Ҡаһарманлыҡтың мәңгелек өлгөһө » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Ҡаһарманлыҡтың мәңгелек өлгөһө\nҠаһарманлыҡтың мәңгелек өлгөһө 04.05.2018 // Шәхестәр\nЛегендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 75 йыллығы уңайынан республикабыҙҙың ауыл-ҡалаларында күркәм саралар үтте. Халыҡ намыҫына тап төшөрмәгән, Дон буйынан Эльба ярҙарына тиклем меңәрләгән саҡрым юл үтеп, Берлинғаса барып еткән берҙән-бер милли хәрби берләшмәнән өс меңдән ашыу һалдат һәм офицер орден-миҙал менән бүләкләнә. Совет Армияһында геройҙар һаны буйынса бүтән бер дивизияны ла башҡорт атлыларыныҡына тиңләрлек түгел. Республикабыҙҙың тылдағы халҡы ла хәрби берләшмә ойоштороу осоронда ҡулынан килгәндең барыһын да эшләй.\n– Мин үҙем өсөн был дивизияның Советтар Союзы Геройҙары һаны буйынса абсолют рекордсы икәнен асыҡланым. Бына ҡайҙа икән 1812 йылда Париж урамдарынан еңеү маршы менән үткән батыр башҡорт вариҫтары! – тип һоҡланғайны Рәсәй мәҙәниәт министры Владимир Мединский республикабыҙға 2015 йылдың сентябрендәге эш сәфәрендә.\nШулай уҡ Ҡырмыҫҡалы ерендә “Легендаға әйләнгән исемдәр” республика фестивалендә һәм 112-се Башҡорт кавалерияһы дивизияһына, уның командиры генерал-майор Миңлеғәле Шайморатовҡа арналған Хәрби дан мемориалын асыуҙа ҡатнашып, Владимир Мединский 1948 йылдан күтәрелә башлаған темаға – бөйөк хәрби етәксегә Рәсәй Геройы исемен биреү мәсьәләһенә – йәнә әйләнеп ҡайтырға тәҡдим итте һәм һәр яҡлап хуплауын да белдергәйне.\nДанлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙәренең ҡаһарманлығы халҡыбыҙ хәтерендә һәр саҡ һаҡлана. Ғөмүмән, башҡорттар элек-электән илгә хәүеф янағанда яуға дәррәү күтәрелгән. Белемем буйынса тарихсы булараҡ, әлбиттә, был данлыҡлы дивизия тураһында байтаҡ мәғлүмәт тупланым, күп китап уҡыным, документаль фильм ҡараным. Беҙҙең осор балалары Яныбай Хамматовтың “Башҡорттар китте һуғышҡа”, Әхтәм Ихсандың “Саҡма тояҡ аттарҙа”, Рамаҙан Өмөтбаевтың “Генерал Кусимов” тигән әҫәрҙәрен һәм башҡа әҙәбиәтте китапханаларҙа сират тороп алып уҡый торғайны.\nЗаһир Исмәғилевтең ошо дивизияла хеҙмәт иткән Ҡадир Даян һүҙҙәренә яҙған “Башҡорттар китте һуғышҡа” тигән йырын класта ла, мәктәп кисәләрендә лә, хатта, олоғайғас, табындарҙа ла башҡара торғайныҡ. Кирәй Мәргәндең “Баймаҡ ҡурайы” хикәйәһен уҡый-уҡый ятлап бөттөк, сөнки унда олатайыбыҙ Шәриф Әхмәтшин тураһында яҙылғайны.\nБөйөк Ватан һуғышында Баймаҡ районының Ғәҙелша ауылында йәшәгән ҡартатайым Әхмәтвәли һәм ҡартәсәйем Гөлзифа ғаиләһенән генә өс ир-егет – улдары Сафиулла, Шаһишәриф һәм Һаҙый – бер юлы фронтҡа алынған, ә Әхмәтшиндар династияһынан биш уҙаман һуғышта ҡатнашҡан, атайымдың иң өлкән ағаһы Сәхиулла ғына бронь менән тылда ҡалдырылған. Минең ата-бабам талантлы булыуы менән дан тотҡан. Уларҙың Өфөгә килеп радио тапшырыуҙарында (тура эфирҙа!) ҡурай уйнап ҡайтҡаны, табында йырлап, бейеп ярышҡаны иҫемдә.\nҺуғышҡа тиклем “Баштрестзолото” тресында старатель, Монголияла хеҙмәт итеп ҡайтҡандан һуң Баймаҡ баҡыр иретеү заводында электромеханик булып эшләгән Шаһишәриф (тулы исеме шулай) олатайым фронтҡа үҙе менән ҡурайын да алып киткән. Яңы ғына ойошторолоп ятҡан 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында башлана уның Ватанды фашист илбаҫарҙарынан азат итеү хеҙмәте. Алтын ҡулдары тураһында һуғышҡа тиклем үк легендалар йөрөгән. Ауылдаштарының ҡартатайымдың улдары тураһында бер таҡмағы ла иҫемдә:\nСәхей менән Сафиулла\nАлтын йыуа приискыла.\nШәйшәрифе – слесарь,\nҺаҙыйы – оҫта писарь.\nДивизияның 58-се полкында ҡорал йүнәтеүсе була Шаһишәриф олатайым. Һөжүм ваҡытында йәнселгән пулемет, приклады ватылған мылтыҡ йә боҙолған пистолет булһынмы – бөтәһен дә йүнәтә, ипкә килтерә ул. Билендә – ҡоралы, итек ҡуңысында – ҡурайы. Һуғыш тынып торған арала яугир иптәштәрен моң менән ҡыуандыра, тыуған яҡтарын иҫтәренә төшөрөп һағышландыра, дошманға ҡаршы көрәшергә көс өҫтәй, рухтарын нығыта. Бәреп төшөрөлгән немец самолеттарының еҙ торбаларынан быуынлы ҡурай яһарға ла өйрәнеп ала. Ана шул ҡул эштәренең береһе уға бер фашисты дөмөктөрөргә һәм үҙенең ғүмерен һаҡлап алып ҡалырға ярҙам итә. Кирәй Мәргәндең “Баймаҡ ҡурайы” хикәйәһендә тап шул турала яҙылған. Олатайым, һуғыштан ҡайтҡас, туғандарына һәм балаларына был ваҡиғаны үҙе һөйләгән.\n“Атакаға күтәрелдек. Ярһып атыша торғас, автоматтың патрондары бөттө, ҡулда башҡа ҡорал юҡ. Ул арала дошман менән ҡул һуғышы башланды. Айыуҙай кәүҙәле бер немец мине йығып, өҫтөмә менеп ултырып алды ла быуа башланы. Шул ваҡытта итек ҡуңысындағы еҙ ҡурайым иҫемә төштө. Уны нисек етте шулай үрелеп тартып сығарҙым да бар көсөмә тегенең башына тондорҙом. Тағы бер нисә тапҡыр менеп төштөм бының әпәй шүрлегенә. Башы йәнселгән, ҡанға батҡан дошман ситкә ауҙы ла йән бирҙе”.\nӘйтергә кәрәк, олатайым кәүҙәгә бәләкәй ине. БМСК директоры Иван Коркин, фрезлаусы булып эшләп йөрөгән оҫта ҡуллы эшсеһен хөрмәтләп, “Алтын ҙур булмай ул!” тип мәрәкәләй торғайны.\nҺуғыштан Шаһишәриф Әхмәтшин күкрәк тулы орден һәм миҙал менән ҡайтып төшә. Улар араһында иң ҡәҙерлеләре – Ҡыҙыл Йондоҙ һәм II дәрәжә Ватан һуғышы ордендары. Әйткәндәй, һуғышта ҡатнашҡан олатай-ағайҙарыбыҙҙың бишеһе лә, кемеһе яраланып, ҡайһыһы контузия алып булһа ла, тыуған яғына иҫән әйләнеп ҡайта. Фронт хәтирәләре баҡыйлыҡҡа күскәнсе уларҙың теленән төшмәне.\n– 1943 йылдың мартында һалдаттар янына бүләктәр менән Башҡортостандан делегация килеп төштө, – тип иҫкә алыр ине Шаһишәриф олатай. – Араларында Зәйтүнә Бикбулатова, Сәғит Агиш, Кирәй Мәргән, Хәбир Ғәлимов, Ғата Сөләймәнов, Фәйзи Ғәскәров һәм башҡалар бар. Минән үҙемде үлемдән алып ҡалған еҙ ҡурайым тураһында һөйләттеләр. Күп тә үтмәй, Кирәй Мәргән был турала яҙып сығарҙы. Артабан был хикәйә Баймаҡ районының һәм үҙебеҙҙең дивизияның гәзитендә лә баҫылды. Шул уҡ йылдың йәйендә башҡорт яугирҙәре менән осрашыу өсөн дивизияға яҡташ артистарыбыҙ Ғата Сөләймәнов һәм Мөхәммәт Иҙрисовтың килеүе ҙур шатлыҡ булды. Улар Баймаҡ хеҙмәтсәндәре исеменән яугирҙәргә сәләм һәм бүләктәр тапшырҙы. Беҙҙең күңел күтәрелеп ҡала ине бындай осрашыуҙарҙан һуң. Ауыр һуғыш шарттарында ла дивизияның тыуған республика менән бәйләнеше өҙөлмәне. Фронтта аҙ ғына тынлыҡ булғанда, ял ваҡыттарында йыр, моң, ҡурай тауыштары яңғырар ине.\nДивизия ветерандары һуғыштан һуң да һынатманы. Ҡайҙа ауыр – шунда эшләнеләр, хеҙмәт алдынғыһы булдылар. Шаһишәриф олатайым менән Өммөгөлсөм инәйем туғыҙ балаға ғүмер биреп, уларҙы матур итеп тәрбиәләне, үҙаллы тормош юлына баҫтырҙы. Оҫта ҡуллы яугир тирә-йүндәге күршеләре, туған-тыумасаһы килтергән самауыр, биҙрә, табаларҙы ямай, велосипедтарҙы һүтеп ташлап, өр-яңынан йыйып бирә, боҙолған плитәләрҙе яңынан эшләтеп, хужабикәләрҙе ҡыуандыра ине. Ҡәҙерле олатайым 52 генә йәшендә донъя ҡуйҙы. Ағаһын ерләп ҡайтҡан атайымдың ҡайғынан ҡара янған йөҙө һаман күҙ алдымда.\nНи өсөндөр яҙмыш мине милләтебеҙ ғорурлығы булған легендар дивизиябыҙ тарихына ҡабат-ҡабат әйләндереп ҡайтарҙы, яңынан-яңы яугирҙәр менән осраштырҙы. Элекке эскадрон командиры, өлкән лейтенант Бәҙри Мәмбәтҡолов беҙ Сибай педагогия училищеһында уҡыған йылдарҙа директорыбыҙ булды. Хөрмәтле уҡытыусыбыҙ һуғышта күрһәткән батырлыҡтары өсөн өс Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, “Батырлыҡ өсөн” миҙалынан тыш, педагогик хеҙмәтендә Ленин ордены, Ушинский миҙалы менән наградланды, РСФСР һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы, Баймаҡ, Сибай ҡалаларының почетлы гражданы исемдәренә лайыҡ булды.\nСибайҙа башҡорт мәктәбе директоры вазифаһын башҡарған йылдарымда уҡытыусылар коллективы һәм уҡыусылар көсө менән ошо ҡалала йәшәгән данлыҡлы кавалерия дивизияһының ветеран-яугирҙәре ҡатнашлығында осрашыуҙар үткәрҙек, уларҙың һөйләгән иҫтәлектәрен яҙа барҙыҡ. Был эштә яҡташыбыҙ, тыуған яҡты өйрәнгән тарихсы, арыу-талыу белмәй ижад иткән Рамаҙан ағай Үтәғоловтың ярҙамы ифрат ҙур булды, гелән уның кәңәштәренә таяндыҡ.\nБөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына әҙерләнгәндә беҙҙең Өфө районы гәзите ҙур акция иғлан итте. “Бер ветеран да – иҫән ҡайтҡаны ла, яу яланында ятып ҡалғаны ла – онотолорға тейеш түгел” тигән девиз менән эшләне редакция хеҙмәткәрҙәре. Һуғыш һәм тыл ветерандарының һәр береһенең исеме, Еңеүгә индергән өлөшө яҡтыртылды, хәтер кисәләре уҙғарылды, мәктәп музейҙары асылды. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының ойошторолоу тарихы ла беҙҙең баҫма биттәрендә ҙур урын алды, сөнки ул йылдарҙа Дим станцияһы Өфө районы биләмәһенә ингән. Бөтөн Башҡортостандан йыйылған буласаҡ яугирҙәр Авдон, Жуков ауылдарында йәшәгән. Дивизияны тулыһынса ҡоралландырыу, кейендереү, ашатыу сығымдарын хәл итеүҙә лә ҡатнашҡан әлеге райондаштарым. Дим станцияһынан эшелондар фронтҡа киткән. Шуға ла ҙур ышаныс менән “Өфө районы ла был дивизияны ойоштороуға күп көс һалған” тип әйтә алабыҙ һәм, әлбиттә, беҙҙең музейҙарҙа был ваҡиға үҙ урынын тапҡан.\nУлым Илгизде белеме генә түгел, бөтөн булмышы менән тарихсы тип әйтер инем. Уларҙың бәләкәй генә ижади коллективы документаль фильмдар төшөрә. Хәҙер инде егерменән ашыу тарихи шәхескә, улар араһында Әхмәтзәки Вәлиди, Рудольф Нуриев, Кәрим Хәкимовтар бар, арналған матур эштәре барлыҡҡа килде. Йәштәр тарихыбыҙға заманса ҡараш ташлай, геройҙарыбыҙҙың биографияһында өр-яңы биттәр аса. Ул коллективтың фильмдары Рәсәй каналдарында күрһәтелә, үҙебеҙҙекеләрҙең дә иғтибарынан ситтә ҡалмай. Һуңғы эштәренең береһе легендар генералыбыҙ Миңлеғәле Шайморатовҡа бағышланған. Ғәҙәттәгесә, фильмдың тәүге версияһын күрергә яҙҙы миңә. Илай-илай ҡат-ҡат ҡараным. Ул көндәргә байтаҡ ваҡыт үтһә лә, күңелем менән һаман йәштәрҙең ошо эшенә әйләнеп ҡайтам.\nТарихыбыҙҙа аҡ “тап”тар күп икәнен бөтәбеҙ ҙә беләбеҙ. Яңы мәғлүмәт сығанаҡтары Бөйөк Ватан һуғышының ҡайһы бер алыштарына икенсе күҙлектән ҡарарға мөмкинлек бирә. Ҡулына ҡылыс тотоп танктарға ҡаршы барған һыбайлыларыбыҙ тураһында уйлағанда, ғорурлыҡ менән бергә әсенеү ҙә кисерәбеҙ. Күптән түгел Лариса Абдуллинаның “Башкавдивизия” тигән шиғырын уҡып, тағы күҙ йәштәренә мансылдым. Илде фашизмдан ҡотҡарған батырҙар хаҡында яҡты иҫтәлектең халҡыбыҙ күңеленән мәңге юйылмаҫына иманым камил. Азат Ярмуллин, Замир Вахитов һымаҡ егеттәр барҙа, бер яугир ҙә онотолмаясаҡ тигән уйҙамын. Архив материалдары өҫтөндә эшләп, күпме башҡорт кавалерисы тураһында яңы мәғлүмәт йыйҙы был егеттәр! Хәбәрһеҙ юғалғандарҙың ҡәберлектәре табылды, һуғыш наградалары үҙ хужаларына йәки уның туғандарына тапшырылды, Интернетта фронтта төшкән фотолар, яҙылған хаттар пәйҙә булды. Изге эш башҡарған егеттәргә мөрәжәғәт итеүселәр көндән-көн арта. Уларҙың йәш быуын вәкилдәре булыуы айырыуса ҡыуандыра, киләсәктә илем, халҡым тип янған башҡорт уҙамандары күбәйер тигән ышаныс нығый.\nАвтор: Нурия РАФИҠОВА.


Башҡортостан аграр ҡеүәтен арттыра\nРеспубликабыҙ илдең алдынғы аграр төбәктәренең береһенә әйләнә бара Радий ХӘБИРОВ, Башҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы:— Беҙ киләсәктә лә аграр тармаҡтағы лидерлыҡ позицияһын нығыта барасаҡбыҙ. Бының өсөн ресурстар ҙа, тәжрибә лә, белем дә, белгестәр ҙә етерлек.\nТәбиғәт шарттарының уңайлылығы, уңдырышлы ерҙәр, дәүләт яҡлауы һәм инвестиция проекттары — былар барыһы ла төбәктә ауыл хужалығы тармағын үҫтереүгә булышлыҡ итә. Башҡортостан һөт, ит, бал, ҡымыҙ етештереү, йылҡы һәм һыйыр малы һаны буйынса алдынғы урындар биләй. Ауыл хужалығы продукцияһының дөйөм күләме буйынса ышаныслы рәүештә тәүге ун төбәк араһына инә. Бөгөн республика предприятиелары төп туҡланыу аҙыҡ-түлегенең барлыҡ төрҙәрен етештерә, тип әйтергә мөмкин. Беҙ үҙебеҙҙе тулыһынса һөт ризыҡтары, шәкәр, һыйыр ите, йомортҡа менән тәьмин итәбеҙ.\n31 октябрҙә Өфөләге Конгресс-холда Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Ауыл хужалығы һәм эшкәртеү сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре көнөнә арналған тантаналы йыйылышта сығыш яһаны.\n— Быйыл республикала 3,3 млн тонна иген йыйып алынды, аграр сәнәғәт комплексы продукцияһы күләме 120 млрд һум тәшкил итте, — тип билдәләне төбәк етәксеһе. Радий Хәбиров, аграрийҙарҙы яҡшы һөҙөмтә менән ҡотлап, Башҡортостан киләсәктә лә илдең аграр сәнәғәтендә алдынғы урынын нығытасаҡ, тип билдәләне. Бының өсөн яңы эш урындары булдырыу, ауыл хал-ҡының килемен күтәреү күҙаллана.\n— Ауылдарҙа заманса юлдар, мәктәптәр, спорт комплекстары һәм ФАП-тар төҙөүҙе дауам итәсәкбеҙ, улар өсөн белгестәр әҙерләйәсәкбеҙ, газ, һыу үткәрәсәкбеҙ — ҡыҫҡаһы, ауыл тормошон яҡшыраҡ, йәштәрҙе эшле итеү өсөн барыһын да эшләйәсәкбеҙ, — тине сығышында Радий Хәбиров.\nБыйыл аграр комплексҡа 5,8 млрд һум аҡса бүленгән. Республикала заманса ауыл хужалығы техникаһы һатып алыуға субсидия күләме арттырыласаҡ. Ағымдағы йыл башынан хужалыҡтар 1400 берәмек техника һатып алған һәм уның үҙебеҙҙең республикала етештерелеүен билдәләп үтеү зарур. Мәҫәлән, ошо көндәрҙә «Башсельхозтехника» предприятиеһында «Беларус» трактор-ҙарын йыя башланылар.\nТөбәк етәксеһе билдәләүенсә, беҙҙә артабанғы үҫеш өсөн мөмкинлектәр етерлек. Бөгөн маржиналь культура-ларға баҫым яһау, аграр фән ҡаҙаныш- тарын, заманса технологияларҙы әүҙемерәк ҡулланыу мөһим. Юғары теүәллектәге ер эшкәртеүгә иғтибар арта, сөнки был осраҡта дөрөҫ ашланған һәм эшкәртелгән ерҙең бер гектары элек бер нисә гектарҙа үҫтерелгән уңышты биреүгә һәләтле. Аграр сәнәғәттә һөҙөмтәле бизнес-проекттар эшләү, бәләкәй хужалыҡтарҙы берләштергән кооперациялар төҙөү, килем арттырыуға йүнәлтелгән проекттарға, ауыл хужалығы кластерҙарына, фермерҙарға ярҙам күрһәтеү иғтибар үҙәгенә сыға.\n— Ил етәкселеге экспортты, тәү сиратта уның эшкәртелгән төрөн арттырыу бурысын ҡуя. Беҙ сит илгә төбәгебеҙҙе танытыусы брендҡа әйләнгән бал, ит деликатестары, хәләл ризыҡтар оҙата алабыҙ. Башҡортостанды тәбиғи һәм экологик йәһәттән таҙа ризыҡтар етештереүсе төбәк итеп танытырға тейешбеҙ, — тине Радий Хәбиров.\nӘ иң мөһиме — ауылда яңы эш урындары булдырыу, халыҡтың килемен арттырыу, йәшәү һәм хеҙмәт шарттарын яҡшыртыу. Радий Хәбиров күптән түгел райондарға яһаған эш сәфәрендә был тәңгәлдә ни тиклем ҙур эштәр тороуын үҙ күҙҙәре менән күреүе хаҡында әйтеп үтте. Бөгөн йәштәр сит төбәктәргә эшкә китә. Ауылдарҙың яҡынса 60 процентына ғына һыу һәм газ үткән. Меңдәрсә ғаилә торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж. Республика был проблема- ларҙың барыһын да хәл итәсәк.\nАуылдарҙа үҙ эшен асыусы йүнсел, маҡсатлы кешеләр бихисап, тип билдәләне Радий Хәбиров. Ул миҫал итеп Ейәнсура районындағы һарыҡсылыҡ кластерын килтерҙе. Был үҙенсәлекле проект, асылда, энтузиастар тарафынан булдырылған.\n— Беҙҙең ауылдарҙа һәм ҡалаларҙа һоҡланғыс кешеләр йәшәй, улар — эшһөйәр, яуаплы, асыҡ күңелле, — тине Радий Хәбиров, республика аграрийҙарын һөнәри байрамдары менән ҡотлап.\nИт етештереүҙә — беренсе, һөт етештереүҙә — икенсе\nРеспублика һыйыр ите етештереү буйынса Рәсәйҙә — беренсе, һөт буйынса икенсе урын биләй.\nБР Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәттәренә ярашлы, былтыр Баш-ҡортостанда 1,7 млн тонна һөт етештерелгән. Һауым өс процентҡа артып, бер һауын һыйырына ҡарата биш мең килограмм тәшкил иткән, һөҙөмтәлә төбәк тарихындағы рекордлы күрһәткескә ирешелгән. Учалы, Саҡмағош һәм Ауыр-ғазы райондарында бер һыйырҙан алты мең килограмдан ашыу һөт һауып алын-ған.\nРеспублика эре мал һәм ҡош ите етештереү буйынса ил кимәлендә — унынсы, Волга буйы федераль округында икенсе урында билдәләнә. Төбәгебеҙ 190 мең тонна һыйыр ите етештереп, был йүнәлештә Рәсәй буйынса беренселекте һаҡлап ҡалды.\nБылтыр һуңғы биш йыл эсендә иген культураларынан бығаса булмаған уңыш йыйып алынған: 3,783 млн тоннанан ашыу. Быйыл, беренсел мәғлүмәттәр- ҙән күренеүенсә, 3,15 млн тонна ашлыҡ һуғылған. Юғары маржиналь культуралар (етен, рапс, гәрсис) майҙандары, йәшелсә, атап әйткәндә, шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш етештереү артҡан.\nРеспубликаның агросәнәғәт комплексын субсидиялауға йыл һайын бюджеттан яҡынса алты миллиард һум аҡса йүнәлтелә. Һөт етештереү, тоҡомло малсылыҡ, үҫемлекселек һәм тупраҡты туҡландырыу йүнәлештәренә һиҙелерлек ярҙам күрһәтелә. Техника һатып алыуға, кредиттар буйынса процентлы ставкаларҙы ҡаплауға субсидия бүленә. РФ Хөкүмәте тарафынан ауыл хужалығы продукцияларының көнәркәшлеген арттырыу маҡсатында дизель яғыу-лығына өҫтәмә аҡса бүлеү тураһында ҡарар ҡабул ителде.\nБыйыл Башҡортостандың агросәнәғәт комплексы продукцияһын экспортҡа оҙатыу яҡынса өс тапҡырға артҡан. Беҙҙең менән хеҙмәттәшлек итеүсе төп илдәр — Иран, Ҡаҙағстан, Латвия, Сәғүд Ғәрәбстаны, Үзбәкстан һәм Төркиә.\nТөбәктең Ауыл хужалығы министрлығында билдәләүҙәренсә, экспорттың өҫтөнлөклө йүнәлештәре булып аҙыҡ-түлек сәнәғәте продукциялары, шулай уҡ май һәм иген һанала.\nЭкспорт өсөн һорау менән ҡуллан- ған тауарҙар — арпа, бойҙай, шәкәр. Ағымдағы йылдың 9 айында сит илгә яҡынса 200 мең тонна иген оҙатылған. Бынан тыш көнбағыш майы, етен орлоғо, сәсеү материалы, мал аҙығы булараҡ ҡулланылған үҫемлектәр, һөт ризыҡтары, йомортҡа, бал ебәрелгән.\nБыйыл Башҡортостан тәүге тапҡыр Европаға рапс майы һатҡан, унда был майҙан биодизель яғыулығы эшләйҙәр. Тәүге партиялар Шишмә май һығыу заводынан оҙатылған.\nРеспублика үҫемлектәр үҫеше стимуляторҙары, биопрепараттар, йоморт-ҡа, тоҡомло мал, дарыу үләндәренән яһалған сәй һәм сироптар иҫәбенә экспорт исемлеген тағы ла киңәйтеү мөмкинлегенә эйә.\nБөгөн тармаҡта йәмғеһе 80 млрд һум-ға торошло 40 өҫтөнлөклө инвестиция проекты тормошҡа ашырыла, өс мең самаһы эш урыны булдырылған.\nҺуңғы өс йылда биш инвестиция проекты ғәмәлгә ашырылған. Благовар районында ҡатнаш аҙыҡ цехы төҙөлгән. «Алексеевский» совхозында 2,5 гектар майҙанлы теплица барлыҡҡа килгән. Өфөлә — һөт заводы, Күмертауҙа элеватор һәм май һығыу заводы сафҡа ингән.\nБыйыл тағы ла биш инвестиция проектын тамамлау бурысы тора. Улар — сусҡасылыҡ буйынса селекция-генетика үҙәге, ит эшкәртеү цехы, Дәүләкән икмәк комбинаты базаһындағы ҡатнаш аҙыҡ заводы, Мәләүез районында «Строганов» ит һаҡлау камералары, экологик йәһәттән хәүефһеҙ ризыҡтар, атап әйткәндә, башҡорт ҡымыҙы етештереү һәм һатыу.\n— Ауыл хужалығын етеҙерәк темптарҙа үҫтереү өсөн тағы ла күләмлерәк проекттар кәрәк, — тип билдәләне Радий Хәбиров.\nРеспубликала алты мең ярым самаһы фермер хужалығы иҫәпләнә. Барлыҡ ауыл хужалығы продукцияһының 11 процентын тап улар етештерә. Тулайым продукция күләме буйынса Рәсәй рейтингында беҙҙең фермерҙар — 11-се, Волга буйы федераль округында 4-се урын биләй.\nТөбәктә етештерелгән игендең — 30, көнбағыштың — 25, шәкәр сөгөлдөрөнөң — 20, ябыҡ ысул менән үҫтерелгән йәшелсәнең — 14, иттең — 5, һөттөң яҡынса 10 проценты фермерҙар өлөшөнә тура килә.\nБыйыл граждандарҙың башланғысы менән ауыл хужалығы ҡулланыусылары кооперативы төҙөгән осраҡта килемде арттырыусы проекттарҙы тормошҡа ашырыу буйынса программа эш башланы (БР Хөкүмәтенең 2018 йылдың 8 июнендәге 254-се ҡарары). Был проекттарға 300 млн һум аҡса бүленгән. Уның ярҙамында меңдән ашыу бәләкәй хужалыҡ грант яуланы.\nҺуңғы биш йылда республика аграрийҙары машина-трактор паркын яңыртыу программаһы сиктәрендә 14 мең берәмек техника һатып алған. Һөҙөмтәлә техниканың торошо яңырған, механизацияланған эштәрҙе башҡарған ваҡытта көсөргәнеш кәмегән. Тимер аттың йыл һайын туҙа барыуын иҫәпкә алғанда, тағы ла кәм тигәндә 1200 комбайн һәм төрлө класлы 3000 трактор талап ителә.\nБыл осраҡта үҙебеҙҙә етештерелгән техникаға баҫым яһала. Республика предприятиелары тарафынан 130 төрлө яңы ауыл хужалығы техникаһы һәм ҡорамалдар етештереү үҙләштерелгән. Мәҫәлән, «БашАгроМаш» базаһында «Сулпан» КС-100 үҙйөрөшлө бесән сап-ҡыс, Стәрлетамаҡ районының «Муромец» производство берләшмәһендә «Муромец-1500» иген йыйыу комбайны, «Башсельхозтехника»ның Шишмә филиалы базаһында Т-150К тәгәрмәсле тракторы етештерелә.\nБыйыл «Башсельхозтехника» предприятиеһында Рәсәйҙә тәүге тапҡыр «Беларус-1221.3» тракторы йыйылды. Ул үҙен төрлө ауыл хужалығы эштәрен башҡарыуҙа танытып өлгөргән техника булараҡ билдәле.\nБашҡортостанда йыйылған техниканың төп өҫтөнлөгө шунда: төбәк аграрийҙары уны республика бюджетынан өлөшләтә субсидиялау ярҙамында алыу мөмкинлегенә эйә.\n— Быйыл республика бюджетынан ауыл хужалығы техникаһын яңыртыуға 1,150 миллиард һум аҡса йүнәлтелде. Киләһе йылға тағы 800 миллион һум субсидия бүлеү күҙаллана. Был сумма аграрийҙарҙың техника һатып алыуға киткән сығымын ҡаплауға тотонола. Башҡортостанда йыйылған «Беларус-1221.3» тракторы ла ошо йүнәлештәге республика программаһына инә. Баш- ҡа төбәктәрҙән һатып алынған техника өсөн субсидия бүленмәй, — тип аңлатты БР ауыл хужалығы министры Илшат Фәзрахманов.\nТөбәктең Ауыл хужалығы министрлығында билдәләүҙәренсә, сеймал етештереүҙән китеп, юғары өҫтәмә хаҡҡа эйә эшкәртеү сәнәғәтенә (он, макарон, сыр һ.б) күсергә ваҡыт. Ошо маҡсатта, килем килтереүсе проекттарҙы тормошҡа ашырыу сиктәрендә, тәү сиратта ауыл хужалығы продукцияһын эшкәртеүҙе күҙаллаған башланғыстарға ярҙам күр-һәтеләсәк. Шулай уҡ быйыл субсидия ҡаралған техника исемлегенә эшкәртеү буйынса ҡорамалдар ҙа индерелде. Яҡын арала Шишмә май һығыу заводы рапс эшкәртеүгә тотонмаҡсы. Учалы элеваторы менән май культураларын эшкәртеү буйынса проектты тормошҡа ашырыу буйынса килешеүгә ҡул ҡуйылды.\nБөгөн бөтә донъяла органик продукция етештереүгә ҙур иғтибар бирелә. Был йүнәлеш иң тотороҡло үҫешеүсе тармаҡ һанала: йыл һайын 15-16 процентҡа арта бара. Башҡортостан органик ауыл хужалығы буйынса һынау проекты тормошҡа ашырыласаҡ төбәктәр исемлегенә инде. Белгестәр фекеренсә, республика был етештереү тармағын ике йылда үҙләштерә аласаҡ. Әлеге йүнәлештә беҙҙең төбәктең төп өҫтөнлөгө 200 мең гектарҙан ашыу ҡулланылмаған һөрөнтө ерҙәргә эйә булыуыбыҙҙа. Улар башлыса республиканың төньяҡ-көнсығышына һәм Урал аръяғына тура килә.\nБР ауыл хужалығы министры:\n— Башҡортостан аграрийҙары лайыҡлы эшләй һәм бөгөн ҡаҙаныштар менән ғорурланырға, һәр берегеҙгә ауыр крәҫтиән хеҙмәтенә тоғролоҡ өсөн рәхмәт белдерергә мөмкин. Эйе, быйыл ҡатмарлы һауа шарттарында эшләргә тура килде, финанс мәсьәләһе лә еңел булманы. Әммә ярай- һы уҡ яҡшы уңыш — өс миллион тоннанан ашыу иген йыйып алынды. Заманса техника һәм алдынғы технологиялар киң ҡулланыла. Төбәктә генә түгел, унан ситтә лә көнәркәшлеккә эйә продукция етештерелә.\nТулайым агропродукция күләме\n120 млрд һум\nИген 3,3 млн тонна\nҺөт 1,5 млн тонна\nИт 230 мең тонна\nСөгөлдөр 1,3 млн тонна


Башҡортостан иҡтисады — Башҡорт Википедияһы\nБашҡортостан иҡтисады — Рәсәйҙең алдынғы төбәктәренең береһе булған Башҡортостан Республикаһының халыҡ хужалығы тармаҡтары һәм иҡтисади эшмәкәрлек төрҙәре берлеге\nБашҡортостан иҡтисады — күп тармаҡлы структура. Сәнәғәт тармаҡтары булып яғыулыҡ-энергетика комплексы, нефть эшкәртеү, химия һәм нефть химияһы сәнәғәте, машиналар эшләү, урман сәнәғәте һ.б. тора.\nНефть сығарыу күләме буйынса Башҡортостан Рәсәй Федерацияһында 9-сы урында, уны эшкәртеү һәм нефть эшкәртеү продукттары производствоһы буйынса — 1‑се (7-16 процент нефть эшкәртеү, автомобиль бензины, дизель яғыулығы һәм яғыулыҡ өсөн мазут эшләү), троллейбустар эшләү буйынса — 4‑се, автобустар эшләү буйынса 5-се урында; Рәсәйҙә сығарылған каустик соданың — 19, изобутил һәм бутил спиртының — 53, кальцийланған соданың 58 процентын етештерә һәм илдә берҙәнүбер аҡ ҡором һәм аҙыҡ-түлек содаһы сығарыусы булып тора. Республикала инфраструктура, төҙөлөш комплексы үҫешкән.\nБашҡортостандың 2013 йыл өсөн тулайым төбәк продукты структураһы\n1 Иҡтисадтың үҫеше\n3.1 Нефть табыу\n3.2 Нефть химияһы сәнәғәте\n3.3 Машиналар эшләү һәм металл эшкәртеү\n3.4 Аҙыҡ-түлек сәнәғәте\n5.1 Тимер юлы\n5.4 Торба үткәргестәр\n5.6 Төп юлдар\n7 Финанстар һәм сауҙа\n9 Халыҡтың килеме\n10 Һалымдар һәм йыйымдар, федераль бюджетҡа күсереү\n12 Сит ил әйберҙәренән баш тартыу\nИҡтисадтың үҫеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБашҡортостандың иҡтисадын үҫтереү түбәндәге факторҙарға бәйле:\nТөбәк файҙалы ҡаҙылмаларға бай. Минераль ресурстар ятҡылығының дөйөм һаны өс меңдән артып китә. Улар нефть, газ, күмер, ҡара металдар мәғдәне (тимер мәғдәндәре, марганец, хромиттар); төҫлө металдар мәғдәне (баҡыр, ҡурғаш, алюминий, цинк, алтын, бокситтар); һирәк металдар мәғдәне (вольфрам, аҡ ҡурғаш); иеталл булмаған ҡаҙылмалар (тау гәлсәре, флюорит, исланд шпаты, көкөртлө колчедан, барит, силикаттар, кремнезем, асбест, тальк); ҡиммәтле, биҙәү һәм тәбиғи таштар (малахит, йәшмә, гранит).\nТөбәк байтаҡ урман ресурстары запасына эйә. Башҡортостандың урман фондының дөйөм майҙаны 6,2 миллион гектар., шул иҫәптән 5 млн гектары — урман. Республика урмандарында дөйөм ағас запасы 717,9 млн куб метр тип баһалана.\nТөбәктең ер фонды 14,3 миллион гектар тәшкил итә. Уларҙың ҙур өлөшөн ауыл хужалығы ерҙәре алып тора. Республиканың төп ауыл хужалығы райондары уртаса йылы агроклиматлы зонала урынлашҡан. Ауыл хужалығы ерҙәренең майҙаны 7 млн гектар.\nТөбәк ер аҫты һәм ер өҫтө һыу ресурстары запасына эйә. Дөйөм оҙонлоғо 57 мең километрға еткән 13000 самаһы йылға , 2700 күл, дөйөм майҙаны 427 кв. км. булған быуалар һәм һыуһаҡлағыстар бар. Республика территорияһында 90 һыуһаҡлағыс иҫәпләнә, уларҙың иң ҙурҙары Павловка, Нөгөш, Ҡорман, Йомағужа һыуһаҡлағыстары.\nУрал тауҙары, шифалы минераль һыуҙар, шифалы батҡаҡтар булыуы төбәктә курорттар һәм шифаханалар төҙөүгә этәргес бирә: «Янған-Тау», «Йәшел ҡурсаулыҡ», «Красноусольск», «Йоматау» (илдә берҙән-бер ҡымыҙ менән дауалаусы шифахана), «Яҡтыкүл», «Ассы», шулай уҡ туристик базаларҙың киң селтәре атта һыбай йөрөү, тау саңғыһы, йылғалар буйлап ағыу мөмкинлеге аса.\nХХ быуат башында хәҙерге Башҡортостан сәнәғәтендә 100-ҙән артыҡ предприятие, шул иҫәптән 40 тирмән, 30 һыра ҡайнатыу һәм спирт-араҡы (Стәрлетамаҡ), 28 суйын ҡойоу һәм тимерселек заводы, туҡыу һәм бер нисә тегеү-галантерея фабрикаһы, күн заводтары булған.\n2012 йылда тулайым төбәк продуктының күләме 1,065 триллион һумға етә\nГраждандар һуғышы йылдарында республика иҡтисадына етди зыян килтерелә: 1923—1924 йылдарҙа сәнәғәт һуғышҡа тиклемге күләмдең 30 процентын ғына сығара. 1926 йылда республика тулайым продукция етештереү буйынса һуғыш алды йылдары кимәлен үтеп китә, артабан Башҡортостан сәнәғәте сағыштырмаса йылдам темптар менән үҫешә (1913 йылда— 1,0; 1940 — 10; 1950 — 41; 1960—186; 1970—478; 1980—983; 1990 йылда 1221 процент).\n1929 йылда академик И. М. Губкин инициативаһы буйынса ГИНИ БАССР-ға өс геологик партия ебәрә, уларҙың береһе геолог А. А. Блохин етәкселегендә хәҙерге Ишембай ҡалаһы территорияһында эшләй. 1932 йылдың 16 майында 702-се нефть скважинаһында нефть фонтаны бәреп сыға. Был төбәктең нефть табыу сәнәғәте ойошторолоуға һәм «Башнефть» компанияһы барлыҡҡа килеүгә этәргес бирә. .\n1-се биш йыллыҡтың һуңғы йылдарында, 1934 йылға төп сәнәғәт-производство фондтары — 2,5 , продукция сығарыу 2,3 тапҡырға арта. 1936 йылда хәҙерге Ишимбай ҡалаһы сиктәрендә беренсе нефть эшкәртеү предприятиеһы — Ишембай нефть ҡыуыу заводы төҙөлә. Ул төбәктең нефть эшкәртеү сәнәғәтен үҙләштерә башлауға нигеҙ һала.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында төбәк ил сәнәғәте урынлашҡан мөһим райондарҙың береһе була. 1941—1942 йылдарҙа БАССР-ға 100-гә яҡын завод һәм фабрика, госпиталдәр, нефть сәнәғәте, бәйләнеш наркоматтары эвакуациялана. 1941—1943 йылдарҙа Өфөлә СССР Фәндәр академияһы, Украина ССР-ының яҙыусылар, композиторҙар, рәссамдар берлеге, юғары уҡыу йорттары эшләй. Сәнәғәттең тармаҡ структураһында машина эшләү һәм металл эшкәртеү алдынғы урынды биләй. Сәнәғәт оборона продукцияһы сығарыуға көйләнә. Белорет металлургия комбинаты — танктар өсөн ҡорос, Өфө паровоз ремонтлау заводы — бомба, мина һәм снарядтар корпусы, Түбәнге Троицк буҫтау фабрикаһы хәрби кейем өсөн туҡыма сығара.\nБай тәбиғи байлыҡтар ресурсын индустриаль -ҙләштереү осоронда (40 — 80-се йылдар) Башҡортостанда сәнәғәт продукцияһы 81 тапҡырға арта.\nШул уҡ ваҡытта БАССР-ҙағы милектең 97 проценты (заводтар, шахталар, фабрикалар) союз, республика (РСФСР) министрлыҡтарына һәм ведомстволарына ҡарай. Был предприятиеларҙың төбәк бюджетына килтергән килеме бик аҙ була. БАССР Конституцияһының 137-се статьяһына ярашлы, уның бюджеты дөйөм Рәсәй бюджетына бәйле була. Статистика мәғлүмәттәре буйынса, БАССР-ҙа бер кеше иҫәбенә торлаҡҡа капиталь һалымдар РСФСР-ҙың уртаса күрһәткесенән 20-25 процентҡа әҙерәк бүленә, һөҙөмтәлә был күрһәткес буйынса республика Рәсәйҙә 52-се урын биләй.\n1992 йылдан иҡтисадтың капиталистик ҡоролошона күсеү менән төбәктә предприятиеларҙы акциялаштырыу башлана. Уларҙың бер өлөшө Ҡытай етештереүселәренең (халыҡ ҡулланыуы тауарҙары, биноклдәр эшләү, кейем-һалым һ. б.)дәғүәселегенә сыҙамайынса, ябыла, ҡайһы берҙәре сығарған продукцияһы ассортиментын үҙгәртә..\n1990 йылдарҙа Башҡортостан илдең башҡа төбәктәре менән бергә, төбәк булараҡ, иҡтисади мөстәҡиллегкте хупланы. Һөҙөмтәлә республика айырым ю.джет статусын алды. Ул уға 1991 йылдан 1993 йылдарға тиклем федераль бюджетҡа һалымдар күсермәү мөмкинлеген бирҙе. Был статус ғәмәлдән сығарылғандан һуң федераль бюджетҡа Башҡортостан 2011 йылда ғына 90 млрд.һум самаһы аҡса күсерә.\n1990 йылдың 27 ноябрендә Башҡортостан Республикаһы Сауҙа-сәнәғәт палатаһы ойошторола.\n1994 йылда Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте араһында «1994-1995 йылдарҙа бюджет мөнәсәбәттәре тураһында» килешеү төҙөлә. Уға ярашлы, экологик программалар һәм элек ҡабул ителгән тирә-яҡ мөхитте һаҡлау буйынса ҡараҙарҙы тормошҡа ашырыу өсөн спирт, араҡы һәм ликер-араҡы изделиелары, нефть һәм газ, ер өсөн түләүҙәр һәм махсус һалым акциздары республика бюджетына инергә тейеш була. 1994 йылдан төбәк территорияһынан федераль бюджетҡа ҡалымдар күсерелә башлай. Уларҙың өлөшө республикала йыйылған һалымдар күләмендә уртаса Рәсәй күрһәткесенән түбәнерәк була.\nБашҡортостанда ҙур инвестицион хеҙмәтте «Газпром» Асыҡ акционерҙар йәмғиәте алып бара. 2006—2011 йылдарҙа компания төбәкте газификациялауға 1,75 млрд һум аҡсаға йүнәлтә. Был средствоға 13 ауыл араһында дөйөм оҙонлоғо 250 км самаһы булған газ торбалары һалына. Газификация күләме 84,3 процент тәшкил итә, Рәсәй буйынса уртаса — 63,1 процент. Ошо осорҙа компанияның төбәк территорияһына һалған сумма 21 млрд һум самаһы тәшкил итә.\n2008 йылда «Газпром» асыҡ акционерҙар йәмғиәте «Салаватнефтеоргсинтез» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Башҡортостан Хөкүмәте ҡулында булған контроль акция пакеттарын ала (53,93 процент йәки 1,04 млрд доллар), был предприятиены оҙаә йылдар сеймал менән тәьмин итеүҙе гарантиялай.\n2009 йылда Башҡортостан Республикаһында Рәсәй Федерацияһын 2020 йылға тиклем социаль-иҡтисади үҫтереүҙең оҙайлы ваҡытҡа иҫәпләнгән концепцияһына ярашлы, 2020 йылға тиклем Башҡортостандың социаль-иҡтисади үҫеш стратегияһы ҡабул ителә\n2012 йылға сит ил инвестициялары ике тапҡырға тигәндәй арта — 313 миллион долларҙан 596 миллион долларға етә. Ике йыл рәттән (2011, 2012) Башҡортостан Республикаһы"Эксперт РА" рейтинг агентлығы тарафынан минималь иҡтисади хәүеф төбәге тип табыла.\n2012 йыл йомғаҡтары буйынса, тулайым төбәк продукты күләме 1 триллион 65 миллиард һумға етә. 2016 йылға фараздар буйынса, был күрһәткес 1,6 триллион һумды үтеп китергә тейеш. Тулайым төбәк продуктының һумдарҙа үҫеше бер ни кимәлдә һумдың даими түбәнәйеүе менән аңлатыла (1997 йыл менән сағыштырғанда 2011 йылда 8 тапҡырға).\n2015 йылда Өфөлә ШОС һәм БРИКС илдәре саммиты үтте. Уға әҙерләү өсөн республика бюджеты 2 млрд һум самаһы аҡса бүлә, 2,5 млрд һум — федераль бюджеттан бүленә. Был аҡсаларға урамдар, Өфө — Ырымбур автомобиль юлының Өфө — аэропорт трассаһы ремонтлана, ҡунаҡханалар төҙөлә, иҫке йорттар һүтеп алына, ирекмәндәр әҙерләнә һәм башҡа саралар ойошторола.\nБашҡортостандың сәнәғәт производствоһы үҙәге булып Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат, Ишембай һәм Нефтекамск ҡалалары тора. Был ҡалаларҙың предприятиеларында Башҡортостандың барлыҡ сәнәғәт продукцияһы күләменең яртыһынан күберәге етештерелә.\nСәнәғәт производствоһы структураһында әһәмиәтле өлөш яғыулыҡ-энергетика комплексына (ТЭК) тура килә. Уның өҙатылған дөйөм төбәк продукцияһы күләмендәге өлөшө 50 процентҡа тиклем етә, алынған килемдә — 70 % тирәһе; республикаһының консолидацияланған бюджетына керемдәрҙә — яҡынса 40 процент; төп капиталға инвестициялар буйынса — 30 проценттан артыҡ; валюта керемдәрендә 80 проценттан артыҡ. Башҡортостан яғыулыҡ-энергетика комплексы Рәсәйҙең милли иҡтисадыныңайырым бер өлөшө булып тора. Былтыр Рәсәй күләмендә нефть сығарыуҙа республиканың өлөшө — 2,2, нефтьте беренсел эшкәртеүҙә — 11,4, автомобиль бензины эшләүҙә — 16,2, дизель яғыулығында — 14,2 %, электр энергияһы эшләүҙә — 2,6, йылылыҡта 3,6 процент тәшкил итә.\nНефть табыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРеспубликала 191 нефть һәм газ ятҡылығында разведка эштәре башҡарылған, уларҙың 161-ендә эш алып барыла.\n1955 йылда Башҡорт АССР-ы нефть сығарыу буйынса илдә беренсе урынға сыға. Иң ҙур күләмгә — 47,8 млн тонна 1967 йылда етелә. Ун йыл дауамында нефть сығарыу күләме йылына 40 млн тонна билдәһендә тотола.\nХәҙерге ваҡытта нефть сығарыу күләме һиҙелерлек кәмей (2007 йылда 11,8 милл. т.), ләкин ер аҫты байлыҡтары ҙур ҡеүәткә эйә. Нефть ошо күләмдә табылған осрағта ла уның запастары тағы яҡынса 25 йылға етәсәк.\nБашҡортостандың алдынғы нефть- газ табыу предприятиелары —«Башнефть» акционер нефть компанияһы" асыҡ акционерҙар йәмғиәте, Мәскәүҙә урынлашҡан. Ул «Башнефть-Добыча» («Ишембайнефть», «Краснохолмскнефть», «Өфөнефть», «Аксаковнефть», «Саҡмағошнефть», «Арланнефть», «Туймазанефть» нефть-газ табыу идаралыҡтары) предприятиеһы аша алып бара. «Башнефть» өлөшөнә республикала табылған нефттең 98 проценты һәм тулыһынса газ табыу тура килә.\nБашҡортостанда автомобиль бензиндарының, кәрәсиндең, дизель яғыулығының юғары сифатлы сорттары, минераль ашламалар етештерелә. Төбәк предприятиелары Рәсәйҙе сығарылған кальцийлаштырылған сода (Стәрлетамаҡ ҡалаһының «Башҡортостан сода компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте), бутил һәм изобутил спирттары күләменең яртыһын, каустик соданың — биштән бер, автомобиль бензинының, дизель яғыулығының һәм синтетик каучуктың — алтынан бер, синтетик ыҫмала һәм пластмассаның — етенән бер, полиэтилендың — һигеҙҙән бер, яғыулыҡ мазутының ундан бер өлөшөн сығара. Төбәктә катализаторҙар эшләү буйынса Рәсәйҙең иң ҙур предприятиеһы (Ишембай ҡалаһының « Катализаторҙарҙың Ишембай махсус химия заводы» яуаплылығы сикләнгән ширҡәте) урынлашҡан.\n«Башнефть-Өфөнефтехим», «Башнефть-УНПЗ» һәм «Башнефть-Новойл» , Өфө\n«Өфөоргсинтез» (юғары баҫымлы полиэтилен (ПВД), түбән баҫымлы полиэтилен (ПНД), полипропилен (70-тән ашыу марка), синтетик һәм гидролиз этил спирты һәм башҡа химия продукттары), Өфө\n«Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте (бензин, минераль ашламалар, ракета яғыулығы), Салауат\n«Стәрлетамаҡ нефть химияһы заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, Стәрлетамаҡ\n«Башҡортостан сода компанияһы», Стәрлетамаҡ\nМашиналар эшләү һәм металл эшкәртеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБашҡортостан троллейбус заводының БТЗ-52763 троллейбусы Өфө урамдарында\nТөбәктең машиналар эшләү комплексында 300 эре һәм урта предприятие бар. Уларҙа нефть табыу, нефть һәм газ эшкәртеү, химия һәм нефть химияһы («Ишембай машиналар эшләү заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте, «Иҙел Нефтемаш» яуаплылығы сикләнгән ширҡәт (Ишембай ҡалаһы) «Салауатнефтемаш» асыҡ акционерҙар йәмғиәте (Салауат ҡалаһы), металлургия производствоһы, ауыл хужалығы ҡорамалдары, вертолеттар («Күмертау авиация производство предприятиеһы» (Күмертау ҡалаһы), вездеходтар («Витязь» машиналар эшләү компанияһы" акционерҙар йәмғиәте (Ишембай ҡалаһы), автобустар («Нефтекама автобустар заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте (Нефтекама ҡалаһы) Һәм троллейбустар («Башҡортостан троллейбустар заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте (Өфө ҡалаһы) эшләнә. Оборона-сәнәғәт комплексының фәнни һәм сәнәғәт предприятиелары ҡеүәтле производство базаһына, үҙенсәлекле ҡорамалдарға һәм технологияларға эйә. Авиация һәм автомобиль двигателдәре, вертолеттар, автобустар, троллейбустар производствоһы эшләнелгән һәм даими рәүештә камиллаштырыла. Электр техникаһы, приборҙар һәм станоктар эшләү сәнәғәте үҫешкән.\nБашҡортостандың аҙыҡ-түлек сәнәғәте төбәк халҡына кәрәкле барлыҡаҙыҡ-түлек етештерә. Ул ит, һөт, кондитер, ликер-араҡы продукцияһы, һыра, сәй һәм башҡорт балы. Эре предприятиелар — «Башспирт» асыҡ акционерҙар йәмғиәте (Стәрлетамаҡ спирт-араҡы комбинаты, Өфө шарап-араҡы заводы), Ҡарламан һөт-консерва комбинаты, Өфө ит-консерва комбинаты, Мүләүез ит-консерва комбинаты, Белорет балыҡ заводы һ.б.\nЙомағужа һыу-электр станцияһы дамбаһы\nТөп мәҡәлә: Башҡортостан иҡтисады\nБашҡортостан үҫешкән энергетика базаһына эйә һәм төбәк кимәлендәге электр һәм йыйылыҡ энергияһына ихтыяжды ҡәнәғәтләндерә. Тармаҡтың система булдырыусы предприятиеһы — «Башҡортостан электр селтәрҙәре компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте — 25 млрд кВт⋅ч электр энергияһы һәм 30 млн. Гкал самаһы йылылыҡ энергияһы эшләп сығара.\n«Башҡортостан электр селтәрҙәре компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте өлөшөнә төбәктең электр энергияһының — 90, йылылыҡ энергияһы буйынса 50 процент тура килә. Башҡортостан энергосистемаларының генерацияланған ҡеүәте составына бер район электр станцияһы (ГРЭС), 11 йылылыҡ электр станцияһы (ТЭЦ), шул иҫәптән Урал аръяғы газ-поршенлы ТЭЦ станцияһы, ҡеүәте 40 МВт булған Йомағужа ГЭС-ын да индереп, ике гидроэлектростанция (ГЭС), ете газ-поршенлы агрегат, бер ел электрстанцияһы (Туймазы районының ҡеүәте 2,2 МВт булған Төпкөлдө ВЭС-ы) һәм һигеҙ бәләкәй ГЭС инә. Республиканың барлыҡ энергосистемаларының берлектәге ҡеүәте 4 295 МВт тәшкил итә, йылылыҡ ҡеүәте — 13 141 Гкал/с (2011й).. 2000 йылдарҙа Башҡортостан АЭС-ын төҙөү тураһында һүҙҙәр йөрөй. Әммә «Росатом» башлығы әйтеүенсә, 2020 йылға тиклем Башҡортостан АЭС-ын сафҡа индереү маҡсатҡа ярашлы түгел. Республиканың көньяә райондары территорияларында ҡеүәте 5 МВт-тан 25 МВт-ҡа тиклем булған дүрт ҡояш электр станцияһы төҙөү планлаштырыла.\nАуыл хужалығының дөйөм продукцияһы буйынса Башҡортостан Рәсәй төбәктәре араһында 3-сө урын биләй. 2011 йылда ауыл хужалығының тулайым продукцияһы күләме 103,9 млрд һум тәшкил итә (3008 йылда 103,5 млрд һум була). Аграр производствоһының эре тауар иҡтисады секторы менән бер рәттән шәхси сектор ҙа үҫешә. Бөгөн халыҡтың шәхси хужалығы һәм крәҫтиән-фермер хужалыҡтары тулайым продукцияның 2/3 өлөшөн тәшкил итә. ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәренең уртаса айлыҡ эш хаҡы 9976,9 һум. (2011 г.).\nРеспубликала малсылыҡтың традицион тармаҡтары: эре мал, сусҡа, һарыҡ, кәзә үҫтереү, ҡошсолоҡ киң таралған. Йылҡысылыҡ, ҡымыҙ эшләү, йәнлектәр үрсетеү, балыҡсылыҡ, умартасылыҡ үҫешә. Республикала «Бөрйән» ҡырағай бал ҡорто бар. Ул башҡа бал ҡорттарынан һыуыҡҡа (хатта 56 градус һалҡындарға ла сыҙам), төрлө ауырыуҙарға бирешмәүсәнлеге, эшсәнлеге менән айырылып тора. Үҙенсәлекле молоҡ ҡортоноң генофондына юғалыу хәүефе янағас, Бөрйән районы территорияһында «Алтын солоҡ» ҡурсаулығы ойошторолоп, "Бөрйән"кәйҙең йәшәү урыны һаҡланып ҡала һәм киңәйтелә. Төбәктең ауылхужалығы бойҙай, арыш, һоло, арпа, тары, ҡарабойҙай үҫтереүгә махсуслашҡан. Шулай уҡ техник культуралар: шәкәр сөгөлдөрө, көнбағыш уңышлы эшкәртелә. Картуф һәм йәшелсә нигеҙҙә шәхси хужалыҡтарҙа үҫтерелә. Баҡсасылыҡ, теплица хужалыҡтары үҫешкән.\nРеспубликаның ауыл хужалығына 2010 йылдағы ҡоролоҡ ҙур зыян килтерә. 2012 йылда ла Башҡортостанда эҫе һәм ҡоро була.\nТөбәктә балыҡсылыҡты үҫтереү өсөн һыу ятҡылыҡтары бар. Әбйәлил районының Яҡтыкүл күлендә алабалыҡтың ҡиммәтле төрҙәрен үрсетеү буйынса хужалыҡ асыу планлаштырыла.\nШулай уҡ ҡарағыҙ:Башҡортостанда ер мәсьәләләре.\nТөп мәҡәлә: Башҡортостан транспорты\nТимер юлы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nКуйбышев тимер юлының Башҡортостан төбәге — «Рәсәй тимер юлдары» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең филиалы һәм уның иң ҙур бүлексәһе. Көн һайын ул 20 миллион самаһы йөк һәм 14 миллион самаһы пассажир ташый. Башҡортостандың дөйөм ҡулланылыштағы тимер юлдарының оҙонлоғо 1475 км (2000 й.) тәшкил итә. Төбәктең төп тимер юлы артерияһы булып Һамар-Өфө-Силәбе электрлаштырылған магистрале тора. Унан Шишмә-Ульяновск-Инза магистрале тармаҡлана. Өфө районында төп юлға Ҡарламан-Белорет-Магнитогорск магистрале ҡушыла. Төньяҡ-көнбайышта төбәк Урта Урал менән Үҙәкте тоташтырып тороусы иң ҡыҙҡа юлға — ике юллы Мәскәү-Ҡаҙан-Екатеринбург магистраленә сыға\nТимер юлының көньяҡ Дим-Мораптал-Ырымбур йүнәлеше лә мөһим әһәмиәткә эйә. Ул хәҙерге Ишембай ҡалаһы эргәһендә нефть ятҡылыҡтарын үҙләштереү өсөн төҙөлә. 1934 йылда Дим-Ишембай станцияһы тармағы һалына, артабан юл Ырымбур менән тоташа. Әлеге ваҡытта бер линилы тимер юлы Дим-Ҡарламан участкаһында ике юлға әйләнә һәм ул электрлаштырылған, ә башҡа участкаларҙа тепловоз ярҙамында хеҙмәтләндерелә. Был — Башҡортостанды Ырымбур, Көнбайыш Ҡаҙағстан, Урта Азия, Түбәнге Волга буйы, Төньяҡ Кавказ менән тоташтырыусы иң ҡыҫҡа юл. Төбәк тимер юлының 26 проценты ике юллы булһа, 2,5 проценты — күп юллы, ҡалған 71,5 проценты бер юллы ғына. Уларҙа поездар бары тик узел станцияларында ғына икенсе юлға күсә ала. Тимер юл транспорты менән төбәктең яғыулыҡ-нефть комплексы продукцияһы ташыла.\nАғиҙел йылғаһында судносылыҡ үҫешкән. Был тармаҡҡа 150 йылдан ашыу һәм уны «Башҡортостан йылға пароходлығы» яуаплылығы сикләнгән ширҡәт тормошҡа ашыра. Пароходлыҡта 150-нән ашыу судно иҫәпләнә, улар пассажирҙар һәм йөк ташый. Мәскәү-Өфө маршруты буйынса круиздар популярлыҡ менән файҙаланыла. 1950—1960 йылдарҙа Ағиҙел буйлап төҙөлөш өсөн кәрәкле ағас ағыҙғандар.\nКумертауҙа эшләнгән Ка-226\nБашҡортостанда 1938 йылдан эшләгән Өфө халыҡ-ара пассажир аэропорты бар. Унан Рәсәйҙең 27 ҡалаһына — эске, шулай уҡ донъяның 16 иленә даими халыҡ-ара чартер рейстары яһала. Башҡортостан авиакомпанияларынан «Башҡортостан» авиакомпанияһы" яуаплылығы сикләнгән ширҡәте осоштар башҡара. Һауа суднолары паркында «Боинг» 757—200 тибындағы өс самолет һәм бер Diamond DA42 бар.\nТорба үткәргестәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТорба үткәргес транспорты яҡшы үҫешкән, бик күп газ һәм нефть магистраль торбалары үтә (Туймазы-Өфө, Ишембай-Өфө, Ишембай-Орск һ.б.) Торбалар буйлап Көнбайыш Себерҙән Башҡортостандың эре нефть эшкәртеү предприятиеларына нефть килә.\nӨфө, Стәрлетамаҡ, Салауат ҡалаларынан республиканың теләһә ҡайһы ҡалаһына автобус менән барырға мөмкин. Автомобиль юлдарының дөйөм оҙонлоғо 25 мең километр тәшкил итә, шуларҙың 500 километры — федераль юлдар. Республика автопаркында 1,2 миллион транспорт берәмеге иҫәпләнә (2008 й.). Уларҙың күпселеге — еңел автомобилдәр (900 мең самаһы), йөк машиналары 130 мең, автобустар 23 мең.\nТөп юлдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРязань шоссеһы M5 «Урал» Мәскәү — Силәбе E 30, AH6, AH7\nФедераль әһәмиәттәге Мәскәү — Владимир — Түбәнге Новгород — Чебоксар — Ҡаҙан — Өфө автомобиль юлы. М7 «Волга».\nР314 Өфө — Ырымбур автоюлы\nР316 Стәрлетамаҡ — Магнитогорск автоюлы\nР361 Мәләүез — Магнитогорск автоюлы\n2011 йылда республикала дөйөм майҙаны 2607, 9 мең квадрат метр булған 14,5 мең бина сафҡа ингән, шуларҙың 14,2 меңе — торлаҡ. Шул йылда ҡулланыуға 2,1 млн кв.метр торлаҡ тапшырылған һәм республика торлаҡ төҙөлөшө буйынса Волга буйы федераль округында Татарстан Республикаһынан ҡала икенсе урында тора. Торлаҡ төҙөлөшө темптары юғары булыуға ҡарамаҫтан, Башҡортостанда бер кешегә уртаса торлаҡ күләме түбән кимәлдә ҡала — 22 кв. метр (2011 й.).\nТорлаҡҡа хаҡтар 1 кв. метрға уртаса Өфөлә — 45, Стәрлетамаҡта — 35, Салауатта — 25 — 30, башҡа ҡалаларҙа 15-20 мең һум.\nБашҡортостанда авария хәлендәге йорттарҙан граждандарҙы күсереү буйынса программа тормошҡа ашырыла. 2008—2011 йылдарҙа алты программа үтәлеп, быға 6,5 миллиард һум аҡса, шул иҫәптән Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалауға булышлыҡ итеү фондынан 3,9 миллиард һум йүнәлтелә. Һөҙөмтәлә дөйөм майҙаны 196,6 мең квадрат метр тәшкил иткән 546 күп фатирлы авария хәлендәге йорттан 14640 граждан күсерелә. Был маҡсатта яңы 122 йорттан 5072 торлаҡ бина алына. Республикала авария хәлендәге йорттарҙы тулыһынса бөтөрөү быйыл — 2016 йылда таммаланырға тейеш.\nФинанстар һәм сауҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n«Уралсиб» банкы бинаһы (элекке «БашКредитБанк»)\nТөбәктә 90 банк эшләй (2012 й.), шул иҫәптән 11-е ү руспубликаныҡы. Иң эре банктар «Уралсиб», «Социнвестбанк», «Рәсәй Сбербанкы». Банк бүлексәләренең дөйөм һаны буйынса Башҡортостан Волга буйы федераль округында - 2-се, Рәсәй Федерацияһында 5-се урын биләй. 2012 йылдың тәге яртыһында төбәк иҡтисадына бирелгән кредиттар суммаһы 298,8 млрд һум тәшкил итә. Бәләкәй һәм урта эшәыуарлыҡ субъекттарына 44,1 млрд һумлыҡ кредит бирелә. Рәсәй Федерацияһы банктарының Башҡортостан халҡына биргән кредиттарҙың ҡалдығы 2012 йылдың 1 июленә 150,4 млрд һум була.\nТөбәктә банктар эшмәкәрлеген Башҡортостан Республикаһының Милли банкы контролләй.\nТөп мәҡәлә: Башҡортостан Республикаһында туризм\nБашҡортостан Республикаһында эш хаҡы үҫеше\n2012 йылдың беренсе кварталында уртаса эш хаҡы 18300 һум (2014 йылдың авгусында - 23780 һум) тәшкил итә. Эш хаҡы күләме буйынса республика уртаса Рәсәй күрһәткесенән 26 процентҡа, йәғни 6500 һумға арттараҡ ҡала һәм Волга буйы федераль округында 5-се урында тора. Шул уҡ ваҡытта республикала инженер-техник хеҙмәткәрҙәр менән эре акционерҙар йәмғиәттәре етәкселәренең эш хаҡы араһындағы айырма уҙған быуаттың 90-сы йылдары урталарынан алып 100 тапҡыр һәм унан да күберәк тәшкил итә.\nҺалымдар һәм йыйымдар, федераль бюджетҡа күсереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБашкортостан донор төбәктәр иҫәбенә инә.Республика территорияһында йыйылған средстволар түбәндәгесә бүленә:\nПерспективалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБашҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов 2012 йылда яҡын арала төбәк иҡтисады алдында торған тәү сираттағы бурыстаҙы билдәләне:\nКөньяҡ Башҡортостан агломерацияһы (Ишембай, Салауат, Стәрлетамаҡ ҡалалары) базаһында нефть сәнәғәте кластеры булдырыу\nмашина эшләүселәр өсөн «РусГидро» һәм Alstom француз компанияһы менән берлектә сәнәғәт технопаркын булдырыу\nҠариҙел йылғаһында ГЭС төҙөү\nБелорет районында тулы цикллы металлургия заводы төҙөү\nбәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү, эш хаҡтарын арттырыу, төҙөлөш комплексын активлаштырыу\nӨфөлә ағас-юнысҡы плиталары эшләү буйынса «Кроношпан» предприятиеһын төҙөү. Уның ҡеүәте йылына 2 млн куб. м. Сеймал сифатында Башҡортостан урманы файҙаланыла (Иҫәп буйынса Башҡортостанда ҡырҡыу өсөн бүленгән урман — йылына 8 млн куб. м.)\nСит ил әйберҙәренән баш тартыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2014—2016 йылдарҙа, сит ил тауарҙарынан баш тартыу һәм урындағы тауар етештереүселәрҙе яҡлау маҡсатынан, республикала Башҡортостан тауар етештереүселәренең ҡулланыусыға кәрәкле тауарҙар сығарыуы буйынса эш алып барыла. Ауыл хужалығы, сәнәғәт, фармацевтика, IT-индустрияла сит ил тауарҙары урындағы етештереүсеһенеке менән алмаштырыла.\n↑ Город Салават информационный сайт salavat — salavat jimdo page! 2013 йылдың 16 март көнөндә архивланған.\n↑ Итоги 2012 года 2014 йылдың 6 март көнөндә архивланған.\n↑ О компании | airbashkortostan.ru 2016 йылдың 6 май көнөндә архивланған.\n↑ Национальный банк Республики Башкортостан ПРЕСС-РЕЛИЗ от 01/08/2012 :: Пресс-релизы :: НАЦИОНАЛЬНЫЙ БАНК РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН ЦЕНТРАЛЬНОГО БАНКА РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ(недоступная ссылка)\nЙосопов Т. Н. Иҡтисад 2017 йылдың 8 декабрь көнөндә архивланған. // Башкирская энциклопедия 2020 йылдың 22 ғинуар көнөндә архивланған.. — Өфө: НИГЫ «Башҡорт энциклопедияһы», 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nТармаҡ иҡтисад(недоступная ссылка) // Башкирская энциклопедия 2020 йылдың 22 ғинуар көнөндә архивланған.. — Өфө: НИГЫ «Башҡорт энциклопедияһы», 2013. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nИҫәп-Хисап иҡтисади үҫеш министрлығының, Башҡортостан Республикаһының\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Башҡортостан_иҡтисады&oldid=1109096 ҡабул ителгән


Республика буйынса Тәфтиш комитеты Бүздәк районында «Орда» сектаһына ингән әсәнең 9 йәшлек улын урлау осрағын тикшерә\nАлдан хәбәр ителеүенсә, 29 февраль көндөҙ Бүздәк районында йәшәүсе эшҡыуар полицияға уның элекке ҡатынының улдарын урлауы хаҡында хәбәр итә. Ҡатын бала менән мәктәптән ҡайтып барғанда осраша һәм билдәһеҙ йүнәлештә юҡ була. Әлеге ваҡытта ул бәйләнешкә сыҡһа ла, үҙенең ҡайҙалығын әйтеүҙән баш тарта.\nСветлана Абрамова, Рәсәйҙең Башҡортостан буйынса тәфтиш комитеты етәксеһенең өлкән ярҙамсыһы: «Әлеге ваҡытта тәфтишселәр осраҡ буйынса һәм бала хоҡуҡтарын һаҡлау өсөн тикшереү алып бара. Йыш ҡына бындай хәлдәрҙә ата-әсәнең кемеһендер енәйәт ҡылыуҙа ғәйепләү мөмкин булмаған эш, ләкин һәр осраҡ буйынса айырым тикшереү уҙғарыла. Уның һөҙөмтәләренән сығып процессуаль ҡарар ҡабул ителәсәк».


Инфоурок › Другое › Конспекты › «Ҡариҙел». Легенда тураһында төшөнсә.\nТема: «Ҡариҙел». Легенда тураһында.\nМаҡсат: 1. Легенда тураһында дөйөм төшөнсә биреү. Ҡариҙел йылғаһының килеп сығышына бәйле легенда тарихын өйрәнеү.\n2. Уҡыусыларҙың һөйләү телмәрен, фекерләү ҡеүәһен үҫтереү.\n3. Уҡыусыларҙа тыуған илдең тарихына ҡарата һөйөү тойғолары тәрбиәләү.\nЙыһазландырыу: дәреслек, һүҙлек\n- Уҡыусыларҙы сәләмләү.\n- Өйгә эште тикшереү.\nЫсынбарлыҡты ҡасандыр булған йәки уйҙырма ваҡиғаларҙы ла булған хәл итеп тасуирлаған һәм аңлатмалылыҡҡа ҡоролған халыҡ хикәйәһен л е г е н д а тип йөрөтәләр.\nЛегендаларҙа фантастик уйҙырма, хыял, мөғжизә төп урынды ала. Легенда геройҙары тәбиғәт, ҡош-ҡорт, йәнлектәр менән бик еңел аралашып, һәр төрлө ғәҙәти булмаған мөнәсәбәткә инә ала.\n«Ҡариҙел» легендаһы уҡыла.\n??? Батыр егет ни өсөн батшанан байлыҡ түгел, ә ирек, ер һәм ат һораған? Ошо теләктә башҡорт халҡының ниндәй хыялы, ынтылыштары һәм үҙенсәлеге сағылған?\n??? Яттарҙың көнләшеүе, эйәһенән тартып алырға тырышыуы Ҡара айғырҙың ниндәй сифаттары тураһында һөйләй?\n??? Атҡа ундай сифаттар биреүҙең ниндәй әһәмиәте бар?\n*** Тыуған ауылыбыҙҙа таралған легендалар менән танышыу.\nИҫке Сибай ауыл халҡы Бөрйән ырыуының атайсал нәҫеленән сыҡҡан. «Атайсал» ул Кеше исеме булған. Уны был осраҡта Тыуған ил, тыуған төйәк мәғәнәһендә тип аңларға ярамай. Атайсал исемле Кеше XVII быуаттың тәүге яртыһында ғүмер иткән. Ҡарттар һөйләп ҡалдырыуынса, Атайсалдың нәҫелдәре баярҙың ҡыҫымына түҙә алмай, бынан 250-300 йылдар элек ирек эҙләп, хәҙерге Күгәрсен районының Ташлы йылғаһы буйындағы Санъяп исемле ауылдан Ирәндек тауының көнсығышына килеп, хәҙерге Эттотҡан ҡыҫығында төйәк ҡорған.\nЭттотҡан үҙәге. Атайсал ауылының тәүге урыны\nЫрыу башлығы хөрмәтенә ауылға Атайсал тигән исем биргәндәр. Ошо уҡ ваҡытта Атайсал ҡыҫығынан түбәнерәк, Ҡарағайлы йылғаһы буйында Ҡаракөбәк тигән ҡарт та үҙ ырыуы менән килеп төйәкләнгән.\nОшо ауылда крәҫтиән ғаиләһендә Сибай исемле малай тыуып үҫкән. Ул Атайсалдың бүләһе, алтынсы быуын вәкиле була. (Атайсал – Һарығол – Аҡҡужа – Абзан – Утарбай – Сибай). Сибай йәштән үк кешеләр менән аралашып йәшәргә ярата, тирә-яҡта абруйы ҙур була. Ҙур булмаған йылға буйындағы Атайсал ауылы үҫә. Унда йәшәүселәргә урын етмәй башлай. Сибай беренсе булып Айсыуаҡ тауының көньяҡ итәгенә яңы урынға, Ҡарағайлы йылғаһының көнсығыш ярына күсә. Уға башҡа ҡәрҙәштәре лә ҡушыла. Ауылды Сибай, йәйә эсендә Атайсал тип йөрөтә башлайҙар. Ошо исем батша хөкүмәтенең ревизияларында яҙылып нығына. Бөтәһе ун ревизия була. Башҡортостан биләмәләрендә ревизия 1739 йылдан башлап алып барыла. Сибай үҙе ревизия үткәреүҙә әүҙем ҡатнаша. («Тарих буйынса очерктар», Өфө, 1956 й. 1-се том, 1-се бүлек).\nРус яҙыусыһы декабрист П.М.Кудряшов был ауылда бер нисә тапҡыр була. Ул башҡортса һәйбәт һөйләшкән. башҡорттарҙың тарихы, ғөрөф-ғәҙәте, көнкүреше менән ныҡ ҡыҙыҡһынған. Уның тарихи-этнографик журнал «Отечественные записки»ны сығарыусы дуҫы П.П.Свиньинға яҙған хатында: «Ҡыҙыл ҡәлғәһенә килһәгеҙ, һеҙгә унан егерме саҡырым көнбайышта ятҡан Сибаево ауылына сәфәр тоторға ла мөмкин… Әгәр ҙә башҡорттарға иғтибар итергә ниәтегеҙ бар икән, был ярым күсмә халыҡты күҙәтеү өсөн Сибаево ауылынан да ҡулайлы урын тапмаҫһығыҙ».\n1821 йыл Утарбай (Сибайҙың ейәне) ғаиләһендә Шәйәхмәт тигән Ир бала тыуа. Ул ун бер йәшендә етем ҡала. Шәйәхмәт Сибаев ун ете йәшендә (1838) хәрби хеҙмәткә алына һәм ике йыл хеҙмәт итә. Ошонан һуң 1840 – 1843 йылдарҙа – старшина писере, шунан биш йыл кантон писере була. 1848 йыл Шәйәхмәт яңынан хеҙмәткә саҡырыла һәм Арал нығытмаһында хеҙмәт итә. Унан ҡайтҡас, 1852 йыл етенсе кантонда йорт старшинаһы, һуңынан 1855 – 1857 йылдарҙа ул тағы ла хеҙмәттә: Перовский фортында крепостной командала була. Яҡшы хеҙмәте өсөн зәүрәт-сотник дәрәжәһенә лайыҡ була. Ғүмеренең һуңғы йылдарында Шәйәхмәт Сибаев алтынсы башҡорт кантонында (Тамъян-ҡатай) кантон начальнигы була. Ш.Сибаевтың ғүмере 1863 йылда өҙөлә.\n1845 – 1850 йылдарҙа 13 ғаилә Сибай ауылынан бүленеп, 6-7 саҡрым көнсығышҡараҡ – Ҡарағайлы йылғаһы буйына күсенә һәм «Түбәнге ауыл»ды нигеҙләй. 1850 йылғы халыҡ иҫәбен алыу барышында Түбәнге ауыл рәсми рәүештә теркәлә һәм уға «Яңы Сибай» исеме бирелә. Ә үрге төп ауыл «Иҫке Сибай» тип исемләнә. 1850 йылғы «ревиз» мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Яңы Сибай ауылына нигеҙ һалыусылар: иң тәүҙә Хоҙайбирҙе Бәхтидәүләтов һәм уның улдары Тайып, Әбүғасим, Таһир ғаиләләренә күсенә. Башҡа күсенеүселәр араһында Абдулфатих һәм Абдуллатифтар, Абдулла һәм Фәйез Аҡҡоловтар, Төхвәтулла Байгильдин, Ғибәҙәт Хәмитов, Хисмәтулла Янбаев, Вәхит һәм Салих Биктимеровтарҙың ғаиләләре була.\nИҫке Сибай ауылының йылдам үҫеүе 1932 йылда Сибай МТС-ы, һуңыраҡ совхоз үҙәге булыуы менән бәйле. 1941 йылда 296 ир-егет фронтҡа китеп, шуларҙың 124-е ҡайта, 172 кеше һәләк була.\nБөгөнгө көндә Иҫке Сибайҙа - 3138 кеше йәшәй. Ауылыбыҙҙа «Сулпылар» балалар баҡсаһы, урта мәктәп, музыка мәктәбе, мәҙәниәт йорто, «Черный дракон» клубының филиалы, больница, аптека, кантора, мәсет, «Изге нур» мәҙрәсәһе, «оҫта ҡуллы инәйҙәр» ойошмалары эшләп килә.\nСибай ҡалаһына яҡын урынлашыуы, ауылдың үҫеүенә булышлыҡ итә. Йәш белгестәр уҡыу йорттарын бөтөп тыуған ауылдарына ҡайталар. Ғаиләләр барлыҡҡа килә, яңы өйҙәр көндән-көн күбәйә. Мәҙәниәт йортонда ай һайын «бәпес туйҙары» үткәрелә.\nШулай итеп, Иҫке Сибай ауылы бөгөнгө көндә лә үҫешә, ҙурая һәм уның киләсәге бар.\nАуылыбыҙҙың төп тауы – Айсыуаҡ. Ул беҙҙең ауылға нигеҙ һалыусыларҙың береһе һәм тәүге муллаһы исемен йөрөтә.\nАуылдың икенсе яғынан инһәң – Үлектәр тауы (уның итәгендә ҡәберлек-зыярат булғанға), Ишек тау, Тәҙрәташ тауҙары урынлашҡан. Тәҙрәташтың исеме, уның төньяҡ битләүендәге ҡая ташта рамлы тәҙрәгә оҡшаған һыҙаттар булыуына бәйле.\nҠарйоҡмаҫ тауы – тыныс көндә лә был тауҙың башына менһәң, көслө елгә осрайһың, шуға күрә лә ҡыш көнө уның башында ҡар ятмай. Ҡарағайлы йылғаһы. Иҫке Сибай ауылынан 10-12 саҡырымдар самаһы көнбайышта, Ирәндектең бер тармағы булған Ҡарайғыһуйған үҙәгенән башланып, Иҫке Сибай ауылы һәм Сибай ҡалаһы аша үтеп, Төйәләҫ быуаһына ҡоя. Уның оҙонлоғо 28 саҡырым. Һуңғы 20-30 йыл эсендә һыуы ныҡ кәмене. Элекке ағас һәм ҡыуаҡлыҡтар юҡҡа сыҡты.\nҒәлләм ырҙыны. Иҫке Сибай ауылының көнсығыш ситендәге бер тигеҙ урынды шулай атағандар.\n1930 йылдар башында ауыл крәҫтиәндәрен Сталин исемендәге колхозға берләштергәндәр. Көҙ көнө үҫтергән игендәрен ураҡменән урып, көлтәләргә бәйләп киптергәс, ат арбаларына тейәп ауылға яҡын урынға ташып, эҫкерткә һалалар. Унан инде көҙ буйы, әгәр өлдгөрмәһәләр, ҡышын да молотилкалар менән, йә булмаһа аттар менән тапатып иген һуҡҡандар, елгәргестәрҙә, улары булмаһа, ағас көрәктәр менән һауаға сөйөп таҙартып алғандар.\nХәҙерге кеүек игенде урып, йыйып, һуғып, таҙартып, хата тейәп биреүсе үҙйөрөшлө комбайндар булмаған заманда был күп көс талап ителгән эштәрҙе колхоздың бригадиры Ғәлләм Сәйфетдинов оҫта хөрмәтенә ауылдаштары элекке ырҙын урынын уның исеме менән йөрөтө.\nIV. Өйгә эш биреү. Легенда яҙырға.\nИбрагимова Азалия Варисовна\nНомер материала: ДБ-266240


Рәсәй лидеры ҡыҙҙар менән малайҙарҙы бергә уҡытыу яҡлы\n12 Июль 2021, 10:07\nҠыҙҙар менән малайҙар бергә уҡыһа бер-береһенә ихтирам менән ҡарай башлайҙар. Тирә-яҡтағыларға ярҙам итәләр. Шулай итеп, Путин Мәскәүҙән 11 йәшлек Даниилдың төрлө енес балалары айырым уҡырға тейеш тигән проектына аңлатма бирҙе.\n«Бөгөнгө көн белгестәре ҡыҙҙар менән малайҙарҙың бергә уҡыуы яҡшыраҡ, тип иҫәпләй. Улар бер-береһенә хөрмәт менән ҡарай башлай, ағымдағы эш барышында бер-береһенә ярҙам итә. Малайҙар ҡыҙҙарға ярҙам итә, ҡыҙҙар үҙҙәренең яҡшы сифаттарын күрһәтә һәм шул рәүешле үҙҙәренең иптәштәренең (малайҙарҙың) характерына ыңғай йоғонто яһай», - тип аңлатты ил башлығы.\nМалайҙың проекты буйынса ҡыҙҙар менән малайҙарҙы дөйөм дәрестәрҙә айырым уҡытыу һәм ашханаға бергә йөрөү шарттары тәҡдим ителә. Даниил уйлауынса, бындай система «малайҙарҙа рух тәрбиәләргә, ә ҡыҙҙарға һөйкөмлөрәк булырға» булышлыҡ итәсәк. Уҡыусы үҙенең проектын «Аристократ мәктәбе» тип атаған.


Рөстәм Хәмитов Рәсәй ҡулланыусылар йәмғиәттәренең үҙәк союзы советы Рәйесе менән осрашты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Рәсәй ҡулланыусылар йәмғиәттәренең үҙәк союзы советы Рәйесе менән осрашты\n15:55, 22 июля 2011 Иҡтисад\n21 июлдә Республика Йортонда Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәй ҡулланыусылар йәмғиәттәренең үҙәк союзы советы Рәйесе Евгений Кузнецов менән осрашты. Әңгәмә барышында республикала ҡулланыусылар кооперацияһы системаһының артабанғы үҫеш мөмкинлектәре ҡаралды.\nБашҡортостан Президенты билдәләүенсә, ваҡытында республикала «Башпотребсоюз» тигән бик көслө ойошма булған.\n— Төрлө сәбәптәр арҡаһында бөгөн ул көслө лә, йоғонтоло ла түгел. Бөгөн беҙ ауыл хужалығында ла, бәләкәй бизнеста ла, эшҡыуарлыҡ өлкәһендә лә күрәләтә асыҡ, биләнмәгән урындар булыуын аңлайбыҙ. Әгәр мөмкин булһа, бөгөн беҙ тергеҙеү варианттарын мотлаҡ табырға тейешбеҙ, — тине Рөстәм Хәмитов.\nЕвгений Кузнецов һүҙҙәренә ҡарағанда, эшмәкәрлектең дөйөм күләме буйынса «Башпотребсоюз» системала етенсе урынды биләй. Әгәр ҙә эшмәкәрлектең әҙерләү өлкәһе, дөйөм туҡланыу үҫеше кеүек айырым төрҙәрен алғанада, ул – тәүге өс лидер иҫәбендә. Ләкин унан да артығыраҡ ҙур потенциал бар. Тәү сиратта – ул республика халҡы.\nҮҙәк союзы башлығы Башҡортостан Президентына республика территорияһында ҡулланыусылар кооперацияларына ярҙам итеү программаһын булдырыу мөмкинлеген ҡарау үтенесе менән мөрәжәғәт итте. Унда республика өҫтөнлөклө һанаған һәм ҡулланыусылар кооперацияһы эшмәкәрлеген йүнәлтә алған эшмәкәрлек төрҙәре буйынса ярҙам күрһәтеү сағылыш таба алыр ине. Был хаҡта Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр иттеләр.


18:31, 16 сентябрь 2019 версияһы\n55 байт алынған , 2 года назад\n18:20, 16 сентябрь 2019 версияһы (төҙәтеү)\n18:31, 16 сентябрь 2019 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\n'''Аманат''' — [[Башҡортостан Республикаһы]]ның мәктәп йәшендәге балалар һәм үҫмерҙәр өсөн [[башҡорт теле]]ндә ай һайын сыға торған нәфис-публицистик журналы.\nБаҫманың исемендәге «аманат» һүҙе — «васыят» тигән мәғәнәлә. Баҫма [[Башҡортостан]] халҡы, балалар тормошо, [[фән]] һәм [[техника]], [[әҙәбиәт]] һәм [[сәнғәт]], [[спорт]] өлкәһендәге ҡаҙаныштар тураһында яҙа, балалар ижады менән таныштыра. Журналда мәктәп тормошо, тәбиғәтте һаҡлау, буш ваҡытты ойоштороуға арналған бүлектәр бар.\n[[Рәшит Ниғмәти]], [[Биишева Зәйнәб Абдулла ҡыҙы|Зәйнәб Биишева]], [[Мостай Кәрим]], [[Абдулхаҡ Игебаев]], [[Фәүзиә Рәхимғолова]] кеүек күренекле әҙиптәр тәүге әҫәрҙәрен «Пионер» журналында баҫтырған.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/908460 ҡабул ителгән


Өфөлә IV Төбәк-ара кадрҙар форумы эш башланы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә IV Төбәк-ара кадрҙар форумы эш башланы\n12:34, 28 октября 2015 Иҡтисад\nӨфөлә IV Төбәк-ара кадрҙар форумы эш башланы Фото: автор фотоһы\nӨФӨ, 2015 йыл, 28 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.\nӨфөлә IV Төбәк-ара кадрҙар форумы эш башланы. Быйылғы осрашыуҙың темаһы — «Яңы шарттарҙа кеше капиталы менән идара итеүҙең һөҙөмтәлелеген арттырыу».\n«Форум дүртенсе тапҡыр уҙғарыла. Сара кеше ресурстарын ҡулланыу өлкәһендәге мәсьәләләрҙе ҡарау өсөн мөһим майҙансыҡҡа әүерелде. Бынан тыш, беҙ ошо майҙансыҡты уҡыу йорттары һәм эш биреүселәр араһындағы үҙ-ара эш итеү проблемаларын тикшереү өсөн файҙаланабыҙ», — тине республика Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Рөстәм Мәрҙәнов форумды асыу тантанаһында.\nСара ике көн дауам итәсәк. Ғәҙәттәгесә, унда дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдары, Рәсәй төбәктәре вәкилдәре, ҙур, урта һәм бәләкәй эшҡыуарлыҡ компаниялары етәкселәре, HR-хеҙмәте етәкселәре, HR-хеҙмәте провайдерҙары, бизнес-тренерҙар, фәнни һәм мәғариф учреждениелары вәкилдәре ҡатнаша. Форум барышында түңәрәк өҫтәлдәр, оҫталыҡ дәрестәре ойоштороласаҡ, күргәҙмәләр эшләйәсәк.\nТеги: кадрҙар форумы


Урындағы ҡаҙнаға өҫтәмә килем, ә халыҡҡа яңы эш урындары\nЙылайырҙа тегеү цехы сафҡа индерелде. Был предприятие көнъяҡ райондарҙа тормошҡа ашырылған инвестиция проектының өсөнсө сираты. Ошондай уҡ тегеү цехтары күптән түгел генә Әбйәлил һәм Баймаҡ райондарында барлыҡҡа килгәйне. Йылайырҙа ла предприятиеның асылыуын халыҡ түҙемһеҙлек менән көткән. Әле яңы эш урындарын хеҙмәткәрҙәр менән тулыландырыу бара. Тегеү цехы мөмкинлектәре менән беҙҙең хәбәрселәр ҙә ҡыҙыҡһынды.\nГөлмира Йоманиязова әле теген машинаһы менән ,, һеҙ,, кимәлендә генә аралаша. Ләкин киләсәктә етеҙ йүгергән энәләр аҫтынан яҡшы сифатлы кейем-һалым сығасағына шик юҡ. Өйрәнсек ҡыҙ һөнәр үҙләштереүгә ныҡышмалы тотонған. Был аңлашыла. Уҡыуҙы тамамлап эш таба алмай аҙапланған Гөлмираға тегеү цехы асылыуы үҙ тормошон яйға һалыуға өмөт уята.\nЛәкин Гөлмираға тегенсе булып китеү еңелдән булмаясаҡ. Уның үксәһенә тәжрибәлерәк тегенселәр баҫып килә. Йылайырҙа быға тиклем һөнәрселек училищеһы эшләп килгән. Миләүшә Бохарова унда тегенсегә уҡыған. Эш тәжрибәһе булмаһа ла бер өйрәнгән ҡул үткәндәрҙе тиҙ хәтергә төшөрә, ти ул.\nЯңы сафҡа ингән тегеү цехы илле кешене эш урыны менән тәьмин итәсәк, Ләкин бында эләгеү өсөн һынау ҙур. Тәүҙә ҡытаны-ҡыҙҙар ике ай буйы әҙерлек курстары үтә. Бының өсөн улар хатта стипендия ла ала. Эшкә һәләтлеләр генә алынасаҡ.\nТегеү цехы Йылайыр районы һәм сит төбәк инвесторҙары менән берлектә башҡарылған проект. Урындағы етәкселек эшҡыуарҙарға бина менән ярҙам итә. Инвесторҙар иһә уны тегеү машиналары менән йыһазландыра. Киләсәктә бында эш , балалар кейемдәре һәм башҡа еңел әйберҙәр етештерәсәктәр.\nӘйткәндәй, эштәр яҡшы барһа цехтың үҙен дә киңәйтеү ҡарала. Бәлки киләсәктә тап көнъяҡ райондар республиканың еңел сәнәғәт тармағын етәкләр. Ә был инде урал аръяғы райондары өсөн төп мәсьәлә-эшһеҙлекте хәл итеүгә хәл иткес аҙым буласаҡ.


Өс йыл гарантия менән\nӨфөлә подъездарҙы ремонтлау буйынса проект тормошҡа ашырыла. Сипайлово биҫтәһенә эш сәфәре сиктәрендә, Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафин бындағы Бикбай урамындағы 12/1 һәм 12/3-сө йорттарҙағы ремонт барышы менән танышты.\nӘлеге мәлдә бында стеналарҙы буяу эштәре тамамланыу өҫтөндә, пластик тәҙрәләр, энергия һаҡлаусы яҡтыртҡыстар ҡуйылған, беренсе ҡаттың иҙәндәренә плитка түшәгәндәр, инеү урындары төҙөкләндерелә. Былтыр был йорттарҙың ихаталарын “Урындағы башланғыстарға ярҙам итеү” программаһына ярашлы ремонтлағайнылар. Шулай уҡ “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Аныҡ эштәр” проекты буйынса балалар өсөн уйын майҙансығы, тренажерҙар һәм резина япмалы универсаль спорт майҙансығы ҡуйылғайны.\nБаш ҡала хакимиәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, быйылғы миҙгелдә Өфөлә күп фатирлы 444 йортта 1288 подъезды комплекслы ремонтлау планлаштырылған. Апрелдә “Регоператор” фонды конкурс нигеҙендә дүрт подрядсы ойошма һайлап алғайны. Әле улар 76 күп фатирлы йорттоң 248 подъезында эштәр алып бара.\nКонтрактҡа ярашлы, подрядсы ойошмалар, вандализм осраҡтарынан тыш, бар эштәргә лә өс йыллыҡ гарантия бирә. Аҡсаны улар подъезд рәйесе, район хакимиәте вәкиле, идара итеүсе компания һәм “Регоператор”ҙар ҡабул итеү актына ҡул ҡуйғас ҡына ала ала.


Түбәнге Ләкәнде — Башҡорт Википедияһы\n54°08′06″ с. ш. 56°16′46″ в. д.HGЯO\n80 605 428 116\nТүбәнге Ләкәнде (рус. Нижние Леканды) — Башҡортостандың Ауырғазы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 234 кеше. Почта индексы — 453499, ОКАТО коды — 80205828004.\nКүҙйылға йылғаһы (Ағиҙел йылғаһы бассейны) буйында урынлашҡан\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Тюкунь): 5 км\nЛәкәнде ауылының Үрге Ләкәнде ауылы 1783 йылдан, IV рәүиз йылынан, ә Түбәнге Ләкәнде 1786 йылдан билдәле. Беренсе ауылға, Үрге Ләкәнде ауылына, типтәрҙәр нигеҙ һала, ә икенсеһенә - Дыуан-Табын улусы аҫабалары менән керҙәшлек килешеүе буйынса мишәрҙәр нигеҙ һала. Үрге Ләкәнде ауылында, барлыҡҡа килеү мәлендә 12 кеше була. 1834 йылда Түбәнге Ләкәнде ауылында типтәрҙәр һаны 200 кеше иҫәпләнә.\n1865 йылда 34 йортта 189 кеше йәшәгән. Игенселек, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәндәр. 1906 йылда мәсет, мәктәп, һыу тирмәне, мөгәзәй теркәлгән.\n2010 йыл 14 октябрь 234 116 118 49,6 50,4\n2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - татарҙар (50 %), башҡорттар (49 %).\nСәғиҙуллин Ғабдулла Ғәйфулла улы (30 июнь 1938 йыл—5 декабрь 1999 йыл) — химик‑технолог. Шартлау физикаһы өлкәһендә СССР һәм Рәсәй ғалимы, техник фәндәре докторы (1978), профессор (1980)\nХәкимов Миҙхәт Ғәйнан улы (25 февраль 1940 йыл) — Рәсәй Дәүләт Думаһының саҡырылыш депутаты. «Рәсәй төбәктәре» төркөмө.\n↑ Түбәнге Ләкәнде // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Түбәнге_Ләкәнде&oldid=1143757 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:40 25 июнь 2022 үҙгәртелгән.


ҠАЗАН ҠАРА ҠАЙҒЫЛА…\n17 ноябрҙә Мәскәү ваҡыты менән 19.25 сәғәттә Мәскәү-Ҡазан йүнәлешендә осоусы «Боинг-737» самолеты һәләкәткә осраны. Самолеттың 44 пассажиры һәм 6 экипаж ағзаһы барыһы ла һәләк булған.\n«Татарстан» авиакомпанияһының 363-сѳ рейсы Мәскәүҙең «Домодедово» аэропортынан оса. Әммә ул Ҡазан аэропортына еткәс, ултыра алмай ҡолап тѳшә. Белгестәр тарафынан һәләкәткә илтеүсе сәбәптәр булып самолеттың тѳҙѳк булмауы, пилоттарҙың дѳрѳҫ идара итмәүе, һауа шарттарына бәйле һәм башҡа фараздар ҡарала. Әлеге кѳндә тикшереү эштәре бара.\nКисә, 18 ноябрҙә, Татарстан Республикаһында матәм кѳнѳ иғлан ителде. Һәләк булыусылар араһында Татарстан Президенты Рѳстәм Миңлехановтың улы Ирек Миңлеханов, республиканың Федераль именлек хеҙмәте начальнигы Александр Антонов булған.\nАвиаһәләкәттә яҡындарын юғалтыусыларға ил Президенты В.В.Путин, Хѳкүмәт етәкселәре, Рәсәй субъекттары башлыҡтары, ябай халыҡ ауыр юғалтыу ҡайғыһын уртаҡлашыуҙарын белдерҙе.


Мәскәүҙә Рәсәй Президенты Башҡортостан Президенты менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nМәскәүҙә Рәсәй Президенты Башҡортостан Президенты менән осрашты\n9:49, 22 октября 2010 Сәйәсәт\nКесе йома, 21 октябрҙә, дәүләт башлығының «Горки-9» резиденцияһында Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашты.\nОсрашыу барышында Рөстәм Хәмитов үҙенең төбәк башлығы вазифаһында эшләүенең тәүге өс айы һөҙөмтәләре хаҡында һөйләне. «Республикала ил етәкселеге тарафынан ҡуйылған бөтә бурыстар ҙа үтәлә», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул.\nДмитрий Медведев республикала социаль программаларҙы, беренсе сиратта, өлкән йәштәге кешеләргә ярҙам күрһәтеүгә йүнәлтелгәндәрен бойомға ашырыу барышы менән ҡыҙыҡһынды. Дәүләт башлығы ауыл ерендә йәшәүсе өлкәндәрҙе медицина хеҙмәтләндереүе һәм дарыуҙар менән тәьмин итеү юҫығында эштәр нисек тороуына иғтибар йүнәлтте һәм, фельдшер-акушерлыҡ пункттарын үҫтереүҙең социаль ярҙамдың өҫтөнлөклө йүнәлештәренең береһе булырға тейешлеген айырып билдәләне. Бөгөн фельдшер пункттарының хоҡуҡтары киңәйҙе. Атап әйткәндә, уларға халыҡты дарыуҙар менән тәьмин итеү мөмкинлеге бирелде. Хәмитов бөгөнгө көндә Башҡортостанда меңдән артыҡ фельдшер-акушерлыҡ пункттары булыуын, төбәктә уларҙы ремонтлау һәм яңыртыу буйынса маҡсатлы программа ғәмәлгә ашарылыуын билдәләп үтте.\nРеспублика башлығы РФ Президентына бер нисә йыл инде Башҡортостан пенсионерҙары өсөн эшләп килгән «халыҡ университеттары» системаһы хаҡында һөйләне. Атап әйткәндә, компьютер менән эшләргә өйрәтеү курстары айырыуса популяр. Әлә йөҙләгән пенсионер уҡып сыҡҡан, төбәк властары ярҙамында был эш дауам итәсәк.\nРөстәм Хәмитов шулай уҡ өлкәндәр өсөн 2011 йылда ғәмәлгә ашырыла башлаясаҡ яңы программа тураһында һөйләне. Пенсионерҙар өсөн республика бюджеты средстволары иҫәбенә Рәсәйҙең төрлө ҡалаларына туристик экскурсиялар ойоштороласаҡ.\nИл Президенты был башланғысты хупланы һәм әлегәсә Рәсәйҙә бындай проекттар хаҡында ишетмәүен, Башҡортостандың уны тормошҡа ашырыу буйынса тәүге һынау төбәге буласағы хаҡында әйтте. Дмитрий Медведев билдәләп үтеүенсә, Башҡортостандың үҙендә лә, күрше төбәктәрҙә лә иҫтәлекле урындар байтаҡ.\nРөстәм Хәмитов 2011 йылға Башҡортостан бюджетында өлкән йәштәге кешеләр менән социаль эш алып барыуҙың бындай төрҙәрен үҫтереүгә тиҫтәләгән миллион һум аҡса ҡаралыуын әйтте.


Иң мөһим имтихан | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nИң мөһим имтихан\n30 мая 2018 — 15:50 ГТРК «Башкортостан»\nБөгөн 11-се класс уҡыусылары математика фәненән үҙ белемдәрен тикшерҙе. Уҡыусылар түҙемһеҙлек менән имтихан башланғанын көтә. Туғыҙ тулыу менән мәктәп асылды. Имтихан тапшырыусылар металл эҙләү ҡорамалдары аша үтте.Уҡыусылар имтихандарҙы етди күҙәтеү аҫтында тапшыра. Кабинеттарҙа видео күҙәтеү алып барыла.Өфөнөң Киров районындағы 22-се мәктәпкә имтиханға 100 уҡыусы килгәйне. Республикала бөгөн математика фәненән имтихан бирергә 17 мең 818 уҡыусы ғариза биргән. Киләһе берҙәм дәүләт имтиханы 1 июндә профилле математика фәненән үтәсәк. Ә бөгөнгө имтихан һөҙөмтәләре яҡынса июнь урталарында билдәле буласаҡ.


Халыҡ иҫәбен алыу барышында граждандарҙың да, иҫәпселәрҙең дә хәүефһеҙлеге тәьмин ителәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nХалыҡ иҫәбен алыу барышында граждандарҙың да, иҫәпселәрҙең дә хәүефһеҙлеге тәьмин ителәсәк\n10:29, 17 марта 2010 Иҡтисад\nБөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу яҡынлашҡанда уны үткәреүҙең хәүефһеҙлегенә лә етди иғтибар бирелә. Сер түгел, кешеләрҙең күбеһе халыҡ иҫәбен алыуҙы үткәреүгә һағайып ҡарай, өйҙәренә иҫәпселәр урынына һәр төрлө мутлашыусылар инеүенән ҡурҡа. Граждандар именлеген һәм улар биргән мәғлүмәттең конфиденциаллеген гарантиялау ниәтендә, иҫәпселәргә махсус танытмалар тапшырыла, улар уны паспорты менән бергә күрһәтергә тейеш. Был турала “Башинформ” агентлығында үткән матбуғат конференцияһында Росстаттың Халыҡ һәм һаулыҡ һаҡлау статистикаһы идаралығы начальнигы Ирина Збарская хәбәр итте. Ул шулай уҡ иҫәпселәрҙең үҙҙәренең именлеген тәьмин итеү кәрәклеген дә һыҙыҡ өҫтөнә алды. Шуның арҡаһында урам, йорт һәм подъездарҙы яҡтыртыуға өҫтәмә иғтибар биреләсәк.\nБашҡортостанстат етәксеһе Әкрәм Ғәниевтың әйтеүенсә, республикала 2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа иҫәпселәргә бәйле криминаль ваҡиғалар күҙәтелмәгән. Ауылдарҙың береһендә шулай ҙа бер иҫәпсегә берәҙәк эт ташланған. Тимәк, бындай мәсьәләне лә хәл итергә кәрәк.\nХалыҡ иҫәбен алыуға әҙерлектең һуңғы этабында техник пландағы һорауҙар асыҡлана, халыҡҡа аңлатыу эштәре алып барыла. Һәм бында, матбуғат конференцияһында билдәләүҙәренсә, киң мәғлүмәт сараларының роле баһалап бөткөһөҙ.\nҺорау алыу ваҡытында хаталар китмәһен өсөн, инструкторҙар менән һайлап тикшереү үткәреләсәк. Икенсегә урап сығыу булған хаталарҙы төҙәтергә һәм мәғлүмәттең дөрөҫлөгөн тикшерергә мөмкинлек бирәсәк.


13 Февраль 2018, 12:37\nХәҙерге заманда мөхәббәттең “м” хәрефе лә булмаған ҡайһы бер ҡыҙҙар байлыҡ, аҡса, затлы йыһазлы фатирҙарға алданып, хатта атаһы йәшендәге ир-егеттәргә “кейәүгә сығып”, сит илгә китәләр. Бәғзеләре алдатҡыс ялтырауыҡтар, буш вәғәҙәләргә ышанып, үҙен ныҡ кәмһетә һәм үҙенә тиң булмаған бизнесмендар менән йәшәй, уртаҡ балаһын бүлешә алмай, үҙ иленә кире ҡайтыу өсөн күпме ғазаптар кисерергә тура килә был ҡыҙ балаға. Шуға ла алтын-көмөш сыҡҡан ерҙән тыуған-үҫкән ил артыҡ тигәндәр бит. Элгәре ата-бабаларыбыҙ никахлашыу өсөн егет һәм ҡыҙҙың ете быуын нәҫелен тикшереп биреп-алғандар. Ә сит-яттарға ышанып ғаилә ҡорғандар бәхетһеҙ һәм ғүмерһеҙ була. Уны телевизорҙан күрһәтеп, йәштәргә аңлатыуҙар ҙа алып баралар бит.


Өфөләге Пэт үҙәгендә тикшерелеү бушлай - Bash.News\nӨфөләге Пэт үҙәгендә тикшерелеү бушлай\nӨфөләге Пэт үҙәгендә тикшерелеү бушлай https://bash.news/news/86469_flge_pet_gend_tiksherele_bushlaj\nУл мотлаҡ медицина страховкаһы иҫәбенә эшләнә. Ядро медицинаһы үҙәге асылғандан бирле дүрт йыл эсендә 20 мең тирәһе пациент заманса технологиялар ярҙамында диагностика һәм дауаланыу алған. Онкологияны асыҡлау һәм дауалауҙағы һуңғы ҡаҙаныштар хаҡында беҙҙең сайтта.\nДмитрий Обухов Өфөләге Пэт үҙәгенә Ырымбурҙан килгән. Организмындағы бәләкәй диаметрлы шеште өйрәнергә һәм диагноз ҡуйырға кәрәк. Тәүҙә пациентҡа ҡан тамыры аша радиафарм препарат индерелә. Препарат тән буйлап таралғансы бер сәғәт тирәһе ул ятып тора һәм махсус һыу эсә. Әйтергә кәрәк, радиафарм препараттар ядро медицинаһы үҙәгендә етештерелә. Тикшереү үтергә әҙер булғас, ауырыу позитрон эмиссион томограф бүлмәһенә инә .\nТикшереүҙең артабанғы этабы инде рентгенологтар ҡарамағында. Улар заманса техникала төшөрөлгөн снимоктарҙы өйрәнеп диагноз ҡуя. Һөҙөмтә бер-ике тәүлек эсендә әҙер була, ә ситтән килгән кешеләргә ул шул уҡ көндә тапшырыла.\nПозитрон эмиссион томограф МРТ һәм КТ тикшереүенән нимәһе менән айырыла? Кеше организмына индерелгән радиофарм препарат ярҙамында шештең организмдың ҡайһы өлөшөндә урынлашыуын, анатомик үҙенсәлеген һәм әүҙемлеген күҙәтергә мөмкин. Яман шешкә иң теүәл диагноз тап ошо технология аша эшләнә, ул 95-100 процент тәшкил итә. Һәр хәлдә, белгестәр шулай ти. Ә заманса шарттарҙа медицина тикшереүе республикала йәшәгән һәр кем өсөн бушлай, ул мотлаҡ медицина страховкаһы иҫәбенә башҡарыла.\nИлшат Денисламов, "Пэт технолоджи" үҙәге баш табибы: “Беҙгә пациенттар үҙ төбәгендәге онколог юлламаһы буйынса килә. Башҡортостанда йәшәүселәр өсөн был процедуралар дәүләт гарантияһы иҫәбенә, ә ситтәр – төбәк-ара пациенттар өсөн, юлламалары булмаһа, улар беҙҙең үҙәктә 6 процент тирәһе – түләүле”.\nӨфөлә ядро медицинаһы үҙәге 2014 йылда асылды. 20 меңгә яҡын пациент бында һаулығын тикшертеп, дауаланып өлгөргән дә инде. Шулай ҙа яман шешкә диагноз ҡуйыу һәм дауалауҙа был ысул тураһында һәр төбәктә лә халыҡ белеп бөтмәй. ПЭТ үҙәккә ябай кешегә юл ябыҡ тигән фекер бар, әммә ул төптө улай түгел. Сиратҡа килгәндә, пациенттар бер аҙна тирәһе көтә.\nҮҙәктә кибер бысаҡ менән дауалау үткәрелә. Хирург ҡулы етә алмаған урынға радиоактив нурҙар еңел генә һәм миллиметрына тиклем теүәл барып етә. Медицинала был алым төрлө шештәргә ҡаршы ҡулланыла. Нурланыш алыусы тирәләй урынлашҡан камералар аша радиохирург процесты теркәп бара. Дауалау беҙҙең пациенттар өсөн шулай уҡ бушлай, ә ситтән килгәндәр өсөн фракция 200 мең һум тирәһе. Өфөләге ПЭТ үҙәк – дәүләт һәм шәхси партнерлыҡтың уңышлы өлгөһө. Ул Рәсәй ҡалаларындағы 11 филиалдың береһе. Заман афәтенә әйләнгән яман шешкә диагноз ҡуйыуҙа алдынғы технологиялар ауырыуҙарҙың ғүмерен оҙайтырға ярҙам итә. Сөнки ни тиклем иртәрәк асыҡланһа, йәшәүгә ышаныс та шул тиклем көслөрәк.\n11:10, 22 окт\n20:18, 21 окт\n23:18, 19 окт\n16:15, 18 окт


Фәрештәләргә тиң зат » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\n...Йылы мөнәсәбәткә, әсә наҙына һыуһаған сабый шунда уҡ Ғәйнетдиновтарға ылығып китә. «Иҫ киткес бала булды Дилбәр. Мыжыманы ла, иламаны ла, артыҡ ауырлыҡтар ҙа тыуҙырманы. Яҡшы уҡыны, Мәскәүҙәге Президент шыршыһында ла ҡатнашты, мәктәптән һуң бер юлы өс ергә уҡырға инде», – ти Әнисә апай. Шулай һәүетемсә генә йәшәп ятҡанда, бәхетһеҙлек килә: Рәмил ҡустыһы, алты балаһын етем ҡалдырып, фажиғәле вафат була. Әсә кеше, хәмер шауҡымына бирелеп, ҡайҙалыр сығып киткән була. Әнисә апай инде ҡалған балаларҙы ла тәрбиәгә алыу тураһында иптәше менән кәңәшләшә. «Алып киләһең балаларҙы, тик бер ҡасан да рәнйетмәйһең. Мин һеҙҙе ашатам, ҡарайым, тип йәндәренә теймәйһең», – ти Рафаэль ағай...\n… Тәүҙә, Дилә менән Әлфирҙе алып киләләр. Луиза, Люция һәм Шамилды ваҡытлыса Учалы балалар йортона урынлаштыралар. Опенкунлыҡҡа документтар юллағансы бер йыл үтә. «Еңел генә түгел, әлбиттә, төрлө саҡ булды. Таңғы алтынан тороп, көн дә икмәк бешерәм. Балалар үҫкәндә тамаҡ ашауға шәп була бит. Көн һайын өс икмәк һатып алһаҡ, өсөһөн мейестә бешерәм. Алтау янына етенсеһе лә һыйҙы: уҡырға ингәс, бер туған һеңлемдең ҡыҙы Гөлгөнә лә беҙҙә йәшәне», – ти ҡаһарман апай…


Йондоҙнамә (3-9 октябрь) » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Йондоҙнамә (3-9 октябрь)\nҺәйбәт аҙна. Төп эшегеҙҙә ҡайһы ваҡыт хатта ҡәнәғәтлек кисерерһегеҙ. Шишәмбелә уңайлы мәлдәр килеп сығыуы ихтимал. Тик уларҙы күрергә тырышығыҙ. Иң ауыр эштәр ҙә ҡулығыҙҙан килер.\nОсор барышында ҡапма-ҡаршы теләктәр йыш борсоп торор. Ҡайһы бер күңелегеҙ ятмаған нәмәләрҙән баш тартырға тура килер. Шаршамбыла көтөлмәгән сығым булыр һымаҡ. Йомаға ҡорған маҡсаттарығыҙ боҙолор, ахыры.\nМатди ҡыйынлыҡтарҙан әлегә ҡотола алмаҫһығыҙ, моғайын. Аҡса табыу тураһында күп уйланырға тура килер. Йондоҙҙар был арала алыҫ сәфәрҙәргә сыҡмаҫҡа кәңәш итә. Йомала кемдәндер алданырһығыҙ кеүек.\nҠәҙимге аҙна. Был көндәрҙә һатып алған кейем-әйберегеҙ мотлаҡ бәрәкәтле буласаҡ. Аҡсағыҙҙы уйлап тотоноғоҙ. Янығыҙҙа ышанысһыҙ кешеләр күбәйеп китте кеүек, был турала бер ҙә онотмағыҙ.\nМәл өҫтәмә килем табыу өсөн уңайлы. Шулай уҡ килгән аҡсағыҙҙы йыйыбыраҡ тотоноуығыҙ хәйерле. Был арала күптәрҙең ижади эше яҡшы һөҙөмтә килтерер. Шаршамбыла осраған ҡыйынлыҡтар оҙаҡҡа бармаҫ.\nУңышлы һәм өмөтлө осор. Аҡсағыҙ, абруйығыҙ мотлаҡ артасаҡ. Улар менән бергә эшегеҙ ҙә күҙгә күренеп артыр кеүек. Йондоҙҙар эштәгеләргә артығын һөйләмәҫкә ҡуша. Бигерәк тә киләсәккә уй-маҡсаттарығыҙҙы сер итеп һаҡлағыҙ.\nБәғзеләр яңғыҙлыҡ тойғоһо кисерер. Аралашыуҙа ҡыйынлыҡтар килеп сығыр. Фекерҙәрегеҙҙе кешеләргә еткереүе лә ауырлашыр. Ваҡиғаларҙы ашыҡтырмағыҙ, ҡайһы ваҡыт ялҡауланырға ла рөхсәт ителә. Үҙегеҙ күрерһегеҙ, хәлегеҙ бик тиҙҙән ыңғай яҡҡа үҙгәрер.\nОсрашыуҙар күбәйер. Үҙ фекерегеҙҙе яҡлау һәр осраҡта ла дөрөҫ булыр. Тик башҡалар фекеренә лә ихтирам күрһәтеүегеҙ мөһим. Иң өмөтлө көндәрегеҙ – шаршамбы һәм кесе йома.\nКәйефегеҙ һәр саҡ күтәренке булыр. Яңы эштәрҙе еңел башлап ебәрерһегеҙ. Был аралағы бөтә үҙгәрештәр – һеҙҙең файҙаға. Яҡын кешеләр тарафынан һәр саҡ ярҙам-терәк тойорһоғоҙ. Тик ваҡытығыҙҙы юҡ-барға сарыф итмәгеҙ.\nАуыр ваҡыттар инде артта ҡалды, һеҙгә ярҙам иткән һәм һеҙҙең өсөн борсолған кешеләр тураһында онотмағыҙ. Күптәрҙең мөхәббәт һәм дуҫлыҡ ептәре тағы ла нығыр. Кесе йомала таныш булмаған әҙәмдәр менән дәғүәгә инмәҫкә ҡушыла.\nҮҙ көсөгөҙгә ышанысығыҙ артыр. Ләкин артыҡ әүҙемлек күрһәтеп, яңылыш юлдан китеүегеҙ ҙә мөмкин. Шулай ҙа бәғзеләрҙең киләсәк өсөн өмөтлө нигеҙ булдырыуы ла ихтимал. Шаршамбынан һуң яңы мөмкинлектәр асылғанын асыҡ күрерһегеҙ.\nАҡса етмәүе йыш ҡына эсегеҙҙе бошорор. Шуға күрә ҡайһы бер теләктәрегеҙҙе әлегә кисектереп торорға ла тура килер. Был арала яҡындағыларҙың фекеренә ҡарата һиҙгер булығыҙ. Үҙегеҙгә мөмкин тиклем күберәк ял бирергә тырышығыҙ.\nСығыу ваҡыты 2-10-2016, 09:30 | Ҡаранылар: 889


Рәсәй Президенты Владимир путин Бөгөн Керчь күпере төҙөлөшө барышы менән яҡындан танышты. Был обьект Ҡырым ярымутрауын илдең башҡа төбәктәре менән тоташтырасаҡ. Владимир Путин билдәләүенсә, проектты ғәмәлгә ашырыу тарихи миссияны үтәргә форсат бирәсәк.\nРәсәй банкы бөгөн «Старбанк» коммерция банкының лицензияһын ғәмәлдән сығарҙы. Финанс регуляторҙың мәғлүмәтендә билдәләнеүенсә кредит ойошмаһы клиенттарының мәнфәғәттәре менән иҫәпләшмәйенсә хәүефле финанс операциялар уҙғарған һәм федераль закондарҙың теүәл үтәлешен тәьмин итмәгән. Башҡортостанда Старбанктың өс филиалы булған.\nҠаҙағстандың яңы һайланған парламенты Рәсәй менән асыҡ һәм дуҫтарса мөнәсәбәттәрҙе үҫтереүгә булышлыҡ итәсәк. Был турала илдең сит ил эштәре министры Ерлан Иҙрисов белдерҙе. Ике яҡлы хеҙмәттәшлекте артабан да нығытыу Ҡаҙағстан һәм Рәсәй мәнфәғәттәренә тура килә тип билдәләгән тышҡы ведомство етәксеһе.\nСакциялар сәйәсәте аҡылһыҙлыҡҡа тиң. Был турала Италияның элекке премьер-министры Романо Проди «Валдай» клубы улытырышында белдергән. Уның фекеренсә, Украина мәсьәләһе Европа менән Рәсәй мөнәсәбәттәренә аяҡ сала. Халыҡтарыбыҙҙың мәнфәғәтен күҙ уңында тотоп сикләүҙәр сәйәсәтенән баш тартыу мөһим тип билдәләгән Романо Проди.\nСүриә ғәсҡәре Рәсәйҙә тыйылған Ислам дәүләте төркөмөн боронғо Пальмира ҡалаһында ҡыҫырыҡлай. Ефрат йылғаһы ярында нығынған террорсылар төп көстәр менән бәйләнешен юғалтты тип билдәләнә мәғлүмәттә. Бәрелештәр әле ҡала янында дауам итә.


Тәрбиәсенең уң ҡулы\n22 Сентябрь 2017, 12:05\nДонъяла һәр кем өсөн иң ҡәҙерлеһе — бала.\nДонъяла һәр кем өсөн иң ҡәҙерлеһе — бала. Шуға сабыйыбыҙ балалар баҡсаһында иң изге, иң йомшаҡ ҡулдарға эләкһен, тип теләйбеҙ. Бында тәрбиәсенең генә түгел, уның ярҙамсыһының да ниндәй булыуы мөһим. Сөнки ул да көнө буйы балалар менән мәж килеп, шәхес булып үҫешеүендә ҙур роль уйнай.\nАсҡын ауылы «Күк сәскә» балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе ярҙамсыһы Айгөл Шакированы изге күңелле, хәстәрлекле, уңған, сабыр булғаны өсөн хөрмәт итәләр. Ул бирелә тиҫтә йылдан ашыу эшләй. Тәүҙә һөнәре буйынса ашнаҡсы булып ваҡытлыса урынлаша. Яуаплы, тырыш Айгөлгә һуңынан да бирелә эш табылып тора. Ә һуңғы биш йылда тәрбиәсе ярҙамсыһы.\n— Бурысым тәрбиә һәм белем биреү процесын ойоштороуҙа тәрбиәсегә ярҙам итеүҙән, балаларҙың сәләмәтлеге һәм ғүмере өсөн яуап биреүҙән ғибәрәт. Шуға беҙҙең арала аңлашылмаусанлыҡтар булырға тейеш түгел. Был яҡтан коллективыбыҙ ныҡ татыу. Тәжрибәле тәрбиәсе Рәмидә Әхмәт ҡыҙы менән эшләүе еңел. Рәлифә Рәиф ҡыҙы, Эльмира Мәрүән ҡыҙы тураһында ла тик яҡшы һүҙҙәр генә әйтә алам. Эшемде яратып башҡарам. Балаларҙы яратмау мөмкинме ни? Улар ихлас, шаян, эскерһеҙ. Әлбиттә, яңы килгәндәр араһында көйһөҙөрәктәре, кирерәктәре лә була, бәләкәйҙәр башта әсәйҙәрен һағынып илай. Ундай осраҡта инде бала күңеленә юл табыу өсөн бөтә тырышлығыңды, оҫталығыңды һалаһың. Баланың коллективҡа, үҙеңә өйрәнеп китеүе, йылмайып ҡаршы килеүе — ҙур ҡыуаныс. Бирелә йылы, матур, яҡты. Бары тик бөтә ерҙе таҙа тоторға ғына кәрәк. Ваҡытында һөртөп, уйынсыҡтарҙы йыуып тороу бактерияларҙың үрсеүенә юл ҡуймай. Һәр сабыйҙы үҙ балаңдай яратҡас, эшем биҙҙермәй. Киреһенсә, күңел биреп башҡарам», — ти бөхтәлеге, хәстәрлеге менән етәкселек тарафынан да тик яҡшы һүҙҙәргә генә лайыҡ Айгөл.\nАйгөл Шакирова үҙе лә ике бала әсәһе. Ҡыҙы Ләйсән Ҡазанда юғары уҡыу йортонда белем ала. Ә Айҙар VI класс уҡыусыһы. Айгөл үҙ балаларына ниндәй изге теләктә булһа, башҡаларҙың ғәзиздәренә лә шундай уҡ саф теләктә булыуы тураһында һөйләй.


Таңсулпан Даһи ҡыҙы Бабичева 1953 йылдың 15 майында БАССР-ҙың Дәүләкән ҡалаһында тыуған.\nБабичева тамашасыға һәм белгестәргә талантлы актриса, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1994) һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (1991) булараҡ ҡына билдәле түгел, ул ҙур уҡытыусылыҡ стажына ла эйә, бер нисә спектакль ҡуйған режиссер ҙа.\nТаңсулпан Даһи ҡыҙы Өфө дәүләт сәнғәт институтын 1974 йылда тамамлай һәм Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эш башлай.\nИң уңышлы ролдәре: Зөбәржәт һәм Шәфәҡ (М.Кәрим, “Ай тотолған төндә”), Айһылыу (И.Абдуллин, “Айһылыуҙың айлы кистәре”), Илона Альгрен (Х.Вуолийоки, “Ят йондоҙ” — «Женщины Нискавуори»), Аҡйондоҙ, Мария Тереза (М.Кәрим – Р.Исрафилов “Яҙмыштарҙан уҙмыш бар”, “Ярлыҡау”), Гөл (М.Садиҡова, “Бергенәм, гөлгөнәм”), Диләфрүз (Т.Миңнуллин, “Диләфрүзгә дүрт кейәү”), Ольга Прозорова (А.П. Чехов, “Апалы-һеңлеле өсәү”), Филумена Мартурано (Э. де Филиппо, «Илай белмәгән ҡатын»), Һәҙиә Дәүләтшина (Ғ.Шафиҡов, «Һәҙиә») һәм башҡалар. Был персонаждарҙа һуңғы тиҫтә йылдарҙа башҡорт сәнғәтендә гуманлылыҡ йүнәлешенең артабан үҫешенә туранан-тура бәйле булған принципиаль үҙгәрештәр сағылыш тапты.\nТаңсулпан Бабичева Салауат Юлаев исемендәге Республика премияһына (1981), СССР халыҡтарының милли драматургияһы һәм театр сәнғәте буйынса IV Бөтә Рәсәй фестивале премияһы һәм дипломына (1982) лайыҡ булды. Өфө дәүләт сәнғәт академияһында уҡыған күп студенттарҙың ул яратҡан уҡытыусыһы ла.


Төркиәгә йәнә юл ябыламы? - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nТөркиәгә йәнә юл ябыламы?\n12 апреля 2017 — 15:28 ГТРК «Башкортостан»\nРәсәй авиакомпаниялары Төркиәгә чартер рейстары туҡтатылыу ихтималлығы тураһында хәбәр алды. Сәбәбе – илдәге сәйәси ҡатмарлыҡтарға бәйле. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 20215 йыл аҙағында Төркиә менән Рәсәй араһында авиабәйләнеш 9 айға туҡтатылғайны. Ул саҡта Сүриә күгендә Төркиә истребителе Рәсәй хәрби самолетын атып төшөрөүе сәбәпсе булғайны. Былтыр йәй президент Рәжәп Тайип Эрдоган рәсми ғәфү үтенгәндән һуң осоштар тергеҙелде. 7 апрель Америка Сүриәнең Шайрат аэродромын утҡа тотто. Был хәрби аҙымды күп кенә Европа дәүләттәре, шул иҫәптән Төркиә яҡлап сыҡты.


Тарихыңды белһәң, телең, мәҙәниәтең юғалмаҫ\n7 Декабрь 2018, 12:43\nБилдәле журналист, тарихсы, ғалим Салауат Хәмиҙуллиндың район мәҙәниәт йортонда “Башҡорт ырыуҙары тарихы” проектының презентацияһы булды. Тәүҙә Өфө ҡунаҡтары мәҙәниәт усағының фойеһына ҡуйылған шәжәрәләр, күргәҙмәләр менән танышты.\nСараға йыйылыусыларҙы Салауат районы башҡорттары Ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Көнһылыу Ғәлиева сәләмләгәс, һүҙ район башлығына бирелде.\n– Тарихты беҙ белергә бурыслыбыҙ. Мәҙәниәтебеҙҙе, телебеҙҙе һаҡлау тап шунан башлана, – тине сығышында хакимиәт башлығы Марс Кашапов. – Был тәңгәлдә беҙ Салауат Ишмөхәмәт улына сикһеҙ рәхмәтлебеҙ. Күп райондар буйынса әле был китап төҙөлмәгән, ә беҙ бөгөндән китапты ҡулыбыҙға алып, тарихыбыҙҙы уҡып сыға алабыҙ. Был тарих һәм аҡыл сығанағы – һәр кем уҡып сыҡһын ине.\nҺуңынан Салауат Хәмиҙуллин “Башҡорт ырыуҙары тарихы”ның “Көҙәй, мырҙалар, ҡаратаулы” тигән томы менән таныштырҙы.\n– Был проектты 2014 йылда башлағайныҡ. Билдәле булыуынса, башҡорт халҡы 40-тан артыҡ ырыуҙы берләштерә һәм был ырыуҙарҙың тарихын бер генә китапҡа һыйҙырып бөтөп булмай. Ниндәй генә ырыуҙы алһаҡ та, уның быуаттар төпкөлөнән килгән тарихы бар. – тине тарихсы. – Мәҫәлән, һеҙ йәшәгән Салауат ерендә көҙәйҙәр, мырҙалар, ҡаратаулылар, түбәләҫ һәм тырнаҡлы ырыуҙары бар. Тикшереү барышында мырҙаларҙың генетика буйынса барыһынан да айырылып торғаны билдәле булды. Генетик яҡтан улар немец, скандинавия халҡы менән бер ата-бабаға барып тотоша. Ә ҡаратаулылар ҡыпсаҡ ырыуынан килеп сыҡҡан. Улар бында күсеп килгәс, барыһының да бер исеме булмаһын өсөн, тауҙың атамаһын алған.\nТарихсы һөйләгән төрлө мәғлүмәттәр тамашасыларҙы ҡыҙыҡһындырҙы. Улар ғалимға һорауҙар биреп, ентекле яуап алды.\nСара барышында шулай уҡ Малаяҙ башҡорт гимназияһы уҡыусыһы Эмилия Ҡазиханова, тарихҡа битараф булмаған Ғабит Ғималов (Мәсетле), Марсель Хөрмәтуллин (Көҫәпәй), Искәндәр Миһранов (Арҡауыл) та сығыш яһаны. Гимназия уҡытыусыһы Илфат Исмәғилев күрһәткән шәжәрә төҙөү буйынса оҫталыҡ дәресе лә бик фәһемле булды.\n“Арғымаҡ” этно-рок төркөмө ҡабатланмаҫ башҡорт йырҙарын яңы стилдә, үҙенсәлекле башҡарып, район халҡына сағыу тамаша ойошторҙо.\nТарихсы Салауат Хәмиҙуллинға\n– “Башҡорттар” тәүге тапҡыр ниндәй тарихи документтарҙа һәм нисәнсе йылда иҫкә алына?\n– Башҡорттар һүҙе иң тәүҙә беҙҙең эрала 643 йылда Ҡытай сығанаҡтарында бар. Һуңынан 9-сы быуатта ғәрәп сығанаҡтарында ла иҫкә алына. Башҡорттар тураһында этнографик тасуирламаларҙы бағдад хәлифе Әл Мөҡтәдирҙең иҙел болғарҙарына илсеһе Ибн Фаҙлан яҙған. Ул 922 йылда башҡорттар араһында булған һәм йылъяҙмаларын алып барған. Башҡорттар малсылыҡ менән шөғөлләнгән һуғышсан һәм ҡөҙрәтле халыҡ булған, тип яҙған.\n– “Аҫаба” һүҙе нимәне аңлата?\n– Үкенескә күрә, был һүҙҙең мәғәнәһе бөгөн тулыһынса билдәле түгел. Әммә ул “асабиа” тигән ғәрәп һүҙенән килеп сыҡҡан тигән фекерҙәр йөрөй. Баҫып алып, хужа булған ғәрәптәрҙе асабиа тип йөрөткәндәр. Шуға ла аҫаба – ул ошо ерҙе биләгән хужа тигәнде, йәғни ер биләү хоҡуғына эйә булған теге йәки был ырыу башҡорто тигәнде аңлата.\n– Башҡорттар ни өсөн шәжәрә төҙөгәндәр?\n– Минеңсә, һәр эште башҡарыу өсөн уға иҡтисади яҡтан ҡыҙыҡһыныу булырға тейеш. Башҡорттар шәжәрәне үҙҙәренең ата-бабаларын белеү өсөн генә түгел, ә үҙҙәренең кем булғанын дәлилләү һәм ул нәҫелдән килгән юридик хоҡуҡҡа эйә булыуын раҫлар өсөн дә төҙөгән. Шәжәрә ижтимағи-сәйәси документ та, тарихи сығанаҡ та булған.


Белорет районында өс кешенең үлеменә килтергән вертолет һәләкәте етди тикшереләсәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n05 мая 2017 — 16:06 ГТРК «Башкортостан»\nБелорет районында өс кешенең үлеменә килтергән вертолет һәләкәте етди тикшереләсәк.\nҮҙ экрандарығыҙҙа һеҙ Инйәр ауылынан көньяҡта 30 километр алыҫлыҡта урман янғындарын күҙәткәндә фажиғәгә осраған Робинсон вертолетын күрәһегеҙ. Урман янғындарын иҫкәртеү һәм һүндереү үҙәге етәксеһе вазифаһын башҡарыусы Айҙар Йәнгиров, осоусы Дамир Шәймөхәмәтов, “Лайт Эйр” авиакомпанияһы хеҙмәткәре Олег Никитин тап ошо вертолетта һәләкәткә тарый. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, насар һауа шарттарына ҡарамаҫтан осоуҙы дауам итеү-һәләкәттең төп сәбәбе булыуы ихтимал. Әммә тәфтишселәр Робинсон вертолеты ҡолауҙың пилоттың хатаһына, сифатһыҙ яғыулыҡҡа, техниканың төҙөк булмауына бәйле булыуы ла ихтимал, тип белдерә. Йәғни, 4 версия ҡарала. Фажиғә урынында әле беҙҙең ижади төркөм эшләй. Беҙ хәбәрҙәрҙең киләһе сығарылыштарында фажиғә тураһында яңы мәғлүмәттәр көтәбеҙ.


Республикала Ҡытай балалары ял итә\nУлар бөгөн Өфөнөң ял парктарында булды, ҡаланың иҫтәлекле урындары менән танышты. Баш ҡаланың 39-сы гимназияһына барҙы. Белем усағы буйлап ҡунаҡтарға экскурсия ойошторолдо. Гимназияның музейында улар фотографиялар һәм ҡомартҡылар аша белем усағының Бөйөк Ватан һуғышы йылдарындағы эшмәкәрлеге менән танышты. Балаларға ағасты көйҙөрөп биҙәктәр эшләү оҫталығы ла күрһәтелде. Уҡыусылар уларға башҡорт мәҙәниәте хаҡында һөйләне. Ҡытай уҡыусылары спорт һабантуйы байрамында ла ҡатнашты.\nКян Ци, Ҡытай мәктәбенең 10-сы синыф уҡыусыһы: «Мин күп дуҫтар таптым, башҡортса һөйләшергә өйрәнә башланым».


Мобиль Уйын Автоматтары Бөгөнгө Реаль Аҡсалар Башҡа Депозита | mFortune | £5 + £Бушлай 100\nҠаты Слот Казино Мобиль Уйын Автоматтары Бөгөнгө Реаль Аҡсалар Башҡа Депозита Тәҡдим Итә Ультра-Бай График!\nМобиль Уйын Автоматтары Бөгөнгө Реаль Аҡсалар Башҡа Депозита Биттән Музыка Короле Сент-Джеймс. Джон-Бәләкәй. ҡаты уйын автоматтары һәм казино.\nБаҫығыҙ был һурәттәре, түбәнерәк, һәм ҙур Джекпот! Теркәлергә һәм уйнарға казино юҡҡа mFortune казино!\nҠаты Слот казино үҙ тәҡдим итә ағзаларына онлайн, шулай уҡ мобиль казино. Ҡаты уйын автоматтары казино мобиль казино гарантия, тип уйынсылар ала кирегә үҙҙәренең яратҡан слот һәм һәр ерҙә уйындар. Ҡаты Слот казино Мобиль Уйын Автоматтары Бөгөнгө Реаль Аҡсалар Башҡа Депозита килтерә туп-тулы мобиль пакеттар был ладони уйынсылар. Бынан тыш,, улар алалар шулай уҡ мобиль слот безлимитный өсөн бонус, простатит сделку. Хатта уйынсылар һайлай торған өсөн үҙен онлайн казино һәм шаярыу аша ПК йәки ноутбук, һатып алыу башҡа йыйылмаһы онлайн-соты безлимитный бонус, шулай уҡ.\nҠыҙыҡлы уйындар mFortune! Уйнарға оло уйындар һәм утарға оло джек-пот! Аласаҡһыҙ, Бушҡа £5 + Тиклем £100 депозит бонус!\nҠыҙыҡ Үҙенсәлектәре Слотов Һәм Уйындар Ҡаты Слот\nУйынсылар ала алһын өсөн һайларға төрлө үрге юғары сифатлы слотов һәм уйындар, бында һис интернет казино мобиль казино. Береһе еңеүселәр араһында әлеге массивтарына уйындары булып тора, ҡаты Слот Мобиль Слот, казино был аҡсалар булмаһа, уйындар депозита. Уйынсылар уйнай башларға мөмкин тиклем үк ти депозиттар. Улар ҡуллана ала £5 мобиль слот безлимитный бонус башлап ебәреү өсөн үҙҙәренең яратҡан уйын автоматтары.\nОшо Мобиль Уйын Автоматтары Бөгөнгө Реаль Аҡсалар Башҡа Депозита эшләргә 3G, 4Г һәм Wi-Fi индереү. Бынан тыш, хатта ҡасан юҡ Интернетка ҡушылыу ҡарарға була, уйынсылар ала, ябай наслаждаться бушлай уйындар демо-режимында. Һуң тәүге £5 стимул мобиль слот безлимитный бонус, уйынсылар аҡса эшләй ала өҫтәмә бүләктәрҙе депозиттар эшкә урынлаштырыу.\nАласаҡһыҙ Яҡшы Бонусы Слот & Варианттар Яуап Биреү!\nУйынсылар аҡса эшләй ала долларға тиклем 200 сифатында мобиль слот бонус аша эшкә беренсе өс депозита. Башҡа мөмкинлектәр булһын өсөн, нимә эшләргә өҫтәмә ҡулдағы аҡса уйнағанда уҡ өйрәнә " слот бонусы уйындар, джекпот ҡатнашыу прогрессив слот бушлай бонус джекпот. Ҡаты Слот Мобиль Слот булып совместные менән күп кенә мобиль эшләүсе планшеттар һәм айланмалар, поддерживаю межевикин, Өсөн платформалар Apple һәм Android. Шулай уҡ был уйын автоматтары түгел бара табыуҙы үҙ эсенә ала етештереүсәнлеге айланмалар.\nТи депозиттар һәм ябыу саралары булып тора кусок пирога был мобильном казино. Уйынсыларҙы уйын автоматтары, уйындар бында кәрәк түгел, хатта үҙ Өҫтәл компьютерҙар йәки ноутбуктар инеү өсөн; моның урынға улар менән эшләргә мөмкин депозиты ярҙамында үҙен мобиль. Башҡа варианттарын үҙ эсенә виза, Скилл, Был Cystic Fibrosis, MasterCard һ. б..\nӨҫтөнлөктәр Уйындары Слот Һәм Уйындар Ҡаты Слот Мобильном Казино\nБар потрясающе графика, уңайлы өсөн мобиль Слот был аҡсалар булмаһа, депозита.\nКәрәк түгел скачивание ниндәй ҙә булһа ҡушымталар.\nУйынсылар күп ала ла тиҙ генә уҡып иҫтә ҡалдырыу иҫәбенә аҡса бонус, мобиль слот.\nБер нисә уйын автоматтары өсөн килгән һайларға.\nЮҡҡа Уйын Автоматтары, Мобиль Телефондар Өсөн, Һис Slots Тәҡдим Итә, Күп Тигәндә, Удовольствия!\nҠаты уйын автоматтары казино славится ғына түгел, үҙенең бик ҙур, үҙенсәлекле уйындары өсөн дә ят түгел графические байҙар Мобиль уйын автоматтары бөгөнгө реаль аҡсалар башҡа депозита, ул уйынсыларға тәҡдим итә бер нисә ла инде өсөн оптималләштерергә үҙ аҡса выигрыш.