«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАШҠОРТ ДИАЛЕКТОЛОГИЯҺЫНЫҢ АТАҺЫ - 2021 - Мәҡәләләр\nБАШҠОРТ ДИАЛЕКТОЛОГИЯҺЫНЫҢ АТАҺЫ\n(Таһир Байышевтың тыуыуына 135 йыл тулыуға ҡарата)\nАвгуста билдәле башҡорт тел ғилеме, төрки телдәренең диалектология, лексикология, терминология һәм лексикография өлкәһендәге белгесе Таһир Ғәлләм улы Байышевтың тыуыуына 135 йыл тулды.\nБуласаҡ ғалим Өфө губернаһы Златоуст өйәҙендә, хәҙерге Башҡортостандың Дыуан районы Иҫке Хәлил ауылында тыуа. Тәүге белемде ауыл мәҙрәсәһендә ала, артабан рус-башҡорт мәктәбендә уҡый. Өс йыл ауыл мәҙрәсәһендә уҡытыусы булып эшләгәндән һуң, 1909 йылда Ватан алдындағы изге бурысын үтәргә китә, 9 йыл әрме хеҙмәтендә була. Иркутскиға артиллерия часына ебәрелә. Хәрби хеҙмәт уның өсөн рус телен һәм башҡа күп белемде өйрәнеү мәктәбе була. Ошонда уҡ хәрби фельдшерҙар мәктәбен тамамлай. Хәрби фельдшер булараҡ, Беренсе донъя һуғышында, рус армияһының Монголияға һәм Иранға хәрби походтарында ҡатнаша. Ошо ваҡыт эсендә ул шулай уҡ Польшала, Латвияла, Литвала, Германияла, Грузияла, Әзербайжанда булырға өлгөрә, ундағы тормош-көнкүреш, мәҙәниәт менән генә түгел, 40 халыҡтың теле менән дә таныша. Тыуған яғына әйләнеп ҡайтҡас, уҡытыусылыҡ эшенә тотона.\n1925 йылда ул Мәскәүҙә үткән Уҡытыусыларҙың беренсе Бөтә Союз съезына делегат итеп һайлана. Саранан ҡайтҡас, улыстар буйлап йөрөп, съезд ҡарарҙары менән таныштырып, халыҡ алдында сығыш яһай. Һуңынан уны Мәсәғүт кантоны халыҡ мәғарифы бүлегенең инспекторы итеп тәғәйенләйҙәр. Ярты йылдан һуң Таһир Ғәлләм улы Башҡорт АССР-ы Халыҡ мәғарифы комиссариатының инспекторы итеп тәғәйенләнә. Наркомпроста эшләгән ваҡытында яңы дәреслектәр эшләүҙә һәм тәржемә итеүҙә, лингвистик экспедицияларҙа әүҙем ҡатнаша.\nУҙған быуаттың 20-се йылдары уртаһынан Таһир Ғәлләм улы фәнни тикшеренеүҙәр менән етди шөғөлләнә башлай. 1931 йылдың көҙөндә К.А. Тимирязев исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия институтының (хәҙер - Башҡорт дәүләт университеты) башҡорт теле һәм әҙәбиәте бүлеге студенты булып китә. Юғары белемле белгес дипломы алғас, һуңынан Башҡортостандың М. Ғафури исемендәге Тел, әҙәбиәт һәм тарих институты итеп үҙгәртелгән Милли мәҙәниәт ғилми-тикшеренеү институтының тел секторы өлкән хеҙмәткәре булып эш башлай һәм бында 1957 йылға тиклем хеҙмәт итә.\nБыл хаҡта ул автобиографияһында: "Яңы милли мәҙәниәт яралған ғына ул йылдарҙа башҡорт кадрҙары бигерәк аҙ һанлы булды, мин универсаль: балалар әҙәбиәте, башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәреслектәре, тәбиғәтте өйрәнеү, агрономия һәм география буйынса автор һәм авторҙаш булдым. Әлбиттә, башҡорт теленә терминдарҙы ла үҙемә уйлап табырға тура килде. Һуңынан улар әҙәби тел нормаһына инеп китте", - тип яҙа. Бөйөк Ватан һуғышы алдынан, 1940 йылда, Башҡортостан тарих, тел һәм әҙәбиәт ғилми-ғәмәли институты Н. К Дмитриев ҡатнашлығында икенсе лингвистик конференция үткәрә, унда башҡорт теленең диалект системаһы тураһында доклад буйынса фекер алышына. Көнсығыш, көньяҡ һәм көнбайыш диалекттарының булыуы тураһында тезис сығарыла.\n1953 йылда Н.К. Дмитриевтың туранан-тура ярҙамында СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы фәнни семинарҙа көнбайыш диалекты тураһындағы мәсьәләне ҡабат көн тәртибенә сығара. Тап ошо сарала төньяҡ-көнбайыш диалект башҡорт теленең өсөнсө диалекты тип таныла һәм уны өйрәнеүҙе башларға тәҡдим ителә. Был тема Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының ғилми-тикшеренеү планына индерелә. 1954 йылда республиканың Асҡын, Балтас, Борай һәм Яңауыл райондарына Таһир Байышев етәкселегендә беренсе диалектологик экспедиция ойошторола. Һөҙөмтәлә фонетика, грамматика, лексика буйынса бай материал туплана һәм "көнбайыш диалект башҡорт халыҡ һөйләш теленең айырылғыһыҙ өлөшө булып тора" тигән һығымта яһала. Әммә артабан төньяҡ-көнбайыш башҡорттары һөйләшен өйрәнеү буйынса эштәр оҙаҡҡа өҙөлөп ҡала, ә экспедицияның бөйөк фән эшмәкәре Таһир Байышев тарафынан баҫмаға ентекле әҙерләнгән ҡиммәтле фәнни отчет архив ҡаҙанышы булып ҡала һәм бары тик ярты быуаттан ашыу ваҡыт үткәс кенә донъя күрә.\nТарих биттәрен аҡтарып ҡараһаҡ, Таһир Байышевтың башҡорт теленең диалекттарын өйрәнеү буйынса 11 фәнни экспедицияла әүҙем ҡатнашыуын күрәбеҙ. Ул элекке Советтар Союзының башҡорттар йәшәгән барлыҡ төбәктәре буйынса тиерлек бай диалектологик материал йыя. Һуңынан 2500 биттән торған материал ентекле эшкәртелеп, системалаштырыла һәм аңлатма менән бирелә. Был эш ғалимға башҡорт теленең даилекттарын һәм һөйләштәрен төбөнә төшөп өйрәнеү, уларҙың таралыу сиген билдәләү һәм картаға индереү мөмкинлеген бирә. Оҙаҡ йылдарға һуҙылған тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһендә 1940 йылда башҡорт теленең диалекттары һәм һөйләштәре тураһында "Башҡорт диалекттарының әҙәби телгә мөнәсәбәте" тип аталған йыйылма хеҙмәт донъя күрә. Һуңынан ул филология фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһен алыу өсөн диссертация эше булараҡ Мәскәү дәүләт университетының төрки филологияһы кафедраһына тәҡдим ителә. Билдәле төркиәтсе, башҡорт тел ғилемен өйрәнеүсе Н.К. Дмитриев етәкселегендә башҡарылған был эштә Таһир Байышев башҡорт телендә өс диалект булыуын, башҡорттарҙың төньяҡ-көнбайыш диалектының үҙаллы, көнбайыш диалекты булыуын нигеҙләй. Уның был хеҙмәте 1955 йылда Мәскәү дәүләт университеты нәшриәтендә айырым китап булып баҫылып сыға һәм башҡорт тел ғилеме тармағында беренсе монографик тикшеренеү була. Билдәле диалектолог Нәжибә Мәҡсүтова бил-дәләүенсә, Таһир Байышевтың был хеҙмәте башҡорт диалектологияһы фәнен Бөтә Союз төркиәт аренаһына сығара.\nХеҙмәтендә Таһир Ғәлләм улы башҡорт диалекттары һәм һөйләштәрен классификациялай, уларҙың үҙенсәлектәрен һүрәтләй, таралыу территорияһын билдәләй, дөйөм лексик һәм морфологик үҙенсәлектәрен аныҡлай. Ғалим үҙе билдәләүенсә, лексик һәм синтаксик айырмалыҡтары һәм үҙенсәлектәре етерлек кимәлдә өйрәнелмәгән, улар тураһында материалдар бик аҙ, һәм был материалдар буйынса уларҙың дөйөм һүрәтләнешен яҙыуға тотоноп булмаған. Бындай хәл-торош авторҙы диалекттарҙың фонетик, морфологик, лексик айырмалыҡтарын яҙырға, киләсәк өсөн уларҙың синтаксик айырмалыҡтарын яҙып ҡалдырырға мәжбүр итә лә инде.\nТаһир Байышев дөрөҫ әйтә: һөйләш телендә фонетик һәм морфологик айырмалыҡтар һәр ерҙә лә асыҡ күренмәй, шуға уларҙың сиктәрен аныҡ билдәләү мөмкин түгел. Сик һыҙаттарындағы теге йәки был диалекттың үҙенсәлекле өндәре һәм аффикстары, ғәҙәттә, тотороҡһоҙ ҡулланыла. Уларҙың береһенән икенсеһенә күсеүе һөйләш телендә даими рәүештә һәм һиҙелмәй генә бара. Мәҫәлән, һ - с һәм ҫ фонетик үҙенсәлеген бер үк кеше бер үк һүҙҙә һ һәм ҫ итеп ҡуллана: "һыйыр" - "ҫыйыр" "һабын" - "ҫабын". Ә ҫ, ҙ һәм с булғанда фонетик үҙенсәлек сигендә ҫ - с, с - ч (йәки ш), ҙ - з менән сиратлаша йәки с, ч, з арауыҡ өндәре ҡулланыла. Фонетик үҙенсәлектәр осрашҡан урындарҙан ситтә был өндәр үҙ диалектында аныҡ әйтелә. Аффикстар менән дә шундай уҡ күренеш күҙәтелә.\nБашҡорт теле диалекттарының өйрәнелмәүе ғалим алдына ҙур һәм ҡыҙыҡлы проблемалар ҡуя. Таһир Байышев башҡорт теленең төрки телдәре төркөмө араһындағы урынын билдәләй. Был эштең иң мөһим ҡаҙанышы булып ғалимдың башҡорт телендә көнсығыш, көньяҡ һәм төньяҡ-көнбайыш диалектының булыуын һәм уларға әй (һ-ҫ һөйләше), дим (ҫ һөйләше), һалйот (һ һөйләше), арғаяш (ҙ-ҫ һөйләше) төньяҡ-көнбайыш (с һөйләше), ҡариҙел (ҙ-з һөйләше), танып (ҙ һөйләше), урта һөйләш (п-т һөйләше) инеүен иҫбатлауы тора.\nТаһир Байышевтың монографияһында башҡорт әҙәби теле мәсьәләләренә лә ҙур иғтибар бирелә, ул уның фонетик, морфологик үҙенсәлектәрен, лексик нормаһын һүрәтләй. Автор үҙе: "Әҙәби тел нормаһы нигеҙҙә әҙәби тел хеҙмәтләндергән барлыҡ башҡорттарҙың һүҙлек фонды һәм һөйләш теленең һүҙлек составына нигеҙләнә. Әҙәби тел һөйләш теле артынан бармай, ә уны ижади етәкләй - һөйләш теленең һәр һүҙе һәм терминын ул әҙәби эшкәртеүгә дусар итергә тейеш", - ти. Ғалим Башҡорт теленең ентекле диалектологик картаһын эшләй, унда башҡорттар йәшәгән барлыҡ территория индерелә һәм ул профессор Сергей Иванович Руденко төҙөгән һәм "Башҡорттар" монографияһында баҫылып сыҡҡан башҡорттарҙың этнографик картаһын ҡабатлай. Билдәле ғалимдар С. И. Руденко, Н. К. Дмитриев бик йыш Т. Байышев хеҙмәттәренә мөрәжәғәт итә.\n1964 йылда билдәле совет тел белгесе, СССР Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, ул ваҡытта эмиграцияла булған Николай Николаевич Поппе Таһир Байышевтың концепцияһын раҫлап, Блумингтонда (АҠШ) инглиз телендә нәшер ителгән "Башҡорт грамматикаһы" ("Bashkir manual") китабында башҡорт телендә өс территориаль диалекттың булыуы тураһында яҙа һәм өсөнсө диалект тип төньяҡ-көнбайыш диалектты атай.\nТормош иптәше, башланғыс синыфтар уҡытыусыһы Мөшәрифә Ғиниәтулла ҡыҙы менән дүрт ул тәрбиәләп үҫтерәләр: Әхәт Таһир улы Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, полковник, "Баштелерадиобыттехника" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры, Сәғит Таһир улы - балет артисы, хәрби фельдшер, 1943 йылдың 16 июлендә һәләк була, Булат Таһир улы - техник фәндәр докторы, РФ-ның атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре, РАЕН-дың почетлы академигы, почетлы нефтсе, Минтопэнергоның почетлы хеҙмәткәре, Марат Таһир улы - геологоразведчик. Улар хәҙер яҡты донъяла юҡ инде.\n1974 йылдың 4 ноябрендә Таһир Байышев Өфөлә вафат була. Баш ҡаланың Октябрь районындағы Нуғай ҡасабаһында бер урамға уның исеме бирелгән. 2006 йылда, тыуыуына 120 йыл тулыу уңайынан ғалимдың иң билдәле "Башҡорт диалекттарының әҙәби телгә мөнәсәбәте" ғилми хеҙмәте ҡабаттан баҫылып сыға. Таһир Ғәлләм улы Байышев халыҡ хәтерендә изге, тәрбиәле кеше, ысын зыялы, ҙур аҡылға эйә ғалим, үҙенең бар ғүмерен туған башҡорт халҡының ихтыяжы өсөн көрәшеп үткәргән ысын патриот булып һаҡлана.\nЯҙылған: 27.08.21 | Ҡаралған: 143


Пенсия реформаһы бөгөн көнүҙәк мәсьәлә булып ҡала килә . Ысынлап та, тиҙҙән беҙҙң барыбыҙға ла мөһим проблеманы х әл итергә тура киләсәк. Ҡартлыҡта мохтаж булып ултырмаҫ өсөн , ниндәй компанияға өҫтөнлөк бирергә, уларға ышанырға яраймы  Бындай һорауҙар байтаҡ килеп тыуа. Уларҙың бер өлөшөнә "Ак корд Эссет Менеджмент" компанияһы генераль директоры Павел К рапчитов яуап бирергә ризалашты.\n- Инвестиция компанияларын ниндәй критерий буйынса һайла рға кәрәк\n- Беренсе сиратта, улар тураһында күберәк мәғлүмәт тупл арға кәрәк. Әлбиттә, бл тармаҡта оҙаҡ йылдар эшләүсе ойошмал арға өҫтөнлөк бирергә кәрәк. Уларҙый пай фондтары менән нисе к эшләүҙәренә лә иғтибар итергә кәрәк. Әгәр компания идарал ығындағы фондтар табышлы эшләй икән, тимәк, компания средств олар менән дөрөҫ идара итә.\n- Ә бына пенсия аҡсалары ҡайҙа һалынасаҡ\n- Улар ҡиммәтле ҡағыҙҙарға тупланасаҡ. Минең ҡарашҡа, ул ар башлыса корпоратив йәки дәүләт облигациялары, компания акциялары буласаҡ.\n- Сит илдәрҙәге пенсия реформаһын күҙәтеүҙәр буйынса фек ер йөрөткәндә, һалымдарҙы үткәреү өсөн инструменттарҙың аҙ б улыуы борсолдора. Беҙҙә, мәҫәлән, был йәһәттән ниндәй мөмкин селектәр бар\n- Финанс инструменттары тураһында һүҙ йөрөткәндә фонд б аҙары яҡшы үҫешкән тип әйтеп булмай. Әммә тап пенсия аҡсалар ы был етшһеҙлекте бөтөрөр тигән өмөт һәм ныҡлы нигеҙ бар.\n- Пенсия аҡсаларын сит илдәрҙең фонд баҙарҙарында урынла штырып буламы\n- Бындай мөмкинселек буласаҡ, әлбиттә.Сит илдәрҙең ҡиммә тле ҡағыҙҙарына, облигацияларына һәм акцияларына һалынған па йҙар менән эшләүсе компаниялар бының менән шөғөлләнәсәк. Әмм ә әлегә бындай ойошмалар юҡ әле.


Манто Маврогенус — Башҡорт Википедияһы\nМанто Маврогенус (грек. Μαντώ Μαυρογένους) (1796 — июль 1840) — Грецияның милли геройы, азатлыҡ өсөн һуғышта ҡатнаша, үҙенең бөтә мөлкәтен Ғосман империяһы менән көрәшеүгә тапшыра.\nгрек. Μαντώ Μαυρογένη\nгрек. Μαγδαληνή-Αδαμαντία Μαυρογένη\nГабсбургтар монархияһы, Триест[d]\nГреция, Парос[d], Парос[d]\nсәйәсмән, хәрби хеҙмәткәр\nМанто Маврогенус Викимилектә\nМанто Маврогенус Триестала сауҙагәрҙәр ғаиләһендә тыуа. Ул аҡһөйәктәр солғанышында тәрбиәләнә, колледжда классик грек фәлсәфәһен һәм тарихын өйрәнә, шулай уҡ француз, итальян һәм төрөк телдәрендә иркен аралаша.\n1809 йылда ул ғаиләһе менән Парос утрауына күсенә. Атаһынан Филика Этерия (Дуҫлыҡ йәмғиәте) йәшерен ойошмаһының Ғосман иҙеүен ҡолатыу маҡсатында ихтилал әҙерләүе тураһында белә. 1818 йылда атаһы үлгәндән һуң, ул Тинос утрауына күсенә. Азатлыҡ яулау һуғышы башланыу менән ул Миконос утрауына күсенә һәм баш күтәреүселәргә ҡушыла.\nҮҙ аҡсаһына ул 2 карапты ҡоралландыра, һәм улар Миконос утрауын оккупацияланған төрөктәргә йыш ҡына һөжүм итә. Манто шәхсән үҙе лә хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашырға теләй, әммә үтә тулы кәүҙәле булғанға, уға хатта үҙаллы йөрөү бик ауыр бирелә. Элек туҡланырға бик яратҡан Манто икмәк һәм һәм үләндәрҙе генә ҡуллана башлай. Бер йыл эсендә уның ауырлығы 350 фунттан 110 фунтҡа тиклем кәмей. Шунан һуң Манто Маврогенус шәхсән үҙе төрөктәргә ҡаршы ихтилалды етәкләй. 1822 йылдың 22 октябрендә Миконос утрауы төрөктәрҙән азат ителә. Бынан тыш Манто Маврогенус Пелопоннесты азат итеү өсөн үҙ аҡсаһына 150 кешенән торған отрядты ойоштора, шулай уҡ Самос утрауы азатлығы өсөн баш күтәргәндәргә финанс ярҙамын йүнәлтә.\nУл бер нисә караптан торған флотилия ойоштора һәм азатлыҡ өсөн һуғыштың бер нисә алышында шәхсән үҙе лә ҡатнаша. Бөтә аҡсаларын һәм ҡиммәтле биҙәүестәрен үҙе ойошторған отрядтарҙы финанслауға йүнәлтә: ҡорал, боеприпастар һәм аҙыҡ-түлек һатып алына.\nИхтилалды финанслауға аҡса йыйыу маҡсатында ул Европаға бара һәм, азатлыҡ өсөн көрәшендә грек халҡына ярҙам итергә саҡырып, Париж ҡатын-ҡыҙҙарына мөрәжәғәт итә. Ғосман иҙеүенә ҡаршы көрәш үҙәгендә булырға теләп, Манто Маврогенус 1823 йылда Нафплион ҡалаһына килә һәм унда Дмитрий Ипсиланти менән осраша. Улар бер нисә йыл бергә йәшәй. Дмитрий менән хушлашҡандан һуң, ул фәҡирлектә йәшәй, сөнки ул үҙенең бөтә булған аҡсаһын Ғосман империяһына ҡаршы азатлыҡ һуғышын финанслауға тотона һәм бурыслы булып ҡала. Һуғыш тамамланғандан һуң уға генерал-лейтенант исеме бирелә. Ул Пароста 1840 йылдың июлендә фәкирлектә вафат була.\nАфинала Манто Маврогенус бюсы\nАфина уның бюсы ҡуйылған.\nМиконос утрауының Хора ҡалаһының бер урамы уның исемен йөрөтә, унда геройҙың бюсы ҡуйылған.\n2 драхма ҡиммәтендәге тәңкәләргә Манто Маврогенус һүрәте һуғылған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Манто_Маврогенус&oldid=1039184 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 4 июнь 2021 в 18:13\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:13 4 июнь 2021 үҙгәртелгән.


Тәүәккәлдәргә – дәүләт ярҙамы\n3 Февраль , 08:10\nАсҡын районының “Төлгөҙ” ауыл хужалығы ҡулланыусылар кооперативы етәксеһе Илнур Ғилемшин хужалыҡты үҫтереүҙә дәүләт ярҙамының роле ҙур булыуын билдәләй. #миллипроект #нацпроект #национальныепроектыБашкортостан\nБашҡортостанда 2022 йылда ауыл хужалығы кооперацияһын үҫтереүгә 332 миллион һум дәүләт ярҙамы йүнәлтеү планлаштырыла.\n– Ауыл хужалығы кооперацияһы – республикала аҙыҡ-түлек етештереү күләмен арттырыуҙа төп ҡоралдарҙың береһе. Был өлкә дәүләт ярҙамына мохтаж. Республикала дәүләт ярҙамы сараларын уңышлы ҡулланған ауыл хужалығы кооперативтары миҫалдары етерлек, – ти БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – ауыл хужалығы министры Илшат Фәйзрахманов.\nБР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте Асҡын районынан “Төлгөҙ” ауыл хужалығы ҡулланыусылар кооперативын миҫалға килтерә. Ойоштороусыһы һәм рәйесе Илнур Ғилемшин һүҙҙәренсә, улар ҡатыны менән Өфөнән тыуған ауылы Төлгөҙбашҡа ҡайтҡанда бер йөк машиналары ғына була.\n– Беҙ ҡайтҡан ваҡытта һөт йыйыусылар юҡ ине. Район, ауыл хакимиәттәре менән һөйләштек, улар һайлаған юлыбыҙҙы хупланы. Тәүге йылда көнөнә 300 – 350 литр һөт йыйһаҡ, хәҙер ул күрһәткес 3-4 тоннаға етте, йәй көнө 4-5 тонна ла була, – тип һөйләй ул.\nБөгөн кооператорҙарҙың үҙ һөт эшкәртеү һәм һөт продукцияһы етештереү цехы эшләй. Илнур Ғилемшин хужалыҡты үҫт ереүҙә дәүләт ярҙамының роле ҙур булыуын билдәләй. 2018 йылда улар өс миллион һум грант ярҙамында кооператив булдыра. 2020 йылда тағы ла ҙурыраҡ грант оталар – 16,7 миллион һум аҡса кооперативтың матди-техник базаһын нығытыуға бүленә.\n2022 йылда ауыл хужалығы кооперативтарына 173 миллион һум “Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ һәм эшҡыуарлыҡ башланғысына булышлыҡ” милли проектының “Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары акселерацияһы” төбәк проекты сиктәрендә – субсидия рәүешендә, матди-техник базаны үҫтереүгә 59,5 миллион һум аҡса грант рәүешендә бүленәсәк. Тағы ла 100 миллион һумды эшкәртеү менән шөғөлләнгән ауыл хужалығы кооперативтары килем килтереүсе проекттар төбәк программаһы буйынса республика бюджетынан алырға мөмкинлеге бар.\nФото – БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте.


23 Декабрь 2019, 15:28\nСысҡан салаты200 грамм ветчина, 3 йомортҡа , 2-3 бәрәңге, 70 грамм сыр, 1 тоҙло ҡыяр, 1 һуған, биҙәргә 5 йомортҡа, майонез, тоҙ.Салат өсөн бар ингредиенттарҙы әҙерләргә. Ветчинаны, бешкән бәрәңгене, тоҙло ҡыярҙы, һуғанды ваҡ итеп турап, һауытҡа һалырға. Сырҙы, йомортҡаның ағын ҡырғыстан үткәреп, бергә майонез ҡушып бутарға. Тоҙ, борос ҡушығыҙ. Салатты сырға оҡшатып, тәрилкәгә һалығыҙ. Өҫтөнә ҡырғыстан үткәрелгән йомортҡа һарыһын һибегеҙ. Бешкән йомортҡаларҙан сысҡан яһап, салат өҫтөнә ҡуйып сығығыҙ.\n200 грамм ветчина, 3 йомортҡа , 2-3 бәрәңге, 70 грамм сыр, 1 тоҙло ҡыяр, 1 һуған, биҙәргә 5 йомортҡа, майонез, тоҙ.\nСалат өсөн бар ингредиенттарҙы әҙерләргә. Ветчинаны, бешкән бәрәңгене, тоҙло ҡыярҙы, һуғанды ваҡ итеп турап, һауытҡа һалырға. Сырҙы, йомортҡаның ағын ҡырғыстан үткәреп, бергә майонез ҡушып бутарға. Тоҙ, борос ҡушығыҙ. Салатты сырға оҡшатып, тәрилкәгә һалығыҙ. Өҫтөнә ҡырғыстан үткәрелгән йомортҡа һарыһын һибегеҙ. Бешкән йомортҡаларҙан сысҡан яһап, салат өҫтөнә ҡуйып сығығыҙ.


13:46, 13 января 2010 Йәмғиәт\nЯңы йылды илебеҙ халҡы иҫкесә бөгөнгө төндә ҡаршылаясаҡ. Был байрамды билдәләү йолаһы Рәсәйҙә йылдарҙы иҫәпләүҙең яңы системаһына күскәс, 1918 йылдан баш ала. Ул иҫке юлиан менән яңы григориан календарҙәре айырмаһы менән бәйле. Был айырма XX – XXI быуатта 13 көнгә тиң.\nИлсе Ғайса Раштыуаһына өҫтәлгән быуаттар һанын дүрткә бүлеп булғанда юлиан һәм григориан календарҙәре айырмаһы йөҙ йылға бер көнгә артып бара. Шулай итеп, 2100 йылдың 1 мартында был айырма 14 көнгә етәсәк, һәм 2101 йылдан Иҫке Яңы йыл 14 ғинуарҙан 15-нә ҡарай төндә билдәләнәсәк. Раштыуа ла, тимәк, бер көнгә һуңлай.\nИҫке Яңы йылды билдәләү традицияһы беҙҙең илдә генә таралмаған. СССР тарҡалғандан һуң был байрамды, рәсми рәүештә булмаһа ла, Молдавия, Әрмәнстан, Беларусь, Украина, Казахстан, Үзбәкстан һәм Грузия билдәләй. Ошондай уҡ йола Сербияла, Черногорияла, Македония һәм Швейцарияның немец телле кантондарында таралған.


Тимербулат Кәримов менән эшлекле осрашыу\n19 октябрҙә Республика Йортонда Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Мостай Кәрим исемендәге Фондтың ойоштороусыһы Тимербулат Кәримов менән осрашты.\nОсрашыуҙа 2019 йылда Башҡортостанда һәм Рәсәйҙә башҡорт әҙәбиәте классигының тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған сараларға әҙерлек барышы тикшерелде.\nТимербулат Кәримов төбәк етәксеһен «Мостай. Бер ҡасан да булмаған интервью» китабы менән таныштырҙы. Баҫма беренсе тапҡыр 2018 йылдың июнендә Мәскәүҙә «Ҡыҙыл майҙан» Бөтә Рәсәй китап фестивалендә тәҡдим ителде.\n– Яҙмыш ҡушыуы буйынса, Мәскәүҙә булғанда Һеҙҙең менән бергә эшләнек, осрашҡанда республика, уның мираҫы тураһында уйландыҡ. Беҙҙең һуңғы осрашыу Ҡыҙыл майҙанда иҫ киткес китаптар менән таныштырыу сараһында үтте. Хәҙер беҙ Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған юбилей саралары алдында торабыҙ, – тине Радий Хәбиров. – Мостай Кәрим – илебеҙ, халҡыбыҙ тарихында иҫ китмәле шәхес. Минең өсөн ул Уҡытыусы, юғары әхлаҡлылыҡ өлгөһө ине. Көсөбөҙҙө берләштереп, халыҡ Мостафа Сафа улының әҙәби мираҫында тәрбиәләнһен, уны үҫтерһен өсөн барлыҡ көсөбөҙҙө һаласаҡбыҙ.\nТимербулат Кәримов Радий Хәбировҡа ярҙамы өсөн рәхмәтен белдерҙе.\n– Һеҙҙең менән Мостай Кәримдең тыуған көнө алдынан осрашыуыбыҙ айырыуса мөһим. Ғаиләбеҙ һәм Мостай Кәрим исемендәге Фонд исеменән ауыр ваҡыттарҙа беҙҙең менән булғанығыҙ өсөн рәхмәтемде белдерәм, – тип белдерҙе Тимербулат Кәримов. – Мостайҙың исеме, уның ижади һәм, иң мөһиме, мәҙәни, әхлаҡи мираҫы республика башланғыстарына нигеҙ булыр тип ышанам.


Радий Хәбиров “Башлыҡ сәғәте” сиктәрендә Хәйбулла һәм Илеш райондары етәкселәре менән осрашты\n24 мартта Республика Йортонда Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Хәйбулла һәм Илеш райондары етәкселәре менән осрашты.\nУлар муниципалитеттарҙың социаль-иҡтисади хәле, биләмәләрҙе үҫтереүҙең көнүҙәк мәсьәләләре, перспективалы инвестиция проекттары, инфраструктура һәм социаль объекттар төҙөү, йәмәғәт киңлектәрен төҙөкләндереү пландары буйынса фекер алышты.\nХәйбулла районы хакимиәте башлығы Рөстәм Шәрипов муниципалитеттағы мәҙәниәт һәм мәғариф ойошмаларының матди-техник базаһын нығытыу тураһында һөйләне.\n– Мәктәптәрҙе, балалар баҡсаларын ремонтлауға урындағы ҡаҙнанан 50 миллион һумға яҡын аҡса бүлдек. Был беҙгә республика бюджетынан йүнәлтелгән аҡса менән бергә көнүҙәк мәсьәләләрҙе хәл итергә булышлыҡ итте, – тине Рөстәм Шәрипов. – Подольск ауылында, һеҙҙең күрһәтмәгеҙгә ярашлы, мәктәпкә капиталь ремонт яһаныҡ. Аҡъярҙа физкультура-һауыҡтырыу комплексы төҙөлөшөн тамамлайбыҙ. Башҡа социаль объекттар төҙөлөшөн федераль программаларға индереү йәһәтенән әүҙем эш алып барабыҙ. Хәйбулла районы өҫтәмә рәүештә автомобиль трассаларын төҙөкләндереү һәм ҡар таҙартыу өсөн юл техникаһы алды.\nРадий Хәбиров Хөкүмәт Премьер-министры Андрей Назаровҡа Хәйбулла районы буйынса “Ауыл биләмәләрен комплекслы үҫтереү” федераль программаһын берлектә финанслауға, атап әйткәндә, һыу менән тәьмин итеүгә, яңы фельдшер-акушерлыҡ пункттары, район үҙәгендә 550 урынлыҡ полилингваль мәктәп һалыуға аҡса табырға ҡушты.\n– Хәйбулла районында һыу тәьминәтенә бәйле мәсьәләне хәл итеү бик мөһим, – тине Радий Фәрит улы. – Халыҡ өсөн ул – тәү сираттағы проблема. Республика тейешле финанс ярҙамы күрһәтер. Проект та, экспертиза ла бар.\nИлеш районы хакимиәте башлығы Илдар Мостафин төбәк етәксеһенә муниципалитетта “Демография”, “Экология”, “Мәҙәниәт” милли проекттарының нисек тормошҡа ашырылыуы тураһында хәбәр итте. Былтыр Рсай ауылында яңы балалар баҡсаһы асылған, Андреевкала клуб һәм китапхана төҙөкләндерелгән, Үрге Йәркәйҙә таҙартыу ҡоролмалары сафҡа индерелгән. “Орленок” балалар лагерында төҙөлөш эштәре тамамланып килә. Районда агросәнәғәт комплексында инвестиция проекттары әүҙем тормошҡа ашырыла.\n– “Урожай” тоҡомсолоҡ заводы етештереү күләмен арттыра, көн һайын 30 тоннаға тиклем һөт һата. Хужалыҡта яңы мегафермалар төҙөйҙәр. Былтыр ноябрҙә 400 баш малға иҫәпләнгән һыйыр аҙбары һәм һөт һауыу залы файҙаланыуға тапшырылды. Әле икенсе һыйыр аҙбары һалына, – тине Илдар Мостафин. – “Мир” хужалығында элеваторҙың орлоҡ киптереү комплексы эшләй башланы. Быйыл унда мал һимертеү майҙансыҡтары – фидлоттар төҙөлә. Әле 100-ҙән ашыу тоҡомло һыйыр һатып алынған.\nИлдар Мостафин әйтеүенсә, биләмәләрҙе төҙөкләндереү йәһәтенән ауылдарҙа тротуарҙар тәртипкә килтерелә. Үрге Йәркәйҙә “Ҡояшлы” биҫтәһен комплекслы үҫтереү буйынса проект эше тамамланып килә. Планға ярашлы, өс йылда унда балалар художество мәктәбе, спорт комплексы, футбол майҙаны, велороллер трассаһы, прокат станцияһы төҙөләсәк.\n– 2022 йылда биләмәләрҙе, шул иҫәптән Илеш районында ла, төҙөкләндереү эштәрен финанслауҙы мотлаҡ арттырырбыҙ, – тине Радий Хәбиров. – Әйткәндәй, һеҙҙең муниципалитетта урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү программаһы бик яҡшы тормошҡа ашырыла.\nОсрашыуҙа шулай уҡ 2022 йылда Илеш районында ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәевтең тыуыуына 100 йыл тулыуҙы байрам итеүгә әҙерлек тикшерелде.


Хоҡуҡ // Ҡанундар\nҮҙ мәнфәғәттәреен илдекенә ҡарағанда юғарыраҡ ҡуйған әҙәмдә р, намыҫ тигән нәмәне онотоп тора шул. Бөгөн башҡорт нефтех имия комплексын юҡҡа сығарырға маташҡан юғары вазифалы Рәсә й чиновниктары ҡеүәтле финанс-сәнәғәт төркөмдәре менән берле ктә тап ошо әхлаҡһыҙ принципҡа таянып эш итә. "Был уларға ни\nөсөн кәрәк" тигән һорау артыҡ асыҡлауҙы талап итмәй. Еңел\nгенә кеҫә ҡалынайтырға өйрәнгән бәғзе кешеләрҙә бүленмәгән дәүләт милке оло аппетит тыуҙыра. Башҡортостан мәнфәғәтен күҙәтергә, атап әйткәндә, республика\nиҡтисадының флагманы - нефтехимия комплексын- Рәсәйҙең Ф едераль Йыйылышы Федерация Советында Башҡортостан Республика һының Дәүләт Йыйылышы вәкиле Игорь Изместьевҡа йөкмәтелгән.\nКилеп тыуған хәлде ул былай аңлата. Сенатор һүҙҙәре буйынса, бөгөн республиканың нефтехимия комп лексы өсөн әүҙем "хәрби көрәште " властың закондар сығарыу , башҡарыу һәм суд органдары алып бара. Мәҫәлән, Рәсәй Конс титуцион судында РФ Федерация Йыйылышының юғары палатаһы се наторҙарының бишенсе өлөшө ҡул ҡуйған хат теркәлгән. Уның а сылы шунда : үҙенең ҡарараы менән Рәсәй һәм Ҡаҙағстан араһын да хөкүмәт ара килешеүгә үҙгәрештәр индергән Рәсәй хөкүмәтен ең быға хоҡуғы булыуы йәки булмауын раҫлау. Хәтерләүегеҙсә, 195 йылда, Байконурҙың көрсөктән ҡурсалап а лып ҡалыу өсөн, Рәсәй Ҡаҙағстанға космодром ҡалаһына айырым статус биреп, уны оҙайлы арендаға алырға тәҡдим итте. Докуме нттар 4 йыл буйына әҙерләнде, һәм Рәсәй менән Ҡаҙағстан през иденттары ҡул ҡуйғас ҡына үҙ көсөнә инде. Уларға ярашлы ҡала башлығына РФ закондарына ярашлы, әлбиттә , ҡала халҡы һәм ҡала ҡаҙнаһына һалымдар һәм йыйымдар түләү\nөсөн әһәмиәтлелеген иҫтә тотоп, ҡайһы бер предприятиелар ға һалымдар буйынса һәм башҡа ташламалар рөхсәт итеү хоҡу ғы ла бирелде. Ябай ғына әйткәндә, мэр ҡала территорияһын да теркәлгән һәм ҡала ҡаҙнаһына һалымдарҙы теүәл түләп кил гән барлыҡ предприятиеларына ла үрҙә әйтелгән ташламалар би реү хоҡуғына эйә булды. Әлбиттә, бындай уңайлы шарттар бер т өркөм предприятие һәм компанияларҙың иғтибарын йәлеп итмәй ҡ алманы. Эште оҙаҡҡа һуҙмай улар, үҙҙәренең аффилир структура лары аша яңы оффшор зонала "пропискаға" инде. Айыҡ фекер йө рөткәндә, баҙар иҡтисады икәнлеген онотмайынса, аҡыллы етәк се бынан оло файҙа күрергә тырышыр ине. Әйткәндәй, был шула й эшләнә лә инде. Байконурҙың бер нисә компанияһы "Башнефтехим" менән килешеүҙ әр төҙөй. Һалымдар һәм йыйымдар министрлығы тарафынан был с хеманың ниндәй рәүештә законға ярашлы эшләүен аңлатыу килгә с кенә Килешеү тормошҡа атҡарыла башлай. Ә был иһә 2000 йылд а ғына эшләнә. Һалымдарҙың тулы күләмдә түләнмәүе асыҡланғас , Рәсәй хөкүмәте бер яҡлы ғына хәл итеп, 2001 йылдың 25 окт ябрендә 747 -се һанлы ҡарары менән ташламалар биреүҙе туҡта та. Был ҡарар закон йәһәтенән бик бәхәсле, сөнки Байконурҙы ң яңы статусы тураһында Килешеүгә ике дәүләттең президентт ары ҡул ҡуйған. Тимәк, хөкүмәт үҙ хоҡуҡтарын үҙе үк "арттыр ап" ебәргән. Әммә, бер нимәгә ҡарамаҫтан, ҡарар сығыу менә н, "Башнефтехим" менән хеҙмәттәшлек итеүсе предприятиелар\nбәйләнеште тулыһынса туҡтатты. Ә иң ҡыҙығы : ғауғалы ҡарар сығыу менән киң матбуғат саралар ы аша Рәсәй һалымсылары башҡорт предприятиелары түләнмәгән 10 миллиард һумлыҡ акциздарҙың түләнмәүе хаҡында хәбәр итә . Әммә беҙҙең нефтселәр бөтөнләй икенсе һандар килтерә һәм ул ни бары 4 миллиард ҡына тәшкил итә. Хәйер, эш республика нефтселәре түләргә тейешле аҡса күләм ендә генә түгел, ә уның нигеҙле һәм законлы булыуында. Әгә р Килешеү пункттары үтәлмәй, уны үҙгәртеү талап ителә икән, уның үҙенә генә хас тәртибе бар бит. Оло тармаҡты дер һелк ендергән ҡарарҙың сыҡҡан дәүләтте нисек хоҡуҡи тип атап бул һын Ситтән ҡарағанда былсетерекле хәл насар балалар уйынын хәтерләтә: тәүҙә аҡ ҡаластар вәғәҙә итеп, предприятиеларҙы мөһим хеҙмәтттәшлеккә йәлеп итеп, һуңынан "Ярамай!" тип бар маҡ янап, етди дәғүәләр белдереү башҡа һыймаған эш. РФ Хөкүмәте раҫлаған ҡарарҙың Конституция ҡаршы булыуы шик тыуҙырмай. Бынан тыш түләнеп бөтмәгән һалымдарҙың да федерал ь ҡаҙнаға күсәсәге лә төптө дөрөҫ түгел. Ни өсөн тигәндә шу л уҡ Байконур килешеүенә ярашлы бөтә күләм тап ҡала ҡаҙнаһын а күсерелергә тейеш. Әлбиттә, беҙҙең закондарҙың барыһы ла төплө уйлап сығарылмау ы көн кеүек асыҡ. Әммә һәр уйындың билдәле тәртибе була, һәм\nуларҙы теләйһеңме һин, әллә юҡмы, әммә уларҙы теүәл үтәргә тешейһең. Һәр сетеркле хәлдән дә үҙ-ара килешеп, лайыҡлы с ығыу юлын һайлау ғына, баш-башталыҡты, тимәк, коррупцияны иҫ кәртәсәк. Барыбыҙҙың да мәнфәғәттәрен яҡлап\nЖан-Жак Руссо ҡасандыр "Власты булдыҡһыҙ кешеләрҙең ҡулы на тоттороуҙан да ҡурҡынысыраҡ нәмә юҡ" тип әйткән. Ысынлап\nта, илебеҙ тарихында бар ғәләмдең аҫтын өҫкә әйләндергән ет әкселәр булманы түгел. Был йәһәттән беҙҙең республика уңды т иергә була.\n1998 йылдың 14 июнендә һайлаусыларҙың 70,2 процент тауыштар ын йыйып, Мортаза Рәхимов икенсе тапҡыр республика Президент ы итеп һайланды. Тап уның етәкселек итеү осоронда Башҡортос тан Рәсәйҙең иң көслө иҡтисади төбәктәренең береһенә әйлән де. Ә бит Совет йылдары заманында сәнәғәт һәм ауыл хужалығы\nпродукцияһы етештереү күләме буйынса Башҡортостан Рәсәйҙә 5 0-70 -се урындарҙы алып торҙо. Бөгөн иһә республика донор тө бәктәр иҫәбендә тороуы Мортаза Рәхимовтың дөрөҫ һәм аҡыллы\nсәйәсәте тураһында һөйләй. Башҡортостанда президент институты күптән түгел генә эшләй башланы. Был сәйәси институттың ойошторолоуы илебеҙ, республ ика өсөн үтә ҡатмарлы осорға тура килеүен дә билдәләп үтерг ә кәрәк. Билдәле булыуынса, ул тарихи үҙгәрештәр барған 90- сы йылдар башына тура килде. Буталсыҡ ваҡытта власҡа кемдең\nкилеүенә һәр беребеҙҙең яҙмышы бәйле булыуын иҫәпкә алғанд а, Мортаза Рәхимовтың үҙ иңенә оло яуаплылыҡ алыуы һәм был е тди имтиханды лайыҡлы үтеүе тағы ла ғорурландыра.\n1990 йылдың 11 октябрендә Дәүләт суверенитеты тураһында Де кларация ҡабул итлеүе, 1993 йылдың 25 апрелендә республика р еферендумы үткәрелеүе республика тарихында иң мөһим ваҡиға лар булып тора. Һуңғы сәйәси сарала Башҡортостандың иҡтиса ди үҙаллылығын көсәйтеү курсын бар халыҡ хупланы. 1993 йылдың 12 декабрендә беренсе тапҡыр Башҡортостан Респуб ликаһы Президентын һайлау булып уҙҙы. Республика халҡының ө стән ике өлөшө Мортаза Рәхимов өсөн үҙ тауыштарын бирҙе.\nҺайлаусыларҙың алданмауын иҫбатлар өсөн республиканың и ҡтисади үҫешенә ҡыҫҡа ғына байҡау яһайыҡ. Һуңғы биш йылда сә нәғәт етештереүе күләме 25,8 процентҡа үҫкән. Хәҙерге ваҡытт а иҡтисад үҫеше бер-ике тармаҡ уңыштарынан ғына тормай, кир еһенсә барлыҡ тармаҡтарҙың да тигеҙ күтәрелеүе күҙәтелә. Маш иналар эшләү һәм металл эшкәртеү сәнәғәте юғары тиҙлек менән\nүҫешә. Тармаҡ һуңғы бер нисә йылда продукция сығарыу кимәле н 2,5 тапҡырға арттырған. Төҫлө металлургияла үҫеш - 46,5, ҡ ара металлургияла - 45,5, еңел сәнәғәтттә -43 процент тәшкил\nитә. Ауыл хужалығы өлкәһендә лә байтаҡ алға китеш һиҙелә. Р әсәйҙең байтаҡ төбәктәренән айырмалы рәүештә, республика агр осәнәғәт комплексын һаҡлап алып ҡалыуҙан тыш, был тармаҡтың эшмәкәрлеген яҡшыртыуға өлгәште. Әлбиттә, дөйөм үҫеш республиканың тышҡы иҡтисади эшмәкәрлеге ндә сағылмай ҡалмай. Һуңғы йылдарҙа экспорт 69 процентҡа арт ҡан. Тулайым төбәк продукцияһы һәм сәнәғәт етештереүе күләм е буйынса башҡортостан Рәсәй төбәктәре араһында тәүге тиҫтәг ә инһә, ауыл хужалығы буйынса илдә икенсе урында бара. Башҡортостандың иң төпкөл ауылдарына ла газ үткәрелде, юлдар\nһалынды, торлаҡ күпләп төҙөлә, яңы мәктәптәр, мәҙәни -социа ль объекттар ҡалҡып сыға. Биш йылда, мәҫәлән, 12 800 километ р газүткәргес һалынған, йәғни 215 мең фатирға газ үткән. Газ лаштырыуҙың дөйөм күләме 86 процент тәшкил итә. Яңы торлаҡ йорттарҙы сафҡа индереү буйынса ла республикабыҙ алдынғылар рәтендә бара: былтыр, мәҫәлән, йәмғеһе 1 410, 1 квадрат метр\nторлаҡ файҙаланыуға тапшырылған.\nПрезидент иҡтисадты артабан үҫтереү юлын сәйәсәте концепц ияһын бойомға ашырыуҙы тиҙләтеүҙә, энергия менән тәьмин итеү\nмәсьәләһен хәл итеүҙә, яғыулыҡ -энергетика комплексына инве стиция күләмен арттырыуҙа, урман, ағас эшкәртеү һәм целлюлоз а -ҡағыҙ сәнәғәтенең үҫеш стратегияһын юлға һалыуҙа, еңел с әнәғәткә яңы технологиялар һәм заманса ҡорамалдар индереп, е тетштереүҙе арттырыу һәм ассортименты киңәйтеү буйынса эште артабан дауам итеүҙә күрә. Быларҙың барыһы ла Мортаза Рәхимовтың аҡыллы сәйәсмән генә т үгел, эшлекле һәм тәүәкәл етәксе икәнлегенә ишаралай. Социаль -сәйәси хәлгә килгәндә лә беҙҙең республика Рәсәйҙе ң башҡа төбәктәренән айырылып тора. Бында бер ниндәй ҙә баш күтәреүҙәр, талаш, низағ күҙәтелмәй. Башҡортостан һаулыҡ һаҡ лау, әсәлекте яҡлау һәм башҡа бик күп төрлө маҡсатлы Програм маларҙы уңышлы бойомға ашыра. Күп балалы әсәләрҙе даими ярҙа м күрһәтеү - мөһим йүнәлештәрҙең береһе булып ҡала бирә. рес публикала мәҙәни-ял тибындағы киң учрждениелар селтәр:систем алы эшләнгән һәм халыҡ йәшәгән пункттарҙы, предприятиеларҙы һәм ойошмаларҙы хеҙмәтләндергән клубтар, мәҙәниәт һарайҙары,\nижад йорттары, уҡытыусылар йорттары ойоштролоған. Музейҙар һаны арта. Ғөмүмән, республиканың һәр бер гражданына намыҫл ы хеҙмәт аша гөрләтеп йәшәргә бөтә шарттар булдырылған тиһә к тә артыҡ булмаҫ. Йөҙ милләт вәкиле татыу һәм берҙәм донья күргән республикала\nижтимағи - сәйәси хәлдең тотороҡло булыуы - дөйөм ҡаҙаныш ул. Һәм башҡортосанлылар сәйәси тотороҡлолоҡто юғары баһалай . Был үҙ сиратында иһә республика Президенты алып барған с әйәси, социаль - иҡтисади курстың халыҡ тарафынан хупланылы уы хаҡында һөйләй.


Башҡорт дирижеры – Ҡытайҙа! » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Мәҙәниәт һәм сәнғәт » Башҡорт дирижеры – Ҡытайҙа!\n06.11.2018 Башҡорт дирижеры – Ҡытайҙа!\nБашҡорт милләтле дирижерҙарҙы бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Ошо иҫәпле генә һөнәр эйәләренең береһе – Учалы егете Ринат Камалов. Бәләкәй сағынан үтә тырыш һәм маҡсатлы, үҙ-үҙенә лә, башҡаларға ла талапсан, тура ярып һөйләшкән яҡташым әлеге ваҡытта Ҡытайҙың Далянь (элекке Порт-Артур) ҡалаһында Dunshan оркестрын етәкләй.\nРинат Уральск ҡасабаһында йәшәүсе Гөлниса һәм Марс Камаловтарҙың татыу ғаиләһендә тыуып үҫкән. Бала сағы ҡасабала мәҙәни тормош гөрләгән осорға тура килгән егет “Ирәмәл” өлгөлө балалар бейеү ансамблендә лә, ҡурай буйынса түңәрәктә лә шөғөлләнергә өлгөрә. Танылған музыкант, бейеүсе, режиссер Рәис Низаметдинов ошо мәлдә әле бөрөләнгән генә талантты күреп (талантты талантлылар ғына күрә, тиеүҙәре хаҡ!), уның асылыуына, үҫешенә булышлыҡ итеп ебәрә. Рәис ағайҙан этәргес көс алған, һәләте ташып сығып барған улдарының киләсәген хәстәрләгән ата-әсә уны туҡһанынсы йылдар аҙағында Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге мәктәпкә уҡырға ебәрә. Флейта буйынса Гөлфиә Сафуанованың класын уңышлы тамамлағас, Ринат Өфө сәнғәт училищеһына уҡырға инә. Рәсәйҙең атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, композитор Морат Әхмәтовтың йоғонтоһонда классик музыкаға мөкиббән киткән, опера-симфоник дирижерлыҡ менән ҡыҙыҡһынған йәш музыкант артабан белемен Санкт-Петербург дәүләт консерваторияһында дауам итә. Уны “Алтын битлек” юғары театр премияһы лауреаты, опера әҙерлеге кафедраһы доценты Виктор Соболев, Санкт-Петербург филармонияһының симфоник оркестры дирижеры, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Владимир Альтшулер кеүек данлы шәхестәр уҡыта. Бынан тыш, Юрий Симонов, Жюльен Леруа, Виктор Ямпольскийҙа ла оҫталыҡ дәрестәре ала. Һәр педагог уның музыкант булараҡ та, дирижер-башҡарыусы булараҡ та талантын юғары баһалай. Абруйлы заттарҙың елкендергес һүҙҙәренән һуң кем генә ҡанатланмаҫ ине! Ринат та илһамланып, сәнғәт үрҙәрен яулай. Уның, йәш опера дирижерының, “йондоҙло” юлы 2012 йылда Санкт-Петербург консерваторияһының опера һәм балет театрында П. Чайковскийҙың “Иоланта” әҫәренән башлана. Камиллыҡҡа ынтылған Ринатты шул уҡ йылда Францияның Мец ҡалаһындағы консерваторияға уҡырға алалар. 2013 йылдың ғинуарында дирижер Ринат Камалов Башҡортостан Республикаһының Милли симфоник оркестры менән сығыш яһай. Был тандем бик уңышлы була, сөнки бер йылда ғына ла тамашасыларға утыҙҙан ашыу яңы музыкаль әҫәр тәҡдим ителә. Өфөлә бер юлы дирижер булып та эшләгән, сәнғәт академияһында уҡытып та өлгөргән Ринат 2016 йылда ҡабаттан Санкт-Петербургҡа әйләнеп ҡайтып, “Карамболь” дәүләт музыка театрына дирижер булып эшкә урынлаша. Үҙҙәренә “иң-иң”дәрҙе йыйған ҡытайҙар быйыл талантлы яҡташыбыҙҙы Далянға саҡырғас, Ринат ике уйлап тормай, шунда юллана.\n– Күптәр ни өсөн дирижер һөнәрен һайлауыма аптырай, музыкант булараҡ та эшең ырар ине бит, тиҙәр, ә мин үҙемде башҡа һөнәрҙә күрмәйем дә, – тип һөйләй Ринат Марс улы. – Әйтәйек, архитекторға хыялы тормошҡа ашһын өсөн йылдар талап ителә. Шул уҡ яҙыусыға ла, композиторға ла, уҡытыусыға ла тигәндәй. Ә мин идеяларымды шул уҡ көндө бойомға ашыра алам. Ҡытай ҙа шуға оҡшаны: унда уйлайҙар ҙа, оҙон-оҙаҡҡа һуҙып, һуҙылып йөрөмәй, эшләп тә ҡуялар. Бик тиҙ ҙә эшләйҙәр, эштәрен сифатлы ла итеп башҡаралар, һәм барыһы ла халыҡ өсөн эшләнә. Маҡтаныу, шаштырыу, арттырып күрһәтеү юҡ. Был илдә тәртип ныҡ ҡаты. Эш тәртибе үҙенсәлекле: иртән килеү менән эшкә тотонмайҙар, ә план төҙөйҙәр. Сәғәт ун икегә тиклем план төҙөйбөҙ, шунан һуң бер сәғәт ял иткәс, эшкә тотоноп, планлаштырғанды атҡарып ҡуябыҙ.\nОркестрым менән ҡытай көйҙәрен, классиканы уйнайбыҙ. Порт-Артурҙы япондарҙан ҡурсалағанда бик күп башҡорт ир-егете башын һалған бит. Батыр яугирҙарыбыҙ хөрмәтенә киләсәктә оркестрыма башҡорт халыҡ йыры “Порт-Артур”ҙы өйрәтеп, башҡарырға теләгем бар. Милли музыка ҡоралыбыҙ ҡурайҙа уйнап күрһәткәйнем, ҡытайҙар һоҡланыуҙан телһеҙ ҡалды. Сит-яттар араһында йәшәп ятҡанда, үҙ милләтең вәкиле булараҡ, теләйһеңме-юҡмы, үҙ тамырҙарың, булмышың, халҡың тураһында уйланаһың. Мине ерле халыҡ йыш ҡына урыҫҡа оҡшатып, русса сәләмләй. Шулай ҙа күпселек, уйғыр, тип уйлай. Мин йәшәгән районда ике генә сит милләт кешеһе бар: береһе мин булһам, икенсеһе – серб. Үҙемде, башҡорт, тип танытам, милләтем менән ғорурланам. Башҡорттар (мәҫәлән, япондар кеүек) – яугир холоҡло халыҡ. Һалдат түгел, ә тап яугир. Йәғни яугирлыҡ ваҡытлыса бурыс түгел, ә ҡаныбыҙға һеңгән сифат. Яугир холоҡло булараҡ, беҙ үҙ принциптарыбыҙ, идеябыҙ өсөн үлемгә лә бара алабыҙ. Ҡайһы бер кешеләрҙе ҡоллоҡҡа тиҙ алалар, ә беҙ булмышыбыҙ менән азат халыҡ, ҡол түгелбеҙ. Тик һуңғы тиҫтә йылдарҙа холҡобоҙҙа йомшаҡлыҡ барлыҡҡа килгән, шунан ҡотолоп, үҙ асылыбыҙға ҡайтыу кәрәк, тип иҫәпләйем. Ата-бабаларҙың сифатын уларҙан һуң килгән быуынға ҡарап баһалайҙар. Беҙҙән һуң яҡшы, көслө быуын ҡалһын өсөн күпме эшләргә лә эшләргә кәрәк әле ул... “Сит ерҙә солтан булғансы...” тигән мәҡәлде заманға яраҡлаштырып, сит ерҙә лә, үҙ илеңдә лә солтан булырға ынтылырға кәрәк, тим. Йәғни кеше булырға, олтан түгел.\nБына шундай уйҙар солғанышында Ҡытайҙа эшләйем, йәшәйем. Эштән бушағанда, ялымда, ғәҙәттә, йә йоҡлайым, йә провинция буйлап сәйәхәт итәм. Июндә бер аҙна буйына балыҡсылар утрауында йәшәнем. Унда, ресторандағы кеүек, ҡабырсаҡтар менән туҡландым. Урындағы халыҡ яратҡан ҡорттарҙы ла тәмләп ҡараным (боросҡа манһаң, бара инде). Ҡытайҙа хәләл ризыҡ ашайым. Ылымыҡ һәм йомортҡанан манты, сычуанса әҙерләнгән балыҡ та оҡшай. Ә улар балыҡ аҙыҡтарын, йәшелсә ашарға ярата. Минең өсөн иң ғәжәбе – һалҡын ҡыштан ҡурҡалар. Ләкин бар нәмәгә лә йәһәт кенә яраҡлашалар. Кешеләр уй-хистәрен белдермәй, тура әйтмәй, ни уйлағанын белер, аңлар өсөн үҙеңде уларҙың тулҡынына көйләйһең. Әгәр ни тойғаныңды асыҡтан-асыҡ күрһәтһәң, улар һине иҫәргә лә һанауы мөмкин.\nТәүге көндәрҙә үк Далянда теләнселәрҙең юҡлығы күҙгә салынды. Урамда, беҙҙәге кеүек, бер кем дә үбешмәй (кеше күҙенән йәшенеп кенә үбешеүҙәре ихтимал), хатта етәкләшеп йөрөүселәр ҙә бик һирәк. Шулай уҡ унда барғас, илебеҙҙә музыка белемен биреү бик көслө икәнен аңланым: бушлай музыка мәктәбендә уҡыйһың, аҙаҡ колледж, училищела, һуңынан консерваторияла. Ә унда аҡсаң булһа ғына уҡый алаһың. Йәғни уларҙа ла, беҙҙә лә өлгө итеп алырлыҡ нәмәләр бар.\n“Йәшлек” гәзитен уҡыусыларға шуны әйтер инем: тормош бик тиҙ үҙгәреүсән, шуға ла “хәүефһеҙлек яҫтығың” – күпмелер сумма аҡсаң, һөнәри мөхитеңдән алыҫ торған, һине нисек барһың, шулай ҡабул иткән дуҫтарың булыуы шарт. Эшеңдә мотлаҡ ҡаҙаныштар яуларға ынтылырға кәрәк. Улар үҙ-үҙеңә ышаныс өҫтәй (аҙаҡ кем ни әйтһә лә, уларҙың фекере һине артыҡ яраламаясаҡ). Көс, тырышлыҡ һалғанда, барыбер уңышҡа өлгәшәһең. Бер ташты ҡыбырлатһаң, башҡалары ла ҡыбырлаясаҡ бит ул. Минеңсә, бер-береңә ярҙам итеү, һиңә ярҙам иткән кешеләргә рәхмәтле була белеү ҙә – уңышлы тормош сере.\n...Тыуған илдән алыҫта эш башлағанда, Һары диңгеҙ ярына сығып, “Порт-Артур”ҙы ҡурайҙа уйнап йырлаған Ринат әңгәмәне, иң мөһиме, ҡайҙа йөрөһәң дә, кем булып эшләһәң дә, тәү сиратта кеше булып ҡалыуың зарур, тип тамамланы. Йыр менән, гүйә, ауаздаш ине уның был һүҙҙәре:\nБөтмәҫ дандары ҡала...


Өфөлә бәләкәй метражлы фатирҙар проектын хупланылар // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә бәләкәй метражлы фатирҙар проектын хупланылар\n16:39, 16 апреля 2015 Иҡтисад\nӨфөлә бәләкәй метражлы фатирлы йорттар проекты экспертиза үтте. Был хаҡта Өфө хакимиәте кәңәшсеһе Владимир Барабаш хәбәр итте. Тиҙҙән төҙөлөшкә рөхсәт биреләсәк. Черниковка биҫтәһендәге Ҡулса урамында 20 метрлыҡ фатирлы йорттар төҙөлә башлай.\nФатирҙарҙың хаҡы миллион һум самаһы буласаҡ. Льготалы ипотеканы файҙаланғанда, тәүге иғәнә 200 мең һум тәшкил итәсәк, айлыҡ түләүҙәр 10 мең һумдан артмаясаҡ.\nПроектты төҙөүселәрҙең береһе — Өфөнөң Заказ биреүсе һәм техник күҙәтеү хеҙмәте.\nШуны билдәләргә кәрәк: тиҙҙән Өфөлә ипотеканы йылына 7-8 процент менән алырға мөмкин буласаҡ. Быны «Ҡала кешеһе» программаһы күҙ уңында тота.\n— Ошо көндәрҙә беҙ рәсми рәүештә программаның башланыуын иғлан итергә ниәтләйбеҙ. Уның буйынса ипотеканы 10 проценттан кәмерәк итеү мөмкин, йәғни бында 7-8 процент тураһында һүҙ бара. Әлбиттә, был бөтәһенә лә ҡағылмай. Граждандарҙың категориялары, түләү ваҡыты иҫәпкә алынасаҡ. Был Рәсәйҙәге пилот проекты. Барыһы ла килеп сыҡһа, Өфө бөтә илгә билдәле буласаҡ, — тине Владимир Барабаш. — Ошо программа ярҙамында Өфө халҡын торлаҡ менән тәьмин итеү һәм баш ҡаланың, төбәктең төҙөлөш баҙарына ярҙам күрһәтеү мәсьәләләре хәл ителәсәк.\nРәсәйҙә дәүләт булышлығындағы ипотека март урталарынан ғәмәлгә инде. Уның буйынса процент ставкаһы 12 проценттан ашмай, әммә төҙөлөүсе торлаҡҡа ғына льготалы заем алырға мөмкин. Ошо программа өсөн дәүләт 20 миллиард һум аҡса бүлә. Иҫәпләүҙәр буйынса, 230 меңдән ашыу ғаилә процент ставкаһы түбән булған ипотека алыу мөмкинлегенә эйә.\nТеги: торлаҡ,ипотека программалары


Һәр йән эйәһе үлем кисерер » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Иман » Һәр йән эйәһе үлем кисерер\n29.03.2019 Һәр йән эйәһе үлем кисерер\nМәрхүмдәргә ғәмәлебеҙ ниндәй булырға тейеш?\nБеҙҙең халыҡтың ҡайһы берҙәре (күпселеге) туғандары вафат булһа, ни эшләргә белмәй аптырап ҡала. Был уларҙың диндән алыҫ икәнен күрһәтә. Әсә ҡарынынан сығып, ошо яҡты донъяға килгәс тә, үлемебеҙгә яҡыная башлайбыҙ. Сабый тыуғас та һыуҙа йыуындырып алалар, аҡ биләүгә урайҙар. Олоғайып, вафат булып һуңғы юлға оҙатҡанда ла, шәриғәт ҡанундары буйынса, һабынлап йыуып, аҡ кәфенлеккә төрөп ер ҡуйынына һалалар.\nӘгәр берәйһе үлеп ҡалһа, беҙҙең бурысыбыҙ – динебеҙ ҡушҡанса хөрмәт менән ерләү. Бәйғәмбәребеҙ ғәләйһиүәссәләмдең бер хәҙисендә: “Кем мәйет йыуып оҙата, шуның ҡырҡ ҙур гонаһы ғәфү ителә”, – тиелгән. Мәйетте ҡырҡ аҙым күтәреп барыу ҙа сауаплы эштер. Быны эшләгән кешеләрҙең 40 гонаһы кисерелер. Кем уны кәфенләй, уға йәннәттә ебәктән кейем булыр. Ҡәбер ҡаҙыусыларға ла сауаптары етерлек.\nМәрхүмгә, икенсе төрлө әйткәндә, мәйеткә ҡарата, хөрмәтебеҙ бер булырға тейеш.\nАуырыу йән биргәндә “Йәсин” йәки “Мүлк” сүрәләрен уҡырҙар. Былары сауаплы эштер. Үлем хәлендәге бәндәнең янында Ҡөръән Кәримдән сүрә йәки аяттар уҡый белмәһәгеҙ, доға ҡылығыҙ. Шунан Әхирәт доньяһына китеп барһа, күҙҙәрен ҡаплағыҙ, ауыҙы асылһа, эйәк аҫтынан башына табан ауыҙын яптырып, тартып сепрәк бәйләгеҙ.\nМәрхүмде берәй һалҡыныраҡ бүлмәгә ҡуйырға кәрәк. Кәүҙәһен бороп, аяҡтарын ҡиблаға ҡаратып, ҡулдарын ике яҡҡа һуҙып һалырға. Өҫтөнә еңел, йоҡа япма ябырға. Шулай уҡ, ҡатын-ҡыҙ булһа, башына яулыҡ бөркәргә.\nҺеҙҙең мәрхүмдәрегеҙ өсөн дә, һеҙҙең алдығыҙҙа ла мулланың бер ниндәй ҙә бурысы юҡ. Хәлегеҙҙән килә икән, йыназаны үҙегеҙ уҡығыҙ, килмәй икән, дин әһеленә тапшырығыҙ.\nМәрхүмгә аҡ материалдан кәфенлек әҙерләп ҡуйырға кәрәк. Ирҙәргә – 12, ә ҡатын-ҡыҙҙарға 15 метр талап ителә.\n2,5 метрҙан өс таҫтамал, 6 – 8 метр марля, йыуғанда файҙаланыу өсөн 3 метр тирәһе полиэтилен, 5 – 6 пар резина бирсәткә, халаттар әҙерләнә. Зыяраттан ләхет таҡтаһын алып килергә кәрәк.\nЙыуыу өсөн ауыҙ-танауға алты сепрәк, истинжәгә алты сепрәк һәм ғәүрәттәрен ҡапларға ике ҙурыраҡ сепрәк хәстәрләйҙәр.\nЙыуыр алдынан истинжә ҡылдыралар. Истинжә ул – алғы, артҡы юлдарҙы паклау тигән һүҙ. Мәйетте ләхет таҡтаһына һалалар. Ғәүрәттәрен ҡаплап ҡуялар. Истинжә ҡылдырғанда нәжес сыҡһын өсөн бер аҙ ҡорһағына баҫып алалар. Шунан мәйеткә тәһәрәт алдыра башлайбыҙ, тәһәрәтте үҙебеҙ нисек алабыҙ, мәйеткә дә шулай алдырабыҙ. Ауыҙ-танауҙарын алдан әҙерләгән сепрәктәрҙе еүешләп, бармаҡҡа урап таҙартабыҙ, ә аяҡтарҙы иң аҙаҡ йыуабыҙ. Һуңынан башынан йыуа башлайбыҙ. Уны ултыртып та, ятҡырып та йыуалар. Мәйет ауыр икән, уны ятҡырып йыуһаң да ярай. Иң элек һул яғына ятҡырып, уң яғын йыуырға, бер ыңғай ләхет таҡтаһын сайып, уң яғына ятҡырып һул яғын йыуырға кәрәк. Был эште өс тапҡыр ҡабатлайһың. Йыуып бөткәс, таҙа сепрәктәр менән ҡоротабыҙ. Әгәр мәйет оҙаҡ ятып тарҡала башлаған булһа, ғөсөл фарызын ғына үтәйбеҙ, йәғни ауыҙ-моронона, бөтә тәненә һыу ҡойоп сығабыҙ. Был осраҡта тәһәрәт алдырып, өсәр тапҡыр йыуып булмай. Әгәр төрлө сәбәп менән кәүҙәнең формаһы юғалған булһа, табутҡа һалып та күмәләр. Башҡа дингә оҡшаған тип ҡурҡаһы юҡ, бындай осраҡта ул дөрөҫ һанала.\nИр кешене — ир-ат, ҡатын-ҡыҙҙы ҡатын-ҡыҙ йыуа. Ире үлһә, уның ҡатыны йыуа ала, ә ҡатыны үлһә, ире йыуа алмай. Мәрхүмде кәфенләп бөткәс, тәһлил әйтеп, Ҡөрьән уҡып ҡәбергә алып китергә әҙерләйҙәр. Мәйетте йорттан аяғы менән алға табан күтәреп сығаралар. Зыяратҡа алып барғанда башы алда була. Йыназа намаҙын өй эргәһендә кеше күп ерҙә уҡыһаң да була, йә зыяратҡа индермәҫ борон шул тирәлә. Әгәр берәй сәбәп менән бер ҡәбергә ғаиләһе менән ҡуйыла икән: Ҡибла тарафына иң башта ир кеше, шунан бала, аҙағынан ҡатын-ҡыҙ, тик ҡабырғаларын бер-береһенә тейҙермәй әҙерәк ара ҡалдырыла. Шул буш араға кәүҙәләрен айырып, тупраҡ һалына.\nҮлгән кешене шул уҡ йәки икенсе көндө ерләргә мөмкин.\nҠәбер өҫтөнә фотоһүрәттәр менән мәрмәр таҡтаташтар ҡуйыу мосолманға ярамаған эш. Бәйғәмбәребеҙҙең бер хәҙисендә: «Һүрәтле урындарға (өй, ҡәбер беҙҙең икенсе өйөбөҙ) фәрештә ултырмаҫ», — ти. Фәрештәләр яҡын кешеңдең ҡәберенә ултырмағас, улар өсөн доға һәм сәждә ҡылмағас, шунда ятҡан мәрхүмдәр ниндәй ҡаты язала булғанын аңлайһығыҙмы?\nМосолман кешене ҡайһы ерҙә ерләһәң дә дөрөҫ. Әллә ҡайҙан алып ҡайтыу кәрәкмәй. Беҙҙең доғалар һәм саҙаҡалар уларға ҡайҙа ла барып етә. Мәрхүмдәрҙең рухтарын ҡыуандырыу өсөн хәйер биреп, һәр саҡ уларға доға уҡып торайыҡ.\nӘбйәлил районының Таштимер ауылының\nимам-хатибы Нәзир САБИТОВ яҙҙы\nАвтор: Н. САБИТОВ


10:47, 24 сентябрь 2021 Йәмғиәт\n10:07, 24 сентябрь 2021 Мәҙәниәт\n23 сентябрҙә Мәләүез районында Р-240 Өфө — Ырымбур трассаһының 166-сы саҡрымында, Салауат ҡалаһынан 2 саҡрым көньяҡтараҡ үлемесле юл фажиғәһе булған. Башҡортостан буйынса Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, Renault Master Ырымбур өлкәһе ойошмаһының «ГАЗель» менән бәрелешкән.\n17:03, 23 сентябрь 2021 Хәл-ваҡиғалар\n«Үҙебеҙҙә WorldSkills Russia үткәргәндән һуң WorldSkills чемпионатының халыҡ-ара этаптарына ла көсөбөҙ етә, тип ышаныслы әйтә алам, — тип билдәләне Радий Хәбиров.\n16:13, 23 сентябрь 2021 Сәйәсәт\n15:32, 23 сентябрь 2021 Йәмғиәт\n14:31, 23 сентябрь 2021 Иҡтисад\nБашҡортостанда коронавирус буйынса яңы антирекорд теркәлгән. Республиканың оператив штабы мәғлүмәттәре буйынса, Башҡортостанда коронавирус йоҡторғандар һаны 64 меңдән ашҡан.\n12:48, 23 сентябрь 2021 Йәмғиәт\n12:11, 23 сентябрь 2021 Йәмғиәт\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға Ольга Панчихинаны республиканың Бала хоҡуҡтары буйынса вәкиле вазифаһына тәҡдим итте.\n11:36, 23 сентябрь 2021 Сәйәсәт\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы хакимиәте етәксеһе Александр Сидякин депутат мандатын алыуҙан баш тартты.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, ул «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһынан күрһәтелгән кандидаттарҙың федераль исемлеге составында Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты итеп һайланғайны.\n10:46, 23 сентябрь 2021 Сәйәсәт\nОшо көндәрҙә Мәскәүҙә «Йыл ғаиләһе» Бөтә Рәсәй конкурсына йомғаҡ яһалды. Был конкурсты Рәсәйҙең Хеҙмәт һәм социаль яҡлау министрлығы һәм Ауыр тормош хәлендә ҡалған балаларға ярҙам фонды ойоштора.\n10:22, 23 сентябрь 2021 Йәмғиәт\nРеспубликала бер аҙ йылытҡандан һуң йәнә һалҡынайта. Башгидрометүҙәк мәғлүмәттәре буйынса, 23 сентябрҙән 26-һына тиклем республикала +8,+10 градус йылы булыуы көтөлә.\n9:41, 23 сентябрь 2021 Йәмғиәт


8 декабрҙә Өфөлә урындағы үҙидара мәсьәләләре буйынса «тура бәйләнеш» ойошторола\n7 Декабрь 2011, 17:05\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт берекмәләре буйынса комитеты рәйесе Рөстәм Күзбәков граждандар һорауҙарына яуап бирәсәк. Урындағы үҙидара мәсьәләләре буйынса «тура бәйләнеш» Өфөлә 8 декабрҙә 11-ҙән 13 сәғәткә тиклем 276-84-97 телефоны буйынса ойоштороласаҡ.\nРеспублика парламенты депутаты әйтеүенсә, бындай форматта ул тәүге тапҡыр аралаша.\n— Дәүләт Йыйылышы Комитеты рәйесе булараҡ тәүге тапҡыр «тура бәйләнеш» үткәрәм, — ти Рөстәм Күзбәков. – Быны закондар сығарыу власы органдары вәкилдәренең һайлаусылар, халыҡ менән аралашыуының бер формаһы, тип иҫәпләйем. Депутаттарҙың мөрәжәғәттәр буйынса урындарға сығыу, халыҡ менән осрашыу өсөн һәр ваҡыт мөмкинселеге юҡ. Кешеләр ҙә, үҙ сиратында, кәрәк саҡта депутаттарға шәхси рәүештә мөрәжәғәт итә алмай. «Тура бәйләнеш» – ул ирекле, һәр кем файҙалана алырлыҡ аралашыу формаһы. Депутат булараҡ минең тарафтан тәҡдим ителәсәк саралар «тура бәйләнеш» һөҙөмтәһе буласаҡ. Шулай итеп, кәрәк булһа, мәсьәлә рәсми рәүештә лә ҡарала ала.\nЙәнә Рөстәм Күзбәковтың әйтеүенсә, бындай форматта аралашыу айырым йүнәлештәрҙәге хәлдәрҙе анализлау өсөн дә кәрәк. Аралашыу барышында урындағы үҙидара мәсьәләләрендәге проблемалы мәлдәр асыҡланасаҡ, республиканың закон сығарыусылары «тура бәйләнеш» дауамында алынған мәғлүмәтте үҙҙәренең артабанғы эшмәкәрлегендә ҡуллана аласаҡ.


Республиканың тыуған көнөн ҡотлап...\n22 Апрель 2019, 22:19\nКрасноусол башҡорт гимназия- интернатында Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына арнап ойошторолған ҙур күләмдәге « Квазар» интеллектуаль уйыны үтте.\nКаникул башланыуға бер- нисә көн ҡалғас, Красноусол башҡорт гимназия- интернатында айырыуса ҡыуаныслы атмосфера торҙо. Был каникул башлана тигән шатланыу түгел ине, ә гимназияла Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына арнап ойошторолған ҙур күләмдәге « Квазар» интеллектуаль уйыны ине.\nУйындың маҡсаты булып Башҡортостан Республикаһының 100 йыллыҡ байрамын шулай үҙенсәлекле билдәләп китеү торҙо. Әлбиттә, был уйында уҡыусыларға тыуған илдең тарихы һәм тормошо буйынса белемдәрен күрһәтергә кәрәк ине. Был яуаплы эште 10 « А » класс уҡыусылары үҙҙәренең тәрбиәсеһе Шәймәрҙәнова Гөлшат Миниғәле ҡыҙы етәкселегендә үҙ өҫтөнә алды. Һәм ул бик отошло,ҡыҙыҡлы һәм фәһемле килеп сыҡты.\nҘур күләмле был уйында 5 кластарҙан алып 10 класҡа тиклем алты кешенән торған 12 команда ҡатнашты. Командаларға 14 станцияла туҡталып инглиз һәм рус теле, математика, физика, Башҡортостан тарихы, Башҡортостан әҙәбиәте, география, тарих фәндәре буйынса һынау тоторға тура килде. Бынан тыш уҡыусыларға спорт буйынса етеҙлектәрен, музыка буйынса отҡорлоҡтарын, мәҙәниәт буйынса этно белемдәрен күрһәтеү бурысы торҙо. Ә логика һәм интеллектҡа бәйле һорауҙар уҡыусыларҙан үҙенсәлекле фекерләүҙе талап итте. Уларҙың белемдәре, зирәклектәре һәр станцияла баллдар менән билдәләнде һәм станция еткселәренең ҡултамғаһы менән беркетелде.\nБар туҡталыштарҙа ла бик ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс эш биремдәре, һорауҙар булды. Әммә ләкин иң сағыуы Гөлшат Миниғәле ҡыҙы әҙерләгән туҡталыш булғандыр. Унда уҡыусыларға элек башҡорт халҡы тормошонда ҡулланылған көнкүреш предметтарының исемдәрен белергә кәрәк ине. Күп уҡыусыларҙың уларҙы танып-белеүҙә дөрөҫ яуаптары туҡталыш етәкселәрен хайран ҡалдырҙы.\nСәғәт ярым барған ярыштың һуңында уҡыусылар һәр станциянан алған Башҡортостандың карта киҫәген йыйып берләштерергә тейеш инеләр һәм был бурысты барыһы ла үтәп сыҡты.\nБына ярыш тамам! Барыһы ла түҙемһеҙләнеп тамашасылар залына һөҙөмтә белергә йыйылды. Кайһы команда алҡыштарға лайыҡ, ҡайһы команда иң күп балл йыйған? Был һорау һәр береһен борсоно. Командалар йыйған баллдар буйынса өлкән һәм урта класс уҡыусылары араһында урындар билдәләнде. 1-се урынды 9«Б»һәм 7«Б», 2-се урынды- 8«А» һәм 5«А», 3-сө урынды 10«Б»һәм 7«В» командалары яулаһа, «Абсолют еңеүсе» тип 7«А» командаһы танылды. Афариндар!!!\nБыл уйын уҡыусыларҙы коллективта эшләргә, бер- береңдең фекерен иҫәпкә алырға, үҙ-ара кәңәшләшергә өйрәттте һәм, әлбиттә, Башҡортостан Республикаһы буйынса белемдәрен тикшереүҙә ҙур эш булып торҙо. Улар был эштән бик шат һәм ҡәнәғәт ҡалдылар, мөмкинселек булғанда тағы ла ҡатнашыу теләген еткерҙеләр. Ошондай фәһемле, кәрәкле ярыш ойоштороусыларға ҙур рәхмәт!\nЛуиза Ғәлиуллина, КБГИ


27 май — Башҡорт Википедияһы\n27 май — григориан стиле буйынса йылдың 147-се (кәбисә йылында 148-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 218 көн ҡала.\n27 май Викимилектә\nЕр: Ҡыйыу ҡарарҙар көнө.\nШпрот уйлап сығарылған көн.\nЕвропа: Күршеләр көнө.\nСанкт-Петербург ҡалаһы көнө.\nНигерия: Балалар көнө.\nҠырғыҙстан: Китапханалар көнө.\nРәсәй: Китапханалар көнө.\nИретеп йәбештереүселәр көнө (майҙың һуңғы йомаһы).\n1703: Санкт-Петербург ҡалаһына нигеҙ һалына.\n1795: Рәсәй империяһында һәр кем ҡуллана алған беренсе дәүләт китапханаһы — Императорҙың асыҡ китапханаһы (хәҙер Рәсәйҙең милли китапханаһы) эшләй башлай.\n1821: Николаев астрономия обсерваторияһы эшләй башлай.\n1883: Мәскәүҙә Тарихи музей асыла.\n1895: Британия уйлап табыусыһы Бирт Акрес кинопроекторға патент ала.\n1920: Бөтә Рәсәй Үҙәк Башҡарма Комитеты һәм Халыҡ Комиссарҙары Советының «Автономиялы Татар Социалистик Совет Республикаһы тураһында» тигән декреты матбуғатта баҫыла.\n1920: Өфө губернаһының Минзәлә өйәҙе яңы ойошторолған Татар АССР-ы составына бирелә.\n1930: АҠШ-та йәшәүсе Ричард Дрю скотчҡа патент ала.\n1955: Мәскәүҙә башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһы башлана.\n1965: Башҡорт АССР-ының Туймазы районында «Илсембәт» совхозы (хәҙер ауыл хужалығы кооперативы) ойошторола.\n1969: «Машина времени» рок төркөмө ойошторола.\n1973: СССР автор хоҡуҡтарын һаҡлау тураһындағы Женева конвенцияһына ҡушыла.\n1997: Ҡалтасы районының тарих-тыуған яҡты өйрәнеү музейы эшләй башлай.\n2003: Өфөлә «„Урал-батыр“ эпосы һәм мифология» Бөтә Рәсәй фәнни конференцияһы асыла.\nКонстантин Иванов (1890—13.03.1915), шағир, сыуаш әҙәбиәте классигы, сыуаш әҙәби теленә нигеҙ һалыусы. 1907—1914 йылдарҙа Сембер ҡалаһындағы сыуаш уҡытыусылар мәктәбе уҡытыусыһы.\nБолдырев Владимир Михайлович (1915—10.03.1998), ветеринар врач, дәүләт хеҙмәткәре. 1966—1975 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Ауыл хужалығы министрлығының бүлек етәксеһе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ветеринар врачы (1965). СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1973). Ике 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1946, 1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971), Ҡыҙыл Йондоҙ (1946) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры.\nХәлилова Ғәниә Хөснулла ҡыҙы (1940), нотариус, хеҙмәт ветераны. Башҡортостан Республикаһы Нотариаль палатаһының беренсе һәм почётлы президенты. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған юрисы.\nМусихина Рәйсә Сәмиғулла ҡыҙы (1950), Стәрлетамаҡ ҡала мәҙәниәт һарайының директор урынбаҫары, баш режиссёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nАрыҫланов Фәрит Йәүәт улы (1960), тренер, педагог. Олимпия резервының 19-сы балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбенең тренер-уҡытыусыһы, 2004—2011 йылдарҙа олимпия резервының Фехтование буйынса 23-сө балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе директоры. Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (2013). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Бишбүләк районы Айыт ауылынан.\nМиләүшә Мортазина (1926), мәҙәниәт өлкәһе ветераны, педагог, Башҡортостан вокал мәктәбенә нигеҙ һалыусы. 1969—1971 һәм 1973—2014 йылдарҙа хәҙерге Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1978—1995 йылдарҙа яңғыҙ йырлау кафедраһы мөдире. 1977 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Профессор (1990). РСФСР‑ҙың (1983) һәм Башҡорт АССР‑ының (1967) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1973), СССР юғары мәктәбе отличнигы (1985). 2‑се дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» (2012) һәм Салауат Юлаев (2011) ордендары кавалеры. Өфө ҡалаһының почётлы гражданы.\nАлмазов Владимир Андреевич (1931—4.01.2001), ғалим-кардиолог, Рәсәй Медицина фәндәр академияһы академигы (1995), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының почётлы академигы (1991). Медицина фәндәре докторы (1967), профессор (1969). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1998). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1986).\nШакиров Хәлимулла Носрат улы (1941), һаулыҡ һаҡлау өлкәһе ветераны, табип-хирург. 1976 йылдан Иглин үҙәк район дауаханаһы табибы, 1985 йылдан — бүлек мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1996). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Иглин районы Иҫке Ҡарашиҙе ауылынан.\nАбзалов Ҡәҙим Әғзәм улы (1956), хужалыҡ эшмәкәре. 2014 йылдан Өфө ҡалаһындағы «ГазЭнергоСервис-Урал» йәмғиәтенең генераль директоры. Рәсәй нефть һәм газ тармағының атҡаҙанған төҙөүсеһе.\nИшморатова Майя Мөнир ҡыҙы (1966), ғалим-ботаник. 2007 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, физиология һәм дөйөм биология кафедраһы мөдире. Рәсәй Тәбиғәт фәндәре академияһының мөхбир ағзаһы, биология фәндәре докторы (2004), профессор (2011). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы.\nБорисов Константин Андреевич (1897—?), дәүләт хеҙмәткәре. 1940—1950-се йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Финанс халыҡ комиссариаты ревизоры, бюджет һәм халыҡ хужалығын финанслау бүлектәре начальнигы, комиссариат етәксеһе урынбаҫары. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.\nИльтерякова Вера Ивановна (1927—2010), педагог. 1963—1992 йылдарҙа Кушнаренко ауыл хужалығы техникумы уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы.\nЯсаков Иван Кондратьевич (1932—2004), ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1958 йылдан Бәләбәй районы «Краснознаменский» ҡошсолоҡ фабрикаһы зоотехнигы, 1965—1995 йылдарҙа — директоры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1984) һәм Юғары Советы Президиумының Почёт грамотаһы менән бүләкләнеүсе (1977). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1991). Бәләбәй ҡалаһы һәм Бәләбәй районының почётлы гражданы (2001).\nВәлинуров Ринат Ғаян улы (1952), ғалим-психиатр, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының 4‑се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Медицина фәндәре докторы (1999), профессор (2000). Рәсәй Федерацияһының (1995) һәм Башҡорт АССР-ының (1989) атҡаҙанған табибы, СССР-ҙың (1988), Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (2009) һаулыҡ һаҡлау отличнигы.\nҠудашева Фәндиҙә Ғәлимйән ҡыҙы (1957), педагогик хеҙмәт ветераны, муниципаль хеҙмәткәр, үҙешмәкәр сәнғәттә ҡатнашыусы. Йылайыр районы Һабыр урта мәктәбенең элекке башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, ауыл Советы депутаты һәм хакимиәт башлығы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (2003).\nСтасюконис Альфред Брониславович (1957), журналист. 1978—1995 Иглин район гәзите һәм башҡа баҫмалар, 1990—1992 йылдарҙа (өҙөклөк менән) һәм 1995 йылдан «Республика Башкортостан» гәзите хәбәрсеһе, бүлектәр мөдире, 2009—2015 йылдарҙа «Единая Россия — Башкортостан» гәзите хеҙмәткәре. 1984 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2004), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (2001). Сығышы менән шул райондың Таутөмән ауылынан.\nБикбов Ринат Абдрахман улы (1962), хужалыҡ һәм муниципаль орган хеҙмәткәре. 1998—2004 йылдарҙа Бүребай тау-байыҡтырыу комбинатының генераль директоры; 2008—2011 йылдарҙа Хәйбулла район хакимиәте башлығы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған металлургы (2004) һәм Почётлы таусыһы (2000). 1-се (2003), 2-се (2002) һәм 3-сө (2001) дәрәжә «Шахтёр даны» билдәһе эйәһе. Сығышы менән Сибай ҡалаһынан.\nҒиниәтов Нияз Минислам улы (1962), хеҙмәт ветераны. Ауырғазы юл төҙәтеү-юл һалыу идаралығының элекке баш инженеры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе.\nҒарифуллин Илдар Илфат улы (1963), спортсы, саңғы икебәйгеһе буйынса СССР‑ҙың халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1984). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре (2006).\nЩербаков Павел Фёдорович (1924—7.03.1945), Бөйөк Ватан һуғышында батырҙарсы һәләк булған яугир, уҡсылар батальонының комсомол эштәрен ойоштороусыһы, гвардия кесе лейтенанты, Советтар Союзы Геройы (1945, үлгәндән һуң). Сығышы менән хәҙерге Ҡырғыҙстандың Фёдоровка ауылынан. Хәрби хеҙмәткә Башҡорт АССР‑ының Әлшәй районы Раевка ауылынан саҡырылған.\nСапельников Валерий Михайлович (1939), ғалим-инженер-электроник, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 2001 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты ның кафедра мөдире. Техник фәндәр докторы (1998), профессор (2000). Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары профессональ белем биреү хеҙмәткәре (2000). Сығышы менән хәҙерге Рязань өлкәһе Кадом ҡасабаһынан.\nГәреев Рәзиф Миңнулла улы (1959), хужалыҡ эшмәкәре. Краснокама районы «Заря» хужалығы етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.\nКамалов Винер Мөнир улы (1969), Мостай Кәрим исемендәге милли йәштәр театры актёры, йырсы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2006), «Урал моңо», «Гәлсәр һандуғас» йыр бәйгеләре лауреаты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы Исламғол ауылынан.\n27 майҙа тыуғандар\n1863: Шальк Франц, Австрия операһы һәм симфоник оркестры дирижеры, педагог.\n1930: Джон Барт, АҠШ педагогы, яҙыусы, Милли китап премияһы лауреаты (1972).\n1960: Александр Башлачёв, СССР шағиры, йырҙар авторы һәм уларҙы башҡарыусы.\n1970: Джозеф Файнс, Британия киноактёры.\n1990: Крис Колфер, АҠШ актёры, «Алтын глобус» премияһы лауреаты.\n27 майҙа вафат булғандар\n1993: Илфаҡ Смаҡов, йырсы, Башҡорт АССР-ының халыҡ (1985), РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1989).\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=27_май&oldid=1138838 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 27 май 2022 в 00:33\nБыл бит һуңғы тапҡыр 00:33 27 май 2022 үҙгәртелгән.


Бал ҡортоноң балы бар, балға тиклем наҙы бар\nБайрамға килеүселәрҙе ра-йон хакимиәте исеменән район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары Руслан Салауатов тәбрикләп, ҡортсолоҡтоң беҙҙең төбәктә йәшәгән халыҡ өсөн мөһим тармаҡ булыуын билдәләне, умартасыларға күп көс һәм оҫталыҡ талап иткән хеҙмәттәрендә уңыштар теләне. Райондың алдынғы умартасыларын район хакимиәтенең Маҡтау грамоталары менән: “Иң тәжрибәле ҡортсо” - Михаил Филатов, “Юғары етештереүсәнле умарталыҡ” номинацияһында Илшат Ишбулатов, “Ҡортсолоҡта заманса технологияларҙы ҡулланыусы” булараҡ Марат Солтановты бүләкләне.\nРайон хакимиәте башлығының ауыл хужалығы буйынса урынбаҫары Рөстәм Аҡбашев, район умартасылар йәмғиәте рәйесе Рәдиф Халиҡов та йәрминкәлә ҡатнашыусыларҙы быйыл да мул уңыш алыуҙары менән ҡотланылар, байрамға килгәндәре өсөн рәхмәт һүҙҙәре еткерҙеләр.\nБайрам барышында “Баллы-алмалы өҫтәл”, “Ғафури балы менән башҡорт һылыуҡайы” һәм “Таҡмаҡ башҡарыусылар” бәйгеләре үтте. “Ғафури балы менән башҡорт һылыуҡайы” конкурсында милли кейемдәге 13 һылыу ҡыҙ ҡатнашып, һәр береһе үҙе менән таныштырҙы, балды маҡтап шиғыр-йыр башҡарҙы. 1-се урынға Табын ауылынан Элина Мартемьянова, 2-сегә – Ибраһимдан Алһыу Әбделмәнова менән Динара Ғәлиуллина, 3-сө урынға Яңы Бурлы ауылынан Әлиә Хисамова лайыҡ булды.\n“Баллы-алмалы өҫтәл” конкурсы ғафуриҙарҙың ҡунаҡсыл, йомарт, аш-һыуға оҫта икәнлеген тағы ла бер тапҡыр иҫбатланы. Мул һыйлы өҫтәлдәргә алманан һәм балдан бәлеш-торттар, татлы эслек тултырылған алмалар, төрлө һуттар, башҡа ризыҡтар ҡуйылғайны. “Иң яҡшы баллы-алмалы өҫтәл” тип Табын ауыл биләмәһе әҙерләгән өҫтәл табылды. 2-се урын Үтәк, 3-сө – Яңғыҙҡайын мәҙәниәт йорттарына бирелде.\n“Иң тәмле алма бәлеше” номинацияһында ШЭ Н.Фомин предприятиеһы еңеүсе булды. 2-се урында Үтәк мәҙәниәт йорто,\n3-сөлә – Ибраһим клубы билдәләнде. “Үҙенсәлекле баллы торт” бешереп, 1-се урынға Бурлы мәҙәниәт йорто, 2-сегә – Еҙем-Ҡаран мәҙәниәт йорто, 3-сө урынға “Ғафури” ҡулланыусылар кооперативы лайыҡ булды. Шулай уҡ Бал байрамында мул һыйлы өҫтәл әҙерләп әүҙем ҡатнашҡан Үҙәк район китапханаһы хеҙмәткәрҙәре, үҙе эшләгән ағас тәпәндәрҙә йүкә, сәскә, гәрсис һәм башҡа төр үләндәрҙән йыйылған бал һатҡан Рифғәт Мөлөков (Ҡотлоғужа ауылы), шифалы сәйҙәр йыйылмалары, емеш-еләк ҡаҡтары килтергән Үтәк ауыл биләмәһе Красная Поляна ауылының уңғандары, Яңы Бурлы, Антоновка, Толпар, Үзбәк, Мораҡ, Аҡкүл мәҙәниәт йорттары, “Мельница качества” ЯСЙ-һе, ШЭ Г.Ҡаҙаҡҡолова, ағас һындар күргәҙмәһе өсөн Александр Заплатин (Аҡкүл), “Землячки” хоры, йырсы Лиана Муллагилдина, саксофонсы Сергей Князев Дипломдар менән бүләкләнде.\nНиндәй байрам йыр-бейеүһеҙ булһын инде! “Таҡмаҡ башҡарыусылар” бәйгеһе башланғас, майҙанға йыйылған халыҡ дәртле көйгә бейеп кинәнде. Конкурстың еңеүселәре тип иң йәш ҡатнашыусы Элина Мартемьянова (Табын ауылы, 1-се урын), “Землячки” хоры – 2-се, Рима Скопа (Красноусол ауылы, 3-сө урын) табылды.\nБайрамды “Эксклюзив” балалар өлгөлө бейеү коллективы, “Хазина” фольклор коллективы, Эльвира Насирова менән Хызыр Нәзировтың дуэты, Мгер Аванесян, Лиана Муллагилдинаның йырҙары, Сергей Князевтың саксофон моңдары биҙәне.\nҒафуриҙар был көндө рәхәтләнеп ял итте, аҙыҡ-түлек һаҡламдарын тулыландырҙы.


Төҙөлөш комплексында эш хаҡы буйынса бурыс 4 млн һумдан ашҡан // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөҙөлөш комплексында эш хаҡы буйынса бурыс 4 млн һумдан ашҡан\n17:14, 31 марта 2011 Иҡтисад\nБашҡортостандың төҙөлөш тармағында ағымдағы йылдың 1 ғинуарына ҡарата эш хаҡы буйынса кисектерелгән бурыс дүрт миллион һумдан ашҡан. Металға ҡарамаған минераль продукттар сәнәғәтендә – 4991 мең һум. Ҡайһы бер ойошмаларҙа социаль характерҙағы түләүҙәрҙең кәметелеүе күҙәтелгән. Был турала «Башинформ» агентлығына БР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр иттеләр.\nТөҙөлөш комплексының 47 ойошмаһында беренсе разрядлы эшсенең тариф ставкаһы һуңлатып индексацияланған. Быйылғы йылдың 1 ғинуарына ҡарата ул Республика өс яҡлы комиссияһы менән билдәләнгән норманан түбән. Торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж төҙөлөш тармағы хеҙмәткәрҙәрен торлаҡ менән тәьмин итеү буйынса программалар ҙа әүҙем әҙерләнмәгән. Хеҙмәт һаҡлау талаптарын боҙоу осраҡтары ла теркәлгән.\nТеги: төҙөлөш, эш хаҡы


Һаулыҡ һаҡлау тармағында яҡшы белгес алтынға тиң\nДауалау хеҙмәтенә юғары квалификациялы кадрҙар йәлеп итеү, уларҙың белемен камиллаштырыу заман талабы.\nФедоровка район үҙәк дауаханаһында йәш белгестәр өсөн бөтә шарттар булдырылған. Иң мөһиме бында уларға ышаныс менән ҡарайҙар, эшләргә теләүселәр өсөн бөтә ишектәр асыҡ. Университет тамамлап тыуған яғына эшкә ҡайтҡан Ирина Шахморатова ла үҙен яҡшы белгес булараҡ күрһәтеп өлгөргән. Ауырыуҙар йәш табиптың эшенән ҡәнәғәт.\nБыны иҫәпкә алып, декрет ялынан сығыу менән Ирина Шахморатоваға терапия бүлеген етәкләргә тәҡдим итәләр. Өҫтәүенә, йәш ғаиләгә социаль ҡуртым программаһы буйынса торлаҡ та бирелә. Ай һайын Шахморатовтар тик коммуналь түләүҙәр генә индереп бара. Шулай итеп «Ауыл табибы» программаһы һәм район хакимиәте иғтибары Федоровка үҙәк дауаханаһына яҡшы кадрҙар йәлеп итеүҙә оло ярҙам булып тора.


Өфөнөң 28-се коррекция мәктәп-интернатында йәйге спартакиадала ҡатнашыусыларҙы бүләкләү тантанаһы үтте\nБыйылғы ярыштарҙа Башҡортостандан күреү һәләте насар 29 спортсы ҡатнашты.\nСпартакиадала юниор һәм өлкәндәр йыйылма командаһына инмәгән спортсылар ҡатнашты. Былтыр йәш спортсылар Рәсәй кимәлендә үткән бәйгенән 17 миҙал менән ҡайтһа, быйыл наградалар һаны тағы ла күберәк. Улар - 27. Был күрһәткес буйынса Башҡортостан командаһы 1-се урында. Шашка, шахмат, йөҙөү спорты, еңел атлетика, дзюдо буйынса ойошторолған ярышта йәш спортсылар оло тәжрибә туплауын билдәләй.\nСпорт менән шөғөлләнеү мөмкинлеге сикләнгән балаларға социаль мөхиткә яраҡлашырға, үҙ-үҙенә ышанырға өйрәтә, тип билдәләй педагогтар. Әлбиттә, һаулыҡҡа ла ыңғай йоғонто яһай. Кескәйҙәр өлкәнерәктәрҙән өлгө ала. Ғөмүмән, мәктәп уҡыусыларының яртыһынан ашыуы спортҡа ынтыла.


Һәр йыл үҙенсә ҡыуаныстар һәм борсолоуҙар менән үтә. Уҙған 2014 йылда тормошомда байтаҡ уңыштар булды. Шиғырҙар яҙылды, республика матбуғатында тиҫтәнән ашыу мәҡәләләрем баҫылып сыҡты. Ҡәләмдәштәрем менән Ырымбур яҡтарында яҡташтарым араһында осрашыуҙарҙа булып ҡайттыҡ. Дағстанда бөйөк Рәсүл Ғамзатов ижады тыуҙырған, инде егерме һигеҙенсе тапҡыр уҙғарылған «Аҡ торналар» байрамында икенсе тапҡыр ҡатнаштым. Башҡортостандың төрлө райондарында уҡыусыларым менән аралаштым. Былтырғы ваҡиғалар араһында минең өсөн иң ныҡ иҫтә ҡаласағы, әлбиттә, Америка Ҡушма Штаттарына бер айлыҡ сәйәхәтебеҙ булды.\nБеренсе тапҡыр был илдә 1997 йылдың апрель аҙаҡтарында булғайным. Азия яҙыусыларының ҙур йыйынында утыҙ өс илдән килгән өс йөҙләп әҙип араһында миңә лә ҡатнашырға насип итте. Ҡытай, Япония, Төркиә, Һиндостан, Корея, Индонезия, Монголия, Ҡаҙағстан, Үзбәкстан, Әзербайжан, Ҡырғыҙстан, Төркмәнстан, Тажикстан һ.б. илдәр яҙыусылары, Вашингтонға килгән илдәрҙең барыһын да һанап тормаһам да, әле аталғандары буйынса ла был әҙәби форумдың ҡоласын күҙ алдына килтерергә мөмкин. Төрлө тарафтарҙан килгән яҙыусылар араһында элекке таныштарымды күреп ҡыуандым.\nРәсәйҙән беҙ ун кеше ҡатнаштыҡ. Бер нисә көн буйына ижади бәйләнештәр, традициялар, әҙәбиәт, әхлаҡ һәм кеше хоҡуҡтары, шәхестең рухи яуаплылығы, тәржемә мәсьәләләре буйынса йөкмәткеле докладтар тыңланыҡ, ҡыҙыҡлы фекер алышыуҙар барҙы. Күпселек ваҡытыбыҙ үҙебеҙ йәшәгән ҡунаҡхананың иркен, еләҫ залындағы пленар ултырыштарҙа, шулай уҡ төрлө аудиторияларҙағы секциялар эшендә үтте. Бик үҙенсәлекле китаптар биргәйнеләр, төндәрен шуларҙы ентекләп уҡыным.\nВашингтон бик ыҡсым, тыныс ҡала, бында шау-шыу ҙа, небоскребтар ҙа юҡ. Ошондағы арала башҡаланың тарихи урындарын күрҙек, Капитолия ҡалҡыулығында, Аҡ йорт янында булдыҡ. Ләкин күпселек ваҡытыбыҙ барыбер ултырыштарҙа үтте.\nБайтаҡ сәйәхәттәрҙән һуң тәьҫораттарымды мин юлъяҙмаларымда теркәйем. Вашингтонға барғандан һуң да шулай булды, «Мәскәүҙә лә булдыҡ беҙ, Вашингтонды ла күрҙек беҙ» тигән күҙәтеүҙәрем яҙылды. Улар «Ағиҙел» журналында баҫылды, «Сәфәрҙәргә сығам сәхәрҙәрҙән» тигән сәйәхәтнамә китабыма, биш томлыҡ һайланма әҫәрҙәремдең өсөнсө томына инде.\nҺәм бына 2014 йылдың 28 ноябрендә ҡатыным Фәриҙә менән Америка Ҡушма Штаттарына юлландыҡ. Шулай итеп, ун ете йылдан артыҡ ваҡыт үткәндән һуң был илгә минең икенсе сәйәхәтем башланды. 1997 йылда мин бик күп Азия илдәренән килгән яҙыусылар йыйынына барһам, был юлы беҙ ҡатыным менән ейәнебеҙ Артур Айҙар улы янына, үҙе менән, ғаиләһе менән күрешергә китеп барабыҙ.\nАртур 2014 йылда Америка Ҡушма Штаттарында бер йыл уҡыу өсөн ҙур конкурста еңеп, грантҡа лайыҡ булғайны. Йәйҙән бирле ул Мичиган университетында үҙенең иҡтисад һөнәре буйынса белемен арттыра. Сентябрҙә ғаиләһен – Сабина киленебеҙҙе, Асҡар бүләбеҙҙе, Әсил бүләсәбеҙҙе үҙенең янына күсерҙе. Әле бына уларҙың барыһын да бик һағынып юлға сыҡтыҡ.\n1997 йылдың апрелендә көндәребеҙ фәлсәфи, әхлаҡи лекциялар тыңлап, ижади фекер алышып үтте тигәйнем. Унан һуңғы юлъяҙмаларым да нәҡ шул рухта яҙылды.\n2014 йылғы сәйәхәттә Америка Ҡушма Штаттарындағы тормош менән бәйләнешебеҙ бөтөнләй башҡаса булды. Тәүге килгәнемдәге һымаҡ ижади мөхиттә бикләнмәгәнбеҙ, аралашыу йышыраҡ көнкүреш аша барҙы. Күберәк йөрөнөк, кисерештәребеҙ, тәьҫораттарыбыҙ ҙа көндәлек тормош менән нығыраҡ бәйләнгәйне. Бындағы донъя менән яҡынданыраҡ, төрлөсәрәк таныштыҡ. Шуларҙың күбеһен мин көндәлектәремдә яҙып барырға тырыштым. Бына ошо яҙмаларымды уҡыусыларға ла еткергем килә.\n29 ноябрь 2014 йыл. Шәмбе.\nБеҙҙеңсә әле көндөҙгө дүртенсе ярты, бындағыса Артурҙар йәшәгән East Lansing-та (Мичиган Штаты) иртәнге алтынсы ярты. Шулай уҡ 29 ноябрь.\nКисә тәүлегебеҙ 14 сәғәткә артты. Көнө буйы ҡояш яҡтыһында остоҡ: Өфө-Мәскәү-Париж-Детройт. Өфөлә ҡараңғы – 6.45 сәғәт, Мәскәүҙә яҡтырғайны. Унда ике сәғәт көттөк, Парижға 3,5 сәғәт остоҡ, унда өс сәғәт көттөк, унан һуң Детройтҡа туғыҙ сәғәт остоҡ, Атлантик океаны өҫтөнән. Артурҙар ҡаршы алды, тотош ғаилә менән килгәндәр. Бер бәләкәй сумаҙаныбыҙ багажда тороп ҡалған, шуның мәшәҡәте менән ығы-зығы килеп сыҡты. Ярар Наташа тигән рус ҡыҙы тап булды. Бындағы аэропортта эшләй икән, үҙе Нижний Новгородтан. Шул тиклем ихлас ярҙам итте, Артурҙарҙы үҙе сығып эҙләп тапты. Сумканы иртәгә килтерергә тейештәр тине.\nАртурҙарға 150 км. самаһы барҙыҡ. Улар беҙҙе ҡаршыларға килгәндә күҙ асҡыһыҙ буран булған, юлда машиналар осҡан. Беҙ ҡайтҡанда ҡар иреп бөткәйне. Юлдары бик яҡшы, һәр яҡтан дүрт рәтле.\nБында килгәс, ниһайәт, ҡараңғы төштө, шуға тирә-яҡты ныҡлап ҡарап булманы.\nҺауала 15 сәғәтләп остоҡ. Гел яҡты, шуға йүнләп йоҡлап булманы. Артурҙарҙың квартираһы матур. Күрешеү шатлыҡтары: беҙҙеке, балаларҙыҡы. Икеһе лә күп, ҙур, сағыштырып үлсәп булмайҙыр. Асҡар бүләбеҙ менән Әсил бүләсәбеҙ ҙурайып киткән һымаҡ. Әсил хәҙер һин дә мин һөйләшә.\nТәм-томдар менән бик матур итеп ҙур күркә әҙерләгәндәр. Был илдә күркә ите милли аш тиерлек. Аллаға шөкөр, Артур тартмай ҙа, эсмәй ҙә. Ниһайәт, йоҡлап алдыҡ. Әле тороп ултырҙым.\nКитер алдынан Маяковскийҙың «Мое открытие Америки»һынан өҙөктәр, Есениндың «Железный Миргород»ын уҡып алдым. Горькийҙы өлгөрмәнем. Маяковскийҙың яҙыуындағы АҠШ-тың асылы уның заманынан бөгөнгөгә тиклем үҙгәрмәгән: донъяны баҫып алыу.\n1997 йылда Вашингтонға килер алдынан уларҙы яңынан уҡыу башыма ла инмәгәйне. Һәм кәрәге лә булмаған. Унан ҡайтҡас тыуған юлъяҙмаларымда ижади, фәлсәфи уйланыуҙар, күҙәтеүҙәр.\nБыл сәфәрҙән һуң нимәлер яҙһам, Маяковскийҙарға һылтаныу, бәлки, кәрәк тә булыр. Бөгөн заман ваҡиғалары башҡасараҡ.\nДетройтҡа килеп төшкәс, паспорт тикшереүҙән үткәндә полицейский һорай:\n– Эсәһеңме, тартаһыңмы, наркотиктар ҡулланмайһыңмы?\nХатта ҡулымдағы татуировкаға ла иғтибар итте. Улар күҙ алдына килтергәндәгесә рус, Рәсәй стандартына тура килеп торамдыр, күрәһең.\nКөнө буйы болоттар өҫтөнән остоҡ. Мәскәүгә осҡанда аҫта болоттар ҡар яланы һымаҡ. Шул яланда бер урында, әйтерһең дә, юл ярылып ята. Беҙҙең Аҡбулаҡтан ҡышҡы каникулға ике көн буйы станциянан ауылға санала ҡайтҡандарҙағы һымаҡ.\nУл юлдарым күптән иреп аҡҡан,\nҺауаларҙа ғына ҡалған эҙҙәр.\nЮлда байтаҡ уҡылды: самолеттағы ҡалын йылтыр журнал, гәзиттәр, Яҙыусылар союзының 80 йыллығына Зөфәр Вәлит менән Лариса Абдуллина әҙерләп сығарған брошюра. Хаталар байтаҡ. Һәйбәт әҙерләнгән, әммә баҫылған материалдарҙа һүҙ күберәк элекке үткәндәр тураһында, хәҙерге әҙәби процесс, әйтерһең дә, юҡ. Тарихтағы билдәле факттарҙы теҙеүгә ҡарағанда, хәҙерге күренештәр тураһында фекер йөрөтөүе күпкә ауырыраҡ шул. «Ағиҙел» тураһындағы мәҡәләлә Хәким Ғиләжев, Булат Рафиҡов һымаҡ иң талантлы, ҙур эштәр ойошторған баш мөхәррирҙәрҙе лә хөрмәт менән телгә алырға кәрәк ине. Тарих тураһында яҙғанда башҡаларҙың хеҙмәтен тейешенсә баһаларға кәрәк бит.\nКешенең иң ҙур байлыҡтарының береһе – уның хәтере. Иң ҙур хыянаттарҙың береһе – хәтереңә хыянат итеү. Хәтереңде юғалтыу – уныһы тәбиғәттән килгән фажиғә. Ә бына хәтерең камил була тороп та, иҫеңдә тоторға тейеште онотоу – быныһын ниндәй һүҙ менән аңлатырға?\nСамолетта «Истоки» гәзитен ҡарап киләм (26.11.14.). Шунда Нина Ягодинцеваның (Силәбе) «Перевод: Мосты и скрепы» тигән мәҡәләһе. Был исемде Лариса Абдуллинаның һөйләүе буйынса белә инем. Лариса тураһында берәй нәмә әйтер был тип (һүҙ тәржемә тураһында бара бит), уҡый башланым.\nҺәм уҡыйым: «Одно из совещаний АсПУр познакомило нас с молодой башкирской поэтессой Ларисой Абдуллиной. Она тогда перевела на башкирский наши стихи, уфимская газета выделила им целый разворот. И я вслед за Светланой Чураевой начала переводить стихи Ларисы. А потом случилось большое маленькое чудо. Решая свой труднейший жилищный вопрос (семья с маленькими сыновьями ютилась в комнатке общежития), Лариса отправила письмо – просьбу и приложила книгу переводов своих стихов на русский. И поскольку башкирскую поэтессу оценили в России, ей выделили двухкомнатную квартиру, куда она переехала с двумя детьми, сейчас растит уже третьего сына».\nЯҙыусылар союзының 75 йыллығы алдынан ҡала башлығы Качкаевҡа инеп, уның менән ошо ваҡиға айҡанлы беҙҙең ойошмаға фатир биреү тураһында һөйләшеп, шуға күндергәйнем. Баҡһаң, беҙ тырышып йөрөмәгәнбеҙ, барыһын да Ягодинцеваларҙың тәржемәләре хәл иткән икән. Кешенең үҙ хәтеренә хыянат итеүеме был хәл, әллә башҡаса баһаланырға тейешме икән? Уныһы минең эш түгел, ошоно уйлап сығарғандар, хатта ошо хаҡта матбуғат аша халыҡҡа еткергәндәр, әйҙә, үҙҙәре хәл итһен.\n30 ноябрь 2014 йыл. Йәкшәмбе.\nБына икенсе төндө Америкала үткәрергә тырышам. Үткәреүе ҡыйын, адаптация тигәндәренә ошондай саҡтарҙа нығыраҡ төшөнәһең. Әле уларса төнгө өстә тороп ултырҙым, был беҙҙеңсә киске биштәр була инде.\nАра һәм ваҡыт тигән мәңгелек төшөнсәләр. Элекке замандарҙа уларҙы бер-береһенән айырып булмаған. Араһына ҡарап, араһына бәйле тейешле ваҡыты. Элекке тиҙлектәрҙә һин йәшәгән ерҙең ваҡыты (мәҫәлән, көн) һин барған ерҙең төнөнә ҡапыл ғына әйләнә алмаған, ундай тиҙлектәр булмаған. Элек халыҡтар күсенһә, йылдар буйы яйлап күсенгән, шуға ваҡыт та улар өсөн яйлап үҙгәргән, дөрөҫөрәге, яңы урындағы үлсәүҙәргә күскән. Хәҙерге тиҙлектәр заманында хәлдәр бөтөнләй башҡаса. Ара менән ваҡыт араһындағы гармония ғәләмәт тиҙлектәр арҡаһында бик тиҙ емерелә. Әлеге донъялағы дисгармонияларҙың артыуында, бәлки, ошоларҙың да йоғонтоһо барҙыр?\nМичиган, Юҡатан, ацтек, ирокез, Ниагара, Майама – был һүҙҙәрҙә ниндәйҙер төркисә яңғыраш бар. Эҙләй башлаһаң, улар бик күптер инде ул. Беринг аша боронғо, бик-бик боронғо – 20-30 мең йылдар элек төркиҙәрҙең бында күскәнлеге, шуларҙан индеецтәр тыуғанлығы тураһындағы гипотезаларҙа ныҡлы ерлек бар һымаҡ. Ҡыҙыҡлы тема.\nАсҡар аҙнаһына дүрт тапҡыр мәктәпкә йөрөй. Зирәк бала күренә, күп нәмәне хәтеренә һеңдергән. Бер-ике инглиз һүҙе әйткәйнем, һин быны ҡайҙан беләһең тип аптыраны. Шунан тағы ла байтаҡ һүҙҙәрҙең мәғәнәһен һораштым. Аҙаҡ үҙе мине тикшерә башланы. Бына бит ул мөхит һәм ата-әсәйең үрнәге. Әгәр беҙҙең илдә һәр милләт балалары ошондай үрнәктәрҙә тәрбиәләнһә, бөтә милләт балалары ла, моғайын, үҙҙәренең туған телен белер ине. Бында тормоштағы мәнфәғәт күп нәмәне хәл итә. Рәсәйҙә төрлө милләттәрҙең туған теле баланың артабанғы үҫешендә, уларҙың шәхес булараҡ үрләүендә ниндәй бик мөһим мәсьәләләрҙе хәл итә ала? Дәүләт даирәһендә, хеҙмәт мөнәсәбәттәрендә принципиаль әһәмиәте нисек? Асылда юҡ дәрәжәлә бит. Әгәр уларҙың йоғонтоһо бик ҙур булһа, ата-әсәләрҙең дә, шуға ҡарап балаларҙың да туған телгә мөнәсәбәте бөтөнләй башҡаса, бик талапсан, бик ҡәҙерле, тормоштоң киләсәген хәл иткес булыр ине. Инглиз телендә бөгөн бөтөн халыҡ-ара аралашыу, яңы мәғлүмәт технологиялары һ.б. Шуға ла ул донъяны нығыраҡ яулағандан-яулай, хатта халыҡ-ара бөйөк телдәрҙе лә (мәҫәлән, француз, немец, рус һ.б.) ҡыҫырыҡлай. Париждағы де Голль исемендәге аэропортта Детройт рейсына ултырырға тейешле урынды эҙләп бер осонан икенсе осона байтаҡ саптыҡ. Фәриҙә инглизсә өндәшеп ҡарай, француздар бик үк һөйләшеп бармайҙар. Етмәһә, кәрәк урынды дөрөҫ күрһәтмәгәндәр. Теләһә-теләмәһә лә бындай алыҫ сәфәрҙәрҙә хәҙерге кешегә шул инглиз теле аша аралашырға тырышырға тура килә инде.\nАртурҙар йәшәгән урын бик ыҡсым, бер-береһенә игеҙ һымаҡ оҡшаған йорттарҙан – ике ҡатлы биналарҙан тора. Һәр береһендә унлап фатирҙыр. Элек хәрбиҙәр йәшәгән. Унан Мичиган университетына биргәндәр. Бик тыныс, таҙа урын. Мөһабәт ағастар, аяҡ аҫтында йомшаҡ үлән. Әллә сәскәндәр, һәр хәлдә, бик тәрбиәле. Кисә иртән сыҡҡанда бер тейен йүгереп үтте. Бында боландар ҙа күренә икән. Ағастарҙан бик мыҡты ҡарағайҙарҙы ғына таныным. Башҡалары үҙҙәренсә. Япраҡ ҡойғандар, тик япраҡтары беҙҙәге ағастарҙыҡына оҡшамаған. Таныштарҙан саған ғына осраны, япраҡтары ерҙә ята ине.\nАртур килгәс тә тотонолған «Тойота» алғайны. Беҙ ярҙам иткәйнек. Хаҡы ла бик ҙур түгел, беҙҙә ул аҡсаға емерелеп бөткәнде генә алып була. Шул машинала ҡаршы алды. Өр-яңы һымаҡ. Бында машинаһыҙ йәшәүе бик ҡыйын, хатта мөмкин түгел тиерлек. Артурҙың уҡыған ере бик үк алыҫ түгел тинеләр, тик Асҡарҙың мәктәбе алыҫ ҡына икән.\nКисә барыбыҙ ҙа күмәкләшеп бик ҙур супермаркетҡа барҙыҡ, бер багажник тейәп аҙыҡ-түлек алып ҡайттыҡ. Тәбиғи ашамлыҡтар һайланыҡ. Әлбиттә, хаҡтары беҙҙекенән ҡыйбатыраҡ. Аҙна һайын баралар икән Артурҙар. Машинаһыҙ уларҙы нисек ташыйһың? Беҙҙәге һымаҡ эргәлә генә ваҡ магазиндар юҡ.\n1 декабрь 2014 йыл. Дүшәмбе.\nКисә иртән ике сәғәт тәбиғәттә йөрөнөм. Бик алыҫ түгел балалар майҙансығы, баскетбол, волейбол уйнай торған урындар бар. Аҙ ғына ла сүп-сар күренмәй.\nФәриҙә менән Сабина билмән эшләне. Мин балаларҙы алып баяғы майҙансыҡта бер сәғәт йөрөнөм. Рәттән сынйырлы дүрт бәүелсәк эшләнгән. Асҡар менән Әсилде оҙаҡ бәүеттем.\nҠараңғы төшә башлағанда Артур уҡыған Мичиган университетының биләмәләрен ҡарарға киттек. Ике сәғәткә яҡын йөрөгәнбеҙҙер. Уҡыу йорто бик ҙур, йорто түгел, йорттары, уҡыу ҡалаһы тип әйтеү дөрөҫөрәк булыр. 48 мең студент уҡый, был университет 10 мең кешегә эш урыны бирә икән. Үҙенсә ҡаланы тотоп тороусы, йәғни «градообразующее предприятие» инде. Ял көнө булһа ла, бик мөһабәт китапхананың уттары балҡып тора. Беренсе ҡаты аша үттек, бик иркен, яҡты.\n«Аҡ имән» тигән ҙур ағас янында туҡтап торҙоҡ. Яҙыулы тамғаһы бар. Беҙҙең имәндәргә оҡшамаған. Бында ағастарҙың тышы шымараҡ, ботаҡтарын бик киң йәйеп үҫкәндәр, улар олондан вертикаль килеп сыҡҡан һымаҡ.\nҠыҙыл кедр тигән йылға аша һалынған йәйәүлеләр күперенән атлап үттек. Кедр тигәндәрен ныҡлап күргәнем юҡ, мин күргән бик мыҡты ҡарағайҙар, бәлки, шуларҙың туғанылыр. Йылғаның ике яғында ла бик тәпәш яр. Аҡҡаны ла һиҙелмәй, канал һымаҡ. Тик бер урында шаулап аҡҡан шарламаны күреп, был йылғаның көс-ҡеүәтен аңлайһың. Был шарлама яһалма түгелме икән, тип уйлап ҡуйҙым.\nБеҙҙең Соранда ла Ҡунаҡбай менән Яңауыл (Ғәбдрәфиҡ) араһында шарлама була торғайны. Дала ере ташлы түгел, шуға был шарлама үҙәнен ашай-ашай йылғаның үренә табан күсә барҙы ла Яңауыл тирмәненә етәрәк юҡҡа сыҡты.\nТаулы урындарҙағы шарламаларҙы, бигерәк тә Ниагара һымаҡ бөйөктәрен ҡаты таштар һаҡлай, әлбиттә. Ләкин таштар ҙа мәңгелек түгел, был бөйөк шарламалар ҙа мәңге шауламаҫ. Тик бер кем дә уларҙың үҙгәргәнен үҙ күҙҙәре менән күрмәҫ, сөнки был үҙгәрештәр янында кеше ғүмере үтә лә сикләнгән.\nМичиган университетының спонсорҙары бик күп икән. Тәүгеләренән үк исемдәрен һаҡлағандар. Бер урында йыуан таш бағана – стеллалар теҙелеп киткән, шунда спонсорҙар, күрһәткән ярҙамдарының күләме, йылы-ваҡыты яҙылған. Исемлек бик ҙур.\nМичиган университеты дәүләт уҡыу йорто иҫәпләнһә лә, хөкүмәт бүлгән аҡса бик күп түгел. Төп сығанаҡ – ошо спонсорҙар һәм уҡыу өсөн ҙур түләүҙәр икән. Сит илдән килгәндәр өсөн уҡыу хаҡы айырыуса ҙур, тип һөйләне Артур.\nУның әйтеүе буйынса, Гарвард университетының бюджеты Рәсәйҙәге берәй республика бюджетынан күп тапҡырға ҙурыраҡ, имеш. Аҙаҡ бик бай булып киткәндәрҙең күптәре ошонда уҡыған. Улар даими ярҙам итеп торғас, Гарвард университеты үҙенең байлығы буйынса башҡаларҙан ныҡ айырылып тора икән.\nМичиган университетында башҡорт китаптары бар тип яҙғайнылар беҙҙең Союздың 80 йыллығына арналған брошюрала. Ниндәй китаптар икән, асыҡла әле тигәйнем Артурға. Ул минекеләрҙе эҙләүҙән башланы, бындағы күп университеттарҙа, шулай уҡ Германияла, Англияла, Канадала, Польшала минең бик күп китаптарымдың булғанлығын (әле таралған ерҙәре асыҡлағаны утыҙҙан артыҡ) белеп, аптырап киттек. Мәскәүҙә сыҡҡандары ғына түгел, Өфөлә башҡортса, Ҡазанда татарса сыҡҡандары ла бар. Ә беҙ был хаҡта бер ни белмәйбеҙ. Был мәсьәләне берәй йәш белгес махсус өйрәнһен ине. Әлегә был хаҡта мәғлүмәт бөтөнләй аҙ, тик дөйөм һүҙ генә.\nИртә ваҡыттар, иркә ваҡыттар.\nҮҙәк урамдан байтаҡ атлап барҙыҡ. Тротуар ситендә бер генә машина ла тормай. Беҙҙә бит урамға ҡуйылған машиналар араһынан үтерлек түгел. Бында күп ҡатлы түләүле парковкалар төҙөлгән. Хаҡтары ла аҙ түгел икән.\nҠыҙыл Кедр йылғаһы янында ағастар күп кенә. Әммә араларында беҙҙәгесә ваҡ ҡыуаҡтар юҡ, барыһы ла тап-таҙа. Шундайҙы Германияла ла күргәйнем. Мин быларҙы уларҙа һәр ерҙә тәртип, беҙҙе сүп-сар баҫып бөттө, тип әйтер өсөн яҙмайым. Нисек кенә булһа ла, үҙеңдеке үҙеңдеке инде. Үҙебеҙҙе хурлап, башҡаларҙы маҡтарға теләмәйем. Бары күргәндәремде генә дәфтәремә теркәйем.\nФәриҙә Асҡарға Михаил Пляцковскийҙың «Большая пиратская книга»һын уҡый. Ҡыҫҡа ғына ваҡиғалар. Һәр береһе «История» тип аталған. Шуларҙың береһен Асҡар ҡат-ҡат уҡыттыра. Үҙе рәхәтләнеп көлә. Был «тарих»тың мәғәнәһе шулайыраҡ: бер пират ҡытайса беләм тип маҡтана. Бәлки, белгәндер ҙә, әммә тикшерерлек кеше караптарында юҡ. Бер портта уларға бер ҡытай сауҙагәре килә. Ҡытайса беләм тигән пират быға бик ҡыуана: хәҙер белгәнен күрһәтәсәк! Ҡытайға «Мин-цынь-фань, щупь-фипь-мань» тип өндәшә. Әммә күҙлекле ҡарт ҡытай уға аптырап ҡарай һәм тиҙерәк китеү яғын самалай. «Бер нәмә лә аңламайым», – тигән һымаҡ башын ғына сайҡай. Иптәштәре пираттан: «Һин алдаҡсы!» – тип хахылдашып көлә.\nБоцман был ҡытайҙы ҡыуып етә лә инглизсә һорай, беҙҙең алдаҡсы ҡытайса һөйләмәнеме әллә ти. Теге саф инглиз телендә яуап бирә: «Мин ҡытайса белмәйем, мин бит Лондонда тыуҙым».\nБалалар өсөн яҙылған был мәҙәкте ишетеп, мин уйланып ултырҙым.\nБерәй заман берәй сит ил кешеһе башҡортҡа башҡортса өндәшһә, ул, бәлки, яуап бирә алмаҫ. Лондонда тыумаһа ла, Башҡортостанда, әйтәйек, Өфөлә тыуып үҫһә лә, бәлки, яуап бирә алмаҫ, сөнки уларҙың байтағы башҡортса белмәйәсәк.\nАсҡар көлә-көлә тыңлаған был хикәйә мине бына нимәләр хаҡында уйландырҙы.\n2 декабрь 2014 йыл. Шишәмбе.\nБөгөн Асҡарҙың тыуған көнө – биш йәше тула. Әле ҡасан ғына уның тыуғанына ҡыуанып йөрөй инек, бына биш йыл ғүмер үтеп тә киткән. Барыбыҙ өсөн дә матур үткән. Асҡар тыуғанда Артурҙарҙың фатиры ла юҡ ине. Хәҙер беҙҙең янда ғына һәйбәт йортта йәшәйҙәр. Артур был арала әллә күпме илдәрҙә булды. Әле лә уҡыуын Америкала дауам итә. Әсилгә киләһе йыл өс йәш тула. Ғаиләләре менән күп сит илдәрҙә ял иттеләр. Бына Асҡарҙың биш йәшен Америкала Мичиган Штатында улар йәшәгән өс бүлмәле фатирҙа ҡаршылайбыҙ. Фәриҙә менән мин 75 йәшебеҙҙе тултырҙыҡ. Барыбыҙ ҙа иҫән-һаубыҙ. Ошолар бәхет түгелме ни? Аллаға шөкөр. Күҙ теймәһен.\nБөгөн төндә арыу ғына йоҡланым. Яңыса ваҡытҡа өйрәнеп килгән һымаҡмын.\nКисә иртәнге алты тулыр алдынан сығып киткәйнем, ике сәғәт буйы йөрөнөм. Көн ныҡ һыуытҡан, әсе ел. Перчатка ла алмағайным, еңел кейенгәйнем. Ныҡ ҡына өшөттөрҙө.\nКисә штаттың үҙәгендә булдыҡ, күп тарихи урындарҙа рәсемгә төштөк. АҠШ-та һәр штаттың баш ҡалаһында Вашингтондыҡына оҡшатып төҙөлгән Капитолий бар икән. Вашингтондағының янында элек булғайным, фото ла бар. Бындағының эсен бөтә дүрт ҡатын яйлап йөрөп ҡарап сыҡтыҡ. Капитолий бик капиталь төҙөлгән, классик стилдә. Депутаттарҙың ике ултырыш залы, губернаторҙарҙың ҙур рәсемдәре, йорттоң архитектураһы – барыһы ла бик зауыҡлы һәм тантаналы. Дәүләт хеҙмәткәрҙәре лә ошонда ултыра икән. Капитолий янында депутаттарҙың исем-шәрифтәре яҙылып, парковка урыны билдәләнгән – һәр береһенеке.\nХалыҡ был йортҡа иркен инеп йөрөй. Бик ихлас ҡаршы алып торалар. Полицейскийҙар балаларға һүрәттәрен буяй торған китаптар бүләк итте.\nКүпме хәбәр ишетеп, был илдән\nКүңелебеҙ күптән өшөгән.\nКүрмәҫтән үк күңел өшөгән.\nБирелмәйсә һис бер шик-шомға,\nИшектәрен аса Мичиган.\nКитер алдынан китапханамды аҡтарғанда Лосевтың «Дерзание духа» тигән китабы ҡулға килеп эләккәйне. Әллә ҡасан алғанмын, авторҙың үлгән йылында (1893 – 1988) сыҡҡан. Уҡырға форсат булманы. Әле ҡараштырып алам. Был ғалимдың уҡымышлылығы, күп телдәрҙе, боронғо грек телен хатта диалекттары менән белеүе иҫ киткес инде. Уның фекерләү тәрәнлегенә еңел генә етерлек түгел. Шулай ҙа мәғлүмәттең күплеге, артыҡ академизм, әллә күпме терминдар ғалимдың фекерләүен аңлауҙы ауырлаштыра, ғилмилек ялҡыта башлай. «История античной философии» (в 6 т., 1963 – 1980, СССР-ҙың Дәүләт премияһы – 1986) кеүек хеҙмәттәрҙәге ғилмилек бик урынлы, әлбиттә. Әммә был китап Политиздатта баҫылған һәм киң уҡыусыларға тәғәйенләнгән. Иң бөйөк фәйләсүфтәр ҙә халыҡҡа аңлайышлы телдә фекерҙәрен әйтә белгән бит.


Халыҡ көнүҙәк мәсьәләләрҙе хәл итеүҙе көтә\n28 Июнь 2019, 16:04\nХалыҡ беҙҙән милләттең социаль, мәҙәни, иҡтисади үҫешенең көнүҙәк мәсьәләләрен хәл итеүҙе көтә, тине Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы йыйында Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Данир Ғәйнуллин. Бөгөн, 28 июндә, Өфөлә V Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы үҙ эшен башланы. Сараға Рәсәй төбәктәренән, шулай уҡ сит илдәрҙә йәшәгән милләттәштәребеҙ килде.\nҺуңғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәй Федерацияһында 1 673 389 башҡорт йәшәй. Башҡортостандың үҙендә 1 172 287 милләттәшебеҙ теркәлгән. Был дөйөм республика халҡының 28,79 процентын тәшкил итә. Башҡорттар Рәсәйҙә һан буйынса дүртенсе урынды биләй. 26 процент башҡорт үҙҙәренең тарихи ватаны ерҙәрендә, аҫаба халыҡ хоҡуғында Силәбе, Ырымбур, Ҡурған, Һамар, Һарытау, Свердловск өлкәләрендә, Пермь крайында йәшәй. Уларҙың төп өлөшө тотороҡло милли үҙаңын һаҡлап ҡалған. Төмән өлкәһе, Ханты-Манси автономиялы округы башҡорттарҙың күпләп тупланып йәшәүе менән билдәле. Бынан тыш, башҡорт диаспоралары яҡын һәм алыҫ сит ил дәүләттәрендә – Ҡаҙағстанда, Төркмәнстанда, Үзбәкстанда, Балтик буйы илдәрендә һәм башҡа ерҙәрҙә бар. Донъяла башҡорттарҙың дөйөм һаны – 2 миллион самаһы.\n«Бөгөн беҙҙең алда бик күп бурыстар тора, — тине үҙенең сәләмләү телмәрендә Данир Ғәйнуллин. — Балаларҙы туған телдә уҡытыу — башҡорт халҡы өсөн фундаменталь проблемаларҙың береһе. Башҡорт теле цифрлы мөхиткә тулыһынса күсеп бөтмәгән әле. Республикала туған мәҙәниәтебеҙҙе күтәргән, ҡала башҡорттарын да ҡыҙыҡһындыра алған яңы милли контент булдырыуҙың ыңғай миҫалдары бар. 20 йыллыҡ торғонлоҡтан һуң башҡорт кинематографы терелә башланы. Профессиональ сәнғәт һәм халыҡ ижады хәҙер бик юғары кимәлдә. Башҡорт этномузыкаһы популярлыҡ яулай бара. Һуңғы Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, республикала башҡорттарҙың 59,3 проценттан ашыуы ауылда йәшәй. Ә бөгөн ауылдар күп ауырлыҡтар кисерә — эш урындары юҡ, тыуым кәмей, мәктәптәр һәм медицина учреждениелары ябыла. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты үҙенең алдына юғарыла әйтеп үтелгән проблемаларҙы хәл итеүҙә ярҙам күрһәтеү маҡсатын ҡуя».\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы рәйесе һүҙҙәренсә, халыҡ үҙенең вәкилдәренән башҡорт милләтенең социаль, мәҙәни, иҡтисади үҫешенең көнүҙәк мәсьәләләрен хәл итеүҙе көтә.


Водителдәрҙе наркотиктарға тикшерәләр // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nВодителдәрҙе наркотиктарға тикшерәләр\n15:03, 30 марта 2011 Йәмғиәт\n30 марттан 6 апрелгә тиклем Башҡортостанда «Автобус» операцияһы үткәрелә. Наркоконтроль, ЮХХДИ һәм табип-наркологтар пассажирҙар транспорты водителдәрен эш ваҡытында наркотиктар ҡулланыу-ҡулланмауға тикшерәсәк. Киң күләмле сараларҙан тыш, бындай иҫкәртеү эше план буйынса үткәрелә, тип хәбәр иттеләр наркополициянан.\n— 2010 йылда 34 предприятиела 1082 хеҙмәткәр тикшерелгән һәм дүртеһенең психикаға тәьҫир итеүсе матдәләр ҡулланыуы асыҡланған. Хоҡуҡ һаҡлау органдары йүнәлтмәһе буйынса наркология учреждениеларында 27 897 автотранспорт водителе тикшерелгән, 78 кешенең наркотиктарҙан иҫергән хәлдә булыуы асыҡланған. Уларҙың яртыһынан күберәге опиаттар ҡулланған, — тип мәғлүмәт бирҙе Наркотиктар әйләнешенә контроль буйынса федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы матбуғат хеҙмәте етәксеһе Константин Максимов.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЙЫЛАНДАРҘЫҢ ҠЫЛЫҠ-ТӘБИҒӘТЕН БЕЛӘЙЕК - 2015 - Мәҡәләләр\nЙЫЛАНДАРҘЫҢ ҠЫЛЫҠ-ТӘБИҒӘТЕН БЕЛӘЙЕК\nЙылан тураһында хикмәтле һүҙҙәр, легендалар күп инде ул. Уларҙың 1 йәштән 8 йәшкә тиклемгеләрен - "хыя", 90-да булғанын "әфғый", 100-ҙән үтеп, 1 мең йәшкә еткәнен "аждаһа", 2 мең йәшлегенә "юха" тиҙәр, тип әйтә ине боронғолар. Йылан был йәштән дә уҙһа, "хуб" - егет йә ҡыҙ һүрәтенә инә икән. Һылыу ҡыҙ йә егет булып, егет-ҡыҙҙарҙы үҙҙәренә ҡарата улар. Беҙ үҫкәндә Асылыкүлдә йыландың егеткә әйләнеп, бер ҡыҙҙы тотҡанын һөйләйҙәр ине.\nХалыҡта йыланға мөнәсәбәт, ысынлап та, ҡыҙыҡ. Шулай ҙа унан күберәк ҡурҡалар, ахыры. Т. Ялсығолдоң "Рисаләй Ғәзизә" китабында әйтелә: йылан, Иблис менән дуҫ булып, Хоҙайға ҡаршы була. Шуның өсөн Хоҙай уны ҡәһәрләп, ожмахтан ҡыуып сығара. Ошо ҡәһәр йылан эсенә ағыу булып инеп ҡалған.\nҮҙебеҙ ҙә бәләкәй саҡтан йыландар тураһындағы әкәмәттәрҙе ишетеп, күреп үҫтек. Әле лә Ағиҙелдең ҡамышы араһындағы, Һаҡмар буйындағы, Имсәктау итәгендәге соҡорҙа ҡайнаған тәңкәле, оҙон, йыуан йыландар күҙ алдында. Олотауҙа сейә йыйғанда аяғым өҫтөнән үтеп киткән йылан һыуығын әле лә тоям кеүек.\nБеҙ йәш саҡта Мәләүез районының Шәрип ауылында йылға буйында йәшәмеш йыландың әрмәнделәрҙе, ҡаҙ-өйрәк себештәрен йотоуын да оҙаҡ һөйләнеләр. Йылан ҡояшҡа сығып һуҙылып ятһа, оҙон йыуан бүрәнә тип уйлаған халыҡ, йылан икәнен күреп ҡалғас, ҡасҡандар. Йомарланһа, К-700 тракторының тәгәрмәсе кеүек икән. Бала-сағаны йылғаға ебәрмәгәндәр, ололар ҙа һаҡланған. Ваҡиғаның аҙағы ни менән бөткәндер, хәтерләмәйем.\nЙылан үҙен бимазалағанды ла яратмай, һөжүмгә күсә. Беҙ утын әҙерләгәндә Ағиҙел аша айыу артынан йөҙгәнен дә күрҙек. Айыу урманға инеп киткәс, йылан кире йөҙөп ары китте. Ағайымдар уның ҙурлығына хайран ҡалып һөйләнеләр, беҙҙе ҡыуышҡа ҡыуып индерҙеләр. Йылан йоҡлағанын күргәндә шым ғына кире китергә кәрәклеген дә әйттеләр.\nӨләсәйем әйтеүенсә, йәш баланың көсө ҙур, ул йыланды ҡыҫып тотоп, үлтерә ала, имеш. Уның һуғыштан ҡайтмаған улы Закир ағай менән шундай хәл булыуын гел һөйләне. Күршеһенең бесәйе йыланды ҡойроғонан һөйрәп сәңгелдәккә ебәрмәүен, баланы ҡотҡарыуын да иҫкә ала ине.\nБеҙ үҫкәндә аяҡ-ҡул бармаҡтары ҡап-ҡара күпереп шешә торғайны. Уны йыланғара, ҡара күпертке тиҙәр. Шуны дауалау өсөн өләсәйем йыл да йылан тоттороп, тиреһен ала ине. Тире киҫәген эҫе һыуға һала ла, аяҡ-ҡулды шунда тыҡтыртһа, шештәр тиҙ уңала ла ҡуя.\nЙәйгеһен һыйыр елененән ҡан килһә, йылан ҡойроғо менән һуҡҡан, тип, өләсәйҙән өшкөртәләр. Ул еленгә һары таш ҡайраҡ менән төртә-төртә доғалар уҡып өшкөрә. Килешә ине был дауа ла. Ә һыйыр елененән ҡан күп аҡһа, яланғас таулы, һыуһыҙ ерҙәге йылан һыуһап, һыйырҙы имгән, тиҙәр ине беҙҙә. Ул ваҡытта өләсәй һыйыр елененә йылҡы майы һөртә, доғаларын уҡып өшкөрә, үҙе һауа ла, ҡанлы һөттө кешеғара баҫмаҫ ергә күмә торғайны. Хужалар уға әжерен бирә, рәхмәт уҡый. Еләккәме, әллә башҡа сәбәп менән урманға барғанда йылан тертләп саҡмаһын өсөн, алыҫтан уҡ тауыш сығарып, Хоҙайҙан йыландың ташҡа әйләнеүен һорарға ҡуша ине өләсәй. Йортҡа эйәләгән йыланды ла, ҡырҙа күренгәнен дә үлтереүҙән тыйҙы, уларҙан һаҡланыу әмәлен өйрәтте, ҡарғышлы булыуҙан ҡурсаланы. Йылан ҡаршы осраһа, башыңдағы яулығыңды йә түбәтәйҙе уның өҫтө-нә һалырға ла, ҡаршы йүнәлешкә китергә кәрәклеген дә әйтте. Йылан яулыҡ, түбәтәй аҫтынан сыҡҡанда кешене онота икән.\nҮҙебеҙҙең йортта байтаҡ йылдар бер туҙбаш йылан йәшәне. Ҡош-ҡорт, мал-тыуарҙың уға иҫе лә китмәне. Эт, бесәй менән дуҫ булды, өшөһә, эттең йөнө араһына сумыр ине. Аҙаҡ юғалды, ҡош типкәндер, тинек.\nӘбйәлил районы Байым ауылында Утарбаев Ғабдинур ғүмер буйы мал көттө. Ҡырҙа һыуыҡтан ышыҡланыр аласығы ла булды. Шунда бер йылан эйәләп йәшәүен, уға һөт, аҙыҡтар биреүен, йыландың көтөү аты яҡынлаһа, урындыҡ аҫтына йәшенеүен әле лә һөйләй. Ул йыланды терпе өҙгөләп киткән. Ғөмүмән, йыландар йылҡы тире, төтәтелгән кейеҙ, быйма еҫенән ҡурҡа, ҡаса. Бесәнде ҡуна ятып эшләгәндә ҡыуыш тирәләй ҡамыт-фәләнде ҡуйып йоҡлау, яҙғыһын йыландар терелгәндә баҙ, солан аҫтына, баҡсалағы ҡарағатлыҡтар араһына ат егеү өсөн ҡулланылған кәрәк-яраҡты ташлап сығыу ошоноң менән бәйле.\nЙыландың ҡылығы, ағыуының көсө уларҙың ҡайһы ерҙә йәшәүенә бәйле: яланғас тауҙа, һыуһыҙ ерҙә көн күргәндәре оҙон нәҙек, асыулы, үткер ағыулы була. Ҡара урманлы, йылғалы урындағылар итләс, йыуан, йыуашыраҡ була, тип бәйән итә ине өләсәйем. Борон йылан саҡһа, әсе, тоҙло айран эскәндәр, сағылған урынға ат тирен һөрткәндәр, ҡан менән бергә ағыуҙы һығып сығарғандар. Йыландар төрлө була бит ул: ҡап-ҡара башлыһының ағыуы әллә ни көслө түгел, һары башлыһы үҙе уҫал, ағыуы ла көслө, баҡыр йыланда ағыу юҡҡа иҫәп. Шуға күрә ниндәй йылан күреүеңә ҡарап, һаҡлана белергә лә кәрәк.\nӨләсәй йыланды доғалар менән арбап йоҡлатып үлтереүен дә, тиреһен нисек һыҙырып алыуын да, ҡалған кәүҙәһен ҡайҙа күмеүен дә һис күрһәтмәне. Ул шулай йыландар менән эш итһә лә, Аллаға шөкөр, бер кемдең дә йортона бәлә-ҡаза килмәне. Ауылда йылан сағып, ҡазаланғандар ҙа ишетелмәне. Тимәк, өләсәйҙең доғалары, йыландарға һаҡсыл ҡарауы ярҙам иткән.\nХәҙер йыландар юҡ бит ул. Бик төпкөл, тыныс урын эҙләп китеп бөткәндәрҙер, тим. Ҡыр-яландарҙа ниндәй генә техника йөрөмәй ҙә, машиналар, кешеләр ниндәй генә ергә барып етмәй. Ә күпме майҙандарҙы ут-ялҡын ялмап яндыра! Кешенең үҙенә яуап итеп, йыландар ҙа яраҡлаша баралыр инде. Шуға күрә йыландарға гел ҡурҡыныс йән эйәһе итеп ҡарамайыҡ. Һаҡланыу юлдарын өйрәнәйек, ҡылыҡ-тәбиғәтен беләйек. Шул мәлдә уның зыяндарынан алыҫ булырбыҙ. Ул меҫкендәр ҙә тәбиғәтебеҙҙең бер өлөшө бит. Халҡыбыҙ ғүмер буйы тотоп йәшәгән йолаларҙы, шул уҡ йылан арбау өсөн уҡылған доғаларҙы, бәлки, белеүселәр барҙыр арабыҙҙа?\nЯҙылған: 14.09.15 | Ҡаралған: 1198