙымындағы асыҡ яландарҙа барған.\nБына 1812 йылдағы Рус Армияһының Башкомандующиен кәүҙәләндереп кейенгән генерал Александр Иванович Валькович ат өҫтөндә ултырған килеш ҡалҡыуыраҡ урында тороп, ихтибар менән яланды байҡай. Бер йомошон адъютантына ҡушһа, уйын ҡыҙған бер мәлдә бер-нисә йомошо минең дә өлөшөмә төштө. Шәхси конвойҙа булыу, командующий артынан тағылып йөрөүҙе генә аңлатмай шул, узең дә уяу, атың да етеҙ, ҡыйыу булыуы шарт бында. Туптар гөрһөлдәп торған ялан буйлап атты алға ҡыуыуы ай-һай, анһат түгел икән. Хәҙер инде дүртенсе йыл рәттән минең менән ошо яланда ҡайнашһа ла, атым «Мерлин» һуғыштың уйын ғынаһы ла ҡурҡыныс икәнен туптар гөрһөлдәүенән йөрәге һурылып һиҙә буғай. Алға барыу өсөн, ирекһеҙҙән ҡамсылап, ҡайыҙлап та алырға туры килә малҡайҙы. Миңә донесениены тәғәйенләнгән гәскәр командирына тапшырып кире әйләнеп ҡайтырға кәрәклеген ат башы ҡайҙан ғына аңлап-белеп бөтөрһөн инде…\nТирә яҡта ҡысҡырыш, атыш, пушкалар гөрһөлдәй, төтөн һәм әленән-әле ер һелкенегә атҡа аяҡ баҫырлыҡ түгел, ул үрәпсей. Бындай мәшхәрҙән мал да үҙенсә ҡотолорға тырыша. Күп уйлап торманым, бер аҙ таныш аттар янында тын алып тынысланһын тип, атымды яҡындағы Ахтыр гусарҙарының сафтары артына баҫтырҙым. Шул мәлдә Ахтырҙар командиры Андрей Дементьев: — Маневр яһаусы француз гусарҙарына ҡаршы атакаға әҙерләнергә, ҡылыстарҙы ҡындан һурырға! Марш! Марш! — тип, команда бирҙе. Аттарыбыҙ керештән ысҡынған уҡ кеүек алға ынтылды һәм француз гусарҙары араһына улар көтмәгән мәлдә бәреп кереп, ҡылыстар сыңлатып, айҡашып бик яҡшы атака яһаныҡ. Бына шулай итеп, «Мерлин» менән алғы һыҙыҡҡа донесение илткән арала, дошман менән йөҙгә-йөҙ ҡарашып, яуҙа ла булып өлгөрҙөм. Үҙ урыныма ҡайтып, бар яланды, уйын барышын оҫта режиссер кеүек күҙәткән Башкомандующийға донесениены үтәүемде белдерҙем, һәм үҙен бик яҡшы күрһәткән ҡыйыу атымды ла муйынынан иркәләп, хуплап алырға онотманым. Бына бер мәлде француздарҙың кавалерияһы беҙҙең яныбыҙға яҡын уҡ килеп етте, ә беҙҙең генералыбыҙ резервта торған уландар төркөмөн уларға ҡаршы атакаға ебәрҙе. Алыш ҡыҙған бер мәлдә француз атлыларының бер нисәүһе бөтөнләй беҙҙең янда урала башлаған ине, Мәжит тә ҡылысын сығарып генералыбыҙҙың алдына уҡ атылып сығып, уны үҙ аты-кәүҙәһе менән ышыҡлап ҡуйҙы. Әлбиттә, тамаша ҡылып ҡарап торған халыҡ өсөн был сыуалыш ысын һуғышта булған хәл кеүек тойолғандыр. Репетицияларҙан һуң беҙгә тағы ла аттарыбыҙҙы үҙ урындарына алып барып ҡуйыу шартын үтәп, хәтһеҙ генә арып шаңҡыған аттарҙы эңер төшөүгә урындарына ҡайтарып килдек. Тәүге һынауҙы яҡшы үттек, аттарыбыҙ за һынатманы.\nКиске лагерь үҙенә генә хас бер илаһи тормош менән тын ала, йәшәй. Һәр ҡайҙа ла усаҡтар осҡон үрләтеп, сатырҙап яна. Киске һалҡынса ел таратҡан ҡурылған ит еҫтәре, төрлө тауыштар менән бер-береһен алыштырып яңғыраған һалдат йырҙары, гармун, гитара моңдары… Барыһы ла бында бер бөтөн, ихлас, тәбиғи күренә. Бындағы һиллекте тик күк йөҙөндәге түп-түңәрәк булып тулышҡан Бородино айы ғына көнләшеп тә, һоҡланып та сабыр ғына күҙәтә төҫлө. Шул ай яҡтыһында лагерҙа үҙешмәкәр һәләттәрҙән тупланған бик ҡыҙыҡлы концерт ойошторолдо. Бында минең ҡурай уйнауымды яҡшы беләләр, һәм концерт башланыу менән сығып ҡурай уйнауымды һоранылар. Беҙҙеңсә лә булһын әле, тип «Любизар» көйөн унап ишеттергәс, шатланышып алҡыштар менән оҙаттылар. Бородино яланы шанлы тарих һөйләне\n7 сентябрь. Томанлы иртәлә тағы ла аттарыбыҙҙы юрттырып алып килеү менән, буласаҡ реконструкцияға ныҡлап әҙерләнеп, йыуынып, ҡорал-кейемдәребеҙҙе лә барлап ҡуйҙыҡ. Бөгөн барса халыҡ көтөп алған хәрби реконструкция көнө. Төп сара — тарихи реконструкция башланғансы француз һалдаттары булып кейенеп килгән ғәскәрҙәр төркөмө Шевардино ауылы янындағы Бөйөк үле армия иҫтәлегенә ҡуйылған ҙур монумент янына тупланып, ҡорбандар хөрмәтенә баштарын эйә. Рус Армияһын кәүҙәләндереүсе хәрби-тарихи клубтар ҙа генерал Багратиондың ҡәбере янында ҡуйылған Оло Монументҡа килеп тантаналы сарала ҡатнаша. Был саралар тамланып, ҡатнашыусылар үҙ лагерҙарында төшкө ашты ашап бөтөү менән, барыһын да яланға саҡырып борғо тауышы яңғыраны. Был күптән көтөлгән тарихи реконструкцияны башлау билдәһе. Барыбыҙ ҙа, атлылар ҙа, йәйәүле ғәскәрҙәр ҙә саф-саф булып теҙелешеп буласаҡ яу яланы-плацҡа килеп, билдәле урындарыбыҙға тупландыҡ.\nКисәге репетициялар тағы ла ижади байытылып, артиллерия гөрһөлдәүе аҫтында 1812 йылдың иң ҙур ҡанлы бәрелешен хәтерләтеп, Һуғыш спектакле башланып китте. Бар ялан дары төтөнө менән тулды. Меңәрләгән тамашасылар ҙа һиҫкәнешеп, ҡараштары менән бар яланды иңләп, шымып ҡалды. Бөгөнгө сарала яҡтан да ҡорос штыктарын ялтыратып 1500 кешелек пехота сафтары, 20 нән ашыу пушка, йөҙҙән ашыу кавалерия яугирҙары -тарихи бәрелеш спектакленең төп уйынсылары.\nБеҙҙең урыныбыҙ Башкомандующий янында. Ул ҡайҙа хәрәкәт итә, беҙ ҙә тирә-яғынан ҡурсалап ҡарап барабыҙ. Ике генә башҡорт яугиры булып атта ултырһаҡ та беҙҙең кейемдәр, башҡа һаҡсыларҙан айырылып, бик йыраҡтан күренеп тора. Мәжиттең аҡ буҫтауҙан үҙе тегеп кейгән сәкмәне бигерәк тә ыҫпай күренә. Арыраҡ, Мәскәү һәм Казан ополчениеһы сафында беҙҙең аҡһаҡалыбыҙ, Ғиндулла Шәйәхмәтов та үҙ урынын тапҡан. Ялан уртаһында бергә тупланған рус пехотаһының бер батальоны составында беҙҙең яҡташтарыбыҙ "Өфө пехота полкы " хәрби тарихи клубы обер-офицер фмундирын кейгән Рәмил Рәхимов етәкселегендә француздарға ҡаршы хәрәкәт итә. Бөгөнгө тарихи реконструкцияла ҡатнашыу теләге менән Польшанан, Франциянан, Беларусиянан, Рәсәйҙең бик күп ҡалаларынан хәрби-тарихи клубтар килгән. Уларҙың көсө менән француз ғәскәрҙәре, рус армияһы, артиллерия, ауыр һәм еңел кавалерия төрҙәре тупланған. Быйыл хатта, кавалерия төркөмдәре күберәк килгәндәй тойолдо. Һуғыш спектакленең башланып ҡына торған бер мәлендә беҙҙең Башкомандующийыбыҙ беҙгә айырым задание биреп ҡуйҙы. -Башҡорттар! Ана, йылға аша һалынған куперҙең янына барып тирә-яғын күҙәтеү аҫтына алығыҙ. Дошман килә-етә ҡалһа тиҙүк килеп әйтерһегеҙ! Был приказды ишеткәс тә, Мәжит менән икәүләп Рус Армияһының тылында ҡалған, һаҡһыҙ ятҡан күперҙе күҙәтеү өсөн аттарыбыҙҙа елдерҙек.\nГенералыбыҙҙың һиҙемләүе дөрөҫ булған, сама менән 20-30 минут үтеүгә француз кирасирҙары йылға аша сырырға ниәтләп, тап беҙ күҙәткән күпер тәңгәленә туплана башланы. Был турала әлбиттә килә һалып генералға доклад бирҙек. Был тарихи дөрөҫлөккә тап килгән эпизодта башҡорттарҙың дозор хеҙмәтендә лә файҙаланыуына ишара бар ине. Беҙҙең әүҙем хәрәкәттәр үҙ һөҙөмтәһен бирҙе. Француз кирасирҙарын йылға аша сығармаҫ өсөн айырым пехота батальоны күперҙе ныҡлы һаҡ аҫтына алып, рустарҙың тылын нығытып ҡуйҙы.\nШул мәлде Семеновское ауылының дошман уты аҫтында янып бөтөүенә ишаралап, макет өйҙәр гөлтләп тоҡанды, ялҡын, ҡара төтөн ҡаралтылар өҫтөндә уйнаны. Ошоно ғына көтөп төрғандай, Рус Армияһы дөйөм атакаға күсте. Был тарихи бородино һуғышы спектакленең кульминацияһы булып күренде. Казактар, уландар бергәләшеп, тупланып француздар сыға алмаған шул уҡ Колочь йылғаһын сығып, Наполеон армияһының тылына уҡ үтеп керҙе. Атыша-атыша сигенеп барған француздарҙың бер өлөшө, айырыуса кавалерия төркөмдәре, ҡамауҙа ҡалды. Ҙур ғәскәр төркөмдәренең маневрҙарына ҡоролған алыштар, әленән-әле шартлап торған пиротехника бер кемде лә битараф ҡалдырманы. Бөгөнгө Бородино яланында барған был саралар «Бородино яланы» дәүләт музей-ҡурсаулығының ойошторолоуына 175 йыл тулыуға бағышланды һәм күңелдәрҙә ғәйәт ҙур тойғолар ҡалдырып уңышлы тамамланды. 1812 йылғы Ватанды һаҡлаусыларҙың һүнмәҫ данын мәңгеләштереү иҫтәлеге булып тарихҡа яҙылды, юйылмаҫ хәтирәләр булып хәтеребеҙгә уйылды. Уйын күп булмай, тиҙәр бит. Тамаша тамамланыу менән, тәү сиратта беҙ аттарыбыҙҙы хужаһына тапшырып ҡайттыҡ. Лагерҙы йыйыштырып, күршеләр-дуҫтар менән ихлас хушлашып, пехота дуҫтарыбыҙ менән автобусыбыҙға тейәлеп, кисләтеп кенә ҡайтыр юлыбыҙға ҡуҙғалдыҡ. Бер тәүлек үтеүгә Өфөгә яҡынлашҡан төнгө юлыбыҙҙы яҡтыртыусы юлдаш булып, Бородино төндәренең тоғро һаҡсыһы — тулған ай ғына, иҫән-һау ҡайтып етеүебеҙгә шатланғандай, беҙҙең менән хәтирәләр һүтеп, көйләп килгәндәй тойолдо.\nЕл тарата юрғаларҙың тарап үргән ялдарын. Бер ҡасан да онотмабыҙ олатайҙарҙың данын. Любезники, любизар, маладис, маладис!\nӨфө- Бородино- Өфө Сентябрь, 2014 й.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Бородино_яланы_күңелдәрҙе_яуланы&oldid=18854»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:12 27 декабрь 2017 үҙгәртелгән.


Исеме һәм даны ҡайтты » Архив газеты "Йәшлек"\nИсеме һәм даны ҡайтты Башҡортостан » Юбилейҙар\nШәйех Зәйнулла Рәсүлев Урал – Волга буйы төбәгендә 1917 йылда Рәсәйҙә батша режимы ҡолатылғанға тиклем киң дини-рухани һәм мәҙәни-мәғрифәтселек эшмәкәрлеге алып барыусы үҙ заманының алдынғы шәхестәренең береһе була. Күренекле шәхестең төп хеҙмәте шунда: ул мосолман интеллигенцияһының энергияһын алдынғы реформалар юлына йүнәлтеүгә өлгәшә. Шул осорҙағы Урал һәм Волга буйы мосолмандарының мәҙәни һәм ижтимағи тормошондағы яңылыҡтар Зәйнулла Рәсүлевтың йоғонтоһо һәм туранан-тура ҡатнашлығы һөҙөмтәһендә тормошҡа ашырыла. Зәйнулла ишан Рәсүлевтың Рәсәйҙең төрки телле халыҡтарының, айырыуса башҡорт халҡы яҙмышындағы әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бик күп йылдар халҡыбыҙҙың күренекле улы үҙенең лайыҡлы баһаһын тапмай. Ниһайәт, ғәҙеллек тантана итте. Бөгөн республикабыҙҙа уның оло юбилейы киң билдәләнә.\nФәйләсүф, теолог, мәғрифәтсе-ғалимдың тормошона һәм эшмәкәрлегенә арналған ғилми-ғәмәли кәңәшмәләр, уҡыуҙар, мәҙәни саралар, осрашыуҙар ойошторола. Ошондай конференцияларҙың береһе Башҡорт дәүләт университетында үтте. «Зәйнулла Рәсүлев – атаҡлы башҡорт фекер эйәһе, дин эшмәкәре, мосолман донъяһының танылған мәғрифәтсеһе» тип аталған халыҡ-ара конференцияла Үзбәкстан, Ҡаҙағстан, Ҡабарҙы-Балҡар Республикаларынан һәм Мәскәү ҡалаһынан күренекле ғалимдар, дин әһелдәре ҡатнашты.\nКонференцияла ҡатнашыусылар алдында БР Хөкүмәте Премьер-министры исеменән ҡотлау сәләме менән вице-премьер, мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры Илдус Илешев сығыш яһаны. «Бөгөн беҙ Башҡортостандың хаҡһыҙ рәүештә онотолған улдарының береһе – ғалим, мәғрифәтсе һәм уҡытыусы, күренекле шәйех Зәйнулла Рәсүлевтың исеме кире ҡайтарылыуының шаһитыбыҙ, – тиелә ҡотлау сәләмендә. – Зәйнулла Рәсүлев Башҡортостанда киң мәғрифәтселек һәм уҡытыусылыҡ эшмәкәрлеге алып бара. Ул ойошторған «Рәсүлиә» мәҙрәсәһе XIX быуат аҙағы – XX быуат башында Рәсәй мосолмандарының ысын рухи үҙәгенә әүерелә. Ғалимдар һәм ябай халыҡ араһындағы оло абруйы Зәйнулла Рәсүлевҡа уҡыу йорттарында яңы уҡытыу алымдарын уңышлы ҡулланыу мөмкинлеге бирә». Илдус Ғөбәйҙулла улы, һүҙен йомғаҡлап, ғилми-ғәмәли конференцияның Башҡортостан тарихын артабан өйрәнеүгә, Рәсәйҙә этник-ара һәм конфессия-ара мөнәсәбәттәрҙе яйлауға лайыҡлы өлөш индерәсәгенә ышаныс белдерҙе.\nРәсәй Фәндәр академияһы Философия институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре Илшат Насиров пленар ултырыштағы сығышын Зәйнулла Рәсүлевтың реформаторлыҡ эшмәкәрлегенә арнаны. «Зәйн Аллах Рәсүлев революцияға тиклемге Рәсәйҙәге тормоштоң төрлө яҡтарын – мәғариф, сәйәсәт һәм иҡтисадты яңыртыу хәрәкәттәрендә иң төп фигураларҙың береһе була, – тине ул. – Дин әһеле булыу уға тормошҡа яңыса ҡарарға ҡамасаулыҡ итмәй. Киреһенсә, ул алдынғы ҡарашлы дини ғалим була, ҡайһы бер иҫкелек ҡалдыҡтарына ҡаршы сыға, халыҡҡа уның асылын аңлатырға тырыша».\nАртабан сығыш яһаусы Ташкент юридик институты проректоры, профессор Рөстәм Шәрипов, Башҡорт дәүләт университеты профессорҙары Марат Ҡолшәрипов менән Ғиниәт Ҡунафин, Ҡаҙағстандың Аҡтүбә дәүләт университеты доценты Серик Аханов, Мәскәү дәүләт педагогия университеты профессоры Әминә Ғәзизоваларҙың сығышынан Зәйнулла ишан Рәсүлевтың тормошо һәм эшмәкәрлеге хаҡында бик ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр алырға мөмкин ине. Шулай уҡ тамаша залы янында ойошторолған күргәҙмә лә күренекле шәхестең тормошо менән яҡындан танышыу өсөн киң мөмкинлектәр бирҙе.\nавторы: Нур | 7 июня 2008 | | Фекерҙәр (0)


Йырым һинең хаҡта, тыуған ерем! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Йырым һинең хаҡта, тыуған ерем!\nЙырым һинең хаҡта, тыуған ерем! 01.02.2014 // Әҙәбиәт\nТышта — һыуыҡ. Ҡайҙа ҡарама күҙҙе ҡамаштырырлыҡ аҡлыҡ, һулышты иркенәйтерлек паклыҡ һәм сафлыҡ. Бынан нәҡ 75 йыл элек ҡыш миҙгеленең бына шундай сатлама һыуыҡ көнөндә донъяға килгән буласаҡ шағир, Шәрәфетдин малайы Муса — ун беренсе, төпсөк бала. Туймазы районының Төпкилде ауылы бәләкәйҙән үк уны йыр-моң мөхитендә, Туҡай шиғриәте тылсымында тәрбиәләп үҫтерә. Быға ғәжәпләнерлек тә түгел, сөнки был үҙенсәлекле ғаиләлә бөтәһе лә йырлай һәм тальян гармунда уйнай. Шуға ла зирәк малайҙың әҙәби ижадҡа бик иртә тартылыуы тәбиғи хәл, әлбиттә.\nНөгөш буйындағы әрәмәле-туғайлы тыуған ауылында ете йыллыҡ мәктәпте тамамлап, Ҡандрала урта белем алғас, шиғриәт менән етди шөғөлләнеү теләге уны Башҡорт дәүләт университетына алып килә. Студент йылдарынан уҡ "Кызыл таң" гәзитендә эшләй башлай. Унан һуң китап нәшриәтенә мөхәррир итеп күсерәләр. Бер нисә йылдан һуң Муса Сиражиҙы университетҡа уҡытыусылыҡ эшенә саҡыралар.\nАртабанғы тормош һәм ижад баҫҡыстары телевидение, "Кызыл таң" гәзитенең ҡушымтаһы "Берҙәмлек" гәзитен сығарыу, халыҡ-ара "Ватан" корпорацияһының шул исемдәге гәзитен ойоштороп, башҡорт, урыҫ, татар телдәрендәге был баҫманың баш мөхәррире булып эшләү, Башҡортостан Яҙыусылар союзында татар әҙиптәренең ижад берекмәһен етәкләү менән бәйле.\n1966 йылда тәүге китабын — "Осрашыу" исемле шиғырҙар йыйынтығын сығара. Бер йылдан һуң ВЛКСМ Үҙәк Комитеты һәм СССР Яҙыусылар союзы тарафынан ойошторолған йәш яҙыусылар кәңәшмәһендә ҡатнаша, бында семинар етәкселәренең ҙур баһаһын ала. Муса Сиражи – хәҙер егерменән ашыу шиғри, публицистик һәм тәржемә китаптарының, балаларға тәғәйенләнгән йыйынтыҡтарҙың, байтаҡ телевизион фильм сценарийҙарының авторы. Ул – шулай уҡ бик күп тамаша режиссеры һәм алып барыусыһы ла.\nМуса Сиражи үҙенең йырҙары менән дә киң билдәле башҡорт, татар донъяһында. Уның "Әй моңдары", "Һалдаттар булмайҙар билдәһеҙ", "Күҙалмам", "Һөйөү көсө", "Өфөм минең — йырым минең", "Уралдың моңдарына" кеүек әҫәрҙәрен халыҡ үҙенеке итте, яратты.\nХеҙмәтенә күрә – хөрмәте, ти халыҡ. Муса Сиражиҙың ижади һәм ижтимағи эшмәкәрлеге лайыҡлы баһа ала килә. Ул – Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Фәтих Кәрим исемендәге премия лауреаты. Республиканың Почет грамотаһы менән бүләкләнде.\nМуса Сиражиҙы республикала әүҙем йәмәғәт эшмәкәре булараҡ та яҡшы беләләр. Ул тиҫтә йыл республика башҡорт һәм татар халыҡтары дуҫлығы йәмғиәтенә етәкселек итте, 15 йыл Башҡортостандың татар мәҙәниәт үҙәге идараһы рәйесе булды. Бер нисә тапҡыр Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы Йәмәғәт советы ағзаһы итеп һайланды. Республикабыҙҙа татар телендә китаптар сыға башлау, Яҙыусылар союзында татар әҙиптәренең ижад берекмәһе барлыҡҡа килеү, тәүге тапҡыр "Аҡсарлаҡ" әҙәби альманахын нәшер итеү ҙә Муса Сиражи исеме менән бәйле.\nБәләбәйҙә шаулап-гөрләп үткән шиғриәт һәм дуҫлыҡ фестивалдәре ("Илһам шишмәләре"), Ҡазанда йәшәп ижад иткән яҡташтарыбыҙҙың Нефтекама һәм Өфөлә үткән ижади осрашыуҙары ла туранан-тура Муса Сиражи тырышлығы менән ойошторолдо.\nХалыҡты хәрби-патриотик рухта тәрбиәләү буйынса ла әҙип ҙур, һөҙөмтәле эш алып барҙы. Яуҙа ятып ҡалған яҙыусыларға, Еңеү байрағын тәүге булып Рейхстаг көмбәҙенә ҡаҙаған Ғази Заһитовҡа, ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәевкә, Чехословакияның милли батыры Даян Мурзинға арналған хәтер һәм ҡәҙер кисәләрен үткәреүгә лә Муса Сиражи күп көс, тырышлыҡ һалды. Юғары даирәлә эшләгән билдәле шәхестәребеҙҙең береһе шағирҙың ижади һәм ижтимағи эшмәкәрлеген хаҡлы рәүештә гражданлыҡ һәм ижад ҡаһарманлығы тип атаны. Юҡҡамы ни әҙип китаптарының береһен "Йырым һинең хаҡта, Башҡортостан!" тип исемләгән. Был теманы шағир һуңғы йыйынтығында ла бик уңышлы дауам итә. Муса Сиражиҙың "Беҙ — улдары Башҡортостандың" тигән был китабы тулыһынса тыуған республикабыҙға, уның арҙаҡлы улдарына бағышланған. Образлы итеп әйтһәк, шағир мәшһүр ватандаштарына шиғырҙарҙан, поэмаларҙан һәм йырҙарҙан мәғрур һәйкәл ҡойған.\nБына шулай ҡаршылай Муса Сиражи үҙенең 75 йәшен, ижади эшмәкәрлегенә 55 йыл тулыу байрамын. Ҡотло булһын юбилейың, мөхтәрәм шағир!


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №11, 12 - 18 март, 2016 - Информационные страницы\n№11, 12 - 18 март, 2016\nАЛДАҠ ҺАУА ТОРОШОН КӨТ!\nТәбиғәттең бөтә миҙгеле лә матур. Ләкин ошо бер-береһенә бөтөнләй оҡшамаған дүрт миҙгел араһында һәр кешенең иң көтөп алғаны, моғайын, яҙ айҙарылыр. Бөтә тирә-яҡ ҡышҡы йоҡоһонан уянған ваҡыт күңелдәргә күтәренкелек өҫтәй, позитив энергия менән "һуғара", эшмәкәрлекте әүҙемләштерә һәм алға ҡуйылған уй-ниәттәргә ең һыҙғанып тотонорға этәргес бирә. Ә һауа торошоноң матур, сыуаҡ тороуы, көндәрҙең йылый һәм оҙая барыуы, тирә-яҡтың йәшеллеккә күмелә башлауы тағы ла нығыраҡ илһам өҫтәй. Шуға күрә кешелек һәр дәүерҙә лә һауа торошоноң ниндәй булырын алдан күҙалларға һәм шуға ҡарап үҙенең эшмәкәрлеген ҡорорға тырышҡан. Быйылғы яҙ ниндәй булыр? Синоптиктарҙың рәсми прогноздары менән бер рәттән, фенолог фараздарына ла күҙ һалып үтеү яҙыҡ булмаҫ. Шулай итеп, һүҙ - Бөрйән районы Ҡотан ауылында йәшәүсе фенолог Әлмира Хөснөтдиноваға.\nМӨМКИНЛЕКТӘР БАР ҘА УЛАР МЕНӘН ФАЙҘАЛАНЫУСЫЛАР АҘ\nСермән хакимиәтенең үҙҙәре проект төҙөп, ауылды һыулы, утлы итеүҙәрен дә маҡтап телгә алырға була. Миллионлап аҡса талап ителгән күп эштәрҙе сермәндәрҙең үҙҙәре башҡарып сығыуы республикала ла ҡыҙыҡһыныу уятты.\nТЕГЕ ДОНЪЯЛА ЛА ЯУАП БИРӘҺЕҢ БАР\nИр зыяраттан ҡото осоп килеп сыға. Аҙаҡ: "Туғандар, был донъя нимә генә ул, теге донъяла бик ҡурҡыныс икән", - тип һөйләп йөрөй. Ҡылған ҡылыҡтары өсөн әҙәм балаһы теге донъяла ла яуап бирә икән шул.\nХалыҡ араһында ихтирамы булған белгескә кәңәш һәм ярҙам һорап, ябай кешеләр генә түгел, Өфө ҡалаһы башлығы С. Волков, губернатор Н. Богданович кеүек ҙур түрәләр ҙә мөрәжәғәт итә.\n"Мин әйткәндә тик кенә тор, үҙем хәл итәм, үҙем эшләйем", - тигән һүҙҙәре бөтөнләй бәлшәйтте. "Был донъяла минең йөгөмдө лә бушатып алырҙай, ҡатын-ҡыҙ урыныма күрһәтерҙәй ир бармы икән ни? Рәхмәт!" тип һөйөндөм.\nКонкурс йомғаҡтары буйынса Гран-при һәм Swarovski ҡиммәтле таштары һәм кристалдары менән биҙәлгән таж 1-се Мәскәү дәүләт медицина университеты студенты, Ейәнсура ҡыҙы Илнара Нияҙғоловаға эләкте.


“Ҡыҙыл зона”нан сыға алырбыҙмы? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Социаль мәсьәлә » “Ҡыҙыл зона”нан сыға алырбыҙмы?\nАта-әсәнең сәләмәтлеккә мөнәсәбәтенән күп нәмә тора.\nДемография мәсьәләһе – беҙҙең ил өсөн үтә етди, бәхәс тыуҙыра, борсолдора торған проблема. Үткән быуаттың 30-сы йылдарынан башлап Рәсәй халҡының һаны ҡыҫҡарыуға йүнәлеш алды. Халыҡтың тәбиғи кәмеүе төрлө ҡатмарлыҡ тыуҙыра, пенсия системаһына ауырлыҡ төшә, һаулыҡ һаҡлауҙа, хеҙмәт баҙарында ҡыйынлыҡтар арта, ҡулланыусылар баҙары ҡыҫҡара һ.б.\nСоциологтар әйтеүенсә, демографик көрсөк – үткәндәге йәмәғәтселек ваҡиғаларының шаңдауы. Хәҙер ҡабул ителгән сараларҙың һөҙөмтәһен бары алыҫ киләсәктә күрергә мөмкин буласаҡ.\nБөгөнгө әңгәмәсебеҙ, социология фәндәре докторы, профессор Рауил Талип улы НАСИБУЛЛИН – тап ошо мәсьәләләрҙе тәрән өйрәнгән, даими рәүештә тикшеренеүҙәр үткәргән ғалим. Уның фәһемле һығымталары бер кемде лә битараф ҡалдырмаҫ тип уйлайбыҙ.\n– Рауил Талип улы, һеҙ ғүмерегеҙҙең күп өлөшөн социология, йәшәйеш, ғаилә мәсьәләләрен тәрән өйрәнеүгә арнаған шәхес. Ошо йүнәлештә илебеҙҙә власть тарафынан байтаҡ эш башҡарыла, маҡсаттар билдәләнә, закондар ҡабул ителә. Әммә уларҙың тормошҡа ашасағына икеләнеүселәр ҙә, хупламаусылар ҙа табылып тора. Сәбәбе ниҙә?\n– Бер пролетариат шағирының һүҙҙәрен миҫалға килтерәйек: “Беҙҙә иң мөһим һүҙҙәр ҙә, ғәҙәткә әүерелеп, күлдәк кеүек иҫкереп туҙа…” Был ҡанатлы фраза бөгөн дә көнүҙәклеген юғалтмаған, бер үк ғәмәлде урынлы-урынһыҙ ҡабатлау уның мәғәнәһен арзанайтыуға килтерә.\nМәҫәлән, “власть” һүҙен алайыҡ. Нобель премияһы лауреаты Б. Рассел уның мәғәнәһен “билдәләнгән маҡсаттарҙы тормошҡа ашырыу” тип аңлата. Тарих быны яҡшы раҫлай: әгәр ҙә халыҡҡа вәғәҙә биреп, маҡсат ҡуйып та, уны тормошҡа ашырмайһың икән, тимәк, ышанысты ла, һүҙ көсөн дә ҡаҡшатаһың. Заманында беҙгә “киләһе быуын коммунизмда йәшәйәсәк” тип вәғәҙә иттеләр. Юҡ, маҡсатҡа өлгәшелмәне.\nҺығымта шул: кешеләрҙең ышанысын һаҡларға теләһәң, министрмы һин, ферма мөдиреме, маҡсат ҡуйғанға тиклем уға өлгәшеү юлдарын, ресурстарҙы, бөтә мөмкинлектәрҙе барларға тейешһең. Ҡулыңдан килмәҫтәй булһа, тотонмауың хәйерлерәк. Бик күп кешенең мәнфәғәттәренә ҡағылған маҡсатты бар ғаләмгә яңғыратыуҙың йәмғиәттә төрлө фекер тыуҙырыуы тәбиғи. Бынан ҡурҡырға ярамай. Эштең ыңғай яҡҡа тәгәрәгәнен күреү менән икеләнеүселәр ҙә, ҡаршы сығыусылар ҙа кәмейәсәк.\n– Рәсәй Президентының инаугурациянан һуң йәмәғәт иғтибарына сығарылған “2024 йылға тиклем Рәсәй Федерацияһының милли маҡсаттары һәм стратегик бурыстары тураһында”ғы Указын да халыҡтың төрлөсә ҡабул итеүе билдәле. Кемдер хупланы, кемдер ышанып етмәне. “Бындай проекттар элек тә булды, барыһы ла тормошҡа ашманы”, тиеүселәр ҙә бар.\n– Минеңсә, ҡайһы бер уҡыусыларыбыҙ документты тулыһынса иғтибар менән уҡып сыҡмағандыр төҫлө. Бәлки, бөтә хәлде асыҡ анализлай, күҙ алдына килтерә лә алмайҙарҙыр. Демография мәсьәләләренең мөһим өлөшө булған бер генә маҡсатлы пунктҡа байҡау яһайыҡ. Указға ярашлы, Рәсәй Хөкүмәте алдына “ғүмер оҙайлылығын 78 йәшкә тиклем еткереү” бурысы ҡуйылды.\nОшо маҡсат дәүләт демография сәйәсәтенең нисек принципиаль рәүештә үҙгәреүен раҫлай: әгәр ҙә быға тиклем “халыҡты һаҡлау”, “һанын арттырыу” тураһында күберәк һөйләһәк, хәҙер һүҙ яңы сифатҡа күсеүҙе тәьмин итеү, көтөлгән ғүмер оҙайлылығын арттырыу хаҡында бара. Айырманы һиҙҙегеҙме?\n– Миҫалдар менән нығытһағыҙ яҡшы булыр ине.\n– Ғүмер оҙайлылығы халыҡтың социаль-иҡтисади именлеге күрһәткесе булып тора. Ысынбарлыҡҡа күҙ һалайыҡ: әгәр ҙә бөгөн донъяға 100 кеше килгән икән, ҡасандыр уларҙың 100 проценты ла вафат буласаҡ. Тормош шулай ҡоролған. Проблема шунда: уларҙың һәр береһе күпме ғүмер кисерер һәм нисек йәшәр? Көнкүреш сифаты ҡәнәғәтләнерлек булырмы, юҡмы?\nУказға әйләнеп ҡайтайыҡ. Уртаса ғүмер оҙайлылығын 78 йәшкә еткереү өсөн нимә эшләргә кәрәк? 1995 йылда был күрһәткес 66,2 йыл тәшкил иткәйне. 2010 – 2017 йылдарҙа республикала ул 72 йылға тиклем күтәрелде. Алдағы алты йылда 78 йылға тиклем арттырыу һис тә утопия түгел, әгәр ҙә тейешле шарттарҙы үтәй алһаҡ. Мәҫәлән, Указда телгә алынған “ярлылыҡты ике тапҡырға кәметеү” шарты үтәлһә. Ғүмер оҙайлылығы – социаль-иҡтисади үҫеш кимәлен һәм тормош сифатын билдәләгән күрһәткес, шул уҡ ваҡытта ул халыҡтың төрлө йәштәге төркөмдәрендәге үлем кимәленә бәйле.\nБыл барыһынан да элек сабыйҙар үлеменә ҡағыла. 1995 йылда ул 1000 сабыйға 18,3 промилле тәшкил итһә, 2017 йылда был һанды 6,8-гә тиклем кәметергә мөмкин булды. Бала үлеме – һәр ғаилә өсөн аяныслы фажиғә, әммә әлегә бер генә илдә лә был кире күрһәткесте тамырынан бөтөрә алғандары юҡ. Тимәк, беҙгә алты йылда 4,5 промилле кимәленә сығырға кәрәк.\n– Тәү ҡарашҡа һандар ҙур ҙа түгел һымаҡ…\n– Эйе, тик был юлы эш ҡатмарлы буласаҡ, сөнки һуңғы йылдарҙағы алға китеш – сабыйҙар үлемен өс тапҡырға тиерлек ҡыҫҡартыу – күп һаулыҡ һаҡлау объекттарының торошон яҡшыртыу, яңы медицина ҡорамалдары менән йыһазландырыу, эш ысулдарын камиллаштырыу һөҙөмтәһе. Ә хәҙер тыуым процесында ҡатнашыусылар – атай, әсәй, уларҙың яҡын туған-тыумасаларының сәләмәтлеккә мөнәсәбәтенән күп нәмә торасаҡ. Беҙ үҙебеҙҙең һәм балаларыбыҙҙың һаулығын нисек ҡайғыртабыҙ – бөтәһе лә күҙ алдында, миҫалдар тирә-яғыбыҙ тулы.\nЯңыраҡ район дауаханаһында оҙаҡ йылдар эшләүсе таныш табип бала табыу бүлексәһенә иҫерек ҡатынды ҡабул иткәндәрен һөйләп аптыратты. Әсә лә, сабый ҙа иҫән, әммә балала хәүефле патологик тайпылыштар табылған. Эскелек менән мауыҡҡан ғаиләләрҙе һауыҡтырмай тороп, һау-сәләмәт быуын тәрбиәләү тураһында һүҙ алып барыу мөмкин түгел. Үкенескә ҡаршы, сәләмәт йәшәү рәүешен үҙ итмәгән, имен булмаған ғаиләләр етерлек. Бына ҡайҙа ең һыҙғанып эшләргә кәрәк беҙгә, проблемалар медицина тармағынан бигерәк ғаилә ҡорған парҙарҙан башлана.\n– Демографик күрһәткестәр хәҙерге осорҙа ла социаль-иҡтисади хәл менән тығыҙ бәйле, тимәксеһегеҙме?\n– Бер нисә шәкертемде алып, Һаулыҡ һаҡлау министрлығының мәғлүмәт-аналитика үҙәгендә фәнни тикшеренеүҙәр үткәрҙек. Унда республикабыҙҙа йәшәгән һәр кемдең ниндәй сир менән ауырыуы, ҡайҙа дауаланыуы тураһында ҙур мәғлүмәт тупланған. Ә кеше ни өсөн ауырыуҙан яфалана, торлаҡ хәле нисек, ниндәй шарттарҙа эшләй? Ул хаҡта бер ауыҙ һүҙ ҙә юҡ. Ошо мәғлүмәтте анализлап, белемгә әүерелдереү файҙалы булыр ине.\nҺәр район, ҡала хакимиәте башлығының өҫтәлендә демографик күрһәткестәр ята: күпме кеше тыуған, күпмеһе вафат булған – бөтә мәғлүмәт тупланған. Сир һәм үлем сәбәптәре асыҡ күрһәтелгән: суицид, һыуға батыу, ҡартлыҡ, хеҙмәтте һаҡлауҙың насар ойошторолоуы һ.б. Хәүефле күрһәткестәр – ҡыҙыл, нормала тип иҫәпләнгәндәре йәшел төҫкә буялған. “Ҡыҙыл” зоналағы Архангел, Борай, Стәрлебаш, Балтас, Ғафури һәм Баҡалы райондарында социологик тикшеренеүҙәр шуны күрһәтте: кешенең киләсәккә өмөт юғалтыуы оло социаль проблемаға килтерә.\nЮҡҡа ғына Рәсәй Президентының үрҙә әйтелгән Указында маҡсатҡа өлгәшеү өсөн 12 пункттан торған бурыс билдәләнмәгән бит. Шартлы рәүештә уны өс төркөмгә бүлергә мөмкин: йәмғиәт өсөн дөйөм проблемалар; һәр йәш төркөмөндәге үҙенсәлекле мәсьәләләр; һәр айырым ғаиләнең һәм кешенең проблемалары. Тимәк, Указдың үтәлеше лә республикабыҙҙа йәшәгән дүрт миллиондан ашыу кешенең теләгенән, сәләмәтлеккә мөнәсәбәтенән тора.\nҺаулыҡ һаҡлау – иғтибар үҙәгендә 18.12.2018 // Социаль мәсьәлә\nРадий Хәбиров Хөкүмәткә медицина ойошмалары биналарын төҙөү, капиталь ремонтлау һәм...\nИлде имен иткән ҡиммәттәр 18.12.2018 // Социаль мәсьәлә\nБашҡортостанда биш һәм унан да күберәк бәлиғ булмаған бала тәрбиәләгән ғаиләләргә торлаҡ алыуҙа...\nЯңғыҙ ҡалмаясаҡтар 18.12.2018 // Социаль мәсьәлә\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров һаулығында кәмселектәр булған...\nУларҙың лайыҡлы көнкүреше өсөн бөтә әйберҙәре лә бар, кейем-һалымы ла, тәмле аш-һыуы ла,...\nМәскәүҙе күрҙек һәм еңдек! 18.12.2018 // Социаль мәсьәлә\nМәскәүҙә мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр араһында профессиональ оҫталыҡ буйынса үткән IV милли...\nҠасан ял итеү отошло? 18.12.2018 // Социаль мәсьәлә\n“Минең хеҙмәт стажым ҙур түгел, шуға күрә ҡайһы бер нескәлектәрҙе белеп бөтмәйем....\nЭшһеҙлек буйынса пособие арта 18.12.2018 // Социаль мәсьәлә\n2019 йылдың 1 ғинуарынан эшһеҙ граждандар өсөн түләнеүсе пособиеларҙың минималь һәм максималь...\nИнвалидлыҡ билдәләү ябайлаштырыла 18.12.2018 // Социаль мәсьәлә\nРәсәйҙә инвалидлыҡ билдәләүҙе ябайлаштырырға уйлайҙар....\nӨлкәндәр ҙә стипендия алып уҡыясаҡ 18.12.2018 // Социаль мәсьәлә\n“Өлкән быуын” федераль проектына ярашлы, 2019 – 2024 йылдарҙа республикала пенсияға сығыу алдында...\nЯман тел сабыйҙың күңелен йәрәхәтләй....\nЕте юл сатында 18.12.2018 // Социаль мәсьәлә\nХаҡлы ялдағыларҙы яңы һөнәрҙәргә өйрәтеү – иң тәьҫирле юл....\n“Берҙәм Рәсәй” – дауаханала 17.12.2018 // Социаль мәсьәлә\nФедоровка районының үҙәк дауаханаһы күптән түгел көтөлмәгән ҡунаҡтарҙы ҡабул итте: бында “Берҙәм...


Сибайҙа - “Изгелек осошо”\n20 Апрель 2020, 13:50\nКисә Сибай ҡалаһына Өфәнән ярты тонна аҙыҡ-түлек һәм коронавирус инфекцияһынан һаҡланыу саралары өсөн кәрәк-яраҡ әйберҙәр тейәлгән дүрт самолет килде. #ВремяГероев\nКисә Сибай ҡалаһына Өфәнән ярты тонна аҙыҡ-түлек һәм коронавирус инфекцияһынан һаҡланыу саралары өсөн кәрәк-яраҡ әйберҙәр тейәлгән дүрт самолет килде.\n-Еңел авиация федерацияһы менән берлектә православие христиандарының Изге Пасха байрамы уңайынан “Изгелек осошо” акцияһы ойошторҙоҡ, - ти “Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк башҡарма комитеты рәйесе Рөстәм Әхмәҙинуров. – Акцияға эшҡыуарҙар ҙа әүҙем ҡушылды. “Пышка” йәмғиәте байрам ҡаластары бешерһә, Бәләбәй һөт комбинаты үҙҙәренең фирмалы сырҙарынан өлөш сығарҙы. “DASKO GROUP” рация һәм һаҡланыу саралары әйберҙәре менән тәьмин итте. Республиканың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы сиргә ҡаршы кейер өсөн махсус костюмдар ебәрҙе. Йыйылған аҙыҡ-түлекте бер урынға туплап, тейәп ебәреүҙә Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай янындағы йәштәр йәмәғәт палатаһы рәйесе Зарина Ғәзизова, палата ағзаһы, “Юл япрағы” компанияһы директоры Роман Заребелов ҙур ярҙам күрһәтте.\nБаш ҡаланан килгән ярҙам Сибай дауаханаһына һәм ирекмәндәргә тапшырылды. Һуңғылары иһә уларҙы Урал аръяғы төбәгендә йәшәүсе мохтаж ғаиләләргә таратасаҡ.\nРәсәй еңел авиация федерацияһы вице-президенты Сергей Миңлеғолов белдереүенсә, яғыулыҡ сығымдарын федерация үҙ өҫтөнә алған, шул рәүешле улар дөйөм эшкә үҙ өлөшөн индергән. Самолеттар “Первушино” аэродромынан осҡан, йөк тейәгән бортты пилотаж төркөмдөң өс самолеты оҙатып килгән.\n- Беҙ 20 апрель осоуҙы планлаштырғайныҡ, әммә һауа торошоноң үҙгәреүе сәбәпле, ял көнөндә тәүәккәлләргә булдыҡ. Сибай беҙҙе һөр ваҡыттағыса йылы ҡаршы алды. Кешеләрҙең кәйефен күтәреү маҡсатында пилотаж төркөм төтөн шлейфы ярҙамында күрһәтмә осош та яһаны, - ти Сергей Миңлеғолов.\nӘйткәндәй, “Изгелек осошо” акцияһын “Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе Еңел авиация федерацияһы менән берлектә “Беҙҙең хәстәр” ирекмәндәр үҙәгенең проекты сиктәрендә ойошторҙо. Был үҙәк ирекмәндәре үҙизоляция режимы иғлан ителгәс тә үҙ эшмәкәрлектәрен башлаған һәм бөгөнгә тиклем халыҡҡа ярҙам итә. Мәрхәмәтлек акцияһына һәр кем ҡушыла ала. Бының өсөн колл-үҙәктең 8 800 201 89 03 телефон һанына шылтыратып, заявка ҡалдырырға ғына кәрәк.\nСергей Миңлеғолов Сибай ҡалаһына йәнә килергә вәғәҙә бирҙе. Был юлы улар Бөйөк Еңеүгә арналған “Башҡортостандың алтын ҡулсаһы” проекты сиктәрендә ҡала халҡы менән осрашырға ниәтләй.


Берҙәмлектә – көс!\n29 Июнь 2018, 17:23\nБына беҙ, ниһайәт, дүртенсе синыфты тамамланыҡ. Ә бит ҡасан ғына беренсегә уҡырға килгән инек. Дүрт йылыбыҙ күҙ асып йомғансы үтеп тә китте. Ошо ваҡыт эсендә беҙҙең уҡытыусыбыҙ Гөлназ Әнүәр ҡыҙы Мөхәмәтйәнова күп нәмәгә өйрәтте, төплө белем бирҙе. Беҙ уға иғтибарлылығы һәм сабырлығы өсөн бик рәхмәтлебеҙ.\nТатыу ғаиләгә әйләндек. Күп синыфташтарым менән яҡындан дуҫлаштым. Хәҙер дуҫлыҡтың нимә икәнен аңлайбыҙ, уны ҡәҙерләйбеҙ һәм һаҡлайбыҙ. Бер-беребеҙгә ауыр саҡта ярҙам ҡулы һуҙырға әҙербеҙ. «Берҙәмлектә – көс», «Айырылғанды айыу ашар, бүленгәнде бүре быуыр», тигәнде беләбеҙ.\nБеҙ синыфта бөтәһе 21 уҡыусы һәм әлеге көндә минең 20 дуҫым бар. Бөтәбеҙ ҙә башланғыс мәктәпте уңышлы тамамлап, урта баҫҡысҡа аяҡ баҫтыҡ.\nҺау бул, дүртенсе, һаумы, бишенсе синыф!\nАҡназар СИБӘҒӘТОВ, IV «А» синыфы уҡыусыһы.\nӨфө ҡалаһы, Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһы.


Өфөнө йәнә «Беренсе класс уҡыусылары аллеяһы» биҙәйәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөнө йәнә «Беренсе класс уҡыусылары аллеяһы» биҙәйәсәк\n17:31, 2 сентября 2016 Йәмғиәт\nӨфөнө йәнә «Беренсе класс уҡыусылары аллеяһы» биҙәйәсәк Фото: Олег Яровиков\nШәмбе, 10 сентябрҙә, Өфөләге «Ҡашҡаҙан» мәҙәниәт һәм ял паркында «Беренсе класс уҡыусылары аллеяһы» барлыҡҡа киләсәк. Был көндә бында «Балалар — беҙҙең киләсәгебеҙ» тип аталған байрам уҙғарыла. Ойоштороусылар — «Уфанет» компанияһы һәм ҡала хакимиәте. Тематик аллеяны яҡынса 12 мең уҡыусының фотоһүрәттәре биҙәйәсәк. Былтыр Өфөлә 11 мең беренсе класс уҡыусыһы 360 метрлыҡ аллеяның геройы булды.\nБайрам барышында тематик майҙансыҡтар асыла, унда һәр бала үҙен төрлө һөнәрҙә һынап ҡарай ала. Кинологтар, янғын һүндереүселәр, журналистар, табиптар һәм башҡа бик күп һөнәр эйәләре үҙ эштәренең серҙәре менән бүлешәсәк. Ҡашҡаҙан күле буйында әкиәт сәхнәләштереләсәк.\nОйоштороусылар билдәләүенсә, алты йыл эсендә проект илдә балаларҙың көтөп алған байрамдарының береһенә әүерелде. Быйыл акция 30 ҡалала үткәрелә. Өфө менән бергә беренсе класс уҡыусыларын Ҡазан, Каменск-Уральск, Ҡурған, Магнитогорск, Тамбов һәм башҡа ҡалаларҙа ҡотлайҙар.\nБайрам көндөҙгә сәғәт 12-лә башлана.\nТеги: яңы уҡыу йылы,«беренсе класс уҡыусылары аллеяһы»


«Рәсәй тимер юлдары» уҡыусыларға льготаларҙы һаҡлай // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Рәсәй тимер юлдары» уҡыусыларға льготаларҙы һаҡлай\n11:46, 20 ноября 2009 Иҡтисад\n“Рәсәй тимер юлдары” асыҡ акционерҙар йәмғиәте 2010 йылдың 1 ғинуарынан алыҫ араға йөрөүсе поездарҙа уҡыусыларға льготаларҙы һаҡлай.\nДәүләт һәм муниципаль белем биреү учреждениеларында башланғыс дөйөм, төп дөйөм, урта (тулы) дөйөм белем биреү программалары буйынса көндөҙгө бүлектә уҡыусыларға плацкарт һәм дөйөм вагондарҙа тулы йөрөү хаҡының 50 проценты күләмендә ташлама яһаласаҡ.\n“Рәсәй тимер юлдары” акционерҙар йәмғиәте быйыл 18 ноябрҙән алыҫ араға йөрөүсе поездарға 2010 йылдың 1 ғинуарында китеү датаһы менән билеттар һатыла башлау менән бәйле ошондай ҡарар ҡабул итте.\nТашлама фирма һәм тиҙ йөрөүсе поездарға ҡағылмай. 50 процент ташлама менән йөрөү документтары алыу өсөн билет кассаһына уҡыусыларҙың белешмәләрен күрһәтеү етә.\nБыл положение ”Рәсәй тимер юлдары” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Директорҙар советы һәм РФ Хөкүмәте ҡарар ҡабул иткәнгә тиклем ғәмәлдә буласаҡ.\nШуны ла әйтергә кәрәк, быйыл РФ Хөкүмәтенең Көрсөккә ҡаршы саралар программаһына ярашлы, федераль бюджет “Рәсәй тимер юлдары” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә уҡыусыларға һәм студенттарға льготалар биреүҙән юғалған табыштарын компенсациялауға 2,3 миллиард һум аҡса бүлде.\nТеги: Рәсәй тимер юлдары, льготалар


Иман ҡайта ауылға » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Иман ҡайта ауылға\nИман ҡайта ауылға 04.07.2018 // Иман\nСтәрлебаш районы элек-электән үҙенең мәҙрәсәләре менән дан тотҡан. Бөйөк башҡорт мәғрифәтсеһе Мифтахетдин Аҡмулла ла ғилемгә тәүге аҙымдарын тап ошо төбәктә яһай. Әммә совет осоронда Башҡортостанда иман йорттары юҡҡа сығарыла, улар клуб, магазин йә мәктәп итеп үҙгәртелә.\nБөгөн иһә республикала мәсеттәр ҡабаттан тергеҙелә, күп кенә урындарҙа яңылары сафҡа инә. Шуныһы ҡыуаныслы: изге эштән бер кем дә ситтә ҡалмай, һәр кем үҙ өлөшөн индерергә тырыша. Был тәңгәлдә шәхси эшҡыуарҙар, төрлө предприятие-ойошма вәкилдәре ҙур әүҙемлек күрһәтеп, иман йорто төҙөүҙә ихлас ҡатнаша.\nТәтер-Арыҫлан ауылында ла борондан диндарҙар күп булған, бында революцияға тиклем дүрт мәсет эшләгән. Үкенескә ҡаршы, совет осоро елдәре был төбәкте лә урап үтмәй, ауыл халҡы мәсетһеҙ тороп ҡала, иман йорттары күңел асыу үҙәктәренә әүерелә. Тик 90-сы йылдарҙа ғына Тәтер-Арыҫлан ауылы кешеләре яңынан иман юлына баҫа, мәсет үҙ ишектәрен аса. Был изге йорт әле лә сафта, диндарҙарға хеҙмәт итә.\nБөгөн ауылда бер меңгә яҡын кеше йәшәй, шөкөр, ололар менән бер рәттән мәсеткә йәштәр ҙә, балалар ҙа йөрөй.\n— Ауыл халҡы совет осорондағы атеизм йоғонтоһонда үткән быуат башында мәсетһеҙ ҡала. Бөгөн иһә ауылдаштар ата-бабаларыбыҙҙың изге башланғысына ҡайтыуҙы хуп күрә. Шөкөр, республикала ла береһенән-береһе күркәм иман йорттары төҙөлә. Тәтер-Арыҫланда ла киләсәктә аҙан тауыштары башҡаса тынмаһын ине, — ти ауылдың аҡһаҡалы Фәнис Ибраһимов. — Мәсеттәр киләсәк быуынды тәрбиәләүҙә лә ҙур роль уйнай бит.\nКүптән түгел Тәтер-Арыҫлан ауылы халҡы оло ҡыуаныс кисерҙе, сөнки, тирә-яҡты аҙан тауыштарына күмеп, ауылда тағы бер өр-яңы изге иман йорто үҙ ишектәрен асты. Ауыл тарихында был – бишенсе мәсет. Заманса төҙөлөш материалдары менән сафҡа индерелгән Ибраһим мәсете ауылдың ҡап уртаһында урынлашҡан. Әлбиттә, уны сафҡа индереүгә 11 йыл ваҡыт үтә. Бөгөн ауыл халҡы иман йорто асылыуға ҡыуанып бөтә алмай, ҙур ҡәнәғәтлек менән уны сафҡа индереүселәргә рәхмәт һүҙҙәре еткерә. Алла йортонда йома намаҙҙары, дини байрамдар, никах туйҙары үткәрелә. Шуныһы ҡыуаныслы: ошонда уҡ мәҙрәсә лә эшләй, әле 15 шәкерт, милли төшөнсәләрҙе өйрәнеп, дини байрамдарҙа ҡатнаша.\n— Иман йорто төҙөүҙә ярҙам күрһәтеүҙән ауылдағы бер кеше лә ситтә ҡалманы, берәүҙәр аҡсалата ярҙам итһә, бәғзеләре өмәгә сыҡты. Айырыуса ошо ауылда тыуып үҫкән Ришат Ибраһимовтың ярҙамы ныҡ тейҙе, уның тырышлығы менән ауыл халҡы бөгөн яңы мәсеткә йөрөй, — ти Тәтер-Арыҫлан ауылының указлы муллаһы Рафаэль Халиҡов. — Ошо уҡ ауыл егеттәре Азат Арыҫланов, Илшат Латипов, Мөнир Арыҫлановтар ҙа мәсет төҙөүҙә һәр яҡлап үҙ өлөшөн индереп, халыҡты ҡыуандырҙы.


Тормош йөгөн тартыр ирҙәр бар бит ул | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Тормош йөгөн тартыр ирҙәр бар бит ул\nАуыл хужалығы - ҡатмарлы тармаҡ, тәбиғәт шарттары йыл дауамында һынау менән сыныҡтыра эшсәндәрҙең түҙемлек һәм тәжрибәһен. Өмөттө аҡларлыҡ уңыш үҫтереп алыу, етерлек мал аҙығы туплау игенсенән икеләтә тырышлыҡ талап итә. Яҡташтарыбыҙ был һынауҙы лайыҡлы үтә, “Нурлы” агрофирмаһы йәмғиәте эшсәндәре - шулар иҫәбендә. Эшмәкәрлегенә ун йылдан ашыу ваҡыт үткән йәмғиәтте ошо ауылда тыуып үҫкән Ғүмәр Иҫәнов етәкләй. Ғәмле лә, дәртле лә, сәмле лә ир уҙаманы ошо көндәрҙә үҙенең 60 йәшлек юбилейын ҡаршылай. Форсаттан файҙаланып, Ғүмәр ағайға бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.\n- Ниндәйҙер сәбәпкә бәйле, ауыл хужалығын түгел, башҡа тармаҡты һайлаһағыҙ, тормошоғоҙ ниндәйерәк булыр ине, күҙ алдына килтерә алаһығыҙмы?\n- Ир-егеттең күңелендә эйәрле ат ята, тиҙәр, ә һеҙҙә?\n- Шәхсән үҙемә генә ҡағылырҙай, хыялланып та тормошҡа ашмағаны юҡ та һымаҡ. Генерал булырға хыялланмаған һалдат булмағандай, беренсе сиратта, йәмғиәтең матди базаһын тулыһынса яңыртыу ҡамасауламаҫ ине, дәүләт ярҙамына өмөтләнәбеҙ, шулай ҙа төп тырышлыҡ үҙебеҙгә бәйле. Хужалыҡта мал һанын арттырыу, һарыҡсылыҡты артабан үҫтереү, үҙебеҙҙә ҡымыҙ әҙерләп һатыу, яңы объекттар төҙөү, бер ҡараһаң, хыял, икенсе яҡтан иһә ҡул һуҙымында ғына торған ысынбарлыҡ.\n- Һеҙҙең өсөн иң ҙур байлыҡ?\n- Иң ҙур байлығым - изге эштәргә әйҙәр, тура юл күрһәткән динем. Аллаға шөкөр, ғаиләм, балаларым, яҡташтарым менән көслөмөн. Хужалыҡта эшләгәндәргә рәхмәтлемен. Уларҙың мәнфәғәтен ҡайғыртмаһаң, эш һөҙөмтәһе лә булмаясаҡ, шунлыҡтан биләмәлә ҡулдан килгәнсә социаль мәсьәләләрҙе хәл итеүгә булышлыҡ итергә тырышабыҙ, эш хаҡын ваҡытында түләйбеҙ, башҡаларҙан айырмалы үҙ иҫәбебеҙгә йорт һалабыҙ. Ярҙам һорап килгәндәрҙе буш сығармайбыҙ. Ауылды ташлап ситкә юлланмаған, ошонда төпләнеп нигеҙ ҡорған, үҙ телен, тарихын, аҫаба халыҡ данын һаҡлаған, кәрәк булһа, ҡалҡан булып баҫыр милләттәштәрем менән ғорурланам. Хужалыҡ яйлап нығына, үҫә. Бөгөн 500-ләп һыйыр малы иҫәпләнә, тапшырылған һөт аҡсаһы төрлө түләүҙәргә китә. 400-ләп һарыҡ, 100 баш йылҡы, 700 гектар көтөүлек-сабынлығыбыҙ бар. Сәсеүлек майҙандары буш ятмай, агротехник саралар ваҡытында башҡарыла. Ерҙән уңыш алаһың икән, уны дөрөҫ эшкәртергә, ашларға ла кәрәк. Тармаҡта - егерменән ашыу кеше, ә миҙгелдә өҫтәмә эшсе ҡулдар йәлеп ителә. Машина-трактор паркын яңыртыу мәсьәләһен дә иғтибарҙан ситтә ҡалдырмайбыҙ. Миҙгел эштәрен үҙ көсөбөҙ менән атҡарып сығабыҙ.\n- Ғүмәр ағай, яҡташтарығыҙ, гәзит уҡыусылар һәм шәхсән үҙебеҙҙең исемдән һеҙгә ғаилә именлеге, тормош сәме, күңелегеҙҙәге илһөйәрлек тойғоһоноң башҡаларҙа ла ғәм уятыуын теләйбеҙ!\nҺүрәттә: Ғүмәр Иҫәнов.